POESIS DRAMATICA, Pars IV. Machine-readable text Avancini, Nicolai Nicolai Avancini XML version, markup prototype, December 1999 Ruediger Niehlmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ avan5 avancinidramatica4.html s001.html avancinidramatica4.xml avan5/ipg html Koeln: Ioh. Wilhelm Friessem, 1679

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 March 2004 Ruediger Niehl markup Errata list item: 435. v. 3. vivus l. virus.: not identified; the erratic and frequently faulty abbreviations for the speakers have been mostly standardized. TEI header added; typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - no spell check; Note: Some of the items on the errata list (image number 592) have been already corrected manually in the copy presented here. The manual alterations have been quietly ignored in the tagging of the machine-readable version. NOTE: In a few allegorical passages, speaker tags have not been applied (for purely technical reasons) ALEXIUS COMNENUS. TRAGOEDIA. ARGUMENTUM.

EMmanuel Commenus Orientis Imperator, ut securius Imperium transmitteret ad filios suos, relegavit in Insulam Ennam fratrem suum Andronicum, qui diademati insidiabatur; eiusque filios Emmanuelem, et Ioannem carcere detinuit. Defunctus subinde Emmanuel, haeredem Imperii reliquit Alexium Comnenum, annos 15. natum sub Xenes Matris tutela. Haec affectu in Sebastum Aulae Praefectum ducta, commisit huic Imperii gubernationem. Sed quia potentia ad tyrannidem abutebatur, turbis involvit Imperium. Tentarunt permulta, sed incassum, Proceres, ut Sebastum deprimerent. Demum revocant ab exilio Andronicum, ut ei Imperii guber nationem committant. Adest ille; et cum numeroso exercitu urbem ingreditur, sub specie sublevandi Imperii a tyrannide Sebasti, reipsa ut se Imperatorem constituat. Succedit votum. Itaoccupat affectum populi, ut Imperator acclametur, cogaturque Alexius eum in Imperii Collegam assumere. Solio potitus, exoculari iubet, et ad perpetuum carcerem damnari Sebastum: deinde per falsas criminationes Xenen, ac demum ipsum Alexium vita privari. Vide rei seriem fusius apud Nicetam.

 PERSONAE. Alexius Imperator. Andronicus, Patruus Alexii. Emmanuel, filius maior Andronici. Ioannes, filius minor eiusdem. Henricus Princeps Ungariae. Surena, supremus Capitaneus Andronici. Harpagus Magus. Adrastus Capitaneus armorum Caesareorum. Angelus, Praefectus Alexii. Clearchus, Gubernator urbis. Isaacius, Praefectus Praesidii. Orontes, socius Henrici. Umbra Emmanuelis. Stephanus, ab Alexio ad Andronicum Legatus. Legatus Regis Aquitaniae. Capitaneus. SALTUS UMBRARUM. ALEXIVS COMNENVS. ACTVS I. SCENA I. PORTUS MARIS, IN QUEM EXSCENDUNT. Andronicus exscendit ad Constantinopolim, antequam tamen urbem ingrediatur, statuit explorare eius statum; ac interim invisere sepulchrum Emmanuelis sui fratris. ANDRONICUS, SURENA, BELLI DUX HARPAGUS MAGUS. EXERCITUS. TAndem, solutus carcere, excussi situna Torpentis antri. Fata se tandem mea In vota flectunt! Quando fatali obviat Fortuna crine, lenta tollenda est mora. Quae lenta gressu plumbeo adventat, nisa Teneatur arcte vincta, momento fugit. Occasionem quando praemittit, cape: Sic gloriari poteris. ad nutus tuos Non impeditam obire Fortunae rotam. Diuturna post exilia, et infaustos dies, Desiderati littoris amoenum sinum Tandem tenemus. Fessus hic miles suae Tempus quieti postulat. Sed tu Ducum Idea, Princeps laurea ac olea inclite, Ingredere moenia urbis, et amoena tuos Luctus volupta digere. Huc Princeps gradam Reflecte; quo te sam. quo sanguis vocat, Tuoque capiti proxime incumbens honor. Nimis indecorum est, Regia stirpe editum, Patruumque magni Caesaris, caeci horrida Habitare nemoris antra, et agresti dies Ducere sub umbra. Tanta tolerasse hactenus, Rege a Tyranno, a fratre germano, est satis. Iam blandate fortuna ridente aspicit Tenore vultus. Iamtibi imperium eminus Adgestiente fronte blanditur: fores Iam tibi repandit Civitas: iam te tuus Amante reducem stringit amplexu nepos, Tuosque pronum ad poplites sceptrum videt Vereres procellas sidere, et amoena integrae Tranquillitate pacis insterni mare. Consilia vestra laudo: sed prius tamen Quam gressum ad urbem proferam, ignotus brevem mora Vicini in umbra nemoris ad lenes aquas Capiam quictem. Dum tuum ingressum Fastidiosa protrahis, primum tuum Exilium adauges altero exilio. Nimis Improvidae esset mentis, ingressum prius Tentare in urbem, quam urbis explorem statum, Meumne in aulam rursus adventum probet? Quis sit nepotis animus? aut quo me paret Excipere honore? quo Imperi affectu colat? Qui sintamici? Fiat, affectus tuus Quod dictat animo: longa mihi tamen est mora, Unumque credo saeculum quemvis diem; Augusta utinter brachia in amoris sinu Cernam Andronicum, Dum ergo per fidos meos Exploro sensa civium, et procerum animos; Tu Martiali milites ludo occupa, Ne marceant ab otio: Gravius nihil Vires, virosque effoe minat, quam si semel Torpere discant. Nutibus prompti tuis Paramus animos. Ite, virtutis date Documenta vestrae, milites. Satis est: vigor Excelsus animi, nobilis virtus, manus Vis expedita, promptus in Martem calor, Recreavit oculos. Cura nunc superest mihi, Dignum calori praemium vestro dare. Recipite vos in castra. Tu primos Duces Surena delige, qui meum stipent latus, Dum me ad sepulchrum fratris affectus vocat. Harpage, doloris esto tu comes mei. SCENA II. Sebastus suadet Alexio, ut severior sit in viros Principes, et eorum capita metat: Hic ad sublevandas curas decernit se venatu exercere. ALEXIUS. SEBASTUS. MAgne Imperator, cuius ad sacros pedes Amicus omnis Civium affectus cadit: Iam, quando templi Ianus occlusit fores, Pacisque oliva vertici inserpit tuo, Impende totas publicae curas rei: U quod benignus Numinum assensus tuis Sceptris subeste iussit, id parta queat Gaudere pace. Cura me sola haec premit, Ut liberalem Numinis dextram pari Sequar labore, quodque concessit polus, Servem procellis liberum: nec iam putem Ullum imminere turbinem, Solem meae Qui possitaulae tegere. Tu Sol es tuae Aulae Imperator. Ergo, quod decet, omnibus Semper benignus. Imo, quod decet magis, Semper severus. Reddit exolum rigor Vilem facit clementia. Et charum suis. Sol ipse, quamvis lucis arrisu piam Benignitatem spiret, ex imo solo Trahit vapores; unde nonnunquam suae Obfuscat aurum frontis, et densis regit Vultum tenebris. Nubium audaces tamen Iterum procellas frangit; et veluti novum Typhaea, pluvio in imbre, praecipites agit. Non sine dolore: Namque vel pluviis faces Milcet volantis fulminis: vel se gelat Vapor in nocentem grandinem. Quod si polo Nocere Sol non possit, in terram suas Effundit iras. Turbo sit quam vis procul, Qui parere vilem possit Augusto metum: Praesidia nostri militis iubeo tamen Per fora, per urbis moenia ad portam, et meam Geminari ad aulam. Non sat est. Quid est super! Metenda sunt papavera, et rigida manu Truncanda capita fortium. Inserior metu Plebs continenda. Nomine benigno tua Movendi ab aula Principes: nullus nimis Potens ferendus: quisque cogendus metu, Tuo ut superbum verticem adsternat pedi. Ponendus ergo sanctus Astraeae timor, Legumque cultus, iurium cura, et Deum? Suus Monarchis genius est Numen, sua Lex est voluntas Iusta si fuerit. Opus Quodcumque Regum est, nemo censura notat. Si nemo Reges iudicet, Reges Deus In ius vocabit. Caelites toti suis Immersi olympi gaudiis, nullis soli Curis aguntur. Ipsa mens intus reos Agit suorum criminum, et vindex fero Urget flagello. Regibus quidquid lubet, Licitum esse causa publici iussit boni. Desine Sebaste In nostra fatorum vices Aptabo vota. Cura nunc alio vocat. Ne sub molesto pondere Imperii, animus Pressus fatiscat, iste venatu dies Est transigendus. Quidquid optabis, tuus Dabit Sebastus. Ite servorum manus, Ad inferendam belluis stragem, canes Aptate: totam excurrere Dianae plagam. Omnemque caede implere regionem placet. SCENA III. Alexius dolet se cogi ad tenendum captivum Emmanuelem suum affinem: demum Adrasti et Angeli consiliis inductus, mandat eum carcere liberari, et secum ad venationem deduci. ALEXIUS. ANGELUS. ADRASTUS, QUa nube cerno Regiae frontis decus, Pulchrosque gemini luminis Soles tegi? Quae larva pacem cordis Augusti impetit, Vultusque gratiam eripit? Amici, meos Animo dolores vester affectus levat. Perferre multa, Regium est. Sed quid premat, Auguste, pande. Simalo nullam tuo Licet medelam porgare, licebit simul Illacrymari, aut sanguinem e venis dare. Me lacrimari convenit, quando mea Fortuna cogit esse me, qui non fui, Crudelem atrocem, barbarum, immitem, ferum Ometa acerbae sortis Emmanue!! tuos Deploro casus! Carceris tetri specu Tu, me iubente, floridae aetatis dies Miserandus, exspes, nudus, obscurus teris, Captivus eius Caesaris, qui se tui Amore, ferro victimam optaret dare. Tamen hoc ferendum est. Carceri affixum tuo, Et compeditum vinculis, ferro gravem Videre cogor! Quis tibi iustus sinum Sensus flagellat? Audio querelas tuas: Tu mihi rigores exprobras: tu me reum Facis iacentis iuris, et legum, et tuae Mortis; sub atro turris umbrosae specu. Sed si daretur cernere, in quanto mihi Natent dolore viscera: medelam tuo Pietas dolori adferret; et forsan, mei Miseratus ipse, diceres: Quantis miser Fatis Alexi volveris! Verum est: Tua Graviora sunt tormenta tormentis meis. Ego catenis sortis adversae ligor, Te captum amoris fortius nodi tenent. Ego fero pedibus vincula; at cordis finus Tibiligatur. Desine, Auguste, auroum Serenitatem pectoris, et oris diem Involvere atra nube maeroris. Leve Malum est, quod ipse auferre, si velis, potes. Est grande probrum Caefari, affectus suos Nescire regere, Caesarem invictum levi Vinci dolore Regia potestas cadit, Ubi voluntas Regia, alterius trahi Se in vota patitur. Quid iuvat sceptri decus, Si tua voluntas serva sit? An aequum putas, Ut, quod benigna sidera in plebem fluunt. Illud negetur Caesari? Qui non potest Praestare, quod vult; quod potest, saltem velit. Tu velle, quidquid pectori arridet, potes. Indigna solvi vincula imperio iube; Simulque regno gaudium, ac aulae diem, Tibique pacem redde. Sum victus. probo Consilia vestra. Adraste, captivum iube, Suis catenis liberum, in puram diem Redire ab umbris: Vosque vicinum in nemus Ubi serarum praelium indixi, meum Conducite ante vultum, in amplexus meos. Ad iussa propero: gaudium Augusto dabo. SCENA IV. Suadetur Alexio, ut Sebastum nimium insolentem, et omnia sua libertate in Imperio agentem non patiatur. De modo quaeritur: suadetur, ut consilia et vires adventantis Andronici sui patrui admittat. ALEXIUS. GEORGIUS. ORONTES, CONIURATUS CUM ANDRON. MOnarcha mundi, nomen Augusti tibi Solum relictum est; quando, quam nomen notar, Auctoritatis gloriam, in cives suos Ius imperandi tibi rapit, sibi arrogat, Qui patre natus rustico, ar mentis sua Dare iura didicit: tuque, cui nuper suum Dia dema, sceptrum, purpuram, et regni notas Haereditate Caesar adeundas dedit, Langues supino in otio, et deses tuam Spectas ruinam? Parce, si zelus meus Tibi probrosum, nomine indignum tuo, Auctoritate devium, vilem, nimis Iniuriosum Caesaris titulo, dolum Hodie coactus detego O in faustum diem Si novus Ulysses extraham e vili statu Magnanimum Achillen. Repete quid honori tuo. Quid glorioso nomini, quid et indoli Avarae honesti, quid tui populi anxio Studio, et saluti debeas. Quamdiu resos Calcari honorem nominis tanti feres? Quis vilis animus ille, quis lentus potest Videre sceptro rusticam impleri manum? Diadema regni, capite plebeio geri? In Regio ostro ardere pastorem gregis? Ab hoc teneri sedis Augustae locum? Cives gementes opprimi? regnum erui? Tyranicumque Caesari imponi iugum? Resume veteres indolis flammas tuae, Teque tibi redde: regere te hanc molem decat. Pereat Sebastus. Vestra consilia placent. Sed, ut teratur anguis, aut flammans Hydrae Caput metatur, arduum est Facile idmanus Probabit illa, cui cor Alcidae in sinu ost. Ergo timoris lege suppones iugo Servile collum? cuique natura et Deus Dedit imperare, servitus illum premet Infamis et probrosa? Quem demum exitum Res sortietur? Nempe in Augustas fibras Mergetur ensis, perque fatalem impetum Omnem cruorem exhauriet. Crudum hunc dolum Cudit Tyrannus. Astra mendacem arguant O utinam Orontem! Tempus, effatum meum Verum docebit, quando spectabis tygrin In execrandos abripi ex cessus, nisi Malum remedio praevenis. Quid tu mihi Suades Georgi? Conteri elatum caput. Ut conteratur, quis mihi praestet modum? Contra Tyrannum, vivere indignum, ferox Furba excitetur: sique non satis est, manus Armata ferro saeviat, et enses pia Crudelitate in impium immergat latus. Nimium Sebastus praevalet. Nimium times Auguste servum, Promptus armatam adferet Manum Andronicus: cuius adventus bonum Commune spectat, militum armata ut manu Ferocientis tygridis fastum opprimat. Si militari patruus auxilio meam Causam tuetur, nullus est metui locus. SCENA V. Emmanuel solutus carcere laxat habenas furori suo, quem captivus in Alexium concepit. Suadent Ismenus et Orontes, ut se Henrico coniungat ad captivandum in venatione Alexium; adstiturum quoque suum parentem Andronicum, qui vicinus adest. Placet consilium. ISMENUS. ORONTES. EMMANUEL. TAndem leonem turris infaustae cavo Solvisti Alexi, cuius armato tibi Lacerentur ungue viscera, et dente abdita Terantur ossa. Nulla iam pietas, timor Nullus furorem reprimit. Haec hodie manus Documenta statuet, nobilis quantum indoles In ultionem possit, ubi gemuit diu Oppressa inique Barbare! infamis! tuo Indigne sceptro, Regia indigne infula, Tu me propinquum in sanguinem atroci doces Saevire dextra. Qua manum culpa ream Contaminasse me arguis? quove in tuam Auctoritatem scelere deliqui nocens? Ut turris alto carcere, profundo specu, Ferro, catenis, vinculis, collum et manus, Pedesque vinctum stringeres? Quod si meum Scelus est, propinqui sanguinis nexus; tibi Affinis esse desino: abiuro tui Propinquitatem sanguinis. Sed tu quoque Affinis esse desines. Nam te meus Rescindet hodie sorte vivorum mucro, Quae caeca te consilia, sed amato mihi Concepta voto, ut liberum serro dares, Movere? Nempe ut ulcio dextra mea In te veniret. Mille iam turgens sinus Tormenta ferro parturit. At uno tamen Letho cadendum est: sed pari meritis tuis, Immani, atroce, barbaro. Ad pulchram vocor Pugnam ferarum: Venio, caesurus pari Venatione belluam, et praedam meae Irae daturus, spiritum impurum impii Breviore fraeno reprime suorrem Male In damna celerem propria praecipitas pedem. Praerupta nulla nobilis sanguis timet. Cadamlibenter, si meo casu cadat Oppressus hostis. Viribus maius tuis Opus est, quod audes. Dexterae vires dabit Spes ultionis. Ausus imprudens trahit Post se dolorem. Quis tibi assistet? Meus Genius, manusque, et mentis excelsae vigor. O Stirpis altae germen excelsum! Tuo O digna virtus sanguine! En, si quid tuis Iurata studiis dextera Ismeni valer, Agere parata. Tu tamen motas preme Animi procellas. Tutius saevit furor, Dum mens serena est. Irritae est dextrae labor, Undae rapaci obstare, dum torrens ruit. At si tenetur, prata maiore irruens Furore inundat. Pauculam Princeps moram Concede moto fluctui. Saevit magis Vindicta, cum maturuit. Sed quid tenet? Aures benignas exhibe Ismeno, et tace. Venationi milite accinctus suo Henricus aderit. Ille condensum nemus Cinget corona Martia, et cautum minus In rete coget Caesarem. Opponet latus Nostris Sebastus ausibus. Sua huic quoquive Iam sunt parata vincula: exeubias meum Corrupit aurum: recta perfidia latet. Cum vinculato filio, et Xene suas Refert catenas. Sed quid invinctos erit Definiendum? Statuet id genitortuus, Quinon remota hinc sede collecta; habet Martis parati copias. Genitor meus, Propinqua Martis agmina in bellum trahit? Valete socii: patris in amplexus ruo. Abi, parentioccurre: nosturrim interim Tentamus aditu, qua tuus frater gemit Inter catenas; fausta si nostro annuat Fortuna voto, aut erutum tristi caro Dabimus sereno Solis aspectu frui; Aut nostra discet fudia. Properandum est opus. SCENA VI. Sebastus, Stephanus et Clearchus indignantur solutum carcere Emmanuelem, constituunt eum in venatione aggredi, et socium conspirationis adsciscere Henricum. SEBASTUS. STEPHANUS. CLEARCHUS. QUam triste ad aures nuncium attonitas venit, Quod mihi sepulto Sole funestat diem! Incaute Alexi! Improvide o nimium tuae, Auguste, cladis! Stephane, quo regnum ruet? Clearche, quod Fortuna discrimen parat? Caesare iubente in liberam Emmanuel diem, Positis catenis rediit. An cauta haec satis Consilia credam? Facta magnorum haud licet Notare virga; liberum iustis tamen Iuvenem ferocem vinculis mitti e specu. Probare nequeo. Debuit vivae sinu Retinere mentis, quantus audacis furor Odiumque semper iuvenis in regnum fuit; Quae vis minarum, quanta vindictae sitis. Amorque sanguinis. Hoc ministrare est suo Hosti mucronem, quo per alterius smum Imam latentis spiritus sedem eruat. Quam sit ferocis spiritus, qua mque indolis Pronae in furores mentis Emmanuel, dedit Saepe documenta: nec minae frangunt fibras, Nec blanda pectus molliunt! totum trahet Imperium in arma Videre mihi videor ferum Congesta per cadavera, et lethi strues Agi leonem; more fulmineae facis Cives ruina sternere; innocuos viros Ungue lacerare, dente laniare; undique Cumulare caedes, funera, exitia, omnium Populationes urbium, iteritum Imperi. Hinc maestus Oriens, sanguine exhaustus, sua Sastusus ora lacrimis pacem regat, Pia astra pacem: et devovet Averno diem, Qui tam ferocem belluam ex antri cavo Eliberatam publico Soli dedit. Consilia in unum nostra conspirant: Modus, Quo sortiamur exitum optatum rei, Est cogitandus, quoque securi obvium Discrimen evitemus. Adversae impetum Qui sortis antevertit, in faustum trahit Sua fata cursum. Modica scintilla unica Sopitur undae guttula: at vires ubi Concepit ignis, maius affusis capit Ipsis ab undis robur In vulnus recens Facilis medela est: quando iam serpsit malum Violentum ad arcem cordis, et vitae occupat Sedem latentis; irritus ferri est rigor, Et vanus ardor ignis admori. Morae Truncentur omnes: ense nascentis caput Hydrae amputetur, antequam Imperiimalo Caput secundum pulluler: iusto omnium, Censum, timori pendat unius cruor. S. c res agatur Cura nunc ista est mea, Venatione in proxima arcano dolo Parate laqueos, que is pede incauto fera Irretiatur, perque dispositas manus Ferro immoletur. Interim, ne quae notet Indicia fraudis Caesar, Henrico est rei Pandenda series, ceterum nulli. Fides Huius probata saepius, certam mihi Spem pollicetur. Sola discrimen mora est, Si differamus. Ergo truncentur morae. Properate: votis annuit nostris polus. SCENA VII. Campus, in quo tumulus est Emmanuelis, et huic imposita eius statua. Insultat Emmanuelis cineribus Andronicus. Prodit e sepulchro umbra Emmanuelis, praedicit Andronico infamem mortem Constantinopoli obeundam. Territus statuit abire Constantinopoli, sed animatur ab Harpago. ANDRONICUS. HARPAGUS. SURENA BELLI DUCES. ENtristis ille funeris acerbi locus, Fratris sepulchrum. Veteris in mentem subit Sensus doloris Ite magnanimi Duces, Sub explicatas frondis arboreae comas, Dum solus animi vulnera revolvo, et meos Repeto dolores; et pia officia sacris Depono fratris ossibus. Tandem iaces Scelerate frater; quoque te duxit tuus Error, suprema ad fata venisti! Male Postquam nefandus spiritus ad umbras stygis Abreptus ivit, marmore sub isto iacet Cinis superstes: Canibus aut dandum fuit Corpus vorandum, aut vile ludibrium in levem Auram cinis spargendus: Hic tumulus tuas Male tegit umbras: ruite, quae tanto probro Datis sepulchrum marmora in vilem struem; Vellem in minutum pulverem, quem vel cadens Abominandum redderet nimbus lutum, Vel sparsum in auras raperet Aquilonis furor, Ut nulla vestri memoria exstaret super. At tu sepulta mole sub grandi sera, Mihi leo, pardus, ursus, humanis tygris Induta membris, si potes Averni ultima In sede, qua te sulphure, et flamma, et flagro Tota furiarum immanium exercet trias: Si potes, acerba sensa Germani tui Se vindicantis excipe. Triumpho, tuo Letho superstes: vindice exuvias tuas Calcare planta gaudeo: extinctum iacet Hoc marmore odium, quo tuum fratrem impius Frater petebas: nunc meo aperitur locus In te Tyranne. Te licet fatum meae Rapuerit irae; sanguis est tuus super, In quem furore dextera haec saevotonet, Iustasque tolerati exilii, et atri specus Poena reposcat, Quamdiu stirpis tuae Vivit vel unus surculus, nunquam manus Quiescet ista, donec extinctum igneo Transmittam Averno. Barbare! infande! impie! Nihi! reponis? surge, si potes, tuo Scelerate tumulo: surge, et in fratrem tuos Repete furores. Ecce me, nondum satur Erigit se statua. Meo tyranne funere! Et cineres quoque Audes iacentum Manium insano impetu Turbare! Mundi bellua, en coram vides, Quem provocasti, Caesarem, ac fratrem tuum, Quem persecutus vivum es, et tumulo in suo Adhuc lacessis mortuum. Extingue impii Sitim furoris. Longa non ibit mora, Cadet superbae mentis insanus tumor, Et somniati gaudium Imperii ruet Ultore caelo. Lenta si vindex Deus Fonitrua librat, at manu tandem tamen Severiore torquet. Has sati tui Aspice columnas. Caeca sinondum tuum Evolvit telam, in qua picta sunt Columna qua sunt in foro Constantinopoli, Ambitio et ira pectus obse dit, vide, Quae tibi paravit lentus in poenas Deus. Supplicia fcelerum. Proximus dies adest, Qui te paratas poscat in poenas. Abi, Dum me reponit pristinae paci quies. Reponit se statua ad priorem situm. Adeste amici, adeste! Quae species meos Turbavit oculos? Umbra quae trepidum metu Concussit an mum? Fata quo retro meam Sortem revolvunt? Frater, ah! fratris minax Umbra ruculento fulmine audacem tonat In Andronicum! Ferte ventorum procul Hinc me procellae. Nam quis hero im metus Incessit animum? Ah! versa fortunae est rota; Et Andronici fata retrorsum fugat Germanus ultor. Imperi vanae spei Quid servio ultra? Pone, queis bullit sinus, Vota Andronice: pone speratae diu Coronae amorem: vita privata est tibi Ducenda posthac. Invide o caeli furor! Crudelis aether! Quis tuam audaci manu Retro agere sortem possit? Heroo excute Vanos timores pectore, et temet tibi Repone Princeps. Frater, extremum nieo Capiti minatur fulmen Est vanus metus, Quo ludit umbra. Serius nimium mihi Est iste lusus. Quis que quod gravius timet, Credit facilius. Crede, quod suadet sine Nebula serenus animus. Haec vidi vigil, Quae mihi cruenta exulcerant plaga sinum. Et vigil aberras. Nempe, non cernis, tuis Quod servitutis impiae imponat iugum Nacis Sebastus: non vides, quanta opprimat Regnum ruina: non vides quanto tuos Spectet dolores gaudio; quanto petat Tua damna fastu; quam superbifico gradu, Quem tibi subesle sorte nascendi sua Conditio iussit, vertici incumbat tuo. Pectus timore solvitur, et animus suae Serenitati redditur: video nimis, Quos moliatur umbra Avernalis dolos. Ingrate frater lulula stygiali lacu Edita! Quod ante u vus in fratrem scelus Per vim patrasti, credis extinctus sti gis Firmare larvis? sed timor cessit; prior Furor, ultionis avidus, in pectus redit. Nihil huius iram dexterae effugiet; ruam Obstantis urbis moenia, et caelo invido Per hostium cadavera ad solium serar. Sifors sinistna pugnet adverso impetu, Pugnantis ipsam sortis effringam rotam. ACTVS II. SCENA I. Legati ex Sicilia queruntur apud Imperatorem de calamitoso Insulae statu, et populi per Ministros oppressione, rogantque auxilium: quod pollicetur Imperator. ALEXIUS. SEX CONSILIARII. DUO LEGATI SICILIAE. INvicte Caesar, cuius ad genua humilis Procumbit orbis; aureo Parcae tibi Stamine perennes gloriae ducant dies, Fidusque Mavors laureas ferro metat Sicilia quondam pulchra Semidcum parens, Et pace et armis inclita, Heroum satu Fecunda Mater, gemma regnorum, tuo Iurata sceptro; sanguinem tuo dare Parata bonori, verticem pernos suum Tibi supinat: Iamque vix veteris memor Amplius honoris, lugubrem sortem gemit, Qua mise ra premitur. Optat aetatis quidem Sibiprioris gemmeos reddi dies. Sperare sed nondum potest: adeo statum Rei secundum publicae. Harpyiae truci Ungue lacerarunt Una tu spes es super Benigne Caesar, perditis rebus, tibi Populi fidelis Sidera imperiis tuis Nos obligarunt: sponte subiectos amor Fidesque stringit: Civium sedtu Deus Aeque bilancem Themidis et ferrum vibra. Facilis, quod horret lingua proferte, excipe. Tui, Imperator, filii (sic tu tues Siculos vocabas) per ministrorum dolor, Servile collo subdito iugum ferunt. Quid rapta Civispolia, quid memorem suis Sublata Dominis tecta, et ingentes opes? Augusta Divum templa congestus iacent Saxorum acervus: thura, desertis Diis, Turpes adhalant belluas: miser et inops Aerisque vacuus victimam dandam Diis Frustra Sacerdos postulat: quidquid sacri, Quidquid profani conditum precii fuit, Tenent Tyranni: tota Nobilitas gemit Impar tributis: exulatregno Themis, Legnat tyrannis; et, vel intolerabiles Census reposcit, vel manu armata suis Venis latentem sanguinem exhaurit: sacra Pedibus teruntur iura, calcantur pii Ritus Deorum, sancta Relligio iacet, Et quidquid ante legibus fultum stetit, Libido saevo subditum imperio premit. Succurre, magne Caesar, et patrium exhibe Tuis amorem. Prompta nisitantis malls Remedia celeras, Insulam cernes suis Vacuam inquilinis: quisque tot preffus malis Spelaea scelerum fugiet, et sedes suas Coactus alio transferet. Quae tunc rei Facies subibit? Caesar, hoc demum vides, Quae sit voluptas sideri adverso, tuos Lacerare populos. Ergo qui solus tuo Utramque sortem flectere arbitrio potes; Et vel beatae sortis eversum statum Erigere; vel iners nostra, et oppreslae Insulae Spectare damna: lumine benigno aspice Quae sint tuorum Civium aerumnae, quibus Ipsa in querelas aura, quae trahitur, migrat. O magne Caesar, exere affectum Patris, Manumque fortem Casaris: quaeque in tuum Impune regnum pestis exerrat, preme. An tibi paternum deripi Augusta manu Patiere sceptrum? Rebus humanis iubent Te praesidere sidera: intactum decet Te regere sceptrum, nec pati, ut solio inferat Pedem tyrannis. Vestra quid poscat fides, Quid acerba Regni damna, quid amoris mei Affectus, et quid Caesaris munus, probe Teneo, voloque. Longa non ibit mora, Et dissipatae nubium ardentum minae Iterum serenos Cynthii reducis dabunt Spectare vultus. Vos in amplexus meos Dum stringo, sancte spondeo affectum patris, Stabilemque amorem, nulla quem infirmum dies, Nox nulla videat Ite, et afflictis date Solamen animis, et mei certas notas Spondete amoris Lapsa meliorum fuit Si spes dierum, surgat in certum suae Studium salutis. Quanta vos tenuit gravi Turbine procella, tanta depressos quies Recreabit animos. Gratior Titan redit Post noctis umbras: gratior regno quoque Tolerata post tot damna se reddet salus. Augusta verba spiritum extinctum sucs Revocant in artus Iupiter caelo tua, Et nostra vota prospero eventubeet. SCENA II. Legati Aquitania offerunt Alexio nomine sui Regis perpetuum pacis foedus, et in matrimonium Regis filiam. Gratam habet oblationem Alexius: respondet, sua se sensa per proprios Legatos manifestaturum Aquitaniae Regi. QUI SUPRA ANGELUS. DUO LEGATI AQUITANIC. CAesar, Aquitana missus auditi petit Legatus ora. Quid mali rursu tonat? Admitte. I. Sacrum Caesar, et amandum caput Cuius verendum frontis Augustae iubar Tellus adorat, cuius ad nutus tremit Uterque cardo Solis, et gaudet tuis Parere iussis: Regis Aquitanitua Ante ora votum ferimus. Hic faustum tibi Cursum precatur gloriae, et nunquam ordine Rupto triumphos: utque sinceri fidem Expromat animi, pacis aeternae tibi Foedere ligari postulat, quod non queat Oblivione deteri, aut durae ioco Sortis reso lvi, Si tibi arrident mei Delata vota Regis, hoc solum petit A te vicissim, ut Caesaris reddas fidem, Paremque pacem spondeas. Regis tui Amica veneror foedera, et honorem aestimo Accedere inde Regium Imperio meo, Quem nullus unquam temporis lapsus queat Oblivione involvere. Hoc victus tui Favore Regis, quidquid is volet, volo. Haec prima pars est Regii voti: alteri Annuere placeat. Sanguinis sui unica, Sed digna Patre, filia est, in quam polus Congessit omnes gratias; cuius labra Aurora pingit murice, in genis rosae Vernae iocantur, in supercilis obit Caelestis Iris, geminuz ex oculis nitor Solie relucet, fronte maiesta: sedet, Tractus humerorum, gestus, incessus, tenor Animum latentem prodit, et dignam Diis Sponsam fatetur: et quia aequalem sua De stirpe poscit surculum, quem olim suo Sedere solio videat, hanc sacro tibi Optat Hymenaei vinculo iungi. Nimis Me Rex honorat: teneor obstrictus pari Fide ac amore: ac ante sine radiis polum Titan obidit, quam meo haec animo excidant. Sed magna rerum pondera, a quibus status Pendet secundus Imperi, iusta exigunt Examinari lance; nec vitio dabit Regis Aquitani genius excelsus, rei Considerandae tempus exposci. Interim Nostri vicissim pectoris amicam fidem, Sinceri amoris vinculum, pacem integram Referte Regi, Filia oblata in thori Connubialis foedus, est certum suae Fidelitatis pignus: at quae sint meae Consilia mentis, quantus affectus calor, Quae sensa Procerum, certa solenni dabo Legatione signa. I. Spe pleni sacrae Iubar veremur frontis, et patrias iter Vertimus in oras Nube detersa polus, Stratisque pontus fluctibus praestet suos Vobis favores. SCENA III. Isaacius Praefectus Arcis adfert Alexio litteras a Ioanne filio minore Andronici, carcere detento, quibus detegit coniurationem Emmanuelis in eius caput. ISAACIUS. ALEXIUS. ET QUI SUPRA. -- v -- Parce, si Casar, tuas Appello curas: sancta me iussit fides. Sed quis minatur turbo? Secretas patis Negotium aures. Arbitro sedes vacet. Auguste Caesar, prima vix caeli fores Viam datura Cynthio tinxit rosis Aurora, quando geminus ad turrim prope Accessit hospes, cuius in tenebris iacet Victus Ioannes. Horrui, et rigidum mihi Gelu per ossa serpsit: at mentem frequent Suspicio vellicavit; an forsan doli Lateret aliquid. Tacitus, armatus tamen, Attendo gestus, ora, et oculorum notas; An fors latentis proderent fignum doli. Nec vana me suspicio versavit. Via Si quae patuisset, fraude rupissent seras, Et involassent carcerem: at postquam vigil Omni excubare partesum visus, cadunt Consilia prima fraudis, et solum alloqui Vinctum Ioannem postulant Pando forer, Aditumque facio; incuriam fingo; at tamen Attendo verbis aure suspensa. Labor Communis erat utrique, captivum ad fugam Movere. At ille renuit. In partem tra hunt Iuvenem, et silente voce oppressae sono Aliquid in aurem murmurant; et mox vale Facto recedunt. Post, ubi extulerant pedem, Modicum Ioannes siluit, et paucas notas Inaravit isti paginae. Mox me vocat, Trepidaque dextra portigens chartam hanc, ait: Si vita, Isaaci, Caesaris cordi est tibi, Hanc defer illi paginam, et cura, ut legat. Huc inde propero: narro, quod factum, et tuis Exhibeo manibus litteras. Nigrae hae notae Litteras legis. Tibi, magne Caesar, candidum affectum exhibent. Amo, vereorque Caesarem, quamvis meum Non aequa merces redeat in amorem. Eidem Meam experiri, Caesar, hoc signo potes. Prospice saluti capitis Augusti. Doli In te parantur. Charus Emmanuel tuus Movet omne facinus Praeda nefias, cave, Venationis ipse, quam Caesar paras. Huc struitur omnis astus, ut Dominum suum Aut in catenas cogat, aut ferro immolet. Sortem affluentem stringe, ne elapsam gemas. In servitutem coge nunc, quando potes. Licetque sortem, ne tib: imponat iugum. Si firma poscis regna, perfidiam opprime. Hanc intueri pedibus optritam tuus Optat Ioannes O inhumano latens Inpectore animus barbarus! In istud caput? In pectus istud ille feralis coquit Consilia mortis, cuius ego vitam manu Mortemque verso? siccine Emmanuel! Fugit, Et horret animus credere. Emmanuel mihi Ingratus, armis Caesarem insontem petit? Suspicio, quo me mente praecipitem rapis! Sua danda lentis hora consiliis Dolo Facile implicatur, qui nimis credit cito. Quid si sub isto pallio astutus Sinon In nostra facilem damna sibi quaerat viam? Nostioque amicum latere Manuelem velit Proculremotum: Hic ipse perfidiae est dolus, Regum ut per aulas tuta grassari queat, Fideliorum facere suspectam fidem. Consilia nimium lenia, o Princeps, agis. Non est, ut arbitraris aut firma fide, Aut mite Manuel pectore: est genio aspero, Audace mentis indole et praeceps manu; Sed doctus aliam fingere in vultu indolem, Verbis que genium. Consule, o Caesar, tui Capitis saluti. Aut falsa sunt, aut vera sunt, Quae de parata fraude Manuelis docet Haec charta. Si sunt falfa: nihil oberit tui Securitati capitis impensus labor. At vera si sunt provide. Sero nimis Neglecta flemus, quando iam fervet maulum. Ad vestra mentem flecto consilia. Hinc abi Et haec gementi in carcere Ioanni refer: Si vera narrat, sique non fictum mei Studium fuisse capitis, eventus dabit, Tetro solutus carcere et liber suis Ibit catenis; quodque testatem decet Fidelitatem, nobilem Imperii mei Partem probatae in praemium fidei feret. SCENA IV. Alexius mandat Adrasto, ut armatam militum manum secum ad venationem deducat, statuatque in insidiis, ut cum Caesaris iussu vocata fuerit, erumpat. ALEXIUS. ADRASTUS, ET QUI SUPRA. ADeste fida Caesari servum manus. Quod iussi, agatur: quisque, quam lusiris paro, Venationi adaptet et serrum, et manum. Adraste, grandi bella meditamur ferae: Haec Maritales poscit in arenam viros. Haec cura tua st: subter umbrosum nemus, Ubi densa surgit fagus, et sese implicat Frequente nexu ramus, ad nutus meos Promptum tenere militem: sique aestimas Iustum furorem Caesaris, nostro procul Ne cede latero. Causa sollicitum petit Ad arma studium Gloriae in partem meae Traho, quod esse fidus Augustae queam Clypeus coronae. Perge; quod iussi, exhibe. SCENA V. Indignatur Sebasto et Alexio Henricus, eo potissimum nomine, quod iussus sit Emmanuelem captivare, et extrema in utrumque concipit. HENRICUS SOLUS. MUtate tandem sidera minantem polo Fati rigorem! Phoebe, meliorem explica Vultus favorem! Barbarum caelum! tuam In nostra nondum dan na satiasti sitim? Gaudesque puro frontis exiersae die Spectsre nostras lacrimas? Nulla est super Spes obviandi sortis infaustae minis? O Astra dura! perfida! et tertae invida! Regnum ergo pressum victima infausta occider Tyranno agente, cui neque illustris nota, Neque sors Avorum purpuram tinxit: neque Impensa regno merita regalem ad thorum Stravere callem? Caeca, quam vulgus colit, Fortuna! iuro sidera, et nobis diu Iratum olympum, dextera haec vellet comam, Volub! lemque sternet ad pedes rotam, Quam male per omnes currere aerumnas doces Per patriae pericula, proborum neces, Exitia populi. Sed quid astrorum invidas Accuso flammas? quidve fortunae exprobro Malignitatem? Mitis experior mihi Ardere caeli sidera; ad quorum faces Iustus sub imo pectore excandet suror. Sic est agendum; brachio extincti meo Angues iacebunt. Ille, qui cunctos premit. Primus Sebastus, ferre condiscet iugum Posito tumore. Si manus genio favet, Hodie videbit pulchra libertas diem. Quid impera vit crudus insani furor? Ut me ministro in vincula Emmanuel cadat, Atroque mersus carcere insamem trahat Sine luce vitam. perfidum sic me facit Patriae saluti. Nolo tam soedo meam Scelere inquinare dexteram. Non sum mei, Non sum salutis publicae, aut regni, aut status Felicioris carnifex. Alia via Malo obviandum est. Morbus extremus piam Nescit medelam. Lenta Chirurgi manus Pietate saevit, quando violentum malum Et ferrum, et ignem postulat. Sic, sic placet Malo mederi. Liber Emmanuel eat, Ferat imperator vincula Statutum est. Deos, Deas que testes invoco, ad patrui pedes Sistam implicatum vinculis Alexium. Pium pia astra spiritum dextrae date; Quam solaecura civium, patriae salus, Bonique studium publici audacem facit. SCENA VI. Andronicus submetuit, ne potentia Henrici, quamvis amici, post mortem Alexii sibi viam ad Imperium praecludat: Quaeritur modus tollendi Henricum. Surena offert se ad eum in duellum provocandum et occidendum. ANDRONICUS. ISMENUS. ORONTES. SURINA. PRobo vestra, amici, studia, et affectum et fidem, Quae praeparatis commodum in nostrum: tamen Periculosum censeo, Henrico hoc opus Detegere. Firmum pectus, et constans viri Fides probara est. Non mihl. Henricus tuo Pro capite, totum pectore cruorem dabit. Sint ista vera: sed tamen prudens subest, Ratio timendi Crudus Emmanuel meus Apatre frater, sed simul et hostis meus, Pridem paravit Regium Henrico iubar. Cui coniugali filiam iunxit fide. Hinc si sinister casus, aut iusto ordine Revoluta fata Alexium evita in suum Tumulum vocarent, primus Henricus sibi Ius arrogaret Imperi. Prudens sinus Futura caute praevidet. Sed non satis Adverto quodnam substruet fulcrum spei. Popularis aurae. Quisquis hunc portum petis, Hac sertur aura. Tota in Henrici sinum Haec aura spirat. Totased vento levi Similis. Repente deserit, si quem tulit Favente penna Quidquid id fuerit, suo Auxilia certa ab Hungaris Marti feret. Gens illa bellicosa magnanimas alit In corde flammas, robur in ferro, in manu Vivacis iram spiritus toto in sinu Victoriosi Martis animosum gelu. Ministres ergo hic populus Henrico manus, Quae ruet in urbes vastitas? in quos aget Fluctus quietem publicam? Non est minus Nobis caloris, nec minus ferri in manu. Sed et occidentis Caesar auxilio suas Dabit conortes, Imperi ut clavum occupet. Sint ista. Sed quo rebus extremis modo Est obviandum? Vita de Henrici sinu Ferro exigatur. Sed color tantae rei Est illinendus. Cum minus timet, magis Ira imprimatur, ut repentino cadat Ictu interemptus. Concipi id quidem potest, Non ita faventem ad exitum duci Sui Cinctus cohorte militis nullum timet. Venationis studia dum totis calent Difsusa silvis, seque divisis trahunt Et huc, et illuc semitis, fidaemanus Ferro obruatur. Istud in grandes traber Aulam rumultus. Si placet,totam mihi Committe molem, hac dextera occisi putre Hodie cadaver pedibus adsternam tuis, Operis agendi libeat effari modum. Ad singulare praelium, in arenam, feram Hanc evocabo, et impetu primo imprimam Costis mucronem. SCENA VII. Emmanuel in venatione ex quibusdam Alexii verbis suspicatur detectas esse suas fraudes: Subducit sese ab Henrico: Hic Alexium aggreditur, ab Adrasto et militibus repellitur, et fugit. ALEXIUS. HENRICUS. EMMANUEL. ADRESTUS, CHORUS VENATORUM. --.-- Sidus infaustum meo Hodie labori fulsit, atque omnes feras Silva hac abegit: nulla se nostro exhiber Oculo videndam. Calle non certo invias Nemoris per umbras impuli errantem gradum, Oculumque circum lustra versavi, an ferae Vel umbra, velivestigium certis notis Aliquod pateret: nulla se ferae nota Vestigiumque prodidit. Novo aleam Tentemus opere. Trivia, quae suam semel Opem negavit, alteri optatam dabit Praedam labori. Sensus hic multum sapit Animae sagacis. Forte, quae silvis praeest, Diana venatoribus suis favet, Abominandis praeda ne monstris cadant. Implexa loquitur, quaeque non pungunt parum. Ad partem Silentis ista nemoris umbrosi quies Nullas in umbris esse restatur feras. Periere cuncta, pectore ubi pulsa est fides. Periere cuncta, pectore ubi pulsa est fides. Ad partem. Pati ere nostrae mentis arcana: in diem Venere fraudes: arguit nostram fidem. Caure in recessus abdisos silvae caput Est subtrahendum. Qui feras numit sinu, Frustra per umbras quaerit, Entandem diu Qui vota provocavit, immanes aper Hic spumat iras. Specto iam propius feram Crudeliorem. Haec praeda debetur mihi Sinite, ut furorem belluae haec caedat manus. Henricus assilit Imperatorem. Adarma miles, ad arma, non segnes manus Vocat Imperator Proditor, ferro abstine, Sicique vitam Caesaris turpicave Violare facto. Perfide! haec fides tuo Iurata nuper Caesari: haec reverentia Auctoritati debita supremae. Hic tepor Occurrit Emmanueli, Est vilis animi, quando libertas cadit, Gravique civis omnis opprimitur iugo? Hic zelus estpro patria? pro aris, focis, Diisque laribus, atque fortunae bonis? Diis execrande proditor! Torvo nimis Fortuna vultu nostra meditata aspicit. O nimis inertis pectoris deses calor! Quid studia sortis arguis: tuum argue Fugiendo. Animiteporem: Auguste, um capitis tui Evanuit periculum: insamis fuga Abripuit hostem. Cura nunc tuae monet Securitatis nemore deseito, lares Tutos subire Regiae. Sic mefacit Sinistra sors ludibrium Sic sum iocus Vilis meorum? Quos meus lambit favor, Quos foveo studiis, queis prope in sinum fluo Manante honore et gratiis, illi meum Caput scelesti barbaro ferro impetunt? Augustus istud meruit? hoc meruit sacri Fortuna capitis, ac adorandum iubar? Henrice, vortex criminum regni lues, Scelerum charyodis, spuma tergemini canis, Rabiosa tigris; impia Megaera, ignei Furia Acherontis? Cassus hic vit furor, Sed non inulta laesa Maiestas face In te tonabit. Adraste, qua viam lego, Prosequere euntem. SCENA VIII. Henricus dolet primas suas machinationes elusas esse. meditatur secundas. HENRICUS SOLUS. - u v v-- Sortis in micae alea Ceciditsinistra: fata non servant fidem, Omnemque turbant ordinem inceptae rei. Quid astra mendax lumen infertis polo? Simulata igne gratiam in radiis meri Ludunt favores; sauciae at menti ingerunt Acuta tela, et hauriunt vitam sinu. Non estis astra, sed estis infidi meae Sorti cometae, titio ardentis stygis, Flamma Furiarum! Mille conspirant grave Facinus adire; solus in arena obviae Occasionis deseror: solum impia Me fata produnt, mille iuratos regunt. Hencicus ergo solus? Henricus, cui Intaminata vita, cui purum in sinu Studium salutis patriae, folus reus Agar ad tribunal Caesaris? solus luam? Crudele caelum! perage, si quidquam potes; Convolve nubes, fulminum fracto aethere Evome procellas, turbines venti cie; Nunquam ipfidelis patriae evadam. Miser! Qua parte rebus sana consiha petam? Hinc me paternum poscit in fugam solum, Spondetque latebras: inde me castra in sua Vocat Andronicus: Cui obsequar? siquam mora Regione in ista protraho, certum est mori Sine honore, fama prodita, sceleris reum, Sine ultione. Stulte: quae mentem tranis Per cogitata? Lingua, tu prodis mei Arcana cordis. Ergone ad primum impetum Ponendus animus? Ergo cum navi obviat Aura insecunda; nullus in remum labor Adhibendus ultra est? Vilis, atque excors, tui Oblite genii, turpe consilium fugae Admitters audes? Non solet primo impetu Frahere ruinam turris Ubicassus semel Repulsus est a moenibus Martis labor, Tentandus alter. Gutta si marmor nequit Semel cadendo frangere, frequenter cadens Tandem excavabit. Videat Imperium, sui Int minatam vivere Henrici fidem, Qui certa per pericula audaci manu Asserere studuit patriae antiquum decus, Exurge mens fidelis, et dignos tuo Genio labores concipe, Sebasti impium Domitura fastum; quoque par graditur tygri Per innocentum funera; tumorem premc. Spes certa fulget; adiice audacem manum Spei emicanti. Cardines hi sunt, quibus Heroicarum volvitur rerumstatus, Audere dextra, mente sperare exitum. ACTVS III. SCENA I. Simulat gubernationis fastidium Sebastus, et sub specie tollendi occasionem novorum motuum Constantinopoli, se velle ea abdicare: negat hoc ei Alexius. Decernit adigendum Andronicum, ut militem manumittat; Ioannem vero arctius custodiendum, quod accusaverit per litteras Emmanuelem, qui creditur fidelis, et reticuerit Henricum insidiatorem. ALEXIUS. SEBASTUS. ADRASTUS. QUis turbo rerum? quanta tempestas agit Violentiore turbine Imperii statum? Floruimus: alta civibus favit quies, Nostroque sceptro pulchra maiestas stetit, Spiendor coronae purpurae augustus color: At nunc procellis agimur, et pulsa procul Serenitate, veteris eiecti sinu Tranquillitatis, inter ambiguos metus Insanientis volvimur fluctu maris. Fortuna, mendax frontis extinxit iubar, Fausteque euntis impetum vertit rotae In nostra damna Videonunc, sero licet, Affine semper esse maerori iubar, Sceptrum dolori. Iuncta sunt nodo sibi, Regere, et dolere. Quam miser Regum status? Quam sors amara! Cingimus gemmis caput, Auroque frontem: at spina sub gemmis latet, Et acuta tela veritici augusto imprimit. Diadema, non est nodus errantis comae: Est servitutis vinculum. Sub tam gravi Pondere, nec esse pax, nec optatae potest Status quietis. Titii in poenas cadit, Quicumque populo celsior solium tenet. Infernus ipsa est aula, suspicio aemuli Est vultur atrox, cuius audenti fami Cor exedendum prostat, et sermper gravi Laceratur ungue, et tunditur rostro; et semel Evisceratum rursus in poenas novas Nova esca crescit. Tantalus Rex est, cui Inter voluptae gaudia natanti labra Allambit unda, et pendulam fudit sitim. O dignitas indigna! deludens iocus! Et vana pompa! sic eine a fastu tuo Sperare nunquam potero tranquillum diem? Sic tu doloris semper infesti mihi Signabis horas? Miser! et infelix nimis Sors tua, Sebaste! si esca tormenti tibi Fit ipsa regni dignitas! Quid vos moror? Abite pulchra semina ingentis mali, Matres doloris, blanda tormenti seges, Suaves tyranni, dulcis animorum inquies, Sapidum venenum, acerba dulcedo, adiocans Cordis catasta, nectar ad mortem, via Strata ad ruinam. Cura communis boni, Qua pectus istud aestuat, vestris procul Subdcuere hanc periculis mentem iubet. Sebaste, quae consilia meditaris? quibus Ageris procellis? tanta regnandi tibi Fastidia animum sede deturbant sua? Solem tuae prudentiae extinctum excita, Teque tibi tedde. Magne Rex, prudentia Non flectit astra: fata nolentem trahunt; Et obsequendum est. Iustus est mentis timor, Ubi structa fraus in verticem tuum patet. Nec esse amoena regna mihi possunt, ubi Crudus tyrannus exedit mentem timor. Sebaste, aberras: triste consilium abiice. Fidelitatis alia depofcit tuae Documenta menti genius innatus meae. Fidelitatem Numini nuper tuo Intaminatam teste iuravi polo, Et, quod decebat, hactenus semper sacram, Semperque puram praestiti: sed, si mei Causa, tot astra immitia accendunt faces, Tuo minantes vertici, quae me decet Exempla fidei Caesaris vitae dare? Satius recedosponte in exilium, et meum Caput tenebris tumulo, sed servo tuum. Immane si se pondus in collum meum Inclinat, ante discuti, aut rumpi decet, Perfidia quam se firmet, et tuum in caput, Meumque saeva toqueat fulmen manu. Ergo Sebastus fugiat. Hoc non est, tuo Favore abuti: est Imperi illaesum decus Servare, libertatis antiquae iubar Revocare, lanctam Civibus pacem dare. Si ratio Magno Caesari haec facit satis, Patere Sebastum excedere paterno solo. Patiatur unus, commoda in plures cant. Abominanda nomen ut macules fuga, Nunquam feremus. Nam quis in populum fluet Civemque sensus? Audiant turpi fuga Movisse te de patrio regno pedem, Dicent, favente sortis affluxu, tuam Fidem stetisse, quamve se servam diu Fortuna nobis praestitit, tam te diu Haesisse comitem lateris Augusti: at suae Ubi torvitatis impiam aversa exerit Fortuna frontem, quaerere salutem suga, Et involutum fluctibus regnum, dare Praedam aestuanti turbini. Quaenam haectua Fides, Sebaste est? Esse diceris meae Fortunae amicus, dum favet, sed non meus. Nullas amicus verus, attendit vices Fortunae euntis: five ridentem exerat Inimica frontem, sive fe nebulis tegat, Est semper idem. Tune patieris tuae Hoc famae elogium? Caesari affixus fuit, Dum favit aura; peior ubi navem impulit Ventus recessit. Tune, quem tanto loco Natura statuit, nominis honorem tui Tolerabis isto, a plebe, maculari probro? Auguste, fatis est: porrigo victas manus. Facundus iste spiritus, et oris sacri Ignis calente incendio se per meas Trahit medullas: ardeo, votis tuis Praebere specimen subditi, quod vis, iube: Habes paratum, mente, consilio, opera, Studioque, Caesar, nutibus Id ipsum mihi Spondebat alti pectoris constans fides: Nosti Andronicum ferre in Imperium manus, Lectoque Martis agmine, et ferri minis Terrere cives: fare, quem ponam modum Necessitati publicae? An campo meas Sistam cohortes, quamque iam certam parar Vim, vi retundam? Patruus nam quid tibi Hostilitatis intulit? Miles gravi Numero coactus, quo suum stipat latus, Nil sapit amicum; meque non vanos agit Animo in timores. Antequam bellum pares, Scrutare, quae consilia meditetur? cui Haec arma fini destinet? post, si tumor Violentus animi pateat, aut regnum impeti; Animum protervum milite opposito, et minas Frangere licebit. Quis tenebrosi queat Penetrare cordis abdita? in campum expedi Legatum, ut arma ponat, et tubas procul Removeat alta pace; ne belli metu Regnum inquietet: sanguinem, et honorem, et fidem Revocat in memoriam. Fronte simulabit pios Sanctosque sensus; mente secretam teget Rebellionem, perque non notos dolos In nostra damna saeviet. Et istud quoque Legatus addat: Visere antiquas Patrum Si lubeat aedes, quasque Maiores sui Coluere terias, arma dimittat prius, Militeque vacuus inferat portis pedem. Parere si detrectet, indicium dabit Mentis sinistrae in Caesarem, in patriam, in Deum. Exin iubendus, patriis umbram fui Esterre terris, seque in exilium vetus Subtrahere: quod si differat, grandi tuum Mole ruiturumfulmen; ut serues ruos Patrioque vastum incendium avertas solo. Fiat, quod optas: experimentum feres, Hunc nec moveri laude, nec frangi minis, Quis novit, annon huius impulsu, nefas Quod adhuc inhaeret pectori, et mentem quatit, Henricus attentaverit? Vires prius Quam perduellis augeat, tetro specus Claudatur antro. Militum denso globo Aula instruatur: illa vel cogat manus Dare vinciendas; vel animam impuram stygis Transmittat umbris. Sed quid Augusto fides Praestira Ioannis referet? Et quaenam fides? Quis hic Ioannes? Ille, quem carcer tenet? Infida missa pagina infidum probat, In innocentis verticem dolos struit. Auguste, cuius arguis fraudis reum? Non veritatem pagina, et apertum scelus Tibi locuta est? Mentis innocuae virum Arguere sceleris, quemque scit culpae reum, Tacere, non est debitus Regis suo Candor. Notatur fraudis Emmanulel reus, Qui me per arma protegit, et alta probat Virtute stabilem mentis erectae fidem: At proditorem reticet Henricum. Fides Quid haec meretur? Loquere: quid dubitas? taces? Profundiore carceris mergi specu, Stringi catenis arctius; fame premi, Sibi perire. Sic iubeo: ferro gravis Profundiore carcere henricus gemat: Ac qui fidelem praestitit Regi manum, Meliore vitam sorte felicem trahat. Me Rege certum praemium intactam fidem Semper sequctur, et scelus poenam feret. Spelunca. SCENA II. Andronicus explorat ab Harpago Mago, quis suae fortunae progressus sit futurus. Hic evocat inferni genios, qui et chorea, et signis aliis illi imperium praenuntiant. ANDRONICUS. HARPAGUS. DIu inquietus animus, et motus sua Sede in procellas agitur, ac nulla frui Datur quiete: volvor huc, illuc, neque Me parte ab ulla pacis arridet iubar. Huc ergo studium pacis optatae, ac amor Secreta caeli fata noscendi trahit Animum inquietum. Tibi, characteres poli Legere, benignus aetheris favor dedit: Tuscis reposta in abdito caeli sinu Decreta fati, tu futuror um ordinem, Seriemque propius aspicis: tu, quis mihi Sit amicus, aut inimicus, in claro vides Puroque Sole; nomina, et stirpem, et genus, Omnemque proprii lineam vultus tenes, Quin cogitata mentium arcana inspicis, Quos quisque volvat, certus observas, dolos. Tu mihi, quod artis Colchicae auxilio potes, Impende studium; ut sive abinferni lacu. Sive meliore a siderum aspectu, mea Videre fata liceat: an facilis mihi Ad vota ludat ventus; an motum mare Desiderato littore arcebit ratem? Generosus animi spiritus sortem tibi Spondet secundam. Saepe generosum doluc Eludit animum. Nullus est doli metus, Ubi causa honoris agitur, aut patria exigit. Quae certitudo amabilem hunc sensum probat? Quam fers in armis, aequitas. Saepe exitum Non bene secundum laeta principia trahunt. Inanis est ratio omnis, ubi fatum trahit. Hoc est, quod opto discere; an fatum meum Mihi secunda spondeat certis notis, An insecunda: quidquid ex astris potes Eruere, quidquid ex Avernali lacu Trahere in apertum, quo meam sortem legas, Manus adapta. Facinus est audax nimis, Tentare caelum, aut stringere invitam stygem. Sit aequum, iniquum; te voluntati meae Obtemperare convenit. Ad opus manum. Violenta tute nullus imperia excutit, Habes paratum iussibus princeps tuis. Hac parte mutus conside. En virgam mei Operis magistram, consciam caeli, et stygis. Hac moveo pigra sidera, et Avernie lacu Manes patenrom Solis in lucem evoco Suis ab umbris. circulum hac ternum noto, Sinuque medio scribo geniorum notas. Quos obsequentes nutibus Avernus meis Praestare gaudet. Iam Deos notos voco: Antra ditis, antra densis consepulta nubibus, Inter ignes, inter undas sulphuris natantia, Dii marini, Diique Averni, Diifluentis aeris, Profutura, si precamur, huc adeste Numina. En liquores, quos amatis hac propino amystide, Et liquori non nocentis misceo agnae sanguinem: Spargo vina, tingo terram: signa pacis ista sunt. Ergo nemo ad imperata nostra tardus advolet. Thura vestras uro ad aras, magna Ditis Numina! Ergo iussa in nostra promptum quisque cursum concitet. Ni volante penna adestis, intonabo carmina, Queis et astra stringo, et Orcum, Nereumque torqueo. Horridi Dei, superbi furva Averni Numina, Quos suum scelus beatis expulit de sedibus, Gorgonesque, harpyiaeque, vultures que Titii, Tartari canes trifauces; quidquid Orcus horridum Nutrit altas inter umbras; per paludem flammeam, Quam timetis, quam profusis lacrimis accenditis; Per Iovis verenda sceptra, per tridentem nerei, Per nigram Ditis securim, per trifaucem Cerberum Per tot hydrae pullulantis colla, vos huc advoco. Mota terra pande hiatus, oscita in voraginem, Unde spiritus vocati sortiantur exitum. Huc adeste fata, sortesque Andronici prodite. Quid morarum? non volatis iussa nostra persequi? Ergo carmen, quod pavetis, horridum execrabile Intonabo. Iam rece dit fax diurni luminis, Noxque tetro furva peplo caeli obumbrat sidera. Obsequentes advolarunt noctis atrae filii. Eia nostra adiussa sortes Andronici prodite. Nox. Saltus. Cometa primum clarus, deinde sanguineus, disparet. Inter saltum Geniorum ostenditur Andronico diadema, et alia signa Imperii obtinendi. Aperta res est: Ipse vidisti: tuo Benigna caeli fata venerandum parant Diadem-a capiti. Quidquid optabas, habes. Recedo in antrum: gravia me poscunt: vale. Id moneo: quae sese ingerit sponte in sinum, Spei obsecunda, sequere fatorum viam, Geniique ductum: vetera, quae infelix diu Princeps tulisit. ad gloriam calcar dabunt. SCENA III. Invitatur ab Alexii legato Andronicus, ut dimisso exercitu Constantinopolim ingrediatur. Detrectat ille manumittere exercitum: ideo declaratur rebellis, et laesae maiestatis reus. ANDRONICUS. DUO LEGATI. PAtuere fati sensa. et obiectu sui Augusta regni pompa supprossum diu Recreavit animum. Sceptra me Orientis manent, Totumque late Caesar Imperium regam. Exsurge felix anime! iam pedibus premis Insanientes hostium fastus, quibus Tua damna fuerant risui. Advenit dies, Quo perfidorum barbaro Imperium iugo Eliberabis, perque calcatos gradum Movebis hostes, teque sideribus parem Sacro advolutus genui adorabit Sinon, Sed non inultum. Qualis ubi fulmen rapit, Commotus ira Iupiter, totus timet, Trepidatque mundus, talis ubi sceptrum manus Rotarit ista, fulmen in sceptro geram, Terrebo, feriam proteram, excutiam impios, Furiasque regni, et publici pestes boni. Discetque mundus, esse me sceptro parem. Legatus adsum Caesaris; Pacem Imperi Posco et quietem: verba mansueta excipe Benignus aure; queis suum, et regnis tibi Loquitur dolorem; quodque te, Princeps, decet, Augere vulnus vulneris metu abstine. Quaecumque iussit, loquere. Mihi gratum accidet Expergefactum cernere nepotem meum Lento a sopore, et nobili in mente indolem Vivere capacem gloriae et avaram simul. Tibi hospitalem Alexius pandit sinum, Amatque charum patruum amplecti, cui Invisa tot per lustra fortuna auream Invidit horam: at quando tam dubiae rotant Regnum procellae, seque communis pavor Fundit per urbem, milite adducto metus Augere parce. Caesar hoc nota a tua Fide reposcit: quas trahis tecum, iube Cedere cohortes: dignitas quantum tui Expostulabit militem, qui te suis Tueatur armis, ipse selectum tuo Lateri adhibebit. Sic suo regnum metu Plene solutum, laetum in amplexus tuos Se sponte fundet Nomini Augustus meo Parum studere proditur. Nam quod meam Fidelitatem crimen in dubium vocat? Cohorte lecta militum stipor latus, Verum est: sed inde nulla metuenda est suo Regno procella. Patruus advenio: scio Quid ratio poscat sanguinis. Legem dedit Natura amoris sanguini inscriptam. Suae Si me quieti turbinem inserre autumas, Errore vano ducitur; neque hic metus Decet nepotem. Cura si Imperii animum Flagellat aliqua, publicum in populi statum Convertat oculos, et notet quales ferae, Quam avidae cruoris, totque caesorum nece Contam inatae, nobile Imperium occupent. Quocumque vertas lumina, Oceanus mali est, Et omne late inundat Orientis decus. At is prementem turbinem vel non videt, Vel non videre simulat. Hinc pestem reo Quae de Sebasto in Civium damnum fluit, Xenesque mores, sanguinis nostri probrum, Indormiente negligit cura Si honor, Studiumque honoris omne dimisit puer, Ego impudenti fastui opponam virum, Ego superbam, barbaram, atrocem, impiam! Immanitatem pedibus attritam dabo. Mihi suadet istud publica Imperii salus, Debita saluti civium cura, et mei Sanguinis honestas. Ergo decretum tibi est, Non amovere militem? Aquoniam idpetis? Ab Andronico? vindicem iuro Deum, Non ante latere miles abscedet meo, Quam se Sebasti perfidus ponat tumor Aulae remotus munere, et reliquos dies Contrahere ad ima iura privati sciam. Audi ergo iussa: Caesaris laesi reum, Patriae rebellem, perfi dum Imperio, boni Communis hostem enuncio. ita Caesar iabet. Vade hinc, et irae Caesaris adapta caput. Mihi ista? sum rebellis? in patriam reus? Communis hostis commodi? Capiti meo Inceumbit ira Caesaris? Labem hanc mihi Patiar inuri? et interim, tanquam integrae Fidei, Sebastus Regiam et Procerer suo Lubitu rotabit? Iste decernet dies, An plus Sebasti possit insidi fides? An ista iustis ignibus calens manus? SCENA IV. Ad reponendum suae tranquillitati Imperium deliberant Proceres de mancipando carceri Sebasto. HENRICUS, ADRASTUS. CLEARCHUS. ISAACIUS. STEPHANUS, VIolenta quamvis fata depositum pede Premant superbo publicum Imperii bonum, Meamque primus sortis aspectus fidem In arma motam luserit, iuro tamen Sidera animantem Cynthium, et puri auream Facem diei, quamlibet prima irrito Ierit sagitta vulnere, haud ibit sequens. Urgebo coepta, nec ante revocabo manum, Quam dissipatis nubibus melior dies Regno gementi alluceat, seque aureo Pax vecta curru reddat Imperio. At opus Quodcumque grande, grande consilium petit. Exigite amici media, rationes, modos, Turbata queis fortuna stabiliri queat. Geminus beatitatis est nostrae polus, Curare pacem, et publicum Imperii bonum, Cardinibus istis nostra versatur fides. At iam supremum morbus ubi cumen tenet, Certo supremum pharmacum adhibendum est malo. Nota est malorum causa, quam populus palam Proceresque clamant; notus, eversor sacrae Pacis, Sebastus Stirpitus radix mali Haec eruneda est. Inde quam tanta prece Populus anhelat, pacis adveniet dies. Quid ergo lentas desides trahimus morae? Scelusque patimur libero frui die? Mentem erigamus, mentis erectae manu Rumpamus illa vincula, in quibus diu Patriae iacentis pulchra libertas gemit: His proditoris Imperi, arctemus manus: Et si secundos exerit tandem bona Fortuna vultus, vinculis gravem suo Sistamus hosti: geminus hinc fructus gemens Regnum beabit: Laetus hae praeda, suam Iram Andronicus ponet, et muris procul Arma amovebit; quique iam impunis fremit Sebastus, ultra desinet Cives suo Premere furore. Saeviat in unum calor Iustae ultionis, quando de unius nece Meare totum vita in Imperium potest. Cadat una ferro victima, ut vivant super Multi innocentes. Nempe privatus cadet, De plebe genitus, stirpe vulgari edirus, Quem Caeca, et invida optimis viris Dea Vulgi iacentis orutum fluctu, arduos Tulit ad honores, civium ut fastu suo Inambularet colla, et immani iugo Subiiceret Aulam. Mitoor fensus tamen Si suadeat clementiam, ferro gravis Procul in remotas ultimi mundi plagas, Nullique nota littora ablatus gemat; Secundioris sortis eversas vices, Iraeque flammam exercitae assiduo riget Imbre lacrimarum. Regiam sperohac via Sereniorem posse restitui in diem. Sapientis ista pectoris sensa approbo. Pereat Sebastus. Istud et caelum iubet, Et ratio suadet. Ista sed coepta ut suo Fine potiantur, quanta tempestas mare Rei movebit publicae! quantus furor Et hinc, et inde saeviet! quantas se aget In scissiones populus! Armatae latus Cingunt cohortes impii: quanto hic opus, Ut vinculetur, robore? aut quantis dolis! Hic ars labores, adiuvet et artem labor. Tumultuosis motibus ne se levent Vulgi procellae, prima sit fraudi via. Si fraus paratae fraudis ingenio obviet, Dolosque frangat; viribus agendum reor, Quem sraus nequivit, occupant vires locum. Nec fraudibus, nec artibus vivax: caret Animus, iacentis Imperi intentus bono. Surge anime! felix anime! qua caelum vocat. Sed cardo strepuit: prodit Augustus: gradum Firmate vos hac sede, dum latebris caput Tantisper abdo, et Caesaris sensa aucupor. SCENA V. Convulsum Reip. statum dolet Alexius. Solantur eum Sebastus et Henricus. Ne Andronicus irrepat, et populi favorem aucupetur, undequaque provideri iubet. ALEXIUS. SEBASTUS. STEPHANUS. O Nimis acerba fata regnantum! o brevis In nostra pronae damna fortunae favor! Quo recidit alti splendidum regni decus, Amor, timorque Caesaris! Mille Agmina Furiarum, ab orci squalidis antris viam Rupisse credo, seque violento impetu Inferre nostro pectori, et totos sinus Mihi lacerare. Torva fulphreas quidem Per totum Alecto vibrat Imperium faces, Sed meta tantisceleris est sinus meus. Huc tela, et ignes convolant; huc se furor Exonerat omnis. Cordis o nimium gravis Turbo inquieti! Quando tormentis meis Dabitur quietis hora, qua valeam diem Sine nube purum cernere, et Caesar miser Esse sine pavido mentis afflictae metu! Astra on f sta! Vester est ergo iocus, Per sceptra Regum ludere; ut quanto altias E plebis unda tollimur, tanto metus Nos gravior intus cruciet, et totos sinus Mergat procellis? Misera conditio est quidem Tua, Imperator, et miser Regni status: Sed non dolori habena laxanda est. Dolor Timorque agenda turbat, In solio suo Si Domina constet ratio, constabit salus. Consilio et arte quodque discrimen cadit. Opinione, fausti et infausti sumus. Miseria tanta est, quanta concipitur: tamen Non tanta caeli aversio est, quantam putas. Prudentis animi sensa, rationis facem, Consilia rebus apta convulsis para; Sperare laetos poteris Imperio dies. Audite vestrum Caesarem Heroes viri. Conditio praesens Imperi, et rerum status Oculum excubantem poscit, Hinc Argos meos Vos esse iubeo. Stephane, tu classem mari Statue propinquo; et forte si pontum sua Tabulare classe patruus attentet, pares Oppone vires. Isaci, in campo ordine Digere cohortes. alter exemplum alteri Sit Martialis roboris: quoquo loco Rimetur aditum, pessulum inveniat. Pari Virtute agendum est, donec excussum hoc solo Videamus hostem. Tu forum, et muros tene Clearche, et omnem divide in partem vigil Curas Gradivi, parte quo nulla queat Coire civis, seque capitali Imperi Coniungere hosti Regiae nostrae tene Portas Adraste, ne quis irrumpat dolus. At militi gregario haud minimum mei Dabo pondus auri Sola plebeiam fidem Sonantis auri massa in officio tenet. SCENA VI. Comparet coram Alexio Ioannes, enarrat modum, quo solutus fuit carcere. Indignatur Alexius; minatur Ioanni mortem, qui dolet fidem suam ingratam esse Caesari. IOANNES, ET QUI SUPRA. ASpice sacratis genibus affusum reum Auguste Caesar! carcerem excussi, pedes Manusque solvi vinculis: grande hoc potest Facinus videri; non tamen merito tuam Quod moveat iram. Quidquid hic cernis, tuae Studium est salutis, candidae et mentis fides. Haec mihi catenas dempsit, haec stravit tuos Viam ante vultus. Estne Germanus meus? Num ludit oculos phasma? num verum intuor? Portenta quae spectamus? umbroso specu Liber Ioannes ante Caesareos pedes Prosiliit audax? Grande praesagit malum Attonitus animus! Credere repugnat fides, Quod cernit oculus. Erige recurvum genu, Modumque repti carceris, et arcto pedi Catenae ademptae, candida enarra fide. Quae stupeat animus, quaeque vix credas, Expono iussu. Dum diu ferro gravis, Cinctusque tenebris, asperi invidiam poli, Sortemque duram defleo, quod me tuo Latere revellat, et facultatem neget Amoliendi capite ab Augusto dolos: Audio repente incondito armorum sono, Et vi feriri carceris tetri fores. Mox rupta claustra ferrea in terram ruunt, Oculisque reddunt limpidum attonitis diem. Circum iacentes video custodes suo Sanguine natantes, arma disiecta, et viros, Civesque, militesque communi impetu Fervere: tandem medius e turba ruit Henricus, et de vinculis manus mihi Pedesque solvit: surge, dicebat, reses, Et in ultionem vindicem dextram para. Pudeat honestam Regia a stirpe indolem Duxisse, si, quae sanguinem in tuum probra Fluxere, lentus aspicis, nec te illico In ultionem iustus accendit furor. Ego pura iuro sidera, Sebasti impium Ruam in tumorem, auda ciam ferro oppriman. Scintilla si par pectori insedit tuo, Aude Ioannes; proximum accede ad patrem, Ora, ut paratam praestet henrico suae Cohortis iram: causa non patitur moram; Gressus adurge. Talia effatus loco Pernix recedit. Tenuit attonitum stupor Animum, rigensque in ossa se fudit pavor. Sed subiit etiam candor antiquus, fides, Amorque mentem, queis adorabam tua Auguste merita; meque iusserunt sacra Ad genua fusum pandere nesandam doli Seriem parati. Auguste, si fidem aestimas, Tibi probatem saepius, quae mens mihi Consilia dictat, accipe. Ut atroci malo, Fraudique larvam detrahas, Xenen iube Se sponte claustro condere; repressam hostium Flammam videbis; quaeque sub muris fremunt ARma, et minante funera in ferro gerunt. Piocalrecedent. Nec patere (quantam tuo, Contra parentem proprium exhibeo fidem! Agnosce Caesar) ne patere patri meo Urbem patare. Nec grave id fuerit, mea Consilia si non despicis, Primum suo Latere abstrahatur populus, et nimbo aureo Emptam saluti Caesaris voveat fidem: Deinde Proceres Stringe. Sic stabit tuo Devota sceptro patria, et patriae salus, Audace nimium graderis ad fraudem pede. Suspecta sunt consilia, quae Domini sui Excogitavit proditor Quisquis semel Incepit esse perfidus, nunquam fidem Resumit animo. Auguste, quos fingis metus? Meo a parente? vilis est genius, cui Hostis timori est, quem nec ar mato satis Miles tuetu robore, nec ullas potest Aliunde vires legere. Si causa exigat, Ipse in parentem filius vindex ruam, Et in sa vorem Caesaris ferro impiam Vim vi repellam. Sanguini dandum est nihil, Ubi res aguntur Principis, cui nos Deus Subesse iussit. Nullus est genitor mihi Si machinatur Caesari Augusto dolos. Auguste Princeps! Proditor, cede, et tace, Satis malorum voce funesta editum est. Super est id unum, ut laesa Maiestas suum Vindicet hoaorem, et pectore ex imo inpiam Extrudat animam. Tollite hinc famuli scelus, Vinctumque ferro condite abstruso specu. Auguste! Lingua perfida! et non dum siles? Quo scelere stringor? Principum non est sui Iussi, velacti cuique rationem dare. Auguste Rex! Sum Rex, tuo damno; ut nefas, Quod perpetrasti, vindicem. O terra! o poli! Audite miserum! Surda sunt astra ad preces Linguae impiatae. Sidera! imprudens nefas Quod perpetravi! Casear infelix! tuam Deploro sortem, non meam dum me loqui Prohibes, latentes noste detrectas dolos, Et obstinatus propriam in caedem ruis. Sed acuat arma Avernus in caput meum, Furantque abyssi; quamdiu in venis mihi Sanguis meabit, ense confossus licet, Qua me obligavi Caesari, hac moriar fide. SCENA VII. Ephoebus adfert nuntium turbatae, et per arma in Sebastum saevientis Civitatis. EPHOEBUS, ET QUI SUPRA. CAesar, sinistri nuncius casus tuam Auctoritatem posco. Quis turbo mei Sortem lacessit? Cive qui possit suo Viduare tecta, et urbis augustae lares Sepelire cinere. Fare. Nec tubo moram Patitur, nec ori verba concedit dolor. Propera in medelam. Quodmalum Cives premit? Tota est in armis Civitas: miles futit Vicos per omnes; quaque vasano impetu Rapit ira torvi militis atrocem manum, Flu minae profusi sanguinis inundant solum, Cadaverumque mixta congeries iacet. In quod ferocit ista tempestas caput? Communis inter arma vox plebis calet, Pereat Sebastus, pereat Imperii ultima Procella nostri. Quis sceleris auctor, facem Praefert furorit Henricus hunc fluctum movets Iamque superato colle, castelli loco, Fanum occupavit, utque verborum est potens, In concitatum turbinem plebis suas Transfundit iras. Sufficit. Mendax nimis Fortuna! quo progrederis? et tantum tibi Impune liceat? Flamma si veteris calet Fidelitatis pectore in vestro viri, Nunc est probandum Caesari, Huc mecum adlares. ACTVS IV. SCENA I. Angelus et Adrastus suadent Sebasto, ut ad sedandam populi seditionem se publico subducat; sed consilia detrectat; ideoque in vincula captivus conicitur. SEBASTUS. ANGELUS. ADRASTUS. ADraste, res est prodita. et noster labor In Sole aperto est. Ille, qui faustam Imperi Curare primus debuit sortem, suas Bono opprimendo publico impendit manus. O bellunini barbarum cordis nefas! Sic innocentem Caesarem impietas petit? Sed detinerinescium tempus fugit, Questusque vanos auta praeteriens rapit, Praeoccupandus fluctus est, ne per moram Praeoccupemur. Miles in promptu est tibi, Fervidus in arma, prodigus vitae, tuo Parere facilis nutui. Palatium. Praeoccupandum est: militem huc densum trahe, Portasque muni: deinde selectis latus Stipatus armis coge ad Henricum gradum: Alloquia posce; mitiga soevum: Imperi Alexiique nomine, indultum omnium, Veniamque sponde, et adde don andos die, Quoscumque nocte carceris turris tegit, Si saeva ponat arma ad Augusti pedes, Si contumace pectore obsritat, neque In pacta durum mentis inclinet gelu; Templum corona militis lecti obside; Ferroque et igne mortis extremae iniice Iustos timores. Si metus nondum exprimae Oblata pacta, caede permixta obrut Iuvenes, senesque: neminem ferri impetu Sexus, vel aetas eximat. Quando scelus Commune fecit unus, in poenam parem Trahantur omnes. Ecce, quae Imperii statum Fortuna versat! Ruimus; et nullus spei Locus est superstes. Unicum hoc miseros iuvat, Sperare dum nil possumus, pariter nihil Optare. Quid ais? anne seditionovo Impulsa fluctu vertici incumbit meo? Quod ominaris, verticem, Princeps, tuum Petit haec procella. Stephanus, Isaclus (probrum Palmare magno Caesari!) in partes eunt Saevi Andronici, cuius adventum brevis Dabit hora in urbem: populus exultans fremit, Et infecundum patrui advent um vovet. Meliora iam sperare fortunae vetat Fluxus sinistrae Nulla spes navi est fuper, Ubi vela, clavum, et anchoram abripuit Notut. Aspice, Sebaste publicae afflictum rei Statum, frementes plebis insanae globos, Periclitantem Caesarem, Civestuo Capiti minantes, militis densi impio Furore strata funera: et parva manu Tantam piocellam posse componi putas? Ergo, ut supersit unus, Imperium ruat? Haec urbs, voluptas Numinum, sedes Deum, Et gratiarum Regia, repente obruta Arena fiet caedium, ac tumulus suo Civisupremus? Quamdiu clavum tenes Potentis aulae, et primus Augustum latus Stipas minister; turbinem turbo premet, Fluctusque fluctum trudet, et fuso viae (probrum) Sanguine natabunt: tuque (quod grande est) Tot innocentes victimas fastus tui, Voles perire? Ah! publiciad scopum boni Tua meditata flecte Si sapis, caput Eripe procellae, teque semoti tege Regione mundi: turbidis rebus dabit Serenitatem melior optatam dies. Consilia amantis accipe, Sebaste, et tuit Attende rebus. Parce, (si renuis) tuis Favere studiis nulla me ratio sinet. Equidem tuis periculis meum latus Opponere velim; at stringere armatam manum In ipfa tecta patriae, et cruda nimis Saevire caede Civium: hoc pietas vetat, Natura prohibet, improbat caelum, omnia Iura execrantur. Ergo, quod praesens petit Tempus, quietis sanctae in amplexum rue, Cede Androaico, cede violento aestui Populi furentis. Praestat, e patriae sinu Sponte emigrare, patriae ut constet vigor, Quam vel cadentis patriae cinere obrui, Vel a furente tarpiter plebe eiici. Quid anime suades? Cedere e campo prius, Quam tela sumam dextera, atque hosti obviem Et serro, et igne? Vilis haec genii est nota. Non, non migrabo. Sed mea possum fuga Servare vitam Civium In fugam pedes Aptemus ergo. Desipis: sic te reum Damnabis ipse Innoxiam mentem, fuga Probat nocentem Parte qua dici potes Nocens, Sebaste? Fide vel iusto tuam Caelo salutem, vel nece inhonesta occuba. Absiste: caelum fronte eontraxit minas, Et te severo luminum obtutu aspicit. Fuge ergo, clima quaere, quo terram dies Purior inaurat. Vilis ah! anime! iterum Plebeia sensa concipis. Firma gradum, Hosti resiste; vid eat Augustus tuam Fidem, probetque, Caesarem quis quis petit Turbo, per istud ante penetrabit latus. Quae cumque regni est cura, quam Caesar meis Imposuit humeris, pectore inseacto feram. Illum rebellem Caesari edico suo, Patriae saluti perfidum, infestum Diis, Orco execrandum; iussibus quis quis meis Obtemperare renuit, et in hostem impium Armare dextram, Surgite in ferrum viri, Micumque. Siste. Sera medicina est malo, Quod provocasti Iam potestatis tuae, Sebaste, vela contrahe: est regnisatis? Nunc imperare desine, et ferro manus Da vinciendas. Istud Adrastus mihi? Sebasto Adrastus? Iuro stellantes polos. Ferrum involate milites. Fata impia! Tuum ipse iusta fata traxisti in caput, Consilia quisquis sana detrectat sequi; Stratam faventis deserit sortis viam, Carpitque iniquam. Quod malum toleras, tibi Debes Sebaste. Monita voluisses mea Arripere, poteras sorte meliori frui. Iniqua fata! Iusta fatorum via. SCENA II. Gaudent regni Primores captivitate Sebasti. Constituunt vinctum Andronico tradere, ut causam ulteriorum motuum succidant. HENRICUS. STEPHANUS. ISAACIUS. ANGELUS, ASpirat aliquod pacis optatae iubar, Rursumque patriae pulchra libertas caput Evolvit atra nube. Qui crudus Rei Vincula parabat publicae, incurtit sua. Maxima dolorum causa nostrorum gemit Sub vinculorum pondere Sebastus, cui Non placuit, esse liberum regnum, suae Placeant catenae. Vincula at nondum cadunt Nostri timotis. Nescio, quam animus mihi Nubem malorum pingit, et veteres novo Metut imores auget, ut certae spei Nondum explicare vela possimus, Foris Furit Andronicus, arma disponic, minas Intentat urbi: nullus hic radius spei est Pacis futurae. Gaudio nulla est via, Plurima timori. Vulgus ignarum boni Studet ruinae propriae: frendet, fremit, Suumque nostro condere occasum parat. Praeoccupemus impetus, quorum metum Ipsa affiat umbra. Mente quam sortem sibi Describat Andronicus, id nondum patet. Hinc partem in omnem cura ducenda est. Nihil Non praecavendum est, quando suspecta omnia Merito timentur, Sive sincerotegat Auxilio am: cum, sive conductis ferat Hostem sub armis; cautius tota procul Arcetur urbe. Qui sapit, prudens cavet Potentem amicum, quem potestiequens dies Facere inimicum. Neino fortunam suam Nutare patitur, quan do firmari potest. Ut arceatur urbe, prudenti est satis, Quod obesse possit. Saepe discrimen leve est, Quando est remotum; crescit accessu suo, et Propinquitate gravius accersit malum. Securus anguem nullus in sinu gerit: Quo lubricante blandius motu subit, Hocsua venena tutius in imas agit Cordis medullas. Radius at quidam mihi Fulget quietis, nostra si vester probat Consilia nutus. Mittere Sebastum licet Loris, catenis, vinculis ferro gravem Ad Andronicum: forte placatus, sui Animi furorem in sanguinem indignum evomet Urbique parcet. Ante iuravit, prius Non liberare militum hanc urbem metu, Qliam dignitatis apice deiectum suae Videat Sebastum. Vota cum cernet suum Tenuisse portum, pondus irarum exuet Unumin Sebastum, nosque tranquilla frui Dabit quiete. Sancta consilia probo. Sed, dic, quis animus Caesari? quantos vomu In nos furores? Caesarem velox adi, Aperi, quod actum est: credatin bonum suum Sudasse nostra studia: nos aequi piis Legibus adactos; ne gravis fluctus, sacrum Quiiam petebat Caesaris magni caput, Una in ruinam traheret Imperiistatum: Nihilesse iam, quod Caesaris grandem metu Percellat animum: nostra nos pedibus sacris Affundere arma: sanguinem et vitam suo Nos immolare vertici, promptos gradum Per tela, et ignes ferre, si forte impetus Vel hac, vel illa parte in Augustum ruat. Necessitatem denique supremam exhibe. Quae nos ad istud facinus audendum impulit; Et fac, placere gesta, queis ipsi salus, Pax alma regno, civibus rediit quies. Consilia sancta appropero. Si caelumbona Inclinet astra. a Caesare probandum reor, Quodcumque gestum est. Ecce sed scenamsubit Reus Sebastus; sistite hic tacitum gradum. SCENA III. Infelicem suum casum deplorat Sebastus: dumque advertit Henricus adventare Andronicum, occurrit cum suis, huic Sebastum traditurus. SEBASTUS, ET QUI SUPRA. ALiquidne superest, saeva quod sortis manus Rapiat Sebasto? perilt et famae decus, Et gradus honoris. Vita, quae superest, mei Est umbra nuda: si hanc amas, etiam rape, Crudele fatum: Lapide sub eodem merum Mei hoc cadaver, spesque delusae, ac opes, Adblandientes gratiae, Regum savor, Obsequia densa Civium, decora omnia Tumulentur. Isthuc nempe me infido gradu Sors extulisti; lubrico ut starem loco, Graviusque ruerem. Perfida! inconstans, rapax, Inimica sernper fortibus viris Dea! Meminisse veteris gratiae sero pudet. Ibat secundo facilis impulsu ratis. Favoniorum ducta fa mulantum halitu, Portusque iam tenebat optati ostia; Sed tu repente turbine evertis mare, Arcesque portu, et naufragam allidis gravis Scopulo doloris, Stultus est, quisquis tuis Sua vela Zephyris explicat: Siren, iocis Blandita, perimis; toxicum Circe impia Porrigis in auro: ludis, et ludo necas, Blandiris, et morsumimprimis: iocos seris, Ferisque: rides, lacrimas risu cies: Puros in oculis explicas Soles, gravem Atrae procellae turbinem in sinu foves: In fronte Charites prodis, at subtus tegis Immane monstrum: gaudium obtrudis fugax. Sed sempiterna gaudium poena excrpis, Fugax voluptas, maeror ignarus fugae, Dulcedo amara, dulcis et amaror, brevis Vena Paradisi, longus Inferni vapor. Habes Sebastum, perfida, exutum omnibus, Miserum, dolentem, perditum: exsaturameo Famem dolore: par mihi aerumnis sinum Anima occupavit, ut furere quantum potes, Tolerare valeam. Disco (sed sero tamen) Nullum beatum credere in terris, licet Fecunda sors, et gratiae in sinum fluant. Sero favorem sortis elusum gemis. Ad Andronicum ducite Seba stum reum. Sed quis repente Martiae clangor tubae, Increpuit aures? Pansa regales notas Vexilla referunt. Ipse, nisi fallor, gradum Huc Andronicus urget Infaustum diem! Quid agimus? animos hora constantes petit. Captum Andronico tradere Sebastum licet. SCENA IV. Henricus cum suis praesentat Andronico Sebastum, quem Andronicus iubet exoculari. ANDRONICUS CUM EXERCITU, ET IIDEM, QUI SUPRA. TUtela nostri Martis, Heroum decus, Et pace, et armis inclite, ad tuos pedec Obsequia cordis ponimus, honorituo Meritum in tributum, vinculis fern gravem Damus Sabastum, regni Avernalem facem, Iuris tyrannum publici, patriae tygrin, Qui solus omne oppressit Imperit decus. Quae vincla stringunt impium, haec eadem tui Animi furores vinciant. Iustam quidem Iram attulisti; sed tamen pari potes Discriminare lance, quos reos agas, Quos innocentes candor excuet suus. Arridet oculis munus et vestram fidem Amplector animo: sidera adventu meo Nihil evenire turbidum Imperio sinant. Calcata regni iura, suppressus vigor Legum, tyrannis impio incedens gradu Huc me vocarunt, patriae ut lacerae suam Integritatem sanciam, et nimium grave Collo proborum Civium excutiam iugum, U que pietatem cernat Imperium, et mei Moderationem pectoris, vitam (licet. Mortem mermerenti) mille facinorum reo Dono Sebasto. Vivat: hoc pietas iubet: Sed vivat oculis cassus, et caeco specu Antrisepultus duplicem noctem ferat: Hocsancta poscit aequitas, nesit scelus Impune, nec vindicta transcendat modum. Est cruda pietas, barbara est clementia. Crudele monstrum, bellua immanis, tuos Satia furores, exple et indignam sitim In innocente sanguine ebasti, Feram, Quodcumque crudus barbarae mentis furor Excogitare possit: est capax mihi Mortis obeundae, et inter aerumnas diu Vitae trahendae pectus. Effossis magis Laetabor oculis; nempe, ne videam Impera Lapsum cadentis, quamque tu ferro paras Regni ruinam. Saeve! quin etiam mihi Rescindis aures, ne vel immitis ferae In voce tonitru, et arma sacrilega et pios Gemitus cadentum prolium, et matrum et patrum Audire cogar. Hoc tamen tuoultimum Ab hoste disce: parcius euntis rotae Credere favori. Nos quoque excelsumtulit Fortuna ad Auge. Credidi firmo loco Fixisse gressum; lubricum, et praeceps fuit Iter ad ruinam. Concidi, et mecum meae Spes conciderunt, Ite, quod iussi, date. SCENA V. Occurrunt Andronico filii Emmanuel et Ioannes, qui paterno affectu recipiuntur. Quia tamen pater suspectam habet Emmanuelis ferociam, Ioanni, quamvis minori, clam altero, promittit Imperium: detrectat Ioannes, et pro Emmanuele ac Alexio agit, ANDRONICUS. EMMANUEL. IOANNES. AMande genitor, astra te servent diu, Qaem post tot obitas mensium ac anni vices Tandem receptum filii stringo sinu. Affulsit ille Cynthius tandem, patris Quo basiare liceat optatas manus. Sibi favores ubere in nimbo pluant Benigna caeli sidera, ut suo patre Diu fruantur filii, et discant pari Itinere niti ad gloriam exemplo patris. Ochara patri pignora! o melior mei Animi voluptas filii, quos dum meo Ade ingo sinui, gaudio laxo viam, In vosque me diffundo: vos video specu Coeco solutos, et catenato manus Pedesque ferro liberos, vinctos quibus Crudelitatis tenuit alienae furor. Tenuere corpus vincula, et ferririger; Sed anima semper libera affectu adsuum Patrem volabat. Parce, mi genitor, tuo, Sed curioso, filio; quid te trahit. Ut tam potentis hostis in partes eas? Hoc curiosi filii ingenium procax, Me suspicari plura prudentem iubet. ad partem. Brevis docebit hora, quod patrem rogas. Paulum hinc recede nate: tu mecum gradum Siste hic Ioannes: pauculis tecum iuvat Conferre plura Nate, visceribus magis Mihi chare nate; quem ordo fatorum aspicit, Benigniore lumine, et magnis parat Titulis honorum, purpurae, et sceptris: tuae Fidei profundos detego cordis sinus, Tu, quae revelo, pariter arcana tege Pectoris in umbra: nate, fortunae tuae Martem hunc ferocem ab littore remoto traho. Quae pervicacis sortis invidia meos Rotarit annos; quantus in caput meum, Tuumque fluctus turbine insanosuas Versarit iras, quodque meminisse est dolor, Quam proprius in me fuerit immitis nepot, Crudelis inte patruus, nosti. Emicat Nunc ultionis hora sumendae, et tibi Regni obtinendi: tota plebs nutus meos Suo furore sequitur, et nostram vocat Adsceptra dextram. Sponte venienti sinum Subtrahere sorti nemo, nisi demens, velit. Hodie imperabo; tuque sublimem patrem Hodie videbis Regio in solio. Tibi Sors haec paratur, nate, spes generis mei, Unumque columen patriae, et fessi patris. Pridem decebat, sede regali tua Merita locari, genitor; at, quo me voca: Quis ausit ire intrepidus? Emmanuel gradum Hunc iure poscit, maior aetate, et sinu Prudentis animi. Candida est sides tua, Suspecta fratris. Iusta decrevi: tibi Debetur altum Regiae frontis iubar, Soliumque regni. Velle te fili decet, Quod velle patrem videris. Veneror patrit In me favorem: at quantus in collum tuum Calumniarum turbose fundetus! manu Rapuisse debitum alteri sceptrum arguent, Regni tyrannus audies. Unde haec canis? Alexius adhuc iura regnanditenet. Sed non tenebit, Caesar ignavus, mera Umbra imperantis. Impiam mentem sapit, Maculare velle regias fuso manus Sanguine nepotis. Nulla si ratio meet Fulciret ausus. Retia tetendi: sera Nunc est agenda, nulla cui superest via, Per quam salutem quaerat, aut ineat fugam. Simulandus animus alius est. Genitor habet Ad parteus. Natum obsequentem: quod voles, nutu iube. Prudentis istud filii est: pridem mihi Spondebat istus indolis genius tuae. SCENA VI. Ioannes confert cum Legato Aquitaniae de modo, quo liberari possit Alexius ab Andronici crudelitate. IOANNES. LEGATUS AQUITANIAE. AD te ferebar; commode occurris mihi Amande Princeps. Quo gradum solus citas? Et, ut videris, fronte submaesta, graves In mente curas volvis? Est intus dolor, Gravis est procella in pectore: at quam non mea Fortuna, sed discrimen alienum movet. Sortis alienae damna sic suffer, tui Turbare ut animi candidum haud possint diem, Si penetrat ultra sensus, indignus viro est. Est digna pietas illa, quam corde exprimunt Aliena damna. Digna; si sensum tamen Moderationis legibus ratio regat. Frustra occupatur ratio, cum vanum mali Omne est remedium. Inanis est ergo labor, Non profuturo emet infaustum dare Praedam dolori. Liberum non est, amor Quod imperavit. Mentis excelsae vigor Est contra amorem clypeus. At prudentia Succumbit omnis, sanguis ubi pugnat. Tuis Tangere videris Caesarem dictis. Is est, Qui mihi serenas Cynthii obscurat dies, Quod imminere vertici Augusto malum Video, moloslus cordis est, cuius meo Dentes inhaerent pectori, et morsu fibras Tenace laniant. Unde (sed frustra) piis Sua damna lacrimis defleo Erravi: meas, Dicere decebat, lacrima aerumnas sequor. Nam fata sic sinistra in aversum trahunt, Ut quanto amoris crescit in fibris calor, Tanto ira moior Caesaris Gaavius meo Capiti minetur, Causa quae tanti est mali? Meliora cupio Caesari, at boni in vicem Peiora resero. Diligo; at amorem mihi Odio rependit: Caesarem studeo neci Eripere; at ille rapere me in mortem studet. Sed ista fati iura sunt: Alexium Volunt perire sponte; dum lucem sinunt Rationis odiis obtegi, ne per meae Alloquia fidei videat interitum suum. Quae mihi pericula loqueris? vel qua minies Fortuna parte in Caesarem innocuum iacit? Sagax amori est indoles. Facile est mihi Adinvenire rebus extremis modum, Quo mitigentur fata, violentum licet, Periclitanti Caesari aperire hunc decet. Equidem deceret; iamque tentavi; locus Fidei est negatus. Sana quid porro iuvent Consilia, si suspecta sit dantis fides, Nec merear aliud inde, quam laevo aspici Oculo, et prosundo carceris mergi specu? Ergo mihi, qui te candida novi fide, Pectoreque aperto, retege consilia. Tib Arcana pando cordis, O utinamquoque Incautus ista Caesar audiret! Periit Spes imperandi Alexio: ambitio impotens Solium occupabit, perque calcatum caput Caesaris ad ostrum saliet. Hoc unum est super Fugere imminentem turbinem, ac tuto loco Suam salutem figere: hic omnis mora Morti appropinquat, Quid tuum ad Regem vetit Convertere animum? ertus hinc fulget spei Radius; amatae pacis hic soedus prior Desideravit, pacta conclusit, fidem Sanctam spopondit; filiam Augustae domcis Columen, marita Caesari optavit fide, Toroque iungi. Haec indoles, quodquod miler Sperare Carsar potuit, aerumnis suis Dabit levamen. Deseret regnum impio Ab hoste raptum: non tamen tota cadet Spe vindicandi: veniet illustri dies Radiatus auro, cuius exortu queat Repet ere sceptrum perditum. Quid non manus Possit Aquitani Martis, ubi iusto furit Calore in arma? Longa non iret mora, Gemeret tyrannus Regio eiectus gradu, Exutus ostro, purpura, et regni notis; Alexiusque rursus esolio suo Sereniore regeret Imperium manu. Haec temperandis unica aerumnis via est. Prudentis animi sensa. Sed Caesar venit. Cedo hinc, Favete Caesari o mites poli! SCENA VII. Suadetur Alexio, ut tantisper dissimulet cum Andronico, ne maiorum moliminum occasionem praebeat; interim auxiliares copias advocet occulte ab Occidente. ALEXIUS. ANGELUS. ET ALII PROCERES, ITane potentis Imperi augustum decus Iocus est tyranno? et barbaro oppressum iugo Se deflet iplum, gloriae et veteris status Felicis, aurei, candidi, et laeti memor? Nec ego stupore marmor, aut rupem inchuo? Horrescitequidem pectus, et rigidum gelu Currit pei ossa, seque per trepidas agit Pavor medullas. Nec vacat causa metus, Quem corcitavit plurima malorumillas, Mens Andronici fervida, ambitio impotens. Saperbus animi genius, ingenium feror, Praeclusit omnem semitam nostrae spei. Per quam advenire sana consilia queant. Sapienter ista metuis: at si me mei Aperire sensa pectoris Caesar sinis, Aliquando veniet auteis Phoebusrotis, Quo fastuosus hostis allilus solo Dabit quieti publicae oppressum caput. Loquere: benignum Caesar auditum dabo. Quodcumque potuit esse consilii, satis Porentia minus esse iam Caesar videt: Hinc obviandi vilis est omnis modus, Et dignitate regia indignus, nisi Ad arma tendas dexteram, et Martem serum Pari retundas Marte. Sed desunt viri Viresque votis! Regio vilem metum Expunge corde: Aquitania in partes tuas Armata veniet, Ungarus belli inclitus, Germanus armis clarus ediungent suas Tuis cohortes: inde consurget seges Tam rigida in arma, quam nec aspectuaudeat Tentate tum: dus hostis, et abactus metu Evacuet omnem Marte fugitivo plagam. Remota suades, quaeque vix possint prius: Bene inchoari, quam repentino impetu Aulam Andronicus teneat, et victum premat Victore calce Alexium. Arcano sinu Tegenda sunt consilia. Dissimula metum, Simula favorem, gratiam et amorem: nihill Nega superbo: tempori aptari decet; Ne construendis Impei reversor dolis Occasionem sumat, et plebem excitet Tuam in ruinam. Sed quis ex aula fragoc Allapsus aurem verberat? Novas mihit Tumultus hic insolitus aerumnas canit. SCENA VIII. Plebs acclamat Andronicum Imperatorem: simulat hic ingratum sibi esse obsequium. Coactus Aloxius iuber eum eodem secum sedere solso, et consorteme Imperii declarat. CHORUS PLEBIS. ANDRONICUS, ET QUi SUPRA. EUge! Andronicus vivat! et pridem sua Virtute meritas Imperi notas ferat! Vive Andronice! teque regali insere Solio Imperator! Laeta iucundam sonet Echo per aulam! Vive! nec sorti invidus Tuae, andronice, terminum figat polus. Subsidat iste fremitus, invito mihi Qui pulfat aurem Vivat! et solio super Iura Andronicus subdito regno ferat, Sceptroque amatae pacis Imperium regat. Delira nolo vota. Quis demens agit Vos furor ad ista? sistite: Augusto dies Alexio acclamate: Alexius dies Vivat secundos: solus Orienti imperet, Molemque regni solus augusti gerat! Ita Andronicus, quisquis et mecum est suae Patriae fidelis, corde sincero vovet. Inane votum ponite, videndi aureo Solio Andronicum sceptra gestantem. Nihil Titillat istud mentis angustae sinum Modica ambientem, Sufficit id unum mihi Peperisse vobis gaudium. Vestro bono Solum Andronicus studuit: hoc postquam tulic, Omnemque vestro capite feritatem arcuit, Fecisse laudabilia contentus, nihil Laudis reposcit. Indoli excelsae est satis, Meruisse laudem. Hinc voce festiva tibi Vitam, Andronice, populus, et sceptrum vovet. Obtemperandum fluctui est. Prorsus mei Ad partem. Attingit animi vota, qui gaudet tuo Populus honore. Magna fecisse, est tuum; Meum est, reserre praemia. Accede, et meo Lateri Imperator asside: tutus tua Per merita solium inscende. Tuvices obi In me parentis: quodque inassuetos nimis Humeros molestat, Imperi pondus pari Honore mecum sustine. In partem mei Recidit honoris, quid quid accedit tuo. Accede, et orbi iura dictare incipe. Maiora meritis imperas. Hoc me vetar Modestus animi genius, et vitae tenor. Geminus eodem Caesar ex solio male Populos gubernat: nec polus geminos sibi Praeesse Soles patitur. Has frustra moras Trahis Andronice. Quo fugis honorem magis, Magis mereris Pergis obniti? acrius Accendis animi studia; queis populus avet Colere Andronicum Caesarem. Renuis? Manus Aptate socii: nostra vis solio inferat, Quem sua modestia arcet. Invitus licet, Haec studia patior Quando me maior loco Vis posuit isto, tuque sic Caesar iubes, Scelus est renuere. Sic tamen solium occupo, Ut servus esse haud desinam, semper tuis, Auguste, iussis, publici semper boni Patere votis promptus. Hoc tamdiu loco Sedebo, donec floridae aetatis vigor Attingat annos regno et Imperio pares; Atlasque possis solus hoc caelum Impera Gestare propriis viribus. Quamvis tuos Nolis honores esse, tu nobis tamen Vive Andronice, Caesari, et regni bono. ACTVS V. SCENA I. Surena, quaesita occasione, in rixas devenit cum Henrico, a quo occiditur. Intervenit Andronicus, qui Henricum capitis damnat. SURENA. HENRICUS, ANDRONICUS. NEcdum superbe ponis elati arduum Fastum tumoris? Quisque, quod monet hic dies, Ad Andronicum convolat, plaudit palam, Laetaque voce Caesarem acclamat suum: Tusolus istud debiti officii negas, Interque fremitus plausuum solustaces. Hoc est recentem gloriam et adeptum decus Novo invidere Caesari: et fastus tuus Te perduellem patriae, et Augusto probat. Nullus sub isto pectore ebullit tumor, Fraus nulla latitat. Regi in obsequium novo Sollicita nondum cura studiosum impulit Fedem: quis isthinc argui fastus potesi? Aut quae tumoris umbra? Non equidem nego, Quod Andronico debeo; at cautum magis Me decuit esse; quamlibet seirem probe, Non inserenum frontis Augustae iubar Mihi explicandum, et pectoris amici in sinum Aditum futurum liberum: Nam me suo Staduisse honori plurimum, et, quam nunc tenet, Curasse sortem, novit. At ab ista procul Me retinet aula cauta suspicio, et monet Lenta Andronici progredi in plausus mora. Ap: e modestus frontis extersae renor Tumidum latentis ambitus fastum tegit, Quem gloriosus thraso per verba exprimis. Sed vera narro. Narret haec alter., Sus Quicumque iactat opera, laudari minus Aliis meretur. Nemo si damnet, satis Laudando damnat ipse, qui iactat sua, Non fabulosa iacto: quae feci, patent, Meamque veraxaula testatur fidem. Quae nempe proprio commodo intentum arguit. Quicumque spargit ista, mentitur. Scopus Mihi semper una patriae salus fuit. Quae facta tandem iactitas? Iustam mihi Accendit iram liberum hoc linguae probrum. Exsuscitare veritas iram solet. Mendaciaeesse, causa siforsanpetat, Haec sustinebit dextera. At pedes magis. Libet experiri. Dexteram ferro admove. Et promptiorem Marte ventoso manum Tibi esse, pulchro miles exemplo proba, Primus secundum vulnus impressit calor. Abi, et virorum facta hon estorum stygi Disce exprobrare. Quis manus armat furor? Et impudente audacia, hoc sacro loco, Intraque sedes regias ferrum impium Agit in duellum? Caesari hunc reddistuo Audax honorem? sic cine fidelem mihi Sacrilega amieum dextera e vita fugas? Spectante me? me Caesare, et Domino tuo? Hanc ipse provocavit in ferrum manum, Scelerate, verba comprime: temeritas tua! Sceleri patrato paria supplicia dabit. Deiicite in umbras carceris iniquum caput, Suoque tantum sanguine extinguat nefas. Quod aequitatis iura deposcunt, reum Audi Imperator Aequitas poscit reum Trahi in catenas, Non inauditum. Scelus Cum patuit ipsum, quid reum audiri iuvat? Aperta nondum est causa Quod iubeo, agite. Nulla Imperator parte te laesi. Nimis Me laedit ille, quisquis in amicum meum Sua stringit arma Me prior laesit probro, Et proditorem dixit. Id non est probrum, Quod firmat ipsa veritas. Crimen tuum Hinc crescit, unde innoxium temet facis. Sinon perorat causa pro capite satis, Meus peroret sanguis, et pietas tua. Qui non veretur scelere tam atroci suum Contaminare sanguinem, nullam quoque Veniam meretur sceleris. Est pietas nocens. Quae male merentem audaciam impunem facit. Suspende modica mentis ardorem mora, Iraeque tempus cede. Quem capitis reum Furore primo enuncias? Illum, cui Fortuna tua se debet Ego primus tibi Ad dignitatem reglam instravi viam: Ego tibi peperi purpuram, ego sceptrum dedi; Ego diadema vertici imposui tuo? Et tu (quod istud mentis ingratae est nefas?) Tu pendis isti affectui indignam necem? Perte quod actum est, debitum exegit tuum. Nunc ultionem laesa Maiestas vocat. Graviora meritum rapite ad indignam necem. Atrox, cruente barbare, invise et piis Astris, tyranne! Agnosco, sum mortis reus, Supplicia merui mille, millena nece Merui perire, skudia quod honori tuo Mea elocarim, ut Regio excelsus loco Rex consideres Fateor, hoc crimen meum est, Saevite fata; sim iocus vilis; meis Sint ista meritis praemia, infami nece Periisse Stratam pandite ad mortem viam Turba famularis. Veniet aliquando dies, Pietate qui astra tangat, et sidem meam Per ultionis fulmen ingrato probet. SCENA II. Ioannes, et Aquitaniae Legatus, ut praeveniant Alexio imminens capitis discrimen, statuunt eum Andronici crudelitati subtrahere. IOANNES. LEGATUS, VUltu dolorem loqueris, et prodis latens In corde vulnus: legitur impressus tuae Fronti character, Caesaris turpi dolo Periclitantis, Fateor, Augusti salus Iam prope supremo ex apice praecipitans, mihi Gravia doloris nubila in frontem trahit. Reperire posset aliquod in tantis malis Rei levamen publicae, et certam sus Securitatem capitis, hoc si se loco Subtrahere honesta vellet, ut suasi, fuga. Nondum imminentem vertici nubem fuo, Patriae procellam, Civibus mortem videt? Discrimen omne prodidi, admovi preces, Fugam suasi, me fugae comitem obtuli, Necessitatem publicae explicui rei, Quaetot periclis Caesarem exponi vetar. Nihil impetratum est. Sancta consilia fugam Suasisse poterant: sed quid opposuit morae? Vel suspicari in patruo tantum nesas, Quod nec patrarent barbari; immane, impium Respondit esse. Quale discrimen subis Insane Caesar! Prompta medicina est malo, Seque ingerentem sumere imprudens fugit; Et qualis aeger, dira quem cruciat sitis, Sua ipse damna diligit. Sed qua via Mulo obviemus Deseram infaustum nimis In hac procella Caesarem Hoc fides mea, Sanctusque proprium in sanguinem assectus vetat. Medela tantis omnis exhausta est malis, Meliora dum consilia detrectat sequi. Insanientem Medicus expertus febri Phrenetica aegrum, praeda ne morti cadat, Cavet undequaque; sique detrectet sequi Consilia profutura, violentam admovet Manum furenti. Caesari Augusto, impium est. Manum admovere. Inferre vim Regi licet. Imo et necesse est, quando vis eius caput. S rvansaluti publicae. Pandamtibi, Quod dictat animus Navis in portu suis Instructa velis sistat, ad nostros mere In tura nutus: ira si fati irruat, Et contumace Alexaiumtelo petat; Raptum eruemus turbine, atque urbe hac procul, Procul tyranni atrocia tuto loco Ponemus, irae donec oppressae impia Procella sidat, spesque non dubiis notis Iterum imperandi iura promittat. Placet: Sed ista studium cura properatum exigit. Quae cumque trahitur, proxima ad mortem est mora. Tua er goprima cura sit, specie tui Abitus, studere congruae navi, et suum Deligere navi Typhin: ego cauto pede Aulam subibo, ut Caesaris discam novi Consiliae, motus, studia. Sic tempus iubet. SCENA III. Andronicus accusat Xenen proditionis: declaratur rea, scribit sententiam mortis, cui subscribere cogit Alexium. ANDRONICUS ALEXTUS. GEORGIUS. STEPHANUS. ISSACIUS. ET ALII PROCERES. SI quem benigna mundi ad Imperium vocant, Statuuntque solio fata, non illum suis Animi procellis eximunt Quisquis fuit Miser ante, ab ipsa purpura aerumnas suas Geminat, et acres invidae sortis minas, Speciosa per tormenta, violentus sua In damna cogit. Hora, quae celso dedit Sedere solio, et purpura cingi latus, Eadem molestas addidit curas mihi, Socias honoris, et aureae mentis iubar, Tranquillitatem sustulit. Si non fui, Miser esse disco. Timor et ambitio, polus Sunt geminus altae sortis. His semper rea Fortuna Regum volvitur; quaque eminet, Suo dolores fastui, inamoenum et grave Pendit tributum. Sed, quod excedit modum, Conditio Reges cogit augustas manus Contaminare sanguine suorum, et neci Dare, quos amari iura naturae iubent, Si quando iura publici offendunt boni. Inant nomen Regis, atque umbra est mera, Quicumque, Themidis iura quod poscunt, reos Vocare dignas horret ad poenas, licet Sint altiore stemmate oriundi, et suum Genus ab eodem sanguinis rivo trabant. Hinc tempus illud execror, quo me impia Sors elevavit, et reluctantem manum Sceptro admovere iussit: hinc namque in mear Sese medullas acrior adurget dolor. Mallem (micantem Cynthii testor facem!) Consorte posito Caesaris, dira legi A morte consors. Sed tamen, fera sit licet, Ferenda sors est: quodque celatum velim, Cogor aperire, Augusta, (permitte o dolor!) Augusta, Mater Caesaris, sanctae cadit In iura Themidis, proditi regni rea. Henricus ante fata, non cautus satis, Scelus omne Xenes prodidit certis notis. Xene, inquiebat, vindicet mortem meam. Germana iam subsidia, et Ungarica, sua Vexilla librant, et prope adventat furor Huic in ruinam patriae, quo, qui in necem Meam laborat, sanguine effuso cadat. Quid ad ista, fidi Principes? Xenen ream Henricus obiens arguit. Apertae rea est Rebellionis. Sancta sic loquitur Themis Quid ad hoc Senatus? Laesa Maiestas ream Quam fecit, una voce condemnatream Senatus omnis. Ergo quod sancta iubet Astraea lege, sepiam et chartam date. Trepidante dextra scribo decretum necis. Scribit. et exhibet Alexu Sed aequitatis iusta lex ducit manum. Subscribe Caesar nomen augustum: petit Id causa praesens, ae quitas mandat, bonum Patriae reposcit, criminum vindex iubet. Immane quiddam specto, nec dignum mea Pietate monstrum. Filius matris neci Subscribat? hoc est dicere: in proprium caput Decreta mortis sanciat. Non sum fera; Non belluino lacte nutritus Geta. Quis tibi medullastangeret sensus, parens, Si me videres impiam sobolem, tuo Consentientem funeri? Non hoc foret, Geminare cordi Regio aerumnas suas? Procul hoc benignum Numen avertat scelus. Non admovebo paginae augustam manum. Est mihi sub imo pectore eruoris satis, Pro Matre, cumque Matre quem promptus dabo. Osi videres, quanta dilanient meum Tormenta pectus, lacrimis quantis sinum Mater rigares, atque fortunam meam, Tuamque fleres! Egone condemnemream- Matrem innocentem? quaeque mihi vitam dedit, Moriiubebo? sanguinem ex illotraham Sinu, cruentus filius, cuius puer Sum lacte pastus? Astra prohibete, impium Ac tzam scelestum ne ulla me cernat dies. Me lege nulla iura ad hoc nefas trahent. Dilecta genitrix vivat! et fatum prius In me furoris iaciat accensi faces, Quam tam nefandum mente designem scelus. Audite Patres incliti; ad vestras pedes Diadema pono regium, et sceptro hoc manum Exonero rursus: ante quos placuit mihi Conferre honores, reddo. Sivobis placot, Impune tantum cernere augustae nefas, Me non habetis Caesarem. Quod si potest Rebellionis crimen absolvi, impium Cui non licebit esse? Qui crimen semel Impune quoddam patitur, alterius iacit Non sterile semen Noxium est veniae genus, Transire inulta scelera, quae magni patrant. Haec Andronicus ferre non ultra potest. Hinc iubare poito capitis et sceptro, meam Resumo sortem, publici ignarus, mihi Victurus uni Pereat Augusta at super Diu Andronicus vivat. Impunis manet Si perduellis culpa, quid prosit mihi Producta vita? nempe, ut hoc regnum, nefas Per omne pressum defleam. Quantum tuo Auguste amore doleo! si aftectum poter Hunc temperare Caesar, optata potes Frui quiete. Cogit hoc durae rigor Necessitatis. Regere si porro velis, Protegere sanctae iura te Themidis decet. In hoc salutis causa versatur tuae. Necessitatis durus o nimium rigor! Nomine notatam paginam Augusto accipe. SCENA IV. Alexius dolet se fatali Xenes subscripsisse sententiae; ideo parat sibi mortem conscire: sed ab Angelo et Ioanne impeditur. ALEXIUS. IOANNES. ANGELUS MANENT IN SCENA. VMbrae nigrantum, dira Furiarum cohors, Et quidquid atrox ultimus Avernus tegit, Erumpe in auras, meque laceratum stygis Infer paludi In sanguinem proprium et genus Debere crudelem esse, quam gravis est dolor? Quem non adaequet, quidquid occluso gemit Acherontis antro, et sulphure undantis vadi Inter procellat agitur. O astra, impium Spectatis, et languetis? et nondum pigras Nubes in ignem accenditis? nondum facet Fulminis in istud vindices collum cadunt! Nondum retrogrados territus Titan agis Caelo iugales, dum Thyestaea dape Graviuc videntis lumina incestat nefas? Crudelis aura! aura impia! execrabilis! Quam spiro, quam respiro, non istud pudet Afflare monstrum? Terra, quam pedibus premo. Non pondus istud excutis? nondumque hias, Ut oscitante fauce me abreptum vores? Praecipite Caesar mente te praedem tuo Sinis dolori. Corde quos luctus trahis, Vanas in auras penna ventorum rapit. Meliora in animum admitte consilia Negas An me Tyrannum? tela si caelum mihi, Ut fulminantes ignium flammas negat, Si parcit Erebus, si nigra Eumenidum trias Rumpere veretur claustra Avernalis specus, Ut fusa in auras urat hoc monstrum pice; Vos, vos ab antris belluae, a silvis ferae Hoc involate pectus, et acerbo fibras Lacerate dente. Vos quoque innatae modum Statuitis irae? Nempe vos saevum pudet In matricidam furere. Noverunt tuam Integritatem sidera: hinc certam cape Tuo medelam luctui: at cura magis Tui salutem capitis: haud abest procul Ulrima ruina. Nulla si pietas movet Sidera, vel Orcum, aut in colas nemorum feras, Ut in ultionem sceleris assurgant mei; Vindicta saltem debita hanc armet manum: Illa perire filium dextra decet, Qua matri iniquus filius mortem intulit. Augulle Caesar, abstine ferro, parum Tibi profuturo, Ratio prudenti regat Fraeno dolorem. Si innocens animus tibi est, Vertatur iste in impios ferri rigor; Quodque hora praesens postulat, cura tui Capitis salutem Mortua matre, impiam Quid duco vitam? nullus Imperii est amor, Nullum salutis propriae studium. Mori, Una est voluptas. Parte quacumque impia Converto vultus lumina, crrantem mihi Xenen videre videor, et gemitu suum Plorare satum, aut potius immanem sui Crudelitatem silii; ac verbis minas Miscere: matricida crudelis! tuam Postquam cruore Matris explesti sitim. Tuo a cruore fata vindictam exigent. SCENA V. Andronicus arguit Alexium foederis contra Imperium initi cum Aquitanis. Frustra suam declarat innocentiam Alexius: Nam et Imperatoriis notis exuitur, et ad mortem condemnatur. ANDRONICUS PROCERES. ET QUI SUPRA. PRodimur amici! tecta perfidia in diem Erupit audax. Saeva vix uno est Hydra Truncata capite, in alterum, dirum magis Fecunda surgit Proh! inauditum nefas! Quem praesidere iussit Imperio Deus, Patriumque ferro vindice tueri solum, Hic ipse ferrum in viscera Imperii adigit, Statumque amandae patriae in interitum trahit. Alexius Aquitana subsidio suo Accersit arma, proprium utregnum opprimat. Patruumque, quem trux ipse inhum anum vocat, Praedam furori amabilem externo ofterat Mea vita nota est, facta mea regno patent: Quae culpa me redarguit? quod me scelus Facit nocenten? Principes, vesser metus In hoc leone crescit. Interitum Imperi Statusque casum publici si agit puer, Quid aget adultus? quando iam regni potens Vestras severo calce cervices premet? Indigne sacris Imperi Caeiar notis, Et infidelis publico regni bono, Si non volebas sceptra consortis manu Tecum rotari, Regii ad solium gradus Cur me vocasti modica sectantem? Opia Sidera favete! scelere ne unius ruat Haec tota regni machina! et quod iam prope est, Pectora Aquitanus nostra rimatus, sui Satiet furoris sanguine in nostro sitim. Ad vos, Senatus Principum, pauca eloquar, Non ut reatum diluam, cuius reum Me faciat animus (integrum nam me scio, Et labe purum mentis istius sinum) Sed ne meorum patria factorum inscia, Sequiora rebus iudicet. Verum est, nihil. Quod est negamus! integram Aquitanus mihi Fidem spopondit: sed quid hic sceleris subest? Non est iniquum, pacta servanti fidem Reddere vicissim: quin bonum hoc regni exigit, Reges propinquos foederum nexu sibi Servare amicos. Filiam suam quoque Mihi copulandam foedere marito obtulit: Nihil hic spopondi, voce consensum meum Nulla explicavi. Quin Senatorum, addidi, Sensa audienda. Si hoc inauditum nefas Liceat vocare, dicite, quis unquam virum Laudem mereri poterit? aut facto suo Prudens vocari? sum tamen, fateor, nocens, Non quod Aquitanae reddidi fidei fidem, Aut iura vestra laeserim, aut patriae bono Praeiudicarim: sed quod in proprium mihi Damna cumularim verticem. Fa cile muimis Fidem tyranno praebui toties reo, Patriae infideli, in astra periuro, impio In iura proptu sanguinis, honesti, piae Humanitatis, gratiae experti, fero, Immiti, atroci, barbaro, ac inter tigres Male educato. Desine infamis puer Temerare lingua Caesarem, quem nunc habes Scelerum tuorum vindicem. Ad pedes meos Pone diadema, frontis augustae iubar Sceptrumque et ostrum. Disce privatas pati Leges, modesto Regias leges dare Qui nesciebas ordine Augustum in caput Haec ratio agendi? Caesari si quis suo Vivit fidelis, arma corripiat manu, Tantumque crimen vindicet. Nemo suam Periclitanti Alexio fidem probat? Cruenta sata! perfida! ingrata! impia! Frustra tenorem sortis eversae arguis: Tua arguenda est perfidia, quae se in diem Sponte ipsa trudit. Barbarum, et solo, et polo Caput execrandum! Doleo! sed factum meum. Quod te fidelem credidi, et regno, et mihi. Quod tota sentin aula, quod cives probi De me loquuntur, esse me integra fide In ampla Regni commoda intentum, tua Assertione comprobas. Hinc me iubent Solio insidere Principes; at te rapi Diram ad se curim Causa quae reum sacit, Est obligata Principi externo fides, Promissa Regis filia Aquitani ad thori Connubialis foedera. Haec puro die Sunt clariora. Morere. Sic omnes boni, Sic ipsa culpa, et iura naturae iubent. Fidelitati hoc munus incumbit tuae: Phoebus priusquam mergat Oceano rotas Truncare morte debita indignum caput. SCENA VI. Dum ad mortem disponitur Alexius, adest Ioannes, et fidelis agnitus, offert se pro, aut cum Alexio ad mortem. ALEXIUS, CAPITANEUS. IOANNES. SUccumbe Alexi. Sidera in votum tuum Benigna veniunt. Iam mori, haud tantum licet, Sed est necesse Chara te genitrix sequor Filius iniquus. Viverem, site neci Non immolaslem. Commodi hoc tamen meam A morte refero, quod tyrannorum hunc specum, Antrum Draconum, et anguium horrentum lacum Ocuhs vetabor cernere. Est minus malum, Properata obire morte, quam diu mori Inter necantes mortis obeundae metus. Morior, sed, astra testor, innocuus. Mea Severus ultor funera sequetur Deus. Iam mihi videre videor ultricem manum Dei minantis patruo infami, et face Telum trisulca ruere monstrosum in caput. Morior: sed ista morte neque mentem metus, Neque cura pulsat. Integer vitae tenor Nescit timores. Qui tamen ferro meum Hauris cruorem pectore, haud diu feres Inultus ista scelera. Fatorum iocus Est vita Regum. Morior; et morior lubens. Quid poscis ultra? Quae sinu hoc anima latet, Trepidare nescit mortis ad falcem metu, Funesta mortis hora momentum advehat. Quo iubear istas ponere exuvias! dabo Passa venienti brachia, et laetus meam Subibo sortem. Forsitan letho meo Fortuna sangumis avidam explebit sitim, Et lassa parcet Civibus quod si tamen Saevire nostras placeat in poenas magis, En me paratum ad plura, quam possint tui In me furores. Longa quid trahitur mora? Mori volenti sufficit nutus: iube. Auguste, gressum siste: quo infelix ruis? Accipe supremos Caesar amplexus, mei Amoris in te pignus. Agnoscis fidem, Quate colebam? nocuus at visus fui, Et infidelis, sana cumtuis darem Consilia rebus: sed vides, sero tamen, Quam profuturo amore praesentis furo: Cecidisset horae, si fidem verbis meis Non denegasses. Nosco. sed sero nimis, Merito probandam candidae mentis fidem. Sors melior est elapsa, qua reddam tuo Vices amori: quod tamen nemo mihi Prohibere poterit, veneror affectum, et colo, Quem respuebam Quem semel licuit tui Concipere amorem, nullus extinxit dies, Nullus sinistrae sortis extinguet furor, Duce huc amore convolo. et, si sors ferat, Tuisalutem capitis effuso meo Cruore redimam. O candidum mentis sinum Quo te coegit flammeus amoris calor? Pietate ne pericula incurras, cave. Tua, dum valebam, monita non volui sequi; Nunc, quando vellem, fata me se qui vetant. Quod ergosuperest, cede fatorum ordini, Et corde placido suffer aerumnas tuas, Quo me ferentam proprios casus vides. Quod si suavi affectui ingratus fui, Amore tu constante condenahoc scelus Dolenti amico, cui omne rationis iubar Eripuit error Istud, Auguste, haud ferit Amantis animu. Nomen Augusti tace: Fui: sed istam nominis larvam iubent Me ponere astra. Nomen hoc patris tui est: Et, si secundus vera mihi loquitur polus, Tu quondam amabile nomen Augusti geres. Sic fata, semper aequa, vos servent diu, Et ad nepotes transeat regni iubat. Benignus: stud Caelitum avertat faver. Si me loquentis cordis internus sinus Errore non seducit, est adhuc tuae Spes aliqua vitae. Vana sed si spes cadat. Una, duorum vita, perimetur nece. Veniam meretur coecus affectus, tuum Qui ludit animum Stamen est fractum spei. Superesse si quae poterat, aut vitae meae, Aut dignitatis. Versa Fortunae rota Te sublevavit Fruere melioris bono Favore sortis, quem tibi caelum parat, Est nobilis animi indoles, omnem viam Tentare, qua se sortis eripiat iugo, Dum adhuc minatur eminus: postquam suo Iam premere collum pondere incepit, decet Constante stare mentis excelsae iugo, Et utramque ferre fronte fortunam pari. Truncate verba, Iussa me Augusti vocant. Ad mortem eundum est. Nulla me avellet tuo Fortuna latere: vel duos eadem dabit Morti securis, una vel pariter duos Vitae quieto littore excipiet salus. SCENA VII. Deploratur Alexii mors: coniuratur in detestandam Andronici crudelitatem. ANGELUS. STEPHANUS. LEGATUS AQUITANIAE. DEcreta mors est: ultimum vitae suae Calcat theatrum Alexius. Quodnam genus Crudelitatis maius aspexit dies? Suum Andronicus sanguinem, patruus suum Damnat nepotem. Quae potest pietas fera Sperari ab ista, sanguini quae nec suo, Necinnocenti parcit? An casus meum Confundat animum? an omnia? an larvae merae Ludant videntem? an vera se species rei Insundat oculis? nescio. Mentem stupor Attonat; at ira pectore stuporem fugat, Graviorque totos occupat furor sinus. Iustum furorem concipis tantum in nefaas, Quod nulla tigris ausit, aut tentet Leo. Nec ira Regem languida accendet meum, Diesque pauci signa vindictae dabunt. Haec signa nobis gaudii tantum ferent, Quantum doloris casus infaustus tulit. Testor Tonantis languidam in fulmen manum, Puraque scelus hoc luce spectantem diem! Non ante fessa lumina involvet sopor, Quam Regicidae barbaro extrudam impio De corde vitam, et sanguinem Acheronti litem. Exhauriatur barbarus venis cruor, Vellantur artus artubus, sociis cadant Discerpta membris membra, lanientur fibrae Canes que sparsi corporis partes vorent. Humanitatis iura inhumanam petunt Poenam tyranni. Vestra consilia suo Nutu bonatum meitum Rector probet, Non longa ab bit hora, vindictam meus Rexpraeparabit. Densus, et multa gravis Victoriarum laurea miles suas In ultionem Regis occisi manus Acuet, et enses; seque, qua campi patent, Metuenda saevi Martis extollet seges: Unde trepidare discat horrendus Leo. En prodit ipse: retro vertamus gradum. Nemo furenti tutus occurrit tigri. SCENA Ultima. Exsultat felice suorum votorum successu Andronicus: intelligit ex Capitaneo Alexii, unaque Ioannis sui filii, qui se in locum Alexii carnifici obtulerat, mortem; et crudelitatem suam detestatur. ANDRONICUS, CAPITANEUS. REdimite pulchrum laureae Augusti caput Virente fronde; parca iam parta ultio est: Et qui imperabat anguis, oppressus mea Virtute, avaram caedium extinxit sitim, Vastique habenas Impeii, ac sceptri iubar Dedit Andronico. Gloriae maior gradus Nec spe, nec animi concipi votis potest. Fruere Andronice, fruere fortuna tua, Quae liberali flumine amplexus tuos Petit ipsa, et omnes fundunt in manus opes. Regna mus anime! nomen Augusti mihi Virtus paravit; vincta fortuna ad meos Pedes adorat Caesarem. Hoc curae est super. Ut fixa clavo sedeat, et posthac sui Oblita genii, perfidam ignoret fugam, Et ferva discat esse, quae rigida diu Domina imperavit. Stratus ad sacros pedes Magne Imperator. criminum molem adfero, Quae me trementem morte non una facit, Sed mille dignum. Sum nocens; error licet Diluere noxam valeat, imprudens tamen Rea est voluntas. Si lubet, ferro indue Auguste dextram, neque laniatum igneo Immerge Averno Quid iterum adversi parat Fortuna fluctus? Obvio quae me premit Procella cursu? Forsan occulto dolo, Aut vi, furentis manibus elapsus puer Sua fata lusit, seque subripuit neci? Tentavit equidem, non tamen reperit fugam: Fata obstitere. Portus ubi claudit mare, Occubuit ille: quodque restabat, reo Liquidum sepulchrum corpori pontus dedit, Iniussa narras. Quis vel in portu neci Dari imperavit? membra velliquido maris Mergi sepulehro? Regia in turri mori Reum imperavi. Sustine brevem moram, Dum narto roliqua. Clauseramturrireum, Ut parte nulla posset elabi fuga: Spatiumque deder am temporis, quo se impetus Primi doloris frangeret. Non diu suos Gemitu dolores prodere auditus, filet Repente, ceuque marmor attonitus stupet. Ingreditur ergo carnifex, serro tua Facturus imperata: conversa videt Iuvenem ad parietem fronte, cui stricto caput Obtruncat ense, et mortuum affligit solo. Ingredior ipse carcerem, ut spectem suo Tabo cadaver innatans. Sed heu! dolor. Impone frenos luctui, et totam rei Expone seriem. Video: Sed rursus dolor Linguae, volenti proloqui, officium negat. Sed obsequendum est. Video, non Alexium, At innatantem sanguini natum tuum Video Ioannem. Fata! quam demum mihi Sortem paratis! casus errorem dedit? An et voluntas? Casus, et Rei dolus. Dumreus ad antrum Alexius feiret gradum. Adest Ioannes, conspicit amatum trahi Ad antra Alexium; eximio hunc poenis rogat, Aut morte eadem claudere supremum diem: Repuli rogantem: sequitur ad turrim tamen; Non impedivi; ut aliquid antiquo darem Utriusque amori, et alteri alterius dolor Esset levamen. Interim vestes suas Utrinque mutant, facilis ut reo ad sugam Via aperiatur. Cecidit ad votum dolus. Dum se ferire Carnifex credit Reum, Ferit Ioannem O geminus afflicti dolor! Periit levamen Patris, et vivit super Meam in ruinam Alexius! Quo te dolor Auguste raptat? Periit et nepostuus. Fugisse postquam constitit, gressum premo Fugientis; et, ubi portus abscindit mare, Deprendo; dumque Regis Aquitani parat Navim subire, demeto ferro caput, Truncumque corpus fluctibus trado maris. Hic populus in me fremere, turbari, manus Armare saxis, insequi: effugio tamen, Et hoc Asylo, pedibus affusns tuis Me sisto nocuum. Si reum agnoscis, fode Hoc ense pectus, vel caput vindex mete. abite lauri plexiles, maestae caput Ligent cupressi. Regio quid me coli Honore prodest, fata si semper meis Sinistra spebus obviant. Cito ah! nimis Meos sinistram credidi abiectam ad pedes Iacere sortem! Nate, solamen patris, Spes una magni stemmatis, stirpis basis, Nate occidisti! sancta sic mandat Themis, Errore puniri impii errorem partis. Abeo, ut reliquias fili ex antro legam. Vos sancta mecum sidera recurvo genu Colite, et profundo sculpite hoc animi sinu: Poena est prioris sceleris iteratum scelus. FINIS.