PAEAN PARTHENIUS. sive HYMNUS IN HONOREM SS. URSULAE ET SOCIARUM EIUS virg. et mart. [...] SENATUI POPULOQ. COLONIENSI inscriptus. Machine-readable text Balde, Jacob: Paean Parthenius. - Köln, 1664. Balde, Jacob SJ Balde, Jacob SJ XML version, markup prototype, December 1999 Ruediger Niehl markup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ bald11 baldepaean.html s003.html baldepaean.xml bald11/jpg html Köln: Busaeus, 1664.

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 24 May 2004 Ruediger Niehl markup Vorlage: Staatliche Bibliothek (Provinzialbibliothek) Neuburg P. lat. 186 Balde; Eintrag oben auf der Titelseite: Collegij Soc.tis JESV Neoburgi 1668. Text supplied by Carl Schefers; note: Spelling has not been regularized, as no image scans are provided so far. Editorial description: typed - structural tagging complete - partial semantic tagging (names complete, no metre) - manual spell-check
Titelkupfer: S. URSULA. (Die jugendliche Heilige, als Königin gekrönt und gekleidet, mit den Attributen Palme und Pfeil, vor einem Vorhang mit Quaste und einer Balustrade mit Bäumchenvase.)
PAEAN PARTHENIUS sive HYMNUS IN HONOREM SS. URSULAE ET SOCIARUM EIUS virg. et mart. a R. P. JACOBO BALDE e SOCIETATE JESV scriptus, et SENATUI POPULOQ. COLONIENSI inscriptus. Coloniae Agrippinae, Apud Joannem Busaeum Bibliopolam Anno M.DC.LXIV. Cum Facultate Superiorum.
S.P.Q.C. JACOBVS BALDE S.J.

HYMNUM, quem privatae meae pietati composueram, decuit in primis, ut publicae Vestrae dedicarem, Agrippinates inclyti. Continet laudes et trophaea SS. Virginum et Martyrum, URSULAE et Sociarum ejus: hortante ipsa Ecclesia, ut earundem palmas incessabili Devotione veneremur. Vestra munera celebro, Vestra solacia. Nam Divae Tutelares istae, ita omnium sunt commune praesidium, ut tamen Vbiorum sint proprium. Offero ergo Clientibus Patronas, Cultoribus propitias, inquilinis Indigetes; praefectis Aureae Camerae Thesaurum domesticum: quo pretiosior esse vix potest. Offero denique fortißimas Virgines Partheniae Civitati: ut quae et ipsa virgo adhuc integra ROMANAM FIDEM semper inviolatam castißime habuerit: in conservato divinitus sincerae Veritatis flore, nullam maculam vel rugam passa; Vrbs Imperii libera, maxima, prae tot minoribus; una de multis; pene unica ex omnibus. Iactent aliae antiqua monumenta; Vos vetustissima sanctissimaque Religio illustrat. jactent vana decora; Vos vera. jactent vera; Vos majora. monstrent aeque magna; sed Vos plura poßidetis. Non tam longo tractu Rhenus fluit, quam fama Nominis Vestri; Vndenarumque Millium, caelesti purpura liliis rosisque distincta, fulgentium: quarum sacratißimis Reliquiis, per totum Orbem sparsis, ubique Vbiorum inclaruit nobilis COLONIA. Valete inclyti.

PAEAN PARTHENIUS I. QVis meum, vel Quae, meum cor Aurea ferit sagitta? Vna, sive figat unus? Sentio Caeleste vulnus. Ter beata Virgo, salve, Orta Regibus Britannis, dicta Laurus URSULA. II. Caeteras privata Divas Vna tantum vexit unam, Intulitque Cymba Caelo: Tu marinas per procellas, Lacteos, Regina, campos Siderum sublimis intras Vndecim cum Millibus. III. Illa, quae vocatur ARGO, Prima fabulosa Navis, Inter astra collocata; Fluctibus vanescit hausta. Cujus in locum recepta, Veriore fulget auro sacra NAVIS URSULAE. IV. Disputent, quicumque fixas Alligant in axe stellas, Aere firmantes Olympum: Navigat Britanna Virgo Classe tota, cedit AEther. Tollitur carina sursum. SANCTUS afflat SPIRITUS. V. Ventus hic est optimorum Artifex Etesiarum. Iamque supra Solis Orbem, Et Planetas altiores. Regiae TRIREMIS arbor, Elevata cum Puellis, inter astra fulgurat. VI. Quis neget liquere Caelos? Fusiles cessere Divis: Sicut unda scissa remis. Martyrum felicitati Praemium debetur istud: Fortiterque vindicatae CASTITATIS Baltheo. VII. Trux adest obsessor Hunnus, Vbios, Rhenumque vastans. Aspicit lascivus Hostis Vela, formosamque Praedam. Haec repugnat: et procaci Ac minanti dira, se se praebet intractabilem. VIII. URSULAM circum Sodales Infremunt, optantque mortem. Illa princeps ante signa Vadit, ordinatque turmas. Illa dictis atque factis Instruit; docetque vitam pro DEO contemnere. IX. Ludimur:Tyrannus inquit. Ocyus nos vindicantes Martis expedite nervos. Dixit. hinc et hinc aduncis Grandinat, pluitque, cannis. Arva sternunt innocentes pro pudore victimae. X. Ista telum corde fixum, Haec papillis, illa mento Gestat: haec momordit ore. Pars securi colla praebent. In veruta pars acuta, Pars micantes in sarissas irruunt, et lanceas. XI. Integras in tela silvas Barbarus consumpsit arcus. Quo graves laxante ramos, Surgit indigesta caedes: Funebres surgunt acervi: Ceu metantur fusa late falce prati germina. XII. Forte, dum furore praeceps Longius bacchatur Hunnus; Armiger Giula dictus, VRSULAM tuetur ipsam, Dextera CRUCEM tenentem: Illico concussus haeret; et manus fit plumbea. XIII. Captus elegante forma, Luminum vigore raptus, Desidem remittit arcum. Et placent faces genarum: Et placet pruina frontis: Inque pulcri fixus oris sistitur miraculo. XIV. Aestuat, suspirat, ardet: Incipit, blanditur, audet. O decora! Qualis Eos Luteo colore grata, Et renidens, mane prodit: Cum croco, rosisque pingit prima lucis atria. XV. Seu Diana, sive Pallas, sive vis utrumque dici. Talis est, quae Patre solo Nata, libris jungit hastam. Talis est, quae fonte lota, Post quietem, cum Molossis celsa lustra Maenala. XVI. Quid, venusta, militamus? Error est, ignosce nobis. Poenitet strinxisse ferrum. Muto mentem. Pono tela. Me Cupido sauciavit. Procido, tuumque supplex ambio connubium. XVII. Substitit Virago, torvum (Et decebat ira) ridens: Me putas curare Taedam, Quam tepens favilla solvit! Me viri mortalis ulnas! Aut torum ferocis Hunni, seu cubile barbarum! XVIII. Alteri devincta SPONSO, Digniori, ditiori; Vnico devota CHRISTO, Pulcriori, mitiori; Has nives intacta servo: Integri florem pudoris, cingulumque pectoris. XIX. Nec minis, nec arte flector. Spes inanes, Gotthe, pascis. Nuptias detestor omnes. Vim minorem duco lethi. Tende contra: confer arma. Christianam, non profanam, senties Amazonem. XX. Ergo versus in leonem Contumax Giula saevit. Bisque concussit pharetram: Et sagitta jacta duplex BRACHIUM potenter una, Vna COR transverberavit Numinis SIGNACULUM. XXI. Emicat, sinumque rumpit Sanguis exundante rivo. Labitur defecta cervix: Luminumque gemmeorum Pressa letho languet uva. Sic ebur rubescit ostro: splendet hummor lacteus. XXII. Classico novo tonante, Sternitur, quodcumque vernat. Exserit se viva Virtus. Nulla vult postrema dici, Crederes mori Camillas. Nulla cessit inter omnes, praeter unam CORDULAM. XXIII. Quin et haec reversa pulso Rettulit timore palmam. Quin et haec superbit alto Ire victrix in triumpho: Cuspidisque monstrat ictum, Aggregata, juri belli, caeteris Sodalibus. XXIV. Tunc io, tunc Alleluja, Aetheris concentus alti Personare visus auras. Nube subter defluebat Nimbus ingens laurearum. Canduitque totus aer, ceu ligustris ningeret. XXV. Quot Puellae conciderunt; Tot Rosae, tot Liliorum Virgulae coepere nasci. Ipsa Tellus ante glauca, Caerulisque mollis herbis, Iam novas Sidoniarum sparsa vestes induit. XXVI. Fluctuat cruore Rhenus, Et rubet, candore misto. Sanguinis restagnat imber. Perque funerum catervas Spumat altus ire torrens. Fusa venis, casta totum tinxit aequor purpura. XXVII. Percitas stupore multo Corniger retorsit undas. Et caput bis, terve quassans, Post arundines recinctas, Insulae molitus oram, Vitreum suos sub antrum sevocavit gurgites. XXVIII. Ligna, quae frondosa circum, Colliumque, valliumque; Voce, mirandoque saltu Se movere visa, laetos Sicut hoedus inter agnos: Arboresque in serta pronae flexerant fastigia. XXIX. Ede: cur, Iordanis instar, RHENE, versus es retrorsum? Cur arundines recingis? Dumque ripas pervagaris; Insulae molitus oram, Vitreum tuos sub antrum sevocasti gurgites? XXX. Ligna cur frondosa circum, Vosque Colles, sicut hoedi, Exul-inter-tastis agnos? Scilicet, novi TRIUMPHI Insolens, nec ante visum, Stagna, silvas, antra, montes impulit spectaculum. XXXI. Interim fugantur Hunni. Castra vis Divina pulsans Pannico terrore complet. Ceu repens Cometa visus: Aut nigris permista nimbis, Caeca, mugiente Caelo, torqueantur fulmina. XXXII. Turbido perculsus oestro Digredi festinat Hostis. Manibus, larvisque plenus, Qua potest, abire tentat. Luctus, et furor sequuntur. Terga vertit: horret amens: stridet atris dentibus. XXXIII. Liberata pandit omnes CIVITAS effusa portas: Totque Florum luculenta Candidorum strage visa; Gaudium, fletumque miscens, MARTYRUM famosa curam suscipit COLONIA. XXXIV. Ter, quaterque Terra felix! Quae bibit tantum cruoris, CORPORUM decreta CUSTOS, Caesaris quam Mater alma Struxit AGRIPPINA, gaude, VRBS Honoris et Decoris, nobilis COLONIA. XXXV. Vrbs amoeno longa tractu: Flumini commensa magno. Artium foecunda nutrix: Clara fastis, plena Templis: Quae tuo complexa servas Ambitu, sunt invidenda, cuncta pene regia. XXXVI. TRES Sabaeos namque REGES Possidere te, vetustas, Testium firmata signis, Pennipesque Fama jactat. Lipsanis accessit istis VRSULAE Regale Pignus, UNDECIM CUM MILLIBUS. XXXVII. VRBS FIDELIS UBIORUM: Mordicus Romana scita Rettinens, PETRIQUE CLAVES. Nullus inquinavit error: Nullus in te serpsit umquam Cancer: haeresimque spargens pura laesit ubera. XXXVIII. Digna ferre TRES CORONAS: Fers adhuc quae Virginale FONTIS illibata sertum. Digna, quam tot inclytarum Virginum profusus olim Rite sanguis consecravit, Vndecim cum Millibus. XXXIX: Fallor? An levatus ala Mentis abreptae volatu Deferor, quo vota tendunt? En, dehiscit PARTHENONIS Aula praesens: et, severo Dulce quod coruscat auro, panditur SACRARIUM. XL. O ut hoc conclave fragrat! CONDITORIUM Piarum Virginumque, Martyrumque. Quos odores hinc aperta Castitas diffundit Ara! Verius beata Tempe, quam sepulchra dixerim. XLI. VIRGINUM salvete FLORES: Quos remotos Orbe nostro, Sed rigatos rore Caeli, Et tepore flantis Austri, Angliae, vel Angelorum Cultus educavit Hortus: messuit VICTORIA. XLII. NYMPHA, Nymphae; SANCTA, Sanctae; VIRGO, Virgines colendae! VOS precor per OSSA vestra, Quotquot hanc ornatis AEDEM: Fata mitigate dura: Supplices fovete Cives: cernuos attollite. XLIII. Tuque (si mutetur omnis In sonos, et ora Laurus; Cuncta fiant astra linguae) Non satis canenda, nostris Applica clementer aures Cereas amica votis, omnium Dux URSULA. XLIV. Virgo, vere Virgo Prudens. Tu facis non Quinque tantum Obviam venire Christo: Sed vigil majore pompa, Dum fores patent apertae, Agmen occursura ducis Vndecim cum Millibus. XLV. Ex olivis copiosa Mysticis Minerva stillans, In sacros aptatur usus, Lucidam factura noctem. O quot ignes, quot pyropi, O quot ardent absque fungis praeparatae LAMPADES! XLVI. Fit sonus. Stellata cedunt Splendidis convexa Turmis. Curritur, stupente Luna, Quid sacer velit tumultus. Iamque SPONSUS ecce prodit. Comiter salutat omnes, noctilucas Virgines. XLVII. Tum ferire plausus Aulam. Tum sagittas, atque plagas Ex amore suaviari. Ducitur formosa late Per novem Choros Chorea. Barbitis resultat Aether: una vox, Thalaßius. XLVIII. Tum caput fragrare nardo: Tum manus stillare myrrham: Tum madere mensa vino. TRINUS UNUS EST RACEMUS; Vnde manat juge MUSTUM: Quod propinat nuptiale Canticorum Canticum. XLIX. Digna toto vere spargi, Quale summi Regis Hymen Scripsit, obtulitque SPONSAE Solis a calore nigrae. Illa vulneravit uno Crine Colli: tu SAGITTIS, tu capillis omnibus. L. O ut Orbe, DIVA, toto; Qua recens Aurora surgit; Qua fretum Sol fessus intrat; Tot Sodales te sequantur Ad vocantis limen AGNI: Fertilis quot delicatos pascit agnos Anglia! LI. Luciam Sicana Tellus, Costidem Pelasga praefert. Casta Romae floret Agnes. Abulam Teresa clarat. URSULAM nos invocamus. Tu Voluptas Vbiarum, Tu Corona Virginum. LII. URSULAE Puella nomen Ferre cum Parente gaudet. URSULAE Iuventa palmas Tibiis, Lyrisque cantat. Si tacerent ora Vatum, Saxa, rupes, et canora non tacerent littora. LIII. Gens tibi Togata servit: Cum Stola Praetexta plaudit: Inque cunis parvus Infans URSULAE trophaea lambit. Candidati pusiones Pensilem balbutiente voce Bullam consecrant. LIV. Mille laudibus sonari, Te viator in plateis, In foro Mercator audit. Perque campos, perque silvas, Aesculi jacens sub umbra Pastor inflat: cumque canna laetus offert eclogam. LV. Quidquid hanc illustrat Vrbem; Iam tibi dicavit olim Cana Majorum Potestas: Tecta, muros, Curiamque, Iura, Fasces et Secures, Tu Decus gravis Senatus, Consulumque Gloria. LVI. Hinc quotannis omnis aetas, Strenuus tenerque sexus; Cum redux October instat; Ad tuam decenter Aram Dona figit, et Tabellas: SACRA concrepante fumant thure PULVINARIA. LVII: In tuos imago vultus Multiformi transit arte. Nunc in aere, nunc in auro, Osculis libanda fulges. Nunc acu ducente fila, Nunc Rubeni penicillo pingeris vivacius. LVIII. Huc ades Tutela praesens: PALLIUMQUE PURPURATUM Explica super Clientes. Te penes stat summa rerum. Esto nostrae Civitati, Quod suae Iuditha victrix extitit Bethuliae. LIX. Eja Dulcis, eja Nostra, Nos tuere: proque RHENO, Fortis Heroina, certa: Et tuis instructa telis Masculum defende Flumen. Nemo decoloret undas, quas curore tinxeras. LX. Si minax insultet Ister, Evomatque rursus Hunnos, Ad scelesta bella pronos; Si quis alter ab nivali Axe tentet arma Triton: Pone frena fastuosis: alta tunde cornua. LXI. Insuper vovemus ista, Sit salubris et serenus Aeris te propter haustus, Pelle morbos: vim repelle: Moesta mulce: laeta misce: Adque portum plena nostrae vela Navis dirige. LXII. Tuta, fac, contingat olim Angliae Caelestis oras. Da dolos, opesque Mundi, Da trucem vitare ventum, Qui tumore pectus inflat, Plus nocet fremente Cauro Spiritus Superbiae. LXIII. Divitum subinde Syrtes, (Nempe flaventes arenas, Aurifer quas volvit Hermus) Prora praetervecta vitet. Quo metalla fulva terrae! Congerit majora gemmis lucra, quisquis spreverit. LXIV. Scylla restat et Charybdis Sobrio vitanda Nautae. Ne Gulae voracis ore Hauriamur, claude fauces Os Averni; fossa nullis Cladibus replenda, nunquam divis Orcus, sufficit. LXV. Sicubi latens reductis Excubat pirata claustris: Seu novus Giula raptor, Seu Charon, infernus hospes: Perde lembum cum Giula: Merge cymbam cum Charonte protinus sub Tartara. LXVI. Sicubi balaena, cujus Turpis alvus stringit amnes, Et Stygem squamosa verrit; Irruat, puppimque cauda Verberans immane quasset; Ne sinas perire captos: sed barathro subtrahe. LXVII. Tum Venus, marisque spuma, (Vnde nata duxit ortum) Stante conquiescat Alto. Si ciet Libido venas, Improboque fervet aestu: Cyprios tranquilla fluctus temperet malacia. LXVIII. Nulla Siren, Carnis illex, Noxio blandita cantu Remigum moretur aures. Quae tibi votiva Cera Multiplex offertur, illa, Ne periclitentur, aures, Virgo, nostras obstrue. LXIX. Desinat Cupido Matris Missiles vibrare flammas. Virginis nos figat Arcus, Iridis decore pulcher: Vnde Pacis signa rorant. Vre sacro, fige dulci Cor Amoris spiculo. LXX. Heu mihi! Tenebricosae Quale noctis involucrum. Incubat caligo densa. Astra condit atra nubes. Sol recessit. Turbo saevit: Pugnat Eurus, unda surgit: et fremunt Ceraunia. LXXI. Exigit vindicta poenas, Imminet tremundus ultor. Eja Dulcis, eja Nostra, Perditis succurre rebus. Te vocat Celeusma notum, URSULAM clamamus omnes Vndecim cum Millibus. LXXII. Frange tempestatis iram: Numinisque concitati Mitiga justum Tridentem. Astra reddat pulsa nubes. Ponat Eurus: Turbo cesset: Sidat unda: lux reversa, Mensque pura rideat. LXXIII. Qui Novum retexit Orbem, Ima navium COLUMBUS Indico librasse ligno, Aut eburneo dente fertur. Nos gravamus saepe, vili Merce, dentibus caninis, criminumque pondere. LXXIV. Hinc timores, ni levemur, Pressa succumbet carina, Eja Dulcis, eja Nostra, Admove manum gementi. Tolle funebrem saburram: Vt BEATAE, qua potiris, littus intret INSULAE. LXXV. Sidus est SAGITTA quaedam, Hanc sequamur praevolantem. Haec POLUS: non Vrsa Major. URSULAE quamvis minorem Iuverit spectare STELLAM. Certior tu, Virgo, Magnes: et salutis Anchora. LXXVI. Sic in ista lacrymarum Valle decurramus Aequor Mortuum, declive, salsum. Mors ubi dolensque vita Dividunt alterna regna. Transfer ad mansura REGNI nos PERENNIS gaudia. LXXVII. Quisquis hanc conscripsit Oden Aurei mucrone teli: Quisquis hunc cantabit HYMNUM Ore casto, corde puro: In suprema Mortis hora, Huic PATRONA mitis adsis, Vndecim cum Millibus. SYNOPSIS HYMNI. Stropha 2 allusum est ad Navim S. URSULAE tot saeculis decantatam: utique tam celebrem, quam famosa Argo fuerit. 7. Occasio et Caussa Martyrii. 9. Ipsum Martyrium. 12. URSULAE sigillatim. Fortitudo animi et victoria. 20. Gemino vulnere icta concidisse traditur; sagittis brachium et cor transfixa. Putes impletum esse in illa, quod Cant. 8 caelestis Sponsus suasit: Pone me, ut signaculum super cor tuum, et super brachium tuum. 22 et 23. Timor et constantia CORDULAE. 24. Consummato certamine Paean Parthenius 27. Digressio Hymnidici Davidico-Poetia, ex Psalmo 113. 31. Oestrum Hunnis divinitus immissum, et turpis abitus a Rheno. 33. Encomium et felicitas Coloniae Ubiorum. 39. Aurea Camera ibidem, SS. Virginum et Martyrum Conditorium. Civium vota et preces. 43. D. URSULAE Laus peculiaris. Ad nuptias Agni euntis Evangelicus apparatus. Juxta illud invitantis Ecclesiae: Prudentes Virgines, aptate vestras Lampades. Ecce Sponsus venit. Exite obviam ei. 50. Religio et affectus S. P. Q. C. erga SS. VV. et MM. 58. URSULAE, Auxiliaris Divae, Patronae Civitatis invocatio. 61. A prora ad puppim. A navigatione D. URSULAE inceptus Hymnus ad Cursum Humanae Vitae simillimum transit: confirmante S. Job, pertransire nos omnes, quasi naves poma portantes. Cum autem experientiis doceamur, D. URSULAM Sociasque, in mari periclitantibus propitias esse, justa fiducia illarum imploratur auxilium. 62. Et sequentibus quidem strophis pericula maris allegorice proponuntur, utque evitare possimus, expediuntur vota nautica: petiturque primo, ut Britannici Regina ponti liberet nos a superbia vitae. 63. Deinde a concupiscentia oculorum. 64. Ab insatiabili cupiditate habendi. 65. A quibuscumque insidiis. 66. A malo daemone. 67. A concupiscentia carnis. 68. Ab illecebris sensuum nocivis. 70. A variis tentationibus. 73. A sarcina peccatorum, conscientias gravante. 75. Fausto sidere, spirante Zephyro, remigans Hymnus plenis subit ostia velis. Ad majorem DEI, DEIPARAE, S. VRSULAE ac Sociarum ejus gloriam. APPROBATIO Dignus omnino est Hymnus iste, qui non apud Vbios tantum, sed ubique gentium legatur ac canatur; magnasque debent S. VRSULAE cultores omnes, Agrippinates autem prae omnibus, Nobilissimo Poetae gratias; quod post lucubrationes tam varias, vinnulas, et venustas, nitidissimis versibus Patronas Virgines celebrare voluerit. Coloniae, pridie Non. Xbres, M.DC.LXIII. FERDINANDUS STROBELIUS S. T. D. Canonicus Metropolitanus, Censor librorum Ordinarius.