POESIS DRAMATICA, Pars I. Machine-readable text Avancini, Nicolai Nicolai Avancini XML version, markup prototype, December 1999 Ruediger Niehlmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ avan2 avancinidramatica1.html s001.html avancinidramatica1.xml avan2/jpg html Koeln: Joh. Wilhelm Friessem, 1679

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 July 2004 Ruediger Niehl markup new TEI header; typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - Morpheus spell check SAXONIA CONVERSA SIVE CLODOALDUS DANIAE PRINCEPS, cum tota familia A CAROLO MAGNO superato VITIGINDO, conversus. ARGUMENTUM.

CLodoaldus Daniae Princeps, trium liberorum viduus Pater, et post varias revolutiones eadem trina prole beatus, et ad fidem orthodoxam conversa familia ac omnis inde Saxonia, Scenae est materies. Clodoaldum filium rapuerunt Piratae; Piratis excusserunt opiliones, excussum suscepit, aluitque cum filio suo Faustino Thoas, et Iscyrionem vocavit, ac tandem cum eodem in exteras terras dimisit, dato eidem annulo. quem de collo gestabat puer, cum Piratis eriperetur, ut eo forte signo in stemmatis sui veniret notitiam. Filiam vero Hildegardem Sacerdotes Irminsul rapuerunt, ac inter Vestales abdiderunt. Denique Hiacynthum filium tertium, ut Irminsul idolo raperent Sacerdotes, intempestivum Patris votum effecerat, qui ob caesum ad statuam dicti Idoli aprum caecitate percussus devoverat placando Idolo, quidquid primum haberet obvium. Unde cum primus occurrisset Hiacynthus consulti Sacerdotes, ne haec Diis elaberetur hostia, eum ad secures abripiunt. Iamque par abatur sacrificium, cum per varia, eo delati Ischyron, et Faustinus irrumpunt sacrificium impedituri. Sed infelici eventu, capiuntur enim et ipsi, feris ea lege obiciuntur, ut si evadant victores, Hiacynthus liberetur: vincunt feras, Sacerdos Magos proclamat, detruduntur in carceres. Hildegardis, quae spectaculo certantium intererat, amore illorum capitur, erigitur per eos in spem suae libertatis, ten: at eos carcere liberare. Deprehenditur in ostio carceris, in iudicium vocatur, damnatur, supplicia reis apparantur. Sed eo ipso die advenit victor de Saxonum Duce Vitigindo Carolus Magnus, urbem ingreditur, diffugiunt Sacerdotes, supplicia impediuntur. Accidit supplex Carolo Clodoaldus: Sistuntur e carceribus Carolo vincti Ischyrion, Hildegardis, Hiacynthus, et Faustinus. Pater, qui adstabat, Clodoaldus filios agnoscit, filii Patrem, convertuntur omnes ad fidem Orthodoxam.

Vide Causinum in conversione Saxoniae: qui rei seriem ex Krantzio, Godefrido Witerbio, Rheginone Chronicis et Annalibus Fuldensium, Relationibus Schamburgii Evodii Albini, et aliorum monumentis contraxit.

PERSONAE. Clodoaldus Dan. Prin. Clodoaldus Fil. sive Ischyrion. Hiacynthus Filius. Hildegardis Filia. Sandrianus Praef. Aulae. Araspus Praef. Filior. Carolus Magnus Rex. Ferrandus Dux belli. Arbastus Dux belli. Caridus Tribunus. Vitigindus Sax. Dux. Adrastus Belli Dux. Olethrius Belli Dux. Theonas Belli Dux. Glacidus Capitan. Nuntius. Praeco. Iudices. Popae. Arbas. Grocanus. Thoas Nutricius Isch. Faustinus filius Thoae Amyntas Mirtilus Montanus Opilion. Geronda. Lylla. Piscatores, Piratae. Nautae, Venatores. ACTUS I. SCENA PRIMA. Carolus Magnus, ut Crucis vexillum proferat, arma in Saxoniam infert. Carolus. Ferrandus. Arbastus. Carol. ERumpe tandem, quisquis accensas tenes Ignis medullas. Flamma, quam caelo iacit Benigna dextra Numinis, nescit tegi. Erumpe fervor, liberas auras amat Caelestis ignis. Nolle diceris Deo Parere, primos quisquis aethereae facis Non sequeris ignes Prima parendi nota est, Primis favillis pectus attentum dare. Erumpe flamma: quid diu lento coquis Ardore pectus? flamma quae tegitur, perit. Erumpe: vasta incendiis tuis patent Nemora fovendis. Illa, quam propior regit Vitigindus ora Saxonum, densis nimis Inculta silvis, illa vicinos hians Exspectat ignes; sive quis bustum sua Cineret Idola; sive quis fidei diem Videre tandem liceat et nocte exule Erroris, oculos mentis in veri facem Levare Solis. Scilicet frustra caput Irradiat ille gemmeus Regi dies, Nisi et propinquae dividat genti facem. Spatiosa frustra pendet ab humeris chlamys. Nisi illa populos regio involvat sinu. In hoc frequenti pallium turget plica, Ut in propinquas explicet sese plagas. Frustra timendo regium ferro latus Succingit ira, si per affinis soli Impune regna patitur errores seri. Ad hoc Deo iubente Rex ferrum gerit, Ut innocentum capita patronus tegat, Ultor nocentum feriat. Affines iners Quisquis videre incendii flammas potest, Parum sepulto distat. Haud uno tenet Se flamma tecto: gliscit in peius malum, Contagioque in accolas semper sua Venena fundit. Nostra tunc stabunt suis Firmata basibus regna cum foris quoque Reges propinqui lora mordebunt Dei. Vicina pietas, fortior vallo, imperi Fines tuetur. Sacra diversa, ac Deus, Vicina regna semper in rixas trahunt. Ergo expedire lenta consilia, et metus Praevertere omnes, una regnorum est salus. Quamquam perire sceptra si paterer mea. Tua Christe causa pectori flammam inicit; Sacrilega quando video successu impio Fervere sacra; stare delubris palam Simulacra Ditis; barbaras Orci faces Per adusta tura serpere, et fumum dare, Perire populos, et catenatos Duces, Novisque Averna gentium impleri rogis. Idemne vobis incitat mentem calor, Generosa Martis decora? Post sparsos metus Toto occidente, post trophaeorum cedros Ubique fixas gentium, qua se rotant Impune Erynnes, peste qua caelum impiant Ditis cohortes, huc Deus sui iubet Nos ire honoris vindices, lubet Deo Pugnare posthac, hactenus nobis viri Pugnare docti? Ferran. Quamlibet causam Dei Curare, promptus miles accensam gerat Sub corde flammam, seque vel murum Deo, Vel prostituto sanguine umbonem suo Regi locare gestiat; tamen decet Spectare quo mens provolet, non quo manum Impellat ardor. causa sit licet Dei, Non est agenda praecoci ductu, Deus Quandoque se se negligi tolerat, ubi Neglectus ille gloriae accessum facit. Arb. Pericula adde certa non certum exitum Habitura bella. Vile quod tentas genus, Nimio ferinum sanguinem pretio aestimat, Funere tuorum. Saxa per, per asperis Superbientes rupibus tractus via Vix ulla tenuem semitam adituris facit. Qua commeatum transvehes? non si Hannibal Redivivus iterum traheret in Martem globos, Frangeret aceto has alpium turres. Cadent Fame sitique rabidi Heroes viri, Quos multus ussit Sirius, multus nive Aspersit Aquilo. Digna tantorum nece, An illa fuerit herba, quam viles lupi, Et vile vulgus porriget, Rex aestima. Car. Si nos in arma turpis ambitio ageret, Vel nundinandae gloriae indomitus calor, Adhuc pericli nulla formido tuos Deceret animos: qua viam rupes negant, Hac militaris rumperet fervor viam. Qua ventus ire potuit, hac didicit meus Penetrare miles; semper assuetus gravi Emere labore gloriam: turpem ratus Palmam, cruore parta, quae nullo venit. At cum Tonantis una nos causa incitat, Manibusque ferrum suggerit, non est viri Fortis, priusquam buccina in bellum vocet, Posuisse mentes. fer. Exitum cautus vide, Magnanime Princeps: saepe principio bonam Quae spem dederunt, exitus tristes habent. Non semper illa, mane quae rubuit dies, Dedit serenum vesperum: immutant suas Principia laeta, et exitus tristis vices. Sic saepe purus fontis ad caput est latex, Quem per natantes alvei longas vias Arrosa terra turbat, et luto inficit. Sapientis est, initia cum rerum videt, Simul videre terminos. Bellum ingredi Etiam imperitus potuit; ac bellum ingredi Ut, cum libebit, egredi rursum queas, Hoc providere Regias mentes decet. Carol. Arcana cogis pandere, atque altae sinus Aperire mentis: fateor invitum trahis, Ut quae latere pectore volebam, palam Luci propinem: Sed tua haec Deus, tua est Gloria favore Carolum aethereo sequi. Nuper molestos umbra maerores diu Animo ingerebat: Carole, aiebam, nihil Tonante dignum cogitas? Regi parum est Radiasse populo, vel cothurnato pede Pressisse mundi regna, nisi studio pari Causam Tonantis, et tuam causam urgeat. Tunc nempe caelum lacrimis, Numen prece Invado. Nosti sensa et arcanos sinus, Abditaque mentis unice o mentis faber! Tibi placere Carolus amabit, tuis Parere semper iussibus, quodvis iube: En me obsequentem. Victa conatu pio Micuere tandem sidera: ardenti die Radiatur animus: lace sub clara Aliger Maeroris atrum mente proscribit chaos, Sensumque melior nectare serenat liquor. Tunc ille: belle Carole oblectant Deum, Funesta Diti bella, quis cadant suis Sacrilega basibus Numina, et surgant novi Crucis triumphi. Dixit, et luci insidens Iterum volatu praepete inscendit polos. Et fluctuamus Principes? Fer. Nihil est, nihil Quod obstinato pectus arrodat metu. Arbastus. Cum quid Tonantis agitur imperio, simul Agitur Tonantis viribus. debet sua Fulcire iussa gratiis, cum non queunt, Tentata nostris viribus, finem assequi. Carolus. Stat ergo Marte petere, quas Erebi tenent Simulacra terras? Arbas. Iussibus Regem decet Parere caeli. Carol. Pulchra. quae ventis iocum Vexilla faciant, ponite; et genti novum, In quam feremus bella, molimen date. Nova labarorum pompa ludibrium levi Zephyro erigatur Supplice recurvus genu Cruces verere miles. His olim ferox Posuit superbum verticem Maxentius Prostratus armis. Nemo sub signo crucis Bellator unquam victus est: noster Deus Tutator istis arma de signis vibrat. Ite ergo qua surgentibus caelo iugis Natura munit Saxonem, et quaqua datur Pedi facultas, signa figantur Crucis. Ut constet orbi, Carolum hac gradi via, Qua signa fulgent Numinis, non qua Duces Ambitio traxit, aut coronarum sitis, Aut spes parandae gloriae, aut regnorum amor. Idola, quaqua graderis, in cinerem vora: Ubi simulacra straveris, Crucem erige. SCENA SECUNDA. Clodoaldus piscatur: irruunt Piratae, Clodoaldi filium cum navi captivum abducunt. Clodoaldus Pater. Hildegardis. Clodoaldus filius.Araspus. Piscatores. Piratae. Nautae. Cl. Pa. Huc ubi frequenti piscium insidias gregi Multiplice doctus casse piscator facit. Succresce magno cara progenies Patri, Succresce vitae columen, et maior mei Fortuna voti; quamque fautores mihi Dedere pacem Caelites, tibi quoque Post nostra donent fata. Non equidem reor Haec minima caeli dona, quod foris crepet Bellona in armis; nostra tranquillas plaga Pacis beatae in otio dies agat. Dic nata quando pelagus arridet magis? An cum procellis fervet, et vasta tumens Assurgit unda, seque par monti levat, Aut par profundis vallibus Thetis cadit? An quando mollis terga componit quies, Blandoque ludunt otio, et miscent iocos Undaeque Zephyrique. Hil. Timeo, Genitor mare, Cum fervet ira, quando pacatum est, amo. Aras. Et ego aestuosum metuo; cum naves rapit, Et huc et illuc iactat; at quando sedet Undis quietum mentis affectum rapit. Clo. Pa. Sic nata, sic est: vita fremebundum mare est, Et bella fluctus: blanda pax, vitae quies. Nos pace caelum donat, externos quatit Bellona Reges praeliis. Felix suis Quicumque terris pace perpetua valet. Nau Sed ecce Princeps, maria piscatu legunt Hac parte naves. Clo. Pa. Quanta captivam dedit Se multitudo retibus? Pisc. 1. Votum supra Clod. Fat Appelle navem littori, hic ego gravem Praedam tuebor piscium. vos interim Ludite, secundos praeda dum raptus parat. Cantus. En ludit unda, mollibus Aurillulis citat. Brevis est voluptas aequoris: Vix lusit; intumescit: Vix dormiit, convolvitur; Gravesque spumat iras. Qua sede laetae luserant, Periere saepe naves. Fortuna mores aequoris Sic aemulata saevit. Serena saepe lusitat, Caperata mox ferocit. Vix inchoat colludere, Iocis minatur iram. Arrisus ipse irrisus est; Et fulgor ipse fulgur, Brevis voluptas aequoris; Brevior volupta sortis. Pis. 1. Auxilia ferte: gravior intumuit sinus, Onereque rete lacerat. Clo. Pa. O quantus maris Se populus arcto cassium gremio ingerit. Tua ista Nate praeda sit; et isthaec tua. Hild. Nimium teneri lubricus manu excidit. Clo. Pa. Sic saepe quae tenere censemus bona, Elapsa manibus avolant. Ar. Quantum vide Oris hic hiatum pandit, et morsum parat. Clod. Pat. Quae saepe nimium petimus, haec mordent quoque. Pis. 2. En quale monstrum! Capite taurillus, pede Capella, pennis volucris est, cauda canis. Cl. Pa. Dimitte rete; video serpentem. Pi. 1. Metum Remitte Princeps, nullus infestus maris Est anguis undis. Iste quem Princeps. vides A corpore anguem, acus est. Pisc. 2. Hic in stellae modum Radians coruscam nocte diffundit facem. Cl. Pa. Quae navis illic carbasa volanti explicat Tumefacta vento? Pi. 1. Petimur o Princeps, fuga Salus emenda est, aequoris praedo, maris Pirata, Cl. P. Natura filium morti eripe Sequace cursu. Hild. Mi Pater! manum Pater Protende fratri. Rapitur heu frater! Pater Succurre fratri. Pir. 1. Siste, quo pinam trahis Captiva praeda? Nau Principis prolem fero. Cave, violentas inferas navi manus. Pir. 2. Plebeia capita, et Principes inter viros Pirata non discernit In praedam ruit. Sive illa civis, sive sit magni Ducis. Quo pinguior eo gratio; funem huc age. Nau O si qua pietas pectori vestro insidet, Hominemque corde geritis, affusus precor Pedibus, puello parcite: hoc vobis caput Famulare posthac serviet. Pir. 1 Remos cita, Navemque adurge qua premo, iubeo sequi. SCENA TERTIA. Clodoaldus raptum Filium luget. Clodoaldus. Araspus. Clod. Ubi fida famuli turba? num solus feris Miseranda praeda deseror? vivis meis Araspe rebus unicum votum? mari Erepte vivis? tuque solamen Patri Leo Labanti vivis? Aras. Ah utinam suis Me condidisset fluctibus avarum mare! Clod. Ah vive Araspe! vive: te super mihi Solamen unum fata concedunt: Arasp. Patris Ah grade Patris lumen, atque amplae domus Spes una Princeps parvule, ah quanta gemes Catena onustus! Cl. Praedo progeniem meam Abripuit ergo? Arasp. Rapuit. Clod. Et nemo hoc nefas Prohibere potuit? Arasp. Nemo. Clo. Qua raptam vis Duxere praedam? Ar. Media per maris freta. Clo. Quid vivo larva Principis, et auras traho? Concipite noctem lumina, et nullam amplius Sperate lucem, quando lux rapta est mea. Clodoalde magni sanguinis magnum decus, Spes ampla! Princeps parvule, at magnae capax Clodoalde laudis! Nominis nostri unicus Haeres et epitome gloriae, quam vel suo Emere Patres sanguine, vel atavi incliti Victoriosa ab hoste retulerunt manu. Ubi sunt cruentae belluae! sinite; mare Omne tabulabo ratibus, ut pestem eruam. Pars celsa capita rupium ascensu preme, Speculaque ab alta libero totum mare Percurre visu, forte si cernas meum Qua parte Natum lina praedonum ferant. Pars mihi Celoces instrue, et mecum ratem Inscende rursus, capita Cerberea opprimam Furiisque solvam filium, aut uno cadam Cum prole leto: malo vel mea manu Mergere profundum acinacem in Nati latus, Quam servitutis ferre subiectum iugo. SCENA QUARTA. Piratis Clodoaldus Filius eripitur ab Opilionibus. Sylvius. Amyntas. Montanus. Mirtillus. Thoas. Piratae 2. Nauta captivus. Thoas. Ite hinc supinis collibus plausum date. Et dum relicto Gangis aurato toro Matura surgit, seque meliorem dies Crinem repexus libero caelo ingerit, Cornuque fistulisque nascenti bonam Dicite salutem Cynthio. Amynt. Virides Deae, Silvae beatae, frondium clari Patres, Concilia veris, vestra non novus incola Adoro regna. regna quae Elysiis colo Potiora campis: unde cum cerno procul Assurgere urbes, vestra captivum magis Iucunditas me vinculat. Habeat suas Amoenitates illa, quae caelo imminet Palatiorum machina; haud deest mihi Fons purioris gaudii. Circa Duces Fortuna fulmen intonat, parcit casae Mitior agresti. Parva se numquam rotat. In tecta turbo maior: insontem iugis Qui se dicavit montium, liber metu, Carensque vitio, tutus insidiis agit. Non hunc avara mentis incendit sitis, Non aura populi tollit, aut dente involat Edace livor, aut furens populi calor, Humilem superba scelera non tangunt virum. Felix Amyntas! Quamlibet nudus, tamen Contentus idem es. Dives est, qui nil cupit, Opulentus in se: Mon. Summa iam stringit iuga Dies renatus, incipe assueta novum Canere salute Cynthium, cantus tuos Fistula sequetur nostra non paribus modis. Amynt. Incipio: sequere Tibiae sonus tuae Mollior ad aures labitur. Mir. Sed ego fides Expergefactas arte meliori instruam Servire bibulis auribus. Syl. Fidibus tuis Responsa nostrae mollia sonabunt fides. Mont. Auribus uterque placuit: ast alter tamen Tremente ductu, et simplice in chorda gravis: Alter per omnes levior incedit modos. Thoas Age tu sonorum spiritum tubae insona, Tu verna regna montium cornu increpa. Mont. Gemella virtus Marte certavit pari, Tu voce vocem provoca. Cantus. O vita felix, scenicis Fallaciis remota. Somnus subintrat blandior Agrestium mapale, Fugitque turres Regias, Et Regios Penates. Amica pax, lene otium Per rura nostra sparge, Errant Erynnes urbibus, Libidines, furorque; Tyrannis. Orci filia, Livor stygis propago. O vita felix frondeo Exacta sub penate. Mirt. Utrique vox est elegans, vocis melos Aequale utrique. Thoas Nimia iam teritur dies Ludis iocisque: quando palantis gregis Lacesset animos cura? Montane emica Qua grandiore mons supercilio tumet. Mirtille montis alterum latus tene; Tu terga Amynta, parte ne forsan aliqua Grex evagatus praeda rapiatur lupis. Mo. Thoa. Th. Quid oculos terret? Mo. Errantem viden Pelago carinam? Thoas Video Piratas, freto Inimica vasto nomina, undarum metus. Huc saxa Amynta, saxa Mirtille huc age. Silete, dum se propior ad littus ferat Carina. Pir 1. Certe facilis est hodie Dea Fortuna, quae nos divite hac praeda beat. Amyn. Praedas loquuntur. Thoas. Abstine loqui. Pir. 2. An putas Non ista praeda mille se volet Patri Aureis reponi? Pir. 1. Forsitan et ipsa est ratis Iam mille dives aureis. Hic ubi cavo Exesa rupes angulo pandit specum Examinanda praeda. Iam tuto in loco Post tanta pelagi spatia versamur. Pir. 2. Manu Celerate remos: applica hic navim. Puer Exscende pinu. Nau. Nobiles iugi incolae! Osi qua pietas. Thoas Prodimur. Pirat. 1. Quem tu vocas? Nau. O si qua Pietas nobiles iugi incolae! Pir. 2. Quisquamne lustra montium obsessor tenet? Thoas. Una irruamus: hora celerare admonet. Scelerata capita. Pir. 1. Fugite. Pir 2. Remorum pari Lucta fugate Nereum. Nau. O viri manus Tendite patronas Principis Nato. Miser In servitutem rapitur. Mon. En cultrum, ocius Praescinde funem. Nau. Date, date o viri manus. Thoas. Incumbe saxis. Turpe Neptuni probrum, Et turpe terrae dedecus. Pir. 1 Latro montium. Mont. Damnata proles Tartari. Pirat. 1 Spumae stygis. Mont. Aquis dicanda victima. Pir. 1. Dicanda ignibus Hostia. Mont. Trisulcae pabulum flammae. Pirat. 1. Sacrum Orci favillis pabulum. Mont. Quondam tuum Pendere cernam quercina e trabe caput. Pir. 1 Caput ego quondam quercino exuri rogo Tuum videbo. Mont. Sine, si placet, dabo Te devorandam fluctibus praedam maris. Thoas. Cessere nostro turba latronum freto. Nunc admovete dexteras navi. Nau. O viri Meae salutis auspices! Mont. Restim cape. Nau. Superi favetis! barbarum o Princeps, iugum Et servitutis sordidae excussum est genus: Rediisse ab Orco credo te, et caeli frui Recentiore gratia Thoas Quonam Patre? Qua stirpe genitus? quaeve Piratis dedit Hanc causa praedam? Nau Pa ris ah' Patris dolor Puellus iste est, Principem cives vocant. Mont. Et forma certe, et indoles talem probat. Naut. Orbus parente Natus hunc patrem colet, Cuius favore spiritum et vitam trahet. Thoas. Quiscumque sis o Pusio, certe inclita Es gente natus: Regius vultu decor, Oculis venustas, plebe quid maius notat Sed ecce tenuis sportula: quid ista gerit? Nau. Nescio; parentis munus hanc tamen scio. Mirt. Insigne stirpis annulus gemma refert. Thoas. Utinam, tenelle Pusio, liceret Patri Te reddidisse: quando crudelis tamen Fortuna vertit aleam, et magno fremit Iniuriosa pondere, assuesce his malis, Et disce, Patris gloriam raro simul Cum sanguine ire in filios. Saepe ubi patri Felicitatis Zephyrus arrisit; Notus Tempestuoso turbine in Natos furit, Hac ego reviso tecta; vos curas gregi Vigiles probate, donec inclinet dies. SCENA QUINTA. Hildegardis amisso fratri luctum facit. Hildegardis. Lylla pedisequa. Pedisequ. Quo Domina maestum flectis in silvas gradum? Hild, Liberior illic scena maerori patet. O frondeorum viride concilium Patrum, Minusque vulgus arborum! O placidi Deae Veris sorores! vosque quae fastu arduo Superbientem verticem infertis polo Amica saxa, vosne Clodoaldi mei Conscia? vel antro tegitis abstrusum cavo, Vel dura Mausolaea coniecto super Pondere tenetis? dicite o cavi specus, Dicite virentis praesides loci Deae, Fratrem requiro perditum. raptum ferunt Per uda pelagi regna: vos quae altis Deae Speculam tenetis montibus, quosnam in maris Ira innocentem flexerit fratrem sinus, Forsan notastis: dicite. O luctus gravis! Nec frater usquam est, umbra nec fratris micat; O mundi ocelle Cynthie! O caeli aurea Lampas! Serenum cuius aspectum nihil Fugisse potuit, tu mei fratris necem Vidisse poteras: nocte si forsan tamen Indormiisses, penduli caelo chori, Vigilesque flammae siderum, vestrum mei Crudele fratris funus in vultum incidit. Dicite superstes funus inhumatum soror Qua parte quaerat. Irritas voces damus Ludibria ventis. Invida o nimium, et ferox Natura! cur me feminam imbellem facis, Negasque vires, ut per iratum mare Ultura fratrem devehar? truces Dii, Iam non Dii, quos tanta non tangunt mala. Fratrem: o dolor! Fratrem: sine o dolor! mihi Fratrem scelesta Numina ereptum neci Dedere. Poterant tela latronum Dii Arcere? qui non impedit, quando potest, Scelus ipse patrat. Hoc Dii vestrum est scelus. Ped. Parcior in astra voce blasphema invola. Hild. Meruere nempe. Pe. Sorte qua speras minus Fratrem reponent sidera. Hild. Ut fures solent. Ped. Et saepe fures rapta retulerunt bona. Hild. Absumpta numquam. Ped. Melior in fratrem poli Est cura. Hild Nempe coesi ut et pereat cinis. Adhuc benignos dixero hoc uno Deos, Si fratris addar funeri funus soror. Nam quid superstes vivo? si fratrem neci Impia dedistis sidera, sororem date. O Lylla subice dexteram, sine ut ruam Graviore casu, gravior ut casus viam Per vulnus animae pandat. Ped. In funus cadis O Hildegardis! balsamo vitam fove. Hild. Fomenta vitae semove: mori libet, Mori est voluptas: Astra mihi mortem date. Hic in propinquo. Vesta perpetuos alit Ignes ad aras. Ista funereo mihi Ardebit igne taeda; tu lessum accine. Pedis. O Hildegardis! o Charis! O prima Gratiarum! Flos saeculi! Sol patriae! Pretiosa gemma mundi! Vive Hildegardis. Hild Quid mihi Illudis? Ista mitte. Mori voluptas unica est. Mori vove Hildegardem. Pedis. Heu! interempta funere Labascit Hildegardis! Flos Hildegardis saeculi Defloret heu repente! Sol Hildegardis patriae Exstinguitur repente! Viva Hildegardis gemmula Deperditur repente! Prima Hildegardis gratia Expalluit repente! SCENA SEXTA. Hildegardis cum Araspo a Sacerdotibus Irminsul capitur, et templo sistitur Vestalis inauguranda. Araspus. Hildegardis. Sacerdotes. Ar. Generosa soboles Principis, Magnae domus Spes Hildegardis, corda quis maeror coquit? Quis in recessus mentis irrupit dolor? Hild. O morte peior vita! quid memet iterum Araspe soli reddis? extremis labris Iam sese agebat anima, tu rursum intimum In cor repellis. Aras. Causa quae tanto imperat Maerore sterni! Hild. Fratris amissi status Mortem imperavit. Aras. Fratris amissi statum Tuo dolore posse reparari putas? Hild. Nullo dolore. Aras Si nequit vitae dare, Quid ipsa mortem lacrima invadis tuam? Hild. Mori voluptas unica, et votum mihi est. Arasp. Inhonesta mors est, quando femineus dolor Extrudit animam, Hild. Honesta quando amor rapit. Arasp. Ni ratio amorem frenet, in peius ruit. Hild. Quaecumque peccet, semper est insons amor. Arasp. Ut innocens Amor esse, sic amens solet. Hild. quod ratio poscit, sequitur, ac celerat amor. Arasp. Quod ratio poscit, non videt furens amor. Hild. Non videat, at non fallitur, cui Dux amor. Arasp. Peiora semper eligit, quisquis Ducem Sequitur amorem. Corda meliore indue Rationis igne. Ferre remedium malis Cum non valemus; ipsa tunc decet mala Tolerare forti spiritu. Frustra velis. Laniare temet, quando laniatu tuo Damnis paratum ferre medica men nequis, Quae fata destinaverint tolera, ferae Necessitatis, vis ineluctabilis: Inflicta fers rebellis? accersis nova. Assurge, patrias fortior in aedes redi. Sac. 1. Irminsul Ingens Numinum decus! tuis Lunamus aris poplitem. Sac. 2. Tuas foco Veremur. aras, Sac. 1. Sic fave Irminsul diu, Ut nos precamur. Sac. 3. Sic fave Irminsul diu, Ut innocente Vesta condicit face. Sac. 1. Quid hoc? remittit ignis, et solito minor Vix sese acera debili nutrit calor. Sac. 1. Instate precibus. Omnes Sac. Magne caelorum Pater Irminsul. Sac. 2. Orbis rector Irminsul. Sac. 1. Fove, Quas tibi perenni luce nutrimus faces. Sac. 4. Defecit ignis totus infumum levem. Sac 1. Sacra impiantur. Forte spectator fores. Observat. Ite, quaerite. Sac. 2 En geminus adest Spectator arae foribus. Sac. 1 Hanc Vestae date Sacris dicandam Virginem, hunc vinclis date Arasp. Euge Hildegardis. Sac. 2 Siste: da vinctas manus Sacri impiatrix. Ar. Siste: ne innocuas manus Caedis patrator tange, non est, quam tenes, Oriunda vulgo virgo, sed magni Patris Princeps propago. Sac. 2 Sive sit vulgo sata; Sive Patre nata Principe. Irminsul Deo Dicanda Virgo est. Arasp. Vertice obtento scelus; Istud vetabo. Sac. 1. In vincla coniectus potes Equidem minari, laedere haud potes tamen. Vanum est minari, dextra cum vires negat. Succede templo Nympha, cum Phoebus diem Crastinus ab ortu revehet, Erasipolin iter Suscipere iubeo. Hil. Misera, genitoris tui Dolor Hildegardis! tertius Patris dolor Infauste Araspe! Sac. 1. Propius accessu Deam Venerare Vestae Virgines inter dies Assuesce posthac ducere: Irminsul iubet. Dum dedicatur Virgo tu fanis vigil. Assiste foribus, ne quis irrumpat furor. SCENA SEPTIMA. Clodoaldus Iunior, qui nunc Ischyrion dicitur, e rupe lapsus, per Angelum erigitur: ex quo subobscure intelligit se olim Patri reddendum. Ischyrion. Angelus. Isch Parente genitus Principe, ut crebro Thoas Sermone firmat, inter infaustas oves Abiectus haeres rusticos dies ago. Quis scit benignam forte si rursum aleam: Fortuna iaciat; meque de vili casa Revocet ad urbes? Nemo tam levi sedet Abiectus alga, cuius in frontem ardua Venire galea nequeat, aut fictam ardea Alam explicare. Tollere haud minus Dii, Quam premere possunt. Nemo spem ponat, licet Spumet severas ira Fortunae minas. Difficile qui nunc montium scando iugum, Si patria me Fortuna respiciat, Patris Calcabo solium: quique nunc oves sequor, Olim obsequenti iura regioni dabo. Ischyrio quamvis dicor, at numquam tamen Ponam paternum sanguinem At quo me caprae Ovesque trahitis! Sistite. ah miser! miser Ischyrio! Si me Caelitum quisquam videt, Pius huc Patronam dexteram extendat. Ruo Relicta morti victima. Ah! miserum Dii Erigite caus, scilicet vestras reus Ischyrio ad aras victimam pinguem dabo. Ang. Quamvis idola mentis in sinu geras, Tamen unus ille siderum Rector Deus Tuos in animos iam sibi sternit viam. Sum de supremis Aliger missus plagis Tuo dolori. Is. Colitem an video? an mei Luduntur oculi? video: Patronam mihi, O quisquis es, protende subsidio manum. Ang. Protendo. Is. Vivo, libero rursum pede Insisto terrae. Quas tibi grates feram O quisquis es, cui maius humano decus Irradiat ora. Ang. Solus in grates venis Hodie, sed olim socius in grates Parens, Frater, sororque veniet, ubi magno genu Flectes Tonanti, cuius arbitrio mare Tellusque et aer paret, et caeli plagae. Isc, quid hoc? recessit umbra, vel Deus fuit, Mentitus hominem? Numinum quisquis fuit Ignotus; ille patriam, fratrem, patrem, Gentemque novit. Insequar quote cavo? Quo condis antro? quove te tegis specu? SCENA OCTAVA. Clodoaldi Parentis de utraque prole amissa luctus. Clod. Cui me dolorum mole iam fessum Dii, Gravibusque fractum rebus infaustum Patrem Servatis irae? Causa vivendi mihi Iam nulla superest, prole viduato Patri, Multa moriendi. Nempe in aerumnis piget Vivere, secundus quando se primo ingerit Dolor dolori. Corporis lento expedi Me vita nexu, ut per te resistentes fibras Emissus animus quaerat umbrarum loca. Taedet morarum, bina cum miserum Patrem Proles reliquit rapta. Cupientem mori Eritne qui me compede hac solvat dies? Mori volentis unus Hiacynthus, super Relicta proles parvula, absumis preces: Unus Hiacynthe sponte fugientem sinu Animam coerces, iamque luctantem labris Vitam retardas. Vivat, at maestus Parens Vivat Hiacyntho, non sibi. Haec meis seges Iam tota curis, unus Hiacynthus Dii Iacturam in una prole, compensant trium Hac Pater onustus sarcina et sedem et plagam Mutare cogor. Forte Saxonica dabit Regio nepotes, vel suam prolem patri. CHORUS. Naufragium Saxoniae Genio Caroli Magni repraesentatur. Pars Prima. Idololatria mare turbat. Idol. Placati rabies heu nimium diu Neptuni iacuit! surgite Circii, Immites Boreae mixti Aquilonibus, Et quotquot tenuit monte sub abdito Ventos Hippotades: ite per horridos Insultus pelagi: tuque rebellium Undarum domitor, libera fluctibus Laxa frena: runatin fera proelia Hinc venti, hinc pelagus'; seque tyrannica Rixa conficiant. Audior! obsequens Hinc turba Hippotadae se violentior Infert; hinc tumidis se mare fluctibus In montes glomerat. Quidquid inambulat Campos Oceani, destino funeri. Pars Secunda. Naufragium Saxoniae. Saxonia. Heu ponti levitas! ante faventibus Currebam Zephyris, seque volantibus Linis nobilior turba Favonii Miscebat; faciles obsequio dabat Undas Oceanus, tergora Nereus Crispabat fluidia ad placitum iocis: Nunc unda implacido vapulat impete Iurgantis Boreae, seque furoribus Implacata Tethis tristibus asperat. O sortis nimium heu, instabilis favor! Vix vultu radiat, nubila contrahit: Vix vivit. moritur; vix micat, interit. Heu saevi lacerans imperium maris! Hinc navim tragicus verberat Africus, Hinc Auster decimis fluctibus imperat, A tergo Notus, a fronte latratibus Se Scylla Euganeis asperat. Heu Noti Incumbens rabies carbasa deripit: Malus diruitur, prora retunditur, Puppis concutitur, dextera pars hiat, Pars laeva atteritur. Mergimur. o Dii! Qui caelum regitis, fluctibus erutam Rursus Saxoniam sistite littori. Sors nostra arbitrio Numinis ambulat: Felix cum iubet, et cum iubet, aspera. Osi quae est pietas Numina, prosperam Sortem Saxoniae reddite Numina. Pars Tertia. Zelus fidei Orthodoxae Caroli Genio naufragium ostendit. Zelus. Non segnes animos, non ego desides Ingessi stimulos, Carole, pectori. Qui caelo tepidis militat ignibus, In caelum reus est. Exsere Carole Virtutis specimen, quando periculis Iactatur pelagi Saxoniae ratis. Gratum est auxilium, quod venit indigo. Tu velum Fidei, tuque Spei anchoram Bellis insinuas; signaque, quae ioco Colludunt Zephyris, sunt nova carbasa; Elataeque cruces anchora sunt rati. Haec si naufragio carbasa suggeris, Hanc si depositae porrigis anchoram, Vitae restituis. Non bene navigat Hoc vitae pelagus, qui simulat fidem. In magnis animis excitat igneos Affectus pietas. Si miserabile Cernis naufragium, corrige fluctuum Caesar dissidium; nam famularibus Undis Oceanus te colit. Exsere Patronam miserae Carole dexteram. ACTUS II. SCENA PRIMA. Vitigindus Saxonum Dux suam in Regionem irrupisse Carolum Magnum intelligit: occurrere parat. Ipse explorator futurus vestem mutat. Vitigindus. Adrastus. Placidus. Olethrius. Theonas. Vitig. ITane probrosam trahimus implexi moram, Dum vectus in nos Carolus Martis face Inusitatas cladium premit vias? Dum Martialis Galliae ardentis calor Involvit arva Saxonum, et fuso obrutos Inundat agros sanguine accensus chalybs? Iam fata nostros ultima in iugulos volant, Dum mota basibus Numina in cinerem ruunt, Magnaque late strage tumulantur Dii, Novisque vetera sacra mutantur sacris: Et adhuc iacemus? damna cumulantur mora, Et in supremam, tenue quantumvis malum, Imperia saepe maxima ruinam trahit. Quando minatur morbus, antidotum cape, Medicina sera est debilis. Capiti ingruens Bene antevertis, pessime expectas malum. Quis fragor ad aures labitur? an aeris canor Hic fata nostra portat, et populi ultimam Stragem perempti. Saepe praesagit mala Inopinus horror. Adr. Proximum Divis caput, Verende Princeps, Glacidus affatu Ducem Colere poposcit. Vitig. Adsit. Hic certe meis Cladem timendam nuntius rebus gerit: Adestne Magnus? hostis affinis trahit In nos ruinam? Glac. Magna Populorum salus, Spes una Princeps Saxonum, venit heu! venit: Et iam propinquum vallis umbrosae nemus Inundat aere miles Vitig. At quanto tumet Lerna haec veneno? Glacidus. Fronde sub quavis prope Miles resedit, Ut. Adde, quae virtus viris? Gla. Victoriosis esse, quae solet. Vit. Metus Narras inanes. Gla. Visa narravi. Vitig. Viri. Animosne vestros nuntius metu quatit? An in facinora heroica antiquos citat Mentis calores? Si viro vir est suus, Manusque suppar pectori, veterem invola Generose laudem miles. Hic tuis nova Sternitur arena laudibus, gesta hactenus Iocus vocentur bella; dum recens dies Hic tibi perennes pandit ad laudes viam. Aggredere bella paria virtuti tuae, Diisque paria. Non Duci tantum tuo, Focisque, vel Penatibus, vel liberis, Uxoribus, vel patriae pugnas: Diis Bella haec geruntur: ille qui nostrae imminet Praedator orae Carolus, Deos suo, Ausu Gigantum, eicere molitur polo. Devota Superis pectora hic miles proba. Oleth. Sancte profusus sanguis in ferrum fluit; Quando Tyrannus victima Inferno datur. Theo. Vivere probrosum est, quando praeclarum est mori. Ol. Mori decorum est, quando per nostram Deos Mortem tuemur. Theo. Vota si probant Dii; Vincemus una, quisque vel stando occidet, Formidolosum militem oderunt poli. Vitig. Agnosco Martes, corda non timida mori, Et aestuantum mentium arridet calor. Artem sed esse Martis hanc primam puto, Sapiente regere bella consilio magis, Quam vi, vel armis: alteram, hostiles quoque Penetrare fraudes. Fulciunt memet Ducum Consilia fida; restat hoc unum super, Consilia, et altos hostium explorem ut dolos. Aggredior ipse: quisquis es sidus Duci, Inice calorem militi, et vivum excita Ad bella Martem, qua suam legio explicat Hostilis acrem. veste mentita probe Velatus ibo. Theo. Parce consilio precor, O una Princeps rebus extremis salus. Numquam teguntur Principes satis: emicat Virtus ab ore semper, et retegit dolos. Vit. Date mi lacernam. Tollite has notas manu: Vertice superbas volucris exuvias, pede Gravem cothurnum: cadat ex humeris chlamys, Vestisque honora pectora. In caput levis Succedat umbra pilei, et soccus pedem Alleviet. aspra corpus in reliquum fluat Lacerna, et humeros pondus insumat: manus Famulante fessos fulciat virga gradus. Oleth. Maiora tentas Principe. o Princeps! levem De grege decebat militem hoc munus. Vit. Sile. Non umbra certe Principes sumus: decet Et nos subire gravia. Succrescit vigor, Animusque maior militi; quando Ducis Exempla spectat. Ibimus, qua se levat Tumore culmen arduo, tum qua iaceat Vallis profundo nemore, et est lusum sui Per castra Franci militem Invectam dolis. Oleth. Periclitatum Principis caput tegat Miles propinquus. Quando tu vallis sinum Intras profundae, militis parte editos Tenebo montes: alteram partem interim Exercitatam fronde sub viridi dabit Aptam Theonas proeliis. placet? Vit. placet. In destinatas quisque virtutes abi. SCENA SECUNDA. Venatur Clodoaldus: aprum sub statua Irminsul conficit: percutitur caecitate: vovet, quidquid de domo sua primum occurrerit, immolaturum. Clodoaldus. Sandrianus. Venatores. Idolum. Clod. Sonuit amica buccina, et laetus fibras Movit boatus. Fallere vagantes feras Animi est voluptas. Tota per silvas fremit Excita iuventus urbibus. Rursum altero Sonore bellum buccina indicat feris. Sand Hic concitata volitat in cursum fuga Lepus. Clod. Minores gentium mitto feras. Tuba graviores tertia e lustris feras In aperta nemoris evocer. Sandr. Cervus pedem Praecipite adurget impetu. En cornu rubis Captivus haeret. Clod Pectori ferrum imprime. Sandr. Habet. Canali manat ingenti cruor, Terramque inundat. Propius hac feram date Duci videndam Clo. Tenuis haec praeda est nimis. Rursus iacentes increpet cornu seras. Sand. Vastus stupentes buccinae ad sonos aper Arrexit aures, seque in ancipiti rotat Et huc, et illuc. Clod. Sistite: haec Ducem decet Praeda. Ven I. Avolavit. Ven. 2. En sub Irminsul fuga Sese recepit. Sand. Abstine, o Princeps, precor, Delubra Divum tangere. haud stabit levi Temerare Numen. Clod. Fabulas viro canis. Si praeda in ipso Numinis staret sinu, Hanc provocaret dexteram. Sand. Cave o precor, Maculare Numen sanguine. Clod Hoc habet. Sed heu! Extinctus oculis omnis abscessit dies. An nox repente lucidum involvit nemus? Hic si quis es, da, quisquis es, Duci manum. Sand. Incumbe Princeps: lucidam ad Phoebi facem Converte vultus. Clod. Quid iuvat Phoebum meos Spectare luctus, astra si Phoebi vetor Trabeato in igne cernere? Sand. O Princeps, Dii Coli requirunt: 1sta metuebam tibi, Quando temerari sanguine monebam Deum: Scelus orbitate Numen offensum expiat. Clod. Date ergo propius Numen accessu colam Ido. Cedite, vel noctem geminabit Numinis ira, Pura manus delubra decet, scelerata recede. Clod. Affusus aris Numinis magni tuam Clodoaldus iram deprecor, si quid petis Placande nobis Maxime Irminsul, dabo. Idol. Non prius exstingues offensi Numinis iram, Quam pia delubris accedat victima laesis. Clod. Audio verendum Numen: hoc unum pudet, Tibi dicatas sanguine effuso bases, Temerasse. Sed si venia post scelus super Est aliqua; voveo, quidquid e nostro lare Primum obviabit, victimam tuas dare Caedendum ad aras: Parce fulminibus gravem Armare dextram: sit satis Numen, satis Mersisse tenebris lumina, et caeca Ducem Damnasse nocte. Quamlibet parsit Deos Vindice piare fulmine reorum scelus, At esse mite Numen et pium decet. Ido. Vive super, sed casse oculis, Clodoalde nec atram Ulla dies noctem retegat. Quod nostra scelesto Dextra minabatur fulmen. Clementia frenat. Clo. O mitis, etiam scelera dum plectis, Deus! Visus carentis aliquis incessum regat. Sand O dura fata! gemina progenies Duci Amissa nuper, vel nec miserae data, Nunc ipse Princeps lumine orbatus gemit. Clo. Reponite Ducem laribus. Exemplo meo Hoc discat orbis ultimum: numquam Dum Violare honore; Principes pariter viri, Paiterque vulgus perditur laesis Deis. SCENA TERTIA. Ischyrion, sive Clodoaldus Iunior a Thoa Opilione cum Faustino eiusdem Filio discessurus valedicit. Ischyrion. Faustinus. Thoas. Isch. Faustine, numquid arbores homines sumus, Ut quisque duret fixus aeterna mora, Qua sede crevit? Astra volvuntur, mare Currit, recurrit: Aetheris partem sinu Combibimus. Ergo lenta quae fixos mora Domi coercet? exterum solum iuvat, Moresque cernere exteros. Ac me quidem Delectat error, forte dum varios soli Tractus pererro, patrium inveniam sinum. Faust. Et me paterna rura delectent licet, Interque frondes ducta sine curis dies; Tamen medullas, nescio quis, agitat amor Extera videndi. Saepe sed solet tamen Mors obviare; cum peregrini soli Bibuntur aurae. Isc. Timide in externa paves Regione mortem? scilicet vitae domi Donatus arrha. Forte mortalis foris Domique es immortalis? imprudens times. Mors et sub isto sole te potest sua In iura trahere Nullus est morti locus, Et nulla regio impervia: serenus diem Quocumque Phoebus devehit, scenam videt Morti paratam: libera per omnes soli Grassatur oras, seque postremam citat Rhadamanti ad urnam, sive pulvinar graves Domi paternum, sive te foris agat Amoenitatis regio per Charitum vias, Rosisque sparsum tramitem. Faust. Alienum solum Plerumque et alios ingerit mores. Isch. Apis Sic evagata longius, suum refert In alveare mella. Faust, Peregrinos parum Callere mores proderit; tandem redux Si patria iura nescias. Isch. Bardum caput, Si dum secundus balteum Titan obit, Didicisse mores exteros possim, meos Revocare nequeam, Fau. Si domi sons est tuae, Rogare rivos pigeat externos aquam Avis paterno tutior nido latet. Is. Volare sed non discet, Fau. Implumis nequit, Isch. Implumis esse desinit, si cui vigor Accendit ignes pectore. Faust Implumem facit Defectus aeris. Isch. Supplet at mentis calor, Faust. Domi probatus. Sapere discendum est domi. Isch. Quicumque ad ollas vertitur, raro bene Subolet: paterno desidet quisquis lare, Vix sapere discit. Perbrevis secena est domi, Alibi theatrum laxius. nihil videt, Quem blanda gremio mater inclusum fovet. Ac saepe nimium credulus falsis fidem Adhibet. Eamus: stimulat internas calor Inusitatus pectoris fibras. Faust. Sine Suprema patri verba, supremum vale Renuntiare. Isch. Commodo en votus gradu Se genitor infert. Faust Mi Pater. Thoas. Vultus color, Mellita verba, gestus arridens, novi Faustine signant aliquid. Faust. O veniam Pater Da mihi vovendi: pauca, vel nulla hactenus Petiisse nosti genitor, ut peterem semel Quidquid petendum. Thoas. Grande quid sinu geri Praefationis iste circuitus docet. Faust. Quod voveo: grande est, Thoas. Dummodo prosit tibi, Tuisque, Iuvenes saepe quod nocet, petunt. Faust Non obfutura postulo. Thoas Pete, quod petis; Crede impetrasse. Thoas Nostra fortuna hoc vetat. Non sumus honori stemmatis pulli, quibus Vel sors opimis divites gazis Phrygum Arcas flagellet, vel superfuso pluant Imbres Hydaspe. Faust. Nostra fortuna hoc iubet, Quando tributum tenue, vel census levis Curta et supellex est domi, licet foris Virtute parere gloriam. Tho Magnos geris Faustine sensus, quique non humiles Thoae Sapiunt penates. Isch Fors placet superis Thoae Humilem levare gloria Nati casam. Multos agrestis protulit casa, quos fovet Dives lacunar, gemmeae trabes, dies Per ampla tecta gemmea excurrens face. Thoas. Convellis animum; quodque mens fuerat meo Negare nato, fervida extorques prece. Ibis secundo Patre, qua magni ferent Animi calores: Ibis Ischyrio comes. Dicam, quod esse suspicor, magni Patris Non parva soboles; stirpis ignota licet, Tamen superba Natus Ischyrio, meo Dominare nato: sortis hoc tuae iubet, Nostraeque sortis ratio: te Dominum facit Natura, iusque sanguinis: sed nos iubet Servire Isch Cum qua stirpe, quo genitus patre Sim, scire nondum licuit, imprudens heri Ius arrogabo. Satius est comites duos Nos ire. Si me sanguinis honestat dies, Virtutis aequat luce Faustinus mei Splendoris ignes. Faust. Parcius laudes sere. Tho. Unum est quod olim forte profuerit, tuum Ut stemma noscas. Gemma, quam vides, tuo Collo pependit, quando Piratis puer Parvulus ademptus, praeda venisti Thoae. Fortassis ista patriam, et patrem dabit. Abite faustos Caelites Thoas vovet. Isch Thoae secunda sidera Ischyrion vovet, Gratesque tantis gratiis refert: memor Olim futurus; astra si meam mihi Stirpem revelent. Faust. Astra Faustinus vovet Thoae secunda. Tho. Qua citat mentis calor, Prosequere sortem Si Dii eventu probent Animi favillas, vile Faustinus Thoae Genus exuisti Principem indutus virum. SCENA QUARTA. Occurrit Hyacinthus Filius Parenti Clodoaldo de venatione reduci. Voti reus Pater Filium immolandum decernit. Hiacynthus. Clodoaldus. Sandrianus. Hiac. Quid hoc? revecta pompa venatus tacet, Maestusque loquitur omnium e vultu dolor? An praeda lusit aufuga sequentum gradus? An quod sinistrae turbo fortunae malum Patri paravit? Sand. Cede, ne Patrem novo Dolore nate saucies Hiac Nam quid Patri? Sand Nihil est, recede. Hiac. Mi Pater, Sand. Tace. Hiac. Pater! Cl. Quae vox ad aures appulit? H. Pater! Pater! Clod. O vox! medullas pectoris Patri eripis O nate. Sand. Ne quid peccet immodicus dolor. Auferte sobolem. Hia. Sinite me reducem osculo Libare Patrem. Clod. Ah nate! Hiac. Tu genitor meus? Clod. Minate siste: voce te inveniam Duce. O cruda fata! Sed tamen voti reum Irminsul urget. Quis mihi extorquet manu Diis victi mantem acinacem? Hi O dulcis Pater! In innocentis stringis hoc ferrum caput. Sie quod Hiacynthus crimen admisit, tamen Remitte Genitor: corde adhuc totum Patrem Non exuisti. Clod. Dexterae ereptum date Mihi rursus ensem. Sinite Clodoaldum Diis Iurata vota solvere. Sand. Admittunt moras Solvenda Superis vota. Praecipiti quoque Aliquando cultu Numen offendi solet. Clod. O vota stulta! Quidquid e nostro lare Primum obviabit, victimam tuas dare Cadendum ad aras voveo. Tu solum Patri Post Hildegardem filiam, et natum alterum Raptum, parenti rebus extremis eras Unum levamen. Totus ut peream Pater Stultus litare Numini interitu tuo Vovi. Date mihi acinacem voti reo. Hia. An qui parentem fulminat carum, meo Cruore sisti Numinum furor potest! Clo Uno hoc. Hia. Saluti Patris en dedo caput, Date iam parenti acinacem: in vulnus patent Aperta colla. Nullus eventu potest Meliore sanguis prodigi; quam qui patrem Rei reservet publicae, et placat Deos. Porrigite Patri acinacem. Frustra es pius: Da Sandriane acinacem dextrae Patris. Quod vivo, Patris munus est; cadam, ut Pater Vivat superstes. San. Plurimum affectu in Patrem Hiacynthe peccas. Clod. Vota me faciunt reum. Sa. Quibus impiatur dextera voventis. Cl Quibus Placatur ira Numinum Sand Impuras manus Odere Superi. Clod Sanguine litatur bene, Cum devovetur innocens. Sand Litas male, Quando innocentem devoves Clod. Pietas Diis Has debet aras. San. Nempe pietatem vocas. Quod in hoste crimen diceres Divos nece Placare natum, est facere crudeles Deos. Pietatis umbra grande velatur scelus. Non est sititor sanguinis Deus; manu Ultrice fusum vindicat. Clod. Sed non pia. Sand. Cave Clodoalde, fulmen irato Deo Excutere ne qua postulas, illa ingeras Pietate fulmen. Clod. Ergo quod votum Deo Diis negabo? Sa. Quod dare est pietas. vove. Clod. Huc huc securim: rursus incessit fibras Pietas Tonanti debita, et Patrem exuo Factus Sacerdos. Testor auratos poli Qui flectit axes, Diis sacram testor stygem; Non cura nostri capitis, aut cupidus nimis Amor oculorum me Sacerdotem facit. Tu prime, tu me Maxime Irminsul facis. Irata nolo Numina. Offensi Dii Et capita feriunt Principum, et populi simul. Vel nate pereas, tota vel patria perit. Sand. Nam quod Hiacynthum crimen ad poenas citat? Clod. Crimen Parentis. Sand. Aequitas nempe exigit, Ut scelera Patris expies, Natum dare Letho innocentem Numen iniustum facis: Si pro nocente sanguinem innocuum petat. Si maior apri cura sollicitet Deum Quam filiorum Clod. O nate! Hiac. Quid differs Pater? Habes paratum filium ad votum. Sand. Ad scelus, Quasi pius esse non queat Deus, nisi Fiat homicida. Clod. Nate! Hiac. Genitor! Clod Nate mi! Hiac. Mi genitor! Clod. Ungues chalybis officio Servite: Ietas cogit, irminsul iubet. Sinite. necandam victimam quaeram. Sand. Procul Iuvenem amovete, ne quid insolitus furor Pietatis umbra peccet. Clod O Nate! O Dii! Quid ergo Sandriane? quid voti reo Suades parenti? Sa. Praesides templi Patres, Antistitesque Numinum quaeri: Deum Illis voluntas pronior patet. Clod. Placet Vocate fani praesides. Hia Ipse o Pater Adibo Divum Antistes. Sand Nati comes Et Sandrianus ibo, si gemina prece, Nati, meaque pectora expugnem virum, Ut alia ad aras victima Irminsul cadat. Clod. Quod iudicarint Praesides, factum dabo. SCENA QUINTA. Agit Sandrianus apud Sacrorum Antistites pro Hiacynthi libertate Immolandum illi contendunt, et ad hoc eripiunt. Sandrianus. Hiacynthus Popae. San. Hiacynthe, dubia est alea: Athletam indue. Promptus necari. Gravius et si quid Deum Iubeant ministri. Hia. Spiritum et vitam meam Debeo Parenti: vitam quam vivo, tua est Amate genitor; haec mihi iussu Deum Ponenda si sit, reddo, quod debeo: meis Dematur annis quidlibet, modo tuis Addatur annis, demitur quidquid meis. San. Sed en sacrorum Praeses huc chorum trahit: Sa. 1. Quod imperavi, credo sollicita exitum Habuisse cura. Sa. 2. Pinguis ad fanum hostia, Qualis Falisco nulla de fonte exiit, Reducta, cupidas caedis expectat manus, Iugulum et ministro sponte caesuro erigit. San. Deum minister, Numinum interpres Chorus Iubete parum Principem gemmam dies Vehente longos ducere: a vestra manu Pendet Hiacynthi vita. Sa. 1. Quis nostris Deus Dedit Hiacynthum manibus? Sandr. Incautus parens Diis victimandum vovit, et voti reus Diis victimasset, cautior manus scelus Nisi impedisset. Sa 1. Ne scelus voces, cave, Diis litantem dexteram. San. At non est pia Sa. 1. Pietatis est referre, quae voves Deo. Sand. Pietatis est vovere, quae possis Deo Referre. Sa. 1. Nulla natus exemptus nota est, Nullaque lege. Sand. Lege non ulla est opus, Natura quando dictat Sa. 1. At quando Deum Patet voluntas clarius, cedat suo Natura iuri. Sand. Legibus suis quoque Numina ligantur. Sa. 1 Lege libertas Deum Nequit ligari. Sand. Ex lege libertas Deum Volare nescit impetu. Sa. 1. Quod Diis lubet, Hoc licet. San. Honesta nempe quia tantum Diis Lubere possunt; quae lubent Diis, licent. Sa 1. Ex hoc honestum credimus quidquid libet, Quod lubeat. Sa Inde quia honestum est, lubet. Honesta tolle, iam Diis nihil lubet. Sa 1. Lubere pone, capite iam nullo potes Negare honesta. San. Nempe quia honestum lubet. Sa. 1. Hoc est honestum; vota quae Diis voves, Referre. Sand. Nisi natura pietatem vetet. Sa. 1. Impia vetando redditur. Sand. Quando iubet Servare natum, maxime in Deos pia est: Impia necare cum iubet Non sunt Dii Avidi cruoris Sa.1. Vota si tollas Diis; Si vota facias sanguinis, Dii petunt. Sand. Non innocentem sanguinem. Sac. 1. Hunc amant magis. Sand Ergo perire Numina innocuos volunt? Audite quisquis adstat: innocuus fuge Posthac haberi: sanguinis poenam exigit Ab innocente Numen. O turpes Dii! Quibus innocentia fit nocens. Sac. 1. Verbo abstine; Et vota redde Numini. Sand. Verbo abstine, Nec pete sacrilega vota. Pr. Quid? stultum fuit Vovisse. Sa. Stultum est petere, quod stultum fuit Vovere. Primus Redde vota, Sand. Ni probes pia, Non reddo, Prim. Ad aras victima. Ubi stabit, pia Probabo vota Sac Rapite quod furto Diis Eripere tentat. Sand O Tyrannorum furor! Et cruda dextra! Sac. 1. Repite, Diis dandam hostiam. Sand Qui primus ensem merserit, primus cadat Devota barathro victima, et stygem impiet. SCENA SEXTA. Ischyrion et Faustinus inter silvas in monstra incidunt. Ischyrion. Faustinus. Isch. Faustine! comitem deseris? fuga tuum Probas amorem? quando me ex omni involat Mors certa parte, parte non ulla iuvas Faustine comitem! Faust. Praeda Faustinus cadam Devota monstris comite desertus meo Ischyrio! comitem sicne Faustinum abstrahis Domus paternae laribus, alieno ut solo Sim praeda monstris? Ischyr. Si qua tibi pietas super Faustine pectus tangit! Faust. Ischyrion! tui Agnosce vocem comitis: ego, ego sum tuus Faustinus. Isch. Ah Faustine! sic tuum potes Deserere socium? Faust. Sicne Ischyrion tibi Sollicitus uni, quanta me premant mala Nil quaeris ultra? perimor. Isch. Huc gradum comes, Sociusque Achates mortis. Fa. O carum caput! Isch Faustine rebus una postrema salus! Faust. Via nulla valle, nulla dat clivis fugam. Isch. Una via superest chalybe de monstris suam Redimere vitam. Faust. Numina secundam ingerunt Viam: paratur sponte in effugium specus: Subeamus una. Isch. Retro Faustine, ah retro Gradum coerce. Faust. Vallis hic pressae sinum Intremus. Isch. Etiam hic monstra. Faust. Vincamus polo Rupem minantem; monstra dum sese suis Abdant latebris. Isch Turbo detumuit; sua Rediere monstra in antra: qua licet gradus Urgendus est Faustine; defunctos gravi Ne nos periclo gravius excipiat malum. SCENA SEPTIMA. Clodoaldus abreptum sibi a Sacerdotibus Hiacynthum dolet. Clodoaldus. Sandrianus. Clod. Ain', cruenta filius Popae manum Abreptus, aris victima Irminsul cadit? Sand. Qualis cruenta temporis longi siti Ieiuna Tigris obvia in pecudem ruit: Talis Sacerdos impius cruda involat Manu in Hiacynthum. Clodoald. Saeva barbaries! fera Crudelitatis ira! Si caedi puer Debuit ad aras victima ah! melius meo Cecidisset ense Nempe in hoc Pietas Patris Pepercit, irae ut cederet. Cur me pium Esse vetuisti, quisquis hic adstas? Sand. Tuos Fateor dolores cumulo, dum imprudens volo Pius videri. Clod. Quando radiorum iubar, Imbremque solis lucidum, et lucis patrem Videre licuit, nulla Clodoaldo des Tranquilla fulsit: quando iam caecis dies Negatur oculis, nulla nox misero datur Quieta patri. Semper antiquas novis Eluere lacrimis lacrimas casus iubent Ducti in catenam. Mentis o vulnus grave! Nulla mihi re quies, nulla spes superat, fore Finem doloris, antequam vita cadam. At reliqua laetas induunt vices mala: Pelagi procellae detument; brumae gelu Liquet; corusci detonat fulmen Iovis; Ponunt furor es Aeoli; Orion comas Tergit madentes: unus hic, unus mei Furor doloris semper in maius tumet. O Numen! astro Numen infensum meo! Ferale Numen! esse te irminsul polo Terrasque nutu flectere, et caelos putem? Semel negabo tutius Deos reos Quam fatear esse criminum toties. Metus Si finxit orbi Numen; et caelum est Diis, Et terra inanis. Ludimur frustra pii, Frustra timemus impii: forsan minus Neglecta noceat culpa, quam pietas nocet. Sand. Magnanime Princeps, siste blasphemo Deum Lacessere ore. Nullus in superos manum Felice vertit alea. Phlegram inspice, Ubi strata late proelia Gigantum iacent. Clod. Sine me doloris obsequi imperio Sand. Viri Ferre est dolorem. Clod. Ni modum excedat dolor. Sine me; protervis bella cum Mustis geram. Sand. Siis litasses ipse; quid casum doles Numinis ad aras filium? Clod. Vovi mea Pietate natum victimam Diis dare, Sed non furore. Perge, me Diis quoque Da victimandum: nulla me super iubet Honesta causa vivere. Aut sinon volet Irminsul istam victimam, inferias stygi Date Clodoaldum. Sand. Quanta blaphemus dolor Peccare potuit! Discite qui amatis; brevi Habena amorem regere. nisi cautus regas; Amor dolorem parere blasphemum solet. Parcius amantem parcius torquet dolor. CHORUS. Saxonia felicius navigat. Indignatur Idololatria, Genio Vitigindi concitante. Pars Prima. Fides mare tranquillat. Fides. Satis est irae; satis est belli. Ponite fluctus maris insani Numina Iubeo domitrix ponti Sincera fides. Semper furere Mentis iniquae est. Qui flevit heri, Hodie aurato Phoebus in igne Melius ridet. Ponite venti Oro furores. Circius, Aquilo, Notus et Boreas, procul aequoreis Cedite campis: blanda Favonii, Zephyrique conis succede mari. Tranquilla fides maria incedit. Pacemque colit. Proelia vanam Religionem caedefque iuvant, Illa ubi sedem fixerit, arma Movet in Superos, totasque rotat In bella Urbes, et cum Dominis Maxima sepelit monumenta Ducum. Ast ego pacem diligo. Pacem Date tranquilli proelia ponti. Pars secunda. solvit e Portu feliciter. Saxonia. Melior linis influit aura, Perque quietas aequoris undas Tranquilla suos Zephyritis agit In vela choros. Quae prius aestu Thetis immiti saeviit; unda Iacet illimi, liquidisque natat Prompta obsequiis. Erige trepidum Saxonia animum. Nihil aeterno Sauciat altum vulnere pectus. Fremit alterno, luditque choro Mare turbatum, mare tranquillum. Si mille prius metuenda minis Unda timenti fata ferebat; Exuet iras fronte minaci, Laetumque dabit spectare diem. Ex quo mihi Amor sedet ad clavum, Remosque Fides agit, et vento Spes vela replet, detumuere Maris insani proelia, et acres Cessere Noti. Felix, verae Qui se Fidei credidit alno: Simul optatae tenuit solidam Pacis arenam. Numina falsa, Et vera quies, vasto inter se Limite distant. Basis Imperii Vera Religio est. Haec ubi cedit, Corruit omnis gloria regni. Populi est nexus sincera Fides. Hanc ubi tollis, ruit in bella Mortale genus, seque per arma Lacerant urbes. Anchora regni Est vera Fides Exulet illa, Ratis imperio iactata Noti Prona procellae serviet omni, Dominique feret verbera ponti. Experta loquor Dum mihi multa Fumus acerra. Numina coluit, Falsoque dedi tura Tonanti, Nullam solida pace quietam Lucem aspexi. Nunc ubi propius Verae Fidei iubar aspirat, Tuto licuit solvere portu. Pars Tertia. Indignatur Idololatria. Genium Vitigindi concitat, quem gladio et taeda armat. Idololatria. Quid stertis iners, o larva Ducum, Regnique probrum Vitiginde tui? Crepat undanti Regia flamma, Unoque Duces simul et tecta Igne involvit: tu tamen alto Nondum evolvis corda sopore. Surge: cadentum delubra Deum, Arasque tene, Cernis ut omnis Magni Irminsul honor atteritur. Rituque novo vetus excutitur? Ibunt Calpen ultra, Abilamque Nomina Superum, niti subsidio Vitiginde venis. Corripe Medi Fulmina ferri, geminosque manu Torquens colubros, milia centum Pectora flammis Martis adure, Iram accelera: Mala per longas Crevere moras. Non bene differs Pharmaca; quando corde sub imo Febris primis ignibus ardet. Facilis primo medicina malo est; Sed sera nimis, quando adolevit. Accipe ferri vindicis ignes; Martemque voca, pugnamque cie. Hoc tu superos igne tuere. Haec summa Ducum laus est; uno Patriam et Superos Marte tueri. ACTUS III. SCENA PRIMA. Carolus Magnus per abrupta montium traducit Exercitum: expeditur Dux Caridus, qui Olethrium fugientem persequitur. Carolus. Ferrandus. Arbastus. Olethrius. Caridus. Ferr. SUperate mecum militis lectae manus Abrupta saxa rupium: hic vestris virent Lauri triumphis. Cle. Carolus monti imminet: Et qua cohortes explicat, vastam trahit Secum ruinam. dum patet campus; fuge, Temetque miles publicae serva rei. Martem furori cedere aliquando decet, Cum fuga salutem publicam regno parit. Subtrahite letho capita. Ar. Non sic Hannibal, Terror Quirinae gentis, elatas iugo Superavit alpes, ut triumphati vias Nobis recludunt vertices Nun. Magne arbiter Arbaste Martis, valle subiecta frequens Exacuit hostis arma. Arb. Num constans? Nunc. Fugit. Arb. Qua parte. Nunc. Laetum gemina distinguunt iuga Qua parte callem. Ar. Caride fugientum gradus Praeverte. Car. Ferri miles hac fulmen cita. Carol. Sic est Sodales Martii, virtus amat Iter per alta; torpor abiecta iacet Terra supinus. Vester hoc animus probat. Videte quanta Martius fervor iuga Minata caelo quamque praecipites vias Nullo ante tritas milite inscendit calor. Summum tenemus. Melior in apertum viam Decliviorem terra descensum parat. Fer. Procede miles: Terra, quam calcas, tua est. Hic fige signa Numinis nostri, Cruces. Arb. Procede miles: Quaque procedis, cruces Prono verere vertice, et curvo genu. Car. Tandem superba montium emensi iuga, Angustiasque rupium, et calles scabro Saxo tumentes vallis umbrosae sinum Novi tenemus incolae. Hic miles tuae Virtutis est arena. Quod gestum hactenus, Ludus vocetur. Bella quae posthac tibi Gerenda restant, serias poscunt manus. Sed ista non hoc dixero, quo vos mea Faciant feroces monita, vel Martem ingerant. Satis minarum corde spiratis; satis Vos vestra virtus urit. In quae vos calor Martis vocabit ausa; consilio, et manu Forti involate. Nemo respiciat, nisi Ut dum Tonantis signa, defixis cruces Videt, calentes sumat a signis faces. Quod ante restat, pariter aspectu in vola, Pariterque dextris miles; oblitus retro Et bella, et arma vetera, quae mundus canit Oriens, Cadensque. Scilicet gaudent viri Magis gerendis corda, quam gestis dare. Thraso peracta respicit; agendis viri Magis laborant: quaeque retulerunt manu Spolia, sequentis gloriae semen putant. Frustra prioris decoris, et laudis memor Remota grandi sidera infestas tuba, Si conquiescas laude contentus brevi; Nec inchoatos urgeas famae gradus. Sed quis sonoro classico Martem ciet? Arb. Caridus fugaces ante speculantum gradus Iussus volante persequi ferro, redit. SCENA SECUNDA. Redit Caridus: captivum adducit hostium manipulum; ex quo intelligit Carolus statum castrorum Vitigindi. Carolus. Caridus. Miles captivus. Carol. Caride quid actum? Carid. Maxime hic Regum vides. Muti loquuntur. Densa qua valle inviam Vepreta faciunt; ista speculatrix manus Avida salutis latuit. olfeci dolos: A fronte partem militum oppono; alteram Post terga partem colloco. Ignarus doli Tergo latentis fronte prostantem in globum Furibundus hostis provolat, certus manus Conserere, iamque pes pedem, chalybem chalybs, Dextramque dextra presserat, quando cohors Inopina tergo proruit; caedit, ferit, Exarmat, et captivat, inhonestam figam Frustra parantes: iamque captivos tuum Trahit ad tribunal. Carolus. Vosne Vitigindo manus, Et capita devovistis. Mil. Ad vitam et necem. Carol. Fortuna sed iam melior in nostras iubet Vos ire partes. Miles: Ibimus: nemo bene Divum repugnat iussibus. Car. Sed quae trahit Vitigindus arma? viribus quantis meum Excipere Martem fidit? Mil. Hoc testor caput Orbi verendum: castra, quae Saxo trahit, Vix Marte digna dixero; quando tuum Respicio Martem: signa qui sequitur globus, Vix est ferendo ponderi armorum satis, Miser, popinis tractus in censum levem Hinc inde raptus: quodque supremum reor, Consilia nulla, et dexterae imbelles Ducum. Carolus. Et obviare Carolo imbellis parat? Miles Praeoccupasti: Carolum necdum scit Transisse rupes. Quando cognoscet tuum Iam valle stare militem; trepidus metu Et arma et urbes cedet. Car. Haec virtus Dei est, Terrere Reges, antequam bellum sonet. Non longa spatia differam Numen Ducem Populumque victum viribus subdet suis. Placet ista scena militum. et nostris fidem Iurare Ducibus? Miles. Arma, si Caesar iubes, Tua placet arma sumere. Car. At fidas prius Vovete dextras. Mil. Funera, et stragem, et necem Pro te subire iuro Car. Nunc armis manus Instruite Paria bella cum nostris pari Signate mente. Cede tantisper cohors Vallis sub umbras, perque sollicitas preces Ubi monentis aeris accipies sonum, Deum favere proeliis coeptis vove. SCENA TERTIA. Ischyrion, et Faustinus in feras incidunt, superant. Intelligunt solemne instare immolandi Hiacynthi sacrificium: statuunt eum ex Sacerdotum manibus liberare. Ischyrion. Faustinus Arbas. Faust. Ischyrio, rursum funus in nostrum feras Armavit ira belluas: multus leo, Ursusque multus specubus erumpit suis. Isch. Indue virum Faustine: sat nuper pudet Fugisse, quando monstra composito choro In nos ruerunt: ense iam, et forti manu Lubet experiri; quanta bellaces feras Obarmet ira, stringe, tu hunc ursum preme: Ego in Leonem dexteram verto: iubam Animose concute Leo, iam funus dabis. Fa. Totum urse corpus tolle, iam funus cades, Isch. Timuere. Latebris rursus accedunt suis. Sic nempe fortes metuit. imbelles premit Discrimen animos. Faust. Aliquis exserpit specu Vel leo, vel urus. Isch. Siste, de pharetra levem Mihi huc vibrandam porrige sagittam. Hoc habet? Arb. Eheu! quid Arbas sceleris admisit nocens! Isch. Faustine, loquitur. Fau. Error excussam tulit Nervo sagittam. Arb. O vulnus! Isch. Erratum est comes. O parce quisquis frondibus tectus, mihi Fera visus, alto vulnere sagittam bibis. Nam cur sub umbras frondeae gentis tuum Caput abdidisti Arb Multus errantem leo, Ursusque multus terruit, Faust. Sed quid nemus In hoc vocavit? Arb. Magna memorari iubes, Tacenda melius. Isch. Si tamen fas est. Ar. Sine Vulnere profundo pectoris numquam licet. Mala memoranti vetera, cuduntur nova. Tamen haud silebo: forte medicinam manus, Qua spero minimum, certius plagae feret: Isch Profare. quidquid ista nervorum manu, Et quidquid armis virium Ischyrion habet, Tuae saluti pronus impendet. Arb. Deo Victima paratur Principis proles. Faust. Nefas! Quis hanc ad aras destinat? Arb. Crudi Popae Rapuere prolem innoxiam: iamque et dies Indicta sacro funeri. Isch. Ingenuus furor Faustine pectus increpat: Si par tibi Ira est in armis, quisquis innocua hostia Diis destinatur, dextera ereptus mea Male victimantem tutus evadet manum. Faust In me furoris ira de comitis micat Furore. Isch. Quisnam bucinae clangor sonat? Altaeque paci nemoris insultat fragor? Arb. Miser Hiacynthe! nuntius mortis tuae Est iste clangor. Nempe iam trahitur puer Gravem ad securim. clangor hic sacrum notat. En ipsa sacri pompa succedit solo. Isch. Huc in latebras, hora dum vires vocet. SCENA QUARTA. Prodit sacrificii pompa: subditur securi Hiacynthus: invadunt sacrificium Ischyrion et Faustinus, ut eum liberent. Capiuntur ipsi: Libertas Hiacynthi offertur si capti de belluis victores evadant. Sacerdotes. Ischyrion. Faustinus. Hiacynthus. Sac. 1 Hic est sacratus locus, et magno DEO Nemus dicatum, Pompa subsiste; et locum Venerare prona. Quisque quod debes, age. Accede adaram victima. Quod alto Dii Polo absecundent, quod sui Irminsul trahat In pretium honoris, quodque terrarum Deos, Deosque olympi foedere aeterno liget, Diis pene raptam victimam, rursus sacram Voco ad securim. Vota, si poscis, vove Hiacynthe nunc suprema. Hiacynthus. Si venia est, Deum Supreme mysta, paucula vovebo. Sac. 1. Vove. Hiac. Non ego secures metuo, non aras meo Sanguine rigandas; nec Diis quicquam volo Subtractum honoris: est tamen, menti ardua Quod fata reddat. Patria dextra Diis Litatus, iram sanguinis rivo mei Eram stiturus: nescio an cultro tuo Diis immolatus vindicem sistam manum, Patremque fatis eximam. Sae. 1 Quando Patrem Vetant amici tollere securim tuo Iugulo imprimendam; nostra relligio iubet Diis vindicare vota, Non quaerunt Dii, Quae dextra feriat victimam; sed quo cadat Vovente, seu te patria, seu nostra immolet Manus sacerdos Victimam quaerunt Dii; Non victimantem dexteram. Hiacynthus. Iam ultra nihil Repugno. Cultris viscerum internos sinus Examinate, colla ferienti date Praedam securi: testor hunc caeli omnia Videntis oculum, quique gemmato sedet Solio superbus, testor Irminsul; Patri Diisque adaras victima occumbam lubens. Vos qui sereno volvitis nutu polos, Terrasque sceptro flectitis Magnis Dei, Vos morte sobolis sera genitori date Adire fata. Sanguine rigatae meo Nubes laventur luminum; Nati nece Suosque seque redimat afflictus Pater. Agite, quod agitis; morte si servo Patrem, Promptum ad secures pectus, et collum exero. Mergite secures pectori, fuso manus Sanguine lavate. Quid moras trahitis? mori, Mori est voluptas! Explico iugulum: feri. Sac 1. Irminsul auctor orbis, astrorum Pater, Numen verendum; rite si sacras precor Supplex ad aras; Numen adverte huc Pium, Et quo rotatos orbium spectas globos Oculo, serenam quando dispensas diem Splendoris Imperator, hanc stratam vide Tuas ad aras victimam. Hae dextrae tuo Litant honori. Stringite secures; ubi Caput ceciderit, antequam fusu rigor Per osta serpat, membra frustatim date Edenda magno Numini. Tu subice Pelvim cruori. Isch. Siste. sacrilegam manum Helluo cruoris. Sa. 1. Coepta quis novo impiat Clamore sacra? Fau. Sanguinis crude Helluo! Sa. 1. Siccine vereris criminum ultores Deos? Isc. Siccine pianda crimina ultori Deo Scelerate praebes? nempe te sanctum probas? Pietas scelesta est, sanguinem quando sitit. Sacer. permitte sacra. Faust. Nolo. Sac. 1. Nunc strictam tuum Vertam securim in verticem. Isch. Strictam manu Tua securim detraham. Sac. 1 Fulmen polo Vindex vocabo. Fau. Non potest Deus impia Audire vota. Isc. Mitte quem premis. Sac. Vetant Sacra inchoata. Faust. Prosequi crimen grave est Male inchoata. Sac. 1. Prosequi laus est, Diis Quod inchoaris. Isc, Prosequor caelo auspice, Quod inchoavi, teque sacrilegam manum Pueri impiare sanguine innocuo veto. Sac. 1. Tollite secures Numinum Popae, stygi Capita haec vovete. dumque non unam licet Aris litare victimam, ternam date. Isch. Sed non ad aras. si quis Heroas fovet Sub corde flammas, ense decernat. Faustin. Manum, Ferrum, medullas, viscera propino, cui Par urget animam spiritus? Sacer. 1. Cadet tumor In vincla pressus. Fau. Colla vel dextram potes Vincire, sed non spiritum. Liber vagor Etiam in catenis. Sac. 1. Ista libertas tibi Dabitur. Is. probabo parte me hac etiam virum, Qui fortis hostem ferre fortunam queam. Sac. 1. In ore multus nempe tibi Mavors calet. Fau Tibi sub ipso pectore est torpens gelu. Vel si calentes una sollicitat fibras Scintilla, ferro iurgium fini. Sac. 1. Decet Martem duellum, non Sacerdotem. Faustinus. Times. Sac. 1 Timere nullum vera relligio potest; Nisi quem timere iura naturae iubent. Quod si duelli tanta tibi tamen sitis Urit medullas, offero Leones tibi, Tibique. Isch. Fortis indolem ut mentis scias, Neque hoc refugio. Faust. Forte Tirones putas? Iam nuper arma nostra nemorosae leo Terror latebrae timuit, atque ursus fuga Vitavit. Isch. Animus gestit in pulchram feras Vocare pugnam. Si quis est, heroum avet Videre qui spectaculum, videat mea Amoenus arma, quando terrentem iuba, Rictu frementem, et ungue minitantem dabo Neci leonem. Fau. Meque dum excutiam truci Urso furores, et suo caesum dabo Natare tabo. Quisquis hic urbem colis, Spectator adsis; ante non visam tibi Recludo scenam. Sac. 1, Fremere cum nondum vides Hostem. Crepare bella submoto procul Mavorte, nempe militem talem decet. Sequens docebit hora, quod praesens crepat. Subite vincula interim, donec suos Circus furores induat, furor viros. SCENA QUINTA. Sacerdotes conspirant in Iuvenes, ut si ferarum evadant Victores, alia eos fraude circumveniant, et simul cum Hiacyntho in interitum trahant. Sacerdotes 2. Sac. 1. Prosequere. Russipande, consilio ac fide Telam inchoatam fraudium. Aetatem supra Fastu intumescunt. Temnere feras qui potest. Superare poterit; quique non circum timet, Circo est timendus. Perdimus puerum Diis. Si beluarum forte victarum cruor Arenam inundet. Ratio servandi Deis Si qua est honoris, suggere arcana fide. Sac. 2. Astu per omnes ire iam pridem modos Edoctus ipse, consulo antiquos dolos Pietate tectos. Vitia cum pietas docet, Vis nulla frangit. Sac. 2 Multa meditanti, ingere Et plura Russipande. Sac. 1. Si nostra approbas Consilia, dicam. Forte si palmam ferant, Et irruentes funere trucident feras, Nova concitare plebis in iuvenes decet Odia, et furores. Sac. 1. Qua arte? Sac. 2. Quae rursum reos In plebe faciat: Colchicos clama dolos, Herbaeque vires Thessalae insimula: furor Expergefactus plebis in nova attrahent Supplicia iuvenes. Sac. 1. Consili modum probo, Iam pandat ergo plurimus arenam furor. SCENA SEXTA. Confluit ad spectaculum populus: descendunt in arenam Iuvenes: superantur fera: proclamantur Iuvenes Magi: ideoque carceri mancipantur. Sacerdotes. Hildegardis. Ischyrion. Faustinus. Araspus. Spectatores, Praeco. Grocanus. Praeco. Spectator adsit. cavea dimittet feram, Aut Iuvenum honesto Marte caedendam, aut suo Cruore iuvenum forte pressuram sitim. Herous illis animus est, istis furor Est belluinus: pendet hinc victoria. Et inde dubia. Spect. 1. Brachia Ischyrion minax Hic nudat intus. Spect. 2. Inde Faustinus. Putas In hoc arenae proelia daturos sinu? Praeco. Mox ipse cernes. Spect. 1. Quantus implevit locum Populi ruentis nimbus! Spect 2. Hoc proprium est iocis, In curiosa bella pene urbes trahunt. Miles. Cedite minoris impudens sortis manus, Vacuate sedem Numinum Mystis sacris. Primoque stragem sanguini. Spect. 3. Hic sedes patet. Sac. Principia grandi praelio accendant tubae. Araspus. En bina Martis pectora. Hilde. O veris rosae! Geminique flores! ista truculentus leo Ursusve capita demetat? Araspe hic ferum Sapit tyrannum, quisquis has primi rosas Veris, Leonis ictibus praedam dari Truculentus imperavit. Araspus In sacros greges Tua lingua peccat: dicta quae nocent, tace. Melius silebis verba, quam dicta revoces. Isch. Faustine, arenam ingredior. Faust. Ischyrion, pari Animo theatrum ingredior aut vitae, aut necis: Si me vel ungue cadere, vel dente obvii Contingat ursi conteri, extremum hoc erit Solamen, atrum mortis in gremium tua Cecidisse causa. Grata mors semper venit, Quae venit amici gratia, Isch. Quamvis ferae Nos in voracem destinent rictus famem, Nondum periimus: pectore sub isto calet Domitor leonum. victor ursorum cruor. Sed si cadendum sit tamen, leto comes Cadamus uno. Pulchrius semper duos Mors iungit una, vita quam societ duos. Stat mente vel vicisse, vel pulchra nece Clausisse vitam. Sac. 1. Buccina exacuat sono Ungues ferarum. Groc. Dente iam saevit Leo, Et ursus ungui destinat vulnus. Sac. 1. Aperi Oppessulatas belluae ardenti fores. Sint prima in ursos proelia. Ischyr. Hiacyntho Dii Hic praeliatur ensis. Faust. Hiacynthum volo Manu hac redemptum. Ischyr. Causa, quae armavit manus, Honesta, bellis exitum spondet bonum. Secunda bella, causa, non robur facit. Procumbe tristis victima inferno Iovi. Hild. O quanta iuvenem gloriae accendit sitis! Arasp. Non ille vile stemma plebeium genus, Humilesque proavos, aut lares humiles sapit. Faust. Procumbe: nigro Numini inferias damus. Procubuit. Ischyr. Ore mordet haec terram fera, Animamque mixtam sanguine effundit. Faust. Vides. Primum secunda praelium gestum manu? Arasp. Opinionem plebis evicit furor Generosus animi. Isch Cerne prostratos solo Primos furores. Faust. Alteri caveam aperi. Sac 1 Geminus arenam terreat rictu Leo, Isch. Huc ad sagittam. Funeri geminus tuo Praelusit ursus; prima qui instantis necis Vicit pericla, pectus intrepidum quoque Adferit secundis. Faust. lentus in arenam trahis An pigra membra? metuis! angustum petis Timore adactus angulum? Hild. Ferrum Leo, Pulchrumne iuvenum potius ardorem timet? Faust. Debemus ergo funera, et nostram necem Lacessere armis? Arasp. Hoc solet virtus virum, Impetere, si non petitur. Isch. Occubuit meus. Faust. Meusque terror. Spect. 1. Vincis Ischyrion, Io: Spect 2. Faustine vincis. Sac. 1. Siste, quid properas nimis. Iudicia vulgus? Lentius laudes cane. Examinate facta. Censetis manus Vigore stratas belluas? quanto dolus Errore ludit! nempe Thessaliae vigor Adhibitus herbae, Colchicae fraudis labor, Magicumque carmen ensibus fecit viam, Irasque ademit belluae, ut posset minus. Spect 1. Corripite sax manibus, hoc nimbo decet Perire, quisquis arte Thessalica valet. Isychyr. In innocentes ardet invidia novis Succensa flammis Faust. Testor errantum polo Agmina corusca siderum, ferro viam Haec dextra fecit. Sac. 1. Colchico cantu potens. Spect. 1. Ad carceres. Spect. 2. Ad carceres. Spect. 1. Tetros specus, Habitata lemuribus antra. Spect. 2. Nocturnum chaos. Spect. 1. Scelerum latebras. Spect. 2. Antra pallentum. Spect. 1. Ad styga. Et si quid ultra Taenari claudit furor. Faust. Quantum nocere invidia, cum lives, potes. Isch At cum nocere plurimum tentas, faves. Quemcumque dente rodis, eximium probas, Namque invidere, nisi bonis, numquam potes. SCENA SEPTIMA. Hildegardis Ischyrionis, ac Faustini, quos certantes viderat, amore tacta, in spem venit suae per hos Iuvenes libertatis indipiscendae. Hildegardis. Nescio, quis ignis pectori illapsus cremat Imas medullas: vultus, et frontis decor, Iuvenilis ardor, mentis intrepidus tenor, Animusque constans, rebus adversis manus Exercitata, radius oculorum gravis, Nil humile produnt. Maius haec aliquod bonum Fortuna velat. Nec tamen totam potest Velare, quin se luce manifestet sua. Virtus latere nescit. Erumpit. Suo, Quamvis tegatur, igne sublustris micat. Grande aliquid ille lenis oculorum mihi Promittit arcus; illa non nocui manus Vindex puelli, quamque servarunt Dii Contra feroces bella portantem feras. Quid si, Hildegardis, illa tot factis gravis, Tot dextra palmis nobilis, nostri quoque Vindex, reponat patrio memet lari? Par illa tantis ausibus certe est manus, Par illa virtus. Ah satis tandem, satis Sit Hildegardem Principis natam, sui Luctum parentis, et sibi, et Patri gravem Latuisse fanis, impiis mixtam sacris! Amor Parentis, pulchra libertas mihi Mentem lacessit. Una spes fulget polo Mittente tantis rebus Ischyrion. At heu! Antro tenetur, et catenarum gravi Pondere ligatus, vix solo attollit caput. Et hic nefandis eximet temet sacris? Hic servitute solvet? et vindex suae Dabit Hildegardem patriae? ipsa eheu! tuas Spes Hildegardis decipis! magnum malum est Amoris ignis: si semel pectus cremat, Plerumque fumi nubibus mentem eripit. Sed tamen et intus voce secreta urgeor. Aggredere facinus, parva qui nescis amor. O carcer! O si frangere hac detur tuas Manu catenas Eripit memet mihi Generosus ardor. Fraudis inveni modum, Quis Hildegardem prohibet accessu specus? Quidquid sacrato Virginum numero licet, Licet Hildegardi. Sed quis approperat gradum? Araspus ipse est: ille consilio, et fide Consilia nostra fulciet. SCENA OCTAVA. Aperit Araspo suum Hildegardis consilium, de Ischyrione ac Faustino, de se etiam per illos liberanda; ac multa dissuadentem tandem musam adducit sententiam. Hildegardis Araspus. Araspus. ---- Quae te hic morae Tenuere solam? Hild. Rebus afflictis ades Lux et levamen. Arasp Aliquis in pectus dolor Repente fusus mentis exturbat statum? Hild. Non humile mente volvo consilium, exitus Anceps futuri. Arasp, Prome, si recti modum Suggerere nostra posse consilia putas. Hild. Iuvenes, frementes praelio quorum ferae Exercuere dexteras, menti altius Adhuc inhaerent: casta me pietas trahit Repleta caelo pectora, gemellos specu Solvisse iuvenes. Araspus. Quos amor fluctus movet? Res ista nimium est lubrica, et propior neci: Tibique et illis aleam extremam iacis. Hild Urgeor in ausus. Ar. Lege rationis preme Aestus amoris. Saepe delusae spei Lugere debet damna, qui praeceps nimis Provolat in ausus. Certum in exitium trahunt Te spes dolosae. Hild. Saepius lusae spei Deflevit ille damna, qui lentus nimis Tentavit ausus. Hora, quae semel exiit, Numquam redibit. Liberos luci dare Quos nunc valemus, post dies nullus dabit. Araspus. Qua nunc valebis arte? Hildegardis. Quam tuto sequar. Arasp. Amor Argus aliis saepius caecus sibi est. Hild. Amor Argus aliis, et sibi est Argus; cui Pietas oculus est: ille, quem caecus puer Accendit, ille caecus in damnum ruit. Me melior urit flamma, quam caelo Deus Spe patriae animat. Arasp. Quisque consilia sua Putat esse caelo nata. Non vitium leve est, Opinionem propriam in gravibus sequi. Hild. Nec summa laus est; cum tibi credas nihil, Opinioni credere alterius nimis. Neque tibi nimium crede, neque nimium alteri. Hoc tamen Araspe crede, perfectum dabo. Nam prosper arma porrigit caeli favor, Spondetque palmam. Araspus. Certa sic tibi esi salus. At me vereri multa non unus dies, Annusve docuit, Finge penetratos specus, Pedibus soluta vincula, et luci datos; Qua te solutam posse de fano eripi Ratione speras Hild. Quid virum vanus sopor, Et umbra terret? Arasp. Saepius spectrum fuit, Quod credis umbram. Hild. Mentiar amictu virum, Suspicio nulla vestium fraudi subest. Tu mihi fidelem Araspe, dum factum coquo; Impende dextram. Araspus. Vix habent fraudes locum. Hild. Sinon habebunt, haec manus faciet locum. Ara. Non semper est laus facere, si facti subit Te paenitudo. Hild. Saepe quod factum dolet, Fecisse laus est. Ara. Ratio non casus probet. Hild. Natura, pietas, catio, consilium probat. Arasp. Nihil refragor: vereor hoc unum tamen, Ut destinatus subeat eventus rei. Non semper hilaris finis, ut initium fuit. CHORUS. Idololatria Saxoniam in Labyrinthum inducit, comitatur Fides: errores detegit: armat contra Minotaurum: armata Minotaurum occidit. Victa Idololatria per ventos avehitur. Saxonia vires Fidei agnoscit, et praedicat. Pars prima. Idololatria blanditur Saxoniae, in Labyrinthum inducit. Idol. Bellorum satis est. Ite pericula Iurgantis pelagi, et per mare fluctuum Errantum rabies. tu lege lintea, Ventorumque gravi libera murmure Navis mordeat anchoram. Fides. In portu quoque sunt saepe pericula. Idol. Hic vultus Zephyri mitis inambulat, Et lucum facili temperat halitu. Fides. Immites Boreae tunc furias time, Cum miscentur Etesiae. Idol. Hic circum Tyriis ducta rosaria Curvantur cameris. Fides. Vera pericula Falsis de liciis nosce recondita. Idol. Hic flores radiant. Fid. Floribus abstine: Quos vix hora videt, rapit. Idol. Hic umbrae viridi circumeunt foro, Cristatosque apices subter amoenius Rident Fid. Perpetuae haec prodroma noctis est Umbra. Idol. Hic se fluvii lympha levis fugat. Fides. Ut det naufragio ratem. Idol Hortorum interior scena, superbior Est sedes Charitum. Fid. Non remeabili Sed fraude illaqueat. Idol. Blanditiis favent Hinc ver, hinc charites, Fid. Blanditiis quoque Hinc ver, hinc Charites necant. Saxon His nolim fragiles conditionibus Emisse illecebras, aut leve gaudii Fucati folium. Tutius avoco Mentem deliciis; quando sequentibus Conflant gaudia sentibus. Pars secunda. Saxonia armatur, et Minotaurum conficit. Fides. Sed perge; intrepidis passibus avios Maeandros preme: dum stamina porrigo. Frustra est solliciti cura periculi Errorisque metus, cum dubiis Fides Mentem erroribus eximit. Sax. Quod monstrum video? Idol. Quo pereas. Sax Fides! Fid. En scutum Fidei, telaque Spiritus; En solis radios. Discute nubila, Quae monstrum tragico fumat anhelitu. Ista casibus eripe Te victrix galea. Fulmine ferreo Devotum stygiis ignibus immola Monstrum: quo referas non leve nominis Pondus deposito. Sax. Surrige noxium Toto vertice toxicum. Quid spectas latebras? Fi Non bene sustine Splendorem Fidei. Lumine veritas Gaudet; Cimmeriis error inobsequens Involvi tenebris. Quid dubitas? feri. Orco victima concidat. Pars Tertia. Fugit per aerem Idololatria. Saxonia Fidei vires agnoscit. Idol. Actum est. Interii! Vulnere saucius Taurus sanguineo flumine cornuum Demersit rabiem. Tollite me Noti Per nubes famulo tergore; funeris Extremi ut fugiam vices. Fid vixit terribilis prodigialium Monstrorum feritas vulnere non levi. Sax. Verum est (o decimi credite posteri) Sicui Diva Fides pectora roborat, Nullo sternitur impete. Verum est: cui timidam dexteram acinace. Et laevam clypeo, et casside verticem Praemunit, calidos suggerit impetus Et vir es animo. Dicite posteri: Empta est vera salus fide. Verum est: per dubias quem trahit avium Error delicias, stamine dirigit Incorrupta Fides; nec patitur dolis Circumtexi animum. Dicite posteri: Empta est vera salus Fide. Hoc armata Fides pugnat acinace: Hanc monstris pietas obicit aegida: Hoc filo dubios explicat exitus, Ambagesque loci. Dicite posteri: Empta est vera salus fide. ACTUS IV. SCENA PRIMA. Vitigindus Dux castra Caroli explorat. Carolum, ac militem orantem deprehendit. Visis de cruce portentis terretur. Vitigindus. Carolus. Vitigind. Mendace tectus veste trepidantem gradum Importo castris Caroli. Fateor metus Per ossa friget; imperant curae tamen, Timore pulso, regna, quis leges damus, Etiam tueri capite venali. Deus Nos esse Reges voluit, ut curas suas In nos reclinet: ille qua mundus patet, Promittit oculos: si poli Regem Deum Lubet aemulari, regna qua patent, deces Vigilare curas regias. Ille in polos Si quis Mimantis aemulus montes rotet, Aut saxa centum manibus enceladus vibret. Ultrice saevus dextera elisos polos In tela rumpit; quaque micuerunt minae, Non segnis armis obviat. EAdem decet Virtute Reges, parte qua excidium furor In regna portat. obvium fulmen dare. Hoc ago, profundae vallis exploro sinus, Aciemque et arma Caroli. Sed quis sonus Increpuit aures? Tacitus in densas gradum Subduco latebras. Quantus umbrosa latet Miles sepultus valle! quis tacitus stupor? An maeror aliquis est? an insidiae, et doli? Carol. Reges adesse convenit, quando prece Supplex in arma miles implorat Deum: Exempla Regum lenius plebi imperant. Quo saepe lex non cogit, exemplum trahit. Procumbe mecum, quisquis e caelo, Deo Moderante, credis proelia, et palmas regi. O cui cohortes mentium, caeli agmina Alata semper militant, cuius cadunt, Surguntque nutu regna; qui palmas manu Diribitor aqua dividis: semper tamen Ad aequitatem respicis causae: tibi Si causa nostri arrideat belli, vide Haec pronus arma. Nulla nos urit sitis, Ambitio nulla cogit ad ferrum manus, Tibi militamus Numen; accensos tibi Proferimus aestus pectorum, quaque emicant Invisa caelo monstra, Tartareo specu Progenita soboles, Numinis famam tui, Tua signa christe profero, melior nequit Mihi militare causa, quam tu, mi Deus? Vitigin. Heu me! quid illic video? Christiadum cruces In arma, in enses promicant certatim. Angelus. In hoc Signo Imperator vince. Viti. Victorem quoque Nondum peracto praelio caelum canit. Vitiginde quid molimur? in nostras neces Haec arma vigilant; Carolo certam canunt Haec arma palmam: Vera si canunt tamen. Gens ista Magicos fraudibus nectit dolos, Artesque ducit Taenaro. terrent minae, Sed facta desunt. stipiti affixus chalybs. Quid possit, artes militis nostri dabunt. SCENA SECUNDA. Carcerem invisit Hildegardis. Vinctorum casus intelligit. Libertatem eis offert, si eam stituri sint innocuam parenti: pollicentur. Hildegardis. Ischyrion. Faustinus. Hiacynthus. Hild. Remedia tempus dubia praecipiti malo Posset parare; certa vix poterit tamen. Popae furores rara demulcet mora; Quos fuere iuste larva pietatis male Praetexta suadet. Rumpo, dum fas est, moras; Antrumque subeo, prima quo laetae spei Aspirat aura; qui dies circum suae Irradiat auro lucis, obscuras nimis Mihi parit umbras: semper in iuvenum caput Iam iam cadentis terret obtutus meos Ictus securis. Nullus observat gradum? Tuta Hildegardis scena consiliis patet. Subeamus antrum. Isch. Claustra sonuerunt specus: Suprema nobis luxit ad mortem dies. Eloquere; lethum nuntias? pectus gero Non imparatum: mortis assuevi minis. Hild. Meliora iuvenes! fata quantumvis tonent Propinqua ferrum, et cote centena micet Acutus ensis; blandus astrorum tamen Aspectus enses sanguinis calidos siti, Avidumque chalybem caedis, a vestris procul Verticibus arcet. vinculis solvi placet Manus, pedesque? Faust. nempe ut et collo caput Solvatur. Edic, fata si portas? lubens Iugulum parabo. Si qua te moveat tamen Pietas, puellum subtrahi ferro peto. Hild. Et vos ademptos funeri vitae dare Mens est, et arcta solvere antrorum mora. Isch. Mors una solvet: funeri primis puer Assuetus annis, quando me patria domo Pirata rapuit, iuvenis ad honestam necem Damnatus inter belluas, seu quas nemus In me incitavit, seu Sacerdotum furor. Hoc nempe didici; Stare, cum tragicum venit Mors in theatrum. Faust Militi laudum ultima est, Cecidisse honesto funere. Hild At quando potest Inicere honesta vita funeribus moram, Mors minus honesta est. Isch. Turpe medicamen pudet Adhibere morbis. Hil. Turpius vita est, mori, Cum vivere licet. Faust. Quando vel licitum est mori, Vel longiores ducere precatu dies; Mortem impetratae praefero vitae bono. Vita impetrata semper alterius bonum est. Isch. Servire voluit, per preces quisquis breve Mendicat aevum: servitus peior nece est. Ne serviamus colla ferienti dare Lubet securi. Liberum memet facit Natura, leges, indoles, Genitor, Deus. Non vendo iura, binus ut forsan dies Vitae in tributum veniat. Hildegardis. Hoc proprium malum Longa subactos clade persequitur, fidem Animumque rebus credulum nullis dare. Quod ergo mentis altius pungit sinum, Aperire liceat. Fausta vos rebus meis Iuvenes tulerunt astra: libertas mea Vestra redempta stabit. Hic fani Deo Ministra turpe semper obsequium fero, Pudet Hildegardem turpis officii. Pudet Inter secures sanguine in sectas, manus Adferre ad aras, Vestra libertas meae Una est redemptrix: innocens vobis puer Hiacynthus iras pectori ingessit pares: Vocat Hildegardis innocens, quondam suo Erepta soboles, scelere Mystarum, patri. Fa. Ischyrio! Isch. Si me carcere exemptum dabis, Tentabo vires. Semper innocuum manus Defendit ista sanguinem. Fau. Et faustum Dii Semper dederunt exitum. Hil. Fraudi quoque Huic spero facilem. Ischyrio, si spondes mihi, Post has latebras sistere innocuam patri; Dabo resolvi pedibus aeratas moras. Isch Pura innocensque et tuta sisteris patri. Hild. Sperate: factum cernet hic sol, quod sequens Miretur actum, quodque posteritas neget Potuisse fieri. Isch. Fine meliore ut cadant Meditata, calida Numen accedam prece. SCENA TERTIA. Geronda, Hildegardis aemula, invidia mota abit, ut Hildegardem accuset, quod Aven inimicis tradere, et bona Pontificum pessumdare moliatur. Ger. Deprensa fraus est Hactenus crebro nihil Dolo peractum est; Syrtibus adhaesit ratis: Et saepe coeptus, saepe disiectus quoque est Furoris ardor. Hactenus fulgur dedi; Quod tento posthac, fulmen est. Nam quid tibi Volante crista pileus multa rigens Gemma vitilis habitus, et cruri ocrea Aptanda, calcar ocreae, et lateri chalybs! Ex quo sub isto degit Irminsul lare, Tam dira scelera nullus aspexit dies, Quod Hildegardis corde meditatur nefas. Quae scelera volvit? quidquid hoc sit, nil agit Mulier honestum, quando mentitur virum. Adeo Senatum praesidem loci, sero In ore crimen, illa quod gremio gerit. SCENA QUARTA. Hildegardis mutato ad fugam habitu carceres adit Hildegardis. Araspus. Hild. Monet hora. Vixdum licuit induere virum, Quae reliqua superant, fingere, actutum expedi. Araspe, quid animi esse simulato viro Ad tanta credis ausa? Arasp. Quem poscunt sibi Meditata fata. Hild. Fateor indutu virum Simulo, sed animus feminam nondum exuit. Pavor per imas ossium attonitum vias Trahit rigorem. Concuti non est probrum, Sed excuti animo. Arasp. Semper herous vigor Trepidat initio: magna meditantem pavor Primum coarctat: sed stimulus ille est pavor Ipsi rigori. Hild. Qualis hoc cinctu tibi Videtur Hildegardis? Arasp. In Martem ferox Hostem exciturus hostis externa micat In veste; maior animus interius latet. Hild. Sic est: inausa feminae attento: pares Sed corda vires fulciunt. Arasp Cauto tamen Incede gressu. Magna vigilantem volunt Cautumque. Fortem non minus facit animi Cautela; quam vis roboris: gemina hac nota Dignosce sortem, si pariter agit, et cavet. Hild. Age hoc Araspe; quando meditatis vigil Desideratos exitus rebus paro, Instructa navis lina fugienti explicet. Arasp. Propera. calentes saepe vitiantur mora Mentis favillae. Qui cito fervet, cito Defervet ignis. Sana consilia bonum Non sortiuntur exitum, ubi nectunt moras. Differre fraudem, et exitum nolle; est idem. SCENA QUINTA. Geronda apud Pontifices Hildegardem accusat. Geronda. Sacerdotes. Praefectus vigiliarum. Sa. 1. Et Hildegardis prodere inimicis Aven? Tradereque secum opima Pontificum bona? Tam turpe, tam palmare, tam dirum netas Ausa Hildegardis? Ger. Hoc novum credis? malum Non quando paret, incipit, Quidquid nocet Antea nocendi semina in fibris gerit. Sa. 1. Haec Hildegardis? tuque qui caelo praees, Innocua volvis sidera Irminsul polo? Necdum tonante ab aethere elisis ruit Fulmen procellis? languide in poenas Deus. Resesque Numen! quid Giganteas iuvat Reprimere vires, si Giganteo furor Maior furore Numinum incestat domos? Si pharetra necdum vidua, si necdum suos Sopivit ignes Lipara, si Lemnus calet, Incumbe in iras maxime Irminsul, polo Committe nubes, bella ventorum cie, Dirumque ruptis nubibus collum preme. Sed quas futuri criminis prodis notas? Geron. Non una superat. Namque quid toties specum Vinctosque visit? Sac. 1. Nempe Vestali licet. Vix credo; facinus certa nisi probet nota. Errare Iudex facile deceptus potest, Qui facile credit. Parca tunc licita est sides, Credenda pretio multa cum prostant levi. Ge. Cum pauca credunt Iudices, peccant magis. Adscelera sternit semitam Iudex, parum Quicumque credit. Sa. 1. Pressa iustitia iacet, Si cuncta credant Iudices. Pars altera Est aequitatis, ut nihil credas, nisi Antea probetur. Ger. Signa si poscis, dabo. Quid ille clandestinus umbrosi specus Accessus? ille vestium, et cultus viri Novus apparatus? Crede, cum mulier virum Induit amictu, vix habet signum sui Sac. 1. Natura gemina Iudici bono via Patefecit aures: audiat multa; at parum Ut credat. Ger. Imo plura crede, quam audias; Antiqua lex est Iudicis, plura addecet Te suspicari, quam vagus rumor ferat. Sa. 1. Sic est: petatur illa, ne prior petat. Fortuna solita est antevertentem sequi. Defendat aedes miles, et Martem foro Teneat paratum iussibus nostris cohors. Tua ista cura. Praef. vig, Nulla retinebit mora. Sa 1. Ego turris altos carceres, tetros specus, Et antra stygiis aemula sacrata manu Stipatus adeo. Ger. Vivo! iam fausto volat Spes nostra Ponto. Quando tua dubio natat Ratis Hildegardis Aeolo: felix meae Aspirat aura: qua peris, vitam traho. Ibi vivit hostis tutior, ubi hostis perit. SCENA SEXTA. Extemporaneae per urbem disponuntur excubiae. Praefectus vigiliarum. Numquam acriores fronte spiravit minas Princeps sacrorum. Valida tempestas tenet Oculos, et ore fulmen elisum crepat. Pa ere nostrum est fulmini. Muros tene, Viasque claude miles. hic fanum obside. Hostile ne quid civium attentet furor. Aut Hildegardis forte scrutata exitum Effulminandi subtrahat dextrae caput. Tumultus absit, arma dissimulet quies: Ferrum paravit cautior, quisquis tegit. Vos huc et illuc: quisque vigilantem sono Impendat aurem, et servet attentus vias. SCENA SEPTIMA. Hildegardis in ostio carceris cum Iuvenibus ad fugam paratis deprehenditur. Hildegardis. Ischyrio. Faustinus. Hiacynthus. Sacerdos 1. Hildeg. Hinc iter in altum est, solvimus fausta alite. Isch. Nondum tenemus tuta. Hild. Principium bonum Pars media facti est. Ergo quod Superi bonum Faustumque iubeant! aemulos Diti lares Deserite mecum: rumpite excessu moras Ne quod parandis suppetat tempus dolis. Ante occupate, parva quod difflat mora, Tempus salutis. Saepe destruxit dies Medius, quod anni mille struxerunt opus. Properate: celeri vita dependet fuga. Sa. 1. Siccine profundi Ditis extremo satu Male fusa soboles, spuma Tartarei canis, Et fax Averni, taeda Thisiphones, trucis Flagrum Megaerae: siccine in caelum? ah pudor! In sacra! iura gentium! tantum! tam atrox! Tam insigne, tam palmare tentatis scelus? O turpe monstrum saeculi! quodnam malum est Muliere peius? sceleris est omnis capax Dolosa mulier; innocens vultu, nocens Latente fraude; gestibus pia, at impia Mentis recessu: blanda sermone, at ferox, Si robur adsit. Virginem fingit genus, Corde impudica est; voce mentitur fidem, Dolos factis: pacis inimica exerit Vultu quietem: fronte probitatem explicat, Et mille fraudes corde falla ci tegit. Furiale monstrum peste Taenaria satum. Hia. In innocentes ista tempestas furit. Isch. Venerande caeli Mysta, si frenos tuo Ponis furori, purius lucem bibes. Sac 1. Occulta credis ire consilia tua Cruenta, dira, infanda, sacrilega, impia? Meridiano clarius phoebo micant. Aperta caelo. Hild. Numen appello innocens, Sac. 1. Quod impiasti Hild. Lumen astrorum invoco. Sacer. Te damnat illud. Hild. Vestis haec, lingua est poli? Sacer. Nimium locuta. Hild. Signa quae faciunt ream? Sac. Mutata vestis, tempus, et socii, et locus. Hild. At mihi licebat adire tenebrosos specus. Sac. At veste non mutata. Hild. An hoc vesti putas Minime licere? Sac. Virgini castae licet. Hild. Talem Hildegardem Caelites ipsi probant. Sac. Talem Hildegardem vestis et socii negant. Isch. Si tempus istud, vel locus culpam notat, In nos refunde. Sac. Scilicet turris reos Et vos, et illam claudet obscuro specu. Obscuriorem miles in turrim trahe, Multoque cinge milite, Faust. Feramus pari, Hanc mente fortem, qua catenatos malae Tulimus furores. Isch. Dira quem coepit semel Fortuna premere, dum opprimat, semper premit. Sa. Sistite. Cruenti machinam hanc struxit doli Fraus nota Arasp. Hild. Dira suspicio! improbos Probosque eodem turbine involvis. Semel Cum peccat ira suspicax, quidvis timet. Sac. Ite hinc, Araspum carceri, et vinclis date Iuvenesque socios Ista, Tisiphone satus, Huc ad tribunal tracta, pro causa sua Peroret ante, quam tribunalis cadat Damnata voce. Iudices causam prius Audire par est, quam neci addicant reum. Quisquis petenti non dat auditum reo, Ut aequa iudicarit, haud aequus fuit. SCENA OCTAVA, Araspus captivus ducitur. Araspus. Miles. Araspus. Me vos ad antra? Miles. Adluce viduatos specus, Exilia Solis, Tartaro affines domos. Arasp. Nam quae me Araspum culpa damnatos iubet Dies sub antro ducere? vigilas poli. Chorosque nitidos testor, astrorum Patres, Simulque populum, invidia me facit reum Non culpa mentis. quidquid est gestum, geri Lex exigebat. Si qua me tangit tamen Culpa, pietatis illa, non sceleris fuit. Sed imperata miles ad finem trahe; Mihi et sub antro pura lucebit dies. Sol innocentis vultui obnubi potest; At innocentis eripi menti nequit. SCENA NONA. Hildegardis coram Magistratu causam dicit: tactu candentis ferri eius probatur virginitas; ac demum urgente sacrorum Pontifice rea mortis proclamatur. Hildegardis. Sacerdos. Magistratus. Sac. Exigite causam Iudices: solitus rigor Teneat tribunal: patrias leges, sacra Et iura gentis, civium lares, bona, Haec una causa versat. Iudex 1. In causam rea Orare si quid postulas, ora: licet. Hild. Quae iudicandi ratio? quae leges? prior Ut rea perorem? quisquis accusas ream, Ostende crimen. Nemo se purgat prior Quam crimen irrogetur. Iud. 2. In temet tuos Converte vultus: ipsa tu crimen tuum es. Mentita sexum veste, non unum coquit Sub corde crimen. Iudex 3. Ausa sacrilegum pedem Efferre templis, seque furari Diis Non innocentem se probat. Iud. 1. Tetri specus Deprensa in ore' postque compedibus reos Iuvenes solutos, tota properantem in fugam Intenta; non est innocens. Nam cur fugis Si nulla damnat culpa? quem nullo premit Morsu Chelydrus mentis, hic constat sibi: Contaminatae mentis indicium fuga est. Iud 2. Eloquere iam Hildegardis in causam tuam, Manifesta si quid scelera te fari sinunt. Hild. Tria Hildegardem, Iudices, ream probant: Mutata vestis, exitus fano, et fuga Tentata. Fateor feminam veste exui, Virumque sumpsi: fateor e fano exii, Celeremque nimis incauta tentavi fugam. Sed neque virilis cinctus, aut fano exitus, Aut fuga nocentem me probat: fateor tamen, Fateor nocentem memet, et gemino ream Culpae; quod isto tamdiu vixi loco: Citius decebat facere, quod sero nimis Tentavit Hildegardis, et mortis timor Semel oppetendae, debuit numquam hanc mihi Necessitatem ponere, ut moriar diu. Crimen fatentis alterum est, quod tam grave, Tam gloriosum facinus incauto nimis Aggressa initio, fine fraudarim suo. Haec Hildegardi consciam mentem premunt. Iud. 3 Haec ad tribunal? Hild. Innocens nullum fori Metuit tribunal animus, et constat sua Securus innocentia, Iud. 3. Quonam probas Te non nocentem teste? Hild. Non eget; cui Est testis animus ipse. Naturam sequor, Dum iura libertatis inquiro. Hanc licet Avibus ferisque quaerere, et crimen mihi est? Mihi sacrilegium? Forte si bello forem Captiva ducta, quaerere liceret fugam; Quod rapiar, una Principis soboles Patris, Ius per do libertatis, et nostram est nefas Quaerere salutem? Iud. 1. Quaerere salutem tuam Si ius sinebat: vincula reorum tamen Rumpere vetabat. Hild. Iura quae dederant fugam, Eadem sinebant media: quod caeco specu Mecum extrahebam, media credebam meae Futura libertatis Hoc uno rea Moriar libenter: sera posteritas tamen Hoc in tuarum censibus laudum canet, Quod innocentem, Regis abneptem, satam Principe parente, scelere Mystarum suo Raptam parenti, Virginem intacta viro, Cruda peremptam caede, submersam, suo Sanguine sepultam, victimam infandis Diis Dicaris. At si conscius recti mihi Non loquitur animus falsa, fors superos adhuc, Adhuc et homines cura mordebit mei. Fors Gange quondam clara nascetur dies, Quae me innocentem vulget, et verum mea Post fata sero in cinere patefactum probet. Iud 1. Inclinat animum causa. Naturam sequi Quisnam vetabit? Iud. 2. Monstra libertas movet, Civesque nemorum belluas; quidni et fibras Sollicitet hominis? Iud. 3. Capta, qua potuit, fugae Scrutata portam, criminis nullam potest Traxisse maculam. Iud. 1. Traxerit, tamen aliquid Dandum mulieri est, aliquid aetati quoque. Sa 1. Aequi memento, quisquis ut Iudex sedes. Natura non tuetur in superos ream. Natura crimen diluat, nullum scelus Posthac in orbe est. Crimen excusat fugae. Si nempe fuerit capta, non templo suis Dicata votis. Media fugiendi reos Dedere iuvenes sata. Sic vobis rea Probavit innocentiam? certe est nocens, Quaecumque iuvenum amore deferuit Deos. Ut innocentem se probet, castam probet. Hild. Nihil verebor: si Deos frustra invoco Testes pudoris, torris innocuam probet Esse Hildegardem, torris antiquis avis Testis pudoris. Iud. 1. Torris accensis micans Undique favillis dextrae insertus, ream Vel Hildegardem sceleris infandi arguet, Vel ille poenis eximet. Sac. 1. Torrem date. Hild. Te Phoebe testor, vosque lucentis poli Sidera, minores gemmulae; innocuam manum Admoveo ferro. Iudices vestros quoque Nunc testor oculos, innocens sceleris probor Docente ferro. Sac. Scilicet non est nocens, Quae Thessalo ignem carmine incantat. Pudor Venalis omne facile persuadet scelus. Nihil veretur Colchicas artes, pudor Cui rullus animo est. Iud. 1. Innocens virgo licet Possit videri, dubia versatur tamen Utraque lance causa. Ne praeceps nimis Iudicium aberret semita recti, mora Scelus exigatur. Veritas mora patet. CHORUS. Saxonia per Fidem de Haeresi triumphat. Fides viam Crucis Saxoniae ad caelum sternit; Gratia eam sinu excipit. Pars Prima. Saxonia triumphat de Haeresi; et gloriam suam Carolo Magno adscribit. Saxonia. Devota Averno victima, Cerbero Prognata proles, Thisiphonae satus, Monstrum pudendum, virtus Orci Tartareis male fusum ab antris, Victrice tandem procubuit manu; Fidemque laeta pacis in Iride Evinculatae per redemptos Saxoniae dedit ire campos. Imus, patentem qua moderabili Mavorte sternis Carole semitam; Qua signa bellorum tumultus Pacifica moderantur aura. Imus; solutam seditionibus Terram occupamus; quam prius Haeresis Armata centum sauciavit Flagitiis, scleerumque monstris, Triumphe! Regum gloria, Carole, Et maximorum Maxime Caesarum, Sidusque terrae; quem veretur Pax rigidis reparata bellis. Triumphe! Regum haec maxima gloria est, Qua bella portant, pacis amoenius Inferre vexillum, fidemque Perpetua stabilire sede. Pars Secunda. Fides viam Crucis Saxoniae ad caelum sternit. Fides. Tumultuantum proelia militum, Densumque Martis lambere pulverem Desuesce Virgo; cum serenum Pax aperit sine nube caelum. Assuesce Divis: et tenues supra Nubes iacentis plebis inambula; Qua vecta curru florulentum Diva sinum Charis explicavit. Inscende caelos. Hac ego semitam Ad astra sterno iam melioribus Flammis calenti, delicatis Non pedibus bene metiendam. Crux una certa est semita siderum, Procul beata devius orbita, Totoque caelo exerrat; odit Quisquis iter Crucis ambulare. Inscende caelos. Iam tibi Gratia Frontis serenis nictibus annuit: Iam voce compellat morantem: Iam faciles tibi pandit ulnas. Arrepta, semper profuit: at semel Neglecta, numquam se dedit obviam. Ut fulmen apparet, fugitque. Ne fugiat; cape, dum vocaris. Pars Tertia. Gratia suo sinu Saxoniam excipit. Gratia. Agnata caelo, non pereuntium Haeres bonorum Gratia, Numinis Genus supremi, sublevatam Tetra animam, patrioque sensus Caelo involantes nubibus eximo Errantis umbrae, et scribo domesticos Cives olympi; dexteraeque Sceptra fero, diadema fronti. Victoriosas agminis aspice Laeti choreas, et numero polum Denso serenum. Quot videbis Ire Duces, rutilique claros Cives olympi; tot numera meae Exempla dextrae, Namque ego mentium Caliginosas in tenebras Fundo diem meliore luce. Sponte occupantes incito; semita Exorbitantes mollius increpo, Viaeque reddo: fulminantis Concutio facis igne duros. Ades; perennes ambitiosior Subire caelos, te prius in sinum Infunde nostrum: te beata Caelicolum regione sistam. ACTUS V. SCENA PRIMA. Confligit cum Carolo Magno Vitigindus et superatur. Animum ad fidem Orthodoxam adicit, Carolus Herespurgum tendit. Vitigindus. Carolus. Arbastus. Ferrandus. Theonas. Olethrius. Theonas Dux. REs in propinqua valle non certis adhuc Ambigua signis nutat. Aerato micant Sub Marte turmae; gemina Cadmeo riget Horrore messis; ira par; virtus, calor Animat utramque. Signa concurrunt, ager Decrescit armis medius; elisis volant Et hinc, et inde spiculis mixtae neces. Utramque magnae prodigus vitae calor Aciem lacessit. Propera succursu cohors Accede nostris; quaque te virtus probet, Tecum ruinas, funera, et strages rape. Eheu! quid ista militis sparsi fuga? Oleth. Occidimus! uno patria interitu ruit. Profuge Theona, terga victores premunt. Theo. Ducemne miles deseris? Ducem tuum? Vitiginde! propera miles auxilium Duci. Vitiginde! Ole. Fugite, Carolus victor premit. Vitig. Ignave! turpe militis probrum, et Ducis Pudenda larva! morere. Cum mortem fugis, Mortem mereris. Repete tam turpi fuga Deserta castra, ut sanguine effuso eluas Vitiginde probrum. Vivere ut possis, decet Magis perire: quando radiatum iubar Quoties videbis Cynthii, toties tui Testem videbis criminis. Pudet ah! pudet Spectare Solem, a Sole spectari; videt Ille mea scelera, sceleris ego testem mei. Una eluendi criminis superest via; In media rursum Martis infundi fora, Et provocare fata, quae timidus fugis. Aude sub ora militis honesti tuos Referre vultus; gloriam invenies, ubi Perdes cruorem; vel probrum saltem elues Trepidantis animi. Sparsus heu! nostri ruit Huc turbo Martis, seque per campos fugat. Consiste miles. Olet. Terga violentis premit Ferrandus armis. Vitig. Pectus ad decuit feris Opponere armis. Primus exemplum dedi Animi paventis, primus exemplum dabo Mentis animosae. Puduit e campo pedem Timidum extulisse; dedecus tantum ut luam, Pectus reponam. Dedecus vestrum pari Redimite poena milites. Si quis necem Vobis parabit, pectus in murum dabo: Nec ante vestro vertici incumbet chalybs, Quam sibi per istud pectus erumpat viam. Olet. Fuge, fuge, magne Saxonum Princeps, fuge, Post rupta castra militum, in fuga est salus. Fer. Praeferte miles avia sequentem Ducem. Arb. Captiva necdum praeda Vitigindus, tua Adorat arma miles, aut nondum Duces Tinxere chalybem sanguine? hac rapidis fugam Praeverte furiis. Vitig. Estne, quem veteres canunt, Irminsul astris? Christianorum an Deus Potentiore dextera mundum regit? O Saxones erravimus! Non est Deus Irminsul ille, sanguinis flagrans siti, Multaque caede sordidus, non est Deus. Deus innocentes protegit, non enecat. Unus rotator orbium flexus regis, Unus procellas temperas moti maris, Unus cruenta bella successu regis, Victoriasque flectis arbitrio Deus. Irminsul umbra Numinis, saxum rude est. Hic ante saxum saepe lunatum genu Tibi Christe primum flecto, submisso tuum Adoro Numen poplite. Si victos suos Impune vultus donet accessu, tuas Lunare ad aras voveo submissum genu. Car. Prosequere laudem miles. Haec victoria Gradus est futurae. Fessa ne sidat manus Dum plena vestros influat palma in sinus. Campum tenuimus hactenus, sed nunc decet Et valla, et urbes marte generoso aggredi, Properate, prima veniat in laudes tuas, Quae se modestis turribus terra levat Parva Eresipolis. Videat hodiernus dies, Et campo et urbe surgere triumphos tuos. SCENA SECUNDA. Parantur sacrificia. Victor approperare Carolus nuntiatur. Diffugiunt Sacerdotes. Sacerdotes 2. Sac 1 Ut dedicari Numini votum licet, Sic dedicata vota persolvi est opus Ut nil vovendum facile; sic quidquid semel Vovetis ad aras Numini, obsequium dica. Bene est: ad aras victima has tandem cadet, Dilata toties: ille, quem nuper pater Venatus inter alta silvarum cava Diis victimandum voverat. Calent focis Arae sacratis? Sac. 2, Et chalybe multo rigent, Multoque cultro. Nuntius, Terra quid nostros adhuc Tergo penates sustines? Sac. 1. Quisnam impio Canis latratu victimam rursum impiat? Nunc. Dehisce tellus; tuque quae modicas levas Urbs Parva turres, tecta in inferni specus, Meritas latebras, gente cum tota abripe. Sac. 1. quod facinus adfers! Nuntius. Mitte: quod dici iubes Siluisse cupies. Sac. 1. Gravius arrodunt mala Compressa mentem. loquere, quis casus premit? Nunc. Occidimus! olim fuimus! ereptum Duci Gradivus omne transtulit in hostem decus. Sac. 1. Victorias? Nunc. Victoriae quidquid valent Secum in ruinam trahere. Sac. 1. Num saltem Ducem Fuga Vitigindum salvas? Nunc. In nemorum cava, In lustra raptus montium parva manu Comitatus errat. Sa. 1. Dira Fortunae manus Quanta repente strage regionem premis! Quo sua cruentus castra nunc hostis rotat? Nunc. Mars in propinquo iam siti nostram suae Designet urbem, modica vix superest mora, Aut iam subibit victor, aut muros premet, Magnaque clade moenia affliget solo. Eripite Furiis Numina. Sacer. 1. O tristis sonus! Auditis? nunc. Urbi clangit interitum tuba. Eripite vosmet; hac venit. Sacer. 1. Capite hac fugam. Sac. 2. Properate cives, pandite aeratas fores, Exclusus urbe victor excidium feret. SCENA TERTIA. Carolus urbem deditione accipit. Carolus cum exercitu. Senatores. Caridus. Ferrandus. Ferr. Ingredimur urbem caedis immunis cohors. Cari. Auguste mundi terror, et Regum decus, Supplex Senator urbis affatus tuos Adire poscit. Sen. 1. Fulmen edomiti soli Victorque Mavors; pone bellorum minas, Et Marte laxa militem. Rumor tui Qui praevolavit nominis, pariter metum Pariterque amorem civium menti ingerit. Utroque victi supplices pro te manus Ad astra tollunt; quodque tibi sceptri decus Dedere Patres, protulit virtus, polo Sic annuente in saecula educi vovent; Urbemque cedunt. Urbis in clavi accipe Transcripta iura; nosque quo mundum soles Complexu adopta. Car. Laudo maturo minas Consilio abactas; ista tempestas loco Funus ferebat ultimum. Sed me decet Ut in obstinatos stringere severam manum, Sic obsecutis pandere paternos sinus. Non quaero nostri limites Marte Imperi Proferre: signa Numinis quaero, et fidem Inferre; quaqua cardo, vel limes patet. Adeste cives undique, et tuti meis Libate sceptris osculum. Sen. 1. Quamvis tua Te bella pridem patrio intulerint polo, Verende Martis terror; hoc laudem tamen Tuam ipse superas; nulla quod laurus tibi Acerbet animum: quodque post palmas, tui Victor, cruori civium parcas pius. Sen, 2. Suprema laus est Principi clementia. Qui chalybis iras hoste iam domito tenet, Se vincit ipse. Se. 3. Magne populorum arbiter Quae vota nequiit nostra spes unquam sibi Fingere, benignae frontis excedis die. Caro. Regem timere civis ignoret meus, Amare discat. Patriae patrem decet Regem esse, cives filios. Natum Pater, Patremque natus diligat. tuto meum Vultum subire civibus trepidis licet. Succede tectis Civis, et amico meum Complectere animo militem, ac fesso dapes Concede solitas: moxque mentitos Deos Suis ab aris dirue in ferias stygi. SCENA QUARTA. Clodoaldus intelligit Carolum adesse, eique supplex accidit: in Deum credere iubetur: credit: visum recipit. Carolus. Clodoaldus. Sandrianus. Clod. Et cassus oculis vindicem quaero manum, Duc me per ipsas urbis illustres vias. Per arma media Caroli. Hoc unum precor, Si quis cruore filii aspersus silex In currat oculos, sinite postremo ut pater Luctu osculetur, ne vel innocui parens Nati cruorem proteram, vel mihi pedem Prolis necatae lubricus fallat cruor. Patuere valvae: sentio: immensus strepit Nin bis volantis populi, et obsequiis Duci Novis laborat. Carol. O miser Ducis status! Clod. Quis hic procellis ingemit nostri malis? Non ista vox est militis: maius sapit Vix ista pectus. Quisquis hic damnis meis Tactus dolorem prodidit, Regem puto, Duc Sandriane. Car. Quis mei indicium facit? Clod, Latere quamvis reliqua Clodoaldum queant Visu carentem, Carolus certe nequit Latere memet: proditrix ipsa est sui Heroa virtus. Car. Surge; sim victor licet, Stantes videre malo, quam stratos Duces. Non, ut superbo vertices vestros teram Pede, superavi. Non amo victoriam, Quae mihi decora capita substernit Ducum, Hanc quaero, cuius pretia sunt Regum salus Provinciarum vita populorum quies. An quid vovere nostra Clodoaldum iubet Clementia? licet ambiam toti palam Favere vulgo, Principum tamen magis Fortuna memet tangit Clod. O digne aureis Regnasse Princeps saeculis! unum pudet Non advolasse sponte sub frenos tuos. Tamen et coactum praeliis miti aspicis Rex Magne vultu. Venia si facilis quoque est, Princeps, vovendi; vindica o victor meos Caeci dolores Principis. Car. Quisquam meo De grege dolores ingerit? Clod. Mystae impii Unum dolori gaudium, caeci unicum Patris levamen caede laniandum impia Rapuere natum: nostra si magnos sinus Lamenta tangunt, exsere ultorem in Popas Rex magne chalybem Car. Mitius Regem decet Tractare victos. Principis prolem tamen Non decuit orbi Patris extremo malo Rapi ad securim. poena crudeles Popas Sua insequetur: mitius malum ut feras, Magnanime Princeps, facile medicamen dabo. Clod. Cogi merentem blandius Caesar trahis. Parere victum nutibus par est tuis. Car. An esse Numen aliquod in mundo putas? Clod. Non ista mundi machina a sese trahit Initia prima. Car. Sanguinem innocuum putas Sitire Numen? Clo. Iste Mystarum est dolus: Pietate ficta barbaram occultant sirim. Car Ille ergo cuius ora perpetuo madent Cruore nomen Numinis falso gerit. Clodoalde! quam benignius Numen colit Gens Christiana! cuius a dextra cadunt Nimbi bonorum; cuius in nostros vigil Oculus dolores, semper occurrit malis. Clod. O si dolori posset, ac vellet meo Deus hic mederi! Carolus. Crede: medicamen dabit. Clod. Credo Tonante Credo quem Caesar iubes Me credidisse. Quis mihi caelo dies Repente micuit? fallor? an vultus tuos Luce rediviva Carole aspicio? o Deus, Magne Imperator aetheris, sero nimis Culte Clodoaldo, video te, Caesar, meae Stirpis salutem: video vos magni Duces; Et Sandriane, video te! Sand. O potens Deus! Irminsul ille caedium fame calens, Siti cruoris aestuans, non est Deus. Unus et Olympum flectis, et terras Deus. Culte Clodoaldo. Clo. Non peto posthac diem Videre Caesar Magne. sat mihi est tuos Vidisse vultus. Carol. Propior amplexu quoque Cingare nostro. Clod. Carolo quisquis Deus Radiare in auro verticem, sceptro manum Largus dedisti, Carolum lentum iube Accedere astris. Car. De meo amplexu gradum Fac ad Tonantis patrium amplexum, sacro Latice abluenda est veteris Irminsul nota. SCENA QUINTA. Carcere a militibus extracti, Hildegardis, Ischyrion, et Faustinus Carolo sistendi ducuntur. Arbastus. Hildegardis. Ischyrion. Faustinus. Faust. Leva catena innoxias Iuvenis manus, Et te diei redde. Hild. Quis miles novus? Nec visus ante memet in lucem trahis? Arb. Novi ad tribunal Regis agnosces. Et his Demite catenas. Hil. Quem novum Rege canis? Arb. Nondum profundos Caroli nomen specus Penetravit? urbem Carolus victor tenet, Vos ad tribunal Caroli innocuos voco, Vinclis solutos, culpa ut absolvat quoque Male mancipatos carceri. Isch. Vere est polis Cura innocentum. Hild. Qualibet possint premi, Numquam innocentes opprimi caelum sinit. Faust Duc nos per arma militum innocentia Comite ad tribunal gestiens passum cito. SCENA ULTIMA. Sistuntur Carolo Ischyrion, Hildegardis, Hiacynthus, et Faustinus: a patre proles, pater a prole agnoscitur: convertuntur omnes: plausus datur. Carolus. Clodoaldus. Ischyrion. Hildegardis. Hiacinthus. Faustinus. Araspus. Carolus. Vive Clodoalde. Clodoaldus. Dummodo caelo et tibi. Postquam sacrato latice perfusum caput. Totoque verum corde percepi Deum, Si vivo, soli vivo, quem sero nimis Novi, Tonanti, et Carolo ad vitam Duci. Car. Sed quae reorum turba ina aspectus venit? Pulvinar istud inside, et causas toro Dignosce mecum. Clo. Magne terrarum arbiter Affunde memet pedibus, hac sedes decet Per bella captum. Car. Numinis amicum novum Haec dextra decuit. Clo. Pareo, quando iubes. Carolus. Unde haec reorum turba? Araspus. Tenebroso in specu Inventa mortis ultimum exspectans diem. Car. Quae Causa vinctos carceris nocti dedit? Hiacynthus. O genitor! Clodoaldus. O mi Nate! quis temet mihi Tumulo redonat? Hiac. Quis tibi o genitor Deus Oculos redonat? Clod. Nate! Hiac. Mi Pater! Clod. Unicum Meum levamen. Hiac, Una spes nati, O pater! Clod. Parce Imperator. rapuit affectus patrem, Amorque memet fecit immemorem tui. Carol. Tuus iste Natus? Clodoaldus. Magne Rex, erro, tuus est, Verere fili Caesarem, cui ego meae Debeo, tuaeque sortis auroram. Car. Genu Remove tenellam dextram, et amplexum subi. Quis ille cuius gratior toto micat Vultu venustas? Hild. Prime post Divos; soli Verende rector, cuius ad palmas stupet Attonitus orbis. victima infelix neci Sum destinata Virgo: at hoc unum tamen Moriens Deorum muneri acceptum fero, Quod mihi serenum contigit vultus tui Spectare solem. Sole spectato hoc lubens Occurro fatis. vincta si Virgo tamen Ausit precari, quos tuis promptos vides Pendere iuvenes nutibus, mortis metu Magnanime Princeps libera: adicies tua Ad signa Martes, quos per obstantum hostium Videbis ire fulminis ritu moras. Car. Tu Virgo? Hild. Rapta et innocens. Carolus. Sed quid virum Mentire amictu? Hild. Non nocuos iuvenes specu Ut liberarem, meque maerenti Patri Reponerem, virum indui. Car. Sed quo patre, Quo sanguine orta es Virgo? Hild. Clodoaldo Patre. Clod. Tune mea soboles? Hildegardis tu mea es? Es: non es. erro: es Hildegardis tu mea? Hild. Non nosco patrem, signa nisi promas. Clodoaldus. Mea es Mea Hildegardis. signa si poscis, daret Tuus ille Araspus, fata si vitam darent. Arasp. Vivo Clodoalde: et Principem agnosco meum, Cui pace Regis obsequens dextram osculor. Agnosce Patrem Virgo Clodoaldum. Hildegardis, O pater! Clod. O nata' Hild. Genitor! Clod. Nata! quam bonus Deus, Cui sera nimium corda Clodoaldus dedit! O chara proles desine, Irminsul Deum Vocare posthac. unus est caelo Deus, Quem Christiani ture succenso colunt, Qui te patri reponit, et patrem tibi. Hild. O care genitor millies illam sitim Abominata Numinis acerbi, deum Altum medullis ipsa pingebam mihi, Nostris studentem commodis, sanctum, pium, Facilem, benignum. Car. Talis est noster Deus. Cruoris ille calidus Irminsul siti Sobolem parenti rapuit ad crudam necem: Sobolem parenti noster, et soboli patrem Reddit benignus. Hild. Iste mihi Numen sapit. Hunc prona posthac corde, submisso colo. Ischyrio mortis ultimum ad limen comes Iactate mecum, liber ad vitam quoque Reducte mecum, Numini mentem novo Animumque mecum subice: meretur Deve Nostros honores. Carolus. Stirpe qua Nomen trahis Generose Iuvenis? Isc. Vetera memorari iubes Damna Imperator. Patria extorris, patri Matrique raptus, saepe iactus mari, Et saepe terris: immemor stirpis meae, Patrisque prorsus nescius, colui Thoam Velut parentem. Namque cum praedo maris Pirata multus per mare aveheret suum Natum parenti, comite pastorum manu Praedoni ademptum libero caelo dedit, Aluitque nato supparem. ac tandem calor Cum me citaret extera videndi, dedit Inannulatam hanc gemmulam et dixit: tuo Collo haec pependit, quando piratis puer Parvulas ademptus praeda venisti Thoae, Car. Incisa Achati pila in eximiam crucis Abeunt figuram. Clod. Sanguinis nostri canis Rex magne stemma. Filium. o Deus! mihi Etiam reponis tertium! quanto mihi Pectus liquescit gaudio! o date mi date Ventam videndi lacrimae. Est iste, est, meus Clodoaldus, o mi nate! Isch. Mi dulcis Pater! Sand. Quis temperare lacrimis suis queat, Quando renatum cernit ad lucem patrem, Prolemque patri redditam, et proli patrem! Clod. Mi nate! viscera mea! Isch. Mi genitor! Carolus Amor Absorbet ori verba: quo maior, potest Sentire plura semper, at minus loqui, Dum temperatus verba restituat amor, Partem diei plausibus festis date Clod. Auguste Rector orbis, et nostrae salus Suprema gentis, pedibus affusus tuis Mea tibi sisto viscera. Car. Accipio, tuum Si trina proles Numen agnoscat. Hiac. Colo. Hildeg. Adoro. Isch. Nosco. Carolus. Signa Numinis huc date. Levate poplitem; crucibus amplexum date, Amare nescit summa, qui nescit crucem: Haec est amoris tessera, et fidei nota. Isch. Ut corpore Crucem, pectore amplector fidem. Faust. Et me secundae sortis Ischyrion tibi Admitte comitem, qui tuli tecum asperam Solo saloque. Crucis in amplexum ruo. Car. In hoc triumpho Carolus. Vici satis Si Numen orbi differo, et quoquo traho Mea arma, pariter Numinis cultum traho. Haec prima Regum cura; cum mundum suis Subdunt coronis, subdere imperiis DEI.