POESIS DRAMATICA, Pars III.

POESIS DRAMATICA, Pars III. Machine-readable text Avancini, Nicolai Nicolai Avancini XML version, markup prototype, December 1999 Jolanta Wiendlochamarkup Camena

http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ avan4 avancinidramatica3.html s001.html avancinidramatica3.xml avan4/jpg html Köln: Joh. Wilhelm Friessem, 1679

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

March 2004 Jolanta Wiendlocha markup new TEI header; typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - Morpheus spell check HERMENEGILDVS TRAGOEDIA Scripta Italico idiomate ab EMMANUELE THESAURO: Latinis Musis donata, a NICOLAO AVANCINO, Societatis iESU. ARGUMENTUM. HErmenegildus Levigildi Gothorum Regis filius Ingundis coniugis suae opera et suasionibus ad Orhodoxam fidem conversus, novercalibus Gosvvintae odiis exagitatus, ab impio parente exulare iussus, apud Tiberium Graecum Orientis Imperatorem gratiam et hospitium reperit: cuius armis post annos quatuor stipatus in Hispaniam redit, parentem obsidione Hispalis, ubi tunc degebat, ad pacem et gratiam inclinat. Qua tandem impetrata in Regiam admissus, et ad regnum assumptus est. Cum vero Gosvvinta vetere odio adhuc arderet, regnique spem Recaredo filio suo eripi videret, eo per Ariani Sacerdotis fraudes rem deduxit, ut Pater filium Pascha ritu Ariano sumere detrectantem securi subiiceret. Greg. Turon, Greg. Mag. Ado. Vien. Baron. INTERLOCUTORES, Levigildus Rex. Hermenegildus Fil. Recaredus Fil. iunior. Gosvvinta Regina. Filius Hermenegildi. Cherintus Sacerdos. Legatus Hermenegildi. Praetor. Legatus Regis Longobard. Consul. Senatus. Cives. Capitaneus, Pamphagus Servus Cherinti. Casimirus Venator Chorus Militum. Notarius. Tribunus. Chorus caelestis. Chori. ACTUS I. SCAENA I. Levigildus Rex Hispali ab Hermenegildo obsessus, decernit cum filio confligere: mittitque qui Hermenegildo hoc denuntiet. Levigildus Rex. AUrora mundo Solis augusti iubar, At mihi cruenti Martis accendit facem: Et dum rubentis signa vexilli rotat. Funesta nostrum in proelia Gradivum vocat. Cadentis ille roris in terram mador, Est ominosus nuntius fletus, meo Quem comminatur filio iratus Deus. Purpureus ille Solis orientis rubor, Rubor est pudoris, qui verecundas genas Tinget Pelasgum, quotquot in nostrum caput Iurata portant arma. Quot stellas sua Statione mundo natus exturba; dies, Tot ante nostri Martis aspectum Duces Trepidus pudendam vertet in fugam pavor. Abi hinc Theona, qua meus, iam non meus, Sed tristis Orci filius, mollem trahit In arma plebem, corde leporinos greges, E masculatas feminas vultu, viros Solo rigore chalybis excerni: iube Indigna tollant probra, quae lenti suo Faciunt planetae; quando postremam tuba Iam noctis horam nuntiat, et undae sinu Expergefactum Phoebus evolvit diem. Surgant, ad arma convolent, campum impleant. Si dormientes unus haud possit satis Sol excitare, mille per clypeos meos Soles videbunt Vade, quae iussi, refer. At tu Triballe Martias turmas cie, Animosque subde militi: Mystam voca Tu mihi Tonantis: dumque promitium voco In bella Numen, cuius a nutu mea Fortuna pendet, aureo Martem sono Vos seminate, ne crescat in bellum seges. SCAENA II. Levigildus inter amorem filii, doloremque luctatur: dolis Cherinti Sacerdotis Ariani inductus, de pace ineunda cogitat. Levigildus. Cherintus. O Sors acerba! Filius Patrem, Pater Feroce bello filium in mortem petit! Hermenegilde! Vita morientis patris! Dulcedo amara! Morsque viventis patris, Dulcisque amator! Iura si regni impios Damnare cogunt, Iura pietatis vetant Damnare prolem. Consili o expers rigor: O legis impatiens amor! Ferus et amans, Crudus piusque genitor ac hostis simul, Amo, quod odi; rursus alterna vice Odi, quod amo. Cher. Perimus! affectus patrem Iterum fatetur; pronus in pacis sinum Inclinat animus. Qua meant Regis vices, Huc vela flectam. Prima regnorum Diis Ars est placendi, velle quod Reges volunt. Potens Iberi Rector, et fulcrum Gothi, Pietate tandem vinceris, et ardens amor Ferri sub ipso frigore accendit facem. Levig. Veniam meretur sanguis, et nomen patris. Nam quae sub ipsis nata Taygeti iugis, Aut fusa silves inter Hircanas fera Suis negare prolibus amorem potest? Quamvis seniles induant frontem nives. Non friget animus. Ferreus thorax suum Nondum rigorem mentis in fibras agit. Quo magis acerbat hostis, hoc hostem magis Amo, aestimoque, et nobilem stirpis meae Agnosco ramum. Dextra, qua ferrum rotat, Movet timore pectus; et amatur tamen. Cher. O sancta pietas! quanta sub frontis ioco, Orisque risu, corda tempestas agit! Nemo est beatus. Sceptra qui mundi tenent, Populosque flectunt nutibus, si qua patent Spectes, coluntur subditis: si qua latent, Mordente totas angue lacerantur fibras. gaudent suis doloribus; pariter dolent. Suis necati gaudiis: Ostrum rosas Mendace fronte simulat, et spinas alit. Levig. Regum dolore maior est noster dolor. Aetatis annos, ipse si taceam, nives Capitis loquuntur, saepe quod curis gravis Corona pressit, quodque sub gelida diu, Casside Gradivi gemuit, In venis gelu, In capite bruma, longa me, ut cernis, vetant Sperare vitae tempora. Augusti dies Plerumque brevis est verticis. Miles senex Utrique lateri proximam mortem trahit. Lucina geminos filios patri dedit. Gemina marinomonstra de fremitu sata, Geminasque Syrtes, Regiae stirpis probra: Recaredus alter moribus levis, gravis Regno, parenti durus, assuetus feris, Equis domandis aptior, quam subditis Populis regendis. Cher. Tenera quando aetas viret, Maturus esse pectoris sensus nequit. Lev. Hermenegildus alter, et natu prior, Et mente maior; consili magni capax, Manuque fortis; sed patris probrum alterum; Qua regno Ibero gaudia spopondit, tulit Labem pudendam. Iunctus Ingundi, dolo Captus muliebri, vetera pertaesus sacra Novos Quirinae gentis in ritus abit. Cher. O architecta fraudis et gravium parens Mulier malorum: Blanda se insinuat: ubi frenum obtinuerit, coniugem, qua vult, rapit. Levig. Hinc iussus aede patria, et toto procul Regno exulare, placida tranquillae invidet Otia quietis, et Pelasgorum movet In nos furorem: terra sub ferro gemit. Aereque signis fluctuat, velis mare Late innatatur: undique et regno, et mihi Clades paratur. Cernis infaustum patrem Felicitatis in sinu? In risu fleo Et in dolore rideo; et peveo et minor, Rex absque regno, et absque progenie pater. Utrique pars, quae est optima aetatis, perit: Uterque in armis vivit: hic cladem feris Indicit alter civibus: nemorum lares Hic in quietat, alter in Regis domum Violentus urget armas. Cher. Sic placitum polo est: Virtutis ingens Regiae exemplum dare In te stupenti Iberiae. At gaudet tamen Redire pietas. Ira non longum malum est: Calidam repende subiicit menti facem, Sed et repende extinguitur. Dabitur modus Quo frena patris mordeat nati fuor, Quique arma librat, pacis in gremium volet. Levig. At hoc malorum est maximum: quamvis sua Deponat arma filius, genitor nequit. Cher. Et quis parentem coget, ut natum impiis Castiget armis? Fronte cum sola potes Severiore flectere, a ferro abstine. Levig. Equidem pudenda credo Natorum in patres, Patrumque bella in filios: quando tamen Haec apparatu Martio, et ferro et face Stetere nobis regna, non magni sumus Materia amoris, plurima invidiae. Nova Sceptra imperantum semper invidiam trahunt. Necdum Senatus frontis exterso aequore Mea sceptra adorat; populus in ferrum, et faces, Et arma pronus, exteri impatiens Ducis. Gothum, Scythamque, et Vandalum probro vocat. Adhuc secures Consul inimicas dolo Simulat amicas. Pressa magnorum licet Iaceat potestas, hoc tamen regnum, meum Non est: nec unus sceptra, sed multi tenent; Semper rebelles, fulminis prompti rigor Nisi semper instet vertici Quantum suos Gens ista ritus oderit, quantum novos Foveat, ametque, perspicis, quando tori Regina consors forre non cauto satis, Magis at calente spiritu, et crude minax Sacra in Quirina saevit. Cher. Expertum mones. Lev. Haec causa proprium in sanguinem immitem facit: Hac exulare filium invitus pater Iussi, hac ferocem militem ferre indui; Haec me negare filio pacem iubet, Quamvis volentem trahere in amplexus patris, Alia imperantem iura, privatum ligant Alia: hic amoris impetu aut odii arripit, Ponitque ferrum: languet in vulnus manus, Ubi languet ira at nostra nec stimulat furor, Nec mitigat amor arma, sed ratio movet, Bonique cura publici. Hinc mixtum bibunt Suum et alienum sanguinem; in clarum furunt. Sacrum profanant, impium miscent pio. Et flente amarum corde desaevit manus. Cher. Res nostra cordi est Numini. Quid si polo Tandem movente filius ritus suos Mutet parentis ritibus, et aulae pedem Tutum repona? Lev. Flexeris cautem prius, Quam contumacis pectus Affines sibi Stant Mars uterque proelii exosus moram, Cupidusque pugnae: nec minus cupidus monet Pugnam Senatus. Tristis o nimium alea, Seu veniat hosti palma, seu veniat mihi? Crede hoc Cherinte, fata si alter utrum velint Perire bello; sanguine profuso mei Redimere promptus sanguinem nati velim. In hoc Cherinte precibus astrorum patrem In flecte: si non vincat in campo meus Natus, parentis Martee ne victus cadat. Acerba patris est palma, si natus perit; Invisa nati est palma, si pereo Pater. SCAENA III. Hermenegildi Orator pacem a Levigildo petit. Hic fraudem subesse ratus, pacem negat. Praetor. Levigildus. Orator. Levig. QUae cura adurget? Praet. Hostis Orator tuos Subire vultus poscit. Lev. Orator? Praet. Tui Hermegildi. Lev. Veniat. Astutus Si non Decreda patris sensit, et credit suae Accedere aliquid gloriae, patri prior Si indicat arma. iuvenis hoc aetas habet, Iactat feroces spiritus, quando timet. Orat. Levigilde Marte fortis, et pace inclite, Utroque felix, pedibus affusus tuis Hermenegildus verticem inclinat patri. Levig. Quae forma rerum? candor, an dolus subest? Orat. Rex magne, dicam, si iubes. Lev. Paucis refer. Orat. Quam lenta pietas redeat, ubi nati semel Patrisque mente cesserit; quantis furor Iactetur armis, quando cognatis amor Pulsus medullis exulat; quondam dedit Documenta Roma, quae malo etiamnum suo Rediviva metuit Hispalis. Spectat suos Gemebunda sterni filios, falces seros Recudi in enses, sanguine incultum solum Patriae rigari. Marte discordes eunt In arma cives: pars studet patri, studet Pars alia nato; et inter utrumque ambigit, Cui palma sese flectat. Infelix status Patriae cadentis! Finge protritum tuo Mavorte natum, teque victorem; tamen Quemcumque terra sanguinem bibet, est tuus; Nec certus ipse gloriae aut facilis boni Pavebis ipsa spolia. Si grandem tamen Pareret honorem palma, nil parvum vetem Natare campum sanguine, ut totum suo Regnum vigore floreat. Sed quae potest. Hinc emicare gloria? An legum vigor? Cum Martis arma fulminant, leges silent. Asserta pietas Numini? Non est pius Qui per cruenta bella pietati studet. An fama magni nominis? Gravis est odor, Quem de sepulcris fama cumulatis trahit. Vindicta forte? Sed quis est hostis tibi? Hermenegildus? Filius? Testor Deum! Amat sub ipsa casside, et amorem tui Per ipsa spirat arma. Te patrem vocat, Et se fatetur filium, ac pronum tuo Se sponte iuri subdit, et pacem vovet. Lev. Non esse me, qui sanguine, et cruda nece Vivam nocentum, nostra iam canis tibi Fatetur aetas. Filium regno expuli, Sed non amorem pectore. Est sanguis meus, Nec enim negabo, quemque cognosco meum. Utcumque patrem respuat, honoro pater. Mens illa dura, cor profanatum impio Ritu sacrorum, marmor id, non est meum. Perimere decuit illud, et atroci dare Flammae vorandum: nomine carerem patris, Sed et dolore. Vivat infidum caput, Rebelle patri? Vivet. Haud felix diu. Vindicta pennis levior impulsis volat: Passum retardat gravior, et lente venit. At quas ruinas Hispalis, quales mihi Strages minaris? Ad ista congestus dabit Responsa miles, cuius aspectu occidat Imbellis oriens. Crede, non umquam est levis Ira imperantum. Qualis aeternat suo Se cinere Phoenix, talis est Regum furor. Orat. Fateor dolori plurimum debes patris: Sed quod minaris Caesari augusto, tuam Veniam meretur: gratia et pietas fuit, Quodcumque sceleris nomine immerito arguis. Iam solita Phoebus signa, quae toto micant Diffusa caeli baltheo, emensus quater, Ex quo paternis laribus eiecti gemunt Hermenegildus uxor Ingundis, puer Matris levamen, gaudium afflicti patris, Tria fulcra Regni, tres Ducum larvae, tria Exempla sortis. Thraciae postquam pedem Lassum intulere (quod pium Regem decet) Caesar vagantes obvio excepit sinu. Fovere miseros, proprium est Regum decus. Necessitati occurrere, Quirinia lupa Didicere pridem. Criminis quid hic subest, Quod, pius in omnes, in tuos fuerit pius? Est Christianus: esse in afflictos pium Lex nostra mandat. Forte quod Martis manum, Viresque dederit? Gloria est Romae, mei Est ista gloria Caesaris, pacem suis Negare populis, exteri ut pacem ferant. Levig. Si tanta amoris gratia Caesar tuus Prolis alienae tangitur, servet meam, Diadema nostrum in aliud inclinat caput. Orat. Hermenegildi vota non tangunt tui Solem verendum capitis, aut sceptrum manus Ostrumve lateris Regii. Hoc unum rogat, Tibi restitutus angulo extremo domus Gaudere possit, unde si nequeat diem Spectare, patris possit obtutu fruit. Levig. E volve plura. Forte iam sapuit suo Damno eruditus, quamque malesanus fidem Damnavit olim, mente meliore arripit, Novamque damnat. Orat. Non volet, sed nec licet. Romanam adorat, huic sacramentum dedit. Levig. Ergo ut profanis ritibus regnum impiet, Plebem venenet, Numen irritet, sacra Omnia profanis misceat, inulto feram Genitor furore? Me prius caeli hoc iubar Videat sepultum. Orat. Quamdiu hostili manu Pater insequeris filium, qui te genu Supplice veretur? Le. Donec aut nato pater Extrudat animam pectore, aut natus patri. Cher. Quisquam gaudet filium letho opprimi? Levig. Iacere leges scelere qui nati videt. Cher. Cadit inter arma legis ac Regis vigor. Levig. Ipse in rebellis verticem et Olympus ruat. Orat. Te per salutis publicae afflictum statum, Per quidquid astra publico ereptum malo Immune servant! Patris affectum exsere. Levig. Rumpetur ante pectus hoc, quam se tua In vota flectat. Orat. Genibus affusus dabo Lacrimas, precesque; donec in amorem fluat Cor eliquatum. Lev. Absiste, quid tempus mihi, Tibique vocem absumis? Orat. O magni Danes, O si qua pietas per moras ferri potest Penetrare corda, precibus o vestras meis Iungite: nec ante lacrimis finem date, Quam mitigatus regis irati furor Rursum in medullas ducat affectum patris, Miscere Princeps! Lev. Impii? Orat. Nati tui. Levig. Sed non meretur. Or. Orat. Lev. At frustra. Or. Rogat. Levig. Immitis hostis. Or. Filius. Lev. Non sum Pater. Orat. Da supplicanti. Lev. Ut opprimat? Or. Patrem ut colat. Negare pacem filio, non est pium. Levig. Pium est negare crimini. Or. At nullo reus Laesit parentem: laeserit si quo tamen, Benignitatis patriae est, veniam dare. Levig. Absiste precibus. Ubi ita vindictam vocat, Pietasque ferrum, nullus est precibus locus. Orat. Testor pavendam fulmine trisulco manum Iusti Tonantis! non timor, sed nec pudor Hermenegildum supplicem affudit patri. Iam terra tantis militum ardebat globis, Quantos nec ipsa Luna stellarum greges Per ampla caeli spacia diffusos videt, Dum bella fratri nocte sublustri movet: Cum maestus ore natus, et vultu pius, Redux ab aris, multa suspenso coquens Animo, profatus pauca, me, qualem vides, Ire ad parentem nuntium pacis iubet. Levig. Peracta res est. Ista dum loqueris mihi. Legatus alter filium pugnam vocat. Orat. Habe ergo bellum. Testis est Phoebus mihi, Et terra testis! hactenus partes tui Orator egi filii, et Romae tuli Tibi vota; sed nunc libere (ut natum decet Sanguine Quirino) libere edico; nisi Desideratae nuntium pacis, prius Quam Sol diurnam mergat Oceano facem. In castra mittas; antequam rursum caput Attollat undis Phoebus, orientem scies Hostem occidenti perepetem, implacabilem. SCAENA IV. Hermenegildi per Oratorem submissione commodus miles pacem urget. Rex Senatum in pacis consilia disponi iubet. Levigildus. Praetor. Cherintus. Levig. QUis hic tumultus? quis fragor ad aures venit? Praetor. Pietatis hora est, quando iam iacet ad tua Hermenegildus genua. Lev. Si miles tepet Amans quietis? Praet. Militis laudem hanc scio, Occidere eodem, bella quo seruit, loco, Cum causa honestat arma: cum Martem incitat Inhonesta causa, militum et Regis probrum est, Miscere bella. Lev. Patriae ut immunis vigor Stet, arma serimus. Praet. Filium ut pater opprimat? Lev. Ut opprimatur genitora a nato velis? Praet. Ut pax quieta filium iungat patri. Levig. Hunc ut reducam? patriae leges vetant. Praet. Lex nulla lex est, quae iubet patrem suos Odisse natos. Lev. Patriae ut curent bonum Reges, suimet sanguinis amorem exuant. Praet. Quod ratio prohibet, nulla lex sancte iubet. Lev. Quod lege cautum est, ratio servari iubet. Praet. Si iusta lex sit. Lev. Et meum, et vestrum est, Duces. Vim sustinere iurium, et quidquid iubent, Ferro tueri. Praet. Parcere insonti quoque Decus imperantum est. Lev. Quem Magistratus dabit Ad ista sensum? Praet. Tu Magistratum iube Poscere, quod aequum est. Si tamen contra fremat, Ergo ne peribit inclitum regni decus, Ut Rex iniquo serviat Senatui? Ergo coquetur miles aestiva face, Patres sub umbra ut gaudeant? Quodsi sacro Amore belli aguntur, in campum exeant, Cum Marte Martem conserant, Solem ferant Sub onere chalybis Dormiant illi caput Plumis sepulti, miles excubias agat? Illi quiescant, miles in ferro gemat? Levig. Demus placere patribus, ut natus meus Sese paterno amplexui infundat redux: Livore et odio Regiae semper calent; Peribit istis forte, si parcam. Praet. Licet Aperire mentis abditos sensus? Lev. Licet. Praet. Per arma Reges, quod volunt, possunt. Iube Adesse natum Marte stipatum latus: Ego cohorte compita tenebo, et fora, Ne plebs tumultum concitet. Vulgus leve, Quae velle par est, saepe detrectat; tamen Ubi facta fuerint, plaudit, et laetum probat. Levig. Consilia laudo: quando de sacris tamen Agimus, iacere nostra consilia decet, Solumque sacris nutibus flecti caput. Cherinte, Regum oraculum, Interpres Dei, Animi implicatos explica nodos: habes Regem paratum nutibus caeli, et tuis. Cher. Quoniam loquendi veniae concessa est, loquar. Satis cruoris, ah! satis fusum solo est, Cadaverumque foeda sparsorum lues Satis astra turbat. Cassus est omnis furor In Christianum nomen. Inclemens hydra Recisa saepe, saepe recesit quoque. Durum remedium litis est lis altera, Nec tollere licet proprio alienum scelus. Prior paternum natus amplexum petit. Sinum repande, amplexui amplexum explica; Vegetosque in humeros filii augustam pater Partire molem. Fraudibus solium vacet, Geminaque concors pectora adstringat fides. Praet. Dictata caeli loqueris. Lev. At quid ais Pater: Illumne pest diligi, quem odit polus? An caelo amatur ille, qui in legem est reus? Cher. Si non sit aequa, est nulla lex. Legis vigor Stat in aequitate: sed usus aliquando solet Minus aequus esse. Legis hic sacrae est tenor. Quicumque sacra dogmata Arii improbat, Regno rebellis, contumax Regi, et fide Alios Quirina taminat, dirum caput Subdat securi. Rigida lex, sed non fera est. Damnat protervum, non ramen quemvis. Eum Iubet perire, qui fidem Arii negat, Simul et Quirina dogmata in plures serit. Interpretari mitius legem decet, Adamus: intra cordis abstrusos sinus Si quid recedit, lege constringi nequit. Quid ergo ferro corda scrutari iuvat, Ut ibi venenum comprimas? Virus latens Nocet tegenti: si tamen lingua impia Aliis dolosae pestis infundat malum, Hunc iusta legis ita damnari iubet. Praet. O digne mithra siderum Interpres! Lev. Tua Me ratio stringit; facilis assensum dabo, Se sensa pariter ista primates probent. Cher. Dixi audiente Numine: et quid me vetet Eadem audiente dicere Senatu? Lev. Bene Desideratae pacis in vestros sinus Decreta pono Martis invicti Duces. Tu Praetor arma digere, et portas tene: Tu fide Pastor, vosque magnanimum genus Pars prima regni, pondere eloquii gravem, Flectite Senatum. Nemo non eadem volet, Quae vult senatus, miles armatus, Pater. Favete Superi! Redditum patri meum Hodie videbo filium, nato patrem. CHORUS. Docet verum amorem, quamvis aliquando laedatur, numquam omnino perire. MObilis amor est. Puer alatus Fugit ad modicam temporis horam, Iterumque redit. Consanguineas Si quando manus cogat in arma Furor insanus; si tela pater Rotet in sobolem, aut tela retrogrado iactu soboles rotet in patrem, Nemo dubitet reditura bonae Nuntia pacis. Quandoque licet Laedatur amor, numquam emoritur; Si verus amor tamen ille fuit. Quando fervet pater accensus Igne furoris! Nubila frons est, Fulgur in oculis, stat coma capite, Vox dura tonat, fulminat ensis, Sanguinis imbres ira minatur. Sed tempestas haec suspiri Aura unius tota fugatur. Sic ubi nocti cessit olympum Extincta dies, Lemures audis Pavido affultu tecta ruentes: At ubi Titan illustre iubar Reddidit orbi, stant cuncta suo Digesta loco; neque nocturni Ullum horroris patet indicium: Sic ira ferox inter amantes Terret utrinque; at non nocet ulli. Vibrant enses, signantque neces Utrinque feri; sed pietatis Exilit ignis. Tendunt arcus; Sed velut iris, pulchra sereni Filia Solis, nuntia pacis Optata ferunt. Ducunt fossas; Sed latet illis amor in fossis, Et sua tacitus proelia signat: Queis non homines avidos belli, Sed magis ipsum perimat bellum. Flammeus amor est, flammea et ira est: Gemiam nutrit pectore flammam, Quicumque et amat simul, ac odit. Ira caduca est flamma, brevisque: Modicum fervet, moxque emoritur. Amor aetherei flamma est ignis, Nata Empyrei sedibus orbis, Unde exiliit, resilit, seque Rursum aethereos volvit in orbes. Si quo fugit quandoque sinu, Visusque procul cessisse; brevi Tempore veterem repetit sedem: Crescitque, quibus premitur, damnis. Discite: Verum est: Quandoque licet Laedatur amor, numquam emoritur, Si verus amor tamen ille fuit. ACTUS II. SCAENA I. Recaredus per reditum fratris sui Hermenegildi spe obtinendi regni deiectus violentas sibi manus inferre molitur. Recaredus. MIhi lustra? fratri regna! Decrevit pater? Et adhuc dolori vivo? nec rumpit sinum Funeris avarus animus? O sortis vices! Natura si me fecit aequalem, pedi Cur ergo subdor? Si parem sanguis facit. Cur libet orbi proditus duram trahor In servitutem? Phoebe, quid semper meos Nascei dolores, aspicis quando mari Nasceris Eoo; sed mori numquam vides, Quando ipse moreris? tuque funestum solum, Solum exsecrandum! quid sinu horrendam stygem Adhuc coerces, et vetas animum ultimas Sapi in cavernas? Vosque, palmaris meae Hereditatis portio, infausti sinus Nemoris profundi; lustra cupressis mihi Fecunda, fratri laureis! quoties, mali Praesagus huius, colla devovi neci Ferroque proprio, antequam inponam iugum Servile collo? serviam? fratri? O nimis Indigna poena sibero iuvene: Et ego? Ego: nec ullo scelere damnatus, nisi Quod sanguis idem, serius solum, meum Spiritum animarit? Vivis Hispani probrum Risusque vulgi? vivis? et apertam vides Recarede mortem? Quod mihi primam facem Impendit astrum? astrum voco? sed non fuit: Fuit Cometes crine ferali rubens, Et dira spargens funera, aut anguis coma Ardens Medusae. Si tamen sidus fuit, Cadens fuisse credo, quod lapsu suo Meum notavit. Sed quid indignor polis? In te cruenta Parca, crudelis Dea, Vertantur irae. Tu meae vitae trahis Adamante stamen, ut diu vivam, diu Moriar dolore, semper emenso malo Maioris haeres: semper alterna vice Speransque desperansque, tam vivis gravis Quam mortuis exosus. Ah! frustra Notos Lacesso stultus. Ipse, quod caelum negat, Quod refugit Acheron, ipse secretos sinus Rimabor animae; ipse, ipse qua parte abdita Lateat, requiram; vincula abrumpam, fibras Omnes revellam, et staminis ductum meo Ferro recidam; vulnus immane imprimam, Quo mors subintret libere, et vita exeat. Fidelis ensis, una Recaredi ultima Spes, et levamen; unicum e patria domo Fulcrum relictum: quando, quod potuit rapi, Raptum omne video; te tamen, crudi patris Hereditatem teneo. Secretum tibi Recludo cordis. Pande captivae viam Animae, et molestum spiritum hoc gremio iube Exarcerari. Patriae o dulcis sinus! O cara nemora! SCAENA II. Interventu, Gosvvintae Reginae impeditur a sui caede, et in spem regni erigitur. Gosvvinta. Recaredus. --vovv nate, quis mentem dolor Agit inquietam? Rec. Deerat hoc unum meis Malis, malorum pessimum, ut ferrum manu Excuteret aliquis? Mitte: quid prohibes mori? Gosvv. Suspende ferrum Nate Quid mortem tibi Malesane suadet? Rec. Hispalis tota id canit, Tu sola quaeris? Gos. Nate, quis turbo mali? Rec. Quo me necesse est opprimi. Exuto pater Furore fratrem rursus in regnum vocat Socium coronae Regiae. Hic illum dies Videbit urbi redditum. Gos. Quaenam tibi Recarede fingis somnia? Hic illum dies Videbit urbi redditum? Rec. Et vigilans loquor Et vera narro. Praetor imperio patris Eratrem vocare iussus est. Et ego (o Dii!) Ego venienti occurrere, et laeto dare Plausum triumpho. Phoebe quin caelo ruis? Aut retroactis curribus mundum fugis? Et melle acerbum toxicum modico illinit: Recarede nate, te manet regnum quoque, Populo ille iura, iura tu silvis dabis. Gos. Hoc illud ergo est, quod senex prima iubet Me luce adesse? Quod malum superi imminet! Recar. Ego esse Numen aliquod in caelo putem, Cuius soluto cultui haec merces venit? Quam sicca servi gloria, innocentia est? Imis movere sedibus mundum iuvat, Evertere urbes, sanguine humano togam Depurpurare. Regna qui lacerat, capit. Redde mihi ferrum Mater. Gosvv. Hoc Superi vetant, Et quod laevamen quaeris infelix puer? Te ut hostis urbi redditus primam sui Videat triumphi victimam affusam pedi, Propria peremptam dextera? Rec. Moriar licet, Nullum quietus ille spectabit diem. Tumulum emovebo, frigido cineri ingeram Acherontis ignes, nemora terrebo impio Clamore et ululatu, umbra funesta et nocens Reddam nocentes nemoris umbrosi lares. Socios et hostis semper infestus suo Adstabo lateri, larva formidabilis Oculis oberrans lumen eripiam die, Somnumque nocte: Scopulus assurgam in mari, In lacubus hydra, in turribus fulmen, tygris Silvarum in umbris, aspis in campis. rapax Harpyia ad epulas, toxicum in vino, Draco, Furia, cerastes, Eumenis, trifaux canis. Et si quid orcus peius, aut Acheron habet. Gosvv. Errore dulci a mente deflectis, Putas Te posse quidquam, quando Parcarum manus Stamen recidet? quando rapietur dies Et lumen oculis, sensui sensus, genis Purpura, medullis vita? Quid mentis tibi Credis futurum, quando cingeris latus Et mille monstris Tartari, et toto stygis Ardebis igne? Rec. Te putas vivo loqui, Augusta Mater? Quidquid hic tangis, vides, Non corpus est umbra Recaredi tui. Vivo: sed inter mortuos, inter graves Furias doloris, inter horrores stygis. Quod corde sensus, tot alo serpentes: faces Tot pectus urunt, vota quot lacerant fibras, Sum Furia Furiis, umbra sum umbris, Styx Stygi. Gosvv. Poetica haec insania est. Pereat schola, Quae docuit ista. Vive, dum superis placet. Moriatur ille, causa qui mortis tuae est. At tu futurae gloriae hanc serva comam; Debetur aureo vertici auratum iubar. Recar. Teneo cruenta fata, quae caelum mihi Decrevit olim. Crede, fugientas aquis Confundet ante Boetis astrorum ignibus, Quam se corona in verticem inclinet meum. Redde mihi ferrum Mater, ut vitam exigam. Gosvv. Absiste furiis nate. Reprimere impetum, Sapientis animi est. Rec. Cruda quem fata imperant. Gosvv. In servitutem fata sibi sapiens trahit. Rec. Iurata cum doloribus acerbam iubent Finire sortem? Gosvv. Peius est medio malum, Mori, ut dolores finias. Rec. Peius quoque est Servire, quam perire. Decretum est mori. Gosvv. Servire qui scit tempori, tandem imperat. Recar. Servire qui vult tempori, numquam imperat. Gosvv. Quodcumque nate crinis, aliquando ut regat, In servitutem temporis sese trahit. caelum omne sese mergit Oceano, fugit Astrum omne Solis aurei accensum iubar, Laceratur auctis omne turbinibus mare. Silva omnis alta frondium orbatur coma Regnum omne rigida accenditur Martis face: Sed dum ferendo tempori tempus trahunt, Aurora caelo, nox redit stellis, quies Tranquilla ponto, vernus arboribus viror, Regnisque? pax amoena. Quin frater tuus Servivit ipse tempori, hinc patriae redit. Quid est? quod ora vertis? et fletu mades? Rec. Si nullus umquam Regiae ad nares odor Venisset aurae, meque fallacis spei Lactasset offa, vulnus haud esset grave, Carere regni purpura, et frontis nota. Sed quanta tu promissa Recaredo dabas Regni et coronae! Nempe, dicebas, habes Recarede regni pignus: Arium tene, Hoc grande pignus illud est? haec sunt tua Promissa Mater? regna silvarum? quibus Nec una virga in regiam crescit manum. Gosvv. Spes magna fidei, magna spes amplae domus, Da tergere oculis lacrimas. Vultus leva: Iniquitatis ultor in caelo est Deus. Si se superbus tollit, in abyssum ruet Graviore lapsu. Sancta stat Nemesis vigil, Per et ipsa tergit ostra, quam gravibus parat Fatis, securim. Quem modo plorans vides Tumidum secundae sortis afflatu, brevi Ridens videbis sanguini immersum suo. Sepone questus, rursum et antiquum voca In pectus ignem cordis erecti, impigri, Sapientis, alti, fortis, imperterriti, Similisque Matri. Me quoque hic ictus ferit: Ego, ut exularet, impuli: opprobrium meum est, Illum reponi. Venia mihi facilis foret, Si frena mollis lacrimis mulier darem; Sed cum memoria sanguinis mentem subit, Generosa lacrimas supprimo; donec dies Sequens prioris vindicem accendat facem. Simulare fictis odia qui nescit minis, Amare nescit: fingere qui amorem nequit, Odisse nescit. Tune, quod mulier potest, Recarede nequeas? Vixeris in aula hactenus, Neque simulare noveris? Tibi loquor: Quid adhaec reponis? Cernis hoc capitis iubar? Rec. Cerno. Gos. Rotantem sidera et terras Deum Gosvvinta testor! Regio aut iubari caput Nate implicabis, aut meum hoc iubar dabo Ventis et undis; vertici nec se meo Involvet aurum, nisi prius capiti tuo Diadema veniat. Nate, quid sentis? refer. Rec. Non iam noverca: Mater es. Matrem voco. Quae non dedisti vivere, a morte impedis; Das mihi secundum spiritum, ubi primus perit. Gosvv. Resume pectus pectore, atqui, ensem manu, Oculisque terge lacrimas, risum indue, Mentire fronte gaudium; obsequerte patri; Occurre fratri, stringe in amplexum: omnia Simula, parenti quae tuo, et fratri placent. Recar. Hic maneo tecum corde dum gressum aufero. SCAENA III. Gosvvinta Senatum in suam contra Hermenegildum sententiam pertrahere statuit. Gosvvinta. MIhi? dignitati Regiae? regno! meo Recaredo? et aris Numinis tantum probrum Patiar inuri? inulta? si possem nihil, Infanda vellem! pauca si possem, omnia, Aggrederer. At quid mulier imbellis queat: Quid femina ausit: Imo, quid non audeat Irata mulier? Nomen Augustae licet Infamis ille latro mihi rapiat, tamen Restat novercae, nomen horrendum, impium, Crudele, et audax, fertile iratum, potens Discordiarum origo, technarum parens. Doli architectus et faber. Dicam omnia: Nomen mulieris. Ne tamen iustus dolor Indigna iubeat, caveo. Vindictam dolis Servile vulgus instruit, mens nobilis Virtute. Scitis astra, non alia face Ardere pectus istud, aut uri fibras, Quam vestri amore Numinis, honorem cui Leges per ipsas asseram. Est urbi aequitas, Est et senatus cultor Arii integer: Ille mihi scutum portiget, quo se simul Recaredus, et Gosvvinta, et Arius tegant. SCAENA IV. Gosvvinta exprobrat Consuli facilitatem Senatus, qua in pacem cum Hermenegildo ineundam consensit. Intelligit id actum suasione Cherinti: iubet eum quantocius urbe pelli. Gosvvinta. Consul. Gosvv. AT ecce Consul. Consul ad votum venis. Cons. Quis iste frontis asperae exundans dolor? Gos. Quaenam vocari debeam, Consul doce, Ancilla, vel Regina? Con. Quid quaeris rei? Gosvv. Recurrat animo dulcis (ah quandam) meus Hermenegildus, unus illecebrae meae, Solamen unus grande, dum Arii stetit Iuratus aris. Cons. Ille te Matrem quoque Coluit, amavit. Gos. At amor iratus semel Migrat in furorem. Quando mutavit fidem Ritu Quirino, Matris affectum exui. Cons. Incendiarius ille, qui torsit facem, Fuit Hymenaeus: fulminis ritu piam Concussit aulam. Gosvv. Assequeris. Hinc neptim meam, Hermenegildi coniugem Ingundem, asperis Torsi flagellis, anguibus, rigido lacu, Ut veritati pectus aperiret. Stetit, Ut dura cautes. Inde marmoreum patri Genium exprobravi filii, et mollem nimis Animum parentis filio. Cons. Haec multa mihi Rex ipse quaestus lacrima est. Gosvv. Patris tener Affectus ille pene me morti dedit. Sed sancta pietas corde pietatem expulit. Armata zelo Numinis, qui nil pavet, Aggressa patrem saepe, devici semel, Verum est: perire decuit infandum caput iubente lege: sed stetit in aula malum, Nec voluit oculos civium stirpis suae Recreare morte. Namque plus aequo placent Populo cupressi regiae. Hinc mollis senex Ferale ne quod Hispali exemplum daret, Hermenegildum, coniugem, et natum iubet Exesse patria, et vertere exilio solum. Cons. Peregrina sic venena, quae mulier tulit, Mulier fugavit altera. Gos. Sed actum parum est. Quid fervor ille profuit, rursum data Si pace redeat? Genitor (infelix senex!) Illi coronam, et regium sceptrum parat. Cons. Et hoc Senatus urbis assensu probat. Gosvv. Probat hoc Senatus? Cons. Filius pacem petit, Pater ipse anhelat; quid reluctentur senes? Gosvv. O foeda larva Regis! et secum trahet Fidem sacrilegam? Cons. Si sibi servet, neque Infundat aliis. Gos. Spondet? Cons. Et iurat patri. Gosvv. Quae forma iurati est Sacramenti? Cons. Legam. Quando paterni pronus affectus amor Ritus Quirinos cedit et mihi, et meis, Ad fulmen ensis Regii, ad fulmen Dei Hermenegildus iuro, servabo fidem, Quam debeo patri filius, et homo Deo, Cliens patrono, Principi civis suo. Si faxo contra, fraude si quisquam mea Deserat Arium, vindice et ferro, et face Rex ultionem capite de nostro cape. Gos. Superi potentes! nullus est sensus tibi? Lex nulla rituum Hispali? Cons. Legis nihil; Hoc pugnat aequo sensui. Legit Dei Mystes Cherintus; explicuit: Omnes silent. Ubi nempe clara veritas legis patet, Parere pronis sensibus legi decet. Gos. Cherintus. Con. Ipse. Gos. Quid Senatorum choro Se miscet ille Graecus. Con. Ut legem sacram Interpretetur. Ista Pontificem decet Tractare: si quem dixerit legis reum, Supplicia statuere merita Senatus potest. Gos. Conticuit ergo oraculum regni? et novus Caecusque donis sacra Tirefias regit? Con. Valuit Achillis dextra; Tiresias parum. Gos. Quis ille Achilles? Cons. Praetor, et belli Illi occupatas urbis augustae fores, Aulam, tribunal, compita, et primas domos Duces Tenuere: Regem, nosque furibundo impetu Petiere pacem civibus, veniam suo Hermenegildo, moxque collegam legi Ad sceptra patri. Gos. Purpura Senatus gravis Ad fulmen istud palluit? Cons. Ferri calor, Audaxque flamma non timet senum togas. Gos. Et tu probabas ista? Cons. Quid solus queam? Gos. Qui sana dat consilia, sat multum potest. Cons. Consilia prosunt nulla, cum mentem tenet Prior occupatam sensus. Gos. Ut nolit, tamen Ratione saepe vincitur sensus. Cons. Nequit Illum movere ratio, qui peius timet. Gos. Malus est Minister consili, spes et timor. Cons. Contra furentis ire torrentis viam, Est plena res periculo. Gos. O viles viri! Servilis ordo! fascibus vestris probrum! Ite, et secures aureas ligno rudi Posthac secando addicite. O pietas rea! O lex profana! quam gregi vili data es Custodienda! o dedecus regni! o pudor! Ergo redibit regia insignis nota, Quem nuper odit Hispalis mortis reum? Cons. Quid fuit agendum? Cons. Quid fuit agendum? rogas: A femina? Vocandus Acherontis furor, Cienda caelo fulmina. Ubi cultus Dei Versatur uno incendio culti lares, Et tota cineranda Hispalis. Cons. Magnos alis Regina magna spiritus: at non decet Nos tantus ardor. Gos. Non decet? Non dedecet. Ego paterna iura non prodam: sacra Secuta Ani semper, et posthac sequar, Quae vivo, vixi, quae fui, haec aeternum ero, Te Consul, una mentis afflictae ancora, Unum levamen patriae, et legum basis, Adiuro; vires exsere, imperio utere; Coeat Senatus, quodque constituit male, Antiquet iterum. Quid taces? Si quid metu, Vel vi statutum est, irritum leges iubent. Quid hic timendum est? Redde te Consul tibi, Ego recludam semitam: ego Regem prece, Prece et Senatum molliam, ego facilem sequi Movebo plebem, milites ego metu Manuve cogam; manibus excutiam ferros Enses et hastas; urbis accessu procul Prohibebo monstrum, pectore opposito et manu, Quid ad ista Consul? Cons. Fortis Herois, polo Propago digna, patriae leges iubent Servare pacta; quodque decretum est semel, Violare prohibent. Alia sed tempus monet. Hermenegildus foribus incumbit, prius Quam se Senatus uniat, quam plebs manus Viresque iungat, urbis augustae forum Tenebit. Ergo Regiam mentem evoca, Meliora posce, pacis amplexum exhibe. Maiore ne te complices malo, minus Est eligendum. Gos. O sidera! o exspes fides! Quin ego per ipsa templa sub Divum tholos Irrumpo ad aras, et Sacerdotem gravi Vulnere peremptum flammeo Acheronti sacro? Pietatis hoc est: qui urbe pietatem expulit, Pellatur orbe. Vulgus ignarum tamen Factum improbaret. Vade mandatum refer, Phoebus prius quam crastinus promat diem, Procul hinc facessat, Graeciam infidam petar. Nil deprecari fas sit, et loqui nihil, Nec adire Regem. Si audeat Regi loqui, Praeterfluente merget in Boeti caput. Dolore forsan pressus, aut nostri metu Furoris actus, sana consilia dabit. Cons. Miser Cherinte, poena in auctorem cadit. SCAENA V. Hermenegildus iussus exspectare parentis occursum, patriae delicias filiolo suo describit. Recaredus. Hermenegildus. Filius. Rec. SUbsiste frater, donec occurrat pater, Aulaeque reddat. Herm. Patriae Augusti lares Salvete: Salve terra, quae nuper mihi Perdita revertis: Hispalis salve mei Pars magna amoris. Hispalis sortis meae Flos et corona! cuius aspectu diu Prohibita vultus lumina; at numquam meo Animo excidisti; cuius effigiem sinu Vivace semper cordis expressam tuli. Fil. Ergo ista terra prima mihi cunas dedit? Herm. Haec ipsa nate. Fil. Sentio; in fibris meat Dulcedo quaedam. Lumine orbatus, mea, Mea ista patria est, dicerem. Sed quae caput Hic vasta moles tollit? Herm. Augusta est domus Nostri parentis. Cernis hortorum areas, Ubi ver perenne ludit, atque aurae leves Serunt amica proelia, et miscent iocos? Fil. O gaudiorum gratia meorum capax! Hic ego superbum ad froena quadrupedem instruam, Hic ense et hasta bella signabo, manu Adhuc tenella, seriis donec vigor Accrescat armis. Sed quis hic fluvius meat. Lenique ripas lambit argenti sono? Herm. Famosus ille Boetis est, alti sinu Natus Tigaei, cuius ad ripas viret Semper smaragdus, donec affluxu amnium Tumidus, superbam cornibus frontem levat, Mugit, ferocit, spumat, insultat mari, Collidit auras, fluctibus caelum impedit. Fil. Talis ero quondam forte, cum vires dabit Aetas adulta. Quid video? virides viros Haec regio gignit. Her. Inde quod discas, habes, Dum tenera myrtus surgit, et nondum gravis Est buxus annis, facile, quam in formam voles Ducere, sequetur; fiet, ut flectes, homo, Locoque: sed si tempus induret fibras, Truncumque firmet, indocilis, inflexilis, Et obstinata, et contumax, frangi potest, Flecti repugnat. Fil. Capio, quod doces, pates, Dum vernat aetas, flectat in mores tuos. SCAENA VI. Hermenegildus ab occurente Civium choro salutatur. Chorus Civium. Hermenegildus. Filius. Praetor. Civ. POstquam furenti turbine emotum mare Periclitantis vela iactavit ratis, Serena rursus aura, et illustris dies, Ventisque et undis grata pax tandem venit. Hermenegildus rediit, eiectus nuper Furore patris: rediit, et regni inclita Ad sceptra rediit. Nempe si caelum furit Quandoque non aeternus est caeli furor. Herm. Deprensa non sic navis Aegaeo mari Post fluctuantes turbinum rixas, suam Amoena spectat Arcton, ut vestros ego Aspicio vultus, excipi ut vestro sinu, Amplexibusque cupio. Praet. Detectus tui En portus animi, dulce delicium, Pater. Herm. O care semper, carior sed nunc tamen. Vultus parentis! Fil. Genitor, hic avus est meus? Herm. Est ille. Quod me videris facere, expedi. Ego parentis pedibus adsternam caput. SCAENA VII. Levigildus occurrit filio Hermenegildo. Iuretur utrinque in mutuam concordiam. Levigildus. Hermenegildus. Filius. Praetor. Levig. DIvina fatus Praetor es: Populo imperant Reges: sed ipsis Regibus caelum imperat. Hermenegilde! Her. Genitor. Lev. O suavis mei Dulcedo cordis! Herm. Una spes animae meae! Lev. Amaritudo dulcis! et amara o meae Dulcedo mentis! Nate, sine plaga, sine Vulnere superstes vivis? Her. Haec mitis manus. Patris ferire noluit. Levig. Vivis? Her. Tuo Favore vixi genitor, et rursum tuo Favore nascor. Fil. Huc quoque augustos refer Benignus oculos. Levig. Sarcina o dulcis meo Pendete collo. Vigilo? num ludor iocus Vani soporis. Filius num iste est meus? Hermenegildus? Filii aut umbram manu Complector aut ipse umbra sum illusus pater? Her. Non est inanis umbra, quam stringis, pater: Hermenegildus sum tuus? nec sum tamen Hermenegildus ille, quem generis probrum, Hostem parentis, Numini invisum, solo Gravem putabas. Ille, si quando fuit, Pridem perivit. Si mihi credis pater, Nec esse nolui, nec fui talis; tamen Fuisse finge: nolo diluere scelus. Diluere crimen, crimen est; quando parens: Est ipse proprii filii iudex. Ubi Amor est patronus, esse delinquens velim, Qualem volebas, filium, genitor habes, Captum, ligatum vinculis. En me tui Strictum catena amoris: affusum tuis Pedibus triumpha. Lateris hoc ferrum mei, Sit tibi trophaeum, sit mihi aeternus pavor. Amor mihi eripit arma, quae furor dedit. Levig. O Numen! unde (verba quae laetus paro Amor resorbet) unde tam proles pia Mihi parenti tam impio! Nimium tibi Mi nate? (pectus deficit) dicam tamen, Nimium tibi crudelis, atque atrox fui. Non genitor; ursus, tigris, et pardus fui. Monstrumque quodvis. Plura no possum miser. Praet. O pugna amoris! rixa pietatis! Furunt Subinde amantes, sed amor est irae exitus. Levig. Verum est; amoris indoles veri est; licet Aliquando corde frigeat, numquam mori. Adverte mentem nate: promissam fidem Haec charta servat. Her. Paginae candor minus, Quam candor huius pectoris pacta exprimit, Descripta rursus teste confirmo Deo. Levig. Per pectus istud, unde non potuit patris Pietas revelli, iuro pietatem novam, Stabilem, perennem. Nolo memoretur mihi Vel nomen irae vereris, ex animo tumor Postquam recessit. Antequam in pontum dies Cadat iste, frontem Regium implectet iubar. Hoc et noverca poscit, et cives vovent. Chor. Vincite lauro tempora, et oliva simul Laurum implicate milites: festum melos Hermenegildi Regium nomen sonet. CHORUS. Docet cuique suam patriam esse dulcem, QUicumque suis procul a Paribus Pressus acerbi sorte exilii Longum patrio litore caruit, Si forte procul tecta parentis Rursum aspiciat, quam laetus ovat, Gaudensque canit: Natale solum, Tu mihi cunas finxisti olim. Tu quoque tumulum mihi concedes. Nectar quodam Deus infundit Patriae sulcis, quod non quivis Sentire potest, nisi qui patria Nascitur ista. Semper radiat Clarior ibi Sol, ubi quisque oritur, Magis arrident aetheris aurae, Quas quisque suae bibit in primo Limine vitae; sentitque, licet Ocusis cassus, genium patriis Auris proprium; cantaque hilaris: Hanc ego primam teneris hausi. Puer ex annis; haec mihi patria est. Videt algentes Scytha per campos Rigidas semper candere nives, Semper glacie flumina stringi: Horret, et alget, tremit, ac imis Coit adstrictus cruor in venis; Nec tamen umquam meliore solo Ambit patrias mutare nives. Ridet, si quis nimium laudet Fertile Paestum, mitia Tempe. Quamvis durum, et sulci impatiens, Gratius illi est natale solum. Ithaci quondam genus incultum Procul abductum litore Troiae Stetit in placido Charitum portu, Tenuitque sinum Divae Ogygiae: Sed male sanus scopulos patriae, Et iuga capreis invia Divae Praetulit hortis. Felix nimium Regie iuvenis, qui post longum Tandem exilium, natale redux caelum arrides, cernisque solum, Hostisque hostem semper amatum, Semper amantem stringis amice, Positisque odiis, simul obtentis Gaudes, patria, parte, ac regno. ACTUS III. SCAENA I. Cherintus recipit suum olim Athenis servum Pamphagum, cui suos in aula, quos habet, favores exponit, et in spem maiorum honorum erigitur. Cherintus. Pamphagus. Cher. COnsilia tempus sana maturat loco. Pamph. Valete Athenae; quando praesentes soli Video superba tecta, et augustas domos. Cher. Quis iste? vox est Pamphagi servi mei: Sed vultus alius, alius est frontis color. Pamphage! Pamph. Quis istas nomen in terras meum Transtulit Athenis! Cher. Imo quis turpo Hispalim Te tulit Athenis? Pamph. Castra qui Martis, Duce Hermenegildo, nobili hac ora stitit. Cher. Gaudeo reviso Pamphago. Pamph. Quis tu senex. Cher. Nosti Cherintum. Pam. Caelites! quis me tibi. Teque mihi reddit! Nosco, quem Dominum habui. Tuus esse posthac semper ut quondam, peto. Cher. Eris, ut fuisti, Pamphage, aeternum meus. Pamph. Sed unde cani capitis. Cher. Hoc aulae malum est. Cito senescit (nempe non vivit diu) Qui sequitur aulam. Pam. Vivis augusta quoque Cherinte in aula. Cher. Vivo fortunae satur. Felixque in aula. Me quidem ambitio extera Tenuit videndi regna, regnorum modos, Moresque, qualis forte Pythagoram, et senem Tenuit Solonem. Patria excessi; solum Ingressus istud, semper afflatu steti Sortis secundae. Fama mox ubi mei Penetravit aulam, lectus Augusto sui Morum Magister filio audaci, et fero. Exinde texi patrios ritu dolo Fidei Arianae, civium et Regis pio Favore (quod vix exteri aliquando queant Sperare) primas in Sacerdotum choro Sedes adivi. Legis affectu color, In me benigna studia Regina explicat. Pam. Cherinte, facilem sortis afflatum time. Cher. Quid est timendum. Pamph. Cum favet nimium, furit. Cher. Quem sequitur aurae Regiae aspirans favor. Velis secundis navigat. Pam. Pelagus tamen Timeat movendum. Cher. Quando spumosis patet Pelagus procellis Aliquis an possit mihi Fluctus timeri, quando sto sortem supra, Totoque pressum calco livorem pede? Pam. Cherinte, in aula es. Nullus hic fidus status. Hic saepe caditur, surgitur raro. Vitrum est Fortuna: ubi micat frangitur. Cher. Postquam meo Labore pasis otium regno datum est, Sperare possum summa. Sed Consul venit. Cautus propinquo ex angulo observa omnia. SCAENA II. Ex decreto Reginae Consul Cherinto exilium denuntiat. Consul. Cherintus. Cons. ABscede testis. Candidus quisquam tibi est: Cherinte amicus? Cher. Aula spumosum mare est: Piscatur hic ambitio, cui canna est fides. Spes vana stamen, hamus est fallax amor, Et esca, ficta verba, mendaces doli, Fucusque rebus illitus; praeda est nihil. Non parit amicos aula, qua candor procul Abest, fidesque; et aemuli fraudes coquunt. Te veneror unum. Tu mihi semper boni Es vena. forte et gaudium adportas novum. Cons. Infauste vates! Spes tua exhausta est. Peris. Extremum in odium est versus extremus favor. Cher. Consul iocaris? seria an prodis? Cons. Tuum Regina poscit verticem, et fertum, et faces Minatur. Cher. Isthuc sexus ac aetas trahit. Pam. Quam vera dixi: Lubricam sortem time. Cher. Et ipse memet exsecror. Facile id feram. Cons. Insanientis instar aptabat manus, Ut strangularet ipsa. Cher. Reperisset viam Captivus animus. Cons. Verita sed conos tuos, Exesse mandat Hispali, ac regno procul. Cher. Etiam beatis sedibus caeli velim Exesse, sedes illa si subeat poli. Cons. Unam hanc morandi in urbe concedit diem. Nocte exeundum est. Cher. Una supplicio dies Me solvet omni. Cons. Mandat, ut rursus tuas Repetas Athenas. Cher. Spiritum hoc reddam loco, Quo natus hausi. Cons. Te vetat cuiquam loqui. Cher. An aliud addit? Cons. Esse tu parum hoc putas? Cher. Plusquam Cherinthus meritus est: minus tamen Quam possit ira feminae. At quonam meo Regina scelere mota tam diros agit Furoris ignes? Cons. Error ah! nimium patet Tuus Cherinte. Quomodo astutus Sinon, Rotator aulae, iam tot annorum dolis Omni dolo superior, errore avium Iter iniisti? Noveras quanto fovet Recaredum amore, quanta promittit, cui Spei reservat. Stulte (da veniam meo Cherinte amori) in exulem abstractus male Hermenegildum, Regis affectum moves, Cogis Senatum, legis evertis basim, Hermenegildo ut faveat. Cher. Aut ludis mihi, Aut illa ludit. Nonne cum Regi dares Placitum Senatus, ipsa festivis iocis Regina vultus induit? paci annuit? Undansque tota gaudio lacrima genas Ubere rigavit? Cons. Fallitur candor tuus, Tenorque mentis integrae. Mendax nimis lacrima est mulieris. Tempus haud alia dabat Concilia, quando publico sensu omnium Probata res est. Gaudium finxit, furor Premebat animum: totus hic in te cadit, Qui solus huius auctor, et origo es mali. Cher. Ego origo? Cons. Nam quis alius? Hoc belli Duces Hoc aula loquitur, hoc Magistratus refert. Cher. Haec aula, non est aula, sed lustrum est, meris Stultis refertum, et canibus intentis ferae. Antrum omne perolent, omne virgultum stupent, Omnem tremorem virgulae arboreae, aut comae Produnt latratu. Creditur grandis Leo Capiendus; ecce prodit imbellis lepus. Amice Consul, non vocat, sed nec decet Arcana Regum evolvere: hoc scito tamen. Non ita crepante nubium clausae sinu Fervent procellae fulminis, corde ut calet Amor paterno. Floret hic, dum aetas viret; Sed floret etiam, fessa quando aetas cadit. Vidi sub aere cassidis fletu patrem Genas rigantem, bella clamantem labris, Sed corde pacem. His additae ab amicis preces. Minaeque ab hoste, milite, et amico simul. Omnia videbam lege fatorum geri. Quid Consul ageres in rei tantae ultimo Deprensus apice? An unus armatis minis Obnitereris? unus auderes Patrum Placita irritare? Nempe furiali faci Civilis irae pabulum atque escam dares. Adversa Regis sensa decretis dares? Scelus est in aula, nolle quod Reges volut. Flectendus illuc sensus est. quo Rex suum Inclinat animum. Placita qui loquitur, sapit. Sed ipsa rerum spectet eventum. Loco Quo nostra stabunt arma, si Regem dolor Agat in sepulcrum? Bella quis Martis reget? Quis insolentem spiritum infringet trucis Hermenegidi? Forte quam pacem dedit Suadente amore, viribus belli minor Genitor, coactus, sed suo probro, daret. Quid ergo tanto sanguinis fusi alveo. Cadaverumque strage tantorum est opus, Ut augeamus publicae damnum rei? Reddatur ille civibus, regno, patri, Sagum reponat, cassidem fronte exuat, Extinguat ignem chalybis, et circum gravi Radietur ostro, dextera sceptrum rotet. Frontem tiara regio inducat, Tagus Obsequia properet cadere de regno potest. Ut aula numquam solida privatum tulit, Sic solia semper lubricos habent gradus. Cons. Ergo a parente filium prodi voles? Nos peierare? saeva sub thyrso aureae Pacis recondi tela? Cher. Non istud velim Sed, si reguntur astra constanti fide, Mitam parentem iustus invadet furor. Permittet ultro scelera, qua prohibet Deus, Ut vetera plectat: Aequa non distat procul A scelere Nemesis. Impium a tergo gradum Vindicta sequitur. iuro ... Cons. Dum nectis moras, Discrimen auges. feminae crescit furor, Dum trahitur hora. Ne prior fugiat dies. Fuge hinc Cherinte. Cher. Tu ista consilia mihi? Tuo haec Cherinto? Cons. Sentio ex ipsis mihi Animam medullis eripi: at vereor tamen, Ut forte supplex Regis ad genua accidas, Et arte, qua vis pellere, accersas malum. Cher. Illustre iuro Cynthii lumen! pedem Verbumque non movebo. Reginae refer, Promptum Cherinthum iussa tam dura exsequi, At innocentem feminae zelo opprimi, Quemque tollerare nequiit, extortem piis lacrimis sequetur. Principum ingenia gravi Ratione frustra flexeris: malunt suo Damno doceri. Saepe quod perdi iubent, Desiderant deperditum. Cons. Hic animi tenor Constansque virtus cor mihi e fibris rapit. SCAENA III. Cherintus cum Pamphago machinas disponit, quibus et ipse se periculo explicet, et ad Reginae vota Hermenegildum implicet. Pamph. HAbe hoc Cherinthe. Nempe par votis tuis Meritisque merces. Sorte contentus tua Poteras beatus esse. Qui magna ambiunt, Ipsi recidunt nominis penas sui, Gradusque honoris diruunt. Sed tu faber Ipse es malorum. Ut exulis collo grave iugum levares, ipse fabricasti tuis Pedibus catenam. Cher. Falsa carminibus suis Cecinere vates: esse Sardoo mari Scyllam et Charybdin: Hispalis crudae sinus Habet ista monstra, iussa Reginae exsequar? Regi supremum spiritum evellet dolor. Imperia Regis exsequar? Bilis, furor Insaniensque flamma Reginam coquet. Quacumque mentem verto, naufragium subit. Sed mens honesti conscia procellas supra Omnes triumphat, quaque naufragium imminet. Secura fluctus scindit, et portum tenet. Non hic laborum finis, et merces erit Fidelitatis. Pamph. Consili quidnam est super? Cher. Ut verso itinere gloriam ad eandem ferar. Pamph. Umbras vocabis Tartaro? Cher. Haud umbris eget, Quem fax honestat ingeni. Hoc agam, ut nihil Agendo, teneam summa votorum. Mihi Recaredus aderit. Pamph. Frater ut fratri necem? Cher. Hoc astra vertant. Pamph. Filius matri? Cher. Haec quoque Vivat. Pam. Furentem placet? Cher. Et frustra hoc aget. Pamph. Et quid Cherinthe grande moliris. Cher. Manum Tuam architecto porrige, videbis meo Caelum favori sponte se in terras dare. Pamph. En expeditum Pamphagum. Cher. Sic te decet. Ego te per omnes milites, notum velim, Per et tribunos. Pamph. Patriam, nomen, pilum, Vultus colorem, cassides, arma, et sagum Cuiusque nosco, nosco vexilla, et notas, Quid imperabis. Cher. Vestis ut formam, et pilum, Vultumque mutes. Pamph. Habeo Vertumni in mea Manu apparatum. Cum volo, miles sagum, Rigidusque rursus induo. Cato togam, Civisque rusticusque sum. Qualem voles. Cher. Volo ... Sed ecce Regius iuvenis adest. Iterum sub umbras Pamphage. Observa omnia. SCAENA IV. Cherintus furentem Recaredum, quod per reditum fratris spe regni deiiciatur, placat: spem regni facit: suadet ut se Catholicum Hermenegildo simulet, et sacrum aliquod ab eo amuletum impetret. Recaredus. Cherinthus. Recar. AUdio triumphi publici, et plausus tubas, Hermenegildi gaudia, et mortem meam. Et hoc dolosa filio mandat parens, Ut, qui venenat viscera, furorem tegam? Cher. Exhalet ante bilis accensae minas, Quam destinatos urgeam mentis dolos. Rec. Occlusus ignis gravius erumpit: dolor Tectus ferocit acrius, vinctus furit, Oppressus urit. Voce contenta loquar, Ruptisque linguae vinculis flammas vomam. Excede pietas pectore, excede o pudor, Sublimis animi foeda tinctura, et color. Sint verba linguae, dextera ferrum ardeat. Feriam ore, ferroque loquar: aequalem dabo Utroque plagam, et pectori, et famae. Premet Haec lingua honorem; sanguinem hic ensis bibet. Quod peraget ensis, lingua vesano incita Clamore prodet: lingua quod fari timet, Hoc peraget ensis. Lingua si verba horreat, Si robur ensem deserat, chalybis minas Haec lingua lambet, spiritum hoc ferrum eruet E corde fratris. Cher. Labitur tempus fugax; Hora est loquendi. Quo rapit mentem furor Heroe Princeps? Cede: consulto impera Silentio doloribus. Nocet sibi Qui multa loquitur. Rec. Robur at nullum potest. Frenare linguam, quando tempestas mali In corde fer ver. Ira quae premitur, nocet. Cher. Sed non prementi. Rec. Nemini gravius. Cher. Furor Professus est inanis. Rec. Occlusus fremit, Et claustra rumpit. Cernis, ut pressus solo Vapor ferocit, volvitur, mugit, tonat, Durasque cautes frangit, et iactat suum Adusque caelos carcerem? Et parvis putat. Magnum dolorem posse velari fibris? Cher. Recarede, falleris. Ille, qui terra vapor Clausus tenetur, gravius in damnum furit. At si solutus vinculo exhalet, perit. Sic mentis ira quae tacet, gravius nocet. Meminisse libeat Tantali, cuius labra Irritat unda semper: hic numquam bibit. Loquacis haec est poena, quam demum feret, Permulta semper velle, sed nihil assequi. Recarede, qui vult facere, non dicat. Cadunt Consilia magna Principum, quando sua E sede partu praecoce in lucem exeunt. Rec. Documenta capio: sed dolor mentem eripit. Cher. Fuganda flamma pectore est, quae non tacet. Rec. Fugata flamma pectore in linguam volat. Cher. Linguam coerce dentibus. Rec. In oculos dolor Violentius ibit. Cher. Parte quacumque exeat, Partem ultionis optimam perdes. Rec. Minae Pars ultionis magna sunt. Cher. At qui minas iacet minarum damna concinnat sibi. Rec. Mea damna cupide quaero, nec veniunt tamen. Cher. Infausta nostris hora consiliis fluit. Omnem hic furentis clamor elidit modum: Heroe Princeps, suadeo, et te per tuam Oro salutem, per tuam famam; tace. Hoc te regendis fascibus natum proba. Regnare nescit, regere qui linguam nequit. Rec. Nocere nescit, regere qui linguam potest. Stringor, coarctor, ardeo, in cinerem fluo. Cher. Quae Furia? qui te possident Manes stygis? Si clamor iste prosit, i, silvas tuo Clamore terre. Rec. Parte qua fugiam, ut meus Non inde maius capiat augmentum dolor? Ut icta telo cerva, quam partem fuga Teneat, profunde semper infixam suo Lateri sagittam portat: Ita valles licet, Aut iuga requiram montium, semper meo Telum profunde pectori immersum fero. Quae praeter unda labitur, fletum ciet, Movet aura gemitus. Cher. Loquere nunc, quantum libet, Dummodo loquaris sana. Rec. Quid vis ut loquar? Cher. Quid torquet animum? quid tibi temet rapit? Rec. Vidi (resorbet lingua, quos meditor sonos) Vidi coronam, purpuram, solium meo Fratri apparari. Cher. Hoc torquet? hic fumi vapor? Rec. Me fumus iste excoecat, et visum eripit. Cher. Si se priusquam condat in noctem dies, Hermenegildus Regio e solio excidat, Ostro exuatur, sceptra vellantur manu, Capite corona, patrio affectus sinu Nonne et coronam, et purpuram, et sceptrum, levem Fumum esse dices? Rec. Dulce figmentum canis. Cher. Quod veritati dabitur. Rec. Implebis mea Cherinte vota. Si tamen fallas fidem? Cher. Crastinus ab aula me ferat ad Indos dies, Tuoque procul amore. Rec. Iurabis? Cher. Deum, Solem, salum, solumque. Tu iura quoque Arcana nulli pandere. Rec. Et Deum, et solum. Solem, Salumque iuro. Cher. Tutelae meae Quam texo, fidus servies. Rec. Vita iubes Fratrem emoveri? vota sunt pridem ignei Haec ipsa cordis: spiritum iussu tuo Illi e medullis extraham. Cher. Hoc Numen vetet, Tuam ut cruore fratris incestes manum. Hoc blandioris oris eloquio potes, Quodcumque meditor. Rec. Crimen ut fingam, iubes? iube alia. Mens honesta mentiri nequit. Cher. Te blandiora postulo: ut similes tamen. Simulare scire, Principes etiam decet. Sic cui voluptas, persequi umbroso feras Nemore latentes, qui suum campo ad necem Exspectat hostem, simulat, et fraudes struit. Simulare quisquis nescit, indignum caput Habet corona. Rec. Pande simulandi modum. Cher. Cras lege nostra Pascha libamus. Reus Est ille capitis, quisquis id nostro abnuit Libare ritu. Rec. Frater indulto patris Lege est solutus. Cher. Pergo. Romanos tenet Quicumque ritus, abnuet nostro sacram Obire coenam more. Rec. Nec frater volet. Cher. Vultus serenum pone, maerorem indue Et gestu, et ore. Rec. Hic absque figmento, meo In ore prostat. Cher. Finge pendentis modum Inter pavorem legis, et certam necis Necessitatem: lacrimis vultum riga, Suspira, et alto pectore gemitus trahe, Blandire fratri, ut credat Ausonia tibi Fide clare pectus. Rec. An credet, putas? Cher. Probus est, probisque facile rexuntur doli, Monebit ille, nobili ut coeptam fidem Tuearis animo, Pascha detrectes, patri Legique Numen praeferas. Satis hoc puta, Ut exuatur purpura, et regno excidat. Rec. Crimen probari convenit. Quod si neget, Quo teste agetur? Cher. Finge pietatem, roga Munimine aliquo aut annuli, aut sacrae crucis Te roborari. Iamque quod poscis, puta Certo peractum. hoc indice probatum est scelus. Tum tu sub antra nemoris abscede, et mihi Curas remitte. Facta, quae voves, dabo. Rec. O Sol Cherinte pectoris! quanto occupas. Dulcore mentem! Teneo, quod suades placet. Hac arte solium scando, qua frater cadit. Hermenegildus ecce! Cher. Pro votis adest. Solusne? Rec. Solus: maestus aspectu, et gradu Haerente. Cher. Princeps, utere hac hora, ut decet. Arcana, quae volvetis, hoc antro audiam. SCAENA V. Succedit dolus. Simulat se Catholicum Recaredus; credit Hermenegildus, amuletum donat; hortatur ad constantiam. Suadet, ut ad evitandum Pascha Arianum, fingat, se diutius in venatione aberrasse. Hermenegildus. Recaredus. Herm. NOn ante splendor Regius tinget caput, Quam se verendo Numini inclinat Dei, Qui regna donat; regna, quando vult, rapit. Nec stare tumidum patitur, aut miserum opprimi. Rec. Insultat. audis. Cher. Ne loquere, fili. tace. Tu parte ab illa Pamphage loquentis sonos Caute aucupare. Her. Me sitis regni quoque Calente tangit igne, quem mortalibus Cum vita, et aura, et lacte natura indidit. Recar. Hic est apertus ambitus. Cher. Fili, tace. Herm. O labilis fortuna mortalis throni! Salus periculosa, et obscurus nitor, Potentia impotens, amara suavitas, Dives sepulcrum, honor profanatus! Miser! Et centies, et millies ille est miser, Qui regna vane fingit, ardenter sitit, Assequitur aegre, cum metu fruitur, cadit Momento in uno. Corda qui fingit Deo, Meliore regnat sorte. Subiectum pede Excelsus orbem calcat, et laetus suas Amat tenebras; quas nec invidia impedit, Nec odia tangunt: imperat solus sibi, Sibique servit solus; et fugit, et fugat Et aurum et auram plebis: affigit sitim Fonti innocenti; verticem saxo applicat, Mollemque duro in marmore soporem capit. Multa valet, at pauca cupit, et metuit nihil. Rec. Pene mihi cor eviscerat. Cher. Tempus monet. Assume pectus. Ludus in tua est manu. Accede fili propior. Rec. O semper meis Inimica votis fata! Herm. Quis gemitus sonat Has inter umbras? Errone? Est frater meus. Recarede, quis te mentis affligit dolor? Rec. Sequebat alto in nemore fugientem feram, Arcumque iam contraxeram, intentum obvius Suspendit ictum pastor: effugit fera. Herm. Adhuc amoena bella venatus placent? Recar. Sic fata mandant. Gentis imperium tuum est. Meum ferarum. Herm. Nolo, me Regem voces Recarede: melius brachium regni tui Servusque dicar. Rec. Ego procellosum hoc mare Ingrediar? auro liberum obstringam caput? Manuque pura sceptra sanguinea geram? Regnare quondam dulce credebam, suus Cum Christianis legibus staret vigor. Oppressa pietas nunc iacet. Miser heu status Fidei Quirinae! lacrimae invitum occupant. Premuntque voces: Imo nec lacrimis licet Vacare, quasque corde protrudit dolor, Timor retrudit: quod sinum lacrima: aperit, Stringit medullas. Herm. Sequere Recarede impetum Sermonis. Ergo corde Romanos colis Recarede ritus! Rec. Corde, sed vultu vetor. Herm. Reclude fratri frater internos sinus. Recar. Hermenegilde, melleae auspicium mihi Felicitatis, me quoque aspexit Deus, Sed tardiore luce, si tardam tamen Lucem licet vocare, quae tandem venit. At quae procella ferveat, quantus fidem Ruat in Quirinam turbo, me nuper meus Docuit Leander: ferreus legis rigor, Tuaeque nuper fortis exemplum, impiae Furor novercae cogit, ut lugens tegam Sub Arcano pallio veram fidem. Testor rotantem sidera et terras Deum! Mihi cor dolore rumpitur. Quo me fero, Aut mors oberrat vultui, aut sceleris metus. Herm. Iam video, caeli Numen, impleri tua Promissa, video vota compleri mea. Recarede, nexum iuro, qui geminas manus, Geminaque iungit corda, non regni sitis Non pulchra sceptri ambitio, vel populos super Amor eminendi patrios suasit lares. Ubique forti patria est: Deus potest Reperiri ubique, ubique se caelum exhibet. At hoc vovebam semper, ut quidquid super Nostri est cruoris, nube detersa fidem Videat Quirinam, et qua patet regnum, Deus Impune ritu posset Ausonio coli. Si nunc latendum est, quique conceptus fibris, Umbra tegendus radius; adveniet dies, Quo clausa corde possit evolvi fides. Recar. Hora in propinquo est: pectus infirmum est tamen. Herm. Quid depluente lacrima vultum rigas? Recar. Hermenegilde, laetus hic Phoebus tibi est, malum At luctuosa Luna succedet mihi. Herm. Recarede, quid ais? quod tibi maestus Praesagit animus? Rec. Crastinus Phoebus vehit Solemne patriae Pascha; quid faciam miser? Ritu Ariano panis exsecrabilis Capiam venenum? Grande patrabo scelus. Capere refugiam? morte supplicium luam, Hinc Nemesis instat fulmine et flammis minax, Hinc Lictor atrox pectori ferrum amplicat: Aut est cadendum propria, aut turpi manu Carnificis. Ista publicum probrum facit, At illa facili terminat vitam via. Herm. Equidem est honestum, spiritum et vitam prius Dare, quam scelesta labe foedari: tamen Perimere semet, criminis grandis nota est, Unaque gemina vita truncatur nece. Recar. Infamis ense cadere Carnificis, grave est, Levius perire propriae ferro manus. Herm. Recarede! probri labe terreris? Pati Modicum pudebit, gloriae ut pondus feras? Nil sunt coronae Regiae, Lauri nihil, Si de cruore Martyrum aspersas vides caelo coronas. Rec. Fortium exempla obiicis. Ego tyro necdum proelio assuevi. Herm. Putas Aut aere corda triplici, aut rigido fibras Illis fuisse chalybe munitas? Luti Fuere nostri, debiles, timidi, anxii. Imo et puellae colla Virginea ultimae Dedere plagae. Vicit horrorem boni Copia futuri. Rec. Me pudet frater mei Timoris. at cum pectore id mecum loquor, Recarede, fies fabula, et mundi probrum: Tum mihi per ossa gelidus inserpit timor, Malimque pene gloria expungi, hanc notam Quam sustinere. Herm. Criminis merces, probrum est: At sustinere, pectus heroum probat. Recar. Sed fugere qui cum possit instantis sibi Mali procellam, sustinet; malo viam Alterius aperit. Her. Fugere cum pietas vetat, Alterius ansa nulla praebetur malo. Rec. Sed adde: nati est regula voluntas patris. Her. Si pater honesta iubeat. Rec. Ex ipsis fluit Legibus honestas. Herm. Quando non pugnant Dei Legi aeviternae. Rec. O legis aeternae rigor! Iubet luenda morte; sed prohibet mori, Mori volentem. Si mori nolim; scelus Est perperrandum; Si mori velim, reus Contaminatur animus. Admoto mihi Si pello ferro spiritum, fiam reus: Si abstineo, maculam contraham, et moriar tamen, Quo vela vertam? Herm. Fluctuo ambiguo mari. Dic: pane vetito mente decretum tibi est Non impiari? Rec. Sceleris ut tanti luem Fugere liceret, ipse violentas mihi Manus parabam. Her. Sequere consilium meum. Hodie per alta nemora, quod moris tui est, Abi, et fugaces sequere venatu feras. Tum finge te per semitam ignotam procul Amore praedae divium errasse. Rec. An fuga haec Scelere vocabit? Her. Qui timet letho obviam Porrige frontem, vertat in fugam pedes. Rec. Ambage nondum evolvor. In reducem mala Eadem redibunt: cogar ad ritum impium. Herm. Quid ergo poscis consili? E regno fuge:. Amica pandet tecta vel Socer meus, Vel Imperator, donec et mentem induas, Et mente robur: quodque nunc trepidus times. Tibi fiat olim dulce, pro Christo pati. Rec. Spondebis ista? Herm. Litteras comites dabo. Vel ipse clypeus ibo fortunae tuae. Rec. Meam iuvabis sortem, ut evertas tuam, Iterumque belli nimbus in pacem cadet. Unum rogabo, facile quod, frater, tibi est, Mihi muniendae serviet menti. Herm. Iube: Tibi cor ipsum e pectoris medio dabo. Rec. Antidota Romae, Martyrum cinere inclita, Possunt paventi robur et pectus dare. Her. Exarmo memet, captus exemplo tuae Pietatis. Rec. Isto spiritus scuto redit. Her. Olim hoc Leander munus infirmo dedit. Quando timori par erat noster tuo. Rec. Sed aula prodit. Dulcis eripitur sapor. SCAENA VI. Hermenegildus a parente Levigildo Rex inauguratur. Levigildus. Gosvvinta. Hermenegildus. Praetor. Chorus Militum. Lev. PLacet. Reclude carceres, cippos leva, Disiice catenas, Consulum fasces liga. Viridique ramo pacis auratae indue. Hermenegilde, magna spes altae domus, Columenque stirpis Vandalae, Hesperii potens Columna regni, tuque defessi patris Recarede spes secunda, cui bellax calet Mars in medullis, Diva cui iaculis manum Diana obarmat: vos meam, bini poli, Spem sustinere, Dividi utinam se in duos Regna paterentur! at velut Soles duos Non capit olympus unus, ita Reges duos Unica corona non capit. Sed nec iuvat Dividere regnum, pectora ut iungas duo; Dividere gemina pectora, ut regnum unias. Rec. Agnosco, genitor, genium, et ingenium meum. Mihi lustra, fratri regna debentur meo. Herm. Imo tibi regnum destinat mentis vigor. Rec. Quod genitor imperavit, hoc caelum probat! Her. Recarede, sceptrum debito, aut dono, tuis Manibus resigno. Rec. Sceptra iam pridem manus Fastidit ista. Her. Sceptra qui regni fugit, Capere meretur. Rec. Iura quod faciunt tuum, Meum putabo, quando sum totus tuus. Praet A. Quod clima mundi teneo? quam terram premo? Humanus ista corda non genuit satus, Quae non trahuntur, quo solent homines trahi, Splendore rerum. Lev. Rixa quam grata haec mihi est Dilecta soboles, ferre qua palmam, aut dare, Aeque est decorum. Gratulor genitor meae Felicitati, quando, quos discors trahit Animi appetitus, una concordes facit Ars obsequendi. Semper o Superi pia Haec bella foveant. Lite vos ista gravem Litem abstulistis. Veniat ad regnum prior, Qui prior in auras venit. Huic solium ac iubar Recarede cede; ac interim laetus die Fruere sereno, et regna silvarum tene. Quocumque regno est pulchrius regnum sui, Quod cuique virtus, non favor sortis, dedit. Rec. Patris voluntas regula est nati. Placet Quodcumque mandas. Lev. Ista Gosvvinta approbas? Gos. Quod destinasti mente, cum caelum probet, Scelus improbare est. Levig. Ergo quod superi velint Faustum evenire nomini Hesperio, et Gotho, Nostraeque stirpi, pone dissimulem tuo Generi apparatum, pone privati notas Hermenegilde: et quamlibet virtus sua Satis corusca luce, peregrino coli Fugiat nitore, purpuram tamen indue, Quam Tyrius ostri succus auctorat minus, Quam per tuorum bella Maiorum cruor Hostilis haustus. Ista clementi sinu Tegit innocentes, velat alienum scelus: Velare solum regiam culpam nequit. Chor. Mil. Haec purpura insolentem In invidi furorem Reverberet ruborem. Hermenegildus imperat! Lev. In bella natus ensis, inimicis minax Per vulnera actus hostium splendet magis, Hic ubi minister consili semper latus, Manumve obarmet. Ante quam in fulmen tame Liberetur ictus, praeviis minis tonet, Caedat rebelles, mollibus cedat quoque. Chor. Mil. Hic militaris ensis Detruncet os furori, Linguamque proditori. Hermenegildus imperat! Levig. Virgam sinistra regia augustam cape, Ferri sororem. Quando non dociles regi Prosternit ensis, virga male pressos levet, Metui manus sit una, sit amori altera. Ut lenitas timeatur, et ametur rigor. Chor. Mil. Eia aureum revolvit Se saeclum, aureosque In termites resurgit; Cadite invidi furores. Hermenegildus imperat! Levig. Corona fit coronis ornatus tui. Haec undulantem verticis stringat comam, Licentiamque mentis augustae premat. Qui mula poscit, pauca consequitur. Regit Manu impotente, regna qui plura expedit, Ibera plaude tellus, Gemino beata sole. Resorbeat furores Livor, furor calores. Hermenegildus imperat! SCAENA VII. Plausum interturbat Pamphagus ficto nuntio tumultus in castris exorti: ad quem sedandum Hermenegildus suum ex urbe militem dimittit. Pamphagus, et omnes qui supra. Pamph. O Sors acerba! dira! detestabilis! Cur me cruenti nuntium casus vocas? Quantum triumphum cogor, invitus, novo Turbare luctu. Lev. Grande quod portat malum? Dic unde? Prae. A. Si non erro, de castris venit. Pamph. Generose Praetor. Praet. Iste me tangit dolor. Pamph. Vocem dolori claudit accrescens dolor. Praet. Resume lassum spiritum. Le. Quod fert malum? Praet. Turbata sensus castra praesagit mihi. Pamph. Uno macello Caesaris miles perit. Praet. Quae monstra narras. Pamph. Caeditur, caedit, cadit, Vulnereque miles mutuo occisus iacet. Praet. Quae causa turbae? Pamph. Perdo narrando diem. Res ferrum et arma postulat. Praet. Prius at mali Deprome causam. Pamph. Pacis ubi amoenae datum Per castra late nuntiam, plaudens cohors Mutavit enses in coronatos scyphos. Aliquis Lyaeo plenus excordem, levem, Putridamque plebem militem Orientis vocat. Praet. Quis ille? Pamph. Nomen excidit, sensum dolor. Eripuit animo. Praet. Forte Barbantus fuit? Pamph. Castra habet ad ipsam fluminis ripam. Praet. Bucus? Pamph. Bucus est, is ipse. Praet. Perge, gestorum modum Seriemque narra. Pam. Accensus in Ducibus calor Excivit iram; dumque collisus furor Effervet, heu me! Anetus! heu mentis dolor! Praet. Ferro est peremptus? Pam. Occidit; dumque ultimum Animae exeuntis spiritum ducit, suum Hermenegildum voce languente invocat. Herm. O spes adempta in flore! Pamph. Tum vino ebrii. Et Marte calidi bella Lapitharum innovant, Et ense, et hostis mutuam in caedem ruunt. Praet. Et quid Tribuni? non represserunt malum? Pamph. Consilia vicit ira. Quin primus Ducum Ubi mitigatus est furor, totam nova Turbavit ira exercitum. Vidi suo Sanguine Cyrillum sordidum, Hormisdam truci Vulnere necatum, Athanasium letho datum, iuvenemque magnae stirpis, et paris spei Leucippum adempto spiritu Elephantis pede Misere peremptum; veteris Alpheni caput. Lacerumque corpus pedibus advolvi meis, Unde has profusi sanguinis maculas fero. Praet. Quid tunc Brisantes? Pamph. Testor augustum diem, Sollertis omne munus implevit Ducis. Sed quis prementis reprimar fati rotam. Qualis procellis rapta pugnantis freti. Cum Nauta clavum perdidit, ab omni ratis Sibi apparatum latere naufragium involat; Talis furoris impetu abreptus sua In fata miles urget armatas manus, Et admonentis verba non audit Ducis. Imo, o cruentae sortis exemplum grave! Memoria facti e corde mihi vitam rapit. Praet. Forte et Brisantes laesus? Pam. Et letho occubat Dum per rebellium arma contento tonat Clamore pacem, brachium et pectus ferit Adacta arundo. Praet. Signa quae prodis mali? Pam. Tremula exaratas literas dextra accipe, Quas, cum caret sepia, ut scripsit suae Cruore plagae. Praet. Symbolum nosco, et manum, Tuus Brisantes moritur, ut vivat tui Splendor superstes nominis Celeragradum, Pacem daturus militi, tumbam mihi. Tuus Brisantes. Martis o carum caput! Veneranda charta, gloriae testis tuae! Facundus iste sanguis invitat meum. Differ Brisantes fata, dum venio tuam Hausturus animam. Pam. Si brevem nectis moram Cernes merum cadaver, ubi miles stetit, Fusumque fusa sanguinem lacrima elues. Praet. Ite o Gradivi capita, magnanimi Duces, Iramque nostro militi, et ferrum date. Lev. Hoc facile credit quisqui, quod nimium timet. Timenda lentam nuntia exposcunt fidem, Qua natus ora es? Pamph. Alba me genuit, parens Olim Quirinae gentis. Lev. At Graeci tibi Sermonis est accentus. Pam. A primis adhuc Cunis Athenas detulit quondam parens. Levig. Quod nomen? Pamph. Aulus Verus. Ah! Princeps, moras Abrumpe: celerem poscit instantis mali Moles medelam. Praet. Fluctuo in partes duas. Hermenegilde, fateor, invitus tuo Abscedo latere: casus at praesens iubet. Quaevis furenti noxia est Marti mora. Dem iura quam vis militi, legi tamen subiaceo magni Caesaris. Sanguis meo Pendendus omnis sanguine est, quisquis fluit Me negligente. Nempe sic Reges solent Tribuere maestos Ducibus eventus, sibi Secundiores. Dumque secura tua Res sede posita est, copias nostras tuis Princeps adauge. Lev. Debeo hoc fidei tuae. Properate nostri Martis excelsum genus, Sub signa turmas cogite, et quaqua iubet Praetor, volate, ac turbini pacem date. Praet. Vestra arma, quidquid laudis emerget, ferent. Herm. Impensa sed quam studia mercedem ferent? Praet. Servire potuisse tibi mihi grande est lucrum. Herm. Quod sum, favori debeo totum tuo. Praet. Recipere amorem maximum lucrum puto, Hermenegilde vive. Herm. Tu fortis manu Pugua, triumpha, et gloriam pacis refer. O res breves mortalium! o plausus breves! Quos una donat hora, furatur sequens, Fortuna monstrat gaudia, et luctus parit. CHORUS. Docet inconstantem esse mortalium fortunam, et ipsa gaudia luctu terminare. O Quam brevis mortalium Est hora gaudiorum! Fugax voluptas sensuum! Dulcedo amara honoris! Mellita mentis toxica, Et vana larva pompae! Quae cruda Circe carmine, Vel Colchico appatatu Momento in uno gaudia In lacrimas resolvit? Pontique stantis otia In turbines citavit? O caeca gens mortalium Addisce veritatem: Quae donat hora gaudia, Sequens acerbat hora: Fortuna plausus obiicit, Et ingerit dolores. Quae dum affluit, simul effluit, Nec sistit unda cursum, Fulgur, quod igne fulgurat, Peritque dum coruscat, Quos devorat, dum sublevat In alta Sol vapores? Ephemeron, cuius dies Est primus et supremus, Constantiora dixeris Mortalium triumphis. Una hora plausus excitat, Quos funerat secunda. Fortuna monstrat gaudia. Et ingerit dolores. Pupilla eadem nascitur Risusque lacrimaeque; Quin ipse risus lumina In lacrimas resolvit. Sardoa crede germina, Quae dant in ora risum. Ridendo sed consopiunt Vitamque spiritumque: Non longa mundi gaudia Longos trahunt dolores. Momento in uno panditur, Et clauditur voluptas. Cum Capricornum Cynthius Splendoris igne lustrat, Et ultimis Trionibus Spectandus ora pandit, Uno dies renascitur Loco, peritque eodem. Ubi ortus est, occasus est, Aurora et Hesperugo: Nec inter ulla linea Deducitur diei: hic vita vivit plausuum. Ipso caditque in ortu. Fortuna monstrat gaudia, Et ingerit dolores. Felix, beatae fervidus Quem tangit aestus orae: Ubi nec dolorum exordium est, Nec meta gaudiorum. Miser! qui abit per invia, Flexusque non reflexos: Potestque saepe proditus A mare proditorem. O caeca gens mortalium Addisce veritatem! Quae donat hora gaudia, Sequens acerbat hora. Fortuna plausus obiicit, Et ingerit dolores. ACTUS IV. SCAENA I. Recardus acceptum ab Hermenegildo amuletum mittit per Casimirum Venatorem Cherinto. Recaredus. Casimirus. alii Venatores. Rec. ITe hinc in alta montium, in cava vallit In densa nemorum, in plana camporum; per Currite volantis Aeoli; quo vos mea iussa ordinarunt: sternite, necate, edite Stragem ferarum: nemoris imperium meum est. Casim. Partita iam sunt studia sociorum, mihi Sed quid reservas? Rec. Optimam ut ferias feram: Quae cordis ipsas penitus ei odit fibras, Pavidamque praedam me facit praedae meae. Casim. Praeda haec amoris forsan est? Rec. Erras. Cas. Amor Inquam imperandi? Rec. Vulneris tangis locum. Casimire. Cas. Princeps inclite, in damnum ruis: Fugis hanc feram sequendo, fugiendo fugas. Abscede magna luce, quam quisquis videt, Invitet; et altis abde te nemorum comis, Ad quae invidenti nullus accessus patet. Recar. Quid densa prosint nemora, quid iuga montium, Si mens in aula stringitur? quid me iuvet. Feras ferire, si dolor cordis fera Ferocior me lancinat? Quavis fera Ferocioris ardeo flamma ferae, Quam lancinare pervelim, et vulsis mihi Perimere fibris. Cas. Odia te torquent tui Recarede fratris? Rec. Maius est animi malum. Cas. An maius odiis esse fraternis potest? Rec. Amor esse quando potius exosus velis. Cas. Aenigma Princeps loqueris. Rec. At verum tamen. Casimire, toto pondere hunc odii premo, Honore qui me spoliat, et sceptro, et throni Iure, et corona At dulcis affatus tenor, Affectus ille candidus, quo se mihi, Suosque amores, purpuram, et vitam obtulit, Novas in isto pectore accendunt novi Faces amoris: crevit in flammas amor, Odioque iam par, Marte decertat pari. Cas. Et iste solitum fulmen ignorat chalybs? Rec. Est fulmen iste mucro: sed duro ferum, Mollique molle pectori. Adamantis velim Fratri fibras fuisse. Si sceptrum mihi Non obtulisset, ipse rapuissem manu. Casim. Te frater odit, ergo quid tu fratrem amas? Rec. Amo; et peremptum coede non fausta velim. Casim. Quod restat unum, suffer. Rec. At prohibet dolor. Cas. Contemne. Rec. Non contemnitur tuto manu Qui gestat arma. Casim. Parce. Rec. Latroni meo? Cas. Occide. Rec. Per quem vivo? Cas. Vis vivum? Rec. Volo: Modo perimatur. Casim. Vis trucidatum? Rec. Volo: Modo sit superstes. Cas. Regna vis teneat? Rec. Volo. Modo absque regno. Cas. Vis tibi servum? Rec. Volo Servum catenis obrutum, et dominum tamen, Cinctum corona. Cas. FAre, quid tandem voles? Recar. Sentire possum plurima, effari nihil. Vivere, sed absque spiritu hunc vellem; mori, Sed absque morte; regere, sine regno. Nihil Volo, voloque cuncta. Quod timeo, sequor; Quod quaero, fugio. Qualis Aegaeo ratis Agitata ponto, quando collisis furunt Ventis procellae, dubia tunc Boream fugit, Nunc cedit Austro, et iurgia undarum sequens Ventique rixas, dubia naufragio suo Duella finit: talis adversis agor Odio et amore; dumque se alterno rotant Impete, duelli finis est damnum meum. O sors amanti acerba! sed clemens tamen! Vel fratri amorem tolle, vel odium mihi. Quodcumque geminis eligas malis malum, Recaredus est beatus. Ast odium tamen Sua face rogum funeri accendit meo. Casim. Gravi procella volveris. Sed iam dies Temone verso pronus in pontum cadit: Constringe iussa. Rec. Cernis has crucis notas? Defer Cherinto. Cas. Nulla retinebit mora. Rec. Huc redde: malim potius in dextram dare. Voca huc Cherintum. Casim. Reddo, quod Princeps iubes. Rec. Debisne certo? Cas. Forte suspecta est fides Tibi mea, Princeps? Recar. Perge; consigna in manus. Cas. Aliquidne verbis imperas addi? Rec. Nihil. Casim. Adpropero. Rec. Siste. Casim. Quid iubes? Rec. Istud meae Postquam venire dixeris signum manu, Gestus Cherinti, frontis observa notas, Oris colorem. Cas. Nare ceu pressa feram Vestigat umber, facta scrutabor senis. Rec. Sed ante caelo teste desponde fidem, Silentiumque. Cas. Iuro. Rec. Nunc iussa expedi, Quemcumque et aulae senseris motum, refer. Hic ubi supino collis ascendit iugo, Tibi, ferisque attentus absumam moras. SCAENA II. Suspicatus dolum Casimirus dubitat, an amuletum tradat Cherinto. Casimirus. IMpie adolescens! pectus Eumenidum tibi Aestuat ab igne, et tota styx animum cremat. O spes caduca! o nostra sine fructu Notis Dispersa vota! Silva iam decies mihi Haec visa frontes ponere, et rursum suos Sumere virores, iuvenis istius trucem Ex quo tumorem suffero, et genium gravem: Et sub profana veste divinum tego Animi calorem, ut Hispali quondam fidem Videam Quirinam. Vora respexit Deus, Et me beatum fecit hodiernus dies. Vidi, Quid ultra postulem? iam me subit Cupido mortis, antequam infaustus dies Sequatur alius. Vita mortalis brevi Conclusa fine, quando satiavit semel Honesta vota, funeri involvat caput, Alter priusquam tragicus oriatur dies. Felicitatem semper a tergo premunt Trepidi pavores, horridi casus, dolor, Minaeque euntis semper in peius mali. Quid inquietus iste molitur puer? Quam iam cadente Sole vestigat feram? Quos Ariana fraude concinnat dolos? Qualem huic catenam fabricat addendam cruci? Celabo iussa. Namque mihi rigidus timor Per ossa currit, forte ne partem feram Fraudis paratae. Sed quid effrenis puer Incendiorum devomet? Mortis mihi Est certa merces. Interim fidus perit Hermenegildo servus. Ut iussit, dabo. Fors ipse gemmae splendor ostendet dolos. SCAENA III. Casimirus consignat amuletum Cherinto. Hic ad Consulem illud transmittit, a quo non dubitat Reginae tradendum, et hinc efficacius in ruinam Hermenegildi serviturum. Cherintus. Casimirus. Pamphagus. DIctata lente studia Recaredus trahit, Morasque nectit, Timeo, ne insanus puer Confundet artis ordinem. Cas. Exspectat Dabo. Fortuna te, Cherinte, pro votis mihi Obtulit. Cher. At adsum. Turbinum est aliquid. Cas. Nihil. Recaredus. Cher. Et quid imperat? Cas. Munus tibi. Cher. Gratum est benefici Principis munus. Cas. Vale. Cher. Adverte pauca. Cas. Temporis me urget suga. Hic densa post carecta venabor dolos. Cher. Iam vota teneo; vela iam facili tument Impulsa vento. Colloqui fratri est datum: Hermenegildi miles inductu tuo Eductus omnis urbe: Recaredus volat Per res qua nemoris: in manu signum mea est. Brevis hora factum saeculi unius dedit. Pamph. Monet hora. defer Consuli Crucis notam. Cher. Egone? Perire Pamphage Cherintum iubes. Si me architectum resciat Consul doli, Actum est; peribo. Et impia, et pariter pia est Gens ista, fraudis abstinens, ultrix doli. Pamphage, tuarum hoc partium est. Qualis soles, Iterum resume Prothea: internis vafre Te finge mentis anxiae curis agi, Ut exsecrandas Colchicae fraudis notas Legis severo vindici ad manus feras. Frontem asperabit, et supercilium grave Attollet. Unde, quaeret, hoc venit tuis Lucrine, manibus? Finge Recaredi sinu Cecidisse: subde tempus, et locum, et situm, Omnemque cautus consili molem explica, Quod frater exsecrabilis fratri dedit. Pamph. Rem teneo totam. Cher. Post, ubi seriem rei Dederis apertam, lacrima ficta roga; Ut cuncta fido clausa contineat sinu. Ignem rogabis ore ut oppresso ferat. Vix tam repente fulminis telum cadit, Quam Consul huius ordinem arcani feret Reginae ad aures. Illa si noscat, sat est. Reliqua furentis impotens zelus dabit. Unus susurrus feminae iratae est satis, Ut sede totum moveat Acherontem sua. Pamph. Facti Senatus ordinem, et seriem exigit. Cher. Moris moras implecte: compulsus tamen Rem prode totam. Pamph. Scilicet ferri preces Mihi admovebunt. Cher. Plectere at numquam licet Testem indicantem iudici alterius scelus. Pamph. Volent probari singula. Cher. At factum patet. Reus ipse non negabit. Inclinans monet Properare Phoebus. Pamphage, ut iussi, expedi. SCAENA IV. Angitur ex occulto auditis Casimirus. Satuit paratas fraudes sub obscure Hermenegildo insinuare. Casimirus. APerta fraudis machina est, nullus locus. Dubio est relictus. Fraudis hoc pondus grave Hermenegildum poscit. O fortis iocus, Miserande Princeps! Consili experti mihi Quid super agendum est? Pandere arcanum, fides iurata prohibet. Quod tamen crimen foret, Periclitantis Principis vitam fide Servare fracta? Nimius est legis rigor Qui cogit esse Principi infidum suo. At si revelem, vita Recaredi quoque Periclitatur. Adde: sum solus, doli Ad quem Cherinti et Pamphagi veniunt. Negent Fabricasse technas, arguar fraudis faber, Et ipse ficti criminis poenas luam. Medium tenebo Sic loquar possint doli Ut anteverti; nec datam infringam fidem. Celabo fabrum sceleris, et prodam scelus. SCAENA V. Orator Regis Longobardiae gratulatur Hermenegildo coronam: petitque sui Regis nomine subsidiarias copias ad Romam subigendam. Hermenegildus. Orator. Filius Hermenegildi. Herm. ORator adsit. Or. Sidus Hesperii soli, Heroe Princeps: quando tam brevibus nequit Succincta pennis Fama de Boeti ad Padum Tuos honores ferre momento, decet Me praevenire Regis affectum mei. Hinc tibi coronam (Flavii affectu loquor) Primam secundae pronubam, et semper novae Meritum coronae praemio semper pari Pendi vovemus. Herm. Sive maiestas metum, Sive mereatur vota; me solio Deus Locat ille, cuius nutibus mundi arbitri Surgunt, caduntque; cuius imperio occupant Excelsa Reges solia, et eversis ruunt In ima soliis. Arte mortali licet Regnum tenerem, prima curatum mihi Haec esset una, patriae, regni, patris, Et exterorum Principum voto obsequi Sed quid parentem Flavius poscit meum? Praet. Quantum quietis oderint turpe otium Res universi, singula loquuntur satis. In gremia fontes fluminum currunt; mare Flumina requirunt; surgit ex ponto vapor, Et vapor in auras solvitur: semper volat Aura inquieta, montium affligit iuga, Mare in procellas excitat, silvas quatit, Omnemque mundum sedibus ab imis movet. Haec imperantium indoles animos tenet: Nullis quieti finibus fines suos Protrahere gaudent: donec amplexu ambitum Mundi coronent. Nobili hoc vitio Ducum Mentes laborant, semper ut tendant nova In regna votum, dumque quod deest vident, Deesse credunt omnia, ut desit nihil. Haec quoque medullas Flavii incendir siris. Ad sceptra natus, sceptra, quae quondam Patres. Tenuere, poscit. Spiritu tanto minor Italia numquam poterit augustam sitim Explere, donec Imperi summum decus Roma superaddat. Saepe Maiorum inclito Tentata. Marte steterit audaci licet Invicta fastu, posse se vinci tamen Superba docuit. Quando iam pacis sinum Rex occupasti, et otio miles perit, Aut est quieti civium. et regno gravis, Illud precatur Flavius; vires tuas Accedere suis. Praeda quae veniet, tibi A Tibri ad Aetnam cedet. Herm. Hoc leges iubent, Natura mandat. Flavium si quod premit Periculum, Periculo ut sistam meo, Si fas piumque non vetent. Ambo sati Prodiimus una stirpe. Maiores sui Tenuere Italiam; regna Maiores mei Hispana. Quisque sorte contentus sua Vivat quieti. Namque quid Boetin Pado Miscere, Tybrin iungere Charybdi iuvet? Ut certa fluviis litora, ita certam Deus Metam imperanti posuit. Exundans calor Virtus videtur, gloria verae caret Virtutis, Illa est vera, quae invigilat suis, Parcit alienis. Ipsa si quando suas Elementa sphaeras transeunt, sese atterunt. Limite suam potentiam hic honesto tenet. Qui posse non vult plura, quam posse addecet. Orat. Quid? An Quirini nominis famam times? Periere Fabii, Caesares magni iacent, iacent Catones. Quidquid aut bello fuit, Aut pace magnum, terra tumulatum occulit: Vides Sacrorum Principem in pacis sinu, Totamque Romam in otio? et lentus potes Audire quondam Romuli fastus iugum Subiisse nostri generis augustos patres? Decet hunc iugum subire, qui imposuit iugum. Saeva dominatur Roma; dominatum ferat. Herm. Amat quietem Roma, quam pietas amat. Invicta Romae purpura insultat sago, Et mithra galeis; ossa sanctorum suis Sepulta tumulis Martis illudunt minis. Sedendo Roma vincit, et geminum rotans Gladium, severo corpora imperio ligat, Animasque stringit. Vetera si expendas, iacet Spoliatus ille, Numini quisquis sacras Spoliavit aras. Orat. Laudo pietatem tuam: Tamen id potente militis flamma potes, Augusta Roma Regium ut toleret caput, Patruoque regni sceptra Pelagius tuo Cedat Leandro. Herm. Crimen hoc superi vetent. Ego providentis fata perturbem Dei? Ego sacrato vertici imponam pedem? Terramque mithram, cuius in medio sedet caeleste quoddam, et maius humano decus? SCAENA VI. Casimirus interrupto Oratoris sermone ad aurem Regis admittitur. Casimirus, et iidem qui supra. Cas. O Sancta pietas caelitum! Praet. Quo te gradus? Cas. Admitte Princeps verbulum. Praet. Iam non vacat. Loco recede. Casim. Verbulum Regi unicum Haec urget hora. Praet. Cede, vel poenas feres. Orat. Quis insolente turbat hanc aulam sono? Casim. Hermenegilde! Her. Quid petis. Casim. Ad aures tuas. Arcana verba. Casus, et tempus moram Non patitur ullam. Her. Regium hoc credo decus Aurem negare nemini. Huc proprior ades Casimire; quis te casus audacem facem facit? Orat. Quid insusurrat auribus? lacrimis magis; Quam verba fundit. Militem in campo premit Casus sinister? Oris ac frontis color Regi recedit, maeror in vultum subit. Oculo paterno filium adspectat. Tacet: Attonitus haeret. Her. Parce: rumpendus tui Sermonis ordo est. Reliqua meliori velim Horae reserves. SCAENA VII. Hermenegildus tentat eruere ex Casimiro clarius, quae et unde in se struantur fraudes, sed frustra. Haeret an credat: securitatis tamen causa filiolum alio transmittit. Hermenegildus. Filius. Casimirus. Praetor. Herm. Dulce solamen Patris! Amor meus, dolor meus, quo me rapis? Fil. Quis nos sinistrae sortis infestat furor? Iterumque! patrem torquet, et natum premit? Herm. Casimire, deme nubilum verbis: rei Quid subsit ede. Cas. Plura ne Princeps iube. Herm. Aliquis meorum sceleris in partem venit? Cas. Per Numen oro, ne iube, quod non licet. Praet. Coge in catenas; verba per ferrum exprimes. Cas. Extrudere animam corpore ex isto potes, Ex ore numquam plura Casimiri exprimes. Praet. Si fraudis est periculum, grande est nefas Caelare Regem Criminis paris est reus, Qui texit astus, quique contextos tegit. Cas. Pietate Princeps stringor, ut moneam; pari Pietate stringor, ut datam servem fidem. Neque tecta quidquam proderit palam eloqui, Nisi prius ille vinculum linguae crimat, Qui posuit. Her. Ergo vade; quod latet, erue. Fidelitati plurimum credo tuae. Praet. Pericla Regum non ferunt longas moras. Praeoccupentur, antequam incautum occupent. Herm. Dum veritatis clarus albescat dies. Nihil est movendum. Saepe dum incerto obvias Periculo, periculum adsciscis novum. Praet. Nisi mera fingat somnia, est certus dolus. Her. Credam referre somnia. Hoc hominum genus Rude est, et aeque ficta pro veris canit. E quidem parenti semper est constans fides; Nec. quid timendum, video; si genitor favet. Praet. Fratri timendus frater est. Herm. Si quod vovet, Non obtulissem sponte. Praet. Nec mentem subit Verus Novercae genius? Her. At pacta est fidem. Praet. Fuit inimica. Her. Pulsa sed pietas redit. Praet. Sincera pietas pectore aut numquam exulat. Vel, si exularit, integre numquam redit. Her. Aspice coronam. Praet. Video simulacrum rotae. Herm. Sed quid timendum iudicas? Praet. Quod non times. Herm. Vivit quietus, qui nihil metuit mori. Praet. Debet suis timere, qui sibi non timet. Herm. Illum meum censebo, qui exemplum meum Sequetur. Praet. Uxor est super. Her. Tuto loco. Praet. Neque te tennellus filius movet? Fil. Pater. Mori statutum est? Quis mei curam geret? Her. O astra! quantus ossa mihi stringit rigor? O nate! cursum patris, imbelli licet, Manu coerces. Fil. Excidi genitor tui Sinu favoris? Her. Nate mi! utinam magis Vel faustus esses, vel mihi carus minus! Hermenegilde, vela quo vertes? Patrem Natura fecit: cura te nati ligat. Tecum reserves? sanguinis flos hic tui Tecum peribit; quodq, metuendum magis, Fidei Quirinae nomen extinctum putris iacebit umbra. Praetor, hoc fidei tuae Committo pignus: defer ad matrem ocius Commune amoris vinculum: secum iube Servet quieto tempori. Seu me Deus Vitae reservet, seu mori iubeat, suus Ero semper. Illa fervida caelum prece Mihi favere iubeat, et quidquid feret Turbata rerum scaena, qua semper solet Constante mente, et pectore infracto ferat. Praet. O dura Sortis fata, quae tali imperant A Rege servum dividi, et natum a patre! O gemma magnae stirpis, ad matrem est iter. Fil. Hodie paterno redditus primum solo, Hodie exulare cogor? Her. Exilium omnibus Communis est sors, donec in caelo redux Animus quiescat. Fil. Impio innocuas manus Si polluissem scelere, num gravior mihi Poena adderetur? Her. Poena tunc esset tibi Patria exulare nate, nunc tua est salus. Fil. Patri iubenti pareo: exilium meum Hoc nemore peragam. Her. Tigrides, pardi, lupi Ursi, et Leones occupant, nate, hoc nemus. Fil. O barbara nimis silva! funestum nemus! Avibus quietem tribuis, et domino negas. Her. Fuge, fuge mea dulcedo, tormentum meum! Filius. Ah! fugio genitor, fugio in amplexus tuos. Her. Nusquam minus securus es. Filius. Nusquam magis. Her. In me volabunt arma. Fil. Ero clipeus tibi. Herm. Te nate ferri vulnere et letho exime, Ac me dolore. Fil. Miles, ut fugiam doces? Herm. Constantis animi, nate, me robur doces. Una cademus ergo. Fil. Tu vive o pater! Si vita patris filii constat fuga, Fugiamus anime patriam. Hoc non est novum. Novum est amato a patre compelli ad fugam. Novum est amante a patre. Her. Mi fili, vale. Filius. Pater! revertit animus, et retro pedem Violentus urget. Genitor, aspectu tui Non satior umquam. Respice, o dulcis pater! Adhuc semel da ruere in amplexus tuos Herm. O vulnus acre amoris! o dulcis dolor! Iam perge maesti patris extremus dolor. Filius. Parere patris iussibus nitor, pedes Semper recurrunt. Ire non possum. Herm. Meos Rape hinc dolores Praetor. Fil. O pater! pater! Her. Iam solus omnem sortis exspecto aleam. Quamcumque sese vertat in partem, meus Mihi candor est solacio, et purus color Animi innocentis. Si parens hostis mihi est, Feram parentem, fronte qua natum decet. Servile se si rexat ingenium dolos, Manu hac refringam; et grande documentum dabo. Quid laesa pietas possit, ubi ferrum rapit. SCAENA VIII. Consul refert se acceptum a Piscatore amuletum Reginae consignasse; cuius nomine Cherintum rogat veniam immature decreti exilii, et ut in Senatu contra Hermenegildum agat. Consul. Cherintus. PIscator ille fune constrictus manus Teneatur alto carceris clausi specu. Miserande Consul! Patria infelix! Miser Rex, et Senatus, plebs et Arii fides! In quod recidimus saeculum ferro grave! Has tibi Cherinte gratias reddit tuus Hermenegildus, Regiae invito polo Per te repositus; credulo hos tandem refere Fructus amori. Cher. Fata sic caeli volunt. At nonne ad illud addidi: Irato Deo. Tamen volente, solia pressurum, gravi Ut inde lapsu turpius demum cadat? Cons. Dixisse memini: dicta et eventus probat. Crucis illa imago Regis ac regni est salus. Cher. Sed quod Lucrini crimen est? Cons. Nullum, tamen Ut veritati serviat, tuto loco Est continendus. Dira, funesta, horrida Edixit, et quae pectus attonitum stupet. Ratus ego tanta scelera reticeri nefas, Reginae aperui. Stupuit, et flammas vomens Omnem Senatum accendit in flammas pares Vindicta nunc, et legis urgetur rigor. Haec causa mixta est; tangit et cultum Dei Et laesa iura Regis. Hic geminum forum Coire in unum debet, ut tantum scelus Rite exigatur. Causa qua ritus sacros Tangit, Sacerdos iudicat: sed qua petit Rebellione Regis augustum caput, Statuit Senatus Inde, ne cedas loco Regina te, Cherinte, iam supplex rogat. Adverte: supplex orat. Hoc enim tibi Referre iussit. Parce fervori incito, Primoque Zelo. Sis licet laesus, tamen Regni, Deique cogita causas agi. Si pro virili dirigis causam, tuum Infula sacrorum prima praecinget caput. Age hoc Cherinte, Numen exspectat, iubet Ratio aequitatis, postulat regnum, rogat Regina, cuius pectore augusto fides Nostra habet asylum. Cher. Praemio nullo fidem Vendo, nec ullis terreor lethi minis. Constans utrinque, immobilis stabit, tenax Mens aequitatis. Recta quod ratio exigit. Aget Cherintus: recta quod ratio vetat, Vitabit. Esse nolo suspectus. Fidem Qui Vaticanam sequitur, Arii timet Consilia Mystae: vota consilii audiam, Vestrisque pronus sensa submittam mea. Inde hinc Athenas vertat, et sacras domos Iterum verebor Palladis, sancta caput Redimitus olea. Cons. Caelites aliud dabunt, Constantiore ut pace nobiscum dies Agas serenos. SCAENA IX. Levigildus habita contra Hermenegildum signa conficta suspicatur. Levigildus. Consul. Cherintus. Praetor. --- Consul, aut error mihi Offundit umbras, aut dolus texit dolum Hermenegildo. Facilis in pacem mihi Datus a Senatu nutus, et nato meo Decreti honores Regii, non sunt pii Documenta amoris, sed pio infandi doli Colore tecti. Nempe sic aulae solent Felicitatis semita ad tristem exitum Parare scaenam. Vereor, ut simus malae Materia fraudis, quique constrictus iacet Piscator antro, filium in praedam trahat. Cons. Credis tribunal integrum iniustis agi Sententiarum calculis? Lev. Credis pium Hermenegildi pectus affectum impium Repente trahere? quique maiorem suis Votis honorem tenuit, in praeceps dare Tam subito velle gloriam, et sese, et suos? Cons. Quid his reponam? facinus est clarum. Audiit Piscator omnem sceleris intenti ordinem. Lev. Quid ad haec Cherinthe? Cher. Si iubes Princeps, loquar. Age aequitatis legibus: factum exige Ad iura regni. Post, ubi partes suas iustitia rigide exegerit, clementiae Tuae licebit, Regibus quidquid licet. Lev. Ut aequitati causae, et innocentiae Hermenegildi a patre permultum dari Intelligatis, primus excedam foro. Iudicia vos transigite; nec quidquam metu Decernite, aut amore. Privatum reum Credite, et in omnes iuris aequati viam Servate. Lex haec iudicem iustum decet, Timore nil statuere, et affectu nihil. Maius est minister iuris, et timor, et amor. Quo se recepit natus? Praet. Affusum Dei Videre ad aras. Lev. Ocius nostros iube Subire vultus Sensuum nempe hunc habet Nidum suorum, Numinis templa et tholos, Arasque Divum. iuro dominantem mihi, Regesque iusto Numine prementem Deum, Si quis (quod equidem credo) fabricatur dolus, Impete retrogrado poena in auctorem cadet, At ecce prodit, nudus, et inermis, sui Securus. Istud frontis extersae iubar, Haec promptitudo facilis ad iussum patris Opinionem sceleris ex animo fugat, Et innocentis filii speciem ingerit. SCAENA X. Levigildus confisus innocentiae filii causae cognitionem Senatui demandat. Levigildus. Hermenegildus. Cherintus. Consul. Numquamne per te pace tranquilla mihi Frui licebit? Semper elisa maris Una procella in alteram infaustum patrem Coges procellam? Her. Absconditum exhalat malum. Domine: Parentis nomine abstineo: scelus Si quod patravi, nolo me nomen patris Defendat. Animus innocens sibi sufficit. Scio mihi fraudes instrui, ignoro modum. Cognosce crimen, criminis poenam exige. Peccasse si convincar, expendam scelus. Levig. Quod impetrasse maereas, audax petis. Sed iam statutum est. Publicum causam tuam Dic ad tribunal. Her. Publicum causam iubes Dici ad tribunal? vile sum e vulgo caput? An de potentum sanguine Heroum satus? Levig. Haec forma iuris. Herm. Domine! Levig. Quid frustra es? tace; Iam constitutum est. Herm. Iudicem iustum mihi Te posco solum. Lev. Lege rationis vetor, Usuque regni. Iudicem iungi patri Lex nulla patitur. Herm. Iura non stringunt patrem, Simulque Regem. Lev. Iura non ullum eximunt: Amore Reges, vique privatos ligant. Herm. Suspectus est Cherintus. Lev. Affectum tibi Hic pendit omnem. Cher. Muneris quando mei Sic ratio poscit, adero iudicio, tamen Subiicio sponte patribus sensum meum. Herm. Da dignitati iudicem aequalem meae. Lev. Quicumque iudex maior est grandi reo. Herm. Ego me patrati sceleris immunem scio. Lev. Et innocentem credo. Her. Non fugio tamen Ullum tribunal. Nullius culpae reus Nil metuit animus. Iudicet, quem tu voles, Qui mente constat, iudicem nullum timet. Hic dignitati cedo, regalis notam Hic pono frontis: Regia sceptrum manu, Humerisque purpuram, et latere ferrum exuo. Praet. Adsunt parati iudices. Lev. Vobis Patres, Hermenegildi trado librandum scelus. Si quis beatas credidit Regum vices, Captusque inani luce radiantis laris Vilem exsecratur rusticae sortis casam, Me videas, et te nate. Documento sumus, Quod sit levamen Principum, quando suam Fortuna scaenam mutat, et miscet iocos. SCAENA XI. Hermenegildus coram Senatu causam dicit. Consul. Hermenegildus. Senatores. Cherintus. Notarius. Cons. MEliore Princeps digne fortuna; id rogo Primum, prementem sortis urgentis vicem Constante tolera mente, qua Regem decet. Erroris haec est indoles, semper fori Horrere iura. At ille, qui caelos regit Numine perenni, sensa qui abstrusa inspicit Animi latentis; ille sincerum mei Pectoris amorem cernit, et castam fidem. Qua te, tuumque sanguinem, et honorem colo. Hunc testor, inter iudicis sortem, ac rei, Si deligendi genitor arbitrium daret, Te iudicare, et esse ego mallem reus. Herm. Te semper aequum censui. Hinc maior mihi Spes firmat animum. iustus, et recti tenax Senatus, innocentis oppressi est salus. Cons. Hermenegilde, sacra Romulei Patris, Ritusque, leges, iura, et imperia probas? Her. Hoc grande crimen illud est, quod me trahit Hoc ad tribunal? Inita consensu tuo Pariterque Patrum foedera loquuntur palam. Vos approbastis. Cons. Nodus hic nondum rei est. Sed scitor istud. Her. Sacra Romulei Patris, Ritusque, leges, iura, et imperia probo. Cons. Si iura fidei Romulae in metas breves Constricta, posses limite effracto, plagis Inferre mundi pluribus, non id tuus Suaderet ardor? Herm. Ista quid quaeris? scelus Opere patratum, iudicis tractet forum, Non sensa mentis. Corda rimatur Deus. Cons. Etiam tribunal corde rimatur, reus Cum fraudis ageris. Herm. Fraudis? et cuius? Cons. Sciam, Cum, quid reponas, audiam. Her. Nec me pudet Verum fateri. Vota si mentis rogas, Te quoque Senatum, Regiam, Regnum, et Patrem Omnesque late limites mundi, sua Aperire vellem lumina ad fidei iubar. Cons. Magnum patrati sceleris indicium facis. Herm. Sed perpetrasse me hactenus nondum probas. Cons. Auctor negandi patriam Arii fidem Nulli fuisti? Herm. Patriam Arii fidem Per me negarit quispiam? Quando? Cons. Hoc die. Herm. Per me negasse neminem hic vidit dies. Cons. Quid si probetur? Herm. Neminem hic vidit dies. Cons. Constanter istud asseris? Herm. Constans Deum Appello testem. Cons. Voce periura abstine. Quid collocutus fratri es? Arii ut sacrum Pascha exsecretur. Her. Fratri ego? (o Superi boni! Quam nulla amici pectoris tuta est fides!) Cons. Et verba rupes audit, et loquitur nemus. Solus locutus fratri es: haud solus tamen Verba Recaredus audiit. Herm. Nemo mea Aut arte fratrem, aut fraude seductum arguet. Cons. Piscator adsit. Herm. Filium Regis, caput Tam vile tantae noxium culpae facit? Cons. Unde unde pateat veritas, semper sacra est. SCAENA XII. Pamphagus (sub nomine Lucrini Piscatoris) contra Hermenegildum ad tribunal deponit. Pamphagus sub nomine Lucrini, et iidem, qui supra. Cons. ADest Lucrinus. Stringite catenis manus Pedesque: lingua vinculis solum vacet. Pam. Hoc ergo merui? Cons. Perfidum atque audax caput! Prode ad Senatum scelera, quae soli mihi Dedisti in aurem. Pam. Praemium hoc ergo mea Pietas meretur? Crimen alienum tuas Pietatis actus ignibus ad aures tuli: Tu me architectum sceleris alieni facis. Cons. Cur prodidisti? Pam. Credidi Regis caput Immune poena. Prodidi, ut ferres modum, Non ut necares. Vita si Regis scelus Hoc expiabit, foedius mentem mihi Scelus impiabit. Dicar insontem neci Dedisse Regem. dumque correctum minus Exopto, maius ipse committo scelus. Quaecumque dixi, dicta nisi probes, nego. Cons. Laniate membra: caedite infandum caput: Divellite artus artubus, donec sinu Aut veritatem promat, aut animam vomat. Pamph. Pereat Lucrinus; dummodo Regis mea Stet morte vita. Her. Iuvenis infelix! times? Nihil verendum est, vera si dicas. Pam. Iubes? Her. Nec vita Regis scelere servanda est levi. Pam. Parebo. Cons. Tandem navis in cursum venit. Lucrine, quae nam manibus hoc signum tuis Fortuna fidit? Pam. Parte, qua Boetis natat Propinquus aulae, forte Recaredi e sinu Cecidisse vidi: sustuli: mox ut notas Nostro exsecratas dogmati aspexi, timor Horrorque mentem subiit. Hinc culpam reus Ne traheret animus, manibus incautus tuis, Casus futuri nescius, Consul, dedi. Cons. Recaredus unde Colchicum hoc signum tulit? Pam. Pietate fratris. Cons. Fine quo? Pam. Ut constans Patris Tolleraret iram. Cons. Quando? Pam. Cum sacra impio Violasset ausu crastina. Cons. Haec dicta ex fide? Her. Nihil negabo. Vera Lucrinus refert. Cons. Qua se recepit sede Recaredus? Pam. Fuga Densas propinqui nemoris intravit domos. Cons. Quonam monente? Pam. Fratre. Cons. Qua causa! Pam. Ut sacra Vitet diei crastinae. Cons. Hoc verum quoque est Hermenegilde? Her. Vera Lucrinus refert. Cons. Lucrine, fraudis ede constructae modum. Pam. Cum iam virili luce trabeatus dies Radiaret axe pendulus, qua se Tagus Affundit aulae, vidi, et obstupui duos Fratres amico vocis affatu gravem Versore causam: propior accessi, siti Verba audiendi, postque carrectum latens Et aure verba, et gesta luminibus bibi. Cons. Peracta causa est: Signa confirmant: reus Fatetur ipsa gesta, quae testis refert. Abi satelles, filium Regis rei Huc siste. Her. Frustra quaeris: est tuto loco. Cons. Illum imperasti Regia tolli? Her. Patris Cura hoc poposcit. Cons. Qua latet sede abditus. Her. Qua sit parente tutior; quam nec mea Fortuna adire possit, aut vester furor. Cons. Hoc ergo causae deerat. Iam ultra nihil Examinandum restat; allatum est satis, Audi tenorem patriae legis. Lege. Notar. Quicumque Arii Sacra contemptu impio Inhonestat, et se Romulo ritu inquinat, Regno rebellis, contumax Regi suo, Gravisque regno: sceleris in poenam caput Subdat securi. Her. Lege non stringor: patris. Tuo, Senatus publici indulto eximor. Sancita testor pacta. Cons. Quae primus reo Infringis ausu. Foedus effractum lege. Notar. Quando paterni pronus affectus amor Fidem Quirinam indulget et mihi, et meis, Ad fulmen ensis Regii, ad fulmen Dei, Hermenegildus iuro, servabo fidem, Quam debeo patri filius, et homo Deo, Cliens patrono, Principi civis suo. Si faxo contra... Her. Consul, attentus cape. Not. Si faxo contra, fraude si quisquam mea Deserat Arium, vindice et ferro, et face Rex ultionem capite de nostro cape. Cons. Hermenegilde, causa confecta est; patet Periura fraus, et laesa maiestas Patris. Herm. Tenore pacti causa si exigitur, nihil Mihi est timendum. Repete, quae dixit ultimo! Notar. Si faxo contra, fraude si quisquam mea Deserat Arium, vindice et ferro, et face Rex ultionem capite de nostro cape. Herm. Expende verba: cuius hic fraudis reum Hermenegildum iudicas? Nec me pudet Iurare rursus: Arte si frater mea, Meoque suasu Romulae gentis fidem Suscepit, ensi pronus obiiciam caput. SCAENA XIII. Intervenit Levigildus. Sententiam Senatus mitigare conatur. Obsistit Consul, non sine Regis offensa. Levigildus, et iidem qui supra, absente Hermenegildo. Lev. CRedamne tenuem corde pietatis tibi Ardere flammam, quando nec Numen times, Nec amas parentem? Debita haec merces meo Erat favori? Filium admisi in sinum; Mox in chelydrum versus, in mortem patris Acuis furoris toxicum. Ingratum caput! Infame monstrum! patris exitium tui! Sic ludis aulam, fronte mentitus pii Calorem amoris, corde succensos vomis Ignes Averni? Rapite sceleratum procul, Et aere vinctum mergite umbroso specu. Dum paria tanto crimini offensus pater Supplicia dicto. Iam, Patres, vestram fidem Immunem amoris postulo, immunem metus. Aperire mentis sensa: quod crimen rei est? Qua vi probatum? iura quam poenam imperant? Cons. Quo scelere Regis laesa maiestas iacet, Quo iura legum eversa, quo pacti vigor Pessum datus periurio, et nostrae sacra Violata fidei, et patriae oppressus status, Sol ipse testis loquitur, et puro dies Trabeatus auro. Testis auditus; reus Confessus ipse; tot indices sceleris notae, Magno Senatus vulnere, extorquent fidem. Et quod pudendae pondus adiungit rei. Cur patris aula filium ablegat? Timor Id nempe suasit. Timuit? Hoc signum doli est. Semper latenti crimini it socius timor. Et quid corona Nobili cinctum putas Egisse ad aras? Nempe meditatus viam Dolum exsequendi est. Hora pietati est sua, Suspecta pietas esse tibi debet, statam Cum mutat horam. Fraudis hoc proprium est, Pietate tegere. Censeo mortis reum dolum Hermenegildum. Sen. 1. Sponte confessus scelus Se damnat ipsum. Sen. 2. Iura non parcunt reo, Qui iura violat. Sen. 3. Perdere meretur diem, Quicumque veram Numinis perdit fidem. Sen. 4. Terra hauriatur, bella qui caelo movet. Sen. 5. Regale probrum Regius sanguis lavet. Sen. 6. Caput rebelle capite minuatur suo. Lev. Consilia iustae mentis, et rigidae probo Zelum aequitatis Regna sed gemina basi Fundantur, aequitatis, et clementiae. Vestrum est rigorem persequi; leni meum est Attemperare gratia iusto modus Suus rigori est. Aequitas constat bene, Si lenitate misceas. Nimius rigor Crudelitatem barbaram aliquando sapit. Sic rigida sit iustitia, clementem tamen Ut sapiat animum. Poena sic truncet scelus, Ut servet hominem. Nos iubet Reges Deus Populis mederi. Vulnera et morbos sat est Fugasse; at aegri vita servanda est. Fluens Semper cruore mucro, carnificem sapit. Sic ergo poenae statuo decretae modum, Maneat scelesto vita, tollatur scelus. Cons. Vigore legis morte plectendum est scelus. Lev. Rigore legis plectitur letho scelus. Stat sine rigore iurium constans vigor. Moriatur ergo, legis ut constet rigor, maerore cordis tabeat, et antri situ Nam quid profundi est carceris squalens domus, Nisi mortis umbra, tumba viventis, brevis Infernus? Imo vivat, ut semper mori Desideranti desit ad mortem via. Minus ille moritur, cui mori, ad votum datur. Magis ille moritur, saepe qui poscit mori, Votique numquam redditur compos sui. Cons. Suppliciae Leges ordinant. Lev. Reges modum Statuunt rigori. Cons. Quando non certa patet Statuta lege poena: cum certus tenor Dubitare prohibet, nulla statuendi modum Est causa Regi. Lev. Legibus regni eminet Regia potestas. Cons. Et potestate eminet Cultus Tonantis. Lev. Me esse clementem vetas? Cons. Clementia haec crudelitas regno foret. Lev. Hoc me tenebit dedecus. Cons. Deum magis. Lev. Damnare scelera qui potest, idem potest Donare veniam. Cons. Scelera cum tangunt Deum, Donare veniam, nisi Deus, nemo potest. Lev. Punire scelera nemo, nisi Deus potest. Cons. Pietatis haec lex impium vulgus facit. Non sumus ad altis Arcaden nivibus gravem, Nec ad Bootae frigora: Hispani sumus, Hispana iura colimus, et veteri patrum Tenore regimur. Consuli fasces sui, Sua sunt Tribuno iura quae pridem ligant Populos Iberos, antequam extremo angulo Septem Trionum Vandali et Gothi ad Tagum Violenta ferrent sceptra. Lev. Quis rerum modus? Quae consulendi ratio? Qua mundi plaga Regi Senatus imperat? Consul mori Hermenegildum mandet? Ego mori veto. Abi hinc superbe. Quod libet, Regi licet. O nos futuri nescios! uni ut malo Statuamus obicem, saepe non cauti alteri Iter aperimus. Urbe dimisi viros. Quos nunc voverem. Perge; part ventis vola, Revoca Gradivum Martis Augusti: meas Tu Praetor acies ordina, et portas tene. Sed fluctus alius pulsat infaustam impetu Peiore navim. SCAENA XIV. Gosvvinta impotenter urget mortem Hermenegildi. Gosvvinta. Levigildus, Cherintus ad partem. Gosvv. ----- Credule o nimium tuo Levigilde amori! Cerne, quis sponte in sinum Allectus anguis? Esse crudelis minus Tibi potuisses, esse voluisses magis Si rigidus illi. Peius an poteras tibi, Mihi, tuisque accersere, et regno malum? Cui credidisti publicae clavum rei, Tuam salutem, stirpis augustae decus? Cui adhuc recenti sanguine madebat chalybs, Qui Marte Graeco fultus, et Graeca fide Tibi sacrilega fata portabat manu. Sed astra tantum placida vetuerunt scelus. Quid iam moraris? tigridem clandes specu, Ut lactet iras, seque collectus furor Gravior profundat Regiae stirpi ultimam Stragem daturus. Semitam quisquis sibi Ad regna pandit pandet ex antro viam. Lev. Crambem recantas. Marte si bellum tulit Hermenegildus, posuit, et ferrum tacet. Brevi furori aeterna penduntur male Odia Remittunt ista, cum pietas redit. Gosvv. O cusa ab auto saecula! beati quibus Sunt parricidae, seque redimitum scelus Gaudet locari Regio excelsum toro. Levig. Quod ergo caede barbara, et cruda nece Scelus piandum est? Romulam fratri fidem Persuasit: at nec fata violenta intulit, Nec membra membris vulsit, aut animum expulit. Amoris hoc periculum est. Credit suam Fidem salutis ancoram: hanc fratri exhibet: Amore peccat. Ergo quod crimen vocas, Dedecore culpae et criminis probro vacat. Quidcumque patret, semper est insons amor. Nec vindicantis provocat fulmen manus, Sed blandientem corde pietatem excitat. Gos. Generis Iberi dedecus! caeli probrum! Impune tantum lentus excusas nefas? Nec terra mugit, nec barathrates sinus Nobis vorandis oscitans pandit solum? Lev. Quam promeretur error, hanc poenam ferat: Nec ira Regem lenta, nec praeceps decet. Nec multa decet scelera populorum pati, Ne lege cruda mortis ulcisci omnia, Generis habenda est ratio, meritorum, indolis, Aetatis: et dum plaga sanari potest Leni medela, non decet ferro et face. Hermenegildum non feret quis vis dies. Gosvv. Hermenegildum si unicus ferat dies, Vindicta caelo deplua evertet domum. Non est Deus laedendus, ut prolem iuves, Silenta Reges fulmina in scelera vibrent, Violenta caelum fulmina in Reges iacit. Lev. Loqueris, quod ira suadet, et praeceps furor. Quod agere ratio suadet, hoc Regem decet. Meliorne quisquam regna post funus senis Flectet parentis? Regna Recaredo tuo Noverca velles? Regna Recaredo pater Non destinabo: mente stat sitma sacrum, Non destinabo. Gos. Pectus o crudum piis, Piumque crudis! Ille quo vivat, iubes Fidam perire coniugem? Nihil abnuo, In ista telum viscera, in collum, in caput Converte ferrum: vima occumbam tuo Coniux furori. Hoc coniugem solum potes Facere beatam; regna ne videat gravi Polluta scelere. Lev. Vive; sed qualem decet, Coniux marito obtemperans. Gosvv. Ferox Scytha, Cui patrius animum Caucasus, caput nives, Gelu cruorem, pectus insedit rigor. Si vilis adeo serva sum, aut plebis grege Extracta mulier, ista quid radiat meo. Corona capite? longa quid retro fluit Toenia? Valete Regiae post hac notae, Notae exsecrandae! Regia et vita simul Expulsa mecum patrios ritus feram. Sed astra iuro, iuro Diis sacram stygem! Mundi emovebo cardinem, ac unam simul Mecum in ruinam Vandalum nomen traham. SCAENA XV. Dum Rex a Chetinto solacium postulat, auditur feralis sonus campanae populum convocantis. Levigildus. Cherintus. Lev. MIseranda Regis larva, Levigilde! Undique Turbo fatigat turbem, et fluctus cadens Levat iacentem. Natus hinc animum premit, Hinc maesta coniux. Desine aut dici pater, Aut esse viduus incipe. Haud constant simul Coniux, paterque. Dulce si nomen patris Delectat animum, dulce ponendum tibi est Nomen mariti, Coniugis nomen magis Si recreat animum, dulce ponendum tibi est Nomen parentis. Illud ac istud seni Grande est levamen: ponere alterutrum grave Est vulnus animi. Si tamen nequeat duo Constave secum nomina, excedat minus. Facile est carere filio quando patri Superest secundus. Filium tollis? gravi Carebis hoste et liber insidiis ages. Hermenegildus pereat. Ah demens! tibi frena rationis femina eripiat? Cave! Cum morte nati fama clemens petit Quae sola Reges ornat, aut Reges facit. Moriatur illa, filius vivat meus. Iactura tumidae coniugis grande est lucrum. Cher. Quis te repente vulneris tangit dolor, Magnanime Princeps? Lev. Nulla quem sanet dies. Hic obsequentis Coniugis constans amor? Haec est Senatus lenitas? Cher. Testor Deum! Irata mulier plura quam dicat, facit. Perspectus animi Zelus in patriam fidem Spem mitigandae feminae nullam mihi Superesse patitur. Non feret mentis calor Iacere leges patriae, et iura opprimi. Lev. Ut ergo placeam feminae, aspergam domum Proprii cruore filii? partam hactenus Maculabo famam? Saevus ut dicar, pii, Delebo nomen? Sensa quae mundus dabit; Quae Sigebertus? perfidus dicar meo Struxisse nato pace mentita dolum. Suspicio libitu fingit, et credit mala. Cher. Tui dolores cordis arrodunt meum. Lev. Sed quae medela vulneri est? Quonam potest Modo pruentis feminae extingui calor? Aut ut Senatus mitior crudam pia Sententiam sententia immutet? Nihil Cherinte menti subvenit? Cher. Magnum decus Generis Iberi? nescio votum meum, Quod cuncta sperat; an magis nimius amor, Qui cuncta credit, verticis canos mei Involvit astu. Sero cognosco indolem Animi innocentis. Sed Sacerdoten haud decet In facta Regum ferre censurae notam. Laudare Regum facta si nequeas, tace. Lev. Consilia amanti suggerit prudens amor. Amas Cherinte filium infausti patris: Consilia prome, ut iura stent firmo gradu, Hermenegildus vivat, et voto suo Amor patris fruatur: in domum feres, Quemcumque posces gloriae in regno gradum. Cher. Una meditanti semita aperitur. Lev. Refer. Cher. Quando. Lev. Quid aeris iste campani sonus? Cher. Tumultuantis plebis est signum. Deus. Qui fata Regum ponderas, Regem iuva. SCAENA XVI. Levigildus intelligit Hermenegildum tumultu populi ad supplicium deposci. Levigildus. Praetor. Cherintus. Praet. LEvigilde, civis omnis in ferrum ruit. Quid hos furores excitat? Praet. Consul fremit, Ardet Senatus, aestuat vulgus, faces iactat Tribunus, per vias omnes furor Communis undat. Parte qua turris caput Effert in auras, ariete admoto fores Tunduntur aulae. Mortis ad poenam tuus Hermenegildus petitur. Urgentis mali Regina ductrix crine disperso furit, Ferroque et igne saevit, et caedem parat. Lev. Pax ista belli semen, o praetor, fuit. Nunc te per illam candidae mentis fidem, Per Martis illum spiritum, et fortem manum, Quam mihi sacrasti millies, Praetor, rogo. Praet. Sincera rerum in turbine probatur fides. Non ante Regi verticem attinget malum, Quam nostra se per pectora infringat furor. Lev. Portum tenemus. Tu quoque affectum proba Cherinte Regis. Classicum cogat meas In arma turmas. Summa constantis viri Laus est ad omnem sortis infestae impetum Frenare sese, et stare rationis iugo. CHORUS. Deplorat errores hominum, eosque docet breves esse. CAecus nimium, sensuque carens, Qui videt aliquid, nec videt uno Numine terras caelumque regi. Mare inexhaustum luminis illud Tot se radiis loquitur orbi; ut terra, aer aequor et astra Taciturna licet, tamen auctorem Patremque suum muta loquantur, Quod clima patet, sive extremo. Litore ponti, sive rigenti Cardine mundi, cui non suadet Radius mentis pronos animos Curvare Deo? Scytha inhumanus Erigit aras, barbarus Indus Thura Sabaeis urit acerris. Quam patet orbis, patet et Numen, Quam latet orbis, non latet, omnem Qui regit orbem. Cur tamen ille Luminis auctor nocte errorum Patitur mentes hominum involvi? Est, qui truncum, qui rude saxum, Quique metallum pronus adorat. Huic Leo Deus est, huic fera tigris, Alius larvis adolet thura, Alius gnarum de Styge monstrum, Cererem, Bacchum Veneremque colit Alius numen devorat, alius Urgente siti cyathis haurit. Ast errorum est maximus error, Studio plures solere vias Quaerere, ut erres. Illa Quirinae Scopulus fidei fabula Arii Dudum tutas pertaesa vias Errat, ut erret? parque errores Ducta minores abit in summos: numquam vero satianda, diem Veri obscuris quaerit in umbris. O Magne Deus, verique parens Quem nec falli, nec datur hominum Fallere sensus! quin semel hominum Corda errorum solvis ab umbris, Purumque diem spectare tuae Fidei donas? Sperate pii, Quibus est cordi toto vera Differre Dei dogmata mundo; Sperate; brevis vita errori est iam mole sua collapsa gemunt Dogmata Arii, iam stygis imam Turba errorum repetit sedem Et licet ira fremat insana Ultimus Acheron, mundumque sua Sede emoveat, sincera Dei, Et sola fides, qua vasta patet Terra, canetur. ACTUS V. SCAENA I. Cherintus miti, dolosa tamen legis interpretatione componit ad quietem arma, quae Regina, Senatus, et Populus ad extorquendum Hermenegildi supplicium arripuit. Levigildus. Gosvvinta. Consul. Cherintus. Praetor. Tribunus. Plebs. Notarius. Lev. TAntum supinus facinus, et inultus feram? O turba vilis! Gosvv. Arma tingemus tuo Cruore. Cher. Sidat mentium praeceps furor, Tumorque ferri, o princeps! Lev. Orci Draco, Furia Acherontis! Gos. Larva sacrilega; Deo Rebellis umbra. Huc arietem cohors age. Lev. Huc congere arma miles, hic saevi; hic feri. Cher. Per quidquid astris, quidquid est terris sacrum, Vos ego, potentes Principes, stratus rogo; Dum pauca paci proloquor, vestras manus Ferro abstinete. Trib. Magne Rex, pronus tuum Adoro sceptrum: plebis insane furor Trahit abnuentem. Sistere furentem potes, Si quem per arma poscit, impendis reum. Lev. Mali architecte, plebis incentor: reus Ille es sceleste. Cher. Siste furialem impetum Tribune; quidquid postulas, Princeps dabit. Lev. Mentiris hirce! Cher. Magne moderator soli Levigilde Iberi: venia sit paucis mihi Turbam alloquendi: quidquid exposcis, feres, Regina, quidquid poscis, est legis vigor. Gos. Ipse est. Cher. Habebis. Magne Rex, poscis tuum Hermenegildum vivere. Lev. Hoc ipsum peto. Cher. Habebis. At Senatus, et Consul, fori Vult aequitatem? Cons. Hanc postulat. Cher. Habebit. Tua Plebs o Tribune, postulat legem. Trib. Hanc petit. Cher. Superi favetis! Omnibus votum est idem, Omnes tamen rixantur, et sese impetunt. Errore bellum ducitis. Tolle hinc trabem; Hinc arietem amovete, dum Regi loquor. Invicte princeps, pectoris magnos tui Laudo proboque spiritus: ingens tamen Discrimen instat. Multiceps populus fera est, Et cum furori frena laxavit semel, Aegre domatur. Adde, quod miles tuus Remotus est ab urbe. Levig. Revocatus manum Et arma Regi sistet. Cher. At sero nimis: Nec ante forte, quam tuum interitum fleat. Redire demus: quale documentum dabis Matri involutus, crastinus quando dies Populum citabit Pascha sumpturum? Vide, Ne festa lucis gloria in luctus eat, Cena in cruorem, et pascha non nocui gregis, Fiat macellum, teque miserante obvios Agni innocentes militis in enses eant. Fidis Cherinto? amoris exemplum dedi. Fidem experire. Lev. Facta quae voles, iube. Cherinte, habebis. Cher. Pauca, quae loquar, quoque Regina, pauca Consul et populi accipe Tribune. Terror sanguinem in venis gelat, Quando excitandae video bellorum faci Fervere cives, nosque vix tersas genis Iterum vocari ad lacrimas. Plebis levis Repente in arma surgit insanus furor, Sed et repente languet, haud longa mota. Exercitati militis turbo potest Urbis replere compita, et cives gravi Strage sepelire. Vultis hanc rixam pio Sedare amore? Cons. Dummodo iuris vigor: Legisque constet. Cher. Strabit illaesus vigor: Attendite oro. Gemina damnandum facit Hermenegildum culpa: qua laedit Deum, Religio vetita: qua partem, et Regem ferit, Perfidia. Cons. Summa haec est rei. Cher. Laesus pater Culpam remittit. Propriam cuivis licet Iniuriam remittere. Lev. Hoc lubens probo. Cons. Nec improbamus. Cher. Culpa quae tangit Deum, Examinanda est. Rigidus est equidem Deus, Tamen et benignus: dumque suspensum scelus, Mortale librat, iudici miscet patrem. Veniam Senatum posco: quam rigidam putas Lex mitis ista est. Verba libremus. Lege. Notar. Quicumque Arii sacra contemptu impio Inhonestat, et se Romulo ritu inquinat, Regno rebellis, contumax Regi suo, Gravisque regno, sceleris in poenam caput Subdat securi. Cher. Legis hic purae est tenor. Libremus ergo singula: officii hoc mei est. Not. Quicumque Arii sacra contemptu impio Inhonestat, et se Romulo ritu inquinat. Cher. Subsiste. Verum est: dogma Arianum improbat Hermenegildus. Ipse confessus palam est. Sed culpa nondum mortis hinc trahitur. Lege. Notar. Regno rebellis, contumax. Cher. Siste. Hic rei Cardo involutae vertitur. Non est satis Legis vigore, asserere Romanam fidem, Nisi contumacis crimini accedat nota. Peccare pronum est, nostra dum semper labat Natura, quisquis contumax constat suo Sceleri, meretur Numinis et hominum odia. Cons. Nunc teneo sensum legis. Gosvv. Hoc facile scies, An contumaci mente defendat scelus. Cher. Reum ergo Genitor filium accerse: admone, Sumat Cherinti pascha damnatum manu: Dolum dolore pellat; exemplo suo Consilia damnet. Melius est, curvet caput, Quam perdat. At si contumax rupe impium Induret animum; legis erumpat rigor, Minus obstinato vertice recisum nocet. Lev. Nisi sit paterno degener genio, nequit Esse obstinatus. Cher. Ore dependent tuo Lethum, salusque filii. Eloquio valet Amor paternus. Forte vicinae necis Concussit animum terror, ut mitis specu Revertat agnus, qui specum ingressus Leo est. Quam vita facili constat? admissi dolor Si subeat animum sceleris, erasum est scelus. Lev. Consilia sector sana. Gosvvinta, an placent? Gosvv. O me beatam, si una sit regno fides, Ritus Tonantis unus, atque unus calor Rei fovendae publicae! Cons. Stellas meras Locutus es Cherinte. Cher. Sic votis meis Secunda faveant sidera! et linguam patri, Pectus resolvant filio. Lev. Hinc Praetor vola, Qua parte presso ad carcerem tendit solo Fundamen arcis; filium suavi trahe Ad obsequendum vinculo: incensam interim Furore motae plebis extinguam facem. SCAENA II. Cherintus et Pamphagus de rei eventu varie divinant. Pamphagus. Cherintus. Pam. CHerinte, dignum Delphica lauro caput, Dignumque mitra; vincis, et merito trahis Pompam triumpho. Cher. Pompa mihi maior foret. Si iuvenis ille lege decretae necis Liber secundos duceret vitae dies. Pamph. Hermenegildus? Cher. Ipse. Pamph. Num facti subit Pudor, dolorve? Cher. Pamphage, arcanos tibi Sinus revelo. Triplici nondum mihi Obriguit aere pectus humana nihil Ut sorte pungat. Illa iam fessi senis Patrisque lucta, spes, metus lacrimae, dolor Mihi quoque pectus lancinant. Non est levis maeror parentis, quando, cui vitam dedit, Necessitate legis aut fati ad necem Damnare iudex cogitur. Non est suus, Natura si quem nomine parentis beat Aetate fessus vivit in sobole pater, Moriturque morte prolis. An vivet, suam Si perimere ipse cogitur vitam nece? Pamph. Te sors parentis dura, me casus movet Nati sinister. Quemque facilius paris Fortuna tangit: te senis, iuvenis mihi Cruenta fata pectore evellunt fibras. In vere primo gloriae, ac primo die Solii paterni cadere sub ferrum caput Dignum coronis mille, quis rigido Geta Natus parente, aut maris spuma editus Videre poterit Atreus siccis genis? At ille mentis integrae infractus vigor, Affatus ille dulcis, et pulchro fluens Ab ore virtus, ille magnanimus necis Contemptus, ille frontis et vultus color Nullo dolore varius, aut alius metu, Quanto vel ipsum criminis possunt fabrum Mergere dolore? Pectoris iuro fidem, Quando ad Senatus causa versata est forum, Fictam videbat lacrimam ex oculi, dare, Et vera fluxit. Cher. Fata nolentes trahunt. Periculum instans multa persuadet: furens Mulier nefanda tentat: in Superos amor Illicita licitis miscet, et legis tenax Animus rigores esse virtutum: putat. His cruda miserum fatu in exitium suum Regem trahebam vinculis. Pamph. Sed quis rei Huius futurus exitus? Speras patris Emolliendum voce? num contra magis Animum obstinabit? Cher. Mente suspensa haereo, Animumque varia lance libratum levant, Premuntque spes hinc, hinc timor. Semper tenax Magis est malorum pectus humanum: bono Facile iuventus cedit, et inhaeret malo. Fors duriorem cautae naturae rigor Votique faciet sanctitas: forsan tamen Ambitio vitae, coniugis constans amor, Amorque prolis mollier, quodque assolet Mollire scopulum, lacrimae maesti patris Frangent vigorem pectoris. At adest senex. SCAENA III. Levigildus frustra blanditiis et minis tentat Hermenegildum. Levigildus. Hermenegildus. Praetor. Lev. REddatur aulae filius, veteri latus Murice, corona verticem, sceptro manum Ornatus. Aliis arbitris sedes vacet. O sempiterni sermo divinus Patris, Idemque proles, tuque communis Patris Natique nexus, cuius afflatu pio Ut tecta pateat veritas, linguas polus, Cadavera ipsa spiritum, et voces habent Inculta saxa! causa versatur tua. Da scire, posse, et eloqui: patris dolor Ut mitigetur, cultus ut crescat tuus. Impende linguae verba, quae frangant suo Cor pertinacis impetu. Per me diem Si vidit ille Solis, ah! videat quoque Fidei nitorem. Praet. Promptus ad nutus tuos Hermenegildus adstat. Lev. O gratas vices! Hermenegilde, meus amor, meus timor! Venisne fili promptus ad nutus meos? Herm. Est legis instar unicus nutus patris. Lev. O anima patris nate! pars melior mei! Haec obsequentem filium patri decet Responsa ferre. Stemma quos profert idem, Eadem voluntas uniat. Frustra est pater, Qui contumacem filium mundo dedit. Nec natus ille est, sed suae stirpis probrum, Qui blanda mitis verba non audit patris. Herm. Agnosco patrem: filium agnosce, o pater. Tuum gubere est genitor, et meum obsequi: Seu me vocare filium, seu me velis Vocare servum. Lev. O vita morientis senis! O patris anima! Quamlibet Regis mihi Patrisque nomen iure conveniat; tamen Unum potentis, alterum tumidi reor. Voca me amicum. Her. Vertere exilio iubes Suscepta regna? non minus promptum scies, Quam exilia regno vertere. Levig. Hi patrem procul Fugiant rigores. Posco, quod possit tua Reddere voluntas sola. Herm. Si constat mea Patris voluntas, antequam poscas, habes. Lev. Dulce o levamen! patris afflicti salus! In Romulaeam quantus hoc regno fidem Furor odiumque bulliat, fili vides. Periculosa semper est novitas, licet Laudanda forte. Providae mentis puto, Si quando regni sceptra sumuntur novi, Cum veste mores sumere, et regni sacra. Confusiones rituum, sectam excitant: Divisa secta dividit mentes: abit A mente in enses scissio, ferrum Deum Dum quaerit, ipsum vertit in fugam Deum. Et sic potentis interim regni decus, Populique robur strage miseranda ruit. Hoc ergo Patri obsequere. Romanam, licet, Sequare legem, quando Romanos ages Inter penates: quando te Numen iubet Hispana regna flectere, Hispanis tibi Legibus agendum est. Her. Regna diversos habent Diversa pannos, non Deum. Alienis licet Mutare vestem ritibus; sed non Deum. Est mundus unus, unus est Deus, fides Est una, quaqua vastitas mundi patet. Lev. Unum esse numen, non nego; occulta tamen Sub nube tectum: nube at errores videt, Ridetque nostros, nec tamen fulmen iacit. Pietatis error noster est: pietas suo In flore regna servat. Hinc Regem decet Vetera tueri sacra, et antiquam fidem. Quodcumque novitas penetrat in regnum, grave Discrimen adfert. Publici errores trahunt Secum furorem publicum. Patris fidem Quid nate abhorres? Ne tamen cogam, tibi Concedo nate corde Romanam fidem: Sed lude populum: patrios ritus dolo Prudente finge. Principi fraus haec licet. Quod esse fraus in cive privato solet, In Regibus prudentia est. Her. Si non nocet Simulare, licitum est. Impius vere est tamen, Qui se esse simulat impium. Lev. Arcano fidem In corde servat. Cordis est, precium dare Vitiumque factis. Herm. Opera sine vera fide. Sunt cor sine anima: tecta fine operibus fides, Anima absque corde est. Lev. Non iubeo Colchi tamen Sumere venena, Panis Arii quoque Est panis e caelo datus: panis cibum Cuicumque fas est sumere. Herm. At non hac manu, Non tempore isto. Saepe quod scelere vacat, Fit aut ab ipso tempore, aut loco scelus. Lev. Nec primus es, nec ultimus. Herm. In Orco quoque Nec primus ero, nec ultimus. Lev. Legis genus Est usus. Her. Hic si est impius, habet impiae Legis vigorem. Lev. Quidquid e caelo Deus. Tolerat benignus, impium dici nequit. Her. Quod longa tolerant saecula, hoc plectit Deus. Lev. Gemitus vel unus placat iratum Deum. Her. Poenam meretur, qui piam veniam suis Praesumit ausis. Lev. Quisquis invitus nefas, Admittit, omnem sceleris evitat notam. Herm. Cui mors amatur, facile declinat scelus. Lev. Peccata Regem sancta sunt, quibus basis Stat firma regni. Her. Firma stet cordi fides Pereunte mundo. Lev. Tempus ingenio teris, Amate fili. Parce morienti seni, Tuae iuventae parce. Her. Quod possim, iube. Lev. A me tulisti regna: tu leve hoc mihi Hermenegilde cede. Herm. Terrarum mihi Regnum dedisti, rega sed caeli rapis. Lev. Studium obsequentis filii culpa vacat. Herm. Facit obstinatum filium imperium impium. Lev. Ergo ego scelestus, impius, iniquus pater? Soli tibi animi purus illuxit dies? At me, Novercam; totque Sapientum scholas, Regni tot urbes, insulas stantes mari, Omnes profundus mentis oppressae stupor Tenet involutos, Veritas uni tibi Affulget; error ambitum mundi ligat? Sint aequa, iniqua iussa mandantis patris, Studium obsequendi in filio caecum volo. Herm. Ego in parente providam mentem rogo. Lev. Auctoritate Regina iubeo. Herm. Vetat Regis potestas altior. Lev. Ab imis traham Venis cruorem. Her. Corpus hoc terrae dabo, Animamque caelo. Lev. Funeris honores tuo Negabo cineri. Her. Sidera impedent faces, Urnamque caelum. Lev. Nempe sic fidem probas, Teque innocentem! perfide, infamis, latro Et parricida, vomica furialis Stygis! Credam Deum timere, qui spernis patrem? Pone scelerata Regiam virgam manu: Pone diadema capite quod nocuo suum Perdit colorem: pone, quem frustra geris, Ensem aequitatis vindicem, ut fiat tuae Feritatis ultor. Her. Licita dum mandas, habes Natum obsequentem. Quidquid hic perdo, lucror, Iactura levis est, grande qua fenus venit, In me furoris ultimam flammam egere; Clemente in aliis protege amplexu fidem. Lev. O quantus iste surculus stirpis meae, Quem trunco genitor! Patrius sensus redit, Placidaque pietas. Esse si nolim pater, Natura cogit Parce si nimia furor Acerbitate tonuit. expressit dolor, Quae pressa vellem. Nate per canos meos, Per sancta generis iura, per nomen sacrum Nati patrisque, sana consilia tibi Audi ingerentem. Quidquid irarum fuit, Transierit: ex hoc genitor ac pietas redit. Pare admonenti. Herm. Posce, quod numen probat. Lev. Superbe fili! pedibus affusum tuis Vis me videre? Cerne ius vitae meae, Meaeque mortis dextra versas tua. Vis me perire? Pertinax aurem obstrue. Vis me beata luce genitorem frui? Inflecte mentem. Nate te patri, patrem Tibi reserva, filiis avum tuis. Herm. Perire nequeo, salva si constat fides. Lev. O pertinacem mentis aversae luem! Non surdiora saxa Tyrrheno quatit Reciprocante fluctus undarum vice. Causa est peracta: perdidi litem; caput Tu perdidisti. Quid meos luctus traho? Lugubre cives classicum ad funus vocet. SCAENA IV. Levigildus constantem in fide Hermenegildum, ut pertinacem Civium furori ad supplicium tradit. Levigildus. Hermenegildus. Consul. Tribunus. Chorus. Civium. Lev. QUae precia ponam legibus, Cives palam Videris. Altum stemmatis testor decus, Patriumque amorem, et publicam famae tubam, Quae quidquid aula tegitur, in apertum trahit. Non fraude, non livore, non turpi metu, Quae numquam in istum cordis intrarunt sinum; Sed amore legum victimam infastam in manus Vestras resigno. Perge, qua pergis, tuum Sacrare Averno spiritum. Herm. Ah! caelo tuum. SCAENA V. Hermenegildus iamiam morte afficiendus loco supplicii sistitur. Hermenegildus. Consul. Tribunus. Chorus Civium. Cons. HErmenegildus: tragica, quae vitam tuam Fortuna versat, paene me mihi eripit; Omnemque sensum cordis extinguit dolor. Sed parce Princeps: nec tuae vitae est tibi Libera potestas; agere nec fas est mihi, Quod adluberet. Her. Surge: quo fletu meam Sequeris procellam, dilue errorum tuum. Cons. O eminentis cordis intrepitus vigor! Ineunda arena est ultima. Extremae vices Omne evocare pectoris robur solent. Adi ergo forti pectore supremam necem. Tuo monili porrige ligandas manus. Chor. O crudeles, rigidaeque vices Sortis acerbae! Quod fuit ante Soli orienti decus et splendor, Infame probrum fit morienti. O mortalis gloria fumus; Aura instabilis! purumque nihil! Cons. Lugubrem ephebi nobiles umeris date Pendere chlamydem, Regiae pompam necis. Chor. O crudeles rigidaeque vices Sortis acerbae; Quem Sol vidit Veniens ostri luce superbum, Tenebris mersum Sol videt abiens: O mortalis gloria fumus! Aura instabilis! purumque nihil. Cons. Nos refuge pullo lumina involvi peplo, Ne chalybis horror pectus, aut oculos amor Teneat fruendi loce mortali nimis. Chor. O crudeles, rigidaeque vices Sortis acerbae! Gemini Soles Frontis amoenae, qui veniente Sole ardebant, sunt duo noctis Sidera, puro ex axe caduca. O mortalis gloria fumus! Aura instabilis! purumque nihil! Cons. Genua recurva. O tragica fortunae rota! Quis caute dura durior spectaculum Oculis pavendum, vultui exsecrabile, Et cordi acerbum videat, et lacrimis vacet? Si vota mittere libet in caelum, licet. Herm. Supreme Regum, pacis in sinum accipe Regis cadentis spiritum. Soli tibi Debetur ille; cetera in terris manent. Cor sit parentis: fratris, exuviae: meae Exempla vitae, coniugis: natus meus Sit fortis heres mentis invictae: fidem Hispana regna sanguine e nostro bibant. SCAENA VI. Intervenit Recaredus: Movetur tristi spectaculo: proclamat innocentem Hermenegildum. se rerum fatetur: appellat ad patrem: dilationem supplicii impetrat. Recaredus. Casimirus. Iidem qui supra. QUae pompa tristis funebri terret mea Nemora apparatu? Cons. Perge, qua pergis via, Generose Princeps. Rec. Scaena quae luctus refert. Cons. Tuae saluti victima paratur, bono Regni, patrisque commodo. Rec. Verbis tegis Quod terret animum. Miles hanc frontem ocius, Mihi revela. Cons. Patris imperio moram Recarede ponis. Rec. Fasciam solve ocius. Cons. Resolve miles. Rec. Quid moras tantas trahis? An explicas? an implices? Bubo hinc abi. Quid hoc? labori subtrahunt sese manus, Rigidaeque trepidant; ossa convellit tremor, Et cor in ima sede constringit gelu: Arcana vis retro reluctantem trahit, Quid video? an umbra ludor? est frater meus. Herm. Recarede! Rec. Frater. Herm. Disce non timide mori, Honesta fidei causa cum cogit mori. Rec. Consul, nocentis verticem in poenas trahe; Parce innocenti. Nullius culpae reus Hermenegildus est: ego admisi scelus: Me me securi subde. Herm. Quid frustra es pius? Consul. Convictus ille iure es. Rec. Per fraudem. Consul. Pater Quemcumque iustus iudicat reum, est reus. Rec. Veri colore iudici illusit dolus. Cons. Quae allata, quae probata, discrevit pater. Recar. Hoc est dolosi proprium, fraudi dare Veri colorem. Cons. Filii ubi librat pater Crimen patratum, fraudibus non est locus. Rec. Fraudes in aula principem locum obtinent, Ego fefelli; poena debetur mihi. Her. Mihi imperata est. Obsequi vel sic volo. Rec. Fratri imperatum est, exsequi quod me decet. Herm. Spes una magni vive Recarede o patris. Recar. In me bipennem lictor ultricem vibra. Herm. Sine, exsequatur Regium imperium patris. Recar. Supplicia frater merita si sceleri meo Vetas rependi; iustus haec genitor dabit. Consul, bipennem fascibus rursum illiga, Donec parentis libra discernat reum. Cons. Iam Sol recedit, pronus in noctem dies Praecipitat ignes: arbiter causae novus Cogi Senatus, non potest. Rec. Nihil est novo Opus senatu, quando me sisto reum. Cons. Repetamus ergo carceris caeci specum, Donec in apertam veritas lucem caput Illustre tollat Sera sed puram solet Videre lucem veritas. Rec. Mecum pete Casimire patrem. criminis testis mei. SCAENA VII. Cherintus et Pamphagus fraudes suas detectas dolent: iste fuga se proripit, ille in Boetin sed de scopulo praecipitat. Cherintus, Pamphagus. Cher. PAmphage, quid agimus? Pam. Perge, qua fluit Acheron, Qua Phlegra spumat, quaque Cocytus pice Ardet perenni: non satis crimen fugis, Nisi orbis extra limites imo caput Phlegetonte mergis. Cher. Scelera qui prodi voles, Confide puero. Sapere sed poteram senex, Et quod tegi silentio volui, prior Nulli retegere, Nemo te prodet, tua. Si arcana nulli detegas. Pueri levis Sensus, vacillans animus, inconstans fides, Suspecta canis esse debebant meis, Si texta per me tela potuisset tegi, Felix secundo tenderem ad honores gradu. Sed ubi retextae fraudis aperitur dolus, Enorme crimen panditur. Quid nunc super Pamphage Cherinto est? Pamph. Pamphago quid est super Cherinte? Gladius, laqueus, et furca, et rogus, Ut soleo, vultum rursus alienum induam, Oculisque lusis civium arripiam fugam. Cher. Me fugere prohibet fessus aetatis tremor, Gravisque scelerum sarcina. Statutum est mori Hic rupe ab ista memet in praeceps dabo. Pamph. Cherinte canis parce. Cher. Non possum: feror Nolens latente spiritu. Pamph. Vivus Stygis Mergere sponte lacubus. Ego cautus fuga Meae saluti consulam. I, qua te tui Agunt furore, et lacessito polo Molem cadentis fulminis ab auris trahe, Scelerum tuorum vindicem. Cher. Tandem ultimum Calco theatrum. Phoebe non semel meo Scelere impiate, curribus versis fuge, Raptumque mundo territo incinera diem. Me fax trisulca, me gravis caeli vapor, Me turbo flammae sulphure et pice aestuans Perimat nocentem. Statis ad votum rei Surda astra? Statis? Foeda furiarum cohors, Chymaerae, Erynnes, Cerberi, et quidquid latet Stygia sepultum nocte, Avernales sinus Pandite Cherinto. Quid times tanta senex Onuste scelerum mole? Supremum adiice Scelus sceleribus: tuta per Boetin ratis Ibit in Avernum. Mergere, et fato tuo Suum redire scelera in auctorem doce. SCAENA VIII. Recaredus coram Levigildo totam fraudum telam retexit. Mittit Levigildus, qui iubeat filium innocentem carcere extrahi. Levigildus. Recaredus. Praetor. Casimirus. Praetor Augusti. Lev. O credula nimis rebus in dubiis fides! Sic misera lauditur aula, qua caecas doli Fixere sedes: cuius invidia fores Livorque munit; cuius in medio sedent Odium furorque. Cingimur multo latus Undique cliente, sed tamen multo latet Cliente multus proditur. Non est novum. Sub innocentis pallio absolvi reum, Et innocentem morte damnatum opprimi. Nec ipse facile an innocens, an sis reus Diiudicaris, quando virtutum induunt Scelera colorem, et misera nudatur suo Virtus amictu. Praetor hinc velox abi, Sceleris repertum Consuli auctorem refer. Hermenegildum absolvo. Restituat notas Sceptri, coronae; ac purpurae; et rursum meae Reponat aulae: vertat in Graecos duos Strictam bipennem. Tuque scelerosum caput. At ecce, scaenam Praetor Augusti subit. Sidit tumultus militum, et tuae quies Reposita pacis? Praet. A. Fraudis inventum fuit, Miles quiescit, paxque tranquillum tenet. Turbat numquam. Firma praesidia attuli Hermenegildo, Causa quo posita est loco? Lev. Meliore. Pr. A. Vivo Scaena quae vultum subit! Recaredus ante Regios stratus pedes? Lev. Siles sceleste? Loquere. contextae impium Evolve nodum machinae; retege scelus Quod sera quondam forte non nocuo mihi Fama imputabit. Eat in auctorem dolus. Hermenegildus ergo persuasit tibi Despicere iura patria, et imperium meum? Recar. Ego architectus fraudis, ego Romae fidem Simulare doctus illa consilia erui. Pr. A. O astra! Lev. Nondum nodus hic rei patet. Quis tibi dolosis artibus mentem imbuit? Rec. Cherintus. Pr. Iste candor est rigidi senis? Haec sancta pietas. Lev. Quod tibi antidotum dedit Hermenegildus? Rec. Hoc quoque extorsi dolo, Ut imputati sceleris indicium darem. Lev. Quo consulente? Rec. Cuius a ductu hactenus Steti, Cherinto. Pr. A. Paene me iusti mihi Rapiunt furores. Lev. Siste, dum plura eruam. Quis ille testis, cuius affatu reum Fratrem Senatus egit? Rec. Est Graecus; senis Servus Cherinti. Lev. Quis repentinis agi Vertique furiis militem ad patrem tulit? Rec. Idem Cherinti servus; ut nullum reo Praesidium adesset. Pr. A. Pamphagi indicium facis. Rec. Is ipse fraudes miscuit. Lev. Sed quis dolos Persuasit auctor Pamphago? Rec. Vulpes senex. Lev. Sed quis Cherinto? Rec. Turpis exilii metus, Regina quo damnaverat. Lev. Reginam amor Egit tuendi iura. Nihil istum in dolum Egit Senatus? Rec. Credidit verum scelus. Ego, ego cruentus ille sum fraudis faber, Ego machinator criminis, falsum nefas In innocentem condidi et verum impius Nefas patravi. poena debetur mihi. Lev. Tuum est sceleste crimen, et dolor est meus Quem nullus oculis patris absterget dies. Hic ille fictus impiae frontis color, Tenor modestae vocis, et regni ambitu Immunis animus! Crede iam illusus pater Frontis theatro; quando latebrosi sinus Vastam pavendi criminis scaenam tegunt. Equidem deceret ense transadigi tuum Scelerate pectus: quando iuvenilem tamen Culpam fateris tempori, et fratrem eruis Praesente morte; sisto commotum impetum; Meumque rursus filium agnosco pater. SCAENA IX. Adfertur nuntium perempti Hermenegildi. Unde Rex desperatione agitur. Praetor Regis. Levigildus. Recaredus. Praetor A. Chorus. Praet. R. O Livor! aulae scopulus! o quantae tuis Periere naves fraudibus! quantis agis Invidia Reges claudibus? et aulas strophis Vertis, revertis, erigis, et iterum opprimis. O casus atrox! Lev. Mitis infaustum polus Retundat omen. Aliquis an tangit patrem Luctus? Prae. A. Medullas horror attonitus quatit. Lev. Effare casum. Pr. R. Iussa facturus tua Dum propero caeci carceris ad antrum, steti Boetis propinquo litore, et vidi (dolor Permitte verba!) Mysta sacrorum incitus Furore, an aestuo? crine bacchantis modo Disperso in auras, voce non hominis fremens, Suique sponte carnifex, iactis probris In astra, in homines, in reluctantem mori Animam, exsecratis Regiae Augustae dolis, De rupe sponte lapsus, infandum caput In praefluentes vertices mersit Tagi, Meritaque Averni incendia per undas adit. Lev. Est iusta caeli poena. Non differt diu Supplicia Nemesis. iactus in caelum furor Repetit furentem. Scelera qui fecit, ferat. Si tortor absit, consciae mentis dolor Satis nocentem lancinat. Sed nec Tagi Congesta moles, nec perennantes Stygis Undae impiato pectore infandi eluent Labem facinoris. Impium letho datum, Licet exsecrando, nemo sapienter dolet. Praevenit iram Regis, et iustam mei Nemesin furoris. Sed refer, quidnam meo est Hermenegildo. Pr. R. Casus ubi pavidum gravis Attonuit animum, propero, subiturus forum, Spatiosa qua se fundit ad turrim via. Stabat coacto miles gyrum globo, Densusque circum populus arctabat forum, Spectaculi avidus, Parte nunc ista viam, Nunc scrutor illa, at undique accessu vetor, Densante nimbum plebe. Tum pullum trahens Hermenegildus syrma funereum subit Mortis theatrum: lictor utrimque ad latus Bipenne stricta saevus incedit comes: Sequitur Senatus. iamque constiterat suo Funesta tragicae pompa fortunae loco; Cum Consul; agite (voce ferali intonat) Agite, statutum in scelera supplicium cadat. Dilata poena saevius torquet reum, Nocetque populo Saepe dum nectis moras, Consilia mutant Principes: patres sui Dulcedo tangit sanguinis Ne qua mora Iura aequitatis corruant, aut Rex vetet Reum securi subiici, sententiam Latam exsequamur. Lev. Iussa tu nostra impiis Non expedisti? Praet. Quantus elatae sonus Vocis valebat, sistite inclamo, necem Tribune siste. Consul Augusti excipe Mandata Regis. Qualis ad fremitum maris Stat surda Calpe, surdus ad vocem meam Stetit Senatus, Consul, et lictor ferus Legis vigori intentus. Lev. Heu miserum patrem Miserumque Regem! Pr. Subiit incensum furor. Animum, sagittam promo: Lictorem peto. Attonitus haeret ille: cum meae interim Adsunt cohortes: dumque vix vertor, meis Signum daturus, parte qua curae meae Rimentur aditum, voce confusa audio Sonare gemitus; repeto luminibus atrox Mortis theatrum. Heu tristis! heu nullo satis Ploranda in aevo scaena! ceu veris decus Purpurea ferro carpta se inclinat rosa, Caput verendum Regis in terram cadit. Recarede dextram subiice cadenti patri. Rec. O care genitor! o meam sortem! Pater! Lev. Heu me scelestum! perditum, infamem, impium! Abominandum Tartari monstris caput! Pandere profundi flammea Acherontis specus, Devolve me, combure me, consume me. Exple furorem Cerbere: auctorem, et scelus Involve eodem turbine, et eandem Stygis Rape in cavernam. Quis mihi ferrum eripit? Reddite nocenti acinacem, ut scruter viam Animae impiatae. Rec. Genitor ultricem meas Verte in medullas dexteram, et ferri sitim. Ego parricida sanguinis legem, et sacra iura violavi: solus ego fratri impius. Solus ego potui, et volui, et explevi nefas. Lev. Impie, sceleste, barbare, sacrilege, hominum Odium et Deorum! tolle funestum hoc mei Diadema capitis. Tolle, sed voto patris, Et forte fratris Scaena, quam ploro miser, Tibi aparatur. Rec. Pande Avernales sinus Revoluta terra, conde me, matrem, patrem, Scelerati Arii dogma, delubra, et focos. SCAENA X. In terra funus inter stellas, in caelo anima Hermenegildi exhibetur, accurrit Levigildus, aula, et populus. Casimirus. Levigildus. Praetor uterque Chorus caelestis. Cas. COncurre civis; grande prodigium aspice Sacra urna vacua est: surgit ex urnae sinu Radiata Solis flamma; et effusis cruor Vertitur in astra; quotque tetigerunt solum Stillae cruoris, tot micant stellae. Iacent Affusus alter alteri, reus reo, Consul Tribuno: dumque lamentum parat Affusa turba funeri, laetum melos, Ipsoque dignum Numine ex astris sonat. Chor. Cael. Hermenegilde! nemo Frustra fidem tuetur. Per bella palma vaenit, Per mortis arma laurus. Qua creditis venire Probrumque dedecusque, Hac itur ad triumphos, Hac occupantur astra Hermenegilde, surge Ad gloriam, ad triumphos, Quam prodigus rigasti Tui cruoris imbre, Hac inter astra gaude Hermenegilde lauro. Mensura laurearum Sunt bella, damna, mortes. Qua deprimit tyrannis, Hac emicas ad astra. Virtus furore pressa Emergit ad triumphos. Lev. Hermenegilde, tene? vel speciem tui, Mi nate, video? An. Herm. Ponite dolori modum Finemque Iberi. Transiit, quidquid potest Vocari acerbum: pompa nunc melior subit, Mihi tumba caelum est funeri, Sol est togus, Et astra sunt funalia, et lessus melos Est Angelorum. Scaena sic tristis perit, Reditque melior. Regna consurgunt, cadunt, Veniunt, recedunt. Sortis eventus putant Homines: Olympus ista; non casus rotat. FINIS.