POESIS DRAMATICA, Pars IV. Machine-readable text Avancini, Nicolai Nicolai Avancini XML version, markup prototype, December 1999 Ruediger Niehlmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ avan5 avancinidramatica4.html s001.html avancinidramatica4.xml avan5/ipg html Koeln: Ioh. Wilhelm Friessem, 1679

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 March 2004 Ruediger Niehl markup Errata list item: 435. v. 3. vivus l. virus.: not identified; the erratic and frequently faulty abbreviations for the speakers have been mostly standardized. TEI header added; typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - no spell check; Note: Some of the items on the errata list (image number 592) have been already corrected manually in the copy presented here. The manual alterations have been quietly ignored in the tagging of the machine-readable version. NOTE: In a few allegorical passages, speaker tags have not been applied (for purely technical reasons) ARTAXERXES Tragoedia. ARGVMENTVM.

ARTAXERXES Persarum Rex, aeque infelix ac fecundus quatuor filiorum pater, Darii, Ariaspis Arsamis, et Oci, per eos periit, quibus vitam dedit; sed et ipsi fraterna caede periero. Primus designatus in Regno successor, perfraudem ultimi eo deductus est, ut a parente ad carcerem, et mortem damnaretur. Ultimus, natura ferox et ambitiosus, cum adverteret se et Regni legibus, et paterna voluntate solio, ad quod adspirabat, probiberi; in duos superstites fratres, quibus vivis non patebat sibi ad Regnum aditus, extrema molitur. Arsamen per fraudem in necem ducit. Adest Ariaspes exprobrator, et ultor; ac Ocum iam regno potitum ad duellum provocat, et conficit, ac Rex ipse Persiae acclamatur.

 PERSONAE. Artaxerxes Rex Persiae. Darius Filii Artaxerxis. Ariaspes Filii Artaxerxis. Arsames Filii Artaxerxis. Ocus Filii Artaxerxis. Aspasia filia Selimi. Conimbrius Aspasiae Praefectus Generalis armorum. Armindus Consiliarius Oci. Arsaces Consiliarii Artaxerxis. Osmanus Consiliarii Artaxerxis. Alipius Consiliarii Artaxerxis. Ernestus Centurio. Araftus Stipatorum Regiorum Capitaneus. Philetes Consiliarius Ariaspis. Ephoebus. Nuntius. Aula. Milites. ACTVS I. SCENA I. Artaxerxes de Thraciae Regis in Persiam irruptione solicitus decernit suo militi prasicere Darium filium; ocominere filio nequidquam suspicionem ingerente affectati a Dario Regni, et faederis sum Thrace initi: et Dario militare sceptrum transmittit. ARTAXERXES. ARASTUS Praefectus. Ocus filius minor. OSMANUS Capitaneus. NUm quod Tyrannus Thraciae in Regnum hoc sibi Ius arrogabit? aureae ut pacis sinum, Tranquillitatem publicam, et regnum suo Cum Regeturbet; quamque numerosis trahit Procellam in armis, finibus tentet meis Infundere audax? Ratio si Regum manus Cogeret ad arma, Marsque didicisset sacro Parere iuri, rara funestum darent Canorem ad aures classica. At Regem tamen Sine ratione iura violare est nefas. Iniustus usurpator est, quisquis rapit Aliena iniquo Marte. Si iniustus semel Rex esse coepit, omne virtutis decus Una peremit: Regia mente aequitas Numquam recedit sola: si cedit tamen, Una in ruinam, quidquid est Sanctum, trahit. Qui gaudet armis, facile rationem invenit, Quae honestet arma. Iniuria, et quanquam levis, Est pulchra belli larva. Sed nulla est data, Quae vindicantem provocet Thracis manum. Genitor, amorem ponere in fratrem decet, Natura cum me debiti in patrem monet. Genitor, Darium mete; vel nullum tibi Crede imminere turbinem Natum meum? Meum Darium? Nulla tempestas tibi, Nisi ab hoc, paratur. Candidae mentis tenor, Pius in parentem affectus, et constans amor Meliora suadent. Parce, si quidquam rea Lingua elocuta est! Ille, quo Regem colo, Patremque veneror, ille, quod metuo, palam Facere coegit. Forte nec vanus timor, Sit vana quamvis causa, mihi mentem ferit. Causam timendi (nulla sit quamvis mihi) Expone, Nate. Principem quaenam queat Movere causal, ut Marte violento petat Regnum, quod ante iura fecerunt suum? Non iam vovente Persia, annutu tuo. Plaudente populo, voce solemni, tui Est dictus haeres Imperi? nonae et genu Persia recurvo, testibus Solo, et solo Fidem obligavit? Pondere immani opprimis, Quidquid Dario suspicax mentis pavor Affingere porest. Unicum hoc hrmat satis Fidem ambigentem: sanguine enatus tuo est, Te Patre Darius. Quando generosus Leo Genuisse vulpem visus est? quando emicans Aquila sinistro noctuam partu edidit? Sed audiendus Ocus est, quamnam sui Causam timoris adferat. Nulla est levis Suspicio, quando Regis aut vita, aut decus Periclitatur. Audiam. quaenam mei Fidem Darii causa suspectam facit? Aspasia. Rege Thraciae patre edita? Hanc coniugalis vinculi obstringi fide Sibi Darius poscit; impatiens morae Thrax urget ipse, Petiit afsensum meum, Constans negavi. Iura sic patriae volunt, Sic iura caeli. Si Mithram Caius colit, Et Caia spernit; nulla constabit fides. Religio discors non bene innodat duos. Hinc sancta Regni iura coniungi vetant, Quicumque Numen thure diversum colunt. Hic ipse denegatus assensus magis Flammam excitavit. In suum probrum trahic Non impetrasse. Semper est Regi grave A Rege quidvis petere. sed gravius tamen Non obtinere. Atque inde (sim vanus, precor, Augur futuri) utrumque sors movit dolor, Ut, quod negasti Marte coniuncto velint Exprimere, postque coniuges geminos tuo Inferre solio, sive te vivo suis Armis subacto, sive per funus tuum. Non vana certe causa suspectum tibi Reddit Darium: forte qui toties meant Bizantium usque Nuntii tantae rei Mali ministri, fascinant Regem dolis, Ut in arma cogat militem, et regno tuo Populoque ferrum, et vindicem flammam ferat. Quisquamne tantum facinus affingat tuo Rex magne, nato? Quin minas, si quas ferus Cequeret Tyrannus Thraciae, integra fide Tibi prodidisset, et patrem, obiectu sui Capitis, ab hostis sulmine, et ferri minis Tuitus fursset. Sufficit. Iam se satis Consilis produnt, vestra queis pietas meae Studet saluti: nota sednobis quoque est Pides, amorque filii, quae me vetant Velsuspicari, hoc mente meditari scelus. Hinc et Darium militi nostro volo Ducem praesse; forte siquisquam suis Invadere armis Persiam, et regni audeat Turbare pacem. Iamque revocavi alterum Fratrem Cairo, classe qui tabulet mare, Omnemque tutoaa littore inimicum arceat. consilia Rege haec digna sunt: si se ingerat Pelago procella Martis, obiectu paris Arcere Matris. Sisua steterint fide Lecti cohortes militis, palma est suo Iam parta Regi. Cedere e campo aut mari Si renuat hostis, ultimum impulsum dabit Haec contumaci dextera, ut quo stat loco, Illo peremptus iaceat. Et nostram fidem, Si causa poscat, vulnera, et fusus cruor Regi probabunt. Et studia vestra, et fidem, Animosque laudo. Dum rei praesens status Partes in omnes Regias curas vocat, Vade ad Darium Osmane: quam genitor colat Integritatem filii, fidus refer. Hinc martis a me Regii imperium suae Fidei remitti. SCENA II. Dolentem furentemque Ocum, quod conficto in Darium dolo apud parentem nihil effecerit, componere nititur Armindus, et spem Regni alia via obtinendi fecit. VAnus emissae cadit Iactus sagittae: non cadit mentis tamen Flamma aestuantis. Ira, quae pectus coquit, Non ante sidet, quam patris solio inferar. Ideone sceptrum nesciam, quod me ultimum Natura patri filium infausto dedit? Iniqua lex est, filium si quae vocat Adsceptra primum, digna deleri aemuli Cruore fratris. Huc rapit mentis furor. Fortuna quo me prohibet, huc virtus ferat, Quae causa Princeps, mentis evertit sinum, Pulchramque frontem nube maeroris tegit? Eversa moles fraudis est Fratrem colit Amatque genitor. Quidquid huc noster dolus Affinxit, abiit irritum. Arasto fides Habita, paratis clausit auditum dolis, Ne quam paternus animus in Natum suum Conciperet umbram. At calle si coepto exitum Desideratum sortis adversae labor Invidit Oco, calle meliori viam Ad sceptra quaeram. Prima fraus fraudi alteri Ad vota sternat semitam Si non licet, Quo mens anhelat ire per fraudes, licet Per ferrum et arma. Honestus ad solium est gradue Calkatus hostis. Comprime furorem sinu Iramque simula. Flamma quae tegitur nocet. Vis nocet aperta. gravius. Hoc est, quod volo, Gravius nocere. Gravius at Princeps, tibi Tua nocet ira. Dummodo Darium simul Eadem procella fluctui involvat pari. Erras. Superstes vive tu; frater cadat. Hoc est furentis pectoris votum. Mora Ergo calori est danda. Quod primus negat Dies, secundus adferet. Quis se sonus Insinuat auri? Vox, nisi illudor, tui Est ista fratris. Perge: secretum locum Haec causa poscit. Huc refer. Prrinceps, gradum SCENA III. Dum Darius suos in Aspasiam, filiam Thraicae Regis, amores Arsaci detegit, et Hymenaeum a parente prohiberi queritur, adest, qui nomine Artaxerxis: belli imperium et sceptrum defert; quod simulat se grato animo accipere; post tamen contra Thracem non militare decrevit. DARIUS. ARSACES. supervenit OSMANUS QUamvis amoena rideant sceptra, et decus Illustre solii, cuius in sedem vocat Parens Darium, nisi mihi assideat thoro Aspasia eodem, vilis est solii color, Et vile sceptrum. Quid coronari rosa Rubentis ostri Regium prodest latus, Si spina acuta saucium pectus vorat? Quid eminente stare me solio iuvat, Si non codem sedeat in solio me, Vita et voluptas? quid iuvat multa caput Radiare gemma, si animus obscuris gemit Oppressus umbris? Ah pater 'iam non pater, Sed prope Tyrannus! Exteri Regis manus Me liberali munerat dono: Pater Hoc invidente dextera donum vetat. Et hanc amantis indolem patris reat? Quod prohibet ille, lege prohibetur. Patresi Vetue e iungi coniugi Persam, cui Resigio non est una, neque eidem fides Deo obligata. Rexsupra legem est: neque: Se patitur ullo iure Maiestas capi Sed obligari demus: at quando ramen Commune poscit commodum, fines licet Transire legum. Liceat Aspasiam mihi Iungere manito vinculo parta est quies. Et pax amica Persiae, qua nec Dii Donare maius commodum regnis queunt. Opto secunda semper in votum tuum Decurrere astra; quaeque castrorum tibi Imperia defert genitor, aeterno regi Caeli fa vore. Hoc imperi signum tui A patre per me recipe, et invictus rota Contra Tyrannum Thraciae, ac pacem refer, Sub cuius umbra populus, et regnum aureae Tranquillitatis hauriat amoenos dies. Munus paternum veneror, Osmane hoc meo Refer parenti; quam fidem pater exigit, Quod robur animi, quamque virtutem manus, Hanc vel relata ex hostibus palma, meo Vel prostituto capite testabor patri. Pareo iubenti. En Arsaces, quo me ioco Fortuha ludit! munere ingrato colit, Spernitque eodem tempore Darium. At procul, Aspasia, vertat Numen hoc fatum, ut tuam Gentem lacessam Marte. Si votum hoc suum Volet expeditum genitor, alienam manum, Non hanc rigente muniat ferro. Cave, Princeps parenti obsistere. Ingratus patri Dicere, regno infidus, et populo parum Tuo favere. Dicar: at laudes mihi Aspasia dicet, Aspasia, Numen meum: Fortuna tanto neminem dono beat, Ut placeat unus omnibus. Si non licet Placere Patri patriae, ac populo simul, Dummodo placere liceat Alpasiae, sat est. SCENA IV. Aspasia mutata veste sexum dissimulante, cum Conimbrio suo praefecto Persepolin advenit: ex Arsace obvio multa de Dario,, deque eius in Aspasiam amoribus, et impeditoper Patrem Hymenae o intelligit. Tum Conimbrio suos in Darium amorec aperit, quos isto incassum dissuadet. ASPASIA. CONIMBRIUS. ARSACES. POrtum tenemus filia: at quis nos viam Doceat ad aulam, quam tuo et pariter meo Damno requiris? Iste, quem video prope, Forsan docebit. Aostinc incautum pedem Obiicere tot periculis. Domine, gradum Siste properantem, meque peregrinum mora Dignare modica Quid iubes? Quae me ambitu Breviore ad aulam Regiam ducet via? Hac gradere Iuvenis: (quantus in vultu est decor: Quam viva species Caelitum!) Quando aeneas Quas hinc columnas aspicis, praeter gradu Modico fereris, mox palatini laris Occurret oculis gloria. At si quid tibi Cum Rege sit negotii, memet tuis Dignare iussis. Forsan inveniet modum Tua promovendi vota, quem Regis favor Inter Dynastas numerat. Hic genius tuus Et rara morum dignitas, satis probant, Te primo in aula Regia dignum loco. At Curiosus Persiae, qui me huc tulit, Amor videndae, me pereginum tua Prohibet abuti gratia: id gratum tamen Rescire fuerit, muneris quid sit tui, Quis gradus in aula? ne minor gradui tuo Pendatur a me cultus. Haud equidem decet Laudare nostra: quo tamen studio meo, Si sit necesse, libere utaris, tuo Voto obscundo. Gratiae Regis mei Me militaris consulem faciunt rei. At cum vigeret melior aetatis vivor, Regis Dario praefui: hunc cura ad patris Sceptra educav: quodque me tandemsenem Delectat, operae grande momentum tuli. Nam culta virtus Regia in fronte emicat. Meritisque sese Persiae regno probat. Unum dolendum est; imparem sortem suis Meritis Darius patitur. Est illud vetus: Fortuna saepe melior indignis favet, Graviorque dignos opprimit. Pridem ultimeo In fine nostri climatis laudes suas Cecinit canora Fama Sed (veniam meis Concede precibus) quae procelloso impetu Eortuna tantam Principis mentem premit? Amat puellam Regiastirpe editam, Cuius Hymaencos poscit, hi pacem darent Regno, et quietem pectori: at durus rigor Iniuriosae sortis hanc Iuveni negat Felicitatem. Sed quid opponit? Pater Sypili rigentis durior saxo vetat. Quid ad haec Darius? Saepe convulso eiicit. E corde gemitus, saepe in ardentes abit Irae calores. sidera et solem vocat Testes, iubentis nutui sese patris Non posse morem gerere, sit regno licet Renuntiandum. O pectoris amantis fidem, Fideique constans vinculum! At nimium tua. Abutor usque gratia dumte vocant Curanda regni commoda. Ex oculis licet: Aufarar, in imo corde te mecum aufero, Ut qua iubebis, serviam promptus. Vale. Viximperavi gaudio, ne cor mihi Sinu exiliret, meque manifestam darem. Recisa tandem verba sunt? Quantum meo Cordi timorem sermo tamlongus deditli Incauta, nescie inter insidias tuam Verti salutem? patria extorres sumus, Et inter hostes agimus. Inimicas tuus Huc genitor artes urget ut regnum eruat: Et tu timoris nescia, hic tuto pede Te inambulare existimas? Quid si tui Quis signa prodat? O fidem, nulli paremi: An tu, Conimbri, sensa tetigisti senis, Quae de Dario prodidit? Nostra hoc nihill Aspasia refert. Durior saxo pater. Potesne tanto Principi votum suum Negare? Quo mens errat? Ad sanum redi Aspasia sensum. Onesciam rumpi fidem! Insanit, et me reddit insanum simul Aspasia, si te detines, vitam tuam Mora constat ista. Quin loco vitam meam Praestolor isto, Si inde submoveo pedem, Mea vita periit. Quomodo? non huc amor Istam videndi Regiam ex patriae sinu Te curiosus compulit? visa est satis Persepolis omnis, Regia et splendor Ducum. Quid restat ultra? Luminum nece dum satis Expleta aviditas, plura cor istud petit. Fatebor animi vota: quae pressi diu, Meumque pectus in tuum evolvam sinum. Evolve, quidquid condis: Audisti senex Quae de Darii amoribus, deque inclita Virtute dixit? quodque regalem ambiat Connubiali foedere ad lege thori Sibi puellam iungere? Audivi. Haec ego Sum, quam beatae sortis aspectus facit Amore tanti Principis dignam. Haec ego Sum, quae vicissim Principis tanti ardeo Succensa amore. Operditum Conimbrium! Quod acre vulnus, filia, infligis seni? Mihi visa semper hactenus prudens, sagax, Sensusque honesti Nympha, tam turpi tuam Credet parente Rege? quis hoestam? cui Dominatur aestus improbi affectus, sua ut Patria rehcta, veste mentita latens, Per tanta terrae spatia dissepti in sinum Veniat amantis? Caelites! sensus stupet Haec cogitantis. Estne vel sensus tibi? Vel dignitatis ratio? vel generis tui Respectus? Estne patris, aut tui, aut Dei Reverentia? prius aspice ad finem, pedes Quam sede moveas: provide quo te feras, Ne, dum inchoaris currere in praeceps eas. Praevisus ante finis est, quam me domo Patria moverem. me quod huc traxit, fuit Amor Darii: inventus est: toto frui Nunc licet amore, et lege connubii fidem Iurare utrinque. Nam quid obsistat! Pater Me distinavit nuptui: caelum favet Deusque amanti: sponsus haud impar mihi est, Et stirpe natus Regia; et dignus patris Tenere solium: denique et nostros amor Animos utrimque mutua stringit fide. Quid tibi videtur? quantus est error meus, Quod fine tam laudabili huc gressum ruli? Aspasia, honestus finis inhonesto male Meido tenetur. Staius est castam mori, Quam taminari. Quando malesanus tuum Affectus animum strinxit, an potuit procul Positos ligare? Cominus amoris faces Aisere in ignem, cominus data est fides. Meminisse poteris temporis (nondum integrum Titan obivit balteum) quando ad meum Patrem Darius venit, et menses duos Moratus: Illud tempus, hic locus fuit, Qui gemina strinxit pectora aeterna fide. Aspasia, pereo: in ossa se fundit gelu, Stuporque in artus. Regiae at cardo strepit: Moveamus, intus tutius seriem rei Prodere licebit. Quid pede attonito stupes? Sequere Conimbrum. Iussa nolentem thrahunt. SCENA V. Artaxerxes recipit nuntium, quo animo Darius militare sceptrum acceperit. Ocus per dolum suadet, ut Pater senio suo parcat, omnemque belli curam filiis committat. Mandat Arsami filio tertio, ut per milites urbem in quiete contineat. ARTAXERXES. ARSAMES. OCUS. OSMANUS. ARMINDUS. MILITES. FRontis serenae pulchra maiestas. decor Rigore mixtus Maritio in vultu stetit, Dum sceptra caperet natus, et paucis ait: Veneror paterna dona: quam genitor fidem, Quod robur animi, quamque virtutem exigit, Hanc vel relata ex hostibus palma, meo Vel prostituto capite testabor patri. Gaudeo Darii sorte, quo spero frui. Latere virtus magna non diu solet. Sed forsan ante concidet quam se efferat: Matura virtus. Gravibus a curis pater Resolve pectus, nosque substitue oneri. Graviora Iuvenes sufferant, annis quies Est danda senibus. Martia dum nos manu Foris vibramus arma, consiliis domi Tu bella nostra dirige. Haec aetas, caput: Inspersa canis cassidis pondus diu Tolerare nescit. Ergo, quod solum rei Prodesse poterit publicae, a Marte abstine, Certamque laurum a filio expecta domi. Id suadet ipsum languidae aetatis mihi Rigor, nivesque capitis; et nolens licet In vestra sensa pertrahor. Prius tamen Subire culmen turris excelsae iuvat; Ex qua patentes oculus in ca mpos potest Late evagari: gustui id cedam meo, Ut inde nostri signa Mavotis, viros, Et arma spectet. Arsames, curae tuae Urbis quietem defero, vicos obi Cinctus cohorte militis; ne quis dolus Cives in arma concitet, prudens cave. Facio imperata genitor. SCENA VI. Armindus ex occasione demandatae Arsami custodiae Urbis, suggerit Oco modum, quo eidem Arsami vita tollatur. ARMINDUS. OCUS. ARmindum tui Agnosce fati praescium o princeps, vides, Quem tibi spopondi sortis aspectum bonae, Ridere blandum, seque in obsequia tua Felicitatem fundere? En tempus favet, Locusque votis. Arsames frater, tuo Fetro immolandus inferis, offert caput. Ducantur hinc initia; post aliis manus Incumbet ista. Semitam necdum mei Aspicio voti. Genitor, audisti, iubet Obire vicos Arsamen cinctum latus Cohorte Martis, turbo nesorsan vocet In arma cives. Audii. Liceatruis, Qui te paternum provehi ad solium vovent, Simulare rixam. Frater, ut praeceps solet, Huc advolabit. Unus, ac idemferox Suaequive vitae prodigus, propius gradum Admoveat, et se supplici fingat prece Rogare veniam: moxque sortitus sui Occasionem vulneris, ferrum imprimat, Celeremque pavidus vertat in fugam pedes. Placetne? Forsan ille, qui vulnus parat, Prior recipiet: Forte captivus suo Remanebit hosti, quodque consue vit sequi, Tormento adactus, proditor nostri doli Evadet ipse. Laeva si casum hunc ferat Fortuna, ut audax caedis exactor suo Teneatur hosti; noster accurat, necis Simulat dolorem, Principem extinctum gemat, Ferroque veluti vindice auctorem petat. Sic iste funus funeri adiectus dolos Non prodit ulli. Sana consilia probo. Texenda nunc est tela, quae coepta est semel. ACTVS II. SCENA I. Darius, nequidquam dissuadente Arsace, ne in Thraciae Regem, et sic in Aspasiam arma ducere cogatur, statust deponere militare sceptrum, et in externas regiones alire, ignotusque vivere. DARIUS. ARSACES NE diu parentem nostra deludat fides, Quod mihi regendi martis imperium dedit, Suis reponam manibus, et pacto darae Fidei, trahendi signa in Aspasiam meam, Solutus, alis fidus, ignotus tamen, Terras adibo, vivere ut possim mihi, Imo ut mihi valeam mori, et regno simul; Cui sors secunda, Regibus orirl dedit, Sed insecunda poteris miserum facit Exemplum amantis. O Dari (affectum meum Dignare venra) caecus est amor, et puer: Matura sensa nescit, et specie boni Decipit amantem: facino auditum obsera, Cantumque sanis pande consiliis sinum. Ambigere nulla ratio me patitur; traber Prudente sensu, ne patrem fallam, et fidem Ne rumpam amanti, cui sacramento fuit Iurata pridem. Potuit an cuiquam fides Sic obligari, ut debeat rumpi, manum Si ferro obarmes, iure si Martis tuum Tueare populum, patriam, regnum, et patrem? Decrevit animus: abstine verbis: cadit Oratio omnis irrita: est farmo mihi Adamante fixum, ponere has bclii notas, Martisque sceptrum, et quaerere latebras soli. Quas nulla fama penetret, aut regni, aut patris. Sic forte frangam iura fortunae impiae, Ut verberare desinat, quem non queat Reperire in ictum. Quo gradum infaustum trahes Infauste princeps? Te nihil chare Arsaces, Velim latere. Veste mentita solum Latium subibo, quodque nunc unum est super Solacii animo, iure regnandi procul, Procul parente, patria, et amicis procul: Ignotus aliis exigam vitae dies, Donec sinistra sidera tenorem suum Meliore mutent, vel satigatum malis Tandem suprema morte deponam caput: Nihil, Arsaces obsiste; ne obsistas Deo, Cui vota dixi. At ista se cretum petunt, Tu corde in imo conde. et extremum vale. Dari, vel unum sustine verbum; Dari, Fidelitatis veteris, et amoris mei Notas supremas excipe! At quo cum loquor? Abiit fagitta citior, et vento ocyor Hinc avolavit. Nominis quam me tui, Tuaeque vitae cura solicitum tenet, Infauste nimum Iuvenis! infelix Dari. SCENA II. Dolentem de Darii fuga Arsacem dolose solatur Armindus: ipse interim ex ipsa fuga argumenta sumit perdendi Darium. ARMINDUS. ARSACES. HIc de Dario loquitur, et grandis mali Casum querelis sequitur. Accedam prior. Forte hinc favoris aliquid aspirat bona Fortuna nobis, unde texatur doli Meditata tela, O Arsaces, quis te dolor, Quis, ad querelas usque, te casus premit? An quae procella sortis adversae tuum Rotat Darium? In Principem affectum meum Fidemque nosti: posse si Armindum putas Prodesse tibi, vel Principi, in fidum sinum Malum repone. Creditus amico dolor Vires refringit. Sponte, qui superat mei Capacitatem cordis, in linguam ruit. Mecum ergo partem divide: facilius feres Pondus, quod una parte decrescit sui. Utriusque nostrum, rebus affictis modum, Finemque statuent. Si petat casus, meum, Quicumque corde bullit, et venis meat, Dabo Dario sanguinem. Quando fides Tua in Darium tanta, tam constans amor, Pandam quod animum vulnere tam acerbo premit. Quam sit feroce spiritu, mente ardua, Animi vigore: robore audacis manus Darius, omni sortis eventu asperae Te nosse credo: at Thracio ut Regi obiva Opponat arma, nullus in corde est vigor. Etunde tanta vilitas mentem occupat, Alias ferocem? Pectus ereptum sibi A Thrace queritur. Capio quod dicis malum. Aspasia, Thracis filia, enervat sinum, Odioque ponit frena, quo patrem sequi Selimum deceret. Tanta vis freni est quoque, Mut, ne per arma moveat in Thracem manus Virosque, sponte elegerit patria procul Sede exulare. Hoc, Arsaces, mentem tibi Dolore acerbat: Erro, nisi grande hinc bonum Licet augurari, et Principi, et Regno simul. Forte augurari liceat, haud liceat frui. Adverte mentem. Fama cum tulerit patri Fugam Darii; qua patent, qua non patent Abdita viarum, persequi Nati fugan Mox imperabit, retrahi, et patris sinu Rursum foveri. Sic mihi affectus tener, Amorque spondet, qui patrem nato afficit. Amans amantem abesse non tolerat diu. Ergo reducto filio, quidquid volet, Concedet ultro; quasque coniugii facos Durus negavit ante, mollitus dabit. Sic vota sua Darius, et pacis bona Regnum hoc habebit. Arsaces, crede id mihi, Vel hic Darii finis excipiat fugam, Vel ipse votis fallor illusus meit. Velint secunda id astra. Sed rigidi patris In corde molli sensui non est locus. Flectenda precibus astra sunt. Gressum huc fero. Ubi templa Divum thure Panchaeo trahunt In vota superos. Precibus evicti Dii In vota veniant! Certa spes suadet, Deos Mihi adfuturos: Precibus namque haec fuga Grandem inchoatis fraudibus pandit viam. Rex facile credet esse suspectam fugam, Et obligaram Thracio Regi fidem Suo a Dario: hinc actus in flammas, rsum Rebellionis, patris oblitus, suum Natum ipse crudus Carnifex morti dabit. SCENA III. Ocus refert Armindo iam coeptam esse telam in Arsamen. Armindus vicissim Oco, rursus affulgere spem perdendi Darium. OCUS. ARMINDUS. TAndem reperio Arminde te, charum caputi Fors et repertus gaudium maius dabo, Quam cogitaris. Coepta iam, modo et loco. Quo dixeramus, tela per mortem Arsamis. Brevis hora faustum probet eventum rei. Sed quid recentis gaudii adportas mihi? Quas ante fraudes irrito studio male Construxeramus, praeda queis morti impius Caderet Darius, rursus in cursum voeat Fortuna melior. Quomodo? Arcanic locus Supsectus iste est: intus abstruso magis Pandere licebit; res ubi toto impetu Sagacis animi agetur. Huc Princeps gradum. SCENA IV. Conimbrius refert Aspasiae famam esse de Dario, quod fugerit: inde eam a Darii amoribus dehortatur. Non credit illa: unde ad melus investigandum Conimbrium remittit. ASPASIA CONIMBRIUS. PErambulavi Regiam, excurri sagax Per civitatis compita; sed omnis labor Studiumque vano cecidit eventu irritum. Tentavi ubique, haurire num possem fugae Locum, modumque: nemo quaerenti dare Responsa scivit. Debuit studium tuum... Attende Maestos urbe cum efferrem gradus, Aliquis abisse retulit e regno procul Externum in orbem. Quam plagam versus? Nec hic, Nec ille scivit. Ergo quid loco hoc moram Protrahimus ultra. iam sat advertis, parum In te Darii vergere affectum: tamen Excors puella, consili sani incapax Sequeris fugacem: quaeris horrentem, ac amas Odio te habentem: Perfidum nolo: reum Infidi amoris nolo Sed forsan, male Audita narras: forsan ignari rei Ista retulere? Aspasia, delusam implicas Errore mentem, et ipsa blandiris tibi. Satis ego coepi dicta; satis illi fugam Scivere certam. FAbulam vulgi reor, Quam refugit animus credere. Augusto in finu, Excelso in animo, nobili in mente, arduo In corde tam proiectus, et honesti incapax Queat hospitari spiritus: Non, non potest Fugisse. At unam gratiam Aspasiae tuae Praesta Conimbri. Sola lex mihi est, tuae Princeps voluntas: ista, quocumque imperas, Feret Conimbrium, lege nisi honesti veter. Honesta sunt, quae posco: veloci gradu Revertere illuc, unde funestum mihi Huc attulisti nuncium: explora rei Non dubia signa; et inde, quod tuto queam Credere, reporta. Aspasia! Non aliud volo. Aspasia! Iussa renuis? Et vade, et tace: Se cum. Est obsequendum denique Imperiis tuis, Aspasia, prompte pareo. Adventum meum Tantisper isto sustine, Princeps, loco. Affixa sedi haerebo revolatus tui Suspensa voto. Iniuria est tanto fides abit Con. Adhibita sceleri, Non potest, non, non potest Generosus ille mentis excelsae vigor, Cor illud, ille genius augustae indolis, Et pectus illud nobili accensum face, Esse infidele. Si tamen verum est, fugam Coepisse, reditum spero. Quis contra hic gradum Advertit? Iste forsitan, gnarus rei. Adportat aliquid. Audiam, si quas notas, Aut signa prodat. SCENA V. Ignota Aspasia ab ignoto Dario multa de Daris fuga investigat et intelligit eum adusque Danubium iter suum designasse. Hinc infidum et amoris inconstantis arguit, litterasque exprobratorias meditatur. DARIUS. ASPASIA. GEneris Augusti notis, Sceptroque posito, capitis attons a comi, Fronte similata, ne mini notus, mihi Vix notus ipse, vile Fortunae probrum, Sortis trophaeum ignobile, Darius, meos Deploro casus. At quis insidias mihi Struit? quis ille lumina in nostrum tenet Affixa vultum, et aure venatur fonos? Favete Superi! Regio hic nutu dolum Parat innocenti. Tendere at contra libet. Amice! Nullus proditor amicus mihi est. Non audit, aut audire dissimulat. Magis Intendo vocem. Amice! Quid faciam? Metum Si prodo, vel si moveo in aversum gradum, Suspicio certa sequitur. An aliquid mihi Placet imperare? Ab urbe nunc gressus tibi est? Ab urbe. quid me postulas? Id me doce. Regisne maior filius patriae domi Cum patre vivat? Hora non longa est, domo Avulsus, alias dicitur in horas gradum Vertisse, patre nescio. An scire id potes, Quo calle pergat. Hoc scio, dici palam: Cupido Iuvenem subiit Europae ab sitas Plagas videndi, Regias aulas, modos, Moresqui, populi. At quando speratur reduxt Anesciente hoc postulas: credo tamen Non ante reducem in patrium Regnum fore, Quam saepe Titan signa percurrat poli. Nulla alia Iuveni causa persuasit fugam? Non constat alia. At parce, me domus meae Negotia vocant. Hoc adhuc unum refer. Effare. Quam, tot inter, adeundam prius Sibi destinavit Regiam? Quam undis prope Allambit Ister, qua que Romanum rotat Sceptrum Imperator. Plura non possum. Vale. Amans ad ipso usque taciturnisequar Istri natatus. At spolium opimum nimis Tuo triumpho, perfide, Aspasia foret: Crudelis! atrox! barbare! At nimis sibi Aspasia vilis esset. Optarem tamen Obtemperare affectui, qui me iubet Sua exprobrare scelera, perfidiam, dolos, Lusumque amorem: post: Quid ambigua haereo Suspensa mente? Suppleat linguam manus, Nam quo venire non licet voci, licet Penetrare charta: dextra, quae fidem dedit Meum fideli in pagina affactum exprimat, Lusique amoris vulnus; ut rupta fide Violata iura paginam fida manu Nuntius ad Istrum perfido in promptu ferat. Sic sic agendum est, omnia inpromptu ad notas Suat exarandas, pagina, et penna, et manus. SCENA VI. Ocus per dolum persuadet patri Darium ad castra Thracia transiisse: Mittit Pater, qui vel captivum adducat, velperimat. Conatur placeare Regis iram Arastus, sed frustra. Hinc Armindus reum agit, quod cum Dario conspiret; et prope in Regis praesentia colliduntur. ARTAXERXES. OCUS. ARMINDUS. OSMANUS. ARASTUS. ABiisse certum est. Arsames causam addidit; Posuisse sceptra martis, armatas manus Ne cogeretur Thracium in Regem patris Praeferre iussu. Ac inde, quod dixi, Pater, Non esse vulgi fabulam, advertis satis, Quod castra versus Thracia nefandum pedem Fuga incitarit. Perfide! sacrilege! impie! Haec in parentem filius? sanguis meus In me rebellis? Ille cui vitam dedi, Mihi machinatur rapere? quem Marti meo Praeesse iussi, cum ihoste conspirat? Tacens Etista olympus aspicit: nec se pigra In ultionem fulmina accendunt? meae Si quis saluti fidus est, si cui suum, Huiusque regni, et patriae cordi est bonum, Crimen fugacis ultor atergo premat. Ite, ite, patri filium: non, non patri, Reum severo Iudici: dixi parum; Iam iudicatum lege, Carnifici date, Ut in minuta membra concidam, sua Cor sede vellam, sanguinem ferro haviriam, Imoque gratam victimam Acheronti immolem. Osmanne fide semper, hic rursus tuam Fidem reposco: qua impius adurget fugam, Vestigiorum indicia non lento pede Insequere. Vivum siste, si possis, mihi, Ut ipse sceleris digna supplicia exigam: Si non, cremandum mitte ad immitem stygem. Auguste. Magna scelera non tolerant moram. Abrumpe verba, et vade. Rex sanguis tuus, Tuus est Darius filius. Praeceps nimis Effulminas sententiam, et forsan nimis Sero dolebis. Sana consilia furor Dictare nescit. Impetum frena: patrem Te cogita esse: quem reum damnas? Tuum, Tuum ipse natum, nobilem partem tui. Non est meus, quicumque per fraudes meo Colludit hosti. Forsan erratur. Reus Est audiendus. Ubi scelus nondum patet. Non audiatur. Si Patrem mitem exuis, Induere par est Iudicem iustum: exige Causam ad tribunal Nolo, quid frustra impium Pietate crimen protegis? et in me impius Esse haud vereris? Abstine verbis. Satis Pro scelere filii est peroratum: moras Nec ira suffert, nec scelus patitur. volo Iubeoque meritas exigi poenas. Prius Si quis Darii Regio vidit caput Radiare ab auro, purpura cingi latus, Fulgere sceptro dextram, et haeredem mei Regnis futurum credidit; videat quoque Illas retortis vinculis stringi manus, Illam cruore purpuram tingi suo, Illud revulsum corpore a trunco caput, Discat que nostra sceptra ab haerede impio Non posse adiri. Sic inauditum, tuum Columen, decusque stirpis? Outinam pirus Didicisset ista in fulmen accendi manus! Plagam minorem pectori hic casus daret, Minusque nostras ipse damnarem moras. Auguste, mentem multa dubitantem mihi Suspicio versat. Fare. Secretam petit Hic sensus aurem. Nemo non Regisuo Fidelis hic est: dicere id tuto potes. Criminis Arastus complicem sese probat, Dum sic Darium protegit. tantum mihi Quisquam imputare? Araste. Rex nutus tuos Adoro, et irae tempero. At si me vetas Loqui in favorem filii, saltem sonos Paterni amoris excipe, et fari tuam Sine pietatem, quae tibi vellit sinum, Aeremque poseit. Veltace, vel hinc meis Abscede aboculis: corde pietatem exui. ACTVS III. SCENA I. Gaudet de fraudis successu Ocus et Armindus. Timet tamen Ocus, ne sua ambistioni obsisbat frater alter Ariaspes, quem cum classe redire inaudiit. Spondet Armindus Oco regnum, antequam adsit Ariaspes. ARMINDVS. OCUS, INitia rerum fausta sunt. Sortis favor Et hinc et inde nostra in obsequia venit, Nihil timoris est super, iacta alea Certum secundae spondet eventum rei. Arminde, nunquam fallis ingenio; et manus, Ministra fida consili, optato exitu Coronat astus. Quamlibet nostra tamen Darius arte victima in ferrum cadat, Et praeparatos Arsames subeat dolos; Nondum tenemus sceptra, nec nostros adhuc Diadema crines lambit, aut ostrum latus. Semper timore vapulas. Sed quid subest Quod impedire valeat ad solium gradum? Adest propinquus littoris Ariaspes, cui Imperia classis genitor augustus dedit. Prius ille matre genitus, ad regnum quoque Prius est vocatus: Iura sic patriae volunt. Sibi ille sceptra a fratre patietur rapi? Et me priorem patris augusto feret Solio sedere? obnitar? in vanum cadet Conatus omnis. Parva amicorum manus Me sequitur, illum exercitus; cuius fidem Habet obligatam. Vana suspicio tihi Has fingit umbras. Ille cum vastis adhuc Luctatur undis. Sique me radius spei Non fallit, et secunda non vertit suos Fortuna cursus, antequam ripae labrum Proiecta mordeat anchora, in solio patris Iam tu sedebis. Erige asluetum arduis Generose Iuvenis pectus, et mentem excita Dignam futuro Rege! Quo genii vocant Tui calores, perge: generosis adest Fortuna coeptis: fata fortunam adiuvant. SCENA II. Arsames visa eminus classe dubitat, anhostilis sit: Mittit, qui ex turri speculetur, et signa observet. Ducem alium, qui littoradefendat. Interim praelio umbratili iubet Victoriae praeludi. ARSAMES. MILITES. DE turris apice lumina emissa in mare Videre classem: an hosticam, an amicam? nequit Decernere oculus. Nebula, guae vasto tegit Volumine undas signa spectari vetat Inscripta velis. Quidquidid fuerit, tamen Non imparatos esse nos bello decet. Hinc tu propinquam littori Ormunde ad plagam Excurre prompta militum accinctus manu, Campumque cautus obside: frequens equos Ripas oberret, ne quis admota anthora Mordeat arenas hostis, et campum suo Inundet omnem milite. Ad culmen redi Sed tu Caliphe turris, et vitro procul Rerum sitarum iudice explora notas Quas vela produnt; Solis an speciem gerant An picta Lunae cornua; et quidquid tibi Speculator oculus dederit indicii, ocyds Mihi renarra. At interim, magni Duces, Exercitati Martis exemplum date: Educite omnem militem, aspectu sui Qui mihi paratam sponde at victoriam.Fit pugna umbratilis. SCENA III. Ocus viso Philete Ariaspis servo, arguit adesse Ariaspen fratrem, et spes suas everti: solatur eum Armindus, et animo erigit spe etiam per hunc obicem penetrandi. Ocus. ARMIS. VIdi ipse: iam quod fabula putatum est, migrat In veritatem: hoc ipse spectavi loco Servum Phileten fratris Ariaspis, Gradum Hic praevolavit nuntius, fati mei. Pratris propinqui: quin refert, Ducem arduas Trahere catervas militum, vastam quibus Tenuit Cairum. Et ecce non vanum metum Arminde nostrum; iam que regnandi meae Spes dissipatae, turbini fumi pares Ivere in auras, Debilis nimium tibi Vis est in animo. Nulla generosimihi Adhuc procella pectoris frangit sinum. Spero superesse tramitem, quo me calor, Per densa quamvis arma, victorem ferat: Sique moriendum fuerit Armindo tuo, Tamen imperabis; patria securus potes Sperare sceptra; sitamen patem spei Manum admovebis Melior impavidas amat Fortuna mentes, dexteram pavidam sugit. At ecce cardo Regiae insenuit: pater Suo e recessu laetus exportat gradum. Quin et Philetes: quid novi ad patrem ferat, Est audiendus:pestea antiqua side Consilia fana suggeram, per quaetibi Desiderato liceat eventu frui. SCENA IV. Philetes refert Regi adesse Ariaspen. Osmanus adducit captivam Aspasiam. Ex litteris ab Aspasia, dum caperetur, dilaceratis, eruitur sensus proditionis; ex sigillo noscuntur esse Regis Thraciae; ex Epigrapha arguuntur ad Darium datae Quaeritur ex Aspasia, quis auctor? ad quem datae? cur laceraret PHILLTES. ARTAXERXES. ARSACES. Ocus-ARMINDUS. OSMANUS, ASPASIA. NOn ante Phoebus litora Hesperii maris Fesso subibit lumine, ante oculos tuos Illum obsequentem iussibus cernestuis. Brevis hora longa spacia confecit maris. Rexmagna, vix dum paginam augusta patris Libavit oculis natus Ariaspes, sine Mora cohortes convocat. Multum suis Ordinibus agmon confluit, et equitum globi Peditumque turmae, et asperi ferto Duces, Equi et Cameli; et antequam auratas sequens Aurora portas Cynthio aperiret, suum Iter auspicatus, militi nullam dedit, Aut sibi quietem. Vota praevenit mea: Hinc expeditum laudo parendi genus. At forte iam se miles in littus dedit, Reduxque nostram Regiam Ariaspes subit. Huc ecce miler properat. Osmannum reor. Est ipse; et una vinculis strictum reum Adducit. Utinam filius iniquus foret! O REX. Darium Osmanne constrictum trahis? Non est Darius: est tamen, qui, siexptimes, Quid de Dario referet, et poterit suas Narrare fraudes. Liberam miles viam Scrnde venienti. Hac sede stet vinctus reus. Quis iste? Paucis eloquar. Nutus tuos Facturus ibam, fronde qua multa nemus Clivum propinquum recreat, si sors meis Sese Darius manibus offerret: procul Audio, gementis, nescio cuius, sonos, vocesque lamentabiles; tacito pede Vocem gementis insequor; nec me sono Delusit error. Pectori adpressa manu Stabat hic utraque, et lumen affixum solo Immobilis tenebat, atque ipso situ Prodebat altum pectus adversis agi Et huc et illuc fluctibus: tacitum pedem Admoveo propius: ille post altam velut Animi solutus extasin, primum gemens vocat Darium; moxque quam tenuit manu Relegere coepit paginam: accurro ocyus Tentoque chartam rapere: non timidus meis Resistit ille viribus; donec videns Periclitari paginam, hanc ori admovet Manditque partem dentibus: facto hoc mihi Suspicio crevit: inde, quam potui, manu Ex ore partem: rapio fors animi fagax His de reliquiis integrum sensum trahet. Si charta plenum deneget sensum, trahent Tormenta abore. Forsa haec plura exprimet, Quam mihi licuerit. Varia quaesivi: aut nihil Respondit: aut responsa confusus nimis Involvit umbris; unde non aliud sinu Eruere potui, quam quod a Thracum ultima Regions veniat. Istud indicium grave est, Arminde, relege paginam: siquid deest, Quaeretur inde. Arm Epigrapha truncatum refert Nomen Darii. Magne Rex, serae vide Regis sigillum Thracii impressum. Satis Hoc perduellis fratris eloquitur scelus. Miserande Princeps! quos Dari in fluctus cadis! Arminde, num quid charta non dubium refert? Lacerum minutal colligi vix dum potest, Ut eruatur sensus: hae partes tamen Aliquem patenter prodere videntur. Lege, Legit. Promissa si constiterit in facto fides, Commune mecum Thraciae sceptrum geres. Quid clariora signa venamur? satis Haec cloquuntur proditum a nato patrem. Commune spondet Thraciae sceptrum, fide ma Si servet: Ergo, Auguste, de via tua, Vel de corona mutuis pactis agunt. Quodcumque fingas aliud, excedit nimis Promissa merces gratiam. Huc vinctum trahe. Ut probat ipse, quidquid occultum est doli. Huc trahite vinctum milites. In quodnesas Cupido regni pectus humanum rapit! Nec iura legum, iura nec divum valent Frenare iniquas filii in patrem manus. Siste; et recurvo poplite Augustum cole. Sublime quiddam frontis excelsae tenor Exspirat oculis. Fare, quae charta eft tuae Erepta dextrae? cuius auctoris? cui Est destinata? cur minutatim tuo Lacerata studio? quosve continuit dolos? SCENA V. Intervenit Conimbrius: intercedit pro Aspasia: in vincula et ipse coniicitur. Fatetur Aspafia literas illas a Rege Thracia scriptas, se eius filiam; mentitur se ad explorandam missam, ut mortem obtineat. Fingi has docet Conionbrius. Vierque in carcerem conicitur. CONIMBRIUS, ET QUI SUPRA. HUc ergo sortis casus Aspasiam impio Furore adegit? Fare; quid mutus files? Superi! quid isto in turbine infelix aga m? Fraenare mentis impetum haud ultra qu o. Quod iste dirum Iuvenis admisit nesas, e Quod ad tribunal Regium assistat reus? Quis impudenter Regias curas suo Clamore turbat? Vinculis istum quoque innecte miles. Verba quaesitis meis Sed tu repone; aut spiritum et vitamtibi, Ut porio mutus haereas, fer ro eruam. Tandem timores ex ve animosus vigor; Iam te patatae mortis exspectat rigor. Quid anime dubitas? sponte in occursum vola. Charca illa scripta Th acia est ma au. Patet Confessione propria et norme hoc scelus. Quae que exaravit, Regiae est stirpis manus. Quid poscis ultra? Vinculis collum meum, Measque palmasstringite: hunc pede libero Iubere abire: est innocens. Pro huius reas Ego falute vinculis palmas dabo. Quis tu salutis prodigus propriae, tuum, Ad vindicandam mortis alienae aleam, Caput immolast; et Servus aeternam fidem Huic obligavi. Et ille? Qui pacem queat Revehere regno, quam gravis clangor tubae Martisque fluctus, et procelloso ruens Populus in arma turbine expulsam fua Quiete turbat. Vana, quae Regnisenex figmenta narras: Pande, quem sensum tegis Verbis subistis. O mihi adventum tuum Inauspreatum! Veritas tandem rei Patere debet. Ista, quam Iuvenem putas, Aspasia, Regis Thraciae est soboles. Dii! Aspasia, Thracis filia est? Ipsa est. Nihil Hic fingo: sique fingo, me vindex polus Ictum urbrato fulmine in flammas agat. Aspasia Regis filia est; quae inde huc., Tace, Meque sine causam prodere adventus mei. Tune ergo Thracis filia es? Selimus, tuae Iuratis hostis Persiae, est genitor meus. Quae causa in istas te peregrinam plagas Oriente traxit? Ut situm Regni, et viror, Viresque et arma cernerem, et patri viam Infirmiorem panderem, qua se suis Infundere armis posset; et totum face, Ferroque regnum perdere. O Regum decus! Quaecumque loquitur fingit affectu. Sile Quid impudente rursus obgannis sono? Nisi insolentem reprimis linguam, sua E sede ferro spiritum impurum eruam. Sed quia, sinistrae sortis occursu, mea Sunt lusa vota, et exitu adverso feror, Quod mihi probrosum est decus, te illud precor, Ut hoc probrosum dedecus iubeas meo Sanguine lavari. Malo mihi vitam erui Quam viva ferre nominis tantum probrum. Si dici amica mereor, Auguste, hanc meis Concede precibus gratiam, ut possim mori. Inimica sisum, Regium quidquid potest Odium, furorque, et laesa maiestas tua, In me experire. Mentis excellae est, dare Facilem puellae Regiae auditum preci. Favebo votis, quam petis mortem, dabo. O me beatam! Filia o misera! o magis Miser Conimbri! tene miserandus senex Cogar videre mortuam? supplex tuam Pietatem adoro, si iubes illam mori, Prins recidi stamen invisum mihi Auguste manda; iura naturae id petunt, Ut iuniorem praeeat ad mortem senex. Quod poscis, impetrabis, invanum haud sinam Preces abire supplices. Regem scies, Qui iusta nulli vota polcenti negat. Osmane! Princeps! Turris atratum in specum Trahe hos nocentes, quique merucrunt mori, Morique poscunt, gratiam mortis ferant Eantque ad imos Tartari ardentis lacus, Sapientis illa Iudicis sententia est, Qua poena, quae decernitur reo, et favor, Et in rigore Iudicis clementia Maior videtur, quando inossensa Themi, Quamcumque poscit gratiam, refert reus. Auguste genitor, antequam ferrum cadat In haec reorum capita, non dignum putas, Examinare, an complices tantae rei Aliqui supersint. Grande, quodcumque est, scelus, Non facile in uno sistit: ad plures malum, Quod praeparatur Regibus, semper meat. Non et latentes paginae illius libert Eruere sensus? Suggeris summam rei. Ebullientis sanguinis praeceps calor, Et concitatus pectoris moti furor Turbavit animum, ne satis rerum memor Ageret agenda. Vade, minate, et necis Iam constitutae iusta suspendi iube Decreta, donec omnis occulti mali Vis eruatur. SCENA VI. ARSACES solus, ac solicitus de vita Darii, post fraudum, que in aula miscentnur detestatienem, statuit dare ad Darium litteras, ut capiti suo consulat. O Dari, infaustis nimis Edite sub astris! O Dari! o luctus meus! Heu! quam malignus invidae sortis rapit Tua vela ventus! quanta tempeftas movet Mare inprocellas; quae supersuso tuam Mergat salutem turbine O Regum vices Aulaequive fraudes. Nullus hic tutus potest Suae esse famae:nemini splendor sui Non saepe nocuit nominis Si quem evehit, Dignoque lucis publicae in solro locat, Hunc nubis atrae livor obvolvit sinu Ollm patebat aula virtuti, Themis Cum iusta mundum regeret, et starent sui Meritis honores. Aula nunc scelerum est domus, Legum pulchrum, iuris extincti specus, Curia Draconum, saeda Serpentum schola, Hic livor innocentibus claudit fores, Nocentibusque pandit; hic mendacium Fuligine atra nominis honesti diem Obscurat: hic se luxus ostentat: furor, Hic saevientes excitat flammas: doli Omnisque fraudes generis hic sedem suam Posuere: nemo conscius recti hic potest Securus esse nominis, famae, sui. Oquam te abesse Regiae tantis velim Dari procellis! sed status praesens rei Aliud requirit. Carcer Aspasiampremit, Et innocenti mortis incumbit metus: Quintua laborat fama, quam morsu atterit Canina rabies: Ergone Aspasia occidat, Ne te calumnia opprimat; nesistuae Inimicus ipse gloriae, aut hostes tui Nimium triumphent fraude satiati sua Tibi redeundum est, Illico hinc fida manu Dabo imminentis nunciam chartam mali, Suo ut Darius consulat capiti redux. ACTVS IV. SCENA I. Darius intelligit Aspasiam carcere detineri. Petit et Custode admitti. Negat hic: ille ferrum stringit: Excurrit manipulus militum ad vim artendam. DARIUS, ARSACES. CUSTOS TURRIS, MILITES QUid plura memorem? Denique insanus Pater Et illum et illam carcere includi iubet, Et innocentes ultimas moriti dari. O fata! Querulis pone lamentis modum. Hinc ego recessus intimos aulae peto, Ut hinc latentes hauriam senius Patris, Quos praevenite liceat, et iusta tui Defensione capitis, inftantis wecis Discrimen amevertere. Hic reditum meum Operire Princeps. Ergone Aspasia innocens, Regia puella fanguine haud impar mihi, Mihiobligata sponsa, sub rigidae iacet Squalore turris, forian infami caput Datura ferro? O Arsaces! quem tu mihi Exulterasti vulnere immani fibras! Ergo illa forma caelitum, cuius caput Dignum coronis mille, millenis manus Radiare sceptris; illa, tot lusis procis, Soli Dario sponsa, servili pedes Onerata ferro vinculis collum, manus Resti implicata, carceris in antro gemit? Et hoc Darius languida dextra serat, Pigroque ferro? verus in flammas amor Ensesque et arma prodigus vitae ruit. Concede miles semitam, ut rumpam fores. Quae pertinace pessulo insonti diem Claudunt puellae. Regio haec iussu latet Inclusa turri. Regias nulli licet Violare leges. perfide, audebis meis Obstare votis? Pessuli obiectas moras Aut rumpe velox, vindice aut ferro tui Rumpo medullas pectoris. Vim armis cave Inferre iuvenis. Quod meis precibus negas Manu impetrabo. Ad arma, ad arma milites Exit manipulus militum ad custodiam turru SCENA II. Aspasia tumultu excita ex turri Dario exprobrat amoris inconstantiam. Tentat Darius penetrare. Miteitur ad Regem, qui de violentia queratur Ipse Darius ad Regem provocat. ASPASIA ex turri DARIUS.CUSTOS. MILITES. DArius hic est. Perfide! infamis! latro! Tyranne amoris! Huccine armata manum Ferro attulisti, ut inferas mortem mihi, Quam blandiente fronte, quamfictis dolis, Mendace verbo, perfide pacta fide Toties peremisti? O Dii! quod me ferit Ex arce fulmen? quam video formam. Vides Illam scelesto luminum aspectu, cui Sua brevis hora lumina eripiet nece; Quaeque inde saevis unguibus vindex tuos Harpyia in oculos irruet. Superi! meam Eripitis animam pectore! infelix Dari, Quod fulmen audis? Unicum hoc doleo... Doles Quod me sub istoturris infamis specu Gravem catenis aspicis, sed nontua Manu revinctam? Ah! perfide! hoc forsan doles. Quo cruda patris ira, et immanis furor Atrocitatem barbaram hoc facto sui Praeoccupavit filii! Aspasia! O Dii! Diitonante fulminum occursu, tui Sacrilegia oris, fraude iuratam fidem, Fictos amores, vera crudelis sinus Odia expiabunt. impie! immanis ferox! Amor dolori p ugnat, et amori dolor. Tormenta superant: impos abripior mei, Aperite amori iniurias nostrofores. Adarma, ad arma milites. Hinc tu celer celus insolentis Iuvenis ad Regem refer. Absiste cursu: nuntii me huius decet Subire munus. Regias arues patris Ego repoico. Siste: me par est doli Telam explicare; qua male opprimitur sui Fides Darii, et innocens fictum luit Aspasia crimen. Audiat amantis Pater Defensionem silii, ac innoxiae Integritatem amantis. Huc propero mei Honoris actus nomine, et amoris fide. Aspasia, veltu, libera catenis, mihi Iungere; vel Darius in sortem parem Coactus, ista turre iungetur tibi SCENA III. Ocus reducem Ariaspen salatat. Conatur ei perses ??dere, Patrem, excluso a successione in regnum Dario in Arsamen neglecto etiam Ariaspe inclin are. Sed non omnino persuadet. Ocus. ARIASPES, ARMINDUS. TUus. Ariaspes, reditus o quanta mihi Dulcedine afflat pectus! et tuo frui Amore gestit! Unica o cordis mei Frater, voluptas! quantus aspectu tui Mihi liquentis gaudii sensus fibras Animumque tangit! Frater, at reditu meo Si quae voluptas in tuum pectus fluit, Cur non ab oculis promicat? cur non color Enubilati cordis in vultum meat? Cur maesta nubes, mentis oppressae nota, Alias serenae frontis in caelo sedet? non vilis animus, nec metu trepidus tibi est. Us insolentes hostium ad motus gelu Cor obrigescat, diffundens eat Pallor per artus: ergo quis sensus tibi Suspendit animum? quaeve de arsano sinu Educta nubes aream frontis tegit? Effare causam. Sanguinis iure est mihi Commune fatum, quo vel adversans premit, Vel fausta te fortuna, mi frater, levat. Haec ipsa causa, quae sacit nostrum aibi Commune fatum, pectus in fluctus agit. An forte fratrem cernere Ariaspen grave est? Imo hoc molestam pectori plagam imprimit, quod non licebit forte te diu frui. Unde iste pavor est? Turbo, qui capitituo Propius minatur, hunc mihi incussit metum. Adeone vilem pectore sub isto putas Animam hospitari, cuius in sinum furor Metum refundat Thracius? Si sors petat Meam experiri dextram, ferro sciam, Quod vilitatem nescit, inimicae manus Hebetare vires, perque calcata nostium Capita triumphum ferre. Sed metuo tamea Gravia Ariaspi damna; non quibus fremit Externus hostis, sed quibus tectae domi Fraudes struuntur. Mente quaevolvat Pater Consilia, nescis. Ille post fatum suum, Paterna regna, purpuram, et solium Arsami Decernit uni: teque, quod iniquum aestimo, Haereditate patrii sceptri exuit. Aperegrina narras Falsa quae vellem! Rei. Addisce seriem sratris ex ore, et tuae Consule saluti. Genitor, ut nosti. sui Fluere in Darium voluit Imperii notas Prioritatis iure, quod leges iubent, Veteresque mores patriae, ut natu prior Prior imperaret Persiae. Quin, ut forat Solennis actus, et Sacramento fidem Iuraret omnis populus, indictus dies Atque hora fuerat. Ipsesum testis rei Et ipse praesens adfui. At facti tamen Post poenitudo subiit; atque animo Arsamem Complexus, hnuc ad iura regnandi eligit, Et esse sceptri patrii haeredem iubet. Prius at Dario iura natura favent. Qui prior in auras venit, ad regnum Patris Prior vocatur. Quando commotis tumet Animus procellis, mensque sab densa latet Sepulta nube; non facile Legum nitor Penetrat ad oculos. Vana suspicio, leve Fingentis animi somnium, fallax color Excogitatisceleris, offensi patris, Et dignitatis regiae, huc mentem trahit, Ut a paternis iubeat exclusum bonis Reum Darium; et noxium dirae caput Subdere securi. Namque (quod credi vetat Darii amabilis indoles, recti tenax Virtus, et altus mentis heroae vigor) Arguitur arma Thracia in nostrum dolo Traxisse regnum: cumque comm ssum scelus Torqueret animum gravius, arreptafuga Tentasse tanto turbiniregni caput Subtrahere. Verbis pauculis grandis latet Comprensa moles; quaeque, nisi frater, tuo Venitet ore, posset, arbitrio meo. Dolus putari. Sed sit, ut credit Pater Reus Darius, trax t rupta fide, In Persiam arma Thracia: at quonam mode, Salvis parentum legibus, quarum vigor Natu priorem patris ad solium vocat Haereditatis iure, quonam, inquam, modo Me iuniorem genitor ad regnum potest Fratrem vocare? Tangis, Ariaspes, mei Causam timoris. Hinc mihi in pectus subit Non una cura, hinc frontis extinguit iubar Inducta nubes. Regios nam si Arsami Consert honores (falsa nisi lusus mihi Praesagit animus) multa confundet furor, Et merta fratris fulmini Ariaspes erit. Suspicio non vanat nec levia hanc mihi Indicia produnt. Forsan hic finis fuit Te de remota, et dissita toto mari Plaga advocandi. Si sapis frater, cave Laqueis volentem involvere paratis pedem. Consilia fratris sequere, quae dictat fides Germana fratri. Donec hic turbo suos Ponat furores, Regiae accessu abstine, Tutoque positus littore undantes maris Specta procellas. pendula, o Princeps, diu Consilia versas. Sortis hic punctum est tuae, Tuae et salutis. Quidquid adfertis, mera est Suspicio, et umbra; cuius obiectu haud decet Inobsequentem filium fieri patri. Aulae subibolmen, ut spectem prope Suspecta caeli signa. Si gravis notent Iram procellae, consulam rebus meis, Dubioque nantem Nereo ad tuum sinum Navim reducam. {* Abit.} Sed repentino, cavo Ne quae procella turbine involvat ratem. Oc Arminde, res est perdita, et nostri labat Fortuna voti. Grandior mens est mihi. Quam quae ruenti sponte se dedat malo. Consilia tempus rebus ambiguis dabit. SCENA IV. Darius apud patrem fatetur suos in Aspasiam amores: negat a se quidquam doli aut perfidiae in parentem tentatum. DARIUS. ARTAXERXES. AULA. NUnquam fefelli genitor, ut turo queas Integram adhiberi filii dictis sidem: Dignare genitor filio, Rex subdito Concedere aurem. Parce nominibus sacris Quae tam pudendo scelere violasti impie. Auctoritatem regiam qui non colis, Beaignitatem Patris a me non feres. Qui plura flectit astra, cui clausum est nihil Intra recessus pectorum, is novit meo Nil prodiisse abore, quod merito queat Dolus vocari: novit Aspasiam mihi Coli ac amari: nec minus novit, nihil Penetrasse in istum cordis erecti sinum, Quod involuta fraude violaret fidem A me parenti iure iurando, et diis Regnoque dictam. Summe tu rerum parens, Cui, quidquid oculos effugit bostros, patet In luce clara; tu mei causa Deus Loquere patronus, meque non nocuum tuo Protege favere. Mutus ad gemitus tuos Dum silet olympus, te reum loquitur fuga Tentata per te, adventus Aspasiae, doli Testis character; teque et Aspasiam simul, Scelere retecto, morte damnari iubent. SCENA V. Interrumpit Osmanus, qui vinctam Aspafiam addu. cit. Deprecatur pro illa Darius. Rex per ireniam spondet connubium. ubet per Osmanum parari thalamum mortis. OSMANUS, et qui supra. ADsum executus iussa, Rex Regum, tua. En huc puella Regia propinquat gradum Quam postulasti. Caelites!quod me ferit Fulmen inopinum! videone Aspasiam? o Dii! Prius subacti carceris clausam specu, Nunc sub catenis video! Quod vulnus mihi Dilacerat animum? Magne Rex, si quam mihi vitam dedisti, rapere constituis, nihil Tuis repugno iussibus: pronum caput Subdam securi. Quando me titulus premit Auctoritatis Regiae, et nomen Patris, Cervice prona, ut filius, et ut subditus, Obtemperabo In Principem, et tanto satam Sanguine puellam, iura quam praebent tibi Auctoritatem? ut morte tam misera queas Eripere vitam innoxiae? Quodnam scelus Facit nocentem? Filium forsan tuum Temere adamavit? Hocne tam dira nefas Morte expiandum? non nocens culpae est amor, Quemcumque amarit. Facilis affensu tuam Probo rationem, et dedo me victum tibi. Amantem amavit: hoc fatest: par est suo Voto potiri. Fine ne careat suo Affectus iste mutuus, iungi duos Rex iubeo amantes, hosque confortes volo, O me beatum! Osmane. Rex. (Propera ocyus, Ut ante dixi. Regium thalamum pata: Studio Hymenaeus iste celbretur tuo: fac gemina eodem vinculo stringat fides Connubialis pectora. Huc propius gradum Regina. Sponsum cerne. Sit faussus tibi, Tibique Hymenaeus. Ite, quo fatum vocat. Heu! capio tectam fraude verborum dolum. SCENA VI. Dum ab osmano adducuntur, Aspasia exprobat Dario violata promissa connubii, et msides amores, quo graviter percellitur Darii animus. Hinc petit vincula demi Aspasiae, et sibi imponi: contra Aspasia detrectat illsus precibus vitam obtinere. DARIUS. ASPASIA. ASpasia! Et audes nomen impura meum Scelerare lingua? Corde cui cecrdi, cadam Etiam scelesto ab ore; nisi prius tui Me oris veneno cadere, quam ferro velis. Quae dura frontis scena? quod amato cadi Ex ore tonitru? Quae tuos nubes tegit Regina vultus? Unde tempestas tonat In innocentem, quique adoravit tuos Constans amores? Perfide! Aspasia tuo Isthaec Dario? cuius aequali stetit Tenore semper integrae mentis fides? Ergo ego nefandus proditor? Nisi me tui Amor teneret, nullus his laqueis manus Strinxisset unquam: nulla praesentem in statum Sors impulisset, vertici ut meo incubans Fatum timerem. Quid loquor? Fatum meum? Non istud horret animus: at fatum tuum Regina plango. Fata si capitis mei, Et hoc sinistraesortis aspectu tibi Cor vulnerari crederem; casus meos Gaudens subirem: hic ipse cruciatus foret Pars ultionis. perfide! at poenas meas. Meaequive sortis ultimos casus amas; Quos hunc ad spicem mortis et vitae impio Doloreduxisti. Umbra quam tetrain meos Se fundit oculos, mensque confusis iacet Sepulta tenebris; unde vox migrat labris, Solumque ciliis lacrima exundans cadit. Eripior ipse mihimet, et mixtus stuper Pietate me catenat, et prohibet loco Pedem moveri. At Regios ultia vetor Differre iussus. Principes, tempus monet Urgere gressus; non licet moram amplius Hac trahere in aula. Osmane, pietatem tuam Imploro supplex: ultimum officium esso Non denegabis Principi: duris manus Laqueis puellae Regiae exsolve, et meis Superadde manihus: precibus hoc dona meis Osmane; laqueis libera innocuas manus, Tantaequive gemmae stirpis affectu pio Concede vitam. Milites, vestram fidem Adiuro tectae precibus his fraudes latent: Ite, ite, quo vos Regis imperium iubet, Mori volentem ducite. Odiosum nimit Mihi foret auras trahere, si vitam mihi Hic impetraret, Ite: me libeat sequi, Praevolo morantes. Quanta soemincae viget Conftantia animo. Ah! sentio ex ima mihi Cor sede velli, et spiritum e venis trahi! SCENA VII. Arsames incidit in rixas militum, dumque componere tumultum nititur, ab Ernesto, ut constitutum erat, nullo advertente occiditur. ARSAMES et MILITES rixantes. ERNEstus. QUis saevus iste fulgor armorum manus Vestras obarmat? quis furor mentes movet Ut in cruorem mutuum dextra impia Mergatis enses? iubeo, panatis manu Immite ferrum. Rex iubet. Nemo meis? Nemo imperatis Regiis morem gerit? Hac parte miles impetum armatum preine: Tu parte ab ista medius in ferrum rue, Immitte telum iurgiis. Ipse irruo, Et ense seindo semitam. Pacem impero. Eheu! cruente proditor! vulnus viam Animae exeunti fecit. heu! pereo. At ego Vivo, et triumpho! iactus ibi teli stetit, Quo detinavit oculus, et rexit manus, et quod stupescit animus, ex tanto grege, Immane nemo dextera advertit mea Venisse telum: militum totus globus Fugientis instat tergori. Nimium mihi Fortuna favit! Istud est unum super, Ut, quod patratum est, resciat Princeps meus. Huc verto cursum, Qualis accipiet necem Fratris perempti? qua voluptate audiet Iamsibi patere Regium ad solium viam! Me quoque beatae sortis aspiciet favor. SCENA VIII. Ephaebus iurgio excitus incidit in Arsamen iacenit, expirasse credit, et properat nuncium ad Regem deferre. EPHOEBUS. AUdisse videor iurgia, et saevis procul Collisa furiis arma. Quid video? Heul meus. Meus ipse Princeps, sanguim immersus suo Iacet peremptus! spirat? Heu! tota e sinu Migravit anima! sed ubi servorum manus? Ubi est suorum militum cohors? ita Vel miles ipse Principem occidit suum, Velinter hostis arma deseruit, fuga Elapsa tuiba; quid mihi auxilii est super? Frustra est: adempta vits revocarinequit. Id restatunum, ut unicum tantae rei Maestum ad parentem deseram, et sceleris reus Meritas peracti criminis poenas luat. SCENA IX. Ernestus deducit Ocum et Armindum ad corpus occisi, ut rebatur, Arsamis; narrat patratae caedis modum. Suscipitur consilium et de Ariaspa opprimendo. Ocus. ARMINDUS. ERNESTUS. HIc ergo, qualem optaveras, fratrem vides Mea peremptum dextera, et tandem suo Tabo innatantem, Arminde, quid tardas gradum Ades, suoque sanguini immerlum vide. Quem ferre vivum nostra mors fuerat: vide, Nostraeque adora sortis auctricem manum. Videone? Certe video: non fallor: iacet Ferro peremptus Arsames, Charum caput! Pulchroque digna encomio Ernesti manus! Oc Generolus iste mentis intrepidae calor Suo labore praemium dignum feret. Quod sisecundo sortis inceprae gradu Cursus feratur, praemii compar erit Mensura facto. At quomodo tanta tibi Felicitate cessit audacis manus Tentata vittus? Nemo venienti obstitit? Nemo imprimentem velnus advertit? tut Manu cadentem nemo spectavit? fugam Nemo imperavit? Tele successu stetit Facinus peractum, quale conceptum fuit. Hic ficta nostros inter est rixa, et furor Simulatus irae: dumque ferverent manus, Ferrique sonitus, Arlames velox gradu Advolat, et iras ponere, ac ferrum iubet: Nemo obse cundat. Ille commotus, suos Propius adurget milites: instant, manu Eripere tentent arma. Dum retro Arsames. Hortator instat, tacitus a tergo gradum Admoveo, et ictum signo, mox lateri imprimo Ensem sinistro. Serviit votis favor Sortis secundae. Vulnere excepto cadit, Vix bina verba fatus: heu! pereo! et perit. Dum nostra coepit turba simulatam fugam, Omnis fugacem miles insequitur; retro Nemo revolvit lumina, extremum sui Casum ut videret Principis. Quome beas Erneste fato! Sponte quae votis tuis Fortuna sese infudit, haec meum quoque Facinus benignae fiontis arrisit ioco, Discrimnique mortis eripuit caput. Etneste! quem te dixerim? Etneste, omei Unica voluptas cordis! Erneste, o tui Columen, salusque Principis! perte cui Diadema partum, et strata ad augustum via Solium parentis. Eigo quid nectis morasus, Lentoque partum graderis ad regnum pede Auguste Princeps? stringe fortunae comam, Quam tibi saventem porrigit. Quando savet, Est occupanda, Cuisemel seseobtulit, Si negligatur signius, nunquam redit. Obex secundus ante rumpendus mihi est, Quo praepedita remanet ad regnum via. Quid restatigitur, quodtuis gravias queat Obsistere ausis? Arsames equidem iacet Eoedum cadaver: dexterae hoc Ocus tuae Erneste debet: fraudibus nostris iacet Eriam Darius, vel prope imperio Patris Dolo involuti, nullius culpae reus Iacebit cat adhuc vivit Ariaspes, cui Diadema leges afferunt; forte et favet Patris voluntas. Mentis heroae vigor Qualis calente in corde tibi, Princeps, sedet, Non debet umbra retrabsvani merus, Quando coronae Regiae invitat iubar. Consilia Princeps, arripe Ernesti. Nihil Iter occupabit, si audeas. Aue ax manus Fortunae euntis, quo volet, fiectet rotam. Qui te sequuntur, viribus, et armis valent, Ut te locare Regionm solio queant, Et, si occupare quispiamtentet, suis Devolvere armis. Ergo peragendae modus Excogitandus fraudis est. Loco pedes Hoc subtrahamus, ne qua suspicio dolum Nostrum aucupetur. Si quis insidias tuo Capiti parabit, sta removebit manus. Quaecumque te fortuna versabit, comos Ibo tuis periculis. SCENA X Ephoebus deducit Regem ad corpus Arsamis. Reperitur adhuc vivus; narrat se Oci fraude ita sauciatum; Darium dolo accusatum; ut ipse sine obice ad regnum grassaretur. EPHOEBUS. ARTAXERXES. ARSAMES. AULA. PAtris dolor! Funesta scena! Cerne, quem dixi, Arsamem Turpi peremptum vulnere, et mersum suo Sanguine cadaver. Saeva, immitis manus, Quaecumque ferrum est ausa regale in latus Imprimere tanti filii. Infelix Pater! Talem videre filium merui! O dies Disce de caelo, et nocte funcstum nefas, Meumque luctum contege! O Pater! Pater! Adeste fida turba famulorum: mei Pars magna amoris filius vivit suae Morti superstes. Nate mi! Inctus meus. Levate maestum pondus obsequio pio, Et in recessus Regiosinfirmum onus Deferte cauti baiuli, ubi manans cruor Plaga obligata sistat effluxum, Arsames! Fili! mearum prolium maesto patri Pars magis amata! sare, quisnam ille impius Tui sacrilegus proditor, cuius manu In latus adactus ensis exhausit tuum, Meumque, Nate, sangumem? Natus tuus Meusque frater Ocus. An narras vigil Haec, nate, Patri? Vigilo, migenitor, nihil A mente aberro: Frater has costas mihi Perrupit ense: frater in fratrem alterum, In innocentem nocuus, in pium impius, Tuum in Darium fraude confinxit scelus, Quod morte saeva, patris imperio luat, Ur fusa per cadavera ad regnum viam Sibi praepararet. Filii infaustr! at magis Infauste genitor! Fata subiturus, pater, Id rogo, supremas silii exaudiprecces: Siperdis unum filium, serva alterum. Moriatur unus Arsames, sed innocent Vivat Darius, seque bis patrisuo Suamque vitam debeat, Vivat, modo Adempta nondum vita sit. Quod me aspicit Crudele olympo sidus, et rigidis pluit In me sagittis? Hotreo, et totis meat Rigor medullis: deficit membris calor, Et cor fatiseit, Tu gradu celeri vola, Mei et Darii fata suspendi iube. Ad iussa propero, Vos pia officia meo Praestate nato. Heu! Ergo numerosa polus Me prole fecit ante felicem, ut meae Felicitati illuderet? Fine hoc dedit Columina stirpit Regiae, ut maesto Patri Eriperet eadem? Quanta mortales tenet Illusio animos! Credimus nostram pede Felicitatem stare firmato: cadit Momento in uno. Vivimus, morimur, ubi Dulcedo spirat, noxium virus later: Ubi forma verna floris invitat manum, Ibi toxicatum dextra serpentem tenet. ACTVS V. SCENA I. Praecipitem parentis sententiam in Darium latam damnat Ariaspes. Venit in suspicionem, quod ex Oco audierat, quod Rex Darium velit e medio sublatum, ut Arsamen ad regnum evehat. ARIASPES. ARSACES. DEcreta mortis aequitas lenta iubet Sententia proferre. Qui praeceps nimis Decernit, aequum ut statuat, est iudex tamen Iniquus. Ore a Regio, lente fluant Supplicia passu. Genitor, ut nocuus foret Culpae Darius, ultimam praeceps nimis Abivit in sententiam. Audiri prius Reum decebat, an nocens sit, an innocens. Sic iura statuunt. Filium, posito patre. Iudex supremam iubeat ad mortem trahi. Nondum probatum sceleris impositireum? Non dum vocatum iniura? inauditum? Dii? Quis ista duri pectoris Scythes probet? Hoc iura poscunt, patriae hoc leges iubent. Iudicia nisi sint gravia, suspendi daeet Fatale tonitru iudicis Quamvis tamen Vetante iuris ordine, hac genitor via Processit, at non aequitas laesa est. Sua emper voluntas, iuris et recti tenax, Aequa pependit lance. Quid demum patrem Ad ista traxit, inde moffensam putas Servasse Themidem? Lingua, proh? quantas haset Iniqua vires, fraude ut insontem opprimat! Calumniator sedulus in aurem patris Conficta mille crimina, et totidem notas Contra innocentem filium ingessit: fidem Fecere patri indicia. Sulpicio mihi Alia suboritur. Forsan ex alio fluunt Calumniae ipsae fonte. Simentem meam Nonfallit error, Arsamem ut solio locet, Parens, laborat: iure cum nequeat, dolo Iniqua vota promovet, et aequam Themin, Legesque regni, et iura naturae impiat. SCENA II. Ariaspes accipit nuntium de occiso per fraudem Oci Arsame. Exardet ira in auctorem, a quo etiam sibi dolos strui animadvertit. NUNTIUS. ARIASPES. ARSACES. O Me dolendi nuntium castis! ferox! Et crudus animus! barbarae ferrum maenus! Infauste Princeps! genitor infelix magis! Qui perdidisti stemmatis tantum tui Columen decusque! Si timor nullas mihi Effingit umbras, iste miserandum refert Fatum Darii. Pectus ambiguum suos Amat dolores scire: sed metuit tamen Quaerere, quod horret. Causa quae tantas tibi Pectore querelas evocat? Fatum gemo Crudele, magni Principis; fatum polo, Soloque detestabile; heu! fatum impium! Miser ergo Princeps occidit, nec me mei Rumpunt dolores? O inhumanus Pater! Cui dulcenomen patris immanem exprobrat Crudelitatem! NuN. Sed quid admisit Pater Atrocitatis, cuius accusas reum? An forte non est barbarum, insontem necis Damriare natum et rapere, quam vitam dedit? Quaetygris, aut quis par dus in catulos suos Sic efferatur? NuN. At suum in natum pater Nihil egit atrox Nempe non hoc est atrox, Ferro Dariumtollere? Infelix Dari! Miserandefrater! NuN. Non ego Darium fleo, Sed innocentis Arsamis diram necem. Quod rursus animovulnus a tonito imprimis? NuN. Quod ergo vulgus locuitur, Ariaspen fugit? Lethale vulnus Arsami fregit latus, Fusoque mixtam sanguinivitam ebibit. Sed unde lapsum vulnus in costas iit? NuN. Ignotus istud ensis, ignota et manus Impressit; at, quod patuit, occulto dolo Fcatris minoris empta. Quid monstri refers? NuN. Libido Regni quodlibet tentat nesas. Amor imperandi cordis accendit sinum. Hinc texta ab illo tela, qui voluit manu Praeripere sceptrum. Perfide! ac nimium Diis Invise Iuvenis! Ergo vel nescis nece Arsame perempto vivere Ariaspensuper, Qui iure caeli, iure naturae, patri Succedit haeres? vel meo capiti parem Quaeris ruinam? nunc video, cur nie procul Abscedere aula voluit. NuN. En Princeps patrem Dolore mersum: Cerne, quem immirem, serum, Crudum vocabas; quantus ex oculis amor Illi, doloris lacrima mixtus fluit. SCENA III. Rex deplorat infelicitatem suam, et Arsamis necem: Euphoebumque avide praestolatur, quem ad sistendam Darii necem miserat. ARTAXERXES. ALIPIUS, AULA, et qui supra O Sors acerba! o fata crudeli mihi Astro explicata! Siccine in noflru! male Et caelum et omnis terra coniuret caput? Pronum verendis genibus adsterno capu t Auguste genitor. Nate, miser andae meae Prolis reliquiae, sed tamen chara patrit An tu minoris fratris audisti impium Crudumque facinus? An, quod effari horreo, Flendam innocentis Arsamis fratris necem? Heu, genitor! atrox nuntium, attonitum mihi Stupefecit animum. Vive. Sed melior mei Pars est perempta. Si prior dextram hanc calor Adhuc super stes animat, immane hoc scelus Non erit inultum: hic ensis immersus fibris Dabit ultionem. Longa iam mihi est mora, Quam trahit Ephoebus, iussus imperio meo Sistere Dariifata. Nisi species rueos Deludit oculos, ipse quem voves adest, Sociusque Custos carceris. Rigidum gelu Invadit artus. Horreo, et vovco tamen Audire, quae mens refugit. o utinam mihi Non sit dolendae sortis augurium hic rigor! SCENA IV. Adest exspectatus Ephoebus, refert properatum esse in caedem Darii. Dum suam inclementiam detestatur Rex, adest carceris Custos et mortis seriem enarrat. CUSTOS. EPHOEBUS. et qui supra. Vivit Darius? an meum imperium otior Mors antevertit? Addidit pennas amor Pedi volanti, segnior tamen fuit Quam mors Darii. Ah! ah! nimis properae manus In nostra fata! Ah impii, et saevi nimis Mortis ministri Quid ministrorum manus! Incuso demens? Sanguinem exhausit meum Meus ipse sanguis. Fruere iam votis tuis Scelera e fili; fruere: et Imperii sitim Exple croore fratris: at fiat tibi Cruor ille Avarni toxicum, et sulphur stygis. Fraternased quidrursus ambitio in scelus Mihi vocatur? Innocens esset, nisi Faceret noccatem Patris insanus suror. Suspicio, timor, et ira, tergeminae mei Eumenides animi, in fata iurarunt tua, Minate! sed non amplius diei meus Debes, potesve. Si fui, non sum Pater: Sed innocentis carnifex. Quid iam tui, Mi nate, superest? euius invictam manum Timuere Thraces, integram cuius fidem Coluere cives; cuius exemplo stetit Virtus in aula? nate, te genitor tuus, Tuusque frater (pacis et amoris duplex. Sed inane nomen) genitor et frater tuus, Te fraude, et ira, et ambitu regni, et metu Dedere morti vict mam, Hoc meum est scelus; Ego te peremi: poena debetur mihi: Nihil recuso: Mortis iniustum tuae Tu plecte morte iudicem. Sed qui neci Mei adfuisti filii, seriem mei Refer doloris. Cusr. Sisinet, qui cor mihi Dolor exacerbat, sunus in luctum efferam. Postquam profundae turris extractus cavo Ac medius inter arma et aratos viros Atro in theatro funeris sui stetit. Cir cumque flexit lumina horroris, nihil Subiit serenae frontis augustum iubar, Nihil timoris regium pectus: sui Similis, amoenus ore, ridenti labro Circun. cohortes regium lumen vibrat, Silentioque affabili visus suis Vale supremum dicere. Hic blandi gravis Aspectus oculi militum adstantum fuit Grandis medullis plaga, quosuas cui Vovere dextras, cuius exemplo inclitas Saepe retulere ex hostibus victis patri Regno que palmas, cernerent ferro gravem Vinctum catenis, morte damnatum, sua Iam iam daturum colla carnificis manu Resecanda. Luctus inde communem sinu Gemitum evocavit, lacrima communem frequens Gemitum secuta est. Stupuit in rigidam petram Visus migrasse carnifex; nec iam iui. Potens, rigabat ipse suffuses genas Cadente lacrima. Mollis haec pietas, metu Centurionem perculit; ne, quam fidem Tibi spopondit, illa naufragium in piis Lacrimis subiret, iussit abrumpi moras, Sic nostra pietas impium fecit magis. Inobsequentem iussibus mallem meis Fuisse! nullam a subditis suis fidem Genitor meretur, cuius imperio impio Talis peremptus natus est. Ah! mi Dari! Saevum parentis; erro; necsum, nec fui Tam nobili unquam filio dignus pater: Saevum Tyranni vindica infamis nefas. An et Darius lacrimas vestras suis Cumulavit? an, quod decuit, ultricesnseo Capiti impre catus fulminis torti faces? Nec in ora cecidit lacrima, necin oculis minax Flamma ultionis. Antequam innocuum caput. Sub iceret ensi: Vade, dicebat, meum Propera ad parentem Siccine hoc dixit, meum Nec me negavit esse genitorem suum, Qui filium esse nolui? elinguis dolot Silere cogit. Ergo secretas voret Totus medullas: quasque violentus coquit In corde lacrimas, tacitus et secum gemens Bino canali luminum in vultum efferat. Vade inquiebat, quemque spectabis meae Vitae exeuntis terminum, patri meo Ordine recense. Quod mori genitor iubet, Morior libenter; cuius imperium mea Morte venerari gestio. Hoc unum mihi Animi dolentis acrius pungit finum, Quod me, innocentem, laesa suspectum fides Faciat parenti. Credidit nimium Pater, Nimis ego amavi. Iussibus quod me suis Inobsequentem reddidit, non id, fides Violatafecit; Regiae at constans amor Coniugis habendae: quam meae tandem necis Comitem fupremum video. Tum blando intuens Vultu puellam: Cernis, aiebat, tua Quem te malorum adterminum duxit fides, Amorque constans. Me, licet miserum, tamen Fidelem amasti. Nulla perfidiae reum Me noxa fecit; malui causatui Miserandus esse, quam fide extincta dies Vivere beatos. Ecce, quam nobis Hymen Sortem spopondit, quando constrinxit duos Amoris uno vinculo: est cippus, thorus; Funis, monile est aureum; mors proxima, Est coniugalis pronuba; haec est Regia, Quam tibi spopondit, sortis insaustae iocus, Olim Darius; cuius innocuus amor Te de remota Thracia, per tot minas Exaestuantis Nerei, per tot soli Ignota duxit spatia, nunc tandem tenes Portum furoris ultimi, quo te impio Invidia iactat turbine, et morti obicit. Ego sum charybdis illa, quaemisere tuam Sortem rota vi esyrtis ego rabida, tuam Quae pertinace verbere allisit fidem Ad ista saxa: ego causa, quod morti innocens Aspasia in aula Persiae vitam immolet. Quot actu in uno crimina scelesto patri Nati modestia exprobat! poenas tui Fert ille sceleris; tu feres paria suae Supplicia poenae. At sequere miserandi patris Lamenta acerba. Postubi haec dixit, dolor Silere linguam iussit, atque imum insinum Sese re duxit: unde violento impetu Petivit arcem cordis; ut iam se ferae Morti coacta vita captivam daret, Nam mors gelata dextera, aut sors in sinum Reducta amoris slamma, detersit genis Vernam rosarum purpuram, et totum imbuit Sudore vultum frigido: ex anguis rigor Insedit oculis, pallor in frontem, in labpa Livor meavit, sanguis in venis stetit, Nec ulla cordis systole, aut diastole Vitam indicavit. Quis satis digne queat Referre, quantus angor Aspasiae intimum Pectus subierit? Clamor, ac ira, et furor, Lamenta, et indignatio, et vehemens amor Inte, in Darium, in se, impetu alterno, e sinu Ebulliebant: voce se inc aeutam nimis, Te nimis atrocem conquerebatur tygrin, Fidum Darium aiebat, infaustum licet, Tenacem amoris, patrio oppr essum dolo. Post multa, statuae similis, affixo stetit Vultu in Darium; et animus interno in sinu Collectus inse, nescio an pacem suo Dederit dolori; an ipse suc cumbens magis Suo dolori cesserit. Solum hoc scio: In maesta linguam officia revecatam sonos In hos resolvit: Sic, Dari. Aspasiam tuam Nimis insecunda deseris rursumsuga? Nectibi supremo licuit affatu fidem Testari amanris pectoris? Fragilis mihi Ponenda vita est, nec prius fasest, mei Veniam obinere criminis, cuius gravis Culpa expiarimille per mortes nequit. Ego temeraria ausa candorem tui Contaminare amoris, et vanis fidem Lacessere umbeis: ah, nimis vanis! quibus Mens perenni nocte tumulatur dies, At si, patrato ut crimini veniam neges, Dari avolasti, quid prohibet animam tuam Fugitiva per vestigia ad manes sequi, Donec fugacem consequar, et error meus Venia tegatur, tuque reddaris mihi, Ego tibi, et umbras inter arctem ur fide Constante amoris, Ecce te sequor, Dari! Ah crude! quid fugis? Dari, expecta meam Venientis animam. Nominis sui sono, Volut sopore excussus, ubi circum tulit Oculos natantes lacrimis, tristem sui Scenam doloris vidit, Aspasiam solo Stratam in Darium lumine intento, at vitro Mortis sepulto, dextera appressa ad sinum; Veluti tacens notaret, ubi vulnus suit, Quo mors subivit pectus, et vita exiit. Ubi destitutam sensibus, rigidam artubus, Totoque vultu pallidam, immotam, et gelu Vidit rigentem, millies sese impium Damnavit ipse, millies vilem sui Testatus ignem amoris exclamat, sibi Vellacte pastas tygridis Armeniae fibras. Velduriorem marmore Oebalio sinum Riguisse nimium! ac inde ad atroces suae Mortis ministros versus, indiciis pii Animi, pioque luminum nictu petit In se, puellae Regiae indignum fide. Stringi bipennem, et vincula resolvi, quibus Se praepediri sensit, aspasiam ut sequi Minus valeret. Annuit miles preci, Fertumque strinxit. Ille, non iussus, caput Subdit securi, et mortis extremum suae Expectat ictum. Plaga vix facit locum Animae exeunti, flebili voce edidit Suprema verba: Te mea Aspasia sequor. Verboque in ipso spiritum exhalat. Sequor Ego quoque ad umbras. Claustra Pallentum ultimas Aperite abyslos; umbra non minor venit Umbris Averni, filii immittis sni Rex parricida: pandite Acherontis lacus, Et me profundae mergite procellis stygis. SCENA V. Ariaspes, quod Ocus sibi regum arroget, indignatur, adhortatur suos ad vim reprimendam, sibique natu maiori regnum vendicandum. ARSACES. ARIASPES. MILITES. AUdax superbum tollit ad nubes caput Se maior ipso? nec parem ambitio suo Metuit timori dexteram? an forsan putat Uno perempto fratre, torpere alteri Sua ad tuenda iura Frigentem manum? Non sic rigemus Iure quod nobis dedit Natura sceptrum, nonferam nobis rapi Deses, et inultus. Arma si casus petat, Non vilis ista spiritus magni imbuit Animi calore. Milites, vestram side Haec causa poscit. Saepe testatam fidem. Et dura per pericula, per armae, et faces Exercitatam Marte generoso manum In hac arena exerite. Non una est mihi Per vos relata palma; non una est super Per vos ferenda. Si cui antiquus calet Sub pectore animus; ite, quo iustus vocat Furor Ariaspen, rapite ab indigna manu Regale sceptrum, fronte ab indigna iubar Mihi coronae debitae. Hoc Regnisacrae Leges reposcunt, iura naturae hoc petunt. Si cingat illa tempora Augusti Iovis Circumque fulmen saeviat; si se inserat Plutonis atri vertici; sisit manu Rapienda mortis unguibus: nullus pavor Subibit ista pectora: ad nutus tuos, Dignosque mente Regi affectus manus Istae volabunt. Eia, quos animat fides Debita Ariaspi, queis adhuc bullit cruor Amans honesti, tendite ad ferrum manus, Quo reprimatur, quisquis Ariaspi sua Iura involabit. Vestrast constat fides, Virtusque vestra milites, cuius calor Tot mihi per acies hostium, per tot minas Volantium inter tela fatorum, inclitam Lautum paravit, ista me demum quoque Ad gloriosum Persiae regnum feret. Rumpatur ergo, quidquid obsistit morae. Non decet inertes esse, quos curae vocant Regni parandi. At unde properantem pede Osmanus adfert? Multus in vultu pavor, In fronte nubes, in superciliis sedent Curae et dolores. Quid novi in scenam ferat Audire par est: postea audace impetu Ad destinata impellere licebit gradum. SCENA VI. Osmanus refert Ariaspi, Regem urgente dolore, quem de Arsamis caede concepit, sibi manus intulisse, adhuc tamen spirare. Properat filius ad patrem. OSMANUS, et qui supra. O Dura caeli sidera! o fati rigor, Semper novorum funerum, et caedis serar Verende Princeps, Regio vulnus grave Incumbit animo, praepara mentem, ut feras. Quod mihi dolendae olympus iratus trahit Sortis volumen. Ergo non unquam meis Satur procellis, semper in gravius malum Succendit iras? Solve dubitantem in meos Linguam dolores, nuntium infaustum explica. Postquam recessum in Regium sese Pates Maerens reduxit, fraenaque prementi dedit Libera dolori, et Arsamem infaustum nece Dira interemptum flevit, et nullum suo Datum est lovamen vulneri, tandem suo Victus dolore, corpus infundit thoro. Afflicta tacuit lingua, defixum solo Utrumque lumen haesit, et visus suum Volvere dolorem mente: dum tandem iubet Vacare sedem testibus, fors ut sopor (Sic suspicari licuit) optatam daret Requiem dolori. At metuo, ne longos quies Eat ista in annos, atque hic in totam fluat Aeternitatem somnus, Auguria refers Funesta nimium. Et unde? Quae narras, brevi Constringe verbo, Siiaci in pectus meum Fatale telum credis, hoc cautus vibra, Ne, quod paratur pectori vulnus, sui Dilatione crescat. At forsan voles Nescire, quod iam scire tam cupidus ames. Quae vulnere animum sauciant, nunquam nitni: Sero sciuntur. Gravius at mentem afficit, Diutimere vertici incumbens malum. Narrabo paucis. Arbitrio quando locum Vacare vidit, admovet ferro manum, Stringit, tremente dextera cordi applicat, Tantoque adurget impetu, ut, si ictus manum Secutus esset, turba servorum irritam Opem tulisset, nec tamen tantam attulit, Ut impediret sanguinis nimbo viam, Tenuemque aperti pectoris in aegro sinu Retineret animam. Cruda! funesta! impia! Avara sidera funerum! Et nondum mei Cumulo doloris vestra satiatur sitis? Non ergo, gemino fratre sublato, satis Fusum est cruoris? Non sat unius fuit Pretium coronae, quam mihi eripuit, suam Ut avara fortis ira sedaret famem? Quid egenus ultra potuit Ariaspes dare Fortunae in escam? Post meos fratres nece A parricida fratre sublatos, Pater Thesaurus omnis fuerat Ariaspi: hunc sibi Fortuna poscit pabulum! Frustra reples Auras querelis; pone lamentis modum, Et quid parenti debeas, Princeps, vide. Dum vita tenuis spirat, Ariaspes, gradum Urge ad parentem, ne prius lethum senis Extingat Oculos: perge, et extremum imprime Animae migranti basium, quae de sinu Est pulsa nigido totaque inlabris sedet, Piique amoris ultimam expectat notam. Libido regni cedat, et superet amor, Quem debeo Patri. SCENA VII. Prodit Ocus iam arrogato sibi regno superbus, cui sui aggratulantur. OCUS. ARMINDUS. MILITES. Nunc vides tandem locum, Quo te secundae sortis evexit favor, Nostraequive robur dexterae. Ferro iacot Uterque nostro frater extinctus, vola Calcata per cadavera ad solium patris. Sublimis astris gradior, et caelum supra Tollo beacum verticem! Quam se mihi Fortuna adaptat! unus imperium dare Neptunus undis videor, ac unus polos Terrere telo Iupiter. Certe solo Menemo maior Persiae imperium regit. Quam sceptra honestant dexteram! quantum decus Addit corona vertici! Solers tibi Natura Princeps, regias dotes dedit Et ad imper andum flexit animosam indolem. Natura parea nil mihi ad regnum dedit. Quin imperandi iure me exclusum impia Natura voluit, quando me minimam dedit Sobolem parenti. Sedteneo sceptrum tamen Hac invidente. Debeo hoc totum mihi Meoque genio, et dexterae Armindi mei. SCENA ULTIMA. Intervenit Ariaspes, exprobrat suam Oco arrogantiam, uterque praetendit ius ad regnum; res devenit ad duellum. Vincit Ariaspes. ARIASPES. OCUS. OSMANUS. ARSACES. MILITES. SCelerate praedo! stemmatis probrum tui: Adhuc fuperstes vivis, et saso ebriam Fratrum cruore dexteram sceptro admoves? Viente me? me fratre maiore? An tibi Futura tuta regna me vivo autumas? Fortuna si secunda me ad solium vocat Ariaspe vivo, noverim ad solium gradi Etiam invidente fratre. Vel frontem meo Inflecte sceptro, ut subditum Regi decet; Vel iste lateris ensis obstipum caput Flectet sub ictu. Inique, si hanc causam lubet Dirimere ferro iudice; en parem manum. Credis timeri, latere quod pendet tuo, Imbelle ferrum? agnosco ventosum impio In ore martem. Oc, In dextera disces quoque Calere, quando victima in ferrum cades. Venerare Regem, iusta quem caeli vocant Fata ad coronam. Fata? Periure, impie, Etramne trahere fata in obsequium tuae Feritatis audes? Oc, Fata Regnorum Dii Suo arbitratu dirigunt. Iusto tamen. Oc, Hoc iusta poscit aequitas, sacram ut regat Dextra illavirgam, cui datur. Sed si dari Sacra iura poscant, lexque naturae exigat. Oc, Lex est in armis. Impium hoc animum sapit. Oc, Ferro ministro ad regna pandenda est via. Sceptrum teneri regium hac dextra decet, Quae fortiore brachio ferum vibrat. Natura, leges, iura, et aeterni Dii Natu minores filios regno vetant, Dum adhuc superstes vita maiori favet. Oc, Abolenda ferro et sanguine est Lex impia Et iniqua iura. Si prius forte est tibi Concefla vita. Persia priorem vocat Me ad sceptra regni, mihi prius populus sidem Suam obligavit, et sacramento ultimum Devovit animae spiritum. Nempe inclito Thracis puellae funere, duorum nece Fratrum superbo, caede non faussti patris Insanienti, qui tuae ferrum manus Suo antevertit. Militum fidae manus Distringite arma. Ad arma generosi viri, In parricidam ruite, sceleratis comis Vellite coronam, et spiritum intami sinu Eruite. Miles abstine ferro manum, At tu superba mente si statuis mihi Sceptrum involare, parce civili locum Contaminare sanguine, et mecum veni In singulare praelium. Victor, patri Succedat haeres Persiae, et sceptri, et thori. Si non tumente in pectore, est vilis tibi Anima, in arenam provoco, prodi, manus Cum fratre frater consere. Nec horret manus Nec trepidat animus; sanguinis nec sum mei Tam parcus, ut me pigeat hoc regnum meum (Meum aio, quod tu perfida invadis manu) Asserere ferro. Pono regales notas, Diadema, sceptrum et purpuram. Haec victor feret. Recede miles, pateat ad pugnam locus. Fit duellum. Vivat Ariaspes! iura vicerunt, Dii Favere legi. Vivas Ariaspes diu.