POESIS DRAMATICA, Pars II. Machine-readable text Avancini, Nicolai Nicolai Avancini XML version, markup prototype, December 1999 Ruediger Niehlmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ avan3 avancinidramatica2.html s001.html avancinidramatica2.xml avan3/jpg html Koeln: Joh. Wilhelm Friessem, 1679

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 October 2004 Ruediger Niehl markup new TEI header; typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - Morpheus spell check DEI BONITAS DE HUMANA PERTINACIA VICTRIX: SIVE ALPHONSUS DECIMUS, LEGIONIS ET CASTELLAE REX Pertinaciter blasphemus, clementer a Deo emendatus. ARGUMENTUM.

ALphonsus X. Legionis et Castelle Rex, quam singulares acceperat a natura dotes, tam improbe iis abutebatur. Ingenium, et iudicium supra ceteros sui saeculi mortales sortitus, illud ad ceniuranda sugillandaque Dei opera sacrilege erexit; ausus et sentire, et dicere: Si ipse in prima mundi molitione Deo Creatori consiliarius adfuisset, futurum fuisse, ut complura melius ordinarentur. Dum hoc in plurium, qui non arridebant, eventuum occursu repeteret, excitat Deus monitores, tum e vicina silva Anachoretam, tum in aula Petrum, ius filii magistrum: sed uterque risum tulit, et indignationem. Corripit igitur fulmen Deus, et dum aulam repetitis ictibus verberat, metum simul, et saniorem mentem Regi incutit, ut humanam arrogantiam divinae sapientiae subiceret. Praeclaro documento; Deum lente clementerque punire. Rod. Sant. 4. p. Hist. Hisp. c. 5.

Data Passavii, 1666.

PERSONAE. Alphonsus Rex. Manuel filius Regis. Rodericus Praefectus Aulae. Petrus Praefectus filii. Elphegus Anachoreta. Consul. Tribunus. Angelus. Cives. Venatoren Satellites. Umbrae. Chori. ACTUS I. SCENA PRIMA. Elphegus Anachoreta, dum precibus apud Deum agit, ut grassantem Castellae pestem mitiget, videt Regi Alphonso intentas e caelo minas. Elphegus. Genius Alphonsi. Nemesis. Superbia. Duo Angeli. QUis me silente nemoris excitum specu Genius in urbem revocat, et veteres iubet Repetere turbas? Magne moderator poli, Cur bene relictam nobili pompam fuga Sequor profundae rupis emissus cavo? Patriaeque species urbis in mentem redux Sollicitat animum, meque tranquillo erutum Solidae quietis littore in fluctus rapit? Sentio medullas spiritu impelli abdito, Et increpari voce taciturna fibras: Elphege, in urbem. Quae novae rerum vices Mihi subeundae? Blanda me hic recreat quies; Liquida voluptas Caelitum, placidi flatus Tranquillus animi, gaudii purus tenor; Et hinc migrandum est? Repetit arcano sono: Elphege in urbem. Quo? unde discessi semel Fastum perosus saeculi? huc rursus pedem Deo vocanti inobsequens, nocuus mihi, Non profuturus ceteris, plebi iocus, Vilisque pueris ludus, Elphegus feram? Quid inchoasse proderit? Rursum audio: Elphege, in urbem. Nempe ubi tabo natat Merum cadaver, et superfuso patre Putent sepulti filii: huc caro vocor Redux ab antro? Forsan ut cumulem tuam Castella cladem, et funus aggestis novum Funeribus addar? Forsan ut trepidum eximam Pavore populum? Quidquid id fuerit, meum Repetitus animum semper impellit sonus: Elphege, in urbem. Mortis, et vitae arbiter, Miserere populi, qui super modicus gemit, Gravibusque poenis debitum agnoscens caput Reus, dolensque genibus accumbit tuis. Culpam fateri primus ad veniam est gradus, Odisse crimen, alter. Humanae nota Est vilitatis, cadere: Divinae decus Benignitatis, supplicii veniam dare. Te fulminantem mundus agnoscit, Deus: Est quod vereri possit; at, quod amet, petit, Frange insolentis igneas leti minas, Et pervicacis elue veneni malum. Sed quid repente cardines caeli movet? Secreta Superum rupis ex antro legam. Gen. I volantis penna venti, Alitisque mens superbi, Pone me sub astra; mundum Aequiore lege flectam. Multa casus, et fluentis Sortis ordo temperat. Illa certa lege currunt, Quae perita mens regentis Ordinem tenere cogit. Quae meant regente caelo, Saepe caeca, saepe curva Lege eunt in devia. Nem. Siste gressum frons superba, Et tumentis cordis aestum. Quo volatum tendis, inde Lapsus instat. Insolentis Iste finis est laboris, Se ruina perdere. Gen. Evolabo. Nem. Te retrudam. Gen. Te repellam. Nem. Te retundam. Gen. Te revellam. Nem. Te refringam. Gen. Me levabo. Nem. Te domabo. Gen. Me locabo. Nem. Te necabo. Uterque. Te revolvam in Tartara. Nem. O superbe frontis ardor! Gen. O minantis imbecilla Vis furoris! Nem. Vis perire? Gen. Vis tuo solum cruore Inquinare? Nem. Vis Averno Spiritum demergere? Gen. Arma prode: quid minaris? Vanus est furoris ardor, Absque viribus minari. Nem. Arma prode: sero disces, Esse Numen, esse tela, Quae scelestos fulminent, Superb. Tela nost a sume dextra. Editura tela stragem. Perge: certus est triumphus. Tunde laevam: frange dextram. Cede; cede: nil verere; In sinum delaberis. Nem. Disce tandem iam vereri Numen, ore quod scelesto Impetebas. Ni refrenes Exsecrandae mentis aestum, Ibis exul sede Divum; Ibis orco victima. Angeli. Lege caeli iam statutum est: Deleatur Rex superbus: Cuius os prosanat astra, Et cavillis Numen afflat, Deleatur Rex superbus, Cedat orco victima. Sic peribit, ni redibit, Quisquis audet acta caeli Improbare; quisquis ore Impio Deum lacessit. Lenta quamvis, certa crimen Insequuntur fulmina. Elph. O triste satum! scena funesti parens Metuende leti! quo meos luctus trahis! Hoc est, quod intus monuit arcano sono: Elphege, in urbem: vel pari ut peream nece Cum cive; vel solamen ut civi ultimum Addam cadenti. Grande lucrum est unica Anima redempta. Pereat Alphonsus, licet, Si vult perire, nec manum medicam pati: Sed tot cadentum spiritus vivant Deo. SCENA SECUNDA. Alphonsus dolet sortem sui populi per pestem afflicti: hanc a Deo decretam improbat. Salubrioris aurae captandae gratia venationem parari iubet. Alphonsus. Rodericus. Quid me rotare sceptra? quid pronos iuvat Calcare populos? purpurae quid vel rubor, Vel eminentis verticis prodest iubar? Orbi imperare dicimur. verbum grave, Fucata res est. Invidus semper polus Imperia nostra turbat, et fluctus ciet. Currunt, recurrunt mobiles sortis vices, Reciprocante fluctuum motu, et subit Semper priore peior in scenam furor. Sceptri o voluptas noxia! o fallax bonum! O regni amara suavitas! quantum tegis Dulcore modico toxicum! et amaris tamen. Quid iuvat amica pace Castellam frui, Si vi maligna pestis imperium vorat, Et strata late corpora effusis iacent Inhumata campis? Rod. Magne Rex, mente hic opus, Qua sortis olim deviae semper graves Casus tulisti. Quisque cum regnum silet, Scit imperare; at arduis rebus gravis Servatur animus. Alph. Nostra si tangunt parum Me damna, damna civium affligunt magis, Lacerantque pectus. Rod. Quidquid adversum tibi est, Fortuna Regni est publica Minatur Deus, Sed parcit aeque. Fulmen in populum vibrat, Sed tu cadentes sustines caeli faces Indemne scutum. Alph. Nempe sic nutu regit Sapiente mundum. Culpa quae fecit reum, Ut strage tanta civium haud fiat fatur? Quae parvulorum damna, quos mundo dies Hesterna genuit? Scelera si plectit patrum, Cur innocentes filios telo obicit? Lex haec honesti est? Discat, humanis praeest Quicumque rebus, sanguinis atrocem sitim Pascere suorum necibus, ac poena pari Et innocentes tollere, ac scelerum reos. Rod. Rex, nimium honoras sortis imperium asperae, Si vel dolore tela, vel casus tua Dignaris ira. Sternere infestam potes, Et tibi benignam facere fortunae manum. Servet te olympus, stabit et regni salus, Alph. Servabo memet, quando non servat fidem Invidus olympus. Aura me melior iuvat, Purusque caeli afflatus in silvas vocat. Rod. Est Regis animo digna venandi sitis, Ut aut odorem putris evitet luis, Aut mole regni pectus oppressum levet. Alph. Aurae salubrem spondet afflatum polus. Roderice, casses instrui et canes iube: Lubet vagantes petere venatu feras. SCENA TERTIA. Elphegus ex visu afflictus, quid agat incertus, docetur ab Angelo, blasphemiam Regis esse causam publicae calamitatis; iubeturque eum monere, latam esse a Deo sententiam, nisi resipiscat. Elphegus. Angelus. Quod ante maestis vulnus impressum est fibris, Adhuc dolentem cruciat, et crescens metus Attonita pigro membra constringit gelu. O luctuosae Regis Alphonsi vices! Ergo ille posthac aureo expunctus libro, Indignus astris, Caelitum indignus choro, Miserandus, exspes, dedecus mundi ultimum, Abominanda polluet Avernum nece: Cur me sinistris casibus regni Deus Servas videndis? quin iubes lachesin prius Mihi fila vitae scindere, aut vivum hoc caput Condi sepulchro? Iam satis vitae mihi Indulsit aether: iam satis Solis faces Luxere misero. Quidquid est vitae super, Hoc morte dura gravius Elphegum premit. Ang. Elphege in urbem. Elph. Fallor? an vox, quae prius Arcana sensus tetigit, haec rursus sono Manifesto in aures funditur? an astris venit? An quis per ista tesqua deludit senem? Ang. Elphege, in urbem. Elph. Auditis? at nemo mies Occurrit oculis. Pande te, quisquis ioco Dubium fatigas, vel bene latentem iubes Urbi reponi. Quis peregrinus subit Haec hospes antra, nec viis sectum nemus? Ang. Elphege in urbem. Elph. Fallor? an Stygio venis Tentator igne? Repete funestum chaos, Feta antra flammis. Egone desertos bene Repetam tumultus urbis, et mundi graves Subeam procellas; unde fruiturus Deo Nuper migravi? Christe me prohibe dolo Stygis implicari. Cede ad aeternos rogos Ardentis orci: Ang. Nullus est fraudi locus. En signa, quae me fraudis immunem probant. Elph. Hunc ego salutis veneror auctorem meae. Ang. Hunc ego profundae adoro domitorem stygis. Elph. Divinioris aliquid hic genii latet. O quisquis altis siderum emissus plagis. Ades, timori parce inassueti senis Vocibus olympi, et fronte sub pulchra dolos Metuentis animi: parce si ignotum impius Iussi sub ipsos Tartari mergi lacus. Ang. Assurge: id ipsum sceleris innocuum probat. Elph. Quid ergo mandas? Ang. Siderum exsertus furor Regi ruinam, et fulmina, et Avernum parat. Elph. Hoc est, quod ante vidimus. Strictum Deus Suspende fulmen: patris affectum exsere Mitis, piusque genitor! Ang. At frustra preces Decreta caeli fixa sunt. Elph. Sed quod scelus Facit nocentem? Ang. Tumidus invadit Deum. Et acta Numinis ore sacrilego improbat. Tuum est paratum fulmen ab iniqui Ducis Prohibere capite. Rumpe torpentes moras Elphege, et urbem repere, et Augusto ultimam Describe cladem. Sequitur haec propero gradu, Nisi veneretur Numen, et vitam sequens Damnet priorem. Elph. Quis ego, qui vultum audeam Regis subire? Ang. Dignitas magna est Ducum, Maior Tonantis. Elph. Audiet agrestem senem, Multaque ruga, et frontis illuvie obsitum? Ang. Audire, non audire ad arbitrium potest. Si pronus audit, concidit caeli furor; Si pertinace mente violatum Deum Adhuc lacessit, fulmen in collum trahit. Elphege, propera: hic unicus vitam interest Mortemque Phoebus. Propera medicina est malo Propero admovenda. Nisi cito occurris, perit. Vindicta ad horam laneo incedit pede, Deinde celeres fulminis pennas citat. Elph. Si quaerat; unde? quis polo has tulerit minas? Quem te fatebor? qua fidem eliciam nota? Ang. Caelo adfuisse nuntium Regi refer. En astra subeo patria Hinc, quis sim, scies. Elph. Volante penna raptus invasit polos. Agnosco: Numen aliquod Elphegum vocat, Et de quiete ad regias turbas citat. Fateor, timores pectus urgebant prius, Et ante vultum Regis errabat furor, Praesensque mortis horror: at cum se probant Aperta caeli iussa, nil pectus minae, Periculorum tela nil mentem movent. Qui mandat, indem tollit ex animo metum. Sonuere silvis bella venantum cohors: Tegamur umbris interim exesi specus Fors tempus istud Regis affatum dabit. SCENA QUARTA. Dum venatio fervet, incidit Anachoreta in Rodericum; indicat, quae Regi imminent: sed contemnitur. Venatores. Rodericus. Elphegus. Ven. 1. Lustrare silvas canibus, et reti nemus Cingere frequenti, Regis imperium iubet. Parata iam sunt singula; et plagae, et canes. Ven. 2. In varia nemoris spatia divisos iuvat No sire; et alta montium, et cava vallium Cornu increpare Ven. 1. Magna pars Regi comes Infusa silvae est. Ven. 3. Pestis ut Regem cremet, Cui vita saltus inter est dulcis, mihi Laboriosa. Noctibus iungit dies: Nec pace nocte, nec frui licet die. Ven. 2. Remitte curas. Aula dum profert moras, Nobis amoenis interim fas sit iocis Lassare arenam. Parte tu laeva Ducem Attende: dextra parte tu observa: mone, Si se propinquo portet in silvam gradu. Saltus Venatorum. Ven. 4. Adest: silete. Ven. 3. Dente distractum voret, Aut ursus atrox, aut ferus rictu leo. Rod. Ubi Rex? Ven. 1. Propinqua in lustra sociorum manum Traxit sequentem. Rod. Visus ingentem sequi Venabulo aprum, nemoris abstrusi aviis Se mersit umbris: dumque praeeuntem sequor, Oculos repente ludit, et solum cavis Deserit in umbris. Ite qua saltus patent, Qua scabra surgunt culminum, et valles hiant, Regem sequamur, praeda ne forsan suae Praedae ipse fiat. Ven. 1. Siste: quod monstrum specu Se prodit antro? Rod. Tu retro tergus preme; Meumque trepidam belluam in ferrum incita. Elph. Magnanime Princeps. Rod. Vocis humanae est sonus. Elph. Audi precantis verba. Rod. Quid petis? Elph. Alloqui. Rod. Quem? Elph. Te. Rod. Quis es? Elph. Silere cupientem rogas. Rod. Fare. Elph. Cupientem proloqui enervat metus. Rod. Assurge: nil verere. Elph. Quod dici iubes, Siluisse cupies. Rod. Qui iubet dici, parat Audire dicta. Elph. Saepe sed poenam luunt Expressa verba. Rod. Placidus eloquium audiam. Elph. O quisquis aulam sequeris, et Regi frequens Obsequia praestas, fata Castellae aspice, Strictoquo caeli fulmini scutum obice. Rod. Quidquamne possim? Elph. Plurimum. Rod. Obniti Deo? Elph. Dei iubentis obsequi imperio. Rod. Refer. Quid ille mandat? Elph. Scelera iam incestant polum, Et expeditas Numen in flammas vocant. Rod. An scelera populi? Elph. Regis. Hic menti dies Restituat illum, parta medicina est malo, Auramque rursus astra meliorem dabunt. Si pertinacem crimina in seriem trahat, Idem hic Tonantem coget in poenam dies. Rod. Qua tripode promis ista? Elph. Qua loquitur Deus. Rod. Quam facile credit somnia hoc hominum genus! Age hic quietos, incola antrorum, dies; Quid moliatur aula, quid Reges agant, Curare mitte. Si minus credas tibi, Magis quietos exiges silvis dies. Quod turbat animum, fictio est mentis. Vale. Vos item mecum, quaerite errantem Ducem. Elph. Sic aula ludit serios sensus poli, Superumque monita. Spernimur: sed non Deus Elphege, in urbem concita fessum gradum, Ibi parata tela communi prece Averte capite Regis, aut iram excipe Tuo ipse capite. Summa sic poscit rei. CHORUS. Docet vindictam divinam severiore poena abstinere, cum potest sceleribus frenum inicere. Nemesis, sub schemate Dianae. Attributa Dei, et Virtutes. Theodynamis. Theosophia. Euphrosyna. Theophobia. Eromena. Alphenus. Faunus. Nemes. Adsum nemesis, toties precibus Lassata tuis o Theodynami, Totiesque tuis, o Theosophia. Parcite lentae. claudos iubeor Tardare gradus; nec praecipitem Nimis in fulmen laxare manum. Ira Tonantem suspensa decet Lentusque furor. Qui cito plectit, Amente parum distat. Theo. Sed qui Prohibere potest, patiturque tamen Regna everti scelerum peste, Peccante parum distat. Namque Impune scelus cumulat scelera. Theos. Si tu pateris devota Deo Regna everti; quis prohibebit? Quaecumque micat spes bona rerum, Succisa cadet. Nem. Mitte querelas, Turba Dearum. Venio immane Vetitura scelus: sed non torta Fulminis ira. Euphr. Sic ergo ibit Impune scelus, quo populatur Nemora Alphenus. Nem. Non, non ibit Cum pono manu fulmina, iura Mihi silvarum vendico. Nemesis Exuo vultum; tota Dianam Induo amictu. Quid me petitis? Theod. Ultrice manu fulmina mitti. Nem. In quem? Theo. Caeca es? non vidisti, Quae cuncta vides crimina mundi, Non vidisti tibi carorum Vulnera nemorum, nostrumque probrum? Nem. Etsi videam, non vidisse Simulo tacita sed mente noto. Erom. Cadit interea gloria nemorum Scelere Alpheni. Nem. Poena parata est. Non qua perimam, sed qua emendem Eu. Nempe docebis balare lupum, Ridere tigrin Nem. Pretium grande est Sanguinis. Absit fundere; quando Servare potes, totumque tamen Tollere crimen. Non ego perimam; Sed frenabo. Cingite silvam Cassibus; omnem prohibete viam: Ista tantum pateat parte Semita eunti. The. Studium sociae Urgete Deae: huc iungite casses. Erom. Ista irrita tu parte feram, Reliquae fidis lateant umbris, Donec ab antris sese in apertum Proferat hircus, latro silvarum. The, Bestia capripes: caput hircinum! Homo caprinus: nec capra, nec homo! Al. Haec probra inultus ferat Alphenus? Quin ego? Th. Quid tu? Al. Caput infringam. Th. Cornibus hirci, quae fronte geris. Decoque vanum stulte furorem. Ne. Scelerate latro. Al. Quod mihi fulmen Perculit aures? Ne. Tempus in iras Monet: insidias aperite Deae. Th. Hirce graveolens! Al. Quae me insidiae Undique cingunt? nec patet ulla Parte effugium. Eu. Larvate caper. Putride cucumis. Al. Non sum nocuus; Non sum, qualem creditis esse, Ferus, immitis, saevus et atrox. Non sum nocuus. Eu. Tu scelerate. Non Theosophiae saepe illudis? Al. Quodnam scelus est ludere? Lusum Excipe lusu. Th. Non Theodynamin Saepe irrides? Al. Ridere scelus Sanguine dignum est? Th. Non et regno Saepe laboras nos eicere? Al. Nondum eieci. Quid vero nocet Niti incassum? Ero. Nonne Theotimam Modo crudeli fuste petebas? Al. Estis placidae ne morum Divae! Nem. Sed tu ferus es nemorum latro. Al. O Diva, tace: tu sola metu Animum enervas. Ne. Iam diu tacitum est. Tempus in aequas hoc vocat iras. Al. O Diva, sile: quidquid posces, Dabit Alphenus. Ne. Dabis et vitam. Al. Mitte furorem. Magnos animos Sanguinis expers vindicta decet. Ne. Ergo capistrum hoc indue. Al. Dura Lex metuenti sed subeunda. Eu Ponere saevum crude tyranne Disce furorem. Ne. Disce benignam Nemesis dextram. Sternere potuit, Maluit ori imponere frenum. Quando tolerant crimina frenum, Parca Severas exigo poenas, Fulmenque manu vindice pono. Th. Frenum excussit. Superi! fugit. Ne. Currite Divae, parteque ab omni Obvia tendite tela scelesto. ACTUS II. SCENA PRIMA. Petrus Manuelem Regis filium suae curae commissum, instituit. Petrus. Manuel. Ephebus. Manuel, paternae stirpis augustum decus, Columenque regni, prime flos generis tui Fecunde quondam fructibus, clari recens Aurora Solis; quam facis magno patri Spem sceptra quondam et regna flectendi, pari Industria aequa. Magna consilia impiger Labor iuventae gignit. A verna fluit Aetate virtus omnis Auroram dies Purus serenam sequitur. Hac eunt senes, Qua coepit aetas prima. Man. Qua pandit viam Sapiens Magister. Nemo se solo mali Declinat ansam: quisque praeeuntis viam Tenet Magistri. Pet. Semita in dubia duce Opus est! perito. Man. Sorte me hac faustum reor, Quod mihi favore Numinis talis datus Vitae institutor. Pet. Atra nox tenebris diem Nondum explicavit: pulchra suspensis micant Sidera der axem flammulis. Genium indolem, Nomen situmque siderum, et cursum refer. Man. Hac it Bootes, et pigro secum gradu Septem gubernat Arcades. Pet. Quali influit Fax illa genio? Man. Frigido, et terras gelu, Glacieque fluvios induit. Pet. Causam nota. Man. Procul remotam solis ardente a face Tenet Bootes semitam. Pet. Sed qua via Lentus vagatur? Man. Stella, quae tangit polum, Est ursa: pone sequitur Arctophylax. Brevis Est cursus illi, sed piger. Quanto dies Spatio per omnes aetheris campos meat, Tanto ursa circum vertitur punctum poli, Pet. Redde rationem. Man. Nescio. Pet. Rotam aspice. Nonne axis iste circulo est toto minor? Man. Minor est. Pet. Tamen rotantis ad motum, suum Non ante cursum peragit, quam peragat rota. Quo sphaerica magis corpora a centro fluunt Moventur hoc velocius. Man. Quae fax polo Cadit sereno? Pet. Sidus hoc forte aestimas? Man. Par flamma certe est sideri. Pet. Non est tamen Man Quis ignis ergo? En alterum Sidus ruit. Pet. Est fatuus ignis. Quando sublato ambiens. Pugnat calori frigus, et circum obsidet, Arctatus in se accenditur: tum qua trahit Linea vaporem, sequitur; ut flammam vides Sparsum volare per nitrum: quando abstrahis Flammae voraci pabulum in nihilum perit Ignis meantis impetus. Man. Gravior micat E nube fulgor. Pet. Causa par illum creat. Si copiosus nube stringatur vapor, Abit in trisulca fulmina, et terras ferit, Rupesque frangit. Man. Tanta vis igni est? Pet. Nihil Impune tangit. Arborum reges sua Radice vellit; montium rumpit iuga, Ferrum in favillam redigit, in cinerem domos. Rigidumque marmor: ossa pervadit cute Intaminata: carnibus parcit, face Absumit ossa: vasa comburit merum Sine vase in aura pendet: exhaurit merum, Stant vacua vasa. Man. Mira, quae narras. Pet. Tamen Probata saepe. Man Pulchrior sensim dies Se reddit orbi, siderum illustris chorus Exstinguit ignes, noxque discedens sinum Retegit olympo. Pet. Cura nos ergo vocat Ad solita pensa Palladis. Eph. Sedes patet, Monetque tempus. Pet. Agite: quae memori data Mandanda menti, exprome. Ep. Qua sese levent In alta lege gravia, qua mediis natent Suspensa in auris. Man. Cernere exemplum libet. Eph. En ista moles quanta! versatur rotat Se partem in omnem; verticem inclinat, levat Se rursum in auras; nutat in dextrum latus, Et in sinistrum; nec tamen centro excidit. SCENA SECUNDA. Alphonsus invisit scholam: audit, quae a Petro doctus est filius. Negat sapienter omnia a Deo facta esse: repetitque idem tibia offensa. Alphonsus. Manuel. Petrus. Rodericus. Exploro Sobolis indolem. Et Regem iuvat Audire docta. Petre, quae prodit meus Indicia, Manuel ingeni? quantae sinum Capacitatis? quam probae mentis facem? Pet. Aurora prima aetatis augustum diem Promittit olim: mentis est amplus sinus, Aeque et sciendi cupidus. Auditum semel Quodcumque fuerit, marmori infixum putes, Sic haeret animo: nec minor sequitur labor Capacitatem; gustus illi unus, diem Discendo fallere. Al. Regis afflicti unicum Hoc est levamen, filius dignus patre, Dignusque regno. Nullus est sceptri labor, Vel facilis ille, quando bene culta indoles Par est labori, Regiae mentis placet Facere periclum. Ma. Nulla, mi genitor, mora est. Al. Quid ista primam machina, et medio puer Puncto locatus denotat? Ma. Cum sors rotat Per tragica regnum damna, cum saevit ferox Fortuna, ad omnem sortis adversae impetum Animo eminere, et stare rationis iugo. Al. Bene est, At istud artis exemplo doce. Ma. Versa, reversa: verticem inclina. Vides, Ut hinc et inde nutat, et constans tamen Stat puncto in uno? Stare sic Regem decet. Quando minantur omnia ruinam ultimam, Stet puncto in uno. Al. Quod notas punctum? Ma. Deum. Nullum Tonante nixa mens casum pavet. Al. Sit animus ipse regius fulcrum sibi. Qui centro in isto sistit, ad nullam pavet Sortis procellam. Quid globus circum ambitu Redimitus aureo Ma. Tuta quo sedeat loco Corona, monstra. Al. Tuta quo sedet loco? Ma. Quo dimovere nullus impulsus potest. Inverte molem: mitte. Subigendam putes Motu coronam. Rursus everte. En pater, Et firma constat, et globo toto eminet. Alph. Quod atte ab ista nate documentum capis? Ma. Debere niti Numine coronas Ducum. Alph. Quicumque mente spiritum excelsa gerit Sibi ipse magnum numen est. Ista decet Fundare frontis regiae augustum iubar, Sceptrumque populi regulam. Haec absit, cadit Nolente caeli regula, invito Deo, Auctoritatis regiae splendor, metus Amorque populi, quidquid et Regem facit. Mittamus ista. Nate, quis regna optime Princeps gubernat. Ma. Lege qui caeli regit, Iuste pieque. Sceptra, quae metuunt Deum, Diu vigebunt. nesciunt aevum Duces, Quibus esse vilis Numinis cultus solet. Al. Quidcumque flectat astra, curarum ultima est, Qui dicit orbi iura, qui terras regit, Ipse sibi dura fata in obsequium trahat. Invita cogere astra mens grandis potest. Quid tunc agendum, quando decumanos ciet Mavors tumultus? quando metuendos agit Bellona fluctus? Ma. Bella fortunat Deus, Idemque palmam versat alterna vice. Hic consulendus, Ille si mandat, venit Ab hoste laurus: ille si prohibet, cadit Fortuna Martis. Al. Ille si prohibet, traham Martem obsequentem. Petre quid aniles doces Ad sceptra natum fabulas? Istud doce Virtute niti propria, proprio ali quid Audere Marte, ment e fundari ardua, Suoque genio. Cuncta qui adscribit Deo, Est vilis animus, sortis ignarus suae. Nihilne possit pulchra scintilla aetheris, Animusque plebe maior? Hic sortem premit, Quacumque parte turbines motos ciet; Et servituti subicit fati vices. Abiectus hebetem, celsus invictum facit. Talia parentis Regis heredem doce, Est vis in animo, multus est mentis vigor Aetate in ista, et dignus imperio calor. Pet. In quam malignos venimus saecli dies! Al. O pestis Erebi! tibia offensa est. Vide. An vulnus aliquod hiet, an assurgat tumor. Equidem creanti sidera, et terras Deo Ego si adstitissem, multa meliori modo Condita stetissent. Tibiam decuit tegi Obstante sura. Ro. Magne Rex, nihil est mali. Al. Sic est: creassem plura melius, quam DEUS. SCENA TERTIA. Petrus ex blasphemia male ominatur Alphonso. Petrus. Manuel. Ad quos tyrannos venimus? quodnam solum? Quae regna? quasnam barbarae gentis plagas? Quod clima mundi incolimus? O regna impia, Blasphema, caelo invisa, Lethaeo satu Enata regna! digna Lethaeis caput Sepelire in umbris! Vivimus? In ultus Deus Patiensque toleras ista? nec flammis pluis? Nec fulmen urges? nec sinu evolvis maris Omnem procellam, nosque cum regno opprimis? Nec terra hiatus pandit, aut ruptum solum Cum rege regnum absorbet? O Manuel patre Meliore digne! sanguinem quamvis trahas A patre, tantum trahere sed nefas cave. Vae! vae! impiato pectori, quod se diu Felice iactat scelere; quod tacita poli Impune transit ira! Si lento venit Pede poena, tandem Nemesis impellit gradum, Certumque librat ultor a tergo Deus Ictum in scelestos. Fulmen ad tempus silet, At tandem a cuta loquitur elisum face. Si tamen et alia mitius tolerat Deus, Scelus arrogantis pectoris gravius ferit. O nate, patre sanctior, quantum tui Me cura tangit! Ma. Ne patris mores traham? Pe. Exempla patrum pondus in soboles habent. Fluere parentum crimina in natos solent. Ma Ne metue Petre: maior hanc mentem Dei Timor coercet. Sanguinem in natum pater Transfudit; at non impiae nato ingeret Vitae tenorem. Mente stat fixum, prius Per mille mortes ire, per ferri minas, Ignisque flammas, scelere quam indigno ream Mentem inquinare. Pe. Manuel, o quantum mihi Solamen addis! Quidquid in mitem Deum Violentus ore peccat incesto pater, Pensabis olim. Vive, quo vivis modo. SCENA QUARTA. Elphegus Civibus denuntiat horam supremam Regis, hortaturque ut per eos moneatur Rex ad resipiscendum. Elphegus. Cives. Iussu Tonantis, rupis excitus cavo, Peregrinus Urbem subeo. Sed Regis lares Subire decuit. Decuit: at vultu Ducum Arcemur umbra vilior. Regem iubent Superi moneri. Praestet hoc tetri incola Incultus antri, an civis; id refert parem. Quin monita multa civium a turba trahent Immane pondus. Hora suprema imminet Castella! Cives, hora suprema imminet: Audite cives: hora suprema imminet: Ci. 1. Quae fata nobis tristis occentor canis? El. Funesta, dira, proxima, imminentia. Suspensa ad horam perbrevem; irato polo Decreta. Ci. 2. Post tot pestis invisae lue Corpora sepulta? post tot aggestas strues Olentium cadaverum, superest adhuc Peius priore clade, quod clades sequens Eripiat urbi? Ci. 1. fare; quod malum imminet? El. Immane, crudum, flebile, exsecrabile. Ci. 1. Dilatione pectora excrucias: refer, Quae tragica tandem fata nos miseros manent? Fl. Vox fauci adhaeret, verba consumit dolor. Ci. 1. Resume mentem; quod Deus fatum tonat, Prompti feremus. El. Dira, quae caelum mihi Dedit videnda! dira, quae cecinit mihi Aliger ab astris missus. Ci. 1. Et species viri, Cultusque vitae incultus, et frontis rigor, Habitusque vilis facile persuadent, Deo Docente scire abscondita. Ci. 2. At quid sit, refer. Cuinam flagello destinat cives Deus? El. Miseretur omnium: unicum in poenas vocat, Regi statutus ultimus vitae dies Hic ipse. Ci. 1. In aulam pestis irrumpet lues? Et capita quae iam civium imminuit, malo Non abstinebit, donec et Regem opprimat? El. Premit haec minora capita: maiori Duci Gravius ab axe fulmen intentat Deus. Ci. 1. peribit ergo? El. Nisi suum era dat scelus. In vos severa detonat caeli manus; Sed scelera Regis luitis. in cives fluunt Supplicia Regi debita: at certam quoque Feret ipse poenam. Si tamen resipit, Deus Et pestem ab Urbe, et fulmen a Rege amovet. Ut mitis ante nuntiat poenam et minis Mutare mentem poscit; ita iustus quoque In pertinacem Fulmine eliso tonat. Quisquamne tantum pectore vigorem gerit, Regis ut ad aures portet imperium Dei? Ci. 2. A Cive Rex monendus est? El. Cives pii Hoc agite, si vos Regis et regni salus, Vestrique tangit. Civ. 1. Ibimus, nam quid vetat Aulam subire? Elph. Publicum hoc urbis bonum Cardine rotatur. Audiet? pestem amovet A cive; capite fulmen avertit suo. Non audiet? pestem auget, et vorax malum, Rigidumque proprium in verticem fulmen trahit. Una medicina duplici adhibetur malo. Sic ite cives: publicae exitium rei, Regisque poscit. annuet coeptis Deus. Ego relictos nemoris umbrosi lares, Antrumque amatum repeto. - - SCENA QUINTA. Cives dubitant, an vi, an precibus Regem aggrediantur. Cives. Civ. 1. - - Nos vero decet Librare mente, qua via errantem iuvet Revocare Regem; vine et armatis minis? An obsecrando? Civ. 2. Nulla vis civi potest Tuta satis esse. Pectoris marmor prece Mollire praestat. Est suus miti locus Orationi, robur est precibus suum. Adde: obstinata vulnera immiti manu Tractanda non sunt Facile distringi potest In arma dextra; facile sed frangi quoque. Ambigua semper alea est Martis. Quid est, Quod Marte petimus? Regis evelli scelus, Servare Regem. Totus hic cardo rei est, Neutrum per arma evincimus, Regum ferox Animus ferocit civium assultu magis, Et impotentem sumit a fluctu impetum In sensa mentis propria. Si rigidus fuit, Magis obrigescit Deinde quis Regem, furor Ubi intumescit, servet? Insana ruit Plebs omnis ira, nec capit modum calor. Precibus agendum censeo. Hoc civem decet. Hoc regis urget dignitas. Civ. 3. Numquam vacat Discrimine aestus civium. Sumptis semel Rex cedet armis: longa sed trahitur mali Catena nostri. Tempori aptabit fidem, Sed tacitum in imis toxicum fibris alet. Erumpet istud, quando metuemus minus; Nec providentes opprimet. Vulnus grave Tegit cicatrix saepe, non sanat: Furor Regum abit in annos; tuncque vindictam evocat, Cum prima flammae occasio locum facit. Simulare prima est indoles Regum. Undique Seu vincat ira nostra, seu vincat Ducis, Discrimen urget. Mollior cauto via Tenenda civi est. Civ. 4. Flectere immitem grave est. Periculosum frangere. Civ. 1. At si non sinant Se dura flecti corda, quid agendum est super? Ci. 4. Media tenenda est semita: et minae et preces Saxo applicandae. Si preces locum obtinent, mora Minae cavendae: Si locus non sit preci, Minae admovendae, Civ. 1. Longa non superest Nec scelera tolerant tempus: haec debet dies Regi salutem, Civibus vitam dare. CHORUS. Docet vindictam de caelo per hominum scelera violenter trahi. Blasphemia. Arrogantia. Vindicta. Genius. Pertinacia. Bl. Ar. Scelus ad summum pertigit apicem: Vindicta veni, Sua cuiusque Crimina funes sibi contexunt; Quibus in terras saeva Tonantis Ira trahatur. Vindicta veni. Vind. Venio Nemesis: sed violentis, Testor Superos, tracta catenis. Quis me caelo trahit invitam? Pressaque ira grande volentem Transire scelus rapit in terras? Blasph. Ego blasphema docui voce Violare polos. Arr. Ego deliri Caeca tumoris documenta dedi. Utraque. Ille magistram vincit utramque. Gen. Audio. sed quid, nescio. Tacitus Terror in imum penetrat pectus, Mentemque gelat. Vin. Conscia sibi mens Pavida est semper. Per. Nate quid horres? Vilior animus timeat Superos: Tu ipsos Superos terrere potes. Gen. Audio quiddam dirum, insolitum, Terribile, atrox! Pert. Non, non audi, Nate, huc aurem. Ne tibi caeli Murmur ad imum penetret pectus, Bombyce aurem claudo utramque. Bl. Ar. Vindicta veni! scelus in summo est. Gen. Nihil auditum iam mihi turbat. Sed tamen oculos plurima terrent. Video, video; trepidatque animus. Pert. Quid nate vides? Gen. Pavor instantis Fati exanimat. Pert. Verte huc oculos, Ne vel crebri fulguris ignes, Vel monstra oculos tibi confundant, Praetendo peplum. Bl. Ar. Quid Diva moras Languida nectis, fulmenque, vetas Ire volante in crimina penna? Gen. Nihil auditum, nihil aspectum Amplius urget larva horroris. Bl. Ar. Vindicta veni! scelus in summo est. Gen. Nihil auditum iam mihi terret: Nihil aspectum iam mihi turbat. Bl. Ar. Satis est. Ego me subtraho scenae, Suadere nefas operae nostrae est. Cum iusta venit poena, severum Ferat ille flagrum, qui scelus egit. Gen. Libet ire via, qua semel ire Coepimus, Vin. Adsum. iam nihil audit, Adsum. Frustra est clamor in aures. Adsum. Frustra est. exsero flagrum Tergusque ictu verbero Gen. Quis mi Terga flagellat? Vind. Perfide Superis, Invise Deo! Gen. Desine, quisquis Mihi terga feris. Desine, satis est. Vind. Nondum satis est, donec ademptum Numini honorem crude reponas. Gen. Desine, satis est. Vind. Nondum satis est. Sic ego moneo, sic ego flagris Increpo mentem. Discite tumidos Animos poenae frenare metu, Si corda metus non satis arcto Limite stringat, venio rursum, et Scelus extremo fulmine perdo. ACTUS III. SCENA PRIMA. Alphonsus ex Roderico intelligit in populo conciri rebellionem: cuius componendae onus suscipit Rodericus. Alphonsus. Rodericus. QUid ais? timenda plebis incensae manus? Magis timenda Regis irati est manus, Rod. Manus imperantum populus est. Quidquid valent Reges, per ipsas Civium vires valent. Al. Est umbra Regis, quem facit sortem suas Civis. Rod. iacere neminem tantum puta, Quin, si furore exaestuet, in ipsos queat, Peiora reges. Al. Non amant? metuant suum Regem scelesti. Rod. O Rex, metus non est bonus Regni minister. Al. Sed bonos cives facit. Rod. Etiam timendos Regibus. Al. Quibus tepet In corde sanguis. Rod. Et quibus nimium calet. Nec vilis hominis ira spernenda est. Iacet Quandoque sceptro oppressa, sed tandem timor Diuturnus animos addit, et caecam rapit In arma turmam. Alph. At unde? quae nostrum caput Procella poscit? Rod. Ira communis ducem Non patitur: unus impetus cunctos rapit. Al. Primum furoris prode communis caput. Rod. Ubi quisque primus, nemo non primus fuit. Saepe sine capite plebs simul ferrum rapit, Simulque saevit. Al. Ergo per cunctos ruam, Promiscuoque funere exstinguam malum. Rod. Male ferrum et ignes admoves, quando malum Lenem medelam postulat. Plebis furor Gravior in iras surgit, ubi ferrum obicis; Benignitate vincitur. Al. Non est meum Precario imperare. Rod. Sed Rex, hoc tuum est. Cives habere, ut imperes. Al. Etiam meum est, Demetere capita, quae pati imperium abnuunt Regem. - - Quid aeris iste concussi sonus? Rod. O Rex, procellam turbo vicinam impulit. Nunc. Alphonse, capiti consule: in ferrum ruit Popularis unda; Consul ardentem praeit Turbam, Senatus aestuat, vulgus fremit, Furor it per urbis compita. In Regis caput Hic turbo fervet. Al. Fervet in Regis caput? Sine me furorem solus in medium ruam, Feriamque capita sontium, aut insons cadam. Rod. Cave, o, furori regium obtendas caput. Al. Sine me. Rod. Ministri prohibet hoc constans fides. Al. Perimam nocentes. Rod. Ipse non nocens cades. Al. Sine me perire. Ro. Cede tantisper malo: Cedendo franges. Al. Regium hoc magis puta, Frangere cadendo. Ro. Si quid Augusto fides Probata, si quid merita Roderici valent, Subtrahe furori plebis invictum caput. Al. Quis sistet ignem? quis rebellantum manu Excutiet arma? Ro: Mitte Rex curas; ego, Ego incitatas leniam plebis minas: Nec ante sacrum Regis attinget caput, Quam nostra se per pectora enervet furor, Al. Frenemus iram: plebis emotae impetum Tu siste. At astra iuro. Rod. Se turbo huc rotat. Occurro inermis. - - SCENA SECUNDA. Componitur a Roderico tumultus populi. Rodericus. Consul. Tribunus plebis. - - Talis hoc limen subis? Hanc Consul aulam? Con. Tempus id praesens iubet, Pietasque civi debita. Rod. Sed hoc non iubet Iurata pietas, et sacramento fides Promissi Regi. Con. Quando rex caelo fidem Frangit, meretur civium frangi fidem. Trib. Insiste coeptis Consul: accensum mora Placat furorem. Rod. Siste: Pietati dabo, Quodcumque poscit. Sana non suadet furor, Remittite arma. Vultis hoc pelagus pio Transire remo? Trib. Civium sistet salus, Et vita populi. Rod. Stabit. hoc pacto mei Sancio cruoris. Consulem sit fas mihi Solum alloquendi. quidquid est voti, seres. Con. Abscede modicum. Ro. Consul armatam manum Video tuorum civium; at nondum tamen Causam furoris video. Nil humile arbitror Quidcumque sit. quod dextris ferrum ingerit, Con. Vides ruentem patriam, atque urbis statum Misere cadentem, quodque violentum imprimit Animis dolorem, fata misceri, rapi Iuvenes, senesque, filios maesto patri, Maestumque patrem filiis: causam tamen Nostri doloris postulas? Rod. Quisnam Deo Statuere leges possit? Arbitrio vices Mundi hic gubernat: iam salutifero solum Amica caeli sidera influxu beant: Iam gravis, et ater incubat mundo vapor. Sed et meremur siderum invisas faces Per nostra scelera. Cons. Non grave est unquam pati, Quod quis meretur scelere supplicium suo Sed scelera regis populus immeritus luit. Rod. Regis? quis ista finxit? Est iustus Deus, Rigidus nocenti, mitis innocuo pater. Cons. Sed iustus idem ac mitis, in populo expiat Delicta regum. Rod. Labe si populus caret, Deus minace fulmine in populum abstiner. Cons. A Rege culpa ducta sceleratum facit Populum. Rod. Tonantis aequitas istud vetat. Quod quisque peccat, hoc luit. Cons. Verum est: reum Supplicia poscunt; est tamen Regis sui Pars magna populus. Inde cum Regum Deus Delicta punit, magna pars poenae cadit In non nocentes. Rod. Culpa si Regis facit Civem nocentem; culpa, quam civis patrat Civem innocentem faciet? Cons. At saltem minus Faciet nocentem. Rod. Nemo sine culpa gravi Arma violenta Regis in vitam tulit. Cons. Regia potestas, est potestatis Dei Pars aliqua. Desinit esse Rex, qui non regit Populum Tonantis lege. Si hoc nomen cadit, Iam vindicandi iura me stringunt. Rod. Dei est Statuere Reges: tollere, hoc quoque est Dei. Cons Quandoque Reges Numen expungi sinit, Rod. Ut reliqua scelera, quae tamen et idem vetat. Cons. Ergo feremus impii Regis iugum? Abi: statutum est: ibit in Regem furor, Quo stante sexus omnis ac aetas ruit. Rod. Meliora Consul. Causa si constet. nihil Coepta remorabor: Causa dum nondum patet, Cautius agendum est. Cons. Ore veridico Deus Edixit ista: Populus immeritus luit Delicta Regis. Ista restatus palam Incola propinquae rupis Elphegus, cui Arcana saepe pandit e caelo Deus. Rod. Adverto fraudem. Consul, excelsae tene Mentis tribunal: pondera et dicta, et virum. Quae somniavit dormiens, vigilans putat Decreta caeli. Durus hic morum vigor, Haec silvicultrix vita plerumque obiacet Illusioni. Demus haud modicum notae Prudentis animi, levia si credis. Tamen Fac esse caeli verba; prudentem virum Prius decet librare, quam statuat, modum. Examinemus unde? quo fonte? hauriat Elphegus ista: vera si constet sides, Si verba Superum, iussa si caeli probet; Ego, ego ipse tecum in arma, et in flammas ruam. Co. Constabis ista mente? Ro. Dum constat polus. Con. Adeste cives propius. Hoc vestras manus Compulit in arma; scelera quod Regis petant Iugulum innocentum civium? Trib. Hoc iustos vocat Populi furores. Con. Istud Elphegus, poli Interpres, animis indidit? Tr. Et aequum fuit Audire Caeli verba. Con. Quis vero a Deo Haec iussa tulerit, lance matura satis Non ponderatum est, Dixit Elphegus: statim Fides secuta est. Tr. Credidimus. Con. At par fuit Credenda lanci appendere. Hinc dandam moram Rodericus irae suadet, ut constent prius Indicia caeli, ne dolo inductus furor In paenitenda proruat. Tr. Id aequum reor. Sed hoc periclo obnoxium est, tanto impetu Tentasse cives regiae incursum domus. Male inchoatis raro stat finis bonus. Rod. Impunitatem spondeo, si res dolo Conficta fuerit: vera si fuerit, meam Et ipse dextram in arma vobiscum dabo. Tr. Placet, placet? Civ. Placet. Con. Male armatus furor Ea iam resedit. ponimus ferri minas Dum veritatis veniat in apertum dies. SCENA TERTIA. Intelligit Rex incentorem tumultus esse Anachoretam, quem iubet carceri mancipari. Rodericus. Alphonsus, Quam saeva populus bellua, atque audax fera est! Quae cum furori frena laxaverit semel, Aegre domatur. Multiceps hydrae genus Vice rationis impetus primos habet, Sequiturque: qualis fluctus in fluctum ruit Agente Borea. Sidit aliquantum calor: Sed prima vis repressa vim saepe alteram, Et saeviorem concitat. Cardo strepit. Al. Roderice fluctus concidit? vel res loco Periculoso vertitur? Rod. Non est levis Procella, populus asper, atque irae impetu Exasperatus. Sed tamen mentis furor Remittit aestus. At nihil tutum puta: Brevis hora mentem mutat, et veterem coit Ira in procellam. Causa tollenda est mali, Incendiumque pabulo abstracto cadet. Al. Quae causa flammae? Rod. Si iubes, dicam. Al. Volo, Iubeoque. Rod. Vano tota tempestas furit Errore nixa; culpa vel tota est tua. Al. Mea culpa tanti sceleris? Rod. Hoc velum impiae Audaciae praetenditur. Regis scelus Se luere populus autumat. Quod se ferox Libitina iactet; quod simul cadant patres, Patribusque iuncti filii. et pueris senes, Crebraeque circum funera exsequiae gemant, Tuis sceleribus imputant. Al. Cur non Deo? Quod gemimus, ipse patrat; atque hominum neces Videre gaudet. Ille consilio suo Mundum gubernat: quamlibet, si res meo Placito ageretur, multa meliori darem Fluere meatu. Fateor, hoc vulnus grave est, Quod luctu in ipso luctus oriatur novus, Alterque trudat alterum. Sed quis iubet? Quis inquietat publicum cursum rei? Si praesiden di rebus humanis mihi Esset potestas, melius et terrae vices, Et astra regerem. Sed quis Alphonsum facit Reum? quis imputare Regi audet scelus? Rod. Fortuna nullum sede tam celsa locat, Quo non sinistra plebis inveniant viam Iudicia. vilis nemoris abstrusi in cola Elphegus, actus mente non sana (licet Pietate fors maiore) per medios choros Plebisque, civiumque raptus, sic ait: Delicta Regis populus immeritus luit. Hinc ille turbo concitus ferro sacrum Regis petebat verticem. Al. Elphegus? ferax Pestis malorum! Elphegus? O fallax Sion! Annosa vulpes! rigidus hoc vitae tenor! Hoc ficta pietas? hoc supercilii gravis Agitabat arcus? Crede iam fronti piae, Vitae rigori crede, qui tantos coquit Movetque fluctus Iuro per regnum meum, Non ante Phoebus iste in occasum ruet, Quam pestis illa victima inferno cadat. Roderice nemoris antra, et umbrosos lares, Omniaque late lustra perquiri iube. Scelusque ab antro, carceris ad antrum trahi. Cui lingua nimis est libera, catenas ferat. SCENA QUARTA. Elphegus in sua eremo Deum pro Rege deprecatur. Elphegus. Castella, regnum nuper augustum, modo Vix larva regni! Strage iam late edita. Cadaverumque strue, nihil tui amplius In te reperio. Cecidit antiquum decus Et forma regni: vasta successit lues Chaosque rerum! sed quod in pectus fluit, Et dente acuto viscerum fibras vorat, Nos, nos sceleribus fecimus caelum nocens: Nos impiata sidera in tristes faces Per ausa nostra accendimus. Non est Deus, Ut arbitratur vulgus, inclemens, minax, Amansque saevi fulminis: sed nos bonum, Mitem, quietum, et indole benigna pium, Nos inserenum facimus, immitem, asperum. Nos fabricamus tela, queis nostrum petat Severus ultor verticem. At quod est caput, Si scelera populi transit, in Reges tonat, Hinc immerentes poena communis ferit. O magne caeli Rector, vitaeque arbiter, Vindexque Numen; quem tibi Alphonsus negat. Hunc tribuo honorem. Cuncta sapiente ordine, Modo, tenore, lege statuisti: omnia Sapiente pariter ordine, ac modo regis. Sed tibi potestas cordium est: si vis, potes Mutare Regis indolem, et honoris tui Ingerere amores Istud, ut porro velis, Valeat profusus sanguis, et merita tui, Et mors acerba filii. Tanti haud leve est Pretium cruoris. Unicam impende, o Pater, Regis saluti guttulam: quantus fremit, Tantus Tonanti serviet. SCENA QUINTA. Elphegus ex media oratione in carcerem abducitur. Satellites. Elphegus. Sat. 1. Hic ipse est. Sat. 2. Sile. Venemur aure verba. Elph. Prociduam Deus Populo salutem redde: Non meritus luit Delicta Regis. Si quod in regem cadit Facinus, id esse patere materiem tuae Clementiae. Eadem causa clementem facit, Iustumque te. Non ardet in poenas manus, Si scelera desint: nomen amittis pii, Si nemo peccet: parcere est proprium tibi, Plectere alienum. Sat. 2. Commodus fraudi est locus, Et urget hora. El. Parce, mi Deus! Sat. 2. Irrue. Sat. 1. O machinator fraudis! o mundi lues! Et vile terrae pondus, in casses venis. Sat. 2. Age, quid olympus possit, exemplo doce. Precare, caelos rumpe singultu, Dei Aures fatiga: nemo te nostris dabit Hinc ire manibus liberum. Sat. 1. Quis me pavor Retro coercet? Sat. 2. Perage meditatum scelus. Et me timoris nescium invadit gelu. Sat. 1. Repetamus orsa Coepta texuntur bene, Male licet inchoata. Da vinclis manus. Da colla resti. El. Vinculis nihil est opus Animo innocenti Sponte, quo vultis, grave Urgebo senium. Sat. 2. Pone simulatum modum, Larvamque vitae: scena iam mentis patet Et virus animi. El. Iura si sequeris, forum Concede causae: iura si nolis, lubens Poenas in omnes innocens pectus dabo. CHORUS Docet saepe a Clementia vindictam Dei sustineri, ne feriat. Vindicta. Clementia. Vind. ite tela. venit hora Iam suprema. Fulminandum est: Ite tela. quid moramur? Crimen auget omnis hora. Ite flammae vindices. Rex negat malo medelam: Blanda ridet, saeva spernit; Verba ludit, flagra damnat: Spes adempta est. Ite tela: Hora venit ultima. Clem. Parce Diva, fulminisque Vim coerce. Vind. Quid moraris? Venit hora: mitte fulmen. Regis impii ut rebellem Eruamus spiritum. Clem. Est benignus Rector orbis. Vind. Estque iustus. Clem. Sed benignum Indoles facit. Vind. Severum Cogit esse perfidorum Indoles mortalium. Clem. Fac severum semper esse, Detonare, ac fulminare Semper igne: quisnam amabit? Dissolutus in favillam Totus orbis occidet. Vind. Fac benignum semper esse, Nec minari, nec vibrare Tela dextra; quis timebit? Orbis ibit in ruinam Criminum licentia. Clem. Desinet pater vocari. Vind. Desinet iustus vocari. Clem. Lenitatis laus iacebit. Vind. Aequitatis laus peribit. Clem. Mitis est. Vind. Et aequus est. Clem. Lenitate se fatetur Esse Numen. Vind. Aequitate Imperare gaudet orbi. Clem. Saepe parcit Vind. Saepe punit. Clem. Mitis. Vind. Ultor imperat. Clem. Siste fulminis fragores. Vind. Mitte me. maturat hora: Crimen urget. Clem. Spem recidis? Vind. Spes recedit Clem. Spes doloris Pollicetur lacrimas. Vind. Pono fulmen, si resurgat. Clem. Pone fulmen, ut resurgat. Vind. Pono fulmen. Viraque. Ira differt. Rex inique, surditatem Pone duri pectoris. Nil morari suadet hora: Vita fallit finis instat, Mors minatur, orcus ardet, Rex inique, surditatem Pone duri pectoris, Numen advocat morantem, Numen adiuvat volentem, Gratiamque dat cadenti. Rex inique, surditatem Pone duri pectoris. ACTUS IV. SCENA PRIMA. Petrus iis, quae in Choro acta sunt, per quietem visis, territus, docetur ab Angelo esse minas Dei in Alphonsum, iubeturque eum admonere. Petrus. Angelus. QUis me soporis sede tranquilla excitum Vocat tumultus? Somnium? an vates fuit Haec scena veri? Numen, heu! rigidum procul Averte fulmen! Mens stupet, animus riget, Et adhuc per ossa gelidus exerrat pavor. O mitis, inae parcus, et poenae abstinens, Facilisque veniae, Nemesis invitae Deus! Suspende lenta fulmen accensum manu. Siluere caeli, posita tempestas minas Abstersit. At non semper haec caelo quies: Non semper iram Numinis lentus sopor Tenet sepultam. Languet ad tempus: tamen Aliquando flammae vindicis torquet faces. Si tardat ictum, gravius hunc quondam exserit, Et saeviore clade compensat moram. Aliquid minatur Diva, quae sceptrum manu. Audace fregit; aliquid allisum solo Decus coronae, et laurea in ventos data. Sed quid? Peribit huius augustum decus Et forma regni? periit. in civem lues Plebemque saevit: nulla funeribus dies, Nox nulla vacua. Quod supervivit, mera Est larva vitae. Namque qui nondum necis Colore pallet, pallet assiduo metu. Superi! quid ultra poscitis? cui me malo Caelum reservas? Quis repercussis fragor Sonuit ab astris? Ang. Petre. Pet. Te veneror: iube. Ang. Deus parentis lege moderatur solum, Et occupare pectora aggestis amat Muneribus. At si pertinax mentis rigor Cervice dura pugnet, intorto minax Flagro pavores ingerit. Si nec minae Prosint, flagellis erudit. Verber flagri Si corda nondum conterat, tandem admovet Sceleri supremum fulmen. Alphonsi stupor Hucusque venit. Crimina invitum Deum In ultionem provocant. Quae se tuis Oculis dederunt spectra, sunt minae ultimae. Nisi resipiscat, occidit. Stat iam Deo Fixum scelestum perdere, atque una scelus. Pet. Concede Numen aliquid oranti Ang. Nihil. Pet. Aliquid benigno nomini patris. Ang. Nihil. Pet. Aliquid tuae clementiae. Ang. Nihil, nihil. Pet. Tuo cruori aliquid. Ang. Nihil. Prece abstine. Matura nullas fulmina admittunt preces. Abi, et supremas nuntia Alphonso minas. Si scelere mentem revocat, et Numen suas Deponit iras: scelera si cumulat, Deus Severus ultor antecedentem premet. Quam quisque serere gloriam aut poenam volet, Hanc a benigno, aut vindice severo metet; Abi; hora restat unica. Hoc Regi refer. SCENA SECUNDA. Haeret Petrus, quid agat. Petrus solus. Quae me rebellem fulmina ad Regem pater Deferre mandas? Gravior imperio heu labor! Abi, et supremas nuntia Alphonso minas. Quis? cui? superbus ille monitorem audiet? Heu! triste nimis Elphegus exemplum dedit, Adhuc sepultus nocte tenebrosi specus. Sed quid patravit criminis? Regem fui Sceleris moneri iussit, et culpam elui. Par culpa nostra comparem poenam feret. Si scelere mentem revocat, et Numen suas Deponit iras. Sceleris agnoscet notam? Umbramve culpae? Mentis hoc glacies vetat, Rigidumque marmor. Qui semel mentem obstinat. Aegre monetur: Si scelera cumulat, Deus Severus ultor antecedentem premet. Probatus ante terror obstipum nihil Commovit animum: tetra mercedis loco Elphegus antra inhabitat. At caelum iubet Regem moneri, veterem ut exosus viam In sanctiorem flectat errantem gradum. Abi, hora restat unica. Hoc Regi refer. Quid est agendum? scopulus utrinque obviat; Et nolle, velle, proelium alternum cient. Quidquid agimus, nihil agimus. Monitor luet. Monita iacebunt. Sed tamen caelum iubet: Huic obsequendum est. Petre, cui gaudes magis Parere? Regi? an Numini? Dubias agis Animo procellas? Quid times, quando Deus Iubet? Ille verbis robur, et nervum dabit. Etiam meare lympha de saxo potest Tangente caelo. Si cadant verba irrita, Equidem dolebo; non meam sortem, at Dei Elusum honorem. Tela si iactet furor In innocentis colla; qui imperium dedit, Idem paterna reprimet ferrum manu. Si sit cadendum, causa honestabit necem. Est grande lucrum pro Dei causa mori. Sic constitutum est. Qui iubes, praesens ades. Sed ecce Rex. Occasio in votum fluit. SCENA TERTIA. Petrus, ut ab Angelo iussus, Regem monet: iubetur aula exesse, Manuele frustra deprecante. Alphonsus, Manuel. Petrus. Ne crede, nate, fabulas vulgi levis. Sapiente stare lege caelorum faces, Cursus, recursusque ire sapiente ordine, Pendere terras, aerem fluere, mare Ire, et redire non nego: naevo tamen Suo notavi plurima, ut condi queant Meliore lege, et ordine, et forma, et modo. Hoc, nate, crede; multa consilio potes Sapientiore, quam Deus, quondam dare, Sint multa numeris condita expletis, tamen Ratione si rem ponderes, multis quoque Perfectionis adici multum potest. Man Aliquem praeesse rebus humanis Deum, Genitor fatemur. Alph. Quis negat? At istud nego: Hoc Numen ipsum cuncta sapienter satis Aut condidisse, aut regere. Petr. Funestum heu scelus? Al. Petre, mitte puero fabulas canere. Hoc doce Qua lege regna temperet, cives domet, Populos gubernet, pacta constituat, metus A se repellat hostium pacem colat; Vel si gerenda bella, quo gerat auspice, Qua sede, milite, Duce, tempore, et loco. Arcana Regem haec scire perfectum decet. Figmenta reliqua trade plebeio gregi, Pet. Ars temperandi regna sumenda a Deo est. Hoc quisque melius sceptra moderatur, Deum Quo propius aemulatur. Al. Haec vetulis cane; Graviora Regi. Pet. Sapida si fari haud licet, Proficua dicam. Magne Rex, grandem trahis, Molem pericli Parce: non ego sum ea Praesumptionis indole, ut Regis velim Arguere dicta: sed tamen cogor prece Humili rogare. Parce blasphemo pium Scelerare Numen ore. Al. Quod Numen? meo Quod erudiri forte consilio queat? Pet. Dabisne veniam, arcana si caeli loquar? Al. Edic aniles fabulas. Pet. Testor Deum, Non me: sed ipsa sidera haec Regi loqui. Tibi supremus imminet caeli rigor. Al. Quis? cui minatur? Pet. Maior e caelo Deus Premit minores Principes. Al. Veneror Deum, Qua promeretur parte. Pet. Sed ab omni coli Meretur ille parte. Al. Num solus sapit? Pet. Collata mens mortalium menti Dei, Stultitia pura est. Desipit quisquis putat Se sapere. Fecit cuncta sapiente ordine, Sapiente cuncta flectit. Al. Est falsum. Pet. Hinc minas In te Tonantis provocas. Al. Steriles minas, Fatuumque fulmen. Pet. Scelera si cumulas, Deus Severus ultor antecedentem premet. Sunt verba nuntii. Al. Premat: et ego Premam sequentem. Pet. Rex, prope est poenae dies, Imo hora restat unica. Al. Quid ulula crepas? Pet. Rex, hora restat unica. Exemplum dabis, Quid provocatus possit in poenas Deus. Al. Malefauste bubo, larva Cocyti, stygis Feralis echo. Man. Parce, mi genitor! fidem Imploro natus Regiam. Al. Exemplum dabo, Quid provocatus possit in poenas Deus! Et astra salli, teque mentiri scies. Pet. Iussa expedivi verba: nil addo amplius. Al. Sed ego profundae victimam te addam Stygi. Ma. Genitor, furori parce. Al. Sine. sparso solum Cruore inundem, Man. Parce mi genitor. Alph. Mihi, Non ominosae parco Cocyti strigi. Sed hinc recede, laribus Augusti procul Avolve pestem. Man. Grande, mi genitor, decus Et magna meritum submoves aula virum. Al. Peiora meritum. Ma. Nam quid admisit nocens? Al. Quod traxit auram, maximum crimen puta: Quod aula honores addidit, scelus alterum est. Man. Commune primum est, alterum est genitor tuum. Al. Commune tolero; quod meum est poena expio. Man. Te per ego lacrimas oro, per quidquid sacrum est, Amande genitor. Al. Amove a genibus manus. Man Immerita petrum poena non sontem ferit. Al. Insons scelestus? cuius ululatu parens Post horam armata victima Inferno Iovi Male destinatur? Degener sanguis Patris, Ut hic superstes vivat, extrema patrem Nece vis perire? Quin tibi elisum solo Dispergo cerebrum? pestis augustae domus! Ite hic uterque; postque sepositas procul Mundi latebras condite scelestum caput. SCENA QUARTA. Petrus valefacit suo Manueli, et ultima documenta ingerit. Petrus. Manuel. Manuel quid agimus? Man. Petre, quid agimus? Petr. Pater Exesse ab aula iussit. Ma. Innocuum tamen, Scelerisque purum. nullius culpae reum. Pet. Solamen hoc est unicum, et solidum; innocens Purusque labis animus. Excedo lubens Regalis aulae limine, ubi numquam, nisi Coactus egi. Fateor, invito tamen Tu mihi voluptas unica, et grandis mei Merces laboris, digne meliore patre Princeps fuisti. Me ille virtutis capax, Cupidusque tenuit animus, et puro indoles Infusa caelo, pectus adnatum Deo, Olim per omnes gloriae fausto impetu Gradus iturum. Man. Hoc laudis est punctum tuae. Tu me parentis impii infaustum genus, Caelo advocasti Pet. Numini hoc tribue, et tibi. Si quid tamen salubre traxisti Petro Docente, Manuel; istud in seros tene Aetatis annos: hocque supremum cape Monitum: verere Numen, huic toto sinu Animoque adhaere. Regula haec prima est boni. Tum fuge vel umbram sceleris. Hoc solo Deum Procul fugamus pectore. At quando reges Populos et urbes, patrio affectu rege. Nil tam potenter vicium affectum exprimit, Quam si paternum Civis affectum colat. Concede populo plura, quam rapias. Nihil Aeque in ruinam regna cum populis trahit, Quam Rex avarus: sed nihil magis quoque E subditorum pectore affectum rapit, Quam liberalis, mitis, innubis, pius, Clemensque Princeps. Rarius fulmen vibra, Quam dona spargas Sic Deus mundo imperat, Parcus severi fulminis, et amplo in bona Profusus amne. Scelera si leni queant Tolli medela, sanguine et ferro abstine. Hoc pretio amicos civium affectus emes: Sociusque tecum sceptra moderatus Deus Felicitatem perpetem regno dabit. His te supremum veneror. O superis caput Terrisque amandum Manuel, extremum vale. Ma. Quocumque pergis Petre; me tecum trahes. Pet. Privata Petrum vita, te sceptrum vocat. Ma. Privatus esse Regius sanguis potest. Pet. Non absque probro. Ma. Ut grandius vitet probrum. Cum Patre vivo Tartaro tecum Deo. Pet. Absiste nate. Ma. Si negas, animum ultimo Vulnere cruentas. Pet. Nisi negem incertam necem Utrumque rapio. Ma. Nisi sinis, certam necem In me revolvis. Pet. Ergo vis una duos Perire, meque, teque? Man. Non pater hoc volo. Sed si cadendum est, cadere ego tecum volo. Pet. Est nocua pietas, quae simul secum trahit Alium in ruinam Ma. Innocuus est amor, licet Nocitura poscat, Pet. Manuel, abeundum est. Vale. Ma. Non valeo sine te Si nihil possunt preces, Concede lacrimis aliquid, Pet. O vulnus grave! Amare, et abigi. - - - SCENA QUINTA. Manuel per Rodericum a Petro iussu Regis revocatur. Rodericus. Manuel. - - Manuel, hic ante situs, Haec forma prolem Regis Augusti decet? Quid vero poscunt lacrimae? Ma, Ereptam mihi Fleo salutem. Rod. Caelites tantum malum A capite sobolis Regiae avertant procul. Forte ira patris vulnere inflicto premit? Man. In innocentem saevit Rod. Est patrius furor. Si quando saevit iste, mox animo redit Paterna pietas. Esse non patitur diu Saevum ferumque: monitor internus iubet Patrios redire rursum in amplexus, prius Qui iussit ire patrio ab aspectu procul. Ma. Simul redire et alterum iubeat patrem. Ro. Quem? Ma. Quem innocentem et nullius culpae reum Furens abesse iussit. Rod. An Petrum? Ma. Virum Amore dignum, gratia ac meritis gravem: Quem sola virtus Regiae invisum facit. Rod. Manuel, parentis indolem nosti: Furit Repente; sed repente compositus redit Furor in amores. Exulem quem hodie iubet, Cras advocabit. Manuel ad patrem redi: Sic imperavit. Man. Redde Manueli Petrum. Rod. Quem prima rapuit hora, posterior dabit. SCENA SEXTA. Petrus aula eiectus vitam aulicam detestatur, privatam laudat. Petrus solus. Confide Regum gratiae, et fallax bonum Venare mente; quisquis ignoras, male Felicitatem splendido inniti vitro. O male locatos optimae aetatis dies, Quos servitutis regiae absumpsit rigor! Parum est, merentem negligi, augeri bonis Minus merentem; gratiam infidis dari, Fidis negari; pendere obsequia, et grave Odium referre; multa promitti, at nihil Dari fruendum; multa sperare, at sibi Tandem perire: grandius malis malum est, Sic occupari Principum obsequiis, Deo Ut non supersit hora. Quam fallax bonum! Quod vera mentis damnat exilio bona. Aulam vocamus; carcerem dicam: ubi Sepulta virtus clauditur, et arcem tenent Soluta vitia; luditur honestus pudor, Laudatur effrons Veneris impurae nepos; Doli tribunal obtinent, premitur fides Pietas necatur, omnis improbitas placet Et omne late spargit in vulgus nefas, Sed iam theatrum teneo; iam fas est meae Vacare menti, Numine et toto frui. Valete pulchra nomina, infames lares, Spelaea scelerum, lustra mendacis poli. Et quidquid aula dicitur. Iam sum meus, Idem mihi imperator, et civis simul, Et iura dico, et iura dictantis fero. Valete. Vixi Regiae; vivam Deo. CHORUS: Umbrae Maiorum terrentes Alphonsum decent, deum prius terrores et signa immittere, quam ultimo plectat. Genius Alphonsi. Umbra Ferdinandi Regis. Gen. Heu! quae fidis me tegat umbris Latebra? E caelo trepidum Phoebe Devolve diem Quae mihi circum Monstra minantur? Nox, caligo, Chaos antiquum sepelite orbem. Umb. Nate infelix. Gen. Fulmen in aure est Vox ista mihi. Umb. Nate infelix, Cur te genui, labem stirpis, Maculamque mei nominis? At non Docui sanctum scelerare Deum Gen. O vox, gravior fulminis ictu! Umb. Scelerate, tui conspice generis Circum attonitos Manes. Scelerum Exempla stupent dira tuorum, Ante hac generi non nota suo. Ego te genui: nate infelix! Ego te, donec sapias iterum, Armata minis insequar Umbra. Ite severae Maiorum umbrae, Ite, minaci terrete oculos Undique flamma. Gen. Saeva o facies! Triste theatrum! Quo? quo fugio? Quo me verto? quo sceleratum Caput abscondo? Latus hoc flammae Tergusque premunt, frontemque urunt. Qua parte fugam tento, in gravius Discrimen eo. Umb. Cingite adauctis Undique flammis latus, et frontem, Tergusque rei, stringite, in arctum Cogite. Gen. Superi! si tamen estis Superi, mundum qui ratione, Mente, et recta regitis lege, Non, non estis. Mea me virtus Eripe monstris. Umb. Non effugies. Gen. Propria mihi mens Deus est. Aude Scelere assuetum cumulare scelus. Non habet una satis in culpa, Qui plura dedit documenta sui. Umb. Satis est una scelerasse polos Culpa ut pereas. Est elapsus: Non tamen omnem poenam effugiet. Nulla est sceleri tuta latebra. Gen. Astra subibo Numenque ipsum Frena docebo tractare orbis, Meliore modo, legeque rerum Condere seriem. Umb. Non tolerabo. Gen. Heu! heu! Umb. Domitus disce superbam Ponere mentem Non ante Draco Te dimittet, quam tu Superum Numen adores. ACTUS V. SCENA PRIMA. Icitur fulmine Alphonsi aula, et turbatur. Nactus occasionem Rodericus Alphonsum monet. Alphonsus. Consul. Tribunus. Rodericus. QUis saevientum nubium elisus sinu Fragor, propinquo regiam, et Regem sono Percellit? Aliqua parte violati lares Trahunt ruinam. Sonitus indicium mali est. Iterumne noster invido caelo status Sortisque fluxus displicet? Co Princeps fuge: Perimus omnes. Alph. Quis fugam Regi intonat? Cui vilis anima corde sub trepido sedet, Ille incitatos vertat in fugam pedes: Me non moveri, quidquid immineat, decet. Trib. Rex, aula flammis undique infestis crepat. Violensque sese noxa per tectum trahit. Excede laribus. Alph. Quod tibi suadet metus, Regem timere dedecet. Co. Non est metus: Res ipsa loquitur. Icta fulmineo impetu Pars magna turris corruit pars altera Lapsum minatur: ignis impune exserit In texta vires: omnia in cineres eunt, Et in favillas. Cede, ne labens domus Uno sepulchro semet, et Regem tegat. Alph. Non cedo; tecta corruant, crepet domus, Suoque Regis opprimant lapsu caput. Rod. audis tonantes desuper caeli minas, Et convolutum murmure irato polum, Repetita perque fulmina in Regis lares Ignem volantem? Cede dum Princeps potes, Coacta in istos ira conspirat lares. Alph. In quem tonantis ista tempestas poli Distringit iras? Rod. Impetu caeco volant Elisa tela: iamque sublimes domos; Iam tecta auguri vilis incendunt facis Vorace flamma. Alph. Nempe sapiente ordine Omnia reguntur. Rod. Magne Rex, non sunt ioci, Non sunt aniles fabulae quae vel senex Silvae inquilinus, vel Petrus caelo data Denuntiavit monita. Alph. Quid? iusto Deus Rodine, modoque temperat mundi vices? Exempla nempe cernimus. Nam quid domus Peccavit ista? scelera si plectit, caput Petat scelesti. quid domum frustra quatit, Et innocentem, fulmine; Hoc fixum est; Deo Si socius orbem flecterem, rebus darem Meliore lege currere. Rod. Heu! Regem prope Afflavit ignis fulminis. Propius tonat, Suumque honorem vindicat, quisquis polum Deus gubernat, et vices mundi rotat. Alph. Quae me procella afflavit? aut quae me solo Afflixit ira? Rod. Fulmen: ut credas, Deum Amabilem indole esse; per nostrum scelus Fieri severum. Quanta peccamus? tacet, Dissimulat, ire patitur ad tempus nefas; Retrahit amice, lene adhortatur, monet Blande, minatur eminus, deinde et prope Sua tela mittit: cuncta pertentat, reum Ut flectat animum. Cuncta si prosint nihil, Demum coactus fulmen extremum iacit. Auguste, mente repete, quae Numen tibi Ingessit animo monita. Per cives lues Grassata late sustulit florem optimum Iuvenum, senumque: monuit Elphegus polo Iubente: monuit Petrus, et tui inclita Propago generis Manuel innocua prece Patrem rogavit, debitum magno dare Tonanti honorem. Deinde ceciderunt minae Fulminis in aedes; propius et telum tuos Afflavit artus: saeva tempestas adhuc Plures pavendo murmure in poenas furit Haec sunt Tonantis monita. Iam tandem voca In tuta sensus, antequam iratus Deus, Quod inter atros nubium volvit sinus, Elidat igne fulmen, et Regem opprimat. Alp. Roderice, quantus pectori incumbis meo, Et pene frangis! Da locum soli, et moram. Abi insolentes ignium ut sistant minas. Impelle studia civium: si quod tamen Discrimen instet gravius. Alphonsum mone, SCENA SECUNDA. Alphonsus ponderat animo accepta monita per Elphegum, eumque sibi reddi mandat. Alphonsus. Quo me superbae mentis abstraxit furor. Caelo rebellem, Numini infidum, gravem Patriae, mihique! Mentis o durum gelu, Rigidumque cordis marmor! Audivi rigens Ferusque, et atrox monita veracis senis: Delicta Regis, populus immeritus suit. Vidi veneno pestis exstingui viros, Iuvenes, senesque; funerum ingentes strues Agi in sepulchra; quotque pene horae fluunt, Tot ire cives triste Libitinae ad forum. Audita caeli fata, quod sceptrum vorax Letum per urbem iactet, et late imperet Mors virulenta civibus, nostro hoc malum Crimine parari. risimus caeli minas, Vel in furorem mentis erupit calor. Hinc in catenis vinctus Elphegus gemit Antri sepultus nocte. Civilis furor In arma visus ruere, et excidium face Ferroque in aulam fundere: at duro stetit Animus rigore contumax, caelo impius, Deo rebellis, Petrus auditus loqui Tonantis ore: Scelera si cumulas, Deus Severus ultor antecedentem premet. Linguae procacis creditus, iussus mea est Aula exulare. Quodque supremum addidit, Horrore demum pectus attonitum quatit: Haec hora restat unica. O monstrum ferax Alphonse scelerum, quo ruis? caelum tonat, O, hiat Averni, terret ex alto Deus Severus ultor, tela non patiens morae Mors ultima acuit: hora suprema imminet; Haec hora restat unica. Et demens tumes? Tuumque Numen ore blasphemo increpas? Brevis hora, rapidaque mora! qua condes caput Alphonse latebra? quo trahes tutus loco Animam furori proxime obiectam Dei? Undique pavoris horror, et timor, et tremor Mentem flagellant; undique occurrit mei Sceleris imago torva, terrifica, horrida, Animumque laniat. Quis mihi. Elphegum dabit Carcere solutum? Fida famulorum manus Adeste: ferro liberum Elphegum volo. SCENA TERTIA. Eripitur igni Manuel Alphonsi filius. Rodericus. Alphonsus. Manuel. Civis. Adhuc ferocit ignis. E tecto intimos Sese in recessus egit, et rupto obice Per ipsa regni pretia bacchatus, famem Gemmis et auro satiat. Al. Alphonso hoc leve est Tolerare pondus: plura promerui. Rod. Deus! Alphonsus ista loquitur? Al. Absumat domum, Qua praepediti industria humana nequit. Gemmas et aurum, pretia regnorum voret; Meruimus ista. Ro. Credat hoc quisquam, gelu Illud rigentis pectoris spatio brevi Potuisse frangi? Al. Pereat hoc, quidquid leve est. Servate gemina decora Manuelem meum, Ferri et solutum pondere elphegum Duo Sunt omne regnum, et omne regnorum decus, Quodcumque voveo. Ubi Manuel nostri salus Futura regni? Ro. Credidi socium suo Adesse Patri. Al. Caelites! meus mihi Manuel superstes vivat. Ma. o Genitor! Al. Mei Vox ista nati est. Ma. Genitor! o genitor! tuo Succurre nato. Al. Frangite obstantes moras. Quis mihi feroce pignus ex flamma eruat? Aurum et favorem spondeo Ro. Hac audax viam Rimare parte. Ma. Flamma me circum undique O genitor ambit. Al. Sinite, Manuelem meum Medios per ignes eruam. Ro. Princeps tuam Oro salutem! Regis obsequio mea Debetur anima. Liceat extremo fidem Testari in apice. Ma. O genitor! auxilium impera Meae saluti. Al. Nate! quam rigido fodis Vulnere parentem! Sinite me medios viam Rumpere per ignes. Civ. Abstine, Princeps, tui Capitis periclo; tutus est Manuel tuus. Al. Propera salutem. Video te Manuel! Ma. Pater Te video. Al. Dulcis nate, quam pectus gravi Timore solvis! Ma. O pater! quam cor mihi Amore satias! Al. Vivimus fili! Levis Iactura reliqua est. Pereat hoc, quidquid potest Semel perire, aut debet. Aeternum nihil Fortuna caeca Regibus terrae dedit. Servemus illa. quae eripi numquam valent. Ma. Ita Pater: illa propria natura et Deus Virtusque faciunt: reliqua fortunae obiacent. Al. O nate, patris grande solamen tui, Quantum parentis indolem excedis tua! Ma. Petro Magistro. Al. O Petre! confusi dolor Secundus animi! quanta regalem quies Mentem teneret. Verba si Petri meo Penitus bibissem pectore! At nondum integram Felicitatem teneo: et Elphegum volo. Et Petrum adesse. Magna pars sortis meae Erunt uterque. Sero virtutem aestimo, Quam vel profundo carcere insanus tego, Vel in remotas exulem mundi plagas Abire iussi. - - - SCENA QUARTA. Alphonsus veniam precatur ab Elphego. Resipiscit: se, sceptrum, et coronam Deo dedicat. Elphegus. Alphonsus. - Ad ultimum leti innocens Ducor theatrum? Al. Elphege, da veniam precor Tuo latroni. El. Caelites! Regem meis Accidere genibus? Surge, cui par est mihi Lunare poplitem. Surge. Al. Da veniam Pater. El. Peccas precando. Al. Sceleris admissi dolor Iubet precari. El. Sceleris admissi dolor Vetat precari. Grande sit quamvis nefas Quodcumque Regis, sceleris amittit notam Per vim doloris. Una sat lacrima est gravi Culpae eluendae. Poplitem terra leva, Quem regna adorant. Al. Ante non genus erigo, Quam me reponas gratiae. El. A laeso hoc pete. Al. A te petendum est; cuius in collum probra, Ferrum, catenas, vincla, conieci impius. El. Quodcumque fuerat crimen, hoc culpa vacat. Al. O me scelestum Principem! augusti luem Probrumque regni! scelera praecipitem ema Quo me tulerunt! Estne spes veniae super, Quae me nefandum reddere Tonanti queat? El. Sinus apertos gratiis Numen gerit. Quas in volentes nube munifica pluit. Al. Quis occupandae gratiae Alphonso modus? El. qui cuique prostat. Al. Limitem nullum Deo Tot scelera figunt? El. Fateor immani polos Scelere impiasti. saepe (quod grande est nefas Vel cogitare) conditis rebus sua Inesse vitia; lege meliore et modo Potuisse condi, voce blasphema furens Pronuntiasti. Tacuit ad tempus Deus; Deinde vindex aeri infudit nocens Pestis venenum, magna pars urbis malo Hoc expedita est. Al. Populus immeritus luit Delicta Regis. El. Monita suggessit calor Tumultuantum civium, et plebis furor: Non audiisti! Monita repetivit meo Ab ore in urbem sparsa Rodericus tuus: Non audiisti. Monita repetivit Petrus; Non audiisti.Denique elisa face Mollivit animum, quodque glaciatum gelu Pectus rigebat, gratiae inflexit calor. Redde ergo. quidquid ore sacrilego Deo Tulisti honoris: parta iam venia est reo. Al. Quam lenitatis grande documentum Deus In me dedisti! Iustus es, clemens tamen Magis. Ego, saevum et Tartaro dignum caput, Dignumque mille distrahi poenis! Ego, Pudet prosari, scelere non uno reus Totum sub uno pectore Acherontem tuli. O parcum in iras Numen! o magni Deus Potens amoris! Quidquid est per me tibi Ereptum honoris, reddo, qua possum. Meo Utinam cruore reddere liceret! Tibi Regni coronam consecro; sceptrum tibi. Laterisque nostri purpuram; o Numen dico. Quidquid cruoris bullit in venis tuum est; In corde quidquid spiritus. ardet, tuum est. El. Assurge Princeps. victimam accepit Deus: Et se redonat. Al. Fide tu posthac meo Elphege laceri socius incede, et comes, Idemque monitor Regis, et culpae reo Decerne poenas. Vita, quam traham, tuo Stat arbitratu. Petrus ad nostram redux Vocetur aulam. Medius incedam duos Princeps Achates inter, et certam legam Viam salutis Nate, quem! laesit nimis Abominande sceleris exemplo parens; Meliore vitam semita innocuam trahe Documenta Patris abice, et Petri tene. Demum remotus discat hoc mundus: Dei Dare signa poenae; plectere benigna manu; Nec amare nostra damna; sed reduces suis Sceleribus arcto stringere affectu patris. EPILOGUS. Docet Deum dare signa imminentis poenae, et clementer punire. Umbra Ferdinandi Regis. Genius Alphonse. Clementia. Vindicta. Sapit Alphonsus. Meus est iterum. Iam pono minas; exuo spectrum, Vultuque trucem detraho larvam, Et simulatos, patris affectu Muto furores Sapit Alphonsus: Quodque sacrilego contudit ore Numen, amanti corde veretur. Tu quoque patri sancta minanti Sat famulatus Draco, quem rictu Patulo hausisti, redde Alphonsum. Meus Alphonsus, meus est: redde. Dicite posthac: Deus est iustus; Deus est clemens Etiam quando Contrahit axem, et saeva minatur Flumina terris, mundumque omnem Tonitru terret; Deus est clemens. Satis est tonitum; satis in pectus Ivere faces. Ego succedo Patrio caelo Tu Draco repete Veteres silvas. Gen. Deus est iustus, Clemensque simul. Terret amaris, Dulcia prodit: perdere fingit, Servare cupit fulmina mittit, Non ut perdat; sed meliore ut Imbuat animo. Fulmina facile est Vitare Dei; si terrorum Praevia series animos tangat. Semper poenas praeit indiciis, Datque sequentis signa furoris. Cle. Meus Alphonse es. Vin. Meus Alphonse es. Cle. Meus es. Vin. Meus es. Cle. Tibi divinos Pando amplexus. Ades Alphonse! Vin. Tibi pacatas depono faces: Ades Alphonse! Utr. O ades Alphonse! Cle Meus es. Vin. Meus es. Utr. Iam tibi amicus Panditur aether iam meliore Cursu imperium; iam continuo Ibit honorum semita fluxu. Alphonse veni; propiorque subi Tibi placati Numinis ora. Cle. Ego sum Bonitas. Vin. Ego sum Nemesis: Sed deposito fulmine pia sum. Ego terrores animo admovi. Cle. Ego, terrores ut penetrarent, Mollivi animum. Gen. Deus est iustus, Deus est clemens. Utr. Mens communis Studiumque unum fuit utrique; Terrere minis, parcere poenae. Gen. Deus est iustus, clemensque simul. Dicite mecum Deus est iustus, Clemensque simul. Om. Deus est iustus, Clemensque simul. Lentus in iras, Parca severae fulmina Nemesis Iacit ex alto. Sepe minatur Fulmina; raro fulmina torquet. Si quando tamen scelus humanum Vindice cogat saevire manu; Prius ignavo murmure nubes Undique cogit, crebroque igne Oculos stringit; prius in deminas Nemorum quercus tela exonerat, Quam sceleratum caput intorto Fulmine feriat Perdere fingit, Perdere non vult. Semper poenas Praeit indiciis, datque sequentis Signa furoris, queis meliorem Suadet animum. Signa attende, Domitumque stude meliore via Ducere sensum; poena repressa est. Deus est iustus, Deus est clemens.