POESIS DRAMATICA, Pars III.

POESIS DRAMATICA, Pars III. Machine-readable text Avancini, Nicolai Nicolai Avancini XML version, markup prototype, December 1999 Jolanta Wiendlochamarkup Camena

http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ avan4 avancinidramatica3.html s001.html avancinidramatica3.xml avan4/jpg html Köln: Joh. Wilhelm Friessem, 1679

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

March 2004 Jolanta Wiendlocha markup new TEI header; typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - Morpheus spell check SIDRACH, MISACH ET ABDENAGO. Sive ANANIAS, AZARIAS, et MISAEL. Ex Tancredo Cottono Soc. IESU. ARGUMENTUM. DIvinitatis ambitiosus Nabuchodonosor erigit sui nominis statuam, in qua se ab omnibus sub poena ignis adorari praecipit. Detrectant id et sanguine et pietate nobiles tres adolescentes, SIDRACH, MISACH, et ABDENAGO. Rex cum hos amaret, dissimulare connititur. Instant potentiores regni, ut suus stet decreto vigor: instant popae et omnis populus. Rex metu rebellionis eo flectitur, ut demum iubeat tres illos adolescentes in fornacem ignis coniici. Cum aurem videret ignem eis parcere, eductos ex fornace amplectitur, et solemnes ei plausus decernit. INTERLOCUTORES. Idololatria. Mercurius. Balthassar. Daniel. Sidrach. Misach. Abdenago. Nabuchodonosor Rex. Asphenez Praepositus Eunuchor. Malezar Praefectus Ephoeborum. Arioch Capitaneus. Melsar Chaldaei. Temnar Chaldaei. Megaers. Nuntius. Chori. ACTUS I. SCAENA I. Idololatria Mercurium constituit, ut per ductam fraudum telam tres pueros ad Deorum et statuae cultum inducat. Idololatria. Mercurius. ERgo inquietus anguis, atque audax draco, Genus Israelis, toxico inflatum caput Cristasque tollet? Semper obluctans novos Fluctus silebit Regis in probrum sui? Adhuc Gomorrhae tecta (quam nuper meis Iurata sacris!) tecta Sodomaea impio Fumant ab igne; regii plorant lares Infame bustum; templa Divorum, meo Dicata honori, cinere congesto iacent, Adhuc cruenta sanguine Assyrio tepent Fora Solymaea, et sparsus in vicis cruor In ultionem fulminis flammas vocat. Sed veniet hora, veniet; et, sero licet. Scelere impiatos urbis eversae lares Aget in ruinam, quique stant caelo pares, Meo sepulchrum sanguini augustum dabunt, Et tu cadentis strage Pharaonis mare Conta minatum, caede foedatum Ducum Aegyptiorum, militum clade horridum, Scelus renarra, et impii sceleris modum. Sed vetera querimur, quaeque iam antiqui satis Flevere Patres quod mihi cordis sinum, Animamque gravius verberat, praeiens malum est. Ergo Babylonis tota concussis tremit Cardinibus aula? debiti pridem mihi, Diisque honoris Regia eversis iacet Inhonora sacris? Ergo pietatis cadit Vetus tributum? Numini ignoto calent Incensa thura? Numini numquam edito Se liberali munera affundunt manu? Nec ulla posthac victima ad veteres Deum Procumbet aras? nullus ascendet mihi Fumus ab acerris? nemo adorabit novum Numen, Nabuchodonosorem? O probrum Deum! Nulloque mundi saeculo auditum scelus, Nullo audiendum! Tres adhuc primo labra Succo madentes, Numinum ignari movent Haec bella Ephoebi. Tanta iam pueros iuvat Audere scelera, audere quae metuant senes Sed quid querelis aureum obfusco diem. Da tela caelo Iupiter, et ignes gravi Elide nube pande Neptune horridos Aequoris hiatus, quodque se iactat scelus Impune terris, fluctibus ponti obrue. Et tu severe criminum vindex, Stygis Crude Imperator Pluto, succensae picis Gemina furores, sulphuris totam exsere Molem in nocentes, quique debentur tibi, Non desituris exede aeternum focis. At tu meorum fide votorum comes, Et ad minister Mercuri, alata expedi Obsequia; quaeque precibus a magno Iove, A Rege pelagi, a Dite poscentem aspero Iam me audisti, in nubibus, ponto, et styge Exsequere, semper fide mihi Atlantis nepos. Sed quid paramus? machinis tantis opus, Roboreque tanto, imbellis ut iuvenum trias Cultum reponat debitum nostro Iovi? Tentanda primo mollior nobis via. Age tu per omnes, Mercuri, fraudum vias, Dolos per omnes ducte, facunda potens Lingua magister, arte, qua polles dolos Mille implicandi, sensa iuvenilis sinus Everte, et iterum patrios flecte ad Deos. Quodsi obstinatum marmor obducant fibris, Flectique renuant; tum procellosis voca Trisulca tela nubibus, pelagi excitos. Convolve fluctus; ipsa, disrupto solo, Averna pande. Mer. Sancta magnorum Dea Parens Deorum, cuius ad nutus meae Alae explicantur; cuius imperio obsequi, Est tibi Diisque debitum cultum dare: Accipio iussa: sensa Ephoeborum mea Experiar arte, quodque puerilis solet Aetas amare, gaudia, illecebras, rosas, Mera mella fingam Deinde proponam gravis Titulos honoris, laudis excelsum decus, Auri coruscum pondus, argenti uberes Venas fluentis, astra gemmarum, aureas Capitis coronas, purpurae augustas notas, Si dura perstent marmora, et flecti inscia, Omne admovebo robur armorum, faces, Et tela, et ignes, et Nabuchodonosoris Iram movebo in omne tormenti genus. Idol. Novi sagacis mentis astutam facem, Novi efficacis robur activum manus, Coeptaeque per te spero successum rei. Age imperata Mercuri; ego sacras Deum Reverto ad aras, templa, et incensos pii Nubes odoris. Merc. Tua ego ad imperia evolo. SCAENA II. Nabuchodonosor accepto Senatus consensu, mandat sibi colossum erigi, ab omnibus coli; et in detrectantium poenam fornacem accendi. Nabuchodonosor. Senator I. II. Asphenez. Arioch. Malazar. Nab. QUid ait Senatus? nostra decreta accipit? An erigendam nomini nostro probat Statuam? an resistit? an dubius haeret meo Favere honori? Sen. I. Voce communi omnium, Et explicatae frontis arrisu, et sacro Decreta plausu accepta sunt. Numen novum Omnes adorant. Nab. Causa consensum omnium Quaenam impetravit! Sen. Debitum obsequium suo Regi, voluntas Principis, mores patrum, Exempla veterum, mentis excelsae vigor Tuae, tuumque robur, et belli alea Probata virtus, grandis humerorum nota, Divina species oris; augustae tenor Frontis, Deorum dignus in censum adlegi Stellasque inambulare; cui paria nequit Terra invenire sceptra, nec capiti parem Reddere coronam. Nab. Fine sed quonam putant, Decreta mentis Regiae haec populo dari? Sen. I. Duplicem, piumque, et consonum menti Deum Spectasse finem sacra Maiestas tua Est visa civi. Primus, ut magnum adderes Calcar ad honestum Regibus, et aetas sequens Tuae per omnes gloriae passu pari Graderetur ausus: alter, ut amoris lupos, Reverentiaeque debitae frenos tuis Imponeres, et perfidos regno gravi Loro timoris flecteres; quod et exterae Gentes paverent. Nab. Penitus ad votum tenes Mea sensa Civis. Laudo consilia, probo In nostra sensum vota communem trahi. Hoc ergo Regi fidus Asphenez age, Medio ut colossus aureus prostet foro. Huc multa agatur victima; hinc nubes odor Thuris Sabaei invadat, hic clangant tubae, Hic Musicorum mulceant aures chori, Omnisque populus Numini applaudat novo. Asphen. Parata votis omnia. Ad nutus tuos Stant imperatae victimae, et sistra et chori, Populusque prompta. Nab. Tuque militiae meae Dux fide, Dux invicte, dispositos meo Ludos honori digere et pompam ordina. Lux ista nostros prodit in plausus facem. Quos me professus caelitem populus dabit Stantem ad colossum. Ar. Prompta sunt cuncta ad tuos Rex magne nutus: prima cum plausus novi Vocabit hora, debitum obsequium dabunt. Nab. Quodsi protervus quispiam, et rigida nimis Cervice durus, prima cum dederit tuba Canore signum, renuat inflexo meum Numen vereri poplite, et statuae suos Deferre honores; sceleris ultricem manum Sentiat, et igne emolliat durum gelu. Haec tua Malazar cura sit: in Aetnae modum Fornax ab igne ferveat, seque aestuans Favilla in auras spargat, et nubes tegat Ardente nimbo. Mal. Sola subdatur pyrae Scintilla; Averni more flammabit focus. Nab. Hinc a recessu Regiae auspicium dabo Nostris triumphis. Omnia ut certo fluant Ordine modoque, vester est reliquus labor. SCAENA III. Mercurius narrat a se audita trium iuvenum consilia, se a cultu Statuae subducendi: Hinc Mercurius se in partem fraudis contra eos texendae adscivisse Deorum Sacerdotem; statuitque varias formas induere. Mercurius. IAm tensa laxant retia infraudes sinum; iam praeda primum posuit in casses pedem. Ubi villa medio nemore condensis latet Vallata ab umbris, seque vernantes Deae Ramis coronant arborum, est vario via Errore secta; laurea hinc cingens latus, Et inde fago, Daedali artifice manu Per implicatas semitas ductus labor, Quique architectum fallat. Hic grato fluunt Aquae cadentes murmure, et circum nemus Blande allocutae, temperant aurae iocos. Locus hic Ephoebis notus ubi crebro dies Egere amoenos Partee Labyrinthi ultima Reconditaque considet iuvenum trias, Dumque ambulantis forte garritus aquae, Auraeque lenes sibili praestant fidem Securitatis, cordium quisque alteri Arcana pandunt; quaque condictam queant Vitare pompam fraude, quo cultum impio Fugere recentis Numinis possint dolo. Aderam (nec umquam a latere puerorum trahor) Aderem, videri at impotens, tenui fluens Aurae figura: mixta consilia latens Nube audiebam: Sed quid, aiebam, iuvat Audire solum? Fraudis inventae tota. Nihil hinc movetur. Ergo (me numquam doli Artesque fugiunt) Numinum Mystam advoco, Statuoque silvae parte, qua arcanas bibat Voces loquentum, lumine adverti tamen Nequeat videntum. Constitit sede, audiit, At sermo grande vulnus impressit fibris. Arsit, momordit labra, concussit pedes, Laceravit ungue verticis sacri comas, Caelo vocavit tela, violenti impetus Vix frena passus. Ante non illi gravis Haec plaga cordis in cicatricem fluet, Quam per vorantes ignium et flammae globos Trias haec ad orcum transmeet. Initio tamen Tentanda molliora sunt: hoc ultimae Necessitati serviat Nobis fluet Maioris inde gloriae et honoris seges. Si obtemperare iussibus magni Dei, Flectere colosso poplitem, nubes sacri Adolere thuris, melle verborum pio, Sermone placido, nectare affatus, gravi Promisso honoris, gratiae, ac largarum opum Persuadeamus, Ista iuveniles trahunt, Versantque mentes. Nescius fraudis puer Magis illa sequitur, quae voluptati favent. Avidamque sensus blandius inescant famem. Ergo Asphenezen induam et Malazaren, Istos amicus Regis amplexus fovet, In hos amoris explicant pueri sinum. Hinc certa spes affulget, haud longa mora Vincenda iuvenum corda, et matri Deum Dandum levamen. Ibo, quo fraudes vocant. SCAENA IV. Sacerdos enarrat, quae vidit, et audivit a iuvenibus. Melsar lente cum iis procedendum suadet; quod forte mollibus flectedos speret. Sacerdos. Melsar Chaldaeus. Sac. NIhil ambigendum est, ipse spectavi reos, Dictata Ditis ipse consilia audii. Mels. Licetne tantae pandere arcanum rei? Sac. Quod est voluptas dicere, hoc dici petis. Et forte dubiis rebus auxilium dabis. Mels. Si poscet id necessitas, factum dabo. Nimium obligatum sentio memet Diis. Ad promovenda iura sacrorum, et focos Aris alendos, quodque nunc curae est magis, Ad promovendum publicum Regis decus. Sac. Hic ubi virentum Regia hortorum pater, Levibusque miscent arbores auris iocos, Trias scelesta parte Labyrinthi ultima. Scaena latebat frondium, ignara arbitri, Et exsecranda pectorum sensa alteri Prodebat alter. Taceo, nam tempus vetat Iniurias, calumnias, blasphemias, In sacra, Regem, Numina, et acerbae procax Linguae venenum, quo celebrandum novi Dei impetivit nomen, et iussa impie Abominata est. Prima secretam in fugam Consilia abibant: dumque vestigant modum, Tum difficultas patuit, et modica rei Spes extrahendae. Namque per regni sinus, Omnesque fines, oris ac frontis color, Vultusque species, tractus humerorum, decens Comae fluentis unda, noscuntur: dein Patria remota est, qua petant patriam, via Ignota pueris: Regi ubi patuerit fuga. Multus satelles terga fugientum premet. Sensa ergo variant; iste consilium ingerit Caute latendi, seque condendi specu, Qui denegaret Cynthii accessum faci. Sed in propinquo nullus ad votum suas Fauces hiatus aperit. Ergo alter putat Fingenda subito membra tentari malo, Languere vires, corpus occulto exedi Furore morbi, quando adorandus foro Stabit colossus. Multa sed visa ardua, Minusque tuta. Tertius ferrum et faces Discerptiones artuum, infamem necem Potius ferendam suadet, accenso novum Quam colere thure Numen, et flexum genu Curvare statuae. Placuit hic sensus tribus, Et obstinata mente decretum negant Deferre honorem Numini. Mels. Tantum nefas Audent scelesti, perfidi, in Deum impii? Sed lente agendum estimentis inconstans tenor Iuvenile vitium est, Nostra si properum nimis In ultionis fulmen erumpat sitis. Fors blandiore Regis affatu, aut metu Instantis ignis, mentis eiecti statu In grande nos discrimen adducent. Levis Saepe iuvenile pectus evertit timor. Exinde toto pondere in nostrum ruet Procella collum Fraudis, et structi doli Rei arguemur. Adde: Rex pueros amat, Blanditur, ornat, aestimat, laudat, probat. Nosti, quid iste possit affectus, semel Si cor tenuerit Ergo, quod tutum est magis, Reprimamus iram, donec erumpat scelus, Seque probet ipsum: nulla tunc miseris sugam Semita recludet; nulla vis Regis gravi Eripiet irae, chalybis incensi furor, Et aestuantis flamma fornacis dabit Documenta pueris saeva, quid spreti Dii, Quid Rex Deorum honore cumulatus queat. Sac. Sublime mentis laudo consilium: probo Tua sensa. At ecce pompa regalis sonat, Et destinatum prodit in forum Deus. Ad vasa sacra, ad victimas, ad aromata, Quae praeparata tempori et loco dedi. SCAENA V. Aperitur, et a tota aula colitur statua Nabuchodonosoris Regis. Sacerdos. Chorus. Nabuchodonosor. Sac. REx, proborum norma Regum, Improbrum fulmen idem; Rex. Deorum digne honore, Siderumque luce comi, et Assidere Cynthio. Chor. Tu potentis igne ferri, Fulminisque Martialis Eminente vi protervas Frangis iras impiorum, Arma Regum subiugas. Sac. Tu benignitate frontis, Liberalitate dextrae, Aequitate, senitate, Ore blando, lege molli Corda civium occupas. Chor. Qui trisulca tela iactat, Qui tridente terret aequor, Qui gubernat antra Averni, Iura discant imperandi Regis a peritia. Sac. Numinis novelli amandum Aureaque gemmeaque Cinge verticem corona: Chor. Aureumque gemmeumque Sic fatere Principem. Sac. Huic rubente de pyropo, Et virente de smaragdo Gloriosa trade sceptra: Chor. Ista fortis, atque prudens Rex meretur flectere. Sac. Sparge thura, balsamique Halitu verere Numen. Chor. Te Sabaei nube odoris. Magna Numinum propago, Numen esse plaudimus. Sac. Flecte poplitem verendo Numinis recentis auro. Chor. Te veremur, te fatemur Esse numen, flectimusque Colla, corda, poplites, Vive Numen, o Deorum Digne devehi ad Senatum! Digne stellis imperare, Digne thure, digne sacris, Mille digne victimis. Nab. Haec prima nobis debiti est cultus nota. Populus secunda subeat, ac inter tubae Festos canores, plausuum ac inter choros Frequens honorem victima in nostrum cadit, Nostroque populus Numini inflectat genu. Chor. Vive Numen, o Deorum Digne devehi ad Senatum! Digne stellis imperare, etc. CHORUS. Docet caecos esse, et mille periculis involvi eos, quia vero unoque Deo recedunt. CAecae o mentes hominum! quo vos Perfida Superis trahit impietas? Qui sine vero Numine graditur, It ad interitum. Qualis tenui Defluus alveo rivus euntis Undae argento ludit, et oculos Prope spectantum recreat lusu, Gratoque aures murmure prensat, Si tamen ille a proprio longe Fonte recedat, seseque sua Vena abscindat; desinit ire, Siccumque sinum deserit alvei: Talis, vero quicumque Deo Male deserto, Numen adorat Fictile, proprio a fonte recedit, Sensimque sui fluit in nihilum. Quid male mentem quaevis in illo, Qui suprema a mente revulsus Mersit opacis animum tenebris? Caecae o mentes hominum! quo vos Perfida Superis trahit impietas? Qualis in aestu calido Martis Ducis a nutu regitur miles, Et nunc dextrum cornu aggreditur, Nunc laevum urget, tentatque aciem, Retrahitque pedem; rursusque premit, Donec amatam referat laurum: Si duce miles tamen abscedat, Libituque suo, qua citat ira, Sine lege furat, praeda sit hosti, Saevoque cadit victima ferro? Talis, ad animi quicumque sui Figmenta, Deos sibi molitur; Duce deserto proelia miscet, Turpis Averno victima dandus. Caecae o mentes hominum! quo vos Perfida Superis trahit impietas? Illi densis natat in tenebris Animi sensus, qui iustitiae a Sole recedit. Deus est Ignis: Mens riget illi, qui fugit ignem, Deus est solus Tiphys in orbe, Idemque regit Cynosura ratem: Si sine Tiphy navita sulcas Pelagus vitae: si Cynosuram Deseris oculo; mille charybdes, Milleque Scyllas navis inibit, Aut ad scopulos fracta crepabit, Aut naufragio sorpta peribit. Deus est unus, sibi sufficiens, Omnibus idem: qui sibi plures Fingit, ab uno procul abscedit: Nullumque facit, dum negat unum, Caecae o mentes hominum! quo vos Perfida Superis trahit impietas! ACTUS II. SCAENA I. Mercurius narrat, se in assumpta trium iuvenum specie amorem Regis in eos conciliasse, ut per amorem ad cultum statuae inducantur. Mercurius. HUmana facta cardines binos habent, Quibus rotantur? commodum, et amorem. Duo Vel esse crede centra, vel geminos polos, Quibus quiescit cordis humani fuga. Nec ista tantum pectus ignavum trahunt, Sed et ferenum sanguinem afficiunt. Ego Meas per artes membra puerorum indui Speciemque vultus, perque confictos modos, Gestus, tenorem vocis, et gratas vices, Veneresque, gratiasque sermonis, grave Scientiarum specimen, et tota sinus Culti Minerva regio cordi faces Subieci amoris. Unde iam totum calet Amore pectus; iam sui oblitus fluit Totus in Ephoebos, totus ingentis spei Escam medullis hausit, ut si sors Diis, Suaeque statuae, Numini mundi novo, Cuius in honores prodigo sumptu fluit, Curvare flexum poplitem nolint, furor Attemperatus facile clementem migret Animi in favorem. Modica si accedat foci Primae favilla, et commodi spes non minor, Impos regendi pectoris, totum suo Extinguet ignem corde, nec magnum probrum Sui aestimabit nominis, tantum scelus Negligere; vel, quos diligit pueros, sua Eximere lege. At absit. Haec gravior gravi Est culpa scelere. Tanta Mercurius nequit Tolerare probra. Plurium et amorum seges, Et commodorum plurium spes in fibras Est in gerenda: Dignius si quid venit Amore, amoris machina prioris perit. Si commodorum panditur scaena amplior, Se commodorum scaena leviorum tegit. Necessitas si poscat, aliorum mihi Materia amorum grandior praesto est, dabo Quod Regis animum blande in obsequium trahat; Quo, quidquid ante mentis obsedit sinum, Rapuitque amores, rursus eiectum sinu Odium reportet. Ecce praecipite gradu Huc sese Ephoebi promovent. Luci huic ego Subduco memet. Audiam sensus. Ratim Secundioris Aeoli, afflatu regam. SCAENA II. Tres iuvenes gaudent de suis periculis, seque invicem ad ea subeunda animant. Sidrach. Misach. Abdenago. Sidr. O Millies dilecta sociorum fides, Fratres amati! Nomine hoc dignos facit, Amoris illud vinculum, quo nos Deus Sancte obligavit. Millies, cari o sinus! O nos beatos! venit optatus dies, Qui nos ab isto carcere solutos, piis Transcribat astris; postque superatas brevis Pugnae procellas statuat aeterni decus Nobis triumphi. Mis. Prospero sane gradu Fortuna vehitur. Quando sed tanti tamen Dies triumphi veniet, ut ad astra ultimam Tam glorioso fine recludat viam? Abden. Quantam Israeli parimus invidiam? putas Non quisque sortis aureae fluxum suae Mutaret ista sorte, quae nobis fluit? Equidem coronas, regna, sceptrorum decus, Regalis ostrum purpurae, quisquis sapit, Huic posthaberet. Sidr. Infremat, quanta potest, Tyrannus ira; pectus in nubem minis Gravidam coarctet; ore metuenda vibret Fulmen procella; saeviat in artus face Ferroque; quidquid ira crudelis potest Ingerere, promat: pectore est maius mihi Dolore robur: promptior vitam exuam, Quam tollat ille: si tamen dici potest Sublata vita morte, quae mortem exuit, Veramque vitam vivere in caelo incipit. Mis. Misceat amoena fronte simulatos dolos Fallax tyrannus: explicet blanda iocos Serenitate; risibus fictis trahat, Promissa cumulet; quidquid opulento sinu Arabia fundit, spondeat; sceptrum ingerat, Diadema lateris purpuram Regni notas; Nullam haec reperient semitam ad mentis sinum, Quem iam supernis opibus implevit Deus, Quid mihi palustris potus infelix aquae, Cum fonte puro bibere divinae licet Nectar voluptae? Abd. Fraudibus arenam instruat, Nunc blandiatur molle, nunc saevam attrahat Frontem in procellas fulminum; spinis rosas, Tormenta melle misceat; quidquid furor Veneresque dictant, suggerat; eodem mihi Stabit tenore pectus, et constans vigor: Qualis stat inter bella ventorum gravi Fundata saxo turris; aut qualis maris Exaestuantis scopulus irridet minas. Sidr. Grates bonorum nobili venae, Deo Et trino, et uni cuius a scatebris fluit Tam grande mentis gaudium. Mis. Et tantus vigor Animi, et voluptas, ac inextinctus calor. Abd. Equidem minores gratia a nobis fluent In liberalem Numinis largi sinum, Quam deus ab illo profluant: illi tamen Placet voluntas. Quando, quod debes, nequis Reddere, voluntas sola reddendi fat est. Sidr. Unum hoc dolore pectus arcanum exedit; Quod quidquid irae saevit in nostrum caput, Erit dolor Balthassaris, ius candidi Hoc est amoris, facere communes cruces. Mis. Commune fiet gaudium, si nos idem Tempus dolore solvat, et trepido metu. Sidr. En prodit ipse. SCAENA III. Intervenit Balthassar, qui mire eorum constantia exsultat. Iidem, et Balthassar. Sidr. - - v - u Numen e caelo suos Auget favores. Quando te nobis refers, Nostros timores excutis, Nam nos magis Tui doloris cura stringebat metu, Quam destinatum vertici nostro malum. Balth. Mihi semper ille mentis infractae calor, Roburque vestri cordis intrepidum dedit Spem non inanem; quidquid admoveat furor. iuratus hostis Numinis veri suam Vim perditurum: qui tamen vestri mihi est Amor in medullis, corda tentavit metu, Modicaque cura. Saepe constantes timor Infregit animos. Sidr. Ignis accendet nives Ante, ante flammas frigoris stringet gelu; Quam vel ad unguem, Numinis nostris fide Pectove revulsa, saxeos flexis Deos Genibus adorem. Firmius duro mihi est Adamante pectus. Mis. Ante nocturnis dies Ibit tenebris decolor, nox in diem Migrabit ante, nostra quam sese inquinet Thure exsecrando dextera, et statuae Deo Instruat acerras Durius duro mihi Est chalybe pectus. Abd. Ante descendent polo In averna sidera; ante Furiarum faces Caelum occupabunt; patria quam me fide Cessisse Phoebus videat. Est pectus mihi Solidius aere. Balth. Quanta dulcedo meum Incessit animum! quando vos video Deo Haerere fixos, nullus ut poenae metus, Nec ulla blandientis illecebrae queat Spes amovere. Vix capit tantam sinus Animi voluptam. At ecce, clangorem tubae Dedere; populi ad Regiam turbo volat. Rex in propinquo est Danda furiali mora Est regis irae. Tempore remittit furor, Elanguet ira tempore, et rursum subit Pietas medullas, seque restituit amor. Sic saepe mane pontus in fluctus tumet, Quiesque medio inambulat eundem die. SCAENA IV. Mercurius, pro prima in tres iuvenes machina, statuit admovere promissiones regiae gratiae, opum et honorum. Mercurius. TAndem recessit stirpis invisae genus, Odium Deorum, nominis nostri lues, Hominumque probrum! Hic experimentum dies Animi obstinati capiet extremum: dies Hic edocebit, sanguini an cedat rigor Adamantis; ense quando de vestris fibris Cruor haurietur. Firmior num sit sinus Et chalybe et aere pectoris vobis, dies Iste edocebit. Illa, quae distant procul Supplicia, mentem lenius tangunt metu: Quae sensus experitur, haec urunt magis, Et obstinatum molliunt mentis gelu. Distantem ab oculo Carpatum, clivum putas, Quem facile superes: si prope admoveas pedem, Demum gigantem montium immanem vides. Remota ab oculis poena censetur minor, Admota terret. Vela iam vento dedi: Feramur illo; donec optatam ratis Teneat arenam. Prima mihi cura est, opes Oculis, honores, gratias, veneres dare. Ad has et aeris cedet, et chalybis rigor, Nec solidus Adamas stabit. At Rex huc gradum Infert superbum, tollo me ex oculis; tamen Umbrante tectus nube, quos produnt sinu, Observo sensus. SCAENA V. Accusantur apud Regem a Sacerdote tres iuvenes. Rex in eos amorem prodit. Curam lenibus cum iis agendi committit Asphenez et Malazari. Nabuchodonosor. Sacerdos. Temnar. Melsar. Asphenez. Malazar. Nab. - - v - - Ordinem ac seriem iuvat Audire sceleris. Sac. Vernum ubi pandunt sinum Augusta Tempe, seque Labyrinthi viae In varia scindunt, arborum fidis comis Tecti latebant, seque securos rati, Nec inter umbras posse spectari, neque Inter strepentes fluminis euntis sonos, Interque motus frondium audiri, mei Indicia nulla hausere. Nab. Sed quae te via Quis genius illuc intulit, et iterum extulit? Sac. Suspensus ipse dubito, nec satis viam, Ducemque teneo: quisquis is genius tamen Fuit, involutas qui mihi ostendit vias, Illum faventum munere Deorum reor Venisse ab alto. Nab. Sequere concepti mali Seriem, ordinemque stringe; nam paucis queunt Patere multa. Sac. Hic ergo sacrilegum in Deos Vomuere linguae toxicum, in legem tuam, In sancta iura Regis, in stantem foro Statuam recentis Numinis, Avorum in sacra, In templa et aras. Horreo dum horum subit Memoria menti, et sanguis in venis stupet. Deos vocarunt, montis excisam iugo Massam, vel auro fusilem, mutos, sine Sensu, sine anima, mentis expertes, styge progenita monstra, et ultimam Acherontis luem. Quae deinde legi probra dixerunt tuae? Vanam, superbam, mentis insanae satum, Indignam, iniquam, perfidam, invisam polo. Nab. Hyperbolarum monstra confingis. Sac. Minus Scelere patrato protuli. Nab. Paucis rei Constringe nervum. Sac. Prima consilia fugam Suasere ab urbe: consili nullus modus Succurrit animo: deinde per fictum sacra Vitare morbum, et Regii imperii sacrum Ludere vigorem: denique hoc firmo stetit Adamante fixum mentibus; totum prius Opum apparatum, gratiam Regis, caput, Vitam, ac honores perdere, ad nostras manum Quam tendere aras, debitum et statuae tuae Deferre cultum thure, vel flexo genu. Sua quisque demum in sacra iuravit fidem. Non ficta narro, testis hic oculus rei est. Haec testis auris. Per sacrum Regis caput, Genuaque culta Regibus, per quos tuo Dicasti honores Numini, per tot Deos, Quos inter exstas, iuro. Nab. Naturam tuam, Mentem, fidemque nosco. Sed saepe evenit, Ut, quod vovemus mente, vel calido nimis Amore sequimur, noctis effingat sopor, Et dormientem ludat. Haec credo tui Ludum soporis. Mitte, quas animo mei Curas honoris suscipis. Pueri meo iurati honori grande documentum dabunt Constantis animi. Sac. Caelites faxint sopor Luserit amantem! facta sed verum probant, Et clara Superi sceleris indicia exhibent. Victima resistit, calcitrat, sacram fugit Timida securim; vique retracta aut iacet, Aut in furores acta sacrorum Popas Cornuque ferit, et calce. Si demum cadat Percussa ferro, viscera exsangui natant Sepulta tabo, palpitant fibrae metu; Cruor est adustus, pallidus, densus: iacens Cor, et gelatum frigore hiberno iecur. Nab. Expone facinus. Sac. Steterat innumerus foro Turbo populorum, Princeps mixti gregi, Cives Toparchis: quisque, cum sonuit tuba, Prono reveritus corpore recentem Deum, Submissa genua posuit, et acerris dedit Sacrata thura: sola puerorum trias Ut dura cautes constitit, rigida caput, Rigidaque durum poplitem, nullo Deum Venerata cultu. Nab. Testis oculatus trahis Haec ad tribunal? Sac. Testis oculatus, Diis Par, magne Princeps. Nab. Credo patratum scelus; Ut tamen agatur causa iudicio, decet Factum probari testibus. Lex id petit, Et forma iuris. Sac. Testis id populus palam Spectavit omnis: testis id Temnar proba, Id Melsar edic. Nab. Estne tam rigido trias Durata saxo, debitum ut nostro abnuat Deferre honorem Numini, et curvo genu Accidere statuae? Mels. Durior saxo stetit. Si fallo, magne Numinum consors Deus, Caput hoc trisulco Iupiter telo petat. Nab. Verumne Temnar? Tem. Verius vero est malum. Si fallo, Rex Auguste, diducto solum Me voret hiatu, postque Avernales lacus Sub ima Ditis antra damnatum premat. Decreta Regis sancta sunt: si quis sacrae Ausu scelesto legis infringat decus, Poenam crepantis igne fornacis luat. Mels. Constare debet Regium verbum suo Firmum vigore: publicis chartis tamen Inesse maius roboris pondus decet. Est aequa causa: tangitur cultus Deum, Vigor sacrorum rituum, et acerrae, et foci, Novique gravius laesa maiestas Dei. Esto ipse iudex sceleris, et vindex tui, Rex magne, honoris, Regis haec tela in caput Feruntur, et si parcis, exemplo trahunt Graviora regno vulnera. Innocuis nocet, Impune quisquis praeterit nocuos. Scelus Unum irrevulsum, mille post tergum trahit. Nab. Quid possit aetas ista? quid iuvenum trias? Sac. Sed sunt sagacis ingeni. Nab. Ingenium sagax Aetate in ista limites certos habet. Sac. Iuvenilis animus magna non raro coquit. Nab. Sic aestimante plebe. Sac. Popularis favor Incendiorum causa magnorum fuit. Nab. Nihil nocere flamma, quae premitur, potest. Sac. Scintilla pressa in gravius erumpit malum. Nab. Sollicita mentis studia, et ardentem fibris Commendo amorem Numinum et honoris mei Curas calentes. Vivet hic semper recens Sub corde Regis fervor, et dignum feret Suo calore praemium. Sed nunc metus Curasque pone. Mentis inconstans tenor Plerumque iuvenes distrahit: nolunt, volunt; Odere, amantque per vices, quod nunc placet, Mox displicebit. Unde iam credo suum Posuisse iuvenes marmor, et rursus pium Lunare Superis poplitem. Quodsi tamen Gelu rigerent pristino, Asphenez tua, Et tua Malazar cura sit, molli manu Tractare vulnus; risu, et illecebra, et ioco, Et amore pueris sana consilia dare. Ingenua lenes indoles mores amat, Trahiturque amore; ad dura difficilem induit Mentis rigorem, gratiae quidquid valent, Huc admovete. Fateor immunes velim Poena; sed ante sceleris immunes volo. Asph. Mentem tenemus. Quidquid est Charitum in labris, In ore quidquid mitis alloquii, egeram. Nab. Spondete et omnem gratiam Regis. iuvat Nil praeterire; ut quos amo prohibeam mori. SCAENA VI. Mercurius, formam Asphenez indutus, proponit iuvenibus voluptates, ut a proposito detectat; quas illi constanter respuunt. Mercurius. Sidrach. Misach. Abdenago. Balthassar. Mer. PRaedam fugacem persequor. Dum me tegit Aliena larva frontis, atque oris color, Incauta nostros forsan in casses ruet. Habitu sub isto vivus Asphenez probor. At ecce voti praeda in amplexum venit. Vos ego, meorum cura votorum, diu iam quaero iuvenes. Sidr. Hactenus quales tuo Semper paratos nutui, Asphenez, habes. Mer. Mihi nulla causa propria huc gressum citat; Sed causa vestri. Quantus internis mihi Amor medullis ardeat, quanti aestimem Et decora vestrae stirpis, et avorum genus, Et profluentem sanguinem puro alveo, Gestusque, mores, indolem, ingenium sagax, Prudentiaeque pondus, ingentis boni Animum capacem publicae quondam rei Immane fulcrum, (vetera si lubeat sequi Indicia amoris) mentis in vestrae sinu Certi tenetis. Mis. Indoles nobis memor Gratumque pectus contulit: merita tua In nos, et animi pronus affectus, vices Suas reposcunt. Unde quam nostris diu Calidi cruoris guttula in venis fluet, Memoria semper nominis vivet tui Infixa cordi, et nutibus promptos pater Natos habebis. Mer. Filii (quando patrem Me nominatis, patrii cordis vices Lubens rependo) filii, ingenti ruit Fortuna vestra pondere, et grande imminet Capiti periclum: fama, fortunae, ac honor Hucusque lectus: ipsa quin vita obiacet Morti paratae, nostra consilia nisi Arripitis animo. Nemo sibi prudens satis, Dum causa pendet propria, est: nemo sibi Dux, advocatus esse, vel consul potest. Alienus oculus purius spectat tui Erroris umbras. Noscitis, quam sit grave, Quod perpetrastis facinus, audaces magis, Quam contumaces. Laesa maiestas Ducis Per vos, Deorum laesa maiestas quoque est. Neque hoc latere facinus, aut condi magis, Quam Sol sereno pendulus caelo potest. Decreta sceleri poena suspendi nequit, Ubi iusta causa legis est, firma decet Manu teneri, Liberos reges quoque Necessitas haec stringit, ut si quid iubent, In facta cogant, quando communis Diis Est causa legis istud et ratio exigit, Et Superi, et homines. Ergo si legis suus Vigor exseratur, ille florentis viror Aetatis, ille vernus annorum decor Vultusque Maius ille momento ruet? Iam vernat ore purpura, iam rident genis Labrisque sparsae gratiae, et blandae sedent In fronte veneres, pulchra maiestas graves Accendit oculos, deflua per humeros coma Imitata radios ludit, et toto nitet Corpore venustas. Haec tamen (vertat Deus Omen sinistrum) haec purpura atrocem induet? Illae iacebunt gratiae? hae veneres sua Fronte exulabunt? illa maiestas cadet Proscripta vultu? deflua per humeros coma Calvum relinquet verticem? hic totus decor Fluet in cadaver? Et potest vester rigor Haec dona Superum spernere? et formam, et decus, Clarumque patrum sanguinem, Hymenaeo parem, Una peremptum luce in interitum dare? Video futura, nostra nisi vestros tenent Consilia sensus, purpura haec pallet, cadit Vultus venustas, oris elanguent rosae. Abd. Pulchri venustas oris instabile bonum est. Nihili aestimatur temporis spolium brevis. Mer. Pretium apud omnes nobile venustas habet, Natura cui fecunda non dedit parem, Et quae vigorem floris in senium trahit. Sid. Sed haec venustas saepe meliorem opprimit. Merc. Haec forma frontis parere meliorem potest Et adhuc lubebit gaudia, et dulces iocos, Quos per sequentis circulum vitae in sinum Aget Hymenaeus, Pallas, et Bacchus, Ceres, Diana, Apollo, Iupiter, et omnes Dii Inter superbas regiae pompae domos, In sumptuosis dapibus, harmonicis modis, Scaenis, theatris, gratiis nemorum, iocis Hortensis aurae, purpura, atque auri notis, Inquam, haec lubebit gaudia superbis dare Calcanda pedibus? Si quid Asphenez amor Precesque possunt, libeat aetati suas Laxare habenas, gaudiis libeat frui. Redeat in animos, quanta laetitia obeat Passim per hortos regios, primum quibus Affundit ignem Phoebus, et grato illinit Colore flores, perque radiorum halitum Sirenas alti nemoris a somno excitat. Redeat in animos unda cristallo fluens, Quam fictus arte Phidiae duro evocat Pegasus ab antro, deinde per varias vias Divisa leni garrula argento sonat, Circumque lauros lambit, et Regum educat Fronti coronas. Quantus insurgit prope Numerus cedrorum, seque per fusum aera Loquitur odore! Quanta se fagi solo Insinuat umbra! Lilii quantus decor! Quantus rosarum risus, et Aprilis, forum Colorum, odorum fertile, in merces suas Allectat oculos, perque commixtos iocos Apollini spectaculum, et Musis facit! Quid deinde memorem mutuos Echus sonos, Quos reddit avibus rupium ficto e sinu, Dubiasque fraude ludit, ut credant sibi Per mille voces mille responsa exseri Volucres ab alto montis? Hinc lapsus sonus Docet lapideum Apollinem et Musas loqui, Durumque plectri marmor in cantum excitat. Si singularum chromata Dearum premam, Reliquasque verni gratias memorem loci, Dies peribit ante, quam finem assequar. Sid. Quam levia gravibus gaudia figuris crepas? Merc. In quod feruntur omnium vota, id leve Tibi aestimatur? saecula quod annis fugat, Breve iudicabis? Pauca sapientes amant. Concludo paucis. Quidquid est dictum hactenus, Affectus ille mentis extorsit sinu, Quo vestra semper commoda, et vitae salus Mihi tenuere pectus. Hinc gravior subit Dolor in medullas, vestra quod tantum ad meos Rigeant amores pectora. At nondum spei Depono vela. Cordis est vobis sinus Prudens, capaxque mentis excelsae vigor. Exigite mente grande momentum rei: Consulite rebus. Fata vicinam trahunt Vobis ruinam: fusa Parcarum brevem Hunc effluentis horulae occasum trahent; Et mox recident stamen: in foribus mori est. SCAENA VII. Tres iuvenes mirantur putati Asphenez propositas fraudes, maiusque inde robur ad constantiam capiunt. Sidrach. Misach. Abdenago. Balthassar. QUantum alius hodie visus Asphenez mihi est? Quam verba fraude miscuit, ut animos sua Sede emoveret? Frangere, at mentem quibus Dolis volebat, robur adiecit. Cui Cor ante simplici aere munitum fuit, iam triplicato cingitur. Mis. Quidquid dolis Movere potuit, movit. Eloquium addidit Torrentis instar: constitit firmis tamen Immotus animus basibus. Abden. Occlusum abditis Ignem medullis prodidit. numquam magis Haec flamma patuit. Cuius accessu strepit Cardo revolutus? Estne Balthassar? Pater, Ades ad tuorum vota! venisses prior, Liquidum occupasset gaudium mentis sinus. Balth. Vel sic voluptas pectus incesset nova, Si vestra detis gaudia in apertum, brevi Comprensa verbo. Haec hora non patitur moras, Quam multa poscunt. Sidr Stringimus paucis, diem Quae postularent. Quantus Asphenez ruit Torrente linguae! Qualis Atlantis nepos Omnem eloquentis oris exseruit favum, Aut qualis Orpheus dulce modulatus melos, Tentavit arte flectere inflexum hactenus Animi vigorem: at irritus cecidit labor caelum impetentis. Unde sperabat fibras Mollire nostras; inde maiorem bibi Flammae calorem. Mis. Qualis ubi modicis aqua Defluit in ignem guttulis, magis excitat Flammae furorem; talis illapsu fuo Facundus oris sermo maiorem meo Accendit ignem pectore, et vires dedit Divina amandi, et illa, quae caelo fluunt, Gaudia sequendi. Abd. Spiritus fervet mihi Novus per alta viscera, et mentem cremat Vivace flammam: temporis quaevis mora Longum videtur saeculum, tanto ardeo Amore mortis; postque depositum breve Spolium fluentis temporis, memet choris Divum inserendi. Balth. Quanta suggeritis meae, Quam liquida menti gaudia, o nati mei! Dum tot procellis undique impulsi parem Poenis ferendis cordis invicti statum Mihi probatis, quamque constanti Deum Mente teneatis. Regium hinc vestrae genus Stirpis relucet, Vera si noster mihi Addicit animus; ibitis lauro incliti Per alta caeli templa. Divorum addita Trias coronis. Sanguinem saevus prius Firmo tyrannus cordis exsuget sinu, Quam vestra frangat pectora, et fidem eruat. Cedamus irae paululum, dum non licet Sponte in periclum ruere. Spectemus Dei Nutum iubentis, cuius in dextra est necis Vitaeque cardo Tempus optatum prope est. Aptetur animus interim in vitam et necem. CHORUS Docet fallaces esse voluptates. PRosperae numquam nimium triumpha Sortis afflatu: perit illa nullo Turbinis pulsu; graviorque mollem Aura flagellat. Explicat frontem in veneres tyrannus: Crederes blindo patrium liquare Pectore affectum; rigido recondit Corde leaenam. Crederes blandis Zephyrum adiocari Gratis ponto, facilemque navim Ire per fluctus: inimica Nereum Excitat ira. iamque te cernis scopulis propinquum Inter aut Scyllam, aut variam Charybdin, Undique instantis pavida rigere ad Fulmina mortis. Crederes auras melico sonare Suave concentu; cave! sunt dolosa Plectra Sirenum; male cautus ibis Victima ponto. Instruit mensas epulis tyrannus: Crederes omnem Iovis apparatum, Aeris pompam, peregrina ponti Dona Britanni. Abstine mensis; latet anguis herba; Toxicum in suavi bibitur Lyaeo: Accubat tecum draco, et apparatam Toxicat escam. Instruit currus tibi Rex tyrannus, Et triumphales iubet ire plausus, Poplites flecti, populisque leges Ferre subactis. Crederes curru simulare pompam Solis, et iam te per amoena caeli Sidera augusto radiantis auri Lumine duci. Heu cave! excelsis gravior ruina Imminet. Quo te propiore gressu Admoves Soli, magis aestuantem Ferris ad ignem. Icari lapsus animo revolve: Fabulam vatum licet esse credas; Veritas in te dabitur, futura - - Aetate canenda, Ibis, ut raptis Phaethon quadrigis Devium caeli male iter secutus; Teque et insanos animi tumores, Igne cremabis. Ergo, si ridet facilis tyrannus, Sperne si invitat, fuge si iocatur Abstrahe auditum. Necst ille blandis, Mollibus urit. ACTUS III. SCAENA I. Sacerdos exponit Arioch Capitaneo et in aula, et in compitis passim Deos sperni, et thura iis negari. Sacerdos. Arioch Capitaneus. Sac. FLamma invalescit; et nisi extinguas, gravi Invadet astra incendio, ac stellas supra Exaestuantis ignis undabit vapor. Ario. Expone, quis tumultus in populo fremit? Sac. Non sola plebis ira (sit quamvis satis Haec ipsa, grandi fluctuum mole inclitum Sepelire regnum, et Regio capiti grave Struere periclum) Sola non plebis calet Ira in tumultus: nobilis sanguis quoque Malo hoc laborat; iamque nec Divos pudet Invadere ipsos. Publicis passim viis Quivis lacessit Numina, et ficti vocat Partus Poetarum ingeni, aut rupe eruta, Auroque fusa; quemque deserimus Diis Cultum, cachinnis sequitur, ac unum canit Tota urbe Numen, cuius artifice manu Stetit ista rerum machina, et pulchra fluens Lege universum; cuius arbitrio fidem Elementa servant; cuius ad nutus meant, Lucentque caeli flammulae, ac varia vice Veniunt, migrantque; cuius unius fides Solum beatas pandit astrorum fores. Arioch. Ridenda narras Nam quis insanae putet Figmenta mentis publico assensu excipi, Colique plausu? Scurra iucundi ingeni Forsan iocosam fabulam vulgo dedit; Vulgusque rursus fabulam risu canit. Sac. Utinam sit istud ludicrae plebis iocus! Nec pone reptans veritas regnum opprimat. iam, crede, et aulam penetrat hic rumor: neque Narratur aliud Regios inter choros, Quam pristinorum Numinum exilium, et Dei, Cultus recentis. Arioch. Mentis extinguunt iubar, Amor odiumque. Quisquis affectus tenet Animum, serenum ferre iudicium vetat. Rem saepe parvam pingit affectus gravem. Sac. Rem saepe magnam pingit affectus levem. Arioch. Adeamus aulam: veritas illic rei, Si quae est, patebit. Ecce sed nostris favet Monarcha votis. Si quid est tecti doli, Haec hora pandet. SCAENA II. Intervenit Nabuchodonosor, credit fabulam esse; iubet tamen rei veritatem explorari. Nabuchodonosor. Arioch. Sacerdos. Nab. - - v - - Robori an constant suo Decreta nostra? Redditur honoris meae Statuae tributum? Ar. Magne Rex, populus tuum Hactenus adorat Numen: at posthac minor Cultus timetur Numinum, statuae, et tui. Aliquid sinistrae mussitat famae sonus. Nab. Quidquam sinistri cuditur? neque id ad meas Pertingit aures? Opprimi ita Reges solent. Aula silente. Ari. Magne Rex, Regum Deus, Habes fideles Numini servos tuo. Hac sede, et hora pando, quae Divum mihi Narrat Sacerdos: serpere tumultum palam, Metui Deorum cultui; Numen novum Patriis abolitis plebe ab incauta coli: Id iam patere Regios inter choros. Sed quia Monarchae maximi hoc aures fugit, Credi facetae mentis inventum potest. Nab. Ridenda sunt haec somnia, At par est tamen Cavere ab omni parte. Suspicio sat est Periculorum, ut obvies. Malo magis Cautus videri, negligens ut sim minus. Gliscentis ergo fomitem explora mali, Tecumque miles spargat in cives metum. Si frena poscat impetus vulgi, iniice Frenum rebelli. Quidquid acciderit, fide Mihi nuntietur integra. Regum hoc bonum est. Rescire cuncta. Perge: res grandis moram Non patitur: aras interim visam Deum: Redux probabo exempla virtutis tuae. Ario. Rex magne, quidquid imperas, factum scies. SCAENA III. Mercurius assumpta Malazaris persona tres iuvenes honorum spe a proposito avocare nititur. Mercurius. Sidrach. Misach. Abdenago. PRimo voluptas spiculo fecit viam Per dura iuvenum pectora; secundam paro Sagittam honoris. Vulnere haec pectus subit Patentiore; perque laceratas fibras Adusque cordis intimum evadit sinum. Credar Malazar esse: sic oculos, manus, Sic ora, gestus ille, sic fingit modum. Quo propria nequit forma, peregrina influet. At ecce, fati munere, hoc una in forum, Solique veniunt: qualis optatam venit Praeda in sagittam; seque, ubi metuit minus, Sistit paratam vulneri. Votum meum Ante occupatis, obvio adducti gradu. Me cura vestri huc impulit: caelum dedit Vos obtinere. Quantus affectu stuat In vos Malazar, quanta me vestri cremet Uratque cura, noscitis, nati mei: Vos ego paterno prorsus amplexu ambii, Ego vos amantis more nutricis tuli, In vos calente matris affectu sui Fovi, educavi, enutrii, leges dedi Normamque vitae, moribus cultum addidi, Et undequaque regula in dubiis fui, Dux ad favores Regis, et praesens decus, Clipeusque in omni sorte. Sidr. Quae narras, memor Gratusque recolit animus, et numquam excidet, Dum per calentes bulliet venas cruor. Mis. Tuis onusti gratiis trahimus gravem Oneris catenam. Stringimur tanto magis, Quanto referre paria concessum est minus. Abd. Cum merita donum superat, affectum ligat, Habes Malazar pectorum obstrictos sinus, Unusque vivis in tribus. Mer. Candor placet Verbis professus, verba si fundent opus. Amor probatur opere. Quae dedimus, sequi Consilia placeat. Sileo, quam vosmet gravis Illaque et error, criminis quanti nota Animum impietis. Est locus veniae tamen, Nisi obstinatum pectus accessum vetet. Regis paratae gratiae, et fontem rigor Obstruat amori. Pauca, sed magno sero Librata verba pondere: Monarchae vice Legatus adsum: Vestra si pictas piae Legi obsequatur, quemque adorendum Deum A cive statuit, genibus affusis colat; Non larga tantum venia commissi reos Sceleris sequetur, longa sed honorum quoque Veniet catena Namque per capitis notas, Per sancta regni iura testatur Deos, Cumulare merita gratiis, vestris dare Urbes regendas legibus; sceptro manum Decorare, latera purpura, lauro caput, Integraque regna subdere, ac vestris suum Iugulare thalamis sanguinem. Hinc olim dies Adveniet orbi gemmeis purus rotis, Qui vos videbit Regii heredes throni, dominosque mundi, quoque non maius queat Praesagus animus dicere, adlectos Deos Deum in Senatum. Abd. Regius nostros amor Confundit animos, nosque devotam trahit In servitutem. Mille si nobis Deus Vitas dedisset, mille pro Regis fide Vitas daremus. Quidquid is iubeat; Deus Quod non prohibeat, sanguine id constet licet, Habet obsequentes. Experimento gravi Fides probetur. Sid. Hora si praesens negat Probare mentis subditae affectum, dies Fors melior olim pandet optatum piis Votis theatrum, grande quo liceat dire Fidelitatis specimen. Mis. Affectu quoque Tuo Malazar stringimur, Gratos iubet Nos esse pronus patriae mentis favor; Excessus esse cogit ingratos tamen. Merc. Cor vulneratis filii, atque animam prope Ex corde trahitis. Ista sed nondum reor Decreta mentis ultima. At tempus fluit; Nisi hora praesens sana consilia exprimat, Una videbo caede confusum trium Natare tabum, capita demessa, et vagis Dispersa campis membra, et in vestra nece Omne veteranae stirpis excisum genus. Turpique demum funere extinctum decus Nobile parentum. At rata quod sequitur malum, Est morte gravius; generis aeternum probrum Aeterna sero fabula nepoti, et iocus. Ite hinc amati filii, et amantis patris Lenite vulnus. Vivo, si subeunt sinum Meliora sensa: dura si glacies gelat In ista mentem sensa, moriturus cado. SCAENA IV. Mercurius obstinatam iuvenum duritiem detestatur, et aliam fraudem machinatur. Mercurius. O Nata caute pectora, et duro fibrae Adamante scissae! o cordium obstipum gelu! Ita nullus animo sensus affectum movet. Quod restat unum, fraudis extremae dolus Est admovendus. Plura conatu irrito Inere tela: pharetra sed nondum mihi Furore vacua est: restat invictum, horridum, Immane telum, cuius ad iactum grave Sensere vulnus saepe constantes viri. Vidi obstinata corda, quae admotis minis Nequiere frangi, fracta ad exemplum sui Cessisse socii, quodque rationis grave Pondus nequivit, vicit exempli valor. Conficta vultus ora Sidrachi induam, Frontemque, et oculos, et supercilii notas, Habitumque totum corporis: fingam improbi Sceleris dolorem, iamque superatum manus Dedisse victas Regis imperio. Dolus Hic facile franget alterum. Exemplum allicit, Quo trahere vis non potuit. Uniti in gelu Stringuntur acre; lene divisi fluent: Quamque alter alteri ingerit mentem, cadet. Quodsi tot artes, totque tentatos dolos Dudum obstinati cordis evincat rigor, Orcum movebo sede, et Eumenidas styge Traham nocentes, monstra pallentum eruam, Omnemque Averni ab ignibus Ditem exciam In ultionem sceleris. At factum vocat. SCAENA V. Subtimentem Idolorum Sacerdotem de occulta aliqua contra Deos coniuratione, et iussam adorari statuam despectu, animat Arioch Capitaneus, et vanum esse timorem docet. Arioch. Sacerdos. MEtum remitte: nimius exemplo nocet Stant Numinum arae, thure congesto Calent acerrae, gentium affluxu sacra Templa superantur. nemo mandatum negat Diis Superis honorem; nemo non curvat genu Stanti colosso Regis, et honorat pio Odore Numen. Tanta religio sacro Dum fervet aestu, si metum prodas, noces. Saepe metus ipso maius est malum malo. Nam commovetur vulgus, et grandem putat Nubem malorum colligi; aut Regis minas Ire in severum fulmen, ac grandem manu Parare caedem. Cum viri illustres timent Carique Regi, nemo se tutum aestimat. Hinc aestuare vulgus in fluctus solet, Mulcere turbas, fremere, et accendit impia Rebellione, Quisque, quod magni timent, Sibi timendum cogitat. Quantum trahis Timore damnum, Numinum interpres, vides. Et si subesset causa, quod metuis, mali, Simulare te deceret, et timidum ardua Erigere vulgus mente. Sac. Non fello. Latet Favilla cinere: gliscit et tacitis gravat Viis furorem Si merum prohibes, iubes Prodire tuta scelera, quae sese hactenus Texere tenebris, Quisque, qui tantum nefas Designat animo, nosque metuentes videt, Timidus in ipso est scelere; vel pressum diu Scelus patere credit, et scelere abstinet. Non vana mentem, crede, suspicio rotat, Metusque inanis. Civium, et plebis vagus Per ora sermo grande quid sceleris notat Nondum patentis, quod viam forsan sibi Aut per ruinam Numinum, aut nostrum exitum Rumpet in apertum. SCAENA VI. Chaldaei ex deprehenso affixo programmate ominantur gliscentem occultam coniurationem in apertum prodituram. Melsar. Temnar. HAec sunt? character iste confusis dabit Lucem tenebris: iste speluncâ eruet Vulpem latentem, et publicum in Solem feret, Qui clam struuntur; fraudis intextae dolos. Temn. Spe vivo eadem, Semina sed auget spei, Quod ipse ductus lineae auctorem indicat. Est nota penna, notus est pennae stylus. Mels. Si res sit ipsa, capta sub cultro est sera: Suspicio si sit, ipsa suspicio viam Ad veritatem pandet. In magnis iuvat Suspicio rebus, Quin locus, tempus, modus, Quo fixa charta parieti est, magna exhibent Momenta fidei. Temn. Tela sed nondum rei Detecta tota est, Quod latet, gravius puta: Et hoc trahendum est luois in apertum diem, Illuc sequamur, quo Sacerdotem et Ducem, Avidos Deorum vindices, spes et metus Rapuere, clarum Regiae ad limen domus. Hic sunt novarum nundinae rerum; hic mea Suspicio verum discet ex certis notis. SCAENA VII. Mercurius sub persona Sidrachi fingit se mutasse consilium, et Misachum ac Abdenago ad idem agendum hortatur. Mercurius. Misach. Abdenago. SApientis animi est, sana consilia sequi, Nec ire eadem semper ad metam via. Mutanda mens est. Mis. Ratio si in melius vocat. Mer. Meliora ratio suggerit. Non est viri, Mentem obstinare in peius, ubi melius micat. Radius subivit purior mentis sinum, Qui pectus ussit, meque restituit mihi. Errasse fateor. Hoc quoque immensi grave Donum est Tonantis, noscere errorem. O mihi Cari Sodales, quos amor caros iubet Fratres vocare! Saepe librata est mihi Fortuna mente, quae trucem nostro parat Capiti ruinam, forte si illaeso Deo Queat amoveri. Subiit extremum pia Fraus, qua severum Regis edictum simul, Simulque magni constet imperium Dei. Simulare libeat Numinis cultum novi, Lunare poplitem, thura succensis dare Cremenda flammis. Crimen hic nullum est, suus Dum cultus animo redditur clauso Deo. Hinc quae futuris semita aperitur bonis! Sinus patebit Regius. At istud parum est, Nisi erigamur altius. Regis sinu Fluent perennes gratiae. Hoc etiam parum est, Per gratiarum semitam crescent opes. Neque hic meorum meta votorum sita est, Potentiam lucrabimur: multos trahet Haec in sequelam, Forte, si aspiret Deus, (Nec vana spes est) iura vel populis dare, Vel ferre leges dabitur. Hinc quae spes micat Eliberandi regna fictilium impio iugo Deorum? patriam asserto Dei Cultu tuendi, quaeque funestam in stygem Animae ruebant, patrii ad caeli viam Rursus trahendi? Pulcher o patriae color! Quem mente video, quemque sacrosancto Deus Per nos reponet nomini! Mis. At nullum est nefas Simulare ficti Numinis cultum? Mer. Deus Avertat istud pectore a nostro scelus, Ut innocentis indolem aetatis meo In sceleris aliquam semitam exemplo trahant, Res ipsa loquitur: fingere aliquando licet, Consulite sacras paginas: David pius, Deoque carus, Regio sceptro inclitus, Vates futuri praescius, non hic sua Se mente motum finxit, atque impos sui Saltare vilus? non et Isacides senem Lusit parentem. quando sub ovino dolo Simulavit Esau fratris hirsutas manus? Quin ipse magnus Abraham nostrae parens Auctorque gentis, quam maritali sibi Nexu fideque iunxerat, dici suam iubet sororem, Pluribus res non eget, Dum clara constat veritas, nullo modo Per fictionem iura violari Dei. Hoc mihi liquavit mentis antiquum gelu, Animumque dubium Regis in iussa impulit. Exempla tutis vetera sectari licet. Mis. Exempla video; sed sequi ratio vetat. Abd. Quandoque vultum falsitas veri induit, Et fronte prima ludit apparens color. Merc. Quod ruminavi mente, quod mecum diu Deliberavi, frontis id primae nequit Color vocari. Dicite, quid animum sequi Exempla prohibet? Mis. Quod petis, tempus dabit Boni magister consili. numquam decet Mutare mentem quando discrimen subit Honor Tonantis. Abd. Lance suspensa haereant Responsa, donec sana consilia ingerat, Et verba linguae dictet, et verbis modum Balthassar. Mer. Ite, sana consilia senis Exigite: nostra ponderet momenta, idem Prudens reponet. Ite: non patitur moram Res ducta ad horam. Spiculum iactum fibris Adhaeret imis, et facit plagae locum. SCAENA VIII. Interveniunt Sidrach et Balthassar: agnoscitur Iarvae dolus. Balthassar argumenta dissolvit. Misach. Abdenago. Sidrach. Balthassar. Mis. QUae forma mentem ludit? an iste est Sidrach? An finxit alter? Abd. Iste, Balthassar cui Latus ambit, iste verus est Sidrach. Mis. Prios Ergo fuit ille larva, et Acheronte erutum Monstrum profundo, Sidrach es? vel nos tui Imago fallit? Caelites! ipse es Sidrach, Es ipse frater. Ergo quod spectrum tui Stetit ante vultus? Sidr. Ipse sum Sidrach: mei Quae vos fefellit umbra? quod monstrum adstitit Mendace vultu, et pectori incussit metum? Abd. Superi! quis ille, cuius in vultu Sidrach Totus refulsit? Larva, quae struxit dolum? Sidr. Quae spectra? quaeve monstra? quis subitus timor Vos inquietat? Ego ego sum vester Sidrach, Balthassar hic est. Abd. Ille, qui coram stetit: Qui Sidrach ore finxit. et fronte, et coma Totoque tractu corporis, quanta gravis Mole rationis ursit, ut mentem ad novos Ritus moveret! Nempe damnabat gelu Animi obstinati. Posse coniungi duo Credebit ista, ut corde teneatur Deus, Palam colossus ficti adoretur Dei: Obtemperare posse nos Regi simul, Simulque posse Numinis legi obsequi. Sibi id statutum mente: se vinci sacris Oraculorum sensibus, mendacium Nullum esse crimen, iura non laedi Dei Voce simulata. Mis. Pondus exemplis dabat. Simulasse David, quando demotam sua Statione mentem finxit, et visus levis Est scurra plebi: membra mentitum patri Fraterna iacob: Abraham nostri inclitum Generis parentem, quando Pharaonis stetit Ante ora Regis, voce mendaci suae Nomen sororis coniugi Sarae dedit. Balth. Quid vos ad ista? Abd. Poscere hunc nodum moras, Decere iustum lenta consilia virum; Nec ante nos exempla trituros sua, Quam tu audiaris. Balth. Cauta suggessit Deus Responsa linguae. Fraude quam sancta dolum Texit scelestus! Crusta verborum potest Fictio putari; nucleus rerum latens Mendacii nil continet. Abraham Deo Dictante didicit, extimescendum nihil, Quod coniugalis iura violaret tori. At si colosso thuris incendas dapes, Si genua curves, voces si inclames deum, Simulacro honores aureo haud ficte dabis, Quos ferre vero Numini, ac soli decet. Hinc in videntes robur exempli meat, Et non videntes. Namque quod gerimus palam, Hoc in remotas orbis aufertur plagas Narrante fama; fitque multorum via, Quae trita ab uno est, cuius ingenium sagax, Sapiensque pectus, mentis illustrem facem Populus veretur. Nec reliqua fuco vacant, Intus refellam singula, et pandam dolos. SCAENA IX. In capita seditionis varia suspicione indagant. Arioch. Sacerdos. QUod evenire posse non rebar malum, Est in propinquo. Sac. Sed tamen verbis fidem Meis negabas. Arioch. Credidi vanum metum. Sac. Verum experiris. Multa formidem licet, At spero plura. Signa, quae prodant scelus, Aperta habemus. Nostra nisi torpet manus, Opprimere fas est, antequam erumpat malum. Primum hoc agendum est, principes tantae rei Ut detegantur. Vana nisi fallit meam Suspicio mentem, Summer et Maloch scelus Hoc ordiuntur, promovent, urgent, regunt, Uterque mentis providae est, foetum caput Uterque magna consili mole erigit, Auctoritate uterque non modica valet In plebis animos. Vetera quid memorem odit Perque impeditas ambitus longi vias Exasperatum cordis arcani sinum? Antiqua saepe plaga sentitur magis. Sac. Ex altiore mugit hoc fulmen loco. Balthassar haud est innocens, et quos fovet, Geminus Sacerdos. Quidquid id demum rei est, Quaecumque grande parturit damnum mora, Praeoccupanda damna sunt, quando est gravis Copia maligni seminis, Quantus fremit Hac urbe populus gente de Hebraea satus, Si coeat, urbs et Regia in cineres abit, Tumulantur arae Numinum, et Hebraeus Deus Agit triumphos, Illa puerorum trias, Meri Sinones, vulpium ingenia, dolis Assueta capita, docti per fraudes gradi, Scelerum architecta, parte non minima vacat Mali latentis. Arioch. Ista serpentis doli Est prima vena, toxici primum caput. Erravi. Origo est altior, praestat tamen Isthaec silere. Sileo! sed pectus gravi Agitur procella, seque per fluctus rotat. Ergo (quid urges improbe medullas dolor!) Ergo peregrina, ignota puerorum trias Simulare docta, astuta, adulatrix, vafra, Primos favores Regii affectus trahat Primos honores rapiat? et frena imperi Tractet? pudendum! Bella qui gerimus, caput Regis tuemur, hostium arcemus minas, Defendimusque capite venali Deos, Nos turba vilis erimus, et stantes supra Pueros colemus? Sac. Video, quo tendant tuae Arioch sagittae. Forsan et fingit dolo Monarcha amores. Ista sed melius silet Compressa lingua. Nemo, quod reges agunt, Notare tentet: sint proba, aut sint improba, Aeque probare cogimur. Sed sint rei, Sint vena Ephoebi prima; non soli tamen Hoc moliuntur crimen. Arioch. Hebraeum premi A Rege populum nemo non noscit. Solent Hinc tacita crescere odia. Nam quisquis gravat Populum tributis, pectoris amorem sugat. Adiunge mores dispares, ritus sacros Alios, et aliud Numen, et genium alium; Haec certa nostri sanguinis odia excitant, Hinc si facultas par voluntati foret, Et ipsa tecta regia, et regnum, et Dii Traherent ruinam, templaque arderent suo Cinere obruenda. En Melsar et Temnar. Sac. Novo Damnanda coepta forsan indicio probant. SCAENA X. Interveniunt Melsar et Temnar, ex quibus intelligunt serpere Hebraeorum conspirationem. Iidem. Melsar. Temnar. Arioch. QUo res meatu graditur? an nondum doli Aperta scaena? robur an forte impii Fractum est tumultus? Tem. Caelites istud velint! Graviora nobis imminent. Crescit malum Torrentis instar, quando se caelo tepens Infundit aura, perque montanas nives Grassata tepido iugulat afflatu gelu, Unoque vallem in subditam lapsu ruunt, Imbremque nubes addit, et molem gravat Ruentis undae. Arioch Fama maiores capit Vires eundo. Tem. Lucis in clarum diem Nondum venenum prodiit: certum tamen Maius per urbem murmur audiri palam: Plures scelestae machinae pandi notas, Id quod nocere plurimum hoc statu potest, Est lentitudo. Facile, dum gliscit suo Sub cinere, premitur ignis: ubi rupit viam, Et tecta, et urbem, et regiam in tumulum dabit, Gliscente quaevis scelere rumpenda est mora. numquam obfuere remedia ingentis mali Celerata. Ari. Tardas ergo rumpamus moras. CHORUS Docet fortunam et vulgus semper mutari. NUlla felici mora longa sorti est, Ille qui surgit radiante cinctus Purpura Titan, avidusque ferri Luce inoffensa per aperta caeli; Vix subit clari medium theatri, Obviant nubes, rutilumque frontis Involant aurum: perit ignis oris, Purpurae risus, radius serenae Lucis obscuris tumulatur umbris. Nulla felici mora longa sorti est. Si diem puro stetit in theatro Sol inoffensus, tamen ille demum Fessus occumbit, medioque mergit Nereo currum; subit atra noctis Caecitas furva cycladara pulla. Rursus aurorae redivivus instat, Et brevi caelos spatio pererrat: Nascitur, semper venit, occiditque. Nulla felici mora longa sorti est. Illa mortales rotat inquieto Turbine eventus: recreat secundis; Asperis terret: levat inter astra, Deprimit rursum! simulat favores, Mox novercales migrat in furores. Nulla felici mora longa sorti est. Vidimus stantes Pario colossos Marmore Heroum gravidos trophaeis, Verticem summis sociare stellis; Vidimus turres memores, prioris Vindices aevi, decimis canenda Saeculis Regum memorare facta: Fulmen elisa cecidit procella, Quaeque sub nubes abiit superbo Ambitu moles, iit in ruinam, Et repentino tumulata casu est. Nulla felici mora longa sorti est. Quisquis assurgit, mediumque Honoris Occupat currum, graviori ad ima Lapsui sese parat, et cadendi Debitum portat. Tumor in ruinam Omnis inclinat vitium hoc superbis Rebus adnatum est, subito perire. Nulla felici mora longa sorti est. Lenis aspirat Zephyrus, iocosque Nereo miscet; fugit omnis unda Solis ad primos venientis ortus; Si lacessitus sua flabra contra Eurus impellat, fugit omnis unda Phoebi ad occasum, sequiturque venti Qua rapit victor gravioris aestus. Nulla felici mora longa sorti est. Mobile est vulgus, dubiaeque fluctus Plebis inconstans: modo fervet ira, Moxque blanditur: modo laudat acta. Improbat rursum. Brevis hora grandes Miscet affectus, quibus entheatum Vulgus insanit, varioque semper Turbine fervet. Nulla felici mora longa sorti est, Vos, quibus praesens minitatur hora Proximam maesto capiti securim, Ponite abiecti timidas procellas Cordis, et laetum revocate risum Solis in frontem: fugiunt frementis Tela fortunae, redeunt faventis Munera, et blandi subeunt amores. Nulla torquenti mora longa sorti est. At quibus dulci fluit amne nectar, Seque inoffenso pede vota trudunt, Turgidos mentis cohibete sensus: Nulla felici mora longa sorti est. ACTUS IV. SCAENA I. Mercurius iratus, quod tot suarum machinarum conatus in irritum ceciderint, Eumenidas vocat, ad inflammandum cor Regis in tres iuvenes. Mercurius. Megaera. EXacta credunt bella sacrilegi, impii, Diis rebelles, urbis atque orbis probra, Et iam triumphos apparant fisi pio Monarchae amori, quemque dat plausum sequens Popularis aura. Nempe sint acri licet, Cultaque mentis indole, at nondum vident Eventa rerum dubia, et incertas vices. Nec marmor amor est Mutat hic vices suas, Quo maior arsit, maius offensus semel Vertitur in odium, et sede depulsus sua Redire nescit. Scaena sed nondum meae Suprema patuit artis. Elusae hactenus Fraudes amicae gravibus aperiunt viam. Quod saepe blandi ratio monitoris nequit, Id ferrum et ignis exprimit. Quidquid meis Precibus negatum est, vincet Eumenidum furor. Quidquid profundo est conditum Acherontis specu Terribile, dirum, pestilens, triste, horridum, In hanc fluentis extraham lucis diem; Ut in Monarchae pectus aconiti tenax Spiret venenum, et ossa corripiat furor: Nec ante fibris mota tempestas cadat, Quam viva flamma, Numinum vindex, reos Agat in favillam. Pandere Acherontis domus: Audi Megaera sontibus dirum caput Crinita colubris; sulphure armati manus Audite Manes vota Mercurii, iovis Audite iussa. Meg. Sede ab infausta stygis, Et diffluentis sulphuris nigra domo, Quid me has in auras Mercuri rursum vocas, Auras malignas, infero invisas Iovi, Mihi exsecrandas? Iussa facturae adsumus, Si iusta mandas. Expedi imperia, Gravis Est ista nobis regio, et invisus dies Lucis meantis. Expedi, ut poena exuas, Qua nos micantis Solis aspectus premit. Merc. O Diva, cuius nutibus parent furor, Irae, et timores: cuius imperiis amor Expunctus animis cedit invidiae locum, Si quid veneni, si quid in taeda est picis, Quo toxicari Regium pectus queat, Ut mente motus frendeat, spumet, fremat, Sitiat cruorem, funera, et caedes paret; Id Diva totum Regis in fibras vome, Ut in rebelles saeviat; quique impio Furore honorem Numini nostro negans, Potentiorem sentiant Orci manum. Succende flammam, qualis in Sodomam polo Delapsa quondam qualis in cinerem lares Egit Gomorrhae Flamma si desit polo, Qua vota nostra satiet, inferni faces Mundo inferantur. Meg. Mercuri, voces tuas Velocitate vincimus. Sociae manus Audete facinus, vestra quod posci fides, Quod vestra dictat indoles, quod filias Deceat Averni. Mer. Populus huic etiam faces Admoveat igni. Sunt, quibus nutat fides, Quibus in Monarcham pulsus e corde est amor: In hos furoris impii, et saeva aggeram Discordiarum semina, ut tentent iugum Excutere collo Regium. Si fors amor Tenet furentem, reddet insanum timor. SCAENA II. Balthassar tres iuvenes animat ad constantiam. Balthassar. Sidrach. Misach. Abdenago. COnstantis animi robore infusam polo Fidem tenetis usque, nec mentem sua Sede emovere potuit instantis gravis Furor tyranni. Nempe stant fixa intimis Praemia medullis, quae parat caelum. Leve est Et vile magno pectori, quidquid potest Donare tellus. Decipit fallax honor; Perimit voluptas; timidus est auri nitor: Omnia vel aestum mentis insanum excitant Pace interempta, vel levi intereunt fuga. Sed et capacis ingeni animosus vigor Haerere vos non patitur ambiguo ambitu Tot quaestionum. Dubia, quae fallax movet Rex in ruinam, mentis extersae valor Facile ante vertit. Deinde, quam prono Deus Adsit favore, quando discrimen grave Imminet amanti; quantus in mentem indigis Veniat serenae radius e caelo facis, Quam prompta linguae verba, quam constans calor Subveniat animo, scitis. Hinc sidit timor, Et multa vobis gaudii messis subit, Ut pro Tonantis gloria optetis mori, Certi quod inde manet aeterni inclitum Decus triumphi. Mis. Non nego taciti metus Aliquid subisse pectus, et mentis sinum. Exhorruisse, quando tam Sidrach gravi Sermone fictis addidit pondus dolis: Sed firma semper ratio constantis sinum Obtinuit animi. Abd. Fingat astutus, doliet Scelerum architectus anguis, et vana induat Commenta fuco, pectus hoc numquam sua Sede emovebit; nullaque a lusis semel Responsa rebus digna confictis feret. Sidr. Balthassar omnem cordis affectum rapis. Per te involucra nubium ex animis cadunt, Et veritatis bibimus illustrem. facem. Atque inde natus vota succendit calor, Si causa, resque postulent, toto sinu Ebulliendi sanguinem in causa Dei. Per ferrum et ignes, per revellentes rotas Mortem oppetendi, et carcere hoc putris fimi, Per amputata membra, perfectos pedes Manuumque nexus, per renodata ossium Vincula abeundi. Balth. Spiritum vestra hunc mihi Pridem spopondit indoles. At quod loquar, Ne vos timore sauciet. Patrium gero In vos amorem: partus hic sermo est mei In vos amoris. Tota commotis fremit Regia procellis, turbines plebis calent, Et vestra capita mortem in extremam petunt. Subtrahite primo fluctui innocuum caput, Ego subibo Regiam, ut sistam malum. Erigite mentem: cetta divinae manus Sperare tanto in turbine auxilia licet: Et certa venient. Quando deficiunt malis Humana media, Numen extendit manum. SCAENA III. Properant, qui missi sunt ab Arioch Duce, ut nuntium ferant Nabuchodonosori de excitata rebellione, et proximo periculo. Sacerdos. Melsar. Temnar. CUm res sub ictu est, media properari iuvat, Si distulisset Aula vel medium diem, Et templa, et arae, et Numinum augusti tholi, Et urbs, et omnis Regia, ac regni status Suo sepultus cinere in aeternum nihil Repente iisset. Mels. Nulla tempestas Noti, Insaniensque fluctuum allisus movet Tot bella ponto; nulla tot sorbet rates Charybdis ore, tamque praecipiti impetu Rapit in profundum; nulla tot nautis facis Pericla Syrtis; quanta momento impiae Exempla triados plebis in animis creant. Quis credidisset? Lenta progressu lues Semper timendos exitu casus parat. Temn. Sed quid movere questibus ventos iuvat? Properemus una, iussa quo Ducis vocant. SCAENA IV. Mercurius suos dolos eo deductos esse, ut ad optatum finem spectent, laetatur: solum submetuit Balthassaris obstituram prudentiam. Mercurius. NUnc et triumphos impii, et Poean canant: Nunc laureata fronde redimitum caput Sub ipsa caeli sidera attollant. Status Huc usque rerum venit, ut flammis prius Sint consecrandi, nostra quam tela exitu Sit constituta. Sola me incertum tenet Balthassaris prudentia, sagacis senis, Et in omne telum providi; nullum cui Tam tortuosum aenigma, vel gryphus dolo Tam tectus esse potuit, ingenio ut suo Non explicaret: detegit, quidquid latet Sub veritatis larva, et occultum eruit Rerum colorem: Robur insignis Magus Nil metuit orci: Victa Tisiphone cadit In omni arena: toxicum nullum efficax Vel trahere vitam corpore, vel animum enthea Nube aggravare. Quin tenet Regem sui Amore vinctum, colitur, auditur, potens Suadere quidquid libuit, et nostri doli Atterere vires Regis en stipat latus. Quin fulminatis astra! Sed praestat tegi Tantisper iras. Arbitro quando vacat Tempus locusque, solus et solum fricat, Hic ex recessu facta spectabo, et sonos Venabor aure. Fraudis intentae labor Quousque sese adurserit, forte eruam. SCAENA V. Balthassar occasionem nactus cum Rege privatim loquendi, ostendit unitatem Dei. Flectitur nonnihil Rex: sed ob regni non amittendi causam permanet in sua perfidia. Nabuchodonosor. Balthassar. Nabuch. LOcus, remoto teste, secura est meo Dolori arena. Quanta, Balthassar, mei Amoris in te flamma sit; quam te colam, Tuoque honori deseram, nosti: tamen Animum moveri sentio, quando subit Memoria probri, quo lacessuntur Dii, Quo nostri imago ductili ex auro, omnium Veneranda cultu, spernitur, nec se coli Genu recurvo, aut thure adorari videt. Et haec inultus probra Babylonis Deo Patiar inuri? Solus a populo Deus Tuus coletur? Numina iacebunt mea Despecta, trita, inhonora, calcata, obruta? Balth. Religio vero vera debetur Deo. Nabuch. Vera ergo nostris debita religio est Diis. Balth. Si sunt Dii, debetur. Nabuch. At honorat Deos, Deos fatetur orbis, atque omnis genu Populus recurvo, et igne veneratur sacro, Thuris que nube. Balth. Populus is credit Deos, Divinitatis ficta quem species movet. Si vera sit divinita, cur Rex tuis Responsa clara somniis nequeunt dare? Nabuch. Non aequa dotat singulos virtus Deos, Non aequa vis potentiae. Plures habet Magnus minores. Eminet summus, cui Homines Diique ceteri parent. Balth. Deus Est aliquis, ergo subditus magno minor? Nabuch. Divinitatis poscit id summae status, Ut alia sit divinitas ista minor, Quae iussa summae faciat. Balth. Id poscit magis Divinitatis titulus, ut liber, suus, Aeternus ac immensus, omnipotens, nihil Non comprehendens, optimus, et omni carens Perfectionis limite sit, interminus, Nulli obligatus, eminens, nullo indigens, Actusque purus, entium vertex, suo Contentus ipse, et ipse sufficiens sibi, Quo cogitari, aut esse nil melius queat. Si plura statuas Numina, assignas sua Cuique, sed non omnia. At nequit Deus Esse ille, cui deest aliquid, atque alter sibi Proprium reposcit. Adde, sint plures Dii; Et hunc et illum liberum arbitrio dabis: Quod ergo nolet unus, hoc alter volet, At cui resistit alter, hic non est Deus. Haec Numinum pluralitas est nullitas: Deumque tollit, qui Deos plures colit. Quodsi deinde numerus hic tantus Deum Fluxerit ab auro, aut marmore excisus manum Steropis gravarit, arte vel sectus fabri, Aut rigida ab orno, aut quercino a trunco suos Habuerit ortus; ergo Deitatis Decus Est partus artis. Adde, cur dicis Deum Marmor, quod arte duxit in Statuam Myron, Vel aes, quod igne fluxit in magnum tuae Formae colossum: at Numen id marmor negas, Et aes, quod arti superat, artificis labor, Ex quo chelydrum format, aut monstrum stygis? O misera gens mortalium, quam vos gravi Dolo implicatis, nobile imperium animi Aeri, vel auro, aut marmori, aut ligno datis, Et servitutis sponte miserandum iugum Collo subitis! Usibus vestris Deus Servire voluit ista, qui nihili e sinu Cuncta evocavit. Forsan hoc victus dolo Vel aes, vel aurum, aut marmor, aut lignum putas Illum esse, cuius iussibus caelum stetit, Fluxitque in orbem, sidera arserunt, diem Dispersit ore Phoebus, astrorum choris Luna imperavit, aura spiravit, caput iuga sustulerunt montium, viridi agmine Stetere silvis arbores, trepidis aquae Ivere rivis, flumina in vastum maris Sinum irruere, pelagus emotum suas Ad litus iras frangit, et ponit minas? Nab. Balthassar, aulae limitem excedis: nimis Effundis ista libere. Sed non vacat Miscere rixas. Istud extremum accipe: Sunt, et fuere mille sapientes viri, Et mille mille per tot annorum exitus Vixere, docti, sacra qui nostris Diis Thura obtulere: est numerus innumerus super, Qui pronus aris accidit, donis colit, Veretur igne, victimas caedit, Deos Veros fatetur. Sit tamen vester Deus, Sit ipse solus, alia lex Reges ligat, Veteresque cultus prohibet everti novis. Balth. Iniqua lex est, si qua rationem opprimit. Nabuch. Non illa vili plebis ingenio venit, Mutare ritus, vertere est regni statum. Quid vertere inquam? perdere est sceptrum manus, Capitis coronam, purpuram lateris, decus Soli, potentis omne, quod regnum vocas. Ternos Hebraeos, culpa quos fecit reos Statuae negati honoris, ad meritam in forum Vocare poenam distuli (hoc iussit mei Affectus animi) quantus hinc turbo fremit Exasperatae plebis, et Regi suas Minatur iras! Forte per capita quoque Maiora iisset, nostra coleritas nisi Posuisset obicem turbini, atque irae modum, Scintilla magnum incendium parva excitat. Dum parco sceleri, censeor partem impii Habere facti, sique non veteres Deum Mutasse ritus penitus, haerere ad minus Utrosque cultus inter, et dubium animo Pendere, qua me parte religio trahat. SCAENA VI. Adfertur nuntium tumultuantis plebis. Rex in tres iuvenes minas fulminat. Asphenez. Nabuchodonosor. Balthassar. Asph. VErende Regum terror, infelix movet Aulam procella. Nab. Turbo, me Rege, in meam Se volvit aulam? Asph. Caecus est plebis furor, Nec dignitatem respicit. Nab. Fare ocius, Quae me procella? Asph. Vulgus excedit minas, Iramque apertam prodit, et plenis ruit In arma cuneis, legis exemplum volunt Statui in nocentes. Nab. Nonne dicebam tibi, Aliquo frementis turbine procellae meum Caput requiri? Sentient Regis manum, Iraeque iufti fulminis poenas dabunt. Balth. Quam res sit ipsa, maior est rumor rei. Nabuch. Quando periculum imminet, fama est minor. Remitte verba: nostra quos clementia Non mitigavit, opprimat iustus furor. CHORUS Docet, quos virtus tegit, semper esse sui securos, deplorat tamen infelicem sortem trium iuvenum. REtia frustra tendimus Aquilae, Libera dum se iactat in auras, Et vaga caelo librat aperto. Labor est cassus, quicumque dolos Siderum amanti construit animo. Volat ille polo liber aperto, Ridetque iaci spicula casso Vulneris ictu. Quin, qui iaculo Petit insontem, saepe fit ipse Met sagittae, et retro volutus Impetus irae ferit auctorem. Ubi Sol medio pendulus axe Utrumque pari radio mundum Despicit, atrae procul aufugiunt Tenebrae noctis. Labor est cassus Quicumque doli flectere mentem Errore parat, cui Deus imo In corde sedet, puraque sinum Luce irradiat. Quos fraude studes Tegere errores, ille revelat, Qui mera lux est, purusque dies. Nimis infelix mortale genus, Quod neque tangit pulcher honesti Nitor, aut urit virtutis amor, Nec sacer horror vitii terret. Hinc malesuada fraude rotatum Ruis aeternis ignibus esca Non rediturum: nec valet ulla Semel impulsus ratione gradus Retro reflecti. Tantus in animis Male consulti est amor erroris. Licet at semper sua virtutem Gloria maneat, semperque suo Splendore micet; tamen a tergo Trahit obscuras odii tenebras. Trias o iuvenum, nobilis aevi Gloria nostri, gemma aetatis, Virtutis honor, norma iuventae Rigido (heu!) monstri dente perempti, Licet innocui, in funus abitis. Plangite, quotquot gremio virtus Educat almo, quotquot votis Supra humanas tenditis arces, Magna futuri sidera olympo. Plangite, et aequae fulmina Nemesis In vindictam mortis iniquae caelo extrema voce vocate. Barbara pietas! Furor immanis! Ira immitis! rapit extremo Funere iuvenes, dignos Pylios Superare dies. Barbara pietas! Plangite quotquot vis exempli Trahit Heroi et fulmina Nemesis In vindictam mortis iniquae caelo extrema voce vocate. ACTUS V. SCAENA I. Dum iuvenibus suam pro Deo patiendi sortem gratulatur Balthassar, adest Arioch, a quo ad carcerem abstrahuntur. Balthassar. Sidrach. Misach. Abdenago. Arioch. Asphenez. Nuntius. EQuidem invidendus sortis est vestrae mihi Cursus Sodales; cura sit Regis licet Studiumque prorsus patrii affectus, neci Vos imminenti eripere. sed vestra est tamen Fortuna melior. Itis (hic caeli est favor) Itis, secundo Numine, in causa Dei Spargere cruorem, et morte mercari inclitam Caelo coronam: plebis exundans furor In haec dolentis Regis invitam trahit Decreta mentem. Sanguinem o socium dare Mihi si liceret! et pari fato caput Deo immolare! nulla sors posset mihi Spirare melior. Caelitum o sociae animae, Et iam beatae? Sidr. Quando tot votis dies Aderit petitus! Hora quaecumque interest. Longa est amanti. Balth. Quam voves animo diem Horamque Sidrach; ipsa, qua loquimur, tuo Est destinata funeri. iam vos vocant Tenebrae profundi carceris, et atri specus Nox hospitalis. Mis. Inde non perdam diem Animi serenum. Balth. Quanta mihi vestro venit Sensu voluptas! quando tam prompta in necem Video paratos mente, cruciatus nihil, Nihilque timidos chalybis, aut flammae et rotae. Balth. At ecce votis facta succedunt. Mora iam nulla mortis Arioch, Asphenez, reae Sortis minister, quidquid adportant, ferum est. Haec hora vestrae gloriae laurum dabit. Sidr. Age, incitemus obvium morti gradum. Ari. Sidrach Misach, Abdenago, urbanus locum Si subeo, Regi obtempero, officium piam Veniam meretur. Lege vos iubeor gravi Custodiendos ducere in turris cavum. Vobis, mihique dura lex: par est tamen Utrosque prompte Regis imperio obsequi. Asph. Ut temperetur plebis iratae furor, Motumque fluctu vulgus, haec Regi dare Mandata placuit. Longa non ibit mora, Iterum sepultos eruet. Nunt. Tempus monet, Decreta adurgent. Ite, quo leges vocant. Balth. Parce impedire nobiles ferro manus: Ibunt volentes. Mis. Gaudio et pleni. iube Vel anteire, vel sequi gressus tuos. Balth. O digna caelo pectora! innocuae animae! SCAENA II. Mercurius datos in custodiam iuvenes laetatur: submetuit Balthassarem. Sed et hunc vincendum sperat. Mercurius. SUbiere casses perfidi; nec se prius Arctis resolvent vinculis, quam ignis liquet Ferrum et catenas, ossaque in cineres eant. Sed quod fatigat pectus, et mentem movet Multa extimentem, est ille versutus Magus Balthassar, ille Regis illusi Deus, Rex ipse Regis, cuius arbitrio iubet Vetatque, cuius nutui obsequitur, reis His parcit, illos plectit, ad honoris gradus Hos tollit, illos deprimit: quidquid volet, Rex obsequetur. Omnia est Regi hic senex Truncare solus fraudis hic telam potest, Et arte magica evertere ingenii dolos. Sed non feremus. iuro fulminei Iovis Librata tela! seu velit, seu non velit, Meo furori lauream obtritus dabit. SCAENA III. Insanit Sacerdos in tres iuvenes: invocat Deos vindices: Intelligit ex Capitaneo iam captos esse iuvenes, mitigatur nonnihil. Satuit ad ulteriora Regem urgere; Capitaneus interim tumultum sedare. Sacerdos. Arioch. O Tempora! o portenta! sic torpent Dii Lenti, supini, desides, rerum rudes, Quas sub vidente Sole mortales agunt? Haec illa sacris debita est templis fides, Arisque pietas? illa religio haec Deum, Ut pro Sabaeo thure iaciantur probra, Pro laudibus calumniae? O caelum! o Dii! Hodie ergo cernam pedibus attritos Deos, Delubra fracta, Numinum excisas domos, Statuas diremptas, et profanatas pice Sacrorum acerras ignium? hoc ergo die Per templa pascet ignis ardentem famem, Atrumque fumi ad sidera volumen dabit. Deciduus unde crescet in montes cinis, Fusumve late exhauriet ponti sinum? Hodie ergo ducta a patribus, et longis retro Religio culta saeculis turpi cadet Inhonora fine? Cernitis tantum nefas Superi, et siletis? Ulla si vestros polo Vocavit ignes, perque disruptum aera Volare tela, pluere fulmineas faces, Mugire tonitru, nubibus volvi neces, Haec hora poscit. Ista dissimulas Deus, Lentusque pateris? Forte lassatus Sterops Vacat labore fulminum, et Siculo silet Vulcanus antro? Tuque, qui pontum regis Tridente Nereu, pande non solitis viam Omnem procellis, limitem obstantem excute, Totumque late fluctibus inunda solum, Ut parte se quacumque subducant rei, Mari involuti funus Acheronti cadant. Quod si tepentis ira languescit Iovis, Lentusque fluctus ire Neptunus vetat, Tuarum Averne partium est, tanto malo Statuere finem, postibus fractis moras Frange ustulati cardinis, totam stygis Evolve flammam; saeva Furiarum phalanx, Et monstra, et angues, quidquid et tetro sinu Alis malorum, furve Rex, nostro inferat Mundo furorem, lividum, implacabilem. Ebulliente sulphure sequatur reos Cocitus ardens, teneat, immergat, coquat, Iterumque coctos regerat ad vitam in nova Supplicia: semper enecet, semper novet. Si Rex et ipse sceleris in partem venit, Primus trisulcam sentiat teli facem, Primus in Averna perfidis rumpat viam. Ari. Quo raperis ira? quis furor mentem coquit? Vel quis virile pectus affligit timor? Sac. Non ira cruciat, non timor causa mei Affligit; ira cruciat atque horror tamen Causa Deorum: templa concisis ruunt Diis in sepulcrum; sancta religio Patrum, Pietasque Avorum; cultus, et ritus sacer Sorbentur uno turbine. Ari. Irarum sat est, Sat est timoris impetum cordis preme. Fortuna melior rebus aspirat. Via Praeclusa sceleri est Perfidi turris cavo iacent sepulti. Nullus est metui locus, Et nullus irae. Coepta sed series tamen Rei premenda est. Regis in pueros pium Tu verte amorem. Ne quid emotus furor Plebis tumultus exciat, praesens mea Auctoritate vetabo. Sac. Sic placeat Diis, Ut haec medela tollat a fibris malum. SCAENA IV. Praefectus Ephoeborum placatum iuvenibus Regem existimat: negat Balthassar ob regni periculum placandum. Malazar. Balthassar. Malaz. UT ira magnos Principes longa haud decet, Sic mitigatam spero, vel penitus fibris Eliminatam, iamque pietatem suae Sedi reponi, patrium et rursus sinum Pandi iuvenibus. Balth. Dubia pro veris canis. Non sic furores Regii excandent, brevi Ut sopiantur tempore. Mal. Affectus prior Solet redire. Balt. Causa, quae affectum abstulit, Si sit remota. Plebis est idem furor, Idemque pectus regium tundit metus. Filia timoris ira non sidet prius, Quam det quietem pectori elisus timor. Mal. Si quando torrens monte declivem cadit In vallis urnam, mugit, et rauco fremens Murmure per omnes impetum exsercet sinus, Et quidquid est obstaculi, secum rapit. Deinde sensim lentus incessu fluit, Demumque siccus omne denudat solum. Sic ira Regum fervet, erumpit, ferit, Quodcumque primum occurrit: at tandem suas Frangit procellas. Ira ceu pontus tumet. Sed vim procellae mollis ad litus iacens Arena frangit. Balth. Falleris, quando status Cursus secundus publici Regem trahit, Vel insecundus; ratio rationum movet. Tum nulla lex est, nullus est ritus Dei, Deusque nullus. Quidquid haec ratio iubet, Licitum sacrumque est: quid quid haec prohibet, gravis Nota laborat sceleris. Mal. At iuvat tamen Sperare, quamvis et spei subsit metus, Suspicio ne te Regis involvat. Tibi Quo plura Rex concredit, hoc cautum magis, Et esse parcum convenit. Facile trahit Suspicio quidvis noxium in sensum. Cave. At prodit, ecce. Huc flecte Balthassar gradum, Ut misceamur fluctui intrantis chori, Ne, si duorum videat affatum simul, Aliqua sinistra opinio in Regem cadat. Conditio Regum est suspicax hominum genus. SCAENA V. Dum Rex spe placendae plebis se cum iuvenibus recreat, corripitur a Sacerdote, Et nuntium accipit, grassari malum. Nabuchodonosor. Sacerdos. Malazar. NEscio, quis ater semper in sceptrum meum, Soliumque, et alti capitis augustum iubar Turbo ferocit Forsan invidiae sumus Materia Superis, quando nos populus colit Et thure et igne? Quisquis at rabido Deum Livore pectus ringitur, per me licet, Ringatur usque, frendeat, fremat, furat, Et aestuantes laniet invidia fibras; Deus colemur. Turbo, qui plebem movet. Deponet iras: at nisi actutum cadat, Vos, me gemente, nobilis iuvenum trias, Fornace viva plebis accensam facem Rursum opprimetis, cuius in nostrum caput Iram incitastis. Flamma sic maior bene Premitur minore. At tristia Hippotades ferat Mare in remotum: laeta succedant magis, Libet experiri, quanta sit iuvenum animis Virtus vigorque, quantus in Martem calor. Facile ille vulgi publicos cultus emit, Studium et amores; fama quem magni praeit Nuntia vigoris. Mal. Quod iubes. Princeps, agunt. Pyrrhica saltatio, vel aliud armorum exercitium. Sac. HOc est, quod animus saepe dictabat, mali Praesagus augur. Magne Rex Regum, et Deus, Tu, tu malorum causa, quae plebem excitant: In te Tonantis ira satiabit sui Furoris aestum. Nab. Quid mali narras, sacer Deum minister? Sac. Caece! direptos Deos, Delubra fracta, dirutas aras, pede Trita simulacra Numinum nondum vides? Iamiam videbis corripi flammis Deum Augusta templa, perque diffusum aera Incendiorum turbines ire, et poli Terrere stellas: et nisi occurris malo, Iam Rex fuisti, iam Deus: iam non eris. Nab. Huc usque saevus porrigit fluctus minas? Sac. Huc usque; et ultra perget, Augustae nisi Opponis obicem dexterae. Mel. Cultus patrum, Rex magne, teritur: Regiae extremum imminet A plebe bustum. Nab. O monstra! quid caelum parat? Occurre miles. Impii! ingrati! feri Pueri! aestuantis ira vos flammae manet, Quicumque turbo est plebis, est vestrum scelus. SCAENA VI. Mercurius properat ad concitandam plebem, ut non acquiescat decreto per Regem iuvenum exilio, sed ignem urgeat. Mercurius. IAm tela decta ad ultimum nodum venit, Hunc non resolvent. Unicus restat dolus Frangendus arte. Fraude persuasus putat Satis este Princeps, ultimam in Thulen procul Abire pueros exules, quo vel nihil Adferre fama nuntii, aut rediens nihil Referre possit. Apta consilia suo Sunt haec amori, quo impios pueros fovet; Sed non furori, dente qui mordet meas Animi medullas. Quidquid est actum hactenus, Pati necesse est, tela ne nostrum petant Retorta collum. Fraudis inveni modum. Fovenda flamma est plebis. Huc praeceps volo, Ubi maior ignis aestuat, et oleum ingero. Flammam, favillam, incendium, ac bustum volo. SCAENA VII. Arioch et Sacerdos augurantur decreto iuvenibus exilio satis suum Diis et aris honorem vindicatum iri. Arioch. Sacerdos. Arioch. IAm dissipatur ignis, et tenuem cadit Furor in favillam; qualis ad Solis facem Nix eliquatur; qualis aut ignem fluit Cera ad propinquum. Sac. Scelera si iuvenum exigas, Equidem merentur igne subiecto opprimi Regi rebelles, impii in patrios Deos, Inobsequentes legibus, magna in nefas Exempla vulgo. Sint tamen, quod Rex iubet, Sint procul ab oculis, finibus regni procul: Satis hoc dolori est Patrio eiecti solo Simul exuuntur iure regnandi, simul Omnem procellam civium secum auferunt, Metumque nostrum. Qua gradum impellent, retro Sequetur angor: hinc vetus honoris furor, Illinc egestas turpis, aerumnae graves, Vitaeque triste taedium, ac durus labor. Nec ista levior poena supplicio rogi est. Unius hoc est horulae; at longam fluit Illa in senectam semper augente acrius Dolore sensum. Ferre miserias leve est, Diu ferre, gravius: sensus accrescit die. Ari. Quin ergo iussa Regia, abrupta mora, Denuntiamus perfidis patriae ac Diis: Regique ferimus nuntium fracti impetus, Et blandiore pace compositi maris? Hoc mihi futurum loquitur internus Deus. Sac. At victimarum sanguis, et trepidae fibrae Hoc non loquuntur: ille suffuso fluit Atroce mixtus; pallidus in istis color Sinistra dictant omina; nec aris volat Sincera thuris flamma, quam fumi tegit Atrum volumen. Ari. Sanguinem purum, fibras Sinceriores, thuris ardentis facem Sereniorem spondet hic animo dies. SCAENA VIII. Balthassar spem omnem vitae iuvenum succisam dolet: solatur eum Asphenez, amorem Regis praevaliturum. Balthassar. Asphenez. Balth. OMnis benignae clausa pietati est via. Asph. Erras: amoris flamma non facile cadit. Rex ipse legis poenitens maeret, gemit, Et mitigare legis horrorem cupit. Malaz. Satis esse poenae credit exilium. Solent Decreta ferri rigida: sed Reges tamen Non obligantur legibus. Si quem vocet Lex ad securim, vel laborantem rogum, Donare vita lenitas Regis potest, Soletque, quando merita commendant reum, Vel ars, vel altae mentis excelsus vigor, Vel stemma avitum, et nobilis sanguis patrum, At esse pueros indole excelsa, satos Principe parentum sanguine, et stirpe inclita, Pulchrae per omnes gloriae ductos vias, Virtutem in omnem flexiles, animo graves, Prudentia et scientia excultos, boni Omnis capaces, nullus in dubium vocat. Balth. Tuum haec amorem cordis, Asphenz, probant: At spes inanes fulciunt. Nullus furor Ratione regitur: exulat mentis iubar, Ubi res aguntur impetu: ad ferrum et faces Semel excitatus provolat Regum furor. Asph. At lenitas in corde Regali sedet. Balth. Ut in natantis Aeoli regno quies. Asph. Serenitatis propria est aer domus. Balth. At hic procellas saeva tempestas agit. Clementia undae est similis, atque igni furor. Asph. Sed flamma ab unda extinguitur. Balth. Flammam quoque Accendit unda. Perditus locus est spei: Expunxit omnem regius amorem furor. Si quid labante spe tamen superest spei, Id a benigna Numinis veniet manu. Hic Regis iram vertere in amorem potest, Piumque rursus pectori affectum dare. Sed en Sacerdos cum Duce huc infert gradum. Hinc ego recedo: vos mihi eventum rei Postea referte. SCAENA IX. Intervenit Capitaneus, intelligit populum non acquiescere decreto exilii, sed ignem postulare. Arioch. Sacerdos. Asphenez. Malazar. Arioch. - u v v - u Pestilens populus hydra, Est mille capitum. Vix secas unum, lues In dena rursum pullulat. Sac. Flammis hydrae Fecunditas retunditur. Flamma cadet Populi tumultus, quando tergeminum fame Vorace monstrum recoquet, et pueros levem Aget in favillam. Asph. Non cadunt fluctus adhuc, Post quam paterno statuit extorres solo Rex in remotas trudere a regno plagas? Arioch. Nondum residit impetus: plebis furor Edicta stare regia poscit fide, Et lege fixa busta decerni reis. Iam cana procerum capita, concilium patrum Coetu soluto regiam Augusti subit, Statumque rerum exposuit: et credam brevi Decreta fulminata tranquillum rei Datura cursum publicae? Haud longum potest Abire tempus, ultimam flammam impiis Rex intonabit. Pergimus, quo nos vocat, Processus aulae. Mal. Pergite; sequemur gradum. SCAENA X. Asphenez narrat intellecta Balthassari; hic rem desperatam dolet; ille adhuc sperat. Asphenez. Balthassar. Malazar. MOra nocet omnis, quando res toto impetu, Fluit in ruinam. Pauca concedit locus Tempusque. Flammam plebis insanae sitis, Flammam reposcit; iamque subiturus forum Rex properat aula cinctus, insontes reo Daturus igni. Balth. Falsa non equidem mihi Pectus locutum est: Regiam ubi mentem subit Timor coronam et regna perdendi, Dei Periere leges, aequitas iuris perit. Malaz. Sed adhuc salutis radius affulget mihi. Cecidisse demus mente pietatem; tamen Redire pictas, unde submota est, solet, Reduxque ademptas integrat vires amor. At ecce Regem. Submove hic retro pedem. SCAENA XI. Nabuchodonosor inter iram et amorem in iuvenes luctatur: sisti eos sibi imperat, ultimam decreturus sententiam. Nabuchodonosor. Senatus. Maiores populi. Sacerdos. Arioch. Asphenez. Chaldaei. Malazar. Temnar. CUi vile caeli Numen est, vilis quoque Sit ille nobis. Aequitas poscit: Diis Quicumque pugnat, omnia oppugnent eum. Supplicia gravitas taxet. Hac culpa nequit Gravior patrari: poena ne culpa minor Statuatur, aequa iuris exposcit Themis. Decreta nostra robori constent suo. Senat. Hoc turba poscit, iuris hoc poscit rigor, Hoc ipsa caeli Numina, et ritus patrum, Religio, verbum Regis, et regni salus. Cons. Hoc esse Regem est, esse iustitia pium, Pietate iustum; Numinum ulcisci probra, Et vindicare scelera, queis sacris honor Adimitur aris. Istud est stirpi suae Asserere regni purpuram, et sceptri decus Suo obtinere sanguini, ac Superis parem Mereri honorem. Nab. Sistite huc magni Iovis, Et dignitatis regiae spretos reos Nostrum ad tribunal. Fateor, ingenuus amor, Quo digna sorte capita meliore aestimo, Et eminentem spiritum, et mores graves, Ductam per omnes indolem recti vias, Sagax acumen mentis, et honesti sitim Suspicio, grande vulnus infigunt fibris. Video iuventae nobilem florem, decus Grande Babylonis, criminis tanti reum; Ut sit necesse morte suprema malo Ponere remedium, et legis imperium sequi, At cogi amantem, ut oderit, quantus dolor! Quod odi amare, odisse quod amo: quid hoc rei est? Idem esse cogor carnifex, idem pater. Amor parentis indit affectum fibris; Odium, tyranni. Rursus affectum patris, Expellit odium; at hebetat armatas amor Carnificis iras. Sed rei in scaenam gradum Ferunt supremum. Fingere, et fingi iuvat. SCAENA XII. Sistuntur Nabuchodonosori iuvenes: vacillat Rex inter amorem et iram: tandem quod in Religione constantes perseverent, in ardentem fornacem coniiciuntur. Iidem, quibus accedunt tres iuvenes. Nab. QUod crimen horret animus hoc vestrum caput Contaminatum fama per vicos canit. Credamne ritus patrios, cultos avis Deos, et aras Numinum a vobis peti Frequente probro? Numini nostro aureo Negari acerras? Regis edictum ioco Ludoque haberi? Fuerit hoc vestrum nefas. Nunc si remoto errore decretis meis Cernam obsequentes, quando clangorem tube, Citharaeque, sistra, et tibiae harmonicum melos Dabunt ad aram; et poplite inflexo meum Numen coletis thure; redivivus favor Regis priore maior, et toto sinu Fluent perennes gratiae, ingentes opes, Primique honores. Vestra si steterit gelu Mens obstinata, et Numini nostro dare Cultum abnuetis Lachesis in foribus sedet Succincta flammis, aestuat fornax neci Parata vestrae. Quod nequit Regis favor Corrigere, iustus ignis exuret scelus. Quis vos Deorum Regis eripiet manu? Sidr. Nec gratiarum flumina, nec ignis crepans, Nec fulgor auri, nec tyrannorum metus Suadebit aliud Numen Insontes potes Damnare ad ignem: at ille, quem flexo genu Deum veremur; ille, cui puro damus E corde vota, turbine frementis potest Eripere flammae, si lubet: si non lubet, Aeque veremur unicum et verum Deum Poli, solique: nec tuos colimus Deos, Nec thura statuae, aut marmori, aut saxo damus. Nabuch. Et ista Regi? mihi? novo in terris Deo, Parique Superis? Ite, succensis crepet Flammis caminus: ardeat, et ipsis vapor Minetur astris. Tollite rebelles Diis, Regi infideles, noxios patriae, impia Exempla civi. Tollite; ac collum, pedes, Manusque vinctos pabulum flammis date. Misach. Si quod patratum crimen est, sancto palam Teste est probandum. Perfidus dici nequit, Quem vera vero Numini adstringit fides. Abden. Imo hic fidelis solus est. Deitas ubi Est ficta, vera degere religio nequit. Nab. Audi innocentes! Sacra qui rident Deum, Qui gloriosum in sanguinem Regis furunt, Divinitatem denegant, regnum gravant, Hi sunt fideles, sancti, et innocui, et pii. O capita digna Tartari exuri foco! Sidr. Risisse fateor sacra, queis ficti male Dii coluntur: aliquid in Regis caput, Iniuriosum in sceptra tentatum, nego. Mis. Hunc nostra semper studia spectarunt scopum, Ut gloriosus nominis splendor tui Maiore semper luce radiaret, tua Regna ampliatis finibus, terrae et maris Describerentur terminis. Dicta id probant, Et acta nostra. Nab. Non nego. Robur suum Sit veritati. Quidquid est actum hactenus, Fidelitatis specimen, et veri fuit Exemplum amoris: Sceptra adornarunt, meo Lucem dederunt nomini; regno utili Studio adstiterunt. Perdere hos iuvenes, meae iactura magna sortis est: columen perit Virtutis altae, nobilis morum tenor, Exculta Suada nectare, excelsa indoles, Natura facilis, vivus ingenii vigor, Porrecta frontis gratia, impavidae manus Ad arma Martis, animus instructus gravi Scientiarum mole, prudentis sinus Pectoris, et omne gratiae humanae genus, Isti in favillam concidant? Sed quem mihi Rogum parabo? Vivet in mentis sinu Venusta species oris, atque imas foco Uret medullas; inde carnifice dolor Populatus ungue corda me merget styge. Sed quis furentis pectores extergit minas? Quis aequitatis semita abductum procul Ad iniqua torquet? Capita sacrilega dolos Struxere Regi, patriae interitum, Diis Exilia. Non hic plecto, quaecumque est mei iactura capitis: laesa maiestas Deum est: Hanc vindicari regia dextra decet. Abd. Sed quae rigenti marmori, aut auro potest Inesse Deitas? Nil videt, loquitur nihil, Nil se movet, nihil sapit, nihil potest. Nab. Libet experiri. E turbine ardentis picis. Docete Regem, vindicet an sint Dii, An quid per ignes laesa maiestas queat. Abripite, flammis mergite nefandum genus. Excedo scaena. Saeva quae statui, nequit Amor videre. Cordis o tormentum! amor. SCAENA XIII. Tres iuvenes in camino ignis solatur Angelus: illi laudes Deo decantant. Temnar. Melsar. Angelus. Tres iuvenes. Temn. HAbent. Peractum est. iusta supplicia reos Tandem assequuntur, bella qui Superis movent. Mels. Quem diis negarunt, ignis hic ignem luit. Canticum Puerorum. Angelus. FIde caelo flos iuventae, Non peribis. Innocente Ardet ater ignis ira: Gloriosos in triumphos Haec favilla promicat. Non peribis. Laude Numen Invidenda tolle caelo, Cuius arte vis adempta est Ignibus, teque innocente Flamma lambit osculo. Tres iuvenes. Solis ignes, astra caeli, Aeris volantis aurae, Nubium sinus liquentum, Imbrium vis defluentum Laude Numen tollite. Vis corusca fulget rorum, Fulminumque decidentum Ira grandinis procella, Gemmeique roris imbres Laude Numen tollite. Frigus, aestus, nix, pruina, Bruma, verni flos decoris, Lustra, montes, arva, fontes, Fontiumque garrulae undae Laude Numen tollite. Ambulantis unda rivi, Fulminumque grandiorum Turba, pontus, et procellae, Fluctuumque lis sonantum, Laude Numen tollite. Quidquid ignis, terra, pontus, Quidquid ambitus polorum Circulo natante cingit, Nox tegit, diesque pandit, Laude Numen tollite. SCAENA XIV. Intervenit Rex, admiratur cantantium melos, advertit quartum; videt illaesos; agnoscit Dei potentiam; educi iubet tres iuvenes, eorum Deum honorari; ac iis honores decernit. Nabuchodonosor. Senatus. Aula. Arioch. Tres iuvenes. Nab. QUis ore ductus melleo e flammis sonus Titillat aures? Mentis o captae stupor! Portenta rerum! Melior humano sonus Divinioris aliquid artificis sapit. Quid video rursus? nonne tres tantum mea Damnavit ira? nonne tres solum furor Vester liquentes ignium in flammas dedit? Senat. Ternos, nec ultra. Nab. Nulla quae vidit dies Ostenta, video. iuvenis in medio rogi Quartus, humerorum grandior tractu, Deus. Et dignitate corporis, et oris nota, Totaque fronte. Sidrach! Abdenago! Misach Dilecta soboles Numini, vivum rogo Efferre gressum. Sen. Nulla violentae pyrae Vis laesit artus. Cons. Nullus est capite pilus Ambustus igne. Ari. Nullus in amictu est odor Flammae superstes. Nab. Solus est vester Deus Honore dignus, cuius imperio stetit Angelus in igne medius, et servos suos Exaestuantis iure fornacis tulit Vivas in auras. Solus est vester Deus Honore dignus, cuius incensum datis Sabaeum ad aras; cuius ad leges mea Decreta iure spernitis, cuius sua Integritate cultus ut staret, nece Bene prostituta sanguinem, et vitam dare Forti iuventae placuit. Hic solus Deus, Soli crementur thura. Si quisquam audeat In hunc vel atrae bilis eructu impia iactare probra, aut voce blasphema sacrum Violare honorem, pereat infandum caput, Caelo exsecrandum. Rex iubet: pereat: neque Nomen superstes tertius sciat nepos, Nisi ut recente semper extinguat probro. Quidquid Deorum est hactenus cultum, mera est Deitatis umbra: solus ac verus Deus Est, qui innocentes eruit flammae rogo. At vos, amica capita, complexum date, Nostroque dulcis sarcina a collo pares Pendete natis Plausuum quidquid meo Iussum colosso est, gloriae vestrae fluat. Huc regiarum frontium augustum decus, Huc sceptra manibus, purpuram huc lateri date. Quos sic honorat Numen, a nobis quoque Coli merentur. Sidr. Gloriae hunc plausum Deo Decerne soli, debitum soli. Decet Illum referre, qui prior munus dedit. Misach. Non est facultas hominis, undantis rogi Infringere aestum: tota vis caelo venit. Huic Rex honorem defer. Abd. At rursum tuos Nos esse patere. Viximus prompti dare Venis cruorem: vivimus rursum tui Studiosi honoris, vindices famae, domus Regnique servi. Nab. Vestra perspecta est fides: Fidei referre praemia at Regem decet. Accipite vestrae gloriae testes notas, Nostrique amoris. Discat id mundus: Deum Non esse Regem: at esse regnantis Dei Fidum ministrum; cuius a dextra fluunt In promerentes praemia, et virtus suos Refert honores. Coronatio inter cantus. INclita pubes, nata heroo Sanguine, nostri gloria regni, Dignaque regnis, vive, perenna. Cui bene culto in pectore virtus Animi blandum tenet imperium, Loroque regit breviore ferae Iurgia mentis; qui sibi leges Iuraque dictat, Rex ipse sibi Civisque simul, quique potente Civem et proceres ad virtutem Trahit exemplo, praefertque facem; Ille meretur radiante tegi Latus ac humeros muricis ostro. Inclita pubes, nata heroo Sanguine, nostri gloria regni, Dignaque regnis, vive, perenna, Cui sapientis Palladis arte Sinus est cultus, cui gravis ore Sedes eloquii copia in omni Fortis arena, et grandia lingua Consilia fluunt, quibus aut iuvenum Studia accendat Martis amore; Aut sensa senum in commoda patriae Placido ducat pacis amore: Ille meretur tanta ornatam Pallade frontem cingere gemmis, Inclita pubes, nata heroo Sanguine, nostri gloria regni, Dignaque regnis, vive, perenna. Cui dextra potens arma rotare, Frangere quidquid furor hostilis Marte minatur; rumpere fluctus, Quos capitali damno in patriam, Sive per ignes, sive per arma Bellona vehit: cuius in armis Sedet invictae gloria gentis, Regisque salus, regnique decus: Ille meretur regia dextra, Populi legem, sceptra rotare. Inclita pubes, nata heroo Sanguine, nostri gloria regni, Dignaque regnis, vive, perenna. FINIS.