POESIS DRAMATICA, Pars I. Machine-readable text Avancini, Nicolai Nicolai Avancini XML version, markup prototype, December 1999 Ruediger Niehlmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ avan2 avancinidramatica1.html s001.html avancinidramatica1.xml avan2/jpg html Koeln: Joh. Wilhelm Friessem, 1679

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 July 2004 Ruediger Niehl markup new TEI header; typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - Morpheus spell check CURAE CAESARUM PRO DEO et POPULO: SIVE THEODOSIUS MAGNUS, IUSTUS ET PIUS IMPERATOR. ARGUMENTUM.

QUia DEI vices in terris obeunt Imperatores ac Reges, DEI solius est sibi et Vicarios constituere; et cum mores sit admodum gravis, (qua una et DEI Honor, et populorum salus continetur) in eos humeros reclinare, quorum alterum PRO DEO firmet PIETAS, alterum PRO POPULO IUSTITIA Hinc collata solum stabilit Imperia DEIS, destruit arrogata. Illius Theodosium, huius Eugenium exemplum damus. Caesarem non unus hostis pressit: unus ille DEO auspice omnes oppressit. Prostrate Maximo surrexit Eugenius, cui Imperatoris titulos per summum nefas Arbogastes imposuit; quos tandem DEUS iuste eripuit. Eius tyrannidi ut obviet Theodosius, exercitum in Europam traducit. Ne temere bellum ineat, eventum providet; quem ubi felicem futurum ex Ioanne Anachoreta audit, DEI nutum intelligit ut PRO DEO et POPULO se murum opponat. Agit: sed dissipato primum exercitu campum deserit; non DEUM. Sed nec ipse deseritur. Exhausta videbantur humana media; affluxere Divina. Reductus tantisper in silvam ad aediculam sacram noctem inter preces vigil exigit. Orantem erigunt SS. Ioannes Evangelista et Philippus caelitus allapsi. Recolligit copias Arbetionem Eugenii Ducem ad suas partes traducit. Eugenium iam prope devorata Victoria tumidum aggreditur: Pugnant pro Theodosio venti, qui magno impetu in ora Hostium pulveres convolvunt. Pugnant et Caelites, quorum exercitus visus est tela e nubibus iacere. Conficiuntur hostiles copiae, Eugenius capitur, sistitur Theodosio, conicitur in vincula, ac tandem (ut plurium fert opinio) eius iussu occiditur. Arbogastes vero, rerum incentor sua se manu conficit. Hanc victoriam adeptus, (Verba sunt Theodoreti lib. 5. Hist. Eccl. cap. 25.) Filiis regnum ita distribuit; maiorem natu sibi in Imperio succedere, minorem vero Europae tenere sceptra statuit: utrumque hortatus, ut pietatem perfectam custodirent. Vide memoratum Theodor. loc. cit. Niceph. lib. 12. a cap. 38. Socrat. lib. 5. cap. 24 25. Zosim. lib. 4. Et ex his Bellarm. lib. de offic. Princip. Christian.

PERSONAE. Theodosius Imp. Arcadius Fil. Honorius Fil. Eugenius Tyr. S. Ambrosius. Arsenius. Ruffinus. Theonas. Duces Theodosii. Arbogastes. Flavianus. Arbetio. Duces Eugenii. S. Ioannes Evang. S. Philippus. Ormundus Magus. Genius Theodosii. Genius Eugenii. Fortuna. Pax. Ioannes Anachoreta. Senatores. Europa. Asia. Africa. America. Victoria. Ambitio. Furor. Bona Causa. Spes. Icarus. Imperium Orientis. Imperium Occidentis. Genius Arcadii. Genius Honorii. Ratio Fauni. Salii. ACTUS I. SCENA PRIMA. Ioanni Anachoretae belli Theodosium inter et Eugenium Tyrannum exorti successus divinitus ostenditur; indeque Pax Ecclesiae nascitura. Iustitia. Pietas. Ioannes Anachoreta. Genius Theodosii. Genius Eugenii. Chorus caelestis. Chorus Anachoretarum. Chor. An. PAcem rogamus. sidera Beate pace mundum. Soletis astra tristia Mutare saepe laetis: Iovem pluentem tergere Sereniore sole: Exaestuantem Nereum Componere ad quietem: Soletis astra ludere; Nunc premere, nunc levare. Si luditis, pars prima sit Hic terminata lusus. Pressistis orbem Maximi Desaeviente ferio. Quid rursus arma ab altero Minitamini Tyranno? Pressistis orbem: ludite Nunc alteram choream. Marte exulante proelia Compone Pax quiete. Pacem rogamus: sidera Beate pace mundum! Ioan. Meruimus ergo Christe, Regnorum salus, Ut fulminantem praeliis semper novis Patiamur iram? nuper albente ebrius Felicitate Maximus strages diu Cladesque sparsit. Vidimus quantum furor, Et impotente posset effrenis calor In arma nisu. Vidimus: piget loqui: Vidimus amicos Urbium sterni lares, Monumenta Regum dirui, et crispa face Ardere turres, sanguine cadentum Patrum Miscere natos sanguinem. et nondum tamen Iuste minantis ira satiatur DEI? Nunc impiata gentis eversor sacrae Eugenius ardet dextera, et Martis parat Ferale fulmen. Quantus undabit cruor, Dum fulgurante vectus impulsu fragor Propellet arma! Christe, qui strictas vides In nostra flammas capita, qui venti horridas Evertis acies, ac serenato excutis Nubes olympo, frange minitantem uto Gregi procellam; sceptra qua semel manu Pio dedisti Caesari, fortis manu Tuere eadem: quemque tempestas solo Sereniorum siderum aspectum abstulit, Repone terris: facilis ex alto Pater Compone bello concitum Imperii salum. Aut si procella dexterae armatae placet, Parce innocenti Caesari, et sontem preme. Quid video? caeli nube revoluta patent, Geminusque ferro miles incumbit sibi. Fallor? an ab alta sede venturos Deus Motus retexit. Dire quo fremis Draco? Assurge victrix ales, et monstrum preme. Genius Theod. Cruente! Gen. Eugen. Dire! Gen. Theod. Barbare! Moriere. G. Eug. Non inultus, Genius Theod Impune nemo Numina Lacessit in duellum. Gen. Eug. Impune nullus impium Sceptrum diu rotavit. Gen. Theo. Paci studentem publicae Iuvat benignus aether. Gen. Eug. Paci minantem publicae Olympus exsecratur. Gen. Theo. Exulcerasti publicae Lene otium quietis: Peribis. Gen. Eug. Et te, et sidera Mecum traham in ruinam. Perit libenter, qui sua Hostem premit ruina. Gen. Theo. Ego te. Gen. Eug. Ego te. Ge. Theo. Robora Deus hanc in arma dextram. Gen. Eug Heu! heu! perimus. Prolabitur. Gen. Theo. Hoc habet Iust. et Piet. Io triumphe Caesar! Gen. Theo. Ecclesiae hic triumphus est. Omnes. Ecclesiae est triumphus. Pax hinc amica Ecclesiae, Pax nascitur. Triumphe! Ioan. Soporne mentem lusit? an veram polus Speciem futuri finxit? Agnosco o Deus Nemo scelestus pariter et felix diu Imperia vexat. Sceptra qui dolo petit, Sibi ruinam sternit. I, felix latro Ventis secundis Eugeni: quae te vehit Fortuna ad alta, cereas pennas habet. Ubi prope steteris solis augusti faces, Excussus astris Icarum mundo dabis. Fortuna stabilem nemini servat fidem. Quin si secunda forsan exultet rate, Lentaque pace gaudeat felix scelus, Vindicta semper imminet. Quamvis pede Progressa tardo veniat, at venit tamen, Et tarditatem verberis stricti manu Graviore pensat. Eugeni, miser iaces! Haec sors scelestos sequitur. At Victor super Plaudentis undas Imperi Caesar volas. Virtutis haec sors, lenta vilescit; nitet Tentata melius: quaeque iam gravi manu Premi videtur, altius in altum exsilit. Turba hospitatrix rupium, quando Deus Desideratum pacis ostentat iubar, Et faustitatem nuntiat, mecum Deo Repende laudes; quamque promittit diem, Ut celeret ipse, evince ferventi prece. Chor. Anachor. Es Deus, orbem qui regis! altam Numquam sortem crescere pateris, Ut tua sortem dextra tumentem Non emineat; nec tui amantes Unquam tantum pateris sterni, Ut tua rursus dextra levare Nequeas stratos. Ibit felix Scelus Eugenii; sed non lenta Poena sequetur. Veniat! Veniat! Optata dies, qua Theodosius Laeto pacem differat orbi, Seroque paret sceptra Nepoti. Veniat terris optata dies! SCENA SECUNDA. Theodosius a milite Sacramentum accipit. Mittit Ruffinum ad Ioannem Anachoretam, ut de belli eventu sciscitetur. Theodosius. Ruffinus Duces cum exercitu. Theod. Studia quietae pacis, et lene otium Tranquillitatis aureae semper furor Mavortialis lambit, et qua se vehit Pax alma curru sequitur. ac saevum imprimit Dentem curuli. Magna non constant diu Fortuna eadem regna. Si solis iubar Vident inortu gemmeum, medium diem Saepe atra nubes delet, et avitum rapit Oculis nitorem. Nulla sine nocte est dies: Et saepe nox est longior. Nondum bene Sparsus refrixit nuperi belli cruor, Cum nos timenda Maximus pressit manu, Et quam parabat alteri, cladem tulit: Et iam secundus regna populator premit, Strictamque genti portat in ferro necem. At non iacebo. Causa cum Dei vocat, Languere scelus est. Ille qui populos super Clavum gubernat, Numinis vicem subit, Partes in omnes semper attento vigil Speculator oculo, ne novercalem trahat Fortuna scenam seque per tragicos agat Inimica lusus. Et lice magno fremat Bellona nisu; quando pro Deo damus POPULOque in arma pectus, acclinis cadit In nostra Laurus capita. Iam doctus loquor; Numquam rotavi acinacem, nisi pro Deo, et POPULO: secundam semper at palmam tuli, Quoties in arma prodii. Numquam Deus Suae studentem gloriae magna diu Periculorum mole sustinuit premi. Properate mecum bella, si quibus calet In corde Martis ardor, aut mentem cremat Laudata honesti flamma; si patriae salus Si liberoram cura, si DEI movet Amor tuendi. Ruffinus. Desides odi moras, Quando patronos omnium vocat salus Communis enses. Patriae auxilium negat, Qui lentus adfert. Theod. Capite venali placet Regnum tueri? Ruff. Militem Caesar rogas? Infamis illic vita, ubi praestat mori, est. Moriemur? Illum fama non patitur mori Sero Nepoti, quisquis heroa nece Patriam redemit. Funeri extremo super Oblivionis ultimae ignarus viget, Quisquis ruentis patriae casum suo Casus ante vertit. Ibimus, qua Mars fremit, Ex toxicata iactat infernos manu Bellona colubros. Theod. Aegidis vicem dabis Fidele pectus Caesari. Ruff. Pietas, Fides, Amorque Regum census est. Vixi satis, Si morte nostra vivere o Caesar queas. Theod. Suspicio fidi pectoris apertam indolem. Eademne mens est militi? Mil. Ad vitam et nece. Dux. Arena votum militum est. Quisquis timet Casus honestos, gloriae heroum timet Subire callem. Gloria et casus via Currunt eadem. Theod. Nullus in nostrum caput Penetrabit ardor ense? Dux. Nisi nostrum petat. Per nostra solum pectora ad Regem via est. Theod. Securiore moenia obiectu Ducem Numquam tuentur. Laudo bellaces manus, Vastumque Martis spiritum. Verum prius Quam gemina campum teneat adverso cohors Animata fremitu, nobili exemplo suae Praeludat irae. Dux mil. Concrepet Martis canor, Dum mota signa fluctuant. Arcus leva. Vola in phalangem. pande per medium viam Irae volantis machinae. Iunge ordinem. Posterior alas explicet miles. Genu Pugna recurvo. Rursus in phalangem abi. Terga fugientum persequere. Veteri pedem Statione firma. Repe. da terga in fugam. Subsiste. Quivis ordinem tuum cape. Triplicate frontem, Flectere in lunam. Vola Latus in sinistrum. Dexterum in latus veni. Pedem revolve. Densus in globum rue, Constringe turmam. Rursus in phalangem abi. Obverte frontes. Pes pedem trudat. Humero Suspende nervos. Chalybe flammescant manus. Conflige. Repete. Conde iam ferri minas. Arcum resume. Triplica frontem. Tuum Pronus verere Caesarem, Theod. Vincis mei Propago Martis, magna cui Virtus manum, Laudanda pectus ira, cor sancto furor Obarmat aestu. Sed tamen polus sinu Arcana velat: nemini eventus licet Certos videre. Fama si verum canit, Hospes profundi nemoris, et cultor Dat Est, cui futura saepe praemonstrat polus. Hic forte nostra fata, et eventus dabit. Ruffine, nutum sequere: quid caelum probet, Velitque Numen, hospitem antrorum roga. Quod auspicante Numine aggredior, dabit Feliciore fine concludi Deus. SCENA TERTIA. Eugenius Tyrannus, ut belli eventum intelligat, Flaviani Praefecti persuasionibus Magum consulere statuit. Eugenius. Flavianus. Eugen. IN arma ruimus. Fata quo vergant, timet Muliebre segnis flamma cui pectus dedit. Haec vina Regem gloria augustum facit, Quaesisse bello gloriam. Nescit reses Sibi dare Virtus otium, quando calet In magna famae nomina accensus cruor. Si cui Coronae pectus accendit sitis, Laudabilisque corda sollicitat calor, Hac arte quaerat regna: concussas metu Impellat urbes, fulminet, caelum solo Solumque caelo misceat. Virtus Ducum Nescit quietem. Degener somnos amat: Cor inquietum Regibus caelum dedit. Non bene solutus animus incumbit rosae, Cum dura Martis arma venalem ambiunt Cohorte larum. Pergimus qua nos vocat Bene auspicatae gloriae impatiens sitis. Flav. Frustra labores Martis, et campi graves Movemus iras, coepta nisi Divum pater Fausto secundet omine. A Diis venit, Quae cumque palma militi nostro venit. Eug. Palmam neganti haec dextra diripiet Iovi. Flav. Lacessere Deos abstine. Eugen. Superum metu Belli timores obtege. O Martis virum! Metui colorem ut induat, fingit Deos Obstare factis. Flav. Saepe qui lingua tulit Audace Martem, trepidus aspexit micans Hostile ferrum. Vincere ventu potest, Qui dura nullo bella consilio incipit: Sapienter ille vincit, eventum sua Qui providente in arma consilio trahit. Eug Qui providere semper eventum volet, Sapientis equidem nomen in vulgo feret, Perder animosi. Flav. Bella consilio decet Tractare Reges. Eug. Quando vis animis abest. Fl. Vim temperari convenit. Eug. Quando tepet. Flavian. Quando ferocit. Eugen. Nempe tunc timet minus. Fl. Minusque terret. Eu. Frangit obstantes moras. Flav. Saepius at ipsa frangitur. Eug. Sua tamen Refert ruina gloriam. Flav. Vulgo Eug Sat est. Flav. Errore vulgus ducitur. Eug Si quis via Errare possit publica. Flav. Via quoque Erratur etiam publica. quando aspicis Tritam, terendam negligis. Eu. Trita haec simul, Simul et terenda est; impetus qua nos rapit Calentis animi. Flav. Si polo venias calor. Eug Credam calere siderum a flammis, mihi Quoties calescit animus. Flav Indicio fides Si fulciatur. Eug. Quis poli indicium dabit? Flav. Fatura cui non invidet caeli favor. Ormundus ille est: cuius ad vocem stupet Attonitus aether, cuius ad nutus equos Revocat in ortum Cynthius, mare infremit, Hiatque terra. Eug. Fausta num caelo trahat Felicitatis omina Ormundus, magis An arte possit Colchica eventum dare Rebus beatum, quaere, qui semper meae O Flavian quaeris optatos rati Afflare ventos Flav. Adsit Ormundus. Tuis Magnanime Princeps interim votis meros Dispone Zephyros: omina Ormundus dabit. SCENA QUARTA. Ormundus Magiam exercet. Dehortatur Eugenium, sed hic magis Flaviani persuasionibus impulsus bellum prosequi decernit. Eugenius. Flavianus Ormundus. Eugen. Ormunde! Ormund. Princeps maxime. Eugen. An curas vides Dubitantis animi? Or. Video Caesareae avidum Procum coronae. Eug. Nempe Caesareum iubar Irritat ignem mentis Orm. In flammas eat. Eugen. Eventa belli praevides? Ormund. Possum. Eugen. Volo, Ormunde, quidquid Thessalis herbis vales, Fac prae videre praelii eventum queam. Orm. Videbis. Atrae dexteram virgae admove: Et Flavianus. Basium labris date Manui sinistrae. Circulum scribo. Loco Hoc considere. Sive se pandat supra In fulmen aether, sive discedens hiet Terra in cavernas, sive funereis mare Fremat procellis, abstine verbo sacra Quicumque spectas; donec e circo gradum Efferre detur. Mira si te spectra circumstent, tace, Horrenda site spectra circumstent, tace Amica site forma delectet, tace. Verbum inchoata saepe turbavit sacra: Unum vocatos verbulum offendit Deos. Si quid rogaro, verticis motu annue. At iam vocare Spiritus notos iuvat. Adeste per quos Aeolum, et ventos premo, Adeste trini spiritus, vester vocat Obsequia Princeps. Ferte famulari iugo Me in alta venti, desides caecis traham Nubibus alumnos. Venio, densatum in sinum Coite nubes, Spiritum obsequiis meis Trinum daturae. Sentior. gemmae citant Nubes volatum. Terga suppono: date, Quod opto pondus. Eugeni, ad nutus tuos Triadem paratam defero. Hoc circo vero Efferre gressus Igneas mentes sua Vocabo sphaera. Ferte me faciles sinu Ad alta nubes, qua superfusis volat Flammatus aether ignibus. Mago fidem Elementa praestant. Lente quid dubitas pole? Celeri volumen nubium emitte impetu. Parete nubes, terga calcantem Magum Inferte caelo. Spiritus vagi, mea Audite iussa. Primus inscensum meis Concede pedibus: alter in dextram veni. Alter sinistra conside. Vive Eugeni! In vota paret igneus caeli globus. Assurge. Circum scribo, quo clausos veto Efferre gressus. Maria iam Nereus mihi Sinumque pande Tethyos. Lenta pedes Attollite alga. claudite hoc circo gradum. Dehisce tellus: pande vicinos nigris Manibus hiatus. redde, quod semper soles Mago tributum. Mugit ex imo solum, Sinumque laxat. Exili. Ormundus iubet. Isto ligatum circulo pedem tene. Iam magne Princeps, si quid ad votum iubes, Iube. Placetne maria turbari, et solum Miscere caelo. Eug. Perage. Ormund. Diffugiunt. sile, Silere iussi. Spiritus solum meam Novere vocem. capitis annutu indica, Si quid iubebis. Blandius vocis melos Meditabor, ut refascinem obsequiis chorum. Venite amici Spiritus, Qui inambulatis ignem: Qui fluctuatis per mare: Qui luditis per auras, Terrasque qui convellitis, O spiritus venite! Designo rursus circulos: O Spiritus venite! Venite amici Spiritus, Ormundus imperavit. Subite ductos circulos, Ormundus imperavit. Crudi, scelesti! nempe sum vobis ioci Materia visus? agite quod Magus iubet. Primum favere praelio Eugenii bonum Iubete Martem, et debitam palmam dare. Chorus Spirit. Mars amice, Mars cruente, Imperator praeliorum: Mars calentis auctor irae, Pectorumque suscitator, Punge corda nostra telo, Sanguinemque bullientem Gloriosos duc in ausus, Debitamque porge palmam Mars amice, Mars severi Imperator agminis. Orm. Magnanime Princeps, si quid effectum voles, Iube, obsequentur. Visne turbari polos? Iubesne pluviam nubibus? Iubes nives? Iubes sonare grandinem? noctem iubes Obire caelos? astra nocturno iubes Pendere olympo? sidera abscondi iubes? Tonare caelos? cadere fulminei polo Ignis procellas? crine ferali iubes Cadere Cometas? Ire saltantes capras? Flammeos Dracones? Vis inassuetis mare Fremere procellis? Monstra vis toto excita Spectare ponto? Vis serenatos supra Zephyros iocari, perque tranquillum mare Sirenas ire? Visne concusso solo Nutare montes? Dividi immani iubes Terras hiatu? Serpere implexos iubes Angues chelydris? varia praecipiti impetu Volare monstra? Cernis in quantam Magus Effundar artem! Quicquid ad votum tuum est, Sperare nostris Eugeni a dolis potes, Vocate rursum in omina armorum patrem, Ch. Spirit. Inquietae mentis ardor, Segnis ira, letis fervor, Pectorumque deses ignis Surge in arma, stringe ferrum; Et cruore prostituto Nundinantes militare Lucis arum, gloriosa Duc per arma; sanguinique Vende palmas. Sic precantum Vota Mavors approba. Ormund. Imitata Salios turba Gradivum voca. Sub saltu immugit tellus, audiuntur bubones et cululi, fiunt variae auscultationes, cadit de Saliis unus, aufertur cum lamentatione. Ruit ipse Eugenius. Exclamat. Diffugiunt Spiritus. Eug. Portenta rerum! prodimur? vel quam meis Infauste bubo praeliis sortem canis? Orm. Discede votis Eugeni: hoc omen iubet. Praesentit animus fata, quae tuo parat Numen sinistrum praelio. Invito DEO Nemo bene bellat. Fla. Hostibus metus cane: Meliora nobis. Orm. Non licet. Potes tamen Fata impedire. Flav. Nempe si dici iocus Ludibriumque Martis Eugenius velit. Orm. Si ponat arma. Flav. Feminae hoc suade. Virum Semel inchoatum prosequi Martem decet. Ormun. Nisi damnet aether. Flav. Lenis aspirat polus. Omen sinistrum Caesarem tangit: favor. Inclinat in nos militum et populi fidem: Et tarda lento vota successu trahes? Spes certa saepe perditur, quando metu Trepidante premitur. Orm. Saepe quam certam sibi Cupido finxit, nulla in eventu fuit. Flav. Virtute fulta semper ad votum fluit. Or. Virtus putatur, impotens animi est furor. Flav. Ubi furor armis insidet, certae spei Affulget ignis. Orm. Mota qui saevo gerit Furore bella, robur absumit spei. Eug. Magnanimus ardor spem suam a vobis trahit, Speique et ausus impetu pari ruit. Orm. Nec spes, nec ausus servat audenti fidem; Nec ira felix semper est. Eug. Si eam premas. Orm Premere furentes impetus Virum decet. Eug Non est virilis flamma, quae premi potest. Eamus: istis nostra, si Mavors favet, Spes est in armis, gloriae in partem viri Adeste mecum; quidquid accedet meo Foenoris honori, foenus id vestri volo Honoris esse. quisque constantem Virum De militari pectore in manum vocet. Si quam pararint Caelites palmam mihi, Victoriosis spolia dispergam viris. Orm. Quae liberali spolia dispergis manu, Tenuisse par est: spolia, quae nondum tua, Victoriaque dividis, quam non habes. SCENA QUINTA. Ruffinus ex Ioanne Anachoreta intelligit prosperum futurum suscepti belli pro parte Theodosii eventum. Ruffinus. Ioannes. Chorus Faunorum Ruff. Hucusque densis nemora gradienti comis Umbras dederunt, donec exeso specu Verende magni Numinis cultor, mihi Es evolutus. Causa quaerendi fuit Salus amata patriae. Laudes tuas Aperuit orbi Numen, et passim fide Magnus vocaris, cui futurarum patent Momenta rerum, cuique consilia polus Arcana pandit. Regna, si nescis, petit. Ferroque et igni vastat Eugenius solum. Ioan. Numquam tumentis impetus mentis sapit. Tentare quidvis audet; at suis perit Plerumque flammis. Opprimi numquam potest, Cui pugnat aether. Vera, si menti DEUS Nostrae est locutus, Caesari ad palmas viam Haec bella sternunt. Tumuit infamis latro, Ut celsiorem Caesarem ostendat solo Calcatus olim. Testor arcanos poli Sinus latentis, Caesari DEUS favet, Certamque palmam destinat. Fidem DEUS Ostende dictis. Ruffin. Quis canor ad aures Venit? Quae bella densis nemora sub scapulis alunt? Ioan. Subsiste. dictis Numen adportat fidem. Fauni. Victoriam! Victoriam! Victoriam canamus! Victoriam! Victoriam! Pan magne, Pan triumpha! Qui nuper antra murmure Vexabat insolente, Iam victus est. Victoria! Pan magne, Pan triumpha! Non semper ille Victor est, Quem concitant furores. Tulisse Martem, est saepius Victoriam tulisse. Victoriam! Victoriam! Pan magne, Pan triumpha! Ioan. Non vana nemorum spectra Ruffine autumes. Faciunt suturis rebus ostenta haec fidem. Numquam Tyrannus tempus in longum suos Trahit triumphos. Ruff. Ille sed nimis diu, Qui caede populos vastat, atque impos sui Per Itala rura ductus Imperium gradu Quaerit cruento. Ioan. Qualis hic Faunis stetit Ludibrium rursus, talis Imperio iocus Erit Tyrannus. Qualis est magno datus Pani triumphus, Caesari talem parat Acclinis aether. Ille, qui terras sua Sub arma cogit, quique terrarum Duces Frenat lupatis. iuribus causae favet. Educat arma Caesar; in campo viret Iam certa laurus Martio, ac tumidae iacent Consilia mentis. Quidquid intumuit nimis Vastae est ruinae proximum. Ruff. O Divis sacrum Caput Ioannes, omen accipio; at meas Non ante lauros numero, quam partas feram. SCENA SEXTA. Eugenius Tyrannus exercitum ad Alpes Iulias locat. Iovis Fulminei statuas erigit, et adorat, Labaris signa Herculis praefigi iubet. Eugenius. Flavianus. Eug. Fecunda laudum messis, et magnae parens Generosa Virtus Gloriae, in campum vocat Tua arma miles. quaeritur regnum mihi, Aeterna vobis fama, quam decimi canant Olim Nepotes. Quidquid hic mentis calor Vestrae meaeque postulat, totum sedet Vestris in armis, pectore in vestro, et manu. Causa ipsa stimulos addit, In causa Ducis Posuisse vitam, militi summum est decus. Audete pubes: tempus hoc poscit viros, Manusque et arma. Iulias alpes tenes, Mox et coronas Iulias. Flav. Robur vides Vivax in armis. segnis hic nulla est manus. Quodcumque poscis, ensium hoc fulgur dabit. Eug Hoc astra rumpam tramite, et vasto inseram Trophaea caelo Gloriae gustu ebrius Numquam quiescit spiritus Subter cavis Hic miles antris pone tantisper grave Pondus lacertis, donec aspiret dies Parata pugnis. Interim magni Herculis Praefige signis signa. Da ventis iocum. Quicumque signa haec aspicis, mente Herculem Indue animosa. Vallis a multa Iovis Statua colatur. Igneae hic sistit Deus Virtutis auctor. Flav. Sentio. Ardescens fibris Inserpit ignis. Eug. Euge! dum ferrum calet, In arma prodi Caesar: Imperium mihi Dabis et coronam. Vilis est sanguis, sua Qui sorte marcet: vividus gregem super Popularis undae tendit, et solio inhiat Supremo honoris. Ite iam rupem in cavam. Ferrique pondus ponite, sonorus tubae Dum canor ad aures lapsus in pugnam vocet. CHORUS. Genius Theodosii a Genio Eugenii persecutionem passus, se sub Bonae Causae, Iustitiae ac Pietatis tutelam recipit. Genius Theodosii. Bona Causa. Pietas. Iustitia. Furor. Ambitio. Spes. Gen. The. Ergo timenti nulla salutis Spes data menti? Furor insano Saeva ministrat tela Tyranno, Caedemque parat: Nil sine pace Dulce dolenti est usquam menti. Quid quaeso refert, an mihi stringat Corda catenans aurum, an ferrum? Si perit isto, si perit illo Sacra libertas. O dura mei Proelia cordis? Nil sine pace Dulce dolenti est usquam menti. Spes. Pax licet absit, spes pacis adest. Quando timentem proelia mentem Armis cingunt: sanguine tingunt: Una dolenti superest menti Pacis amandae spes reparandae, Gen. The. Spes sola necat. Nil sine pace Dulce dolenti est usquam menti. Cernis ut instant hinc terrores, Inde timores, inde furores? Gen. Eug. Non dabo pacem. Licet insani Tecum Martis ferveat aestus, Agitetque feres ira colubros, Et vipereis crinibus horrens In tua totam Styga Tisiphone Obsequia trahat. Non dabo pacem. Perge sub ipsos radios Solis, Vel sub ahenum Iovis ancile, Aut famulantis Liparae totum Indue chalybem; non dabo pacem. Semel accensae rabies irae Impete torti fulminis agitur; Nec prius ignis sistitur ardor; Quam perimatur, quidquid iniquis Ausibus obstat. Femina moliis Ignibus ardet flammae instabilis. Moritura decet pueros ira, Aeterna virum, quamque sub ima Semel admisit pectora flammam, Non exstingui. Non dabo pacem. Fuge, lassabo: siste, peribis. Gen. Theo. Superi iustam cernite causam. Bona Caus. Ad nos, ad nos. Tende sub astra Cursum. Amb. Insequere. Bona Causa. Non assequeris. Furor. Sequimur. propera, confice, perime, Bon. Caus. Ego pro clypeo populi corda. Tibi praetendo, Pietas. Non penetrabis. Quidquid Pietas protegit, extra Ictum iaculi est. Non penetrabis. Furor. Quae cumque furor tentat, vincit. Bon Caus. Non penetrabis. Iustit. Quaecumque tegit Iustitia suo mucrone, fovet. Furor. Ohe furores! ite cruentam Currite in aciem: stringite tela. Bon. Caus. At bona semper Causa triumpho. Ambitio. Perge, volatu post terga preme. Perge, rotatu preme telorum. Bon Caus. Hoc sub clypeo securus eris. Pietas. Arma sub isto signo vinces. Furor. Ite furores. Iustit. Gladius Domini Conteret hostes. Fur. Insiste furor. Bon. Caus. Furis incassum. quemcumque DEUS Tegit, huic lauros destinat. ite, Ite furores. Sic bona semper Causa triumphat. ACTUS II. SCENA PRIMA. Ruffinus adfert Theodosio responsum a Ioanne Anachoreta: quo erectus Imperator, DEOque confisus, frustra reluctantibus Ducibus castra moveri imperat. Theodosius. Ruffinus. Theonas. THeod. Ruffine, rerum summa quo sistit loco? Ruff. Affulget aether: crede disiectos dolos, Inimica fusa proelia, Eugenium tuo Mavorte victum. Theodos. Vota prosequitur DEUS. Cum promovetur Numinis bellum manu, Facilis tenetur exitus. Theonas. Quisquis vovet Secundiora, pronior credit. Theod. DEUS Coeptis secundis exitus pares dabit. Theonas. Non semper aequus excipit finis, rei Initia laeta Ruff. Cum futurarum DEUS Victoriarum praescius fidem facit, Dubitare scelus est. Vera, qui falli nequit. DEUS Ioanni cecinit: Ad palmas viam Haec bella sternunt. Tumui! infamis latro, Ut altiorem Caesarem ostendat solo Calcatus olim: Caesari DEUS faves, Certamque palman destinat. Theon. Caeli favor Non semper idem est. Ruff. Quando non idem est merens. Theon Fortuna causam nescit et palmam malae Subinde donat. Ruff. Novit at causam DEUS. Theon. Sed aequus ille saepe victricem bonae Causae negavit lauream, malae deit. Theodos. Sed quando spondet, certus eventus rei est. Theon. Cui nempe vasti scena reseravit poli Secreta? crede, saepe delusus gemit, Quicumque facile credit: in magnis decet Consilia rebus tarda regnantes sequi. Theodos. Quaecumque Dominus iusserit, servum exequi Decet imperata, Crimen haud leve est, sui Librare Domini iussa consilio. Sat est DEUM imperasse, nulla consilio hic via est. Theon. Ratione superum iussa fundantur. Theodos. Tamen Secretiore, Theon. lege mens nempe hac data est, Ut, quae latent, rimetur. Theod Obtusus nimis Hebesque mentis oculus humanae, nequit Penetrare caeli sensa. Theon. Prudenti tamen Examinare lance par semper fuit, Quae subditorum trahere in exitium bona, Patriae salutem perdere, Imperii statum Turbare possunt. Caesari ad palmas viam Haec bella sternunt Credo, si pari tuus Virtute, numero, ac viribus miles fremat. Non bene cohorti maximae minor manus Per arma pugnat, Theod. Quando virtute est minor. Theon. Virtute bella pondero; at numero quoque Est vastus hostis. Theod. Militis virtus mei Numerum antecellit. Theon. Ira virtutem premit, Si maior ardet. Theod Ira virtute est minor. Parvos lacertos animat ignitus calor. Quo maior hostis, maius exurget decus. Theon Vastis potitur Urbibus. Theod Sed non tenet Fidem ligatam civium. Theon. Nihil potest Fides inermis Theod. Invenit, si sit fides, Sibi semper arma, vel facit. Theon. Clausis tamen Munitus Urbis moenibus vires tuas Eludet Theod Alta nulla virtuti est via Maeniaque nulla impervia. Theon. Feroces tamen Maenia retundunt spiritus. Theod Non quos citat Caelestis ardor flammulae; non quos vocat Promissus alto certus armorum exitus Theon. Testor serenae lucis auratum iubar, Non torpet animus frigido internos sinus Metu gelatus, dextra non languet feri Ad Martis iras. Timeo, sed timeo tibi Auguste Caesar. Theod. Mitte, qui mentem gelu Stringit, pavorem. Theon. Caesaris vita, est sui Vita una regni. Caesar ubi perit, perit Secundus omnis publicae rei status. Servare vitam Regis, est vitam Imperi Servare. Theod. Regno Caesar in murum est datus. Periculorum tragica si quando ferat Procella Martem, PRO DEO Reges decet POPULOQUE stare. Ruff. Faveat aurato potens Qui bella flectit aethere, ac IUSTUM et PIUM Per bella fausta Caesarem ad palmas regat, Firmaeque pacis otia. Theod. Hanc primam decet Mordere curam Caesares; tuta ut parent Populo quietem, subditis pacem, DEO Sacrisque honorem. Quisquis hoc pectus cremat Calor, est Tonantis. Ille spem palmae facit, Qui semper adstat Regibus, quando premit Iniustus hostis. Pergite et Duces simul Movete castra: quo vocat caelum, sequor. Causam patronus diriget suam DEUS. SCENA SECUNDA. Eugenius Gentilibus aram Victoriae restituit. Eugenius. Civis. Chorus Statuariorum. Eug. Hucusque Caelum vota digessit mea Ordine beato; vultus innubis poli, Albique soles nostrae spectarunt bona Consilia fronte, Nempe cum Diis suae Ardent acerrae, pronior caeli manus In avita dona manat. Haud aegre dabo, Quas postulatis Numini rursum erigi Victoriae aras. Ite, qua Deae vocat Amor colendae; scelere non uno erutum Levate Numen: quidquid et caeco furor Ausu impiavit, vestra restauret manus. Civis Ergo ad labores seriae aptentur manus. Non decet inertes esse, qui suos Deae Pendunt labores. Quisquis hic sudor fluet, Hunc grata pulchram stringet in gemmam Deae. Chor. Stat. Ergo in labores surgimus. Vos saxa praeparate. Vos huc secures, malleos, Trudesque, scalpra, ferrum. Pueri volate, currite, Sunt Numinis labores. Semich. 1. Aptata sunt laboribus Hic marmora, hic secures. Semich. 2. Instate vestris singuli Laboribus. Gradivum Tu finge, tu Victoriam: Iuvate vos labores. Inverte marmor. brachio Instate fortiore. Unius horae sudor est. Sed praemium perenne. Semich. 1. O dura fibra marmoris! O pertinax! resistes? Iuvate marmor vertere. Iam medius est Gradivus. Alacriter Dimittite. Alacriter sodales. Semich. 2. O trunce Mars.! quam turpis es! Iam pulchrior resurges. Formata necdum brachia? Semich. 1. Incumbo nunc sinistro. Semich. 2. Properate. Iam Victoriae Palma inserenda dextrae. Nunc dexteris coniungite Victoriam, et Gradivum. Eia labores claudite. Hinc amovete moles. Ad alta nos victoriam Delubra devehamus. SCENA TERTIA. Civium ab Eugenio male habitorum querela. Civis primus, Secundus, Tertius, Quartus. Prim. Spes et timores corde subtrepido grave Cient duellum. quantus in metus meos Eugenius ardet, tantus in novos micat Caesar favores. Secund. Dubia securo ratis Necdum quiescit littore; adversi fremunt, Pugnantque venti. Dubius armorum exitus Spes et timores miscet. In dubio est salus. Quid, quod cruenta Patribus mortem fames Natisque portat, populus exanguis gemit. Reptatque morti similis, et suos trahit Vix ipse manes. Tert. Triste documentum sumus, Quid rigida possint fata. Vix tenuis cutis Defendit ossa Civium. Exangues putes Umbras vagari corporum, et rupto ingredi Acheronte manes. Quartus. Quamlibet tristis fremat Hinc ira Martis, inde tamen almae micant Radii salutis. Secund. Nulla non levior statu Fortuna nostro, penitus exstinguit spei Omnem favillam. Primus. Melior hanc rursus polo Aura excitabit. Proxima est prorsus salus. Tert. Facile est secundis credulum rebus dare Animum voventi Quartus. Nec minus timidi reor, Omnem procellam credere supremam. Mala Bonis duellant. Mitior Phoebus redit, Tempestuosus imber ubi cessit polo. Prim. Supremus iste fluctus, et mali ultima Procella nostri est. Gravius exardens micat Peritura flamma; crebrius ventus fremit, Cum iam parat silere: concusso tonat Fragore nubes, quando discessu polum Suo serenat. Secund. Qualis e tanto dies Speretur imbre? Primus. Qualis eiecto solet Venire nimbo. Numinis iussu iuvant, Nocitura quae videntur. Tert. At nocent quoque Quartus sinon caventur. Secundus. Nemo sat potuit malum Instans cavere. Primus. Quisquis id manu DEE Venire credit, vertere in bonum potest, Credite volente Numine obscuras diem Ire in tenebras, Cardines mundi gravi Fremere tumultu Martis, accendi solum Fulminis ab igne, ne mora terreri poli Cadente flamma: credite sed iterum diem Sereniore luce radiatam solo Pensum daturam; Martis effrenes globos In blanda pacis otia abituros, sinus Effulminantum nubium levi fuga Eliminandos aethere. Alternas solet DEUS choreas agere: nunc tristem dare Rebus tenorem: rursus at laeto choro Corrigere luctum. Tertius. Saepe sed luctu dies Extremus agitur, nec prior suum tenet, Quam vita finem. Quartus. Casibus nullis obit Unquam sinistris, vera quem virtus tegit. Secund. Illo frequenter laurus interiit die, Quo viruit; illo navis interiit mari, Quo lusit. Prim. Illud semper in miseros malum Et clade pressos saevit, ut laetis fidem Adhibere rebus nesciant, quamvis bona Sereniore enubilet torvam iride Fortuna frontem. Cuius at motu strepit Forum? Secun. Tyranni miles est Ite hinc procul. SCENA QUARTA. Eugenii miles umbratili praelio Victoriae praeludit: sed omine sinistro. Miles 1. 2. 3. 4. 5. 6. Fortuna. Primus Victoriae praeludimus, Secundus. Caelum annuit. Iam purpuratus, Eugeni, accumbet tuo Popliti Imperator: quodque non sua sedet Diadema fronte, vertici inserpet tuo. Victoriam! Victoriam! Victoriam. Fortuna, Ad laureas! ad laureas! Ad Caesarum coronas! Audite siquos Martiae Tenet libido lauri: Audite, quos in proelia Rapit Imperi corona: Ego ministro laureas, Ego divido coronas. Velociter, velociter Ad laureas venite. Miles I. Magni propago Martis, Heroum genus, Decora alta belli, saepe cui primos dedit Bellandi honores palma, quos unus tubae Egit per hostes clade metuenda canor; Fortuna nostrum serva in obsequium venit. Adeste, calida lauream obiectam manu Prensate, dextra rapite venerandae decus Diadema frontis. Primus in laurum volo. Fortuna, Ad laureas! ad laureas! Ad Caesarum coronas! Venite. Res laboribus Haec indiget. Venite. Miles 4. Illudimur. Volubili Fugit corona lapsu. Fortuna. Desiderantum pectora Hic motus in calores Irritat Ite in laureas. Hoc dulcius tenetur, Maiore quod conamine Paratur, et labore. Quintus. Venis, fugisque: porrigis. Et eripis coronam. Subsiste tandem. Fort. Si potes Rotam tenere, sistam. Sextus. Frustraneis incumbimus Laboribus coronae. Vel siste tandem perfida, Vel hinc gradum facesse. Fortuna. O lenta dextra militum! Sic itis in coronas? Quae pulchra sunt, laboribus Emuntur. Ad coronas! Quartus. Tentate rursum. Heu perfida! Sic allicis cruenta, Ut vulneres! o perfida! Fortuna. Per vulnera ad coronas Iter est. Venite ad laureas! Ad Caesarum coronas! Velociter, velociter Ad laureas venite. Quintus. Infida semper! occidi! Vanus amor est coronae. Fortuna. Cum non mereris. Vulnere Gloria metenda Marti est. Qui vulnera nimium cavent, Non demetent honores. Ad laureas! ad laureas Venite, et ad Coronas. Sextus. Satis. alienas laureas Impune nemo tentat. Fortuna. Sic est. Theatra gloriae Servat DEUS merenti, Et immerentum audaciam Severiore poena Insequitur ultor. Laurea Theodosio virebit. SCENA QUINTA. S. Ambrosius statui Ecclesiae ingemit, et lacrimis epistolam, ad Eugenium scribit, qua eius tyrannidem arguit. S. Ambrosius. S. Ambr. Fuimus! malorum turbo convolvens rapit Beatitatem gentium. O Saecli lues! In quae sequentem monstra praecipitem prior Dies adurget? Quantus in nostram furor Agitur ruinam! Templa dispulsis iacent Inhonora sacris, cultus extinctus DeI est, Expulsa pietas, candor erasus perit, Egressus omnem limitem pudor gemit, Oppressa Virtus, luditur honestas, forum Astraea abacta deserit: subit furor, Omnemque Iuris ordinem, ac legum metum Licentiosa laxat in nefas manu: Ambitio sceptris inhiat, et pacem fugat Invidia, livor curiam tenet, iubet Libido, peragit iussa vis, nullo impia Tractantur arma iure, sed caeco impetu. Regnum cruenta poscit Eugenius manu Tonantis osor, calidaque in certam trahit Felicitatem vota per stragem urbium, Per innocentum funera, et Regum lares Cinere sepultos. Cernis ex alto DEUS? Cernis? manumque fulmine ultore abstines? O Christe! siquid sanguinis tui valor Mollire mentem Patris itati porest, Ostende vastis oscitans plagis latus, Manus, pedesque fulmen et strictum tuae Averte pretio mortis: et bonam ingere Mentem tyranno. Sapiat: atque olim tuis Humili advolutus poplite accedat sacris. Quod si furentem nulla consilia queant Sistere leonem, Caesari tuo fave, Custos tuorum Christe. Tentabo prius, Siquid tabella possit Ambrosii. Fibras Si non gelavit Caucaso, aut saeva tigre Mutavit animum, spiritu molli induam. Sede et papyro sensa lugentis nota. Dilecte semper Eugeni, Ambrosius tibi Vovet salutem. Sceptra dominatu petis Nimium impotente, Nate; dum fusus cruor In te innocentum clamat, orbatae status Gemendus urbis, igne populati lares, Viduae maritis coniuges, natis patres, Patribusque nati, et fulmen ultoris DEI In saevientem provocant. Multae preces Sunt multa tela. Metue, dum tuum petit Telorum hic imber verticem. Differt DEUS? Et lenta gravidos dextra suspendit polos? Nondum pepercit crimini. Incessu iubet Nemesin venire laneo. Indulget moras, Diu minatur: iustus insurgit tamen, Mensura quando sceleris impleta est. Cave! Propera in ruinam vita nam magnis iacet A morte spatiis. Vita non semper brevis Datur Tyranno. Pectus in melius refer Dilecte semper Eugeni: nisi referas, Sub mole scelerum pressus in barathrum ruis Non retrahendus. Iam rapit fulmen manu Rubente Numen, et procellosa face Accendit ignes, quos Avernalis furor Non terminanda foveat aeternum pyra. Flens ista scribo: saepia expallet meis Permista lacrimis: lacrimis pennam rigo, Etiam daturus sanguinem aliquando tibi. Si fata iubeant. Poplite adflexo meum Inscribo nomen, Vive, sed melior, tibi, Tuisque semper Eugeni. O Numen manum Adfer patronam, quodque iam torpet gelu, Incende sacra Spiritus flamma iecur. SCENA SEXTA. Theodosio in rem Christianam intento, ostenditur divinitus Idololatricae superstitionis interitus. Theodosius, Idololatria cum Diis. Theo. Male imperatur, quando non suae calent Tonanti acerrae: lubricas regni vices Pietate firma, quisquis ad clavum sedes. Despecta Pietas patitur inimicum DEUM. Inane nomen Caesarum est, quando iacet Neglecta caeli cura, contemptus DEUS. Hac parte primum laesa populorum salus Capit ruinam, parte qua regnum occupant Adversa Christo Numina, et falsis data Religio Divis. Vidimus satis Stygis Effusa ab antris monstra per nostri sinus Impune regni liberis flammis coli, Et ture, et aris. Iam satis: posthac sua Cernam repulsum in antra Plutonem rapi, Duroque vincta Ditis inferni ostia Adamante claudi. Gloriam hanc lubens sequor; Peperisse nostris praeliis cultum DEO. Haec cura magnae Principem mentis decet, Stabilire Numen; sique sit fuso fides Sanguine probanda, sanguinem et vitam dare Cum pulchra causa mortis est, pulchrum est mori. Si moriar inter arma, non trepidus DEO Animam rependam. Vita si dabitur, DEO Donabo vitam. Caesares lege hac sumus, Ut bella nostra militent DEO, ferant Tranquillitatem subditis, vitia improbo Enata luxu demetant, summa sacra Iura aequitate sanciant, Solis tamen Non fido bellis. Nemini satis patent Consilia caeli. Saepe sperantur bona, Sed spes inani vota deludit fide. Quamvis inundet arva ferrato seges Animosa nimbo, perque subiectos soli Bellona campos grande momentum ferat In bella nobis; parcius fidem tamen Impendo prompto militi. Dubia agitur Fortuna Martis alea Accedit, fugit, Venitque rursus saepe sed rursus fugit DEO imperante. Numinis nutu venit, Fugitque palma; Iustus et quando rapit, Et quando laurum donat. In nostris licet Signis feratur gloriae nomen suae, Salusque multa mentium; potest DEUS Victoriam negare. Si neget, meus; Idemque, si concedat, est DEUS meus. Sed perduellis Numini et regno licet Per tragica Mars theatra violentum fremat: Nescio quid intus ridet animus mihi, sui Securus, augur candidae sortis, diem Pollicitus illum, cuius ad radians iubar Videam Deorum vana delubra erui, Simulacra ab aris cadere, subverti sacra, Focosque vasto incendio verti in rogos, Et sacra saxeis templa Numinibus dare In busta flammis. Crastinus fidem suo Aperiet ortu Phoebus. Incumbens suis Dum miles armis valle sub densa capit Somno quietem, parsque vigilias agit, Modicum quietis Caesar admittam. Brevis Decet imperantem somnus, et brevem facit Multiplicatis cura vepretis rigens. Chor. Mar. Vivite laeti, vivite Divi! Iam vos soli iura tenetis Maris et terrae. Vivite Divi! Idololatr. Vivite laeti! nostra secundo Alite naves in vota volant. Vivite laeti. Gen. Eug. Vivite laeti! Cadmea seges, quam traho felix Mihi pro vobis riget in bellum, Martemque serit, palmasque metit. Dii. Non vincemur: si tua nobis Dextera pugnet. Th. Numina misera Quibus humano est opus auxilio! Dii. Non vincemur. Gen. Eug. et Idol. Si quae vestro Tela minentur capiti, flammas Prius in nostro capite obtundent. Binos dabimus clypeos Divis. Omnes. Vivite laeti! vivite Divi. Gen. The. Cedite vani Numinis umbrae. Cedite mundo. Non stat, quidquid Homines fingunt. Nescia fati Aeterna Fides sola virebis, Cui Theodosius Martemque serie Palmasque metit, sola virebis. SCENA SEPTIMA. Infremit epistolae Ambrosii Eugenius: extrema quaeque minatur. Eugenius. Arbetio. Eug. Stygis sacerdos! vomica lymphati gregis. Senex dolose; fungus Eugenius tibi Est nempe visus, facilis in fraudes trahi, Dolisque ludi? Melleo mulces stylo, Sed lancinante saucias plaga fibras. Dilecte semper Eugeni, Ambrosius tibi Vovet salutem, Quis? cui? Ambrosius mihi? Stolate latro! caede ut extrema cadam, Et sceptra mitis Caesari cedam voves. Hanc mihi salutem? Iura quae Mavors dedit, Iterum abdicare Nempe sic facile est Duci Cadere ad aratrum. Sceptra dominatu petis Nimium impotente, Nate; Quid Natum vocas Mendace verbo? Vulneras quando arguis Animi impotentis; vulneri emplastrum admoves Natum vocando. Non sumus rudi e grege, Ut nesciamus vulpis astutae dolos. Inte innocentem clamat effusus cruor. Clamet: calentem sanguine chalybem magis Accendet ille clamor. Est mitis furor Quem clamor urbis sedat, aut placat gemens Turba puerorum: Nominis veri furor Calcata capita civium incessu terit. Premitque quidquid obvio iratam manum Nisu retardat. Fulmen ultoris DEI Insaevientem provocant. Veniat, polos Sive ille teneat, sive damnatae stygis Incestet ignes, stipiti affixus DEUS; Veniat, et omni robore Eugenium premat: Unus prementem Tartaro inferias dabo. Veniat. Inermis provoco armatum. Timet Conserere mecum dexteram. Multae preces Sunt multa tela. Metue dum tuum petit Telorum hic imber verticem. Virtus mihi Ancile fiet. Quanta tempestas cadet, Tanta iacientum vertices rursum petet, Nostris repulsa viribus. Differt DEUS? Et lenta gravidos ira suspendit polos? Iaceret trisulca fulmen eiectum manu, Nisi adhuc teneret clavus affixam trabi. Nondum pepercit crimini. Incessu iubet Nemesin venire laneo. Qui non potest Urgere Nemesin penneo. Indulget morae, Diu minatur. Aliud imbellis nequit Furor. Minari, feminae est. Viri est manu Prius tonare, fronte quam torva emicent Furoris ignes. Iustus insurgit tamen, Mensura quando sceleris impleta est. Cave. Cave, o cruente! Quae mihi visum rapit, Oculosque nubes? Video, nec video tamen, Quid atra pingat saepia. Arb. Est caecus furor, Exstingue flammas mentis, et nullus tuos Invadet oculos fumus. Eugen. Infudit suis Toxica tabellis toxico enatus Draco, Proles Medusae, spuma Tartarei lacus. Hinc de veneno caeca me nubes premit Quod legere non licet, audiam Arbetio lege, Arb. Propera in ruinam vita non magnis iacet A morte spatiis. Vita nam semper brevis Datur Tyranno. Eug. Vita sat longa est mihi, Si vel hodiernus memet exstinguat dies, Dummodo cruoris flumen exhaustum tui Praemittam ad orcum. Arb Pectus in melius refer Dilecte semper Eugeni. Eugen. O fallax Sinon! Redivive Ulysses fraudibus! Arb. Nisi referas, Sub mole scelerum pressus in barathrum ruis Non retrahendus. Iam rapit fulmen manu Rubente Numen, et procellosa face Accendit ignes, quos Avernalis furor Non terminanda foveat aeternum pyra. Flens istae scribo. Euge Nulla sed flammas meae Exstinguit irae lacrima, nisi totis fibris Cruor hauriatur. Arbet. Sepia expallet meis Permista lacrimis. Eugen. Rubeat exhausto chalybs Posthac cruore. Arb. Lacrimis pennam rigo, Etiam daturus sanguinem aliquando tibi, Si fata iubeant. Eug. Sanguinem volo: date, Date vota superi! Arb. Poplite adflexo meum Adscribo nomen. Eugen. Nomen inferno Iovi Pridem exsecrandum! Nomen horrendo grave Magis tonitru: cuius ad sonum polus Exstinguat ignes Cynthii, et densae irruant Mundo tenebrae; quodque dum Stygias sonat Inter paludes, totus evulsis tremat Cardinibus Orcus. Ibo, qua vocat furor, Qua pellit ardor; sanguine exstinguam sitim Calentis animi; quaque defigam pedem, Premam cadaver; quaque spirabo halitum, Afflabo bustum; quaque sustollam manum, Excelsa quaeque diruam: fana impiis Cinerabo flammis; et ubi Galilaeum bibit Sua tura Numen, stabula recutitum dabo Olitura Numen: funditus vertam omnia. CHORUS, Icarus ad gloriam stimulante Ambitione, dehortante Ratione provectus in fluvium prolabitur, docetque ambitionis exitus esse infelices. Gloria, Gloria purae filia lucis, Soboles Phoebi, nescia noctis, Solis amoeno vestior auro, Huc vota trahit, postera quisquis Saecula magno nomine gaudet Implere. Reses procul hinc anime; Gloria fortes amat Alumnos. Procul hinc somno dedita corda, Gloria vigiles abit in curas. Illa est fictae gloria frontis, Quae vulgarem fluit in dextram. Mentem undantis turbine vulgi Eripe, quisquis vivere longum Clarus in aevum non immemori Nomine gestis, et post cineres Sera affectas laude Nepoti Decimo ostendi. Lucis avara Mens amat astra. Icarus. Satis est umbrae: Lumen amamus. Patria caelum est: discede solum. Patria nostros trahit affectus. Icarus astris tendo volatum. Amb. Vilis in alga mens tumulatur, Iter herous semper in altum Spiritus urget. Perge, favebo. Rat. Quo magis alto crescis honore, Virtute magis deprime mentem. Stulte, ruinam quaeris. Ab alto est Facilis casus. Amb. Fortis ab ipsis Casibus heros robora sumit. Rat. Fortis in ipsis casibus heros Saepe occubuit. Icarus Gloria nostros Aspice nisus. ad te faustis Icarus alis tendo per auras. Amb. Annue coeptis fortuna bonis. Rat. Caecam exoptas in vota Deam. Veniat; fugiet. Nulli docta Servare fidem Icarus. Fortis stabilem Sibi fortunam facit heroae Virtute manus. Rat. O stulta nimis Vota! sepulchrum forte reperies Ubi venaris lumen honoris. Si vis fausta vivere forte; Utere parce sorte secunda. Icar. Annue coeptis Fortuna bonis. Ratio. Cave! ceratis nitere pennis; Non bene solem periture feres. Icarus. Teneo solium! vivo! beate! Ratio. Stulte peribis. Icar. Sentio, pennis Ardeo. Solis cremor a flammis. Heu! heu! pereo! pereo incautus! Ratio. Sic alienos quisquis honores Icarus. Invidus ambit sua damnabit Vota interitu. Astra Tyrannos odere DEUS Regit Imperium, servatque suo Regna favore. Chor. Mar Stulta Ambitio! tantane lucis Dulcedo malae est? Ipsa in luce Reperis noctem: quaque levaris Arte, necaris. Sancta Tyrannos Astra flagellant, servantque bonos Sidera Reges. ACTUS III. SCENA PRIMA. Theodosius exercitum suum contra Eugenium locat, et praemissa prece ad conflictum animat. Theodosius. Theod. QUid provocati militis iustus furor, Et mitis ira Caesaris possit, dies Decernet iste. Fateor, in bellum pede Procedo lento, nec nimis avida manu Tractanda quaero tela: cum semel tamen Insedit ira pectori, lente cadit. Et hoc decere Caesarem reor, manum Lente admovere praelio; admotam novo Animare semper spiritu. Imperii bene Is frena tractat, qui triumphalem impetum Sic temperare novit, ut nec se nimis Laxet furori, nec nimis teneat brevi Iram lupato: qui nec Imperia avidus Aliena tentat, regna nec patitur sua Premi a Tyrannis. Testor armorum arbitrum DEUM, nec audax cordis incensi furor, Nec proferendi ter minos regni sitis Me provocavit: sola me patriae salus, Et iusta caeli causa sub Martem trahit. Divine miles (non meum voco amplius, Qui proeliaris Numini.) miles, feri Pridem per omnes Martis instructus vias, Cui bruma dena cassidem aspersit nive, Et dena galeam flamma succendit canis, Multus probavit hostis: in tuos retro Quando triumphos specto, vel lauros memor Toties ab armis hostium raptas ago: Tum mihi iacere pedibus attritos tuis Videre videor gentium Duces; iugo Subdita Tyranni colla, calcatas premi Regum secures, sceptra non sua diu Tractata dextra, rursus illabi suae; Cadere coronas fronte; quam dandam inferis Cinxit libido ad victimam; ruere thronos, Quos sors levavit sontium in casus graves. Animose miles, cuius in ferro sedet Felicitatis patriae augustus tenor, Pax sospitatrix Imperi, sceptri salus, Vindicta magni Numinis, cultus DEI: Exsuscitate mentis antiquae igneos Rursum vigores, quando vos DEUS sui Iubet esse honoris vindices. Fremat licet Exasperatus Martis in campo furor, Omnemque late rigida tempestas agrum Inundet aere; mentis excelsae vigor, Roburque ferro impervium victas metet Ferro cohortes; perque subiecta altior Ibit cadavera hostium: palmas DEUS Vobis parabit ille, cui bellum sero. Dux I. Vincemus una, vota si caelum probat: Si vota reprobat, una mors omnes teget. The. Cum facta Numen imperat, votum probat. Dux 2. Nos facta dabimus. Ille vel natus tigre est, Vel rupe duri marmoris caesus, fibras Pietate vacuus; funeri quisquis tuo Obicere nolit pectoris scutum, et gravem Arcere proprii capitis obiectu necem. Ego (pericla Numen avertat pium) Quacumque parte funus immineat, caput Obtendo primus funeri. Nec se prius Sagitta pectus condet in tuum, mea Quam se per ossa rapiat, et rumpat sinus. Theod. Fidele laudo pectus affectum probo, Calidasque flammas mentis excelsae osculor. Frenator orbis Christe. bellorum arbiter. Idemque terror hostium, inceptis fave. Da robur animis, ensibus flammam, exitum Causae decorum; da superbificos premam Ausus Tyranni. Causa praesentis viae Mortale nihil est. Marte, quem gero, tua Tua Numen agitur causa, cui palmas peto, Cui sceptra quaero. Nostra tranquilla vide Tu bella mente: sanguinem et vitam tibi, Tuoque honori miles hic mecum vovet. Insume campum miles. Dux 2. Hoc latus tene. Hic vos ministram Caesari manum date. Vos parte ab ista state: si casus premet Vel hac, vel illac militem; auxilium date. SCENA SECUNDA. Ad Theodosii adventum fugiunt Daemones ex Alpibus. Damon primus. Secundus. Tertius. Quartus. Prim. Fugite, a tergo peior Averno Nos premit hostis. Iam Theodosius Antra profundae vallis adimplet. Secund. Fugite, arma fremunt. Nulla est nostro Via sudori: latus omne tenet Multo Caesar milite cinctus. Tortius. Corde excordes! o lenta manus! Probrumque stygis! sistite gressum! Sistite: quo vos fuga praecipitat? Vestra Eugenius provocat arma. Cohibere fugam! Quartus. Premimur nimium; Omnis ademptus locus est irae, Quando maior nos premit ira. Primus. Fugite, arma tonant: sola salutem Fuga despectis donare potest. Tertius. Sic ergo feres tua tam lento Milite verti regna? nec ullis Obvia telis hostem arcebis Incola regni turba profundi? Sic lenta foves Phlegethon odia? Non decet orcum lente irasci. Secundus. Vanus furor est, iraque vana, Si sua desint arma furori. Tertius. Saepius animos ipsa ruina Facit excelsos. Sec. Fugite, insanit In nostra furor fortior arma. Tertius. Vigor inferni sic cadet omnis? Siste fugacem turba volatum. Si rapta semel palma, redibit. Fortuna vices alterna rotat. Fugite, fugite, fugite, fugite, etc. SCENA TERTIA. Confligitur sinistro partium Theodosianarum eventu. Theonas. Arbogastes. Theo Res est sub ictu. dubia stat geminas super Laurus cohortes, cuius in partes fluat. Utrinque magnus ardet in pugnam calor, Utrinque virtus gloriae ingentis capax Exercet arma. Sequere, qua nostrae labat Cohortis ala. Si qua spes palmae est super. Labor hic parabit: nulla si superest salus, Unum sepulchrum Caesarem et Duces teget. Volate mecum. Dux I. Lubricae o sortis vices! O nostra damna! concidit regni status, Occidimus! olim fuimus: Theon. o Caesar! Dei O magna soboles Caesar! o socii quibus Spes nulla, vel suprema iam fulsit, date Animam supremam Caesari. Laus haec tibi Ultima notetur: Caesari miles suo Donavit animam. Quando meliorem exitum DEUS negavit, immori pugnae licet, Ite, ite, vitae prodigus quo vos calor, Vestrasque stimulat dexteras. Dux 2. Magna ruit Fortuna mole: fragilis est sortis tenor. Fugite, fugaces urget Eugenius gradus. Arbog. Necdum tenetur praeda: fugienti timor Appendit alas. qualis ubi sonos dedit Venator aere, cervus in fugam volat, Timetque retro aspicere; properantem fuga; Tales adurgent Caesaris Duces pedem. Praeverte miles arma, qua durum est iter, Qua spes salutis aliqua fugientem vocat. SCENA QUARTA. Victor Eugenius insolescit de Victoria. Eugenius cum Exercitu. Eug. Calcamus astra! iam supra populi leves Elatus undas misceo caelis caput. Fugitiva vario ceteris fidem negat Fortuna motu, Martis hic laurum prece Calida lacessit: ille tranquillos petit In vera Zephyros; alius Imperii procus Caecam fatigat irritis votis Deam. Torvum minatur, ac supercilium arcuat Vultumque acerbat, et superbifico pede Calcat clientes ceteros: tamen fide Constante me, qua vota propellunt, levat. Iam sceptra Victor teneo, iam frontis iubar Unum me adornat; serva se nostro implicat Iam trabea lateri; iura subiecto fero Populo Imperator. Dux 1. Parcius Dux in sinum Lene influentis dona fortunae bibe. Palmam parare laudis est parum, nisi Premas paratam. Saepe qui victus prius; Collegit iras mentis, et campo extulit Victor triumphum: saepe quos palmae efferunt, Vertente sorte casus affligit gravis. Laus aequa, parere proelio palmam, ac manu Tenere partam. Eug. Vile quid possit genus? Dux I. Quod vulnerata vipera ubi vivit caput, Numquam venenum deficit. Eu Et ipsum caput Calcabo victor. Dux 1. Viperae in modum pede Elubricabit. Sunt sui victis doli; Sua semper inconstantia est Sorti; manu Palmas sinistra porrigit, dextra lapit. Eug Quid mihi sinistrae lubricos motus DEae Minasque sortis occinis? metuat rotam, Cui fungus animus. Sola mihi mens est mea Fortuna quaeque pectus in laudes rapit Scintilla: cuius nutibus sortis rotam Impello, sisto, verto, quam in partem libet. Dux I. Durum laborem Sisyphi versat, rotam Quicumque fortis torquet: impulsa in latus Dextrum, sinistrum repetit; et quantum favet, Tantum minatur. Quin suas ipso tegit Minas favore. Eug Fabulas vulgi canis, Dux I, Per quas ruisse magna momento tenes. Eu. Imbelle vitium mentis est, quidquid ruit. Dux I. Imbelle vitium mentis, ubi cogit furor Supremus iras, mentis excelsae Duces Saepe interemit. Debilis quamvis manus Saepe alta secit vulnera. Eug. Timeas licet Imbelle vulgus; turbo qui Ducem petit, Aliunde perflat. Dux 1. Turbo, qui rupes quatit Caelo minantes, quique disrumpit polos, Luti e vapore nascitur. quando furit Devictus hostis, impetus graves habet. Eug. Secura cum sunt omnia, feroces gerat Lanista motus. in suum funus geret. Dux I. Secura cum sunt omnia, hanc ipsam time Securitatem. Gravior in ferrum ruit Contemptus hostis. Eu. Perge, reliquias preme Siquae supersunt, Caesarem vinctum meum Siste ad tribunal, discat Eugenium genu Prono vereri; quando calcandum dabit Mihi caput, unus frena cum mundi regam. SCENA QUINTA. Theodosius intelligit solas a sua parte auxiliares copias cecidisse: Christianos omnes salvos: iubet dispersos colligi. Theodosius. Dux Theo. O modice numero miles, at grandi mihi Cohorte miles gratior! Vidi fidem, Magnaeque mentis spiritus. Non hic tuus Defecit animus. Ille, qui Mundum regit, Qui providente temperat nutu polum, Solumque, iusta lance dispensat bona. Illo volente vincimur. Tuam tamen Animose miles osculor semper fidem. Ades fidele pectus, amplexum cape. Sed quanta clades nostra? num vivunt Duces? Aliquisne miles nemora praecipiti fuga Invasit? Dux Hic se silva frondosa levat In astra nube, cuius extremo exitu Praeceps profundam petra se in vallem trahit Minata saxis: huius in sinu tenet Ruffinus alam. Conscium belli DEUM Caelumque testor; nullus hostili fibras Exhauriendas pectoris ferro dedit, Quos christianus eluit quondam latex: Cecidere soli Barbari. Theod. Vivunt mei? Caesar revixi! nullus hostili manu Vulnus recepit? Dux. Neminem suus cruor Rubore tinxit. Theod. Valle dispersos globos Lege in cohortem. Solus hic mecum moras Levine ad aras protrahe. Reductis patent Iam templa valvis. Caesari hic fidam vigil Impende mentem, dum genu pronus sacras, Advolvo adaras Numini supplex cliens. SCENA SEXTA. Theodosio supplicanti apparent sanctus Ioannes et Philippus, a quibus in spem Victoriae erigitur. Theodosius. S. Ioannes. S. Philippus. Chorus Caelestis. Levinus. Theod. O magne domitor hostium, cuius pedi Aeque triumphans ac triumphatus caput Recline subdit; Numine coactus tuo Suscepta duxi bella, sed tuo quoque Numine volente victus ad primum impetum Excessi arena. Sed potes tamen DEUS Principia belli maesta felici exitu Donare rursus. Tu premis, tu idem levas. Manum paternam exosculor, quando levas; Eamque rursus exosculor, quando premis. Si non meremur vincere Eugenium; tua Certe id meretur causa, quae belli mihi Suggessit ignes. Causa si bona est, fave. Tuo; honores quaero, non laurus mihi, Velinane pondus gloriae: O Numen fave! Sed quis repente fertur e caelo sonus? Lev. Quis iste caeli exercitus? Chor. Caelest. O nimium dilecte DEO! tibi militat aether, Et coniurati veniunt in proelia venti. S Ioan. Resume Caesar arma: conflictu novo Paranda palma est, Maior ad Martem redit Afflicta virtus. Sera, non dubia tamen, Respiciet ad te palma. Si premitur semel Tentata virtus, opprimi tamen DEUS Non patitur unquam. S. Philippus. Militum parva licet Cingare turma, Caelites habes tamen Tibi militantes. Barbaros DEUS sui Noluit honoris vindices; soli hoc decus Tibi, tuisque servat. Impavidum gradum In proelia urge. Cerne radiantis poli Auxilia prompta. Plaudat auspicio chorus. Chor. O nimium dilecte DEO, tibi militat aether, Et coniurati veniunt in proelia venti. Levin. Audivit aether, Caesarem palmae decus. Iam certa firmant signa. Theodos. Non fallis DEUS, Quidcumque spondes. Numen o vere pium! Adversa laetis temperas. Ibo tuis Iam fultus armis. Aere galeatum trahat In bello Martem Eugenius, et vasta furat Vallatus acie latera: tutorem DEUM Oppono castris. Clausa littoribus freta, Et nauseantis ultimi terrae sinus Audite: Visi Caelitum nivei globi, Audite, Caesar vota quae defert DEO, Quidquid sub isto pectore cruoris latet, Tuae rigandae gloriae effundam lubens. Mihi nulla veniat palma. nisi pariter tui Crescant honores. Summus hic honor mihi est, Tuam ampliasse gloriam, Iubes DEUS Referre palmas? pareo. Iubes mori? Pari calore pectus in mortem dabo. SCENA SEPTIMA. Plaudens Eugenianorum militum manipulus a manipulo Theodesianorum obruitur. Milites Eugenii. Ruffinus. Milites Theodosii. Mil Eug. 1. Io! subacto ex hoste Eugenius Retulit palmam! Ne mihi posthac Fama Alcidem garrula narret. Fabula mundo est vetus Alcides Per Hyperbolicos cantata modos. Volat Eugenius viribus illo Hercule maior: cuius in acta Si Fama tuba concrepet omni, Linguasque omnes obsequioso Trahat eloquio, numquam veri Finem attinget. Ruff Subsiste. locus Favet in fraudes. Iste sub ictu Nostro est miles. Miles Eug. 2. Qui domitorem Facit Alciden, sive leonum, Sive Hydrarum, sive Gigantum, Sive profundi canis Inferni: Multo miscet vera errori, Dum plura refert. Quisquis laudes Canere Eugenii volet incautus, Multa errori quoque miscebit, Magni Eugenii dum facinoribus Famae inferior penna volabit. Ruff. Tu latus istud; tu latus illud; At tu frontem tacite observa. Mil, Eug 3. Demus ad orci penetrasse cava Antra Alcidem, Stygiasque pede Victore semel pressisse domos; Sed non dicas inde redisse. Vel dicemus Phlegethonteo Amne trifaucem traxisse canem, Prima infecti nocumenta soli. Unus furias omnemque Stygis Nigrae sobolem rursum Eugenius Mergit Averno. Mil. Eug 4. Quidquid canimus, Minus est merita laude Herois. Qua sua tendit merita Eugenius, Nequit eloquium tendere fama. Ruff, Arma, arma miles, res, locus, tempus vocat. Huc arma miles. O Stygi sacrum genus! Mil. Eug. 1. Heu nos perimus! perimus! Mil. Theo. Sanguinem et vitam date. Mil Eug. 2. Admitte lytrum. Mil. Theod. Sanguinem in lytrum dabis. Ruff. Suspende ferrum. Caesarem vinctus colar Poplite recurvo. Discat ambigua vice Sortem rotari; quodque monstravit iubar Enubilatae frontis, obducta tegi Repente nube. SCENA OCTAVA. Theodosius recollectum militem narratione divini ostenti ad redintegrandum praelium animat. Theodosius. Levinus. Ruffinus. Theodosius. - - Martius quis hic canor? An noster arma miles in campum refert? An hostis urget? fida da latebras specus. At tu, Levine, Caesari certas notas Instantis aperi Martis. Levinus. O Caesar, tuus Redintegratis viribus miles redit. Ruffinus. Parce Imperator. Theod. Surge, iam nota est fides. Ruff. Non mihi timores pallidi, aut gravium metus Periculorum suaserant Martis fugam. Tibi metuebam Caesar. In sua licet Statione deceat militem victum emori: Tamen et honori est fugere; si quando fuga Salus paratur Caesari. Nam quid iuvat Cecidisse lecti militis fortem manum; Si non sit inde tutior Caesar? petit Hoc cura regni, civium salus, bonum Commune, lex prudentiae, caute ut manum Exasperatae sortis evites fuga; Si quando spes victoriae a fuga emicat. Theod Fugam paventis militis caelum improbat: Commendat illam, qua venit patriae salus. Fugisse vos non improbo: ad suum caput Rediisse laudo. Si quid in praedam tulit Hostilis ensis, Barbarus miles fuit, Quem nuper Alia misit auxilio mihi. Reliquus superstes Caesari rursum tuo Per arma servis: nullus ad numerum deest Numerus priorem Vivite, o sceptri mei Pars magna, lecti milites. Nubes suo Vacuata tandem fulmineest; nec iam plus In nostra damna mugit. In certo est salus, Non vana narro. Visus aetherea mihi In nube densi militis fortis manus Spondere palmas, meque dum allapsu petit, Resume, dixit, arma conflictis novo, Premetur hostis. Sera, non dubia, tamen Respiciet ad te palma. Non magna licet Cingare turba; Caelites habes tamen Tibi militantes Dixit, et dulci chorus Laetum per auras cecinit auspicio melos: O nimium dilecte DEO, tibi militat aether, Et coniurati veniunt in proelia venti. Si bellicosis aliquis in viris vir est, In pectore anima, sanguis in venis, vigor In mente vivit; Marte repetito impetum Tentate belli. Caesarem pono: pater Vobis vocari gestio, et meos volo Vos esse natos. Filios sinu geram, Caedemque vestram caede prohibebo mea. Et vos vicissim Caesari fidem dite. Dux 1. Iurate fortes dexteras. Omnes. Iuro. Dux 1. Fidem? Omnes. Iuro. Dux 1. Generosos spiritus? Omnes Iuro Dux 1. Impetum Perarma? Omnes. Iuro. Dux 1. Sanguinem? Omnes Iuro Dux 1. Necem? Omnes. Iuro. Theod. Adsecunda Numen! adamatam manu Laurum tenemus. Antequam ponto diem Titan Ibero mergat, eventu poli Promissa stabunt; quique nunc tumidus ruit, Timidus feroces impetus ponet leo. CHORUS. Bona Causa furoribus pressa per Genium Theodosii periculo eripitur. Bona Causa. Furor. Ambitio. Bon. Caus. Quo me praecipiti volvitis impetu? Heu mentis furias! Sim licet innocens. Sum damnata nocens. Hoc scelus unicum est, Quod nostrum facilis Caelituum favor In votum veniat. Quanta fluentibus In nos sideribus munera prodigum Caelum conglomerat tanta cupidinis Urgent tela sitim. Semper hiantibus At frustra sequeris rictibus: aufugam Praesenti eripient astra periculo, Iurati veniunt in mea Caelites Semper vota. Furor. Vides? ut tibi gemmeae Discessere fores, et patet intimi Lux reclusa poli. Amb. Nempe volantium Turmae Caelituum, cum lubet, aethere Debent obsequiis sistere se suis. Bo. Ca. Numquam non faciles Causa habuit bona In votum Superos. Si prema, opprimi Me numquam patitur dextera Numinis. Fur. Non si fulmineis detonet ignibus Feta e nube polus, saevaque siderum Tempestas timidam dissociabili Naturam laceret foedere, dextera Te nostia rapiet. Bon. Caus. Numina, Numina! Fur. Quis turbo violens? Quis furor aetheris? Ambit. Erepta est manibus praeda tenacibus. Fur. Dirorum rabies invida siderum. Delusus semel est impetus. Ibimus Quo nos ira feret, quo furor aestuans. Bon. Caus. Frustra Tartareis ignibus incita Exardet rabies, cum DEUS aegidem Obtendit furiis. Gen Discite posteri, Quando Cauta bona est pro populo et DEO, Numquam Numen abest. Pacat amabili Iustitia et Pietas omine proelia: Carmen Heteroclitum fecit necessitas vocis. ACTUS IV. SCENA PRIMA. EUGenius Victor dum praemia militibus distribuit, intelligit Theodosium vires redintegrare. Eugenius. Duces. Arbogastes. Flavianus Arbetio. Exercitus. ARb, Substerne miles arma, quae Victor refers. Eug. Generosa Virtus militum Ducis sui In largum apertas praemium manus petit. Merces laboris umbra. Qua labor praeit, Sequatur umbra. Bella certatim huc volant, Spes unde praedae prospicit. Tepet manus Ad arma, quando fructus est belli unicus Depositus hostis. Nemo cum misero lubens Luctatur hoste. dives irritat face Meliore pectus, cuius ex casu lucrum Aliquod resurgat. Vincere, hoc Ducum est decus. Bello referre spolia, militum est lucrum. Nec denegari convenit, quidquid manus Heroa peperit. Primus in donum venis O Flaviane! gemma virtutis tuae Haec testis esto. Flavian. A nomine haec noctem meo Arcebit omnem lumine. Eug. Secundus subi In munus Arbogaste, tibi multa scyphus Illusus arte, et gemmeo ridens ioco Debetur. Arbog. Isto vina cum dedero Diis, Annos vovebo, quotquot Eugenius vovet. Eugen. Arbetio cassis verticem haec tuum impleat. Casside sub ista nullus est metui locus. Reliqua per orbem singulis dona egere Tribune. Nullus praemio miles vacet. Nullius negavit Martiis factis manum. Milites. Vivat perennes Victor Eugenius dies. Miles. Invicte Princeps, praelium novum imminet Peius priore. Caesar armatas tenet In monte turmas. Eug. Nempe non uno satis Periit duello, Vita restabat: dabit: Superstitemque sanguinem, miles, tuis Infundet armis. Flav Bella si semper patens Bellona traheret, et in apertum pulverem Mars provocaret, parte metuendum tibi Nulla esset: at si fraudibus bellum gerat, Cauto timore Victor in campum ruat. Eug. Frementis haec est ira Neptuni ultima: Procella postquam gravior insultum stitit, Positisque pelagus omne detumuit Notis. Adhuc movetur murmure indignans fretum, Irasque lente devorat. Sic post gravem Incendiorum turbinem, micant adhuc Tenues favillae. Nerei extremus furor Est iste Martis fremitus, aut incendii Ultima favilla. Flav. Quod voves, credas minus, Eug Non sic leonem mordet imbellis lepus. Flav. Se posse cuncta existimat, quisquis furit. Eug. Semel subactus hostis in peius ruit; Pavidaque victum dextera ferrum gerit. Flav. Contemptus hostis saepius victor redit. Eug. Praesumptuoso pectore insanus furit: Effulminabo, quidquid armorum trahet. Hac sequere miles: bella si vocent, pari Ut ante studio, fortis ad palmas vola, SCENA SECUNDA. Arbetio non parem Virtuti suae in munerum elargitione locum sortitus, et acuto dicto offensus, defectionem ab Eugenio meditatur. Arbetio. Non sic Tyranne abibis. Irato furor Dabit calores. Ira dum fervet, quies Negatur omnis pectori: frendet, fremit, Rapitur, rotatur, volvitur, quaqua patet Semita nocendi, Flamma vindictae appetens Effulminantis aemula est flammae, capit Ab obice vires: avida poenarum volat Artes per omnes. Primus in aciem irrui, Exercitumque primus ingentem impetu Mavortiali diffidi, et stragem dedi. Qualis coactis intumet torrens aquis, Posicique fragiles obicis indignans moras Per plana violens rapitur, et totos tegit Campos procella, ac arbores secum rapit, Segetemque sternit: talis Arbetio mea Hostilis agmen militis pressi manu, In Marte primus, tertius doni fero Arbetio sortem Nempe sic virum aestimas Cruente praedo! quodque mihi grave imprimit Sub corde vulnus, cassis in donum datur: Casside sub ista nullus est metui locus. Sic me pavoris arguis? mundi probrum, Ferale bustum patriae! ostendam manus Quid ista possit. Cassidem tuam tibi Excors, et umbra desidis Viri, lepus Galeate! nudum Arbetio violento dabo Pectus furori. Ne quid insano impetu Peccet furentis ira, consilio indiget. Non sum ligatus. At sacra mentum dedi. Sed non Tyranno, Perfida patriae est fides, Quae se Tyranno dedicat. Pulchrum est genus Fidelitatis, perfida Tyranno fides. Tententur auro milites: auri nitor Vel abnuentes allicit. quo auri sitis Penetrare potuit, facile discessit fides. SCENA TERTIA. Victoria Theodosii Genio laurum imponit, et futuram Caesarum in Imperio successionem ostendit. Victoria. Theodosii Genius. Conversa sors est; alea Secundiore ludit. IUSTOS PIOSQUE CAESARES Non derelinquit aether. Tibi Theodosi lauream Decrevit ordo caeli. Tibi, Tuisque posteris Hae laureae virebunt. Aspice futura pignora, Tuaeque gentis aevum. Arcadius iste, sanguinis Primus tui pyropus. Gen. The. O digna mille laureis Frons! mille digna gemmis! O digna sceptris dextera! Et mille digna regnis! Tibi servus oriens verticem Acclinet, occidensque. Victor. Theodosius hic est iunior: Hic Honorius. sequuntur Tui Nepotes ordine. Gen. The. Sic me beatis astra! Quae DEA serenas irides Supercili explicavit? Vultuque ridet gemmeo, Cristallinoque labro? Victor. Est Austriorum gloria. Gen. The. Haec illa Diva tandem est, Quam mihi futuri conscius Toties spopondit aether! Victor. Haec illa Diva, Caesares Quae mille, mille Reges Dabit, columnas Imperi, Fulcra occidentis orbis. Rudolphus hic, Albertus hic. Amor, timorque mundi. Hic terror orbis Carolus: At ille Ferdinandus: Maximilianus alter hic, Rudolphus hic secundus. Hic Matthias amabilis, Hic Ferdinandus alter: Hic Tertius. At hic Quartus est. Gen. Th. Quae Scena? quod theatrum Austria recludit gloriae? Et posteros recense. Sunt mille, mille, mille sunt, Et mille, mille, mille. Si mille mundus purpuras, Et mille sceptra haberet, In purpuras tot Caesares, In sceptra totque Reges, Fecunda mater Caesarum Austria crearet robi. Gen. The. Vivite Nepotes, ultimi Rotate sceptra mundi. Nec fronte vestra decidat Prius Imperi Corona, Quam terminetur ultimi Suprema meta mundi: Quamdiu serenum Cyathius Rotat per astra currum. SCENA QUARTA. Arbetio transit ad Theodosium. Arbetio. Theodosius. Ruffinus. Nuntius. Arb. Deliberatum est. Agite meditatum decus Animae cruoris prodigae: quorum fide Tutus per omnes Martis insani vias Semper volavi. pergite, propinquis fremit Ubi Caesar armis. Rupta cum laude est fides, Quae sine nefando scelere servari nequit. Theod. Quis apparatus iste Mavortis? tuba Evocet in arma militem. Nunc. Nullo dolo In castra penetro. Caesaris causae studet Arbetio. Si non displicet, seque et suos Tibi sistit. Theod. Arma si prius ponat, meos Vultus subire tutus Arbetio potest. Nunc. Deponet ante Caesaris magni genu. Theod. An hic timendum est aliquid? Ruff. Armatos fero. Si ponat enses Marte, metuendum est nihil. Th. Adesne amicus? Arb. Ante Caesareos pedes Adsterne miles arma. Si pateris tuo, Auguste Caesar, nostra Mavorti quoque Servire bella, dabimus in bellum fidem. Nuper fatemur alteri datam; tamen Et iure ruptam; quando quem nobis Ducem Statuimus, esse desiit, factus novo Ausu Tyrannus Causa bellandi quoque Pro te perorat. Sceptra, quae Numen dedit, Iuste tueris: ille per nefas petit. Bissena iam me vidit in castris hiems, Bissenaque aestas vidit: at semper bonae Causae studentem. Si bonam Causam sequor, Admitte Caesar; Caesari iuro fidem. Th. Assurge magnae mentis haud minor calor, Scintilla pulchra Martis, et misce meae Temet phalangi: tuque magnanimae caput Arbetio turmae; tanta ne virtus suo Honore careat, inter excelsos Duces Numerere posthac. Arb. Veneror Augusti pedes, Si Martialis rursus in pugnam canor Acies vocarit, morte iuratam fidem Testabor, aut hac dextera palmam feram. Theod. Quis rursus aures aeris increpuit sonus? Nunc. Propinquat hostis, et metu valles replet. SCENA QUINTA. Redintegratur praelium: Vincit Theodosius. Theodosius. Eugenius. Duces, Et uterque Exercitus. Theod. Cape arma dextris miles, et iuncto ordine Victoriarum certus in pugnam rue, Date mihi dextra tesseram Miles Iustus DEUS Theo. In hac triumphos tessera caelum parat. At ecce vestras hostis invitat manus. Si quando pectus ante, nunc animos viri. Statione nemo cedito: et iuncto ordine Lentoque passu coge in angustum feri Martem tyranni. Crude regnorum latro. Eug. Imbellis Imperator. Th. Agnoscis tamen, Nolenfque dicis Caesarem. Eug Stirpis tuae Imbelle probrum. Th. Scylla communis boni. Eug. Scelerum charybdis. Theod. Fraudium mille artifex. Eug. Infamae bustum purpurae. Th. Nulli Ducum Metuende miles. Eug Miles ad quemvis Ducem Formidolose. Theo. Sanguinem tuum meo Propino ferro. Eug. Sanguinem tuum siti Propino averni. Th. Regna, quae in iuste tenes, Hic mucro repetet. Eug. Regna, si quae adhuc tenes, O vilis umbra Caesarum! hic rapiet chalybs: Theod. Hodie videbo popliti affusum meo Gemere Tyrannum. Eug Facinus hoc Titan vides? Theod, Videt iste, cuius signa de manu gere. Et quod timere ducis opprobrium, iubet In te patrare. Eug. Perge, li Vir est Viro, Si pectus animo. Theod. Pergo, tu cedes. Sonet Indicta miles tessera. Omnes. O Iustus DEUS! Theod. Ruite. Secundus prosperat votum DEUS. Flav. Heu me! perimus. Arbog. Illa, quae caelo cohors? Impune nemo conserit DEO manus. Theod Sequere volantem miles Eugenium. Mil Eug. Cadit Undique cadaver Aggere obiecto fugam Funera coercent. Arbog. Dira! ineluctabilis Fortuna! donec opprimas, semper premis. Fugio, nec ulla parte fugienti datur Securum asylum. Dux Eug. Vincimur. Caelum invidet Virtuti honores. Ruff. Sequere, condice, eneca. Arbog. O sors acerba! cursus infelix poli! Inimica caeli sidera! o caeci DEI! Palmam dedistis ante, nunc rursum invidi Datam recipitis. Capite. Sed si aliquod adhuc Lenta tenetis dextera fulmen, manu Vindice vibrate: meta succensae facis Sit Arbogastes. Gratius vita est mori, Inhonora quando est vita. Districtum rota In pectus istud fulmen, o quisquis polos Aliquando terres fulmine. En magni patet Capax furoris area. O luctus gravis! Mori volent! Caelites mortem negant. Haec est malorum poena, dum volunt mori, Non posse; vitam trahere peiorem nece. SCENA SEXTA. Arbetio cum suis insidiatur Eugenio. Arbetio. Hic in propinquo colle successu tumet Ficto Tyrannus. Arma in tempus petit: Adeste socii. Poscit officium locus: Invitat ultrix Nemesis; in nostra est manu Tyrannus audax, astra ni fallant fidem. Inscende plaudens eminus montis iugum, Victorramque voce repetita cane, Victoriam! Victoriam! magnum tuis Praefige signis Herculem. ubi suas ratus Fors ille turmas, steterit; inimicam inice Manum, et catenis stringe prodigum ferae. Nihil morare. Saepe discrimen parit Mora parva magnum. Ne tamen sui immemor Generosus ardor peccet, aut belli impetus Abripiat animos. Bella qui temere gerit, Plerumque victus caeditur. Pariter Viri Nihil timete. Facile, qui timet, cadit. Cautela vobis calida sit, cautus calor. SCENA SEPTIMA. Flavianus instante Theodosio fugit. Flavianus. Flav. Quae mihi nigrantes latebra concedat sinus, Tenebrisque fidis contegat? caelo diem Devolve Phoebe; merge praecipites mari Currus Ibero: redde inaspectam sugam. Huc Flaviane tota pollentis status Detracta pompa est! fremuit a tergo sonus? Nemo hinc minatur? solus, abiectus, miser, Vacuus honoris, Martis opprobrium ultimum Silvae per omnes erro fugitivus plagas. Hinc instat hostis. Solis inimicae faces Truncate radios. Nemo fugientem premit? Haec sunt rotantis fata fortunae: levat, Sed stare prohibet: incito cursu sua Statione magnos eicit, parvos levat. Sonantne rursus arma? quid peius queat Instare miseris, quam pavor mentis sequens Premens priorem? lubricae o sortis vices! Timete si quos scelere fortuna extulit Virtutis hostis. Hora quod dedit prior, Rapiet secunda. Gloriam quisquis suam In scelere fundat, discat exemplo meo, Cum sole natam gloriam, cum illo mori. Sonuere rursus arma. Da fugam nemus. SCENA OCTAVA. Vinctus Theodosio sistitur Eugenius. Theodosius. Eugenius. Arbetio. Dux Theodosianus. Dux Theod. Hic silva tremuit, et repercusso sono Admonuit aures: aliquis hac rapuit fugam. Abiecta produnt spolia. Theodosius. Suspendat furor Nunc arma miles. Fessa cedendo manus Detur quieti. Quis fragor belli sonat? Arbet. Vive Imperator Hostis in tua est manu. Theod. O astra caeli mitia! o clemens DEUS! Arbet. Substerne magno Caesari victum caput. Theod. Vicisse satis est. Arbet. Tam diu serpens nocet, Donec teratur. Theod Barbarum hoc Regem sapit, Postquam refrixit mucro, captivi fibris Hostis sitire sanguinem. Nobis sat est Vicisse. Clemens Caesares furor decet, Et ira mitis. Praedo regnorum. DEO Exosa pestis! disce, quam numquam DEUS Faveat Tyrannis Eug Caesar, hoc sero nimis Victus docetur. Th. Caesarem vocas? Eug. Voco. Coloque. Magne Caesar, in victum manus Temerare parce. Th. Nulla me quamvis sitis Cruoris urat, noxium tamen suas Poenas reposcit crimen. In novum scelus, Quisquis patratum sustinet, sternit viam. Quicumque parcit hostibus, is hostes alit. Eug. Qui supplicantis vota non durus capit, PII meretur Caesaris nomen. Theod. Tamen IUSTUS vocari desinit. Non est PII Contra aequitatis iura patratum nefas Remittere hosti: Iusta sit pietas, pia Iustitia Regum. Eugen. Caesarum primum est decus Lente tonare. Theod. Sed tamen Reges decet Tonare. Eug. Facies blanda commendat polum, Vultus serenus Caesarem. Theod. Quando scelus Serenitatem poscit expungi, est nefas Parcere Tyrannis. Grande nocumentum est probis. Tolerare nocuos. Eug. tolle peccantes, perit Pretiosa gemma Caesarum, Clementia. Theod. Lentus remitte crimina, eiectum foro Ius exulabit Sceptra non rigidus gero, Sed IUSTUS Imperator. In reos favor Si se reclinet, civium perit salus. Eug. O magne Caesar! Th. Iudicem tuum voca. Eug. O iuste vindex criminum, quando potes Simul esse iustus, et simul mitis, decet Magis esse mitem. Theod. Si sua poena caret Impune crimen, semper audaces facit. Peius residat ira. quam plectas. Probo Iudicia lenta. Sanguinis pondus grave est. Iudicia facile nemo praecipitet furens. Furor est iniquus criminis iudex; licet Plectat rebelles. Interim vinctus mea Sequeris arma, militis nostri iocus, Donec procella Martis accensi suos Ponar furores, seque refringat calor, Populusque reducem Caesarem effusus colat. CHORUS. Dum pax Orientis et Occidentis Imperia componit, Virtus Genios Arcadii et Honorii instituit ad gubernandum: instructos allapsae e nubibus geminae Aquilae repente abripiunt, et Imperiis in nubes elatis sistunt orbi praeficiendos. Pax. Virtus. Imperia. Genii. Pax. Ite cruda martis arma: Pax beata mandat: ite: Dum sereno vecta curru Patria astra inambulo. Semich. 1. Pax amoenae mater aurae, Pax soror beatitatis, Siderumque faustiorum Pax amoena filia. Pax. Convenite dissoluti Regna mundi, copulanda Lege amoris, convenite, Pax paravi vincula. Imperia Obsequamur, est amoenum Pacis imperantis omen. Convolemus in beata Frena pacis aureae. Semich. 2. Prima vena suavitatis, Blanda mater aequitatis, Utriusque risus orbis, Faustitatis gratia: En Orientis, en Cadentis Regna Solis in lupatos Convolarunt. Iunge nexu Mundi utrumque cardinem. Virtus. Ad sceptra grande pectus erudii Date Quae prima magnos Caesares Virtus decet Gen. Arc. Imperare iussus, audi. Frons amoena sit, serenus Risus oris, mite labrum, Et modesta lumina. Virtus Haec una virtus subditis gratum facit. Gen. Hon. Liberale frontis aequor, Pectus acre, Iustus ensis, Et Pius calor, manusque Expedita in proelia. Virtus. Urgente nullo suscipi bellum decet? Gen. Arc. Si frementis ira Martis Saeviente vecta flamma, Vel rebelle gentis oestrum Regna ferro vulneret. Virtus. Quid si furores pace componat quies? Gen. Hon. Si quiescat ira martis, Orietur aestus ensis. Bella belluas ruentur, Pax amica Principes. Virtus. Paci studentem Caesarem mundus colit. Gen. Arc. Cura Numinis tuendi, Cura civium perennis Pectus urat, Aequitasque Facta lance ponderet. Virtus Aequo studentem Principem cives amant. Gen Hon. Pro DEO decet labores Imperantem non timere, Populorum pro salute Excubare Principes. Virtus. DEO et saluti civium princeps datur. Semich. 1. Audiistis eruditos Ad Coronas. Ite fidi Alites, DEI ministri, Ad Coronas tollite. Semich. 2. Ad Coronas evolate. Caesares Pios et Aequos Diligit DEUS. Venite Ad Coronas Imperi. Caesares DEO studentes, Publicoque militantes Civium bono benignus Ordo caeli deligit. Ad Orientis, ad Cadentis Imperi venite Sceptra. Astra nutant: advolate. Imperia Ad Coronas evocati Sistimur iubente caelo. Omnes. Pace longa uterque vive. Pace Regna floreant. ACTUS V. SCENA PRIMA. Erigitur iussu Senatus arcus triumphalis. Senator. Artificum Chorus. Senator. NOndum peracta iussa? vicinus gradum Iam Caesar urget Victor, et Patriae Pater. Alacres citate spiritus. Numquam nimis Cito paratur debitus virtuti honor. Chor. Art. Virtus inclita non eget Umbra pegmatis aurei. Dives laude domestica Cultus negligit exteros. Non est vultus amabilis, Non frons pulchra, nitoribus Quae crescit stibii adliti. Turpe est, quidquid honestius Cultu redditur extero. Phoebo Graecia lampadas, Urat mille, serenius Non sparget iubar aethere, Dives lumine proprio. Virtutem popularium Tollat gloria plausuum; Illi se famularibus Ganges fluctibus ingerat, Et vestis Tyriae nitens Inserpat lateri color; Surgant invidiam polo. Ingestura palatia, Virtuti nihil aggerent. Illam non popularium. Tollit gloria plausuum, Non frontis diademata, Non fluctu Tagus aureo. Fingi nescia, marmoris Stantis praemia despicit. Quis nos sudor inutili Cogit solicitudine, Victori decus addere? Non adsciticio litas. Mentitur stibio genas Frons, quam gratia inambulat, Quid nos Praxitelis labor, Vel coesum Rhodium iuvat? Virtus culta precariis Non fit clarior ignibus. Sola est ipsa sui decus. Facti gloria nobilis, Fecisse est: alio nequit Virtus munere crescere. Quidquid lumin is aggeres Virtuti, merito est minus. Semich. Quamvis praemia non petat, Tu ne subtrahe publicos Plausus. Si meritum nequis Exaequare laboribus, Saltem sed poteris tui Partem solvere debiti Mente intendere sufficit, Ad quod dextera deficit. Chor. Art. Vivat gloria Caesarum! Aeternet Theodosius! Cuius munere saecula Evolvit polus aurea. Aeternet Theodosius! SCENA SECUNDA. Victor ingreditur urbem Theodosius. Perorat pro iis Ambrosius, qui se in templa reduxerant, et clementiam Caesaream impetrat. Theodosius. Duces. Senatus. Ambrosius. Manipuli militum laureati. Manip. 1. Vicimus! Io! quisquis fragili Dextra cautus volvere magna Bella aggreditur; palmas emere Duro Martis pretio tentat. Hoc Theodosius tulit ex hoste Pretio lauros. Vicimus! Io! Manip. 2. Vicimus Io! quisquis ab undis Pelagi gestit conchas legere, Vasti penetret viscera ponti, et Mersus amaras hauriat undas. Hac Theodosius merce coemit Dulcia amatae munera lauri. Manip. 3. Vicimus Io! Vicimus Io! Quisquis odores amat hortorum, Divamque rosam, veris ocellum, Florumque Ducem carpere certo Ungue minatur; non formidet Digito acerbas tangere spinas. Sic Theodosius, per acerba serae Vulnera sortis retulit palmam. Manip. 4. Qui Phryxaeae pecudis vellus Victrice volet per freta vectus Tollere dextra; non ille maris Horreat iras fluctusque gravi Turbine motos. Sic Theodosius Per mare tumidis fluctibus horrens Felice suum littore tandem Stitit Imperium. Vicimus Io! Russin. Subsiste miles Patriae optatae inclitas Turres adora Theod. Laureis centum caput Fastigiata patria heroum lares, Regina mundi, Caesarum ferax domus, Caelo invidenda tecta, regnorum parens, Dilecta salve terra, quam densis seges Armata telis, aere radiantes globi, Horrensque ferro miles, et fuso horridus Undique cruore per obviae necis minas Defendit usque, Caesarem tuum excipe, Faustoque reducem pacis amplexu fove. Senator 1. Invicte Caesar, gentis afflictae salus, Domitor Tyranni, pacis assertor, tui Vindex Senatus, Civium pater. Oculo Hoc patere nomen dextero, postquam tua Patriae labantis dextera ruinam stitit. Sen. 2. Exosculamur sceptra, quae manu geris, Caesar paternam, quaeque si vota audiat DEUS suorum, pace perpetua frui Proni advovemus. Sen. 3. Aure si patriae excipis Sensus benigna, civium interpres loquar: Salve labantis magne Reparator rei, Cui praeliatus turbine insano. Notus. Submisit iras, et procellosi maris, Inter furores saepe dubitantem ratem. Tuto quietis littori Virtus dedit. Sen. 4. Composita pacis studia, tranquilli dies, Serenitatis otia, aequalis tenor Felicitatis, civibus constans fides Reposita, munus dexterae est, Caesar, tuae. Theod. Quem praesidere publicae rei DEUS, Regnoque iussit, publicae iussit rei Munimen esse, et vertice obiecto dare Clypeum saluti patriae. Dedi. Tibi Haec si probantur studia, iam satis mihi Est gloriarum. Vicimus sed hoc decus, Post affluentis Numinis Magni manum, Est vestra virtus milites. Ruff. Virtus Ducis Ingessit animam militi. Theo. Per vos iacet Calcatus hostis Imperi. Ruff. Sed te Duce. Theod. Per vos Tyrannus mordet afflictus solum, Terraque miscet sanguinem Ruff Laudis decus Debebit istud Caesari miles suo. Theod. Per vos subactus hostis ad caelum facit Gradum altiorem Caesari. Ruff. Flammae Ducis Virtutis igne militem accendunt suum. Theo. Pars magna laudis Caesari est miles bonus, Ruff. Et summa laus est militi Caesar bonus. Theod. Quis iste pavido tremulus incessu chorus? S. Ambros. O digne Caesar aethere, Augustae man Exosculari liceat invictum decus. Postquam serenos sidera eventus tuis Dedere bellis, illud ad tuos quoque Adice triumphos; ut tuam Clementiam Peiora meritus sentiat, quisquis sacras Fugerat adaras. Quisquis ad clavum sedet. DEUM aemuletur; ille non semper manu Iacit trisulca tela, cum peccat furor: Suspendit ictum, parcit, et simulat diu Vidisse crimen. Lege si belli exigis Causam, Imperator, nulla spes victis manet: Sed si feroces impetus belli premis, Iramque ponis, glorias vincis tuas. Vitam rebelli auferre Victori licet; Donare, laudum est maxima. Abiectos leo Molli ungue tractat, ungue contentus gravi Stravisse tumidos. Parce. Nam victis preces Tantum supersunt; nulla Victorem ligant Decreta legum. Sternere superbos, gradus Victoriarum primus est; alter, pia Tractare dextra supplices Theod. Non sum tigris Aut lacte pasta tigridis Haemoniae fera, Qui pertinaci sanguinis siti ardeam. Vicisse satis est. Nolo mihi cingat latus Vestri cruoris purpura. Afflictum caput Attolle turba. Discat hoc orbis, meo Me tegere Cives Marte, non victi necem Quaerere. S. Ambr. Benigni Caesaris pedes cole Rediviva turba. Supplex 1. Vivo, sed vivo tua Benignitate Caesar. Hoc proprium Dei est. Donare vitam, rapere quam quivis potest. Theod. Vivite, measque laureas quisquis probat, Inter serenos exigat plausus diem. SCENA TERTIA. Datur plausus a nobili Iuventute Urbis. Primus. Orbis Clypeus bonus est Caesar; Sive micantes ira sarissas, Sive furentes Marspiter enses, Sive cruentas Bellona faces Torqueat, isto tegitur tutus Clypeo mundus. Secundus. Pater Imperii Bonus est Caesar. Quotquot amantes Numerat Cives, tot dilectos Gremio natos condit amante. Tertius. Numinis Oculus bonus est Caesar: Cum DEUS isto conspicit Orbem, Simul afflicto prospicit Orbi. Quartus. Dextra Tonantis bonus es Caesar: Levat hac miseros, tumidosque premit. Quintus Regula recti bonus est Caesar: Regis ab actis capit exemplum, Quisquis in actis errare fugit. Sextus. Sol Imperii bonus est Caesar: Qua cumque ruant parte tenebrae Noctis amicae, munere grati Numinis arcet. Septimus. Gemma Imperii Bonus est Caesar: Civis amico Iungere nexu, suus ut gemmam Annulus ornet cinctu aurato. Octavus. DEUS in terris bonus est Caesar: Illum prono veneretur Iber Indusque genu: quique rigenti Subditus Arcto Tanain haurit. Nonus. Ara salutis bonus est Caesar: Huc vota volant. spes unde micat Certa bonorum. Decimus. Centrum Imperii bonus est Caesar: Omnes unus trahit affectus. SCENA QUARTA. Theodosius imperator pace parta de successore cogitat. Filiorum Arcadii et Honorii virtutem coram Arsenio experitur. Theodosius. Arcadius. Honorius. Arsenius. The. Maxima parentis cura sunt sanguis meus, Stirpis columnae, nominis nostri decus, Arcadius ac Honorius, gemina sui Simulacra patris. Vivit in natis pater, Virtute quando filii vivunt patris. Est anima virtus Caesari: hac sola traho Auras superstes: anima si virtus meis Sit ista natis, emori nulla mihi Aetate dabitur: posteri in natis patrem Post fata cernent, una quos anima animat. Adsint parentis columen, et maior mei Fortuna sceptri filii: in quorum gravis Humeros recumbet orbis. Ex istis sibi Florens parentis gloria heredem petit. Arsen. Auguste Caesar, nominis gemmas tui, Decora paterni sanguinis, mundi duo Sisto labantis fulcra. Sed utinam tibi, Dum cernis ora, cernere liceret bonae Mentis recessus! Frontis excelsae tamen Tenor explicatus candidum interni sinus Prodit colorem. Rebus Imperii vides Pater gerendis indolem natam, et tuum Cum sole Numen vehere, qua mundo diem Aurora veniens reserat, et claudit Tagus, The Nati, una magnae stirpis atque amplae domus Gloria superstes: Caesar est parens: siti Avida parentem bibite; et immensae sinum Laudis capacem spiritu vivi Patris Animate. sceptris Imperi vasti indoles Vos vestra genuit: pectoris magni vigor Altam imperantis Caesaris mentem regat. Arcad. Ad provocatum gloriae culmen tua Exempla rapiunt: inde regnandi modos Formasque sumo. Nasci ad Imperium dedit Aliquando casus: regere virtutis fuit. Theod. Quas imperantis esse virtutes putas? Honor. Iustitia populos flectat, et Pietas Deum Servet faventem. Arcad. Pro DEO ego primum reor Populaque stare. The Utrumque regnantem decet: Iustitia Populo pugnat, et Pietas DEO. Honor. Ergo ista in unum confluunt. Arcad. Limes tamen Disiungit aliquis. Subditos quamvis regat Iustitia, non sola tamen. Ingenuis quoque Dominatur animis Caesarum clementia. Honor. Optanda laus est Caesari, clementia: Necessitas Iustitia, ubi magno fremit Populus tumultu. Arc. Iustitia caute ut tonet, Pietas refrenat impetum ardentem manus. Honor. Ne lenta iaceant iura, metuentem incitat Iustitia dextram. Arcad. Cautior pietas ferit. Honor. Sed fortior Iustitia, cum suos metu Populos coercet. Arc. Beluis frenum est metus: Amica cives gratia et favor regit. Honor. Homo sceleratus bellua distat parum: Ferat lupatum belluae; Arc. Excutiet quoque. Rebelliones primus accendit timor. Ho. Exstinxit idem. Arc. Nempe post gravia Imperi Exulcerati vulnera. Theod. Accenso neces Nec semper ense fulminet; nec se nimis Facilem propinet Civibus Caesar: Gravem Nimia ira, Pietas nimia contemptum facit, Attemperanda est altera alterius sale. Honor. At esse rigidus Caesar absque ira potest. Arc Potestque clemens esse, nec deses tamen. Hon. Aliquis rigorem semper insequitur timor. Ars, Aliquis amorem semper insequitur amor. Meliorque amoris census est. Populi fides Sequitur amorem: Clypeus Imperii est fides, Obsequia fidei serviunt: longo retro Ordine sequuntur faustitas, candor, dies Sine nube amoeni, Honor. perpetem fidem tenet. Iustitia, cuius civis intuitu timet Violare iura. Arcad. Iura ne violet, magis Prohibent amores. Honor. Pectus ingenuum. Levis Non capit amorem populus. Arcad. Armeniae quoque Capiunt amorem tigrides. Vili licet E plebe natum pectus, ingenuum facit Amor magister. Theod. Ille non melius regit, Qui scelera plectit acrius: sed qui magis Tollit patrata scelera; patranda impedit. Honor. Iustitia crimen demetit Arcad. At ipsum quoque Agrum cruenta saepius plaga eruit. Clemente pietas vulnera attrectat manu, Sed minus acerbat. Non nego medelam urbium Malis ferendam: tempus et modum volo Non melior ille Medicus est, plures manus Pedesve qui rescindit, ut malum eruat; Sed membra qui conservat, et tollit malum, Theod. Utramque Caesar misceat, Regni quies Utraque surgit. Musica harmonia sono Non constat uno: temperet acutum gravis, Gravemque acutus, Arsen. Ipse qui fruges agris Benignitate Solis educit DEUS, Nivium rigore protegit, Arcad. DEI reor Exemplar esse Caesarem. Raro tonat, Sed saepe purum Solis indulget iubar. Et quando saevit, maria vel densum nemus Percellit igne; at urbibus, parcit magis. Si forte et hominem feriat; ardentis facem Solis redonat omnibus: parca ferit, Et liberali praemiat semper manu. Honor. At vile pietas reddidit multis iubar. Arcad. At ira chalybis abstulit multis decus. Hon. Pluribus ademptam purpuram pietas dedit. Theod. Altera maritas alteri iungat manus. Unum utraque corpus efficit: quod nec decet Totum esse durum, molle nec totum. Altera Pars duriorem mollior cinctu tenet: Pars molliorem durior in altum erigit. Arcad. Paterna monita Filio leges erunt. Utramque nectam Pacis et belli vices Utraque docebit. Honor. Pace tranquillum utraque Regnum tenebit. Quando pro Populo et DEO Lassata Martis arma ponentur; forum Iustitiae flectet legibus, Pietas dabit Templis acerras. Theod. Indoles, virtus, manus Matura sceptro est. Arcad. Una mihi Pietas manus, Iustitia manus est altera. Theodosius. Ad sceptrum utraque Apta est gerendum. Honor. Dextra pro DEO, altera Populo duellat Theod. Utraque amplexu tenet Imperia firmo. Fessa tot bellis manus Vastoque pondere Imperi, Herculeum aspicit Utriusque prolis robur, atque optat gravis Partem subire ponderis. Quantum placet Fesso Parenti, si coronatum suae Vivus videre verticem prolis queat! Arsen. Auguste Caesar, Imperi Herculeis grave Imponis humeris pondus. Athlantes vides In prole bina Genitor. Augustum refert Uterque Patrem geminus est humerus Patri. Uno Occidentis Imperi molem geris, Altero Orientis. Arc. Pondere Imperii est minor Iuvenalis aetas: saepe succubuit senex, Quid iuvenis ausit? Ars. Regna non spectant senem, Sed aequitatis Vindicem, Iustum ac pium Ad imperandum primus est virtus gradus, Postremus aetas. hercules puer dedit Documenta magni roboris, quando manu Tenera chelydros pressit, et se se Imperi Sceptris probavit. Ignea est animi Indoles; Sive haec senile pectus insideat viri, Sive Iuvenile, semper ad sceptrum parat. Hon. Flos saepe fructum spondet, at tempus negat, Ars. Sed quando fructus praevenit florem, nequit Negare tempus. Indoles fructum tua Dat ante florem. Praecocis nescit moram Virtutis ardor. Arcad. Pace sit dictum tua, Cum nimia laus est laudis amittit iubar; Est nimia, quando laudis excedit modum. Arsen. Laus esse nimia non potest, quando minor, Quaecumque facto est. Ipse dum laudem fugis, Laudem mereris: Sceptra dum metuis, probas Aptam gerendis Imperi sceptris manum. In non volentem pronius decus cadit. Arcad. Dummodo merentem. Arsen. merita mensuret, cui Remunerare convenit, non qui edidit. Saepius honores ambiunt magis, minus Qui promerentur: quique sunt meritis graves, Fugiunt honores. Sed fugit et honor sui Nimio sequaces ambitu: sequitur quoque Sui fugaces. Principes, illa via Trahitis honores, qua fugitis. Umbram retro Credite sequentem facta, quae Iuvenes docet Magistra Virtus. Sceptra si Pater in tuam Prolem reclinas, praemium meritae dabis, Non donum inerti. Theod Laudis at partem tibi Debemus huius Arseni. Quod par mea est Soboles Coronis Imperi, debet tibi. Per nos aviti stemmatis honoram facem, Suffragiumque sanguinis clari trahunt, Virtutis a te calculum. Arsen. Laus est soli Fecundioris, ferre meliores sata Semente Fructus. Indoles vocat tuos Ad sceptra natos, promovet virtus, bonum Commune dat suffragium, Mundus vovet, Cives anhelant: unus augustam indolem, Virtutis ignes, publici accessum boni Mundique vota Caesar ancipiti tenes Suspensa fine. Theod. Vita quod suadet simul Devexa Patris, facio: curarum volo Partem venire in Filios. Discant Patre Vivo imperare, nosque progressu suae Felicitatis recreent. Placet? Ruff Placet, Quod calida mundi studia communi probant Animata voto! Theod. Pergite, Augustas manus Onerate sceptris. Unicum fesso Patri Hoc est levamen, antequam condat suam Cineres in urnam, purpura et sceptro inclitos Videre natos. Quisquis Augusto favet, Non invidebit gaudium hoc seni Patri. SCENA QUINTA. Arbogastes Eugenii incentor se ipsum conficit. Quid moror inertem spiritum? plena manu In me furendum est Pectoris probrum mei, O turpis anima, quaere, qua fugias, viam: Lacesse fata, merita iam pridem solo Eliminari, perque Cocyti rogos Terrere furias. Ultimum vitae cita Pereuntis actum. Turpiter ducti dies Inhonesta fata postulant. Peream pari, Qua vivo fama. Dire, detestabilis, Cruente, stolide barbare, et solo gravis; Exose Caelo quisquis has Mundi vices Sceptro gubernas. Pereo! sed si te traham Mecum in ruinam, quanta perituro dabis Gaudia! ruamus anime, iam praeceps hiat In fata Avernus. Estne quae sontes piat Megaera Manes? estne Tisiphone manum Armata colubris? estne Tartarea aliquod Monstrum palude? pernego; non est DEUS Qui scelera plectat; scelera nisi iacto mea Exurat igne. Nulla Tisiphone est stygi, Nisi concitato turbine erumpat foco Animamque nostram corpore impuro extrahit. Inane Nomen Tartari est: Orcus mera est Fabula. Venite. si quis infernos amat Cumulare Manes: debeor pridem inferis Mactanda Divis hostia. Ego (quid me vetus Scelus remordet?) ego coronatum caput Dignumque vita perpete excussi suo Solio; Tyranno purpuram inieci; facem Belli per orbem distuli; innocuos nece Dira peremi, viperam Imperio dedi. Quid vivo pestis? quid super animam traho? Diffugite Manes Tartaro: insontes reus Probat Arbogastes. Tantale prementes labra, Fugaque semper labra ludentes aquas Cede Arbogasti: cede tormentum senex Numquam quietae rupis, Et quisquis iecur Avido voratum vulturi in novas dapes Semper sub orco reficis, immanes meo Aves reserva pectori. Et nocens fui, et Feci nocentes, scelere non uno Feram Supplicia sceleri debita. Eugenio steti Incentor acti sceleris, Eugenio cadam Cadente: poena incendio pari parem Culpam flagellet. Cruda me toto Eumenis Excludis Orco? sontium ardentem vetas Regionem adire Manium? erumpam viam, Et te invidente Tartaro accedam novus Incola paludis flammeae, En restat chalybs, Quem decuit olim pectori hostili imprimi, Quo purpuratum Caesaris rupi latus. Pereamus illo scelere, quo feci scelus. Ades et fluenti sanguini mixtam excipe Cocyte vitam. Perge detestabilis Anima. Cruorem bibite Eumenides: abi Invisa terris anima, metuendum stygi Monstrum, profundos Manium incesta lares. SCENA SEXTA. Umbra Maximi Tyranni nuper a Theodosio victi, et Andragathii eius incentoris, cadaver occisi abripiunt ad infernum: Divina interim Nemesi docente scelus in auctorem redire. Vae! felici quisquis nimium Scelere gaudes! sit tarda licet, Est certa tamen poena nocenti. Tacito Nemesis pede scelestos Premit a tergo, semperque manu Vindice crispat fulminis iras. Si gravis ictum mora suspendit, Maior veniet poena nocenti. Tacet ad tempus DEUS; at tandem Loquitur torto fulminis igne. Non hinc credas minus offensum, Quod non cernas magis iratum. Etiam sceleri sua mansura est. Hanc ubi reples, in tua celeras Funera fulmen Plerumque diu Impune scelus DEUS occasu Graviore piat. Quisque perit eo Crimine, quod agit. Caput Auctoris Culpa requirit. Tu Caesareum In latus ensem saeve egisti; Ense peristi. Nunc postremum Acheronta subi. Sidera reliquas Mitius urgent culpas. Quisquis Calido nimium ductus amore In Caesareum diadema ruit, Sua praecipites vocat in fata Fulminis ignes. Numquam omnino Astra rebelli capiti parcunt: Ibis stygios turbare lares Caesaris hostis, mecumque scies, Quamvis sero sed certo olim Saeva rebelli tormenta dari. SCENA SEPTIMA. Theodosius pace parta Arcadium et Honorium, Filios suos Successores designat: et alterum Orientis, alterum Occidentis Imperatorem dicit. Theodosius. Arcadius. Honorius. Arsenius. Ruffinus. et Proseres. Memoria recte facta consequitur; sequens Dies priorem laudat, et cineri suo Vivit superstes nomen ac longum retro Invadit aevum fama Virtutis tuba. Non quaero laudem, digna contentus gravi Egisse laude. Nolo post cineres mihi Monumenta marmor statuat, unius fuga Quae rursus anni diruat. In istam volet Conditio laudem vilior; maior decet Honestiorque Caesares laudis sitis. Privatus aevum quaerat a versu brevi, Quem forte Pario marmori insculpsit Myron, Tumulove amicus. Alia Regnantum decet Esse monumenta, publico quae se quoque Post ipsa fata Civium impendant bono. Laus imperantis semen est laudis novae. Ibi tumulamus gloriae seriem bene, Ubi in sequentes perpeti vive fluit Gloria Nepotes. Filii stirpis meae Compendiosa epigraphe, in quibus Pater Avique vivunt Patris, et generis novus Venturus ordo, vestra si meae datis Corda tumulandae gloriae, vixi satis; Nec vivere tamen desino, in vestrae sinu Vitae sepultus; vestra Genitorem expriment Facinora semper; Filii vestri, Patres Avosque vivos posterae aetati dabunt. Hac arte vivam. Vota si Proceres probant, Augusta Regni decora cum Natis Pater Simulque curas dividam. Ruff geminas dabis Mundo columnas. Artifex sacras DEUS Ad Sceptra finxit dexteras: sedet Charis Utrique labris, ora maiestas tenet, Et mitis oculos gratia, accendit Leo Flammis medullas, Iuppiter frontem explicat Sereniorem totus in duos venit Chorus Deorum filios Arse. Animus bono Intentus, undis altior levis gregis, Vivax in ausus, consili capax sinus, Affatus oris blandior, constans pudor; Animosa dextra, bella cum Mavors parat, Eademque mitis, pace cum ridet solum: Colorque constans; sive turbato ruat Fortuna fluctu, sive composito mari, Etesiarum mollior ludat chorus: Pavore tangi nescium pectus manus In dona semper patula, clementi Iride Iucundus oculus, omnium pridem sibi Emunt amores. The. Ergo quod iubeat DEUS Faustum evenire publico Imperii bono, Utrique Mundi Cardini, qua Sol venit, Et qua recedit occidens, Natos meos Volo praesidere Caesares. Pondus grave est, In vestra quod se capita reclinat; minus Sed ille premitur onere, cui virtus suos Aptavit humeros. Arcad. Pondere ut premar Partem laboris maximam Virtus feret. Honori. Sub huius humeris nulla me moles premet. Theod. Afferte Proceres Imperi Augusti notas. Gladium Tonantis vindicem laesi cape. Arc. Admota capulo dextera en Crucem tenet. Erras, superbum culmen Imperii, notam Felicitatis esse quicumque autumas: Prima ipsa Crux est ansa, qua Regnum tenes. Hon. Iustitia eandem obarmat et Pietas manum. Iustitia acumen donat, et Pietas Crucem. Theod. Cruce teneatur gladius, et discas capi Pietate Regna. Purpura Herculeos chlamys Insumat humeros. Arc. Purpura pudorem docet Flammasque mentis. Unus est ignis bonus Ardere pro Populo et Deo. Honor, Chlamydis sinus Amplus, quieti Civium tutae patet. Theod. subiecta late Regna complecti sinu Decet imperantes. Aureum inducat diem Capiti Tiaras. Arc. Caesarem blanda hic ligat Necessitate fulgor, ut semper meis Intaminatae praeferam vitae facem. Theod. Urgent potenter iussa, si exemplo praeis, Mores et acta Regis improbi, aut probi, Sunt subditorum regula. Hon. In partem bonam Ut plebs trahatur, ipse me flectam prius. Theod. Sceptrum benignas aureum manus petit. Arc. Ferrum sinistra, dextera sceptrum geram, Facilis favere, furere difficilis. Theod. Tamen Violata quando Civium iura invocant. Manum Patronam, fortior ferro manus Est applicanda. Hon. Blanda mucronem iubet Aliquando virtus tegere, sed sceptrum vetat: Ut potius aurum pateat augustae manus. Theod. Sinon salutem Patriae infestet furor. Inscende solium: at inde cum populum aspicis, Nullum tuorum despice, Arc, Excelsum thorum Speculam putabo; cuius ex alto vigil Necessitates cernere meorum queam. Th. Et providere. Hon Siderum quo me altius Favor levavit: esse me in oculis magis Credam meorum. Theod. Tu quoque in oculis magis Tuos habebis. Prosperum imperium! suos Si Rex in oculis portat, et Regem sui, Moenibus ahenis firmior populi est fides. Arc. Documenta Patris ut expleam, exemplum Patris Animo irretorto semper intentus bibam. Theod. Vivite Patente vivo, et auspiciis bonis Regnate Nati, Gentium in vestros salus Recumbit humeros; illa vos Iustos petit Piosque. Arc. Pietas Brachium est dextrum Patri, Iustitia laevum. Theod. Utroque semotas plagas In corda trahite. Caesar Imperii est Pater, Sic ergo Populos, ut Pater Natos, regat. Salvete Nati, gloria Parentis, meo Pendete collo. Stringite amplexu Patrem, Arcad. Dum filiorum pectori pectus Pater Tuum apprimis, cor imprime. Hoc signo placer Munire corda. Theod Basio vobis meam Inhalo vitam. Arc. Basio et rursus meam Resume vitam genitor, ut vivas diu, Theod. Peracta pompa est; vivet in Natis Pater, In Patre Nati. Sceptra si quisquam novis Bene auspicato laetus eventu vovet Caesaribus ire, claudat hunc plausu diem. Prodeunt quatuor Orbis partes, Europa equis, Africa Gryphibus, Asia Elephantis, America Camelis sub iuga missis vectae: plauditur choreis. Ex arcubus inter saltum duo Orbes formantur: advolant desuper geminae Aquilae, singula singulo orbi insidet, una Arcadii, altera Honorii Genium, tertia media inter utramque Genium Theodosiii vehit: accinunt. Europ. Servare populos nascitur Regum genus. Asia. Populo tegendo nascitur Regum genus. Africa. Deo tuendo nascitur Regum genus. America. Iustitia, Pietas Caesares mundo parit. Tres Gen. Servire populis nascimur Regii genus 4. Orb. pa. Servare populos nascitur Regum genus Gen. Arcad. Servabo populos. Gen. Hon. Serviam populis. Gen. Theod Ea Qua servo dextra, Servio. 4. Orbis partes. Ut caput solet Servire membris; membra dum Imperio regit. Vivite. Gen Theod Sed Orbis commodis. Genius Arcad. Populo et DEO. Gen. Hon. Industria et Labore. Gen. Theod Iustitia, et Patris Pietate Nati. 4. Orbis partes. Vivite Populo et DEO.