HABES, amice Lector, Batrachomyomachiam nostram, ex fonte Homeri: utique enim non de palude, etsi de palustribus, deriva vi largius conceptum liquorem, gratia Iuventutis. Ea, sanguinis calore fervida, modico aquae haustu sitim non restinguit. quae ipsa caussa est, quare Orationes hinc inde dispersas, alternis proferentium animi sui sensa longiusculas maluerim. Quasdam agnominationes confinxi; ut, MUSULMANNIGENAE, MAUMYADES, etc. quod existimem similibus, Latini sermonis nitorem propter. ea non obfuscari: cum tantummodo sint Nomina propria et compellationes earum rerum, de quibus reliqua dicuntur. ita integrum panegyricon de laudibus fortissimi Ducis BLICTRI scribere possis. modo tibi talem Ducem proponas, quem BLICTRI voces. Quae vero de altero significant, ea sacrosancta habere fas est, ab uberibus Latinae Nutricis non depellenda. citius enim barbaros Urbe Romana donaveris, quam nova et barbara Verba. quod ipsum olim cuidam Caesari in
faciem obiectum est, deinde ex Mure dices me Elephantum fecisse. Quippe ni? tamen ex Musca fieri potest Elephantus, non terrendus a Musca, cum terreatur a Mure. Et vero Homeri haec Audacia est, cui irasci velle, est genuinum et dentes alios omnes perdere. nam sive laudes. sive irrideas; nihilominus septem Civitates de cadavere caeci Poetae litigabunt. Quin potius ipsum poema Homeri degustas: id ex Graeco translatum, non liberiore paraphrasi, sed stricta interpretatione ad literam, ut ne de inventis illustribus quidquam intervertatur, hoc loco subiungere placuit. Scimus gulam Ingeniorum variare. aliis videbitur supervacaneum: alii, nisi ponam, desiderabunt. Itaque Batrachomyomachia HOMERI in hunc modum se habet.
Incipiens primum Musarum Cetum ex Helicone venire, in meo animo preces concipio, gratia cantus, quem nuper in tabulis meis super genua posui; litem immensam, tumultuosum opus Martis, prae me ferens hominibus in aures omnibus immittere: quomodo Mures in Ranas primas consecuti iverunt, terrigenum virorum imitari opera Gigantum. Sic sermo inter mortales erat. tale autem habuit principium. Mus aliquando sitibundus, felis periculo evitato. propinquum in lacum teneram adposuit barbam, aqua delectatus dulci. hunc ubi vidit Limnocharis obstrepera, verbum locuta est tale. O hospes, quis es? unde venisti ad litus? quis te produxit? omnia vere dic, ne mendacem te intellexero. si enim te noverim amicum dignum, ad domum ducam. dona autem tibi dabo hospitalia multa et bona. Ego Rex Physignathus sum, qui per lacum color Ranarum Rex dies omnes: et me Pater Peleus olim genuit Hydromedusae mixtus in amicitia, apud ripam Eridani, et te quidem video pulchrum et fortem, eximium prae aliis sceptriferum Regem, et in bellis pugnacem esse: sed age citius tuum genus commemora. Huic autem rursus Psicharpax respondit, dixitque; curnam genus meum perquiris, o amice, manifestum omnibus hominibusque Diisque, et caelestibus volatilibus? Psicharpax ego vocor, filius
Troxartae patris magnanimi. mater Lichomyle, filia Pternotroctae regis genuit autem in tugurio me, et enutrivit cibariis ficibus et nucibus; et eduliis omnigenis. quomodo autem amicum facies me in natura nihil similem? tibi enim vila est in aquis, sed mihi certe, quaecumque apud homines, comedere consuetudo. neque me latet panis ter pistus a bene rotunda mensa; neque placenta extensa, habens multam sesamida? non sectio ex perna, non iecora albam vestem habentia; neque caseus nuper pressus a suavi lacte. Non suavia bellaria, qua et Divi desiderant. neque quacumque ad convivia hominum faciunt coqui, ornantes ollas condimentis variis. nun quam ex bello malum effugi clamorem; sed statim ad pugnam iens propugnantibus mixtus sum. non timui hominem, quam vis magnum corpus ferentem, sed adlectum iens, summum digitum mordeo, et a pede accepi, et dolor non occupavit virum. sine vis non aufugit somnus mordente me. sed duo valde omnia timeo per terram. Accipitrem et Felem, qui mihi magnum luctum adferunt, et decipulam molestam, ubi dolosum exsistit fatum, plurimum Felem pertimesco, quae optima, quae me, per foramen perquirit. non comedo raphanos, non caules, non cucurbitas, non betis viridibus pascor, neque apiis. haec enim vestra sunt edulia per lacum. Ad hac autem subridens Physignathus contra locutus est. O hospes, valde gloriaris ob ventrum, sunt et nobis multa valde in lacu et in terra mirabilia visu. Ancipitem enim dedit victum Ranis Saturnius Iuppiter: saltare in terris, et in aquis corpus cooperire. Si autem vis, et hac scire facile est. portem te in humeris, tene autem me, ne aliquando pereas sic gavisus in meam domum venies. Sic certe, inquit, et terga dabat. Ille autem ascendebat velociter, manus habens tenerum per collum: saltu facili. Et inprimis gaudebat, quando intuebatur vicinos portus, natatione gaudens Physignathi; sed quando iam utique undis purpureis submergebatur, multum lacrimabatur. inutilem poenitentiam accusabat, evellebat comas, et pedes stringebat per ventrem. cor concutiebatur insolentia, et in terram volebat videre. Vehementer autem ingemiscebat timoris frigidi necessitate, caudam qui. dem inprimis extendit in aquis, tamquam remum trahens supplicansque Diis in terram venire, aquis purpureis sub mergebatur, multum autem clamabat, et talem dixit sermonem; ab
ore autem pronuntiabat: Non sic humeris portavit onus amoris Taurus, quando Europam per undam duxit in Cretam: ut me navigans humeris super vectum duxit ad domum Rana elevans pallidum corpus aqua alba. Hydrus autem ex improvisa apparebat horrendum spectaculum utrisque. erectum super aquam habebat collum. Hunc conspicatus, ingressus est Physignathus, non quidquam intelligens, qualem socium perditurus erat per lacum. Ingressus est autem profunditatem lacus, et evitavit Parcam nigram. Ille autem ut relictus est, cecidit supinus statim in aquam. manus autem stringebat, et moriens stridebat. Sape quidem ingrediebatur in aquam; saepe autem rursus calcitrans egrediebatur. mortem autem non poterat evitare madentes enim pili plurimum pondus trahebant in ipso. aquis autem periens tales locutus est sermones. Non latebis utique Deos Physignathe, hoc patrato, naufragum qui iecisti a corpore, ut a petra non certe me per terram melior eras, o pessime, pancratioque luctaeque, et adcursum sed deceptum in aquam me proiecisti. Habet Deus ultorem oculum. poenam tu solves Murium exercitui, neque evitabis. haec locutus, exspiravit in aquis. hunc autem vidit Lichopinax ripis insidens mollibus. qui vehementer ululavit, et currens annuntiavit Muribus.
UT autem didicerunt mortem; ingressa est ira perniciosa universos. et tunc praeconibus suis iusserunt sub diluculum proclamare ad concionem Troxartae, in domum patris infelicis Psicharpagis, qui per lacum supinus natavit, mortuum corpus. neque iuxta ripas erat iam miser. medio autem natabat ponto. Ut autem venerunt festinantes cum Aurora: primum surrexit Troxartes ob illuminatus, dixitque sermonem. O amici, tametsi salus ego multa mala passus ex Ranis: sors mala omnibus facta est. Sum autem ego infelix, postquam tres filios perdidi. et quidem primum occidit rapiens inimicissima Felis, extra foramen captum. Alium rursus viri crudeles ad mortem duxerunt vanioribus artibus, ligneo dolo excogitato, quam decipulam vocant, Murium perditricem. Qui tertius erat dilectus mihi et matri inclutae: hunc suffocavit Physignathus in profundum ducens, sed, agedum, armemur, et exeamus in ipsas, corporibus exornatis armis variis. Haec locutus persuasit armari universos: hos quidem utique Mars, belli
curam habens. Ocreas primum circa tibias posuerunt, effractis fabis viridibus, beneque aptatis: quas ipsi per noctem stantes comederunt. thoraces autem habebant calamis circumdatis a coriis, quos Fele excoriata scienter fecerunt. Clipeus erat Lucernae medius umbilicus, lancea longae acus; omnino aereum opus Martis. at cassis in temporibus erat testa nucis. sic quidem Mures erant armati. Ut autem intellexerunt Ranae, egressae sunt ab aqua, in unum locum profectae: consilium coegerunt belli mali. Considerantibus autem ipsis unde seditio, vel quis tumultus; Praeco venit ferens sceptrum in manibus, Tyroglyphi filius magnanimi Embasichytros, nuntians belli malam famam, dixitque sermon em. O Ranae, Mures vobis minitati miserunt, ut edicerem armari ad bellumque pugnamque. viderunt enim per aquam Psicharpaga, quem occidit vester Rex Physignathus. sed pugnate, quaecumque inter Ranas egregiae genitae estis, sic loculus disparuit. sermo autem murium in aures ingressus conturbavit mentes Ranarum superbarum. accusantibus autem ipsis, Physignathus dixit surrectus: O amici: non occide Murem, neque vidi pereuntem: omnino suffocatus est ludens iuxta lacum, natatum Ranarum imitatus. at pessimi nunc me accusant, qui non sum in caussa. Sed, age, consilium inquiramus; ut dolosos Mures deperdamus. etenim ego dico, ut mihi apparent esse optima. corporibus ornatis armati stemus universi summas iuxta ripas, ubi praeceps est locus. quando autem impetu facto in nos venerint, correptis galeis quicumque prope obviam venerint, in lacum ipsos cum armis statim deiciamus. sic enim illis suffocatis, qui expertes sunt natandi, constituemus laeto animo statim Murium occisorum hic trophaeum. sic locatus armis induit universos. Foliis quidem malvarum tibias suas circum cooperuerunt. Thoraces habuerunt viridibus latis a betis. folia brassicarum in clipeos bene aptaverunt. lancea atutus iuncus, unicuique longus aptatus erat, et galea cochleis subtilibus capita circum cooperiebant. Munita autem steterunt in ripis altis, conquassantes lanceas. animo plena erat unaquaeque.
IUppiter autem ubi Deos vocasset in caelum astriferum, et belli multitudinem ostendens, potentesque pugnatores multos et magnos, et lanceas longas ferentes. qualis Centaurorum exercitus procedis et gigantum, suaviter ridens interrogabat: qui Ranis auxiliatores vel Muribus immortalium? et Palladem allocutus est. O Filia, Muribus nun quid auxiliatura ibis? etenim tuum per templum semper exsultant universi, odore delectati, et cibariis, ex sacrificiis. Sic dixit Saturnius. hunc autem allocuta est Tallas: O pater, non certe ego umquam Muribus, cum vexarentur, venirem auxiliatrix: quoniam mala multa mihi fecerunt, coronas destruentes et lucernas, caussa olei. Hoc autem meam valde momordit mentem, quod fecerunt. Peplum meum corroserunt, quod texui elaborando ex tramae subtili, et stamen subtile nevi, foraminaque fecerunt. at sutor mihi institit exigitque a me usuras: huius gratia irata sum. Mutuata enim subtextum, et non possum restituere. Sed veque Ranis auxiliari velim: sunt enim neque ipsae mentibus firmae. Sed me primum ex bello redeuntem, postquam valde defatigata fui; somno indigentem non per miserunt tumultuantes, parum oculos declinare. ego insomnis iacebam caput dolens, donec clam vvit gallus gallinaceus Sed age cessemus Dii iis auxiliari, ne aliquis vestrum vulneretur telo acuto. sunt enim cominus pugnantes, etiamsi Deus contra veniret. omnes autem de caelo. delectemur litem videntes. ut dixit, huic post paruerunt Dii alii, Omnes simul autem collecti venerunt in unum locum.
AT venerunt Praecones duo signum belli ferentes. et tunc Culices magnas tubas habentes vehementer tuba clangebant belli strepitum. coelitus autem Iuppiter Saturnius intonuit signum belli mali. Primus autem Hypsiboas Lichenotem vulneravit lancea, stantem inter propugnatores, per ventrem in medium hepar. concidit ergo pronus, et teneras pulvere foedavit comas. Troglodytes autem post ipsum iaculatus est Pileona. infixit in pectore solidam lanceam. hunc autem cadentem cepit nigra mors, et anima ex corpore evolavit. Seutlaeus occidit percusso corde Embasichytrum: Artophagus autem Polyphonum per ventrem percussit, qui cecidit supinus,
et anima membris evolavit. Limnocharis, ut vidit pereuntem Polyphonum, Troglodyten petra molari vulneravit praeveniens collum iuxta medium. huic igitur caligo oculos operuit Lichenor autem ipsius observabat lanceam lucidam, et percussit (neque aberravit) per hepar. ut autem intellexit Crambophagus, ripis profundis incidit fugiens. sed neque sic effugit in aquis, impulit enim ipsum. qui concidit, nec respiravit. tingebatur sanguine lacus purpurea. ipse iuxta litus extensus est, intestino pinguibus impetu ruens in ilia. Limnisius autem in ripis Tyroglyphum spoliavit. Pternoglyphum conspicatus Calaminthius in timorem venit saltavit ergo in lacum fugiens, clipeo proiecto. Hydrocharis autem occidit Pternophagum Regem saxo percussum per guttur. cerebrum autem ex naribus stillabat, polluebatur sanguine terra. Lichopinax occidit irreprehensibilem Borborocoeten, lancea impetu facto. mox caligo oculos cooperuit. Prassiphagus conspicatus pede traxit Cnissodiocten, in lacu autem suffocavit, comprehensa manu cervice Psicharpax autem ultus est socios mortuos, et percussit Pelusium in medium hepar. qui cecidit illi ante, anima ad infernum iit. Pelobatus conspicatus luti manipulum iecit in ipsum, et frontem inunxit et excaecavit, propemodum iratus est certe ille, ubi coepisset manu forti, qui iacebat in campo lapidem, ponderosum pondus terrae: hoc percussit Pelobaten sub genua. tota autem fracta est tibia dextra, ceciditque supinus in pulveribus. Craugasides autem ultus est, et rursus ibat in ipsum; percussitque medium per ventrem. totus ei intro actus iuncus ingrediebatur, et humi effundebantur universa intestina, extracta a lancea manu gravi. Sitophagus autem ut vidit in ripis fluminis, claudicans ex bello recedebat, et angebatur valde, saltavitque in fossam, ut aufugeret diram perniciem, Troxartes autem percussit Physignathum in pedis summitatem, qui celeriter, quoniam angebatur, saltavit in lacum fugiens. Troxartes ut vidit adhuc semivivum, qui ante ceciderat, et iui incurrit rursus occidere desiderans. Prassaeus ut vidit adhuc semivivum, qui ante ceciderat, venit per propugnatores, et iaculatus est acuto iunco: neque fregit scutum: tenebatur autem ipsius lanceae acies.
ERat autem quidam inter Mures iuvenis filius, egregius inter alios, cominus pugnans, carus filius irreprehensibilis Artepibuli. Princeps ipsum Martem ostendens, robustus Meridarpax, qui solus inter Mures dominabatur pugnando. stetit autem iuxta lacum elatus solus ab aliis. iactabat vero se depopulaturum Ranarum genus bellacium. et certe perfecisset, quoniam magnum ipsi robur erat, nisi statim intellexisset pater hominumque Deorumque, et tunc pereuntes Ranas miseratus fuisset Saturnius. moto autem capite talem locutus est vocem. O Dii, certe magnum opus in oculis video. Non parum me stupefecit Meridarpax, per lacum trucidare Ranas desiderans, sed celerrime Palladem mittamus, tumultuosum item et Martem, qui insum arcebunt, a pugna robustus quantumvis sit. Sic locutus Iuppiter. Mars respondebat sermone: neque certe Palladis, o Iuppiter, potentia, neque Martis, poterit Ranis auxilio depellere diram perniciem. sed, age, omnes eamus auxiliatores: vel tuum iaculum moveatur magnum, quod Titanas sustulit horrendum operans: quo Titanas occidisti egregios ultra omnes, Enceladumque ligasti, et agrestia genera gigantum. Sic certe dixit. Saturnius autem iaculatus est ardens fulmen. primum quidem intonuit, magnumque commovit caelum sed postea fulmen, terribile Iovis telum, misit in volvens; illudque evolavit e manu regis, omnes quidem utique terruit iaculatus Ranasque Muresque, sed neque sic cessavit Murium exercitus, sed adhuc amplius cupiebat depopulatum ire Ranarum genus bellacium: nisi ab Olympo Ranas miseratus fuisset Saturnius, qui tunc Ranis auxiliatores illico misit. Venerunt autem ex improviso habentes incudes in tergo ungulis curvis oblique ingredientes, tortuosi, habentes furficulas in ore, ostripelles, ossei natura, lati humeros, rutilantes in humeris, blaesi, nervosis cervicibus, a pectoribus intuentes, octopedes, bicipites, manibus qui capi nequeant (illi autem vocantur Cancri) qui Murium caudas oribus incidebant, etiam pedes et manus. Flectebantur autem lanceae quos et timuerunt miseri Mures, neque sustinuerunt. In fugam ergo vertebantur. occi. debat autem sol iam, et belli finis unius diei perfectus est.
ATque haec est illa Lacubus et Cavernis nota Maeonii Vatis Batrachomyomachia. Lector: in quam Olympiaden arbitraris incidisse? Multi multa coniciunt, plures omnino tacent. plerique annum indagare desperant. Existimant autem Principi Poetarum fidem habendam; SACRUM SOMNIUM, ex animo demisso venerandum potius, quam temerario ungue excutiendum esse. Quamquam nullus dubito, quin ipso Homero adhuc in vivis canente, fatalis haec pugna, cervicibus Graeciae magna ex parte iam incubuerit.
De NOSTRA quid sentis? cui tempori imputatur? omne, an aliquod praesagium iam impletum. Equidem Bellum formidolosum, eventibus et mysteriis stipatum ante oculos latet. Saperdae omnia exploraturi, ipsi Delphos mittant Legatos, offerant tributum curiosi laboris. ipsi scrutentur, et Apollini (si domi sit) supplicent, in clara responsa sollicitando. Ego pedem hinc extrico. Quid igitur praefatus sum: me scienter fixisse signa, sub tentorio et aenigmate excitantia pruritum fatorum et indagandi cupidinem. Ita est. pleraque non nescio. Et hercule, propiore coniectura assecutus, crediderim bonam partem huius Batrachomyomachiae fuisse a Bellis Punicis exhaustam. Ita lib 3. num. 4. ipse Iuppiter orans persuadet. possit videri Mausolus sustinere personam Hannibalis, Mures Carthaginiensium. nam quid nigri semper et Mauri. Maurusii nominantur? Cur Mausolus lib. 3. num. 7. iactat Punicos astus, et multum Afri, etc. Ut contra Batrachos, veteres Romanos esse necessario intelligas. Physignathus furiosus et turgens, quid si Flaminius sit, homo temerarius, contra auspicia profectus? quid si M. Minutius aut Terentius Varro? De Lacu dubitas? I vise Thrasymenum Lacum, et miraberis horrendas caedes Batrachorum. adi Cannas, locum palustrem, uligine obsitum et cannis, amica Ranis nomina. pro! qui acervi cadaverum. caesa eo proelio Romanorum quadraginta quinque milia, cum Paulo
Consule et Senatoribus LXXX. consularibus atque praetoriis, aut aedilitiis triginta. quae nota sunt. Fabius M. Seutlaeum imitatus, Limnocharin Romam captivam liberavit. Natura et bona Caussa apud Iovem perorante, Maurorum vis elisa est. Hannibal, Scipionis Africani chelis incisus (cancri signum, ut quidam tradidere, corpori a genitrice impressum gerentis) ex Italia in patriam fugere coactus, denique miserando Fato occubuit. Quo Myocephalo quid umquam truculentius exstitit? in quas non formas se, indole Mausoli, mutare novas ausus, aliam semper aliamque barbam, et capillamentum novo mutavit. Dices: Mures senatum coegisse, consules adfuisse, lictores, fasces, secures, signa utique Romanorum, non Carthaginiensium. Respondeo primo: a Vaticinantibus peristases misceri: neque necessum esse, ut omnia in quocumque genere similia inventa, modo potissima exhauriantur. deinde Carthago aemula Romae, plurimis ornamentis tantae Reipublicae respondit. Hannibal omnino contemptor Urbis a se propemodum saltu superatae, Capuae in Campania, togas ritusque Ausonios imitando, in ludibrium dedit. Si interroger, quis Maurus Psicharpax submersus sit: quaerendum potius censeam, quot Poeni primo secundoque Bello Punico occisi sint; dum Sardiniam, Siciliam, etc. (micas scilicet Imperii Romani) clandestinis furtis subtrahere certarunt. De faece militum ac vulgo non laboro. Artemisia Carthago est, cum mortuo Hannibale suo exstincta: aut tota Africa, submissis semper novis suppetiis, commeatu armisque instructa, furens instar Libycae Leaenae. Sed haec hactenus: nec plura: ne ingenioso Lectori diffidere videamur. At enim et sequentibus saeculis, non una Batrachomyomachia Orbi puniendo obrepsit. In Pharsalia simillima saeviisse videtur. Immo de integro veros Mures ac Ranas concurrisse, codem tempore, quo Gener et socer conflixere, docent Historici. namque tunc universus Orbis pluribus prodigiis laboravit. astra cadere visa. de caelo Capitolium tactum. pecudes locutae feruntur.
sanguine et lapidibus pluit, pluisse etiam Ranis in comperto est. quantam Batrachomyomachiam, et civile bellum inde exortum facilius credo. tamen non absque caussa quaerendo metuit Troxartes lib. Mnum. 3. Si pluit aut cepis, aut, quod pudet edere, Ranis. Et vero his interea si titillet Animus ad ulteriora tempora non progressurus. potest tamen progredi. Sisto prius Synopsin, quam alium usum nostrae Batrachomyomachiae.
SYNOPSIS LIBRI PRIMI.
I. LImnocharis Ranarum Regis Physignathi soror, occasio prima belli: cum Psicharpage Musculo e lacu bibente, Fatis ita ferentibus, orditur alloquium, miscetque sermonem et aquam.
Exiguae caussae ingentia saepe bella movere.
Unica vox secius accepta vicem classici fuit.
Tria verba armatos stravere exercitus.
II. Frater Physignathus intervenit, seu casu, seu saltu: ambigi enim potest. is, ut genium Hospitis ad ripam stantis irritaret, Regni sui delicias palustres, inflatis buccis fastuose iactat.
Adhuc verum illud: Natura beatis omnibus esse dedit, si quis cognoverit uti.
III. Musculus luculenta Oratione, non minus suae gentis fortunam moresque depingit, et praefert multis Persicis parasangis.
Non quod quisque habet, hoc bonum: sed quo quisque contentus est, hoc iucundum.
IV. Physignathus obficit subeunda Muribus discrimina; (Psicharpage tamen omnia extenuante) Ranarum securam felicitatem extollit. denique multis utrinque acceptis et redditis vocibus, Stagni sui fines in Palatium, se in navim et Argonautam offert.
Exeat Orbe, omnia qui metuit discrimina: vam Vitai his modus et ratio est, ut non secura sit ulla.
Qui fit, quod plures malint esse miseri, quam videri!
V. Nempe pretiosa invitatio et vanitas promissorum distrinxere adipatum ingenium curiosi Musculi. Auribus
accepta oculis usurpaturus, trahitur cupiditate visendi. Mox Ranam navalem conscendit, experturus etiam suo damno Maris pericula,
Sensim ad declivia fertur Mens blando pulsata malo.
Hominum vesana cupido Invenit naves, et monstra natantia vidit.
Ausus sese committere vento atque Mari, quidvis audet.
VI. Physignathus ab serpente (Balaena Lacus) emerso ex aquis conterritus; seu dolo malo, seu metu vano Subducit tergum insidenti Psicharpagi. is destitutus carina, medio in gurgite submergitur; Diis et Sociis in vota ac suppetias nequidquam vocatis.
Iuste naufragio perit,
Qui non naufragium fugit.
Ridet Neptunus, Nauta deflente cadaver.
SYNOPSIS LIBRI SECUNDI.
I. Posteaquam cari funeris tristissima percrebuit fama: Troxartes Psicharpagis submersi Pater, pene ultra Muris nigri vires, ira excanduit.
Nam quae orba est catulis, quaeque sera est Tigris.
Hac et peior homo, cum furere incipit.
II. Cogit altero statim die, quamquam nubilo senatum, exploraturus ultricem sententiam.
Si ulla in re deliberandum est, maxime ubi bellum suscipiendum: multo maxime, an inferendum.
III. Eum in finem coram sociis ferociter perorat ira magis et dolore, quam consilio agitante animos, bellum in Ranas decernitur, volente ac iubente S.P.Q.M.
Cum surdae sunt aures, obstrepente ira, gratis cogitur senatus: et quid nisi Tiberiana ludibria exspectat:
Iniustum bellum Turcarum est, quod sumpto odio meditantur.
IV. Bellicae feruntur Leges. arma paraturi domum discedunt.
Ubi nullis legibus ensis servit; ihi potius credas certare latrones.
V. Tertio die in campum descendunt, muniunt castra. censentur milites, furor et dolor arma ministrant.
Formicis sua bilis inest, et Muribus ira.
Nil adeo vile est, quod se non vindice laesum
Utatur.
Recte quidam: Castra opportuno loco et in tempore munita, tentorium sunt victoriae.
VI. Vastam multitudinem, sed capite, hoc est, belli Duce destitutam, prope in fatale dissidium scindunt duo nequissimi Myocephali: dum se ad duellum provocant, flagrantes ambitione Imperii.
Quid prodest vastum Polyphemi corpus in antre,
Cum monstro horrendo, informi, sit lumen ademptum.
Quid faciat miles validis robustus in armis
Sublato Duce? sternetur, tumulosque cadendo
Implebit.
Numquam minus in bello necessaria Ducis praesentiae cognoscitur, quam cum praesens est: nun quam magis, quam cum abest.
Reges, florentia Regna qui vultis servare diu, prohibete duella.
VII. Iuppiter tumultum plebis sedaturus, in eligendum Imperatorem belli, excitat Mausolum. stupenda huius Regis metamorphosis, plectente Nemesi rapinas, eius oratio, electioque bellum promovent.
Ut nulla cinerum virtus includitur urna;
Sed sanctas sequitur numquam revocabilis Umbras:
Sic etiam nigris haerent post funera noxae
Manibus; et vivos Fures monumenta loquuntur.
VIII. Tyroglyphus ferocis ingenii musculus, nomine Mausoli, Physignatho Regi Ranarum, bellum imprudenter denuntiat.
Furiosus Legatus; etiam cum pacem offert, tuba canit, non facile mittendus. Refert, quis Martem ad convivium in vitet.
IX. Physignathus irritatus superbe respondet. bellum acceptat. urit Legatum sarcasmis. omnem Paludem in arma vocat.
Periculosum est, hosti quantumvis debili, in proprio Regno, minaciter deferre bellum. tenuis vapor, collectus primo in nubes, deinde etiam in tonitrua et fulmen e vadit.
X. Ranarum arma spirantium votum ad Martem.
Recte Veteres: Ante tubam fer tura Iovi, fac votae Gradivo.
Impius miles, accusat caecitatis, ad se venientem victoriam.
SYNOPSIS LIBRI TERTII.
I. IUppiter Editor huius cruenti Muneris sive Batrachomyomachiae, accito primum Marti, mentem suam ludibundus explicat.
II. Illi vero fastidiosis auribus propositum accipienti, Pater opportune salutare suae mentis aliud Decretum ingerit.
III. Stomachantis Gradivi inflammata Oratio indignatur numen altissimis rebus ab omni aevo destinatum, nunc quidem ab Iove putidis Muribus ac Ranis bellaturis praefici.
IV. Placando Marti Iuppiter Batrachomyomachiae mysticum spectaculum aperit. docet prolusionem duntaxat esse crudelissimorum inter homines conflictuum, qui ex Fatorum specula evolaturi, posteris saeculis ingruent.
V. AEvi nostri ferrei non perfunctoria mentio facta, mire Martem exhilarat.
VI. Acquiescit Mars consilio Iovis. Dii Deaeque, excepta Iunone, conveniunt in pensili nubium theatro.
VII. Pallas a Genitor rogata, ut Mures tutetur in acie, ore rotundo abnuit. caussas affert. palmariam scilicet, a Myocephalis erosum summae elegantiae Peplum.
VIII. Eius quantum reliquiae permittunt, Descriptio.
IX. Famosi Gigantis huius aevi M. DC, tragicus exitus, et facta, in Palladio Peplo signata.
X. Sed et Latona Ranis certantibus praeesse detrectat; nec immerito.
XI. Indigna Veneris querela contra Musculos.
XII. Iovis Pathetica oratio, Caelicolas accersitos docentis caussam permittendae Batrachomyomachiae
SYNOPSIS LIBRI QUARTI.
I. TYroglyphus redux, exponit Mausolo Physignathi fastum et minas. vociferatur, omnia hostilibus in armis esse. tota Mauritania in defensionem et occursum excitatur.
Iacta est alea: transivimus Rubiconem. Ante statuam Martis, diu et mature delibera: nam belli semel suscepti impetum sistere non cuius vis est.
II. Utraque acies adversa sub teli iactum educitur, Physignathus princeps adoritur Mures. mutuis vulneribus strages accumulat primus furor.
Aciem et convivium instruere eiusdem artis esse, scite dixit Paulus Aemilius.
Primo congressu, uter exercitus superaturus sit, ne Mari quidem novit.
III. Duum Musculorum Fratrum memorabilis caedes. Limnisii item et Polyphoni Batrachorum. Tyroglyphi ferro flammaque grassantis rapidi successus.
Multa cadavera, et hostium quidem, non sunt signum victoriae.
IV. Murium in pugnando secunda fortuna. Ranae turmatim funduntur. Limnocharis capitur.
Fortuna ubique aliquid potest; in bello omnia.
V. Scelere Lichenoris, Hypsiboanta tubicinem contra ius gentium violantis offensa Bellona, desertis Muribus, cum Ranis facit.
Qua non videtur Deus, humanis interest: inquit Publ. Syrus Mimus.
Vis miles Rhamnusiam videre? occide innocentem.
Impietas cum gaudere vult, se ipsam destruit.
VI. Physignathus collecto suorum agmine, secundum concionem militarem habitam, invectus in hostem, ingentem stragem Murium edit.
Praesens periculum, cum exsorbendum est, perdit medium nomen.
Spes, devorata mente, spes est pertinax; Et,
Illicium honestae mortis, est ipsa desperatio.
Necessitas extrema, est antecedentium fames. omnes consumit.
VII. Bellicosus interitus Artepibuli. quem Musculum incredibilis nequitiae, ex Thessalia oriundum, et ab unguiculis primoque furto magicis herbis nutritum, ideoque praefidentem in bello, Calaminthius insignis heros ex Batrachis, summa virtute sternit.
Timoris arguitur miles, qui herbis, et non serro sidit.
Fortissimorum legio scribi potest, prudentium vix manipulus.
VIII. Artemisiae Amazonis pharetratae spectata laus in armis. animus et ferocia plus quam virilis.
Feminarum est vehementer velle.
Femina in omni animalium genere crudelissimae, quod agit, satagit.
Est cupiditati et ipsa tarda celeritas.
IX. Troxartes senex. Pater Psicharpagis, pugnando Occumbit. Borborocoetes, alter Tydeus utitur belli successibus, et saevit.
Dixit quidam: senilis ira, aristae ad instar rumpitur.
In bello clemens est, qui nullum bis occidit.
X. Ranae magna Murium caede facta, per aciem divisam ad ipsum Mausolum penetrant. Limnocharis captiva vinculis eripitur. funera.
Nec ridenti Mari fidendum; nec irato
Marti diffidendum esse; Quidam monuit.
XI. Seutlaei Batrachi strenui bellatoris caedes. Mausolo ultima desperatione saevienti dehiscit tellus. interitus Duce Myocephalorum dignissimus.
Quid titulos iactas, ferrumque nocentius auro victor ovans? sorbet tamen omnia denique fossa.
XII. Ranarum in exercitu fremitus exsultans. Io triumphe!
Nullum lucrum luculentius Victoria. pressis tamen manibus tenendae: nam ut fortuna lubrica est.
SYNOPSIS LIBRI QUINTI.
I. BAtrachorum triumphus ante victoriam, otium vituperabile, damnosa securitas.
Victori timere quid potest? quod non timet.
In bellicis nihil tuto contemnitur.
QUIS HOC PUTASSET, aut vox est inertium, aut nimis felicium.
Securitas victoris, victoriae est occasio.
II. Artemisiae oratio Polemica. ca Musculi animantur et instaurant vires, numquam magis metuendi.
Est aliquid, armata mulier, et loquens.
Etiam spei sit caussa, desperatio.
Fortitudo, quae deinde in nervum erumpit, ferrea est.
III. Ranae socordes inopinis armis obruuntur. Hydrocharis innocens cum nocentibus perit. Borborocoetes, Pelusius, Calaminthius fortissimi milites sternuntur. Rex Physignathus hasta confoditur.
Omnia in bello valent, praeterquam una excusatio.
Virtutis est, victoriam consequi; ea frui, felicitatis.
Didicit Achilles et Dea natos mori.
IV. Mures crudeliter victoriam exercent, deleturi ipsum nomen Batrachorum, nisi Natura omnium parens, maiore quam tribunicia potestate usa, diris votis ac propositis intercederet.
In tristibus mage serves quam in laetis modum.
Fulmen est, ubi cum potestate habitat iracundia.
Felicitatem frena, facilius reges.
V. Facundi doloris Oratio, quam ex visceribus Natura miserans effundit apud Iovem, et Ranarum caussam agit.
VI. Repentinus Iunonis adventus, diuturniorem suam absentiam excusat, et perorantem Naturam iuvat.
VII. Annuit Iuppiter Naturae precibus, impetum Musculorum sistere, et ferociam domare paratus, molitur fulmina.
VIII. Ea Meridarpax insuper habet. vapore tonitrali nequid quam terretur, Myocephalus ipso Mezentio contemptore Deum improbior.
IX. Hercules in protervos Mures clavam exercere prohibitus, sui ipsius probri materiam seminat.
X. Dedignatus Iuppiter fulminare putidam Musulmannorum nationem; eam Cancri caelestis, fraternis cohortibus armati, occursu dissipat.
Semper Iovis tali cadunt feliciter.
XI. Enimvero clypeis hastisque proiectis, fugitivi ex acie Musculi, in hereditarios hostes incidunt. Feles fame propemodum enectae, iterum tripudiant.
Bellum inchoant inertes, fortes finiunt.
XII. Iuppiter prius quam spectaculo finem imponat, fabam ludificationis in Herculem commeritum cudit. Descriptio fulminis primae magnitudinis, et ex intimo Iovis thesauro deprompti.
XIII. Hercules immani confidentia, hoc fulminis genus contrectaturus, sit toto fabula caelo. eiusmodi telum Iuppiter minatur, invito se, huius Batrachomyomachiae in modum Romani Muneris editae, notitiam publicanti. Phoebo negotium dat, ut Poetam tempori haec bella descripturum provideat.
XIV. Offert se, suosque, Genitori Apollo. Simul tamen explicat difficultatem impositae provinciae: quando praesentiat paucitatem Vatum tractabilium, neque dedignantium, etiam humilibus et minimis reculis (Muribus utique ac Ranis) obsequium impendere.
USUS BATRACHOMYOMACHIAE ETHICUS, POLITICUS, AC POLEMICUS.
CUm ex numerosi sententia Flacci; Et prodesse velint, et delectare Poetae, eo scilicet ego quoque cursum direxi. Phoebo abscedente, simul a cantu color nativus mihi rediit; rapui nonnumquam deposita tuba calamum, et exploraturus sententiarum veritatem, defixi illum in certo versu; plurimum autem, ut quisque se obvium tulit expendenti. Quoties mecum: Mures istud ab hominibus, an hi ab illis didicere? Quie Homo colludit moribus Ranarum? Nempe hoc non inter Mortales etiam? erupi denique in hanc vocem: QUANTUM EST IN REBUS INANE! quam ab AEneatore Cupidine exceptam, praefixamque Poematis fronti notaveris. Verum tamen paucos Versus et paucis trutinavi. momenta consignavi stylo, nec Oratorio, nec Historico; sed ab utroque diverso, et in utriusque confinium procurrente reliquias poeticae tempestatis, tametsi languidae iam ac desinentis, dictio haec servavit. quemadmodum mare videmus post aestum, etiam dum sternitur ac detumescit, extremis crispari fluctibus: qui ad litora revoluti, sensim magis ac magis decrescunt, donec pelagus omnino, velut marmor, immotum stet.
EX LIBRO I.
ATque ea volventi sese aspectabilis offert Limnocharis. fol. 64.m. Habes facem et Helenam huius quoque
belli, femineum nomen. Et vero cui cladi, aut voluptas caussam non dedit, aut femina non taedam admovit? Sub Paride lusco staret adhuc Ilion. Unus Lenonis oculus, Asiae oculum extinxit. Rapta facies Adulterae, flammam sparsit, usque ad proximum Ucalegonta manantem. Vide item, ut Turnum concitet Lavinia, Antonium Cleopatra, sexus inermis armatos viros! Nuptialem chorum saepe Bellona duxit: Hesperum, Martis ferale sidus fugavit. Non loquor de raptis Sabinis. exempla recens a Venere rubentia considera. Anna Britannica Maximilianum I. et Carolum IX. Galliarum Regem collisit. Cum speraretur Thalassii limen aperiendum; Iani portas effregit furor. sonitum mollis Epithalamii, forte classicum excepit. Clotildis Clodovaei Filia, imbutum cruore suo sudarium, velut vexillum sustulit; Childeberto Chlotario et Theodorico fratribus, contra Almaricum Coniugem suscitatis. Elephantos fuisse credas? ita stimulati conspectu sanguinis, infremuere. conclamatum ad arma deleta Visigothorum res est. Sorori litatum excidio regni. Nulla, ut scias, aut rara Mulier, in cladem sterilis est. bellare si nequit, parit bellatores. Sfortiae Mater, viginti. Iocastae uterus, quantum nefas, quae monstra militum! Cur nostra venis ad litora Maure? f. 64. m. Miratur Limnocharis Musculum Terrigenam oberrare litus palustre. Quippeni mirentur Nereides hominum potius insaniam, e pulvere ac natali solo, ad syrtes, et infamia naufragiis saxa properantium. Non lacus modo, sed et maria depraedamur. Quo vos Argonautae? poterant Tritones alloqui. Quis furor est, emere mortem, mercari pericula tantis impensis! cava trabe suffulti percurritis ignotam viam. non novimus istud remigum genus. terra contenti estote, quid Oceanum incestatis? delectati terroribus, altum petitis, ut trepidetis ad vesperam. Caeterum dicta haec in ventum abit, quo propulsa classis secuit fluctus. Pergunt temeratores naturae, et Nymphis ipsique Neptuno insultant. Castor et Pollux sparsere nuces: alii dolia, lusuri cum Diis, velut Britanni cum Balaenis. Orpheo canente, in omnia discrimina
itum. Tanti, ex auro putris ac scabiosa pellicula! Quid posteri? Columbus, Cortesius, Nonius Almaytus, Pizarrus, Magellanius, Serranus, Vesputius; vincunt te puerum Iasona: vincunt Batavi, quid dubitas? Possis meticulosus haberi; et paullo audacior Piscatore, victum quaerente in cymba palmari. Ista Mortalium frusta in fluctibus ludunt, ut Schoenobates aliquis in fune. claudatur mare: Hollandi in terra velificabuntur. Mauritii Nassavii quadrigae, naves sunt dat curribus Austros. O quantis natura laboras prodigiis! Gaudeat Catonis umbra exempta rebus humanis. navigare numquam sustinuit flumen: at iam etiam in continenti debeat, rostrata rheda, supparis volantibus, anchora ad temonem appensa. Ex quo fonte fluit generosi sanguinis humor? fol. 64. f. Ita comparati sumus. ingressi sermonem, statim cunas et genus in quirimus; quando virtus expendenda foret. prolabimur ad Ovum Ledae, ad Equum Troianum. Atqui vera virtus non cadit in terram, ut ceteri infantes: non involvitur fasciis; nullam gravat obstetricem. De pulvere surgit, de cuiusque cerebro, ut Pallas de Iovis vertice prosiluit, cum hasta et clipeo. Quid devolveris ad segmentatos toros, et prosapiam melius tacendam? omnis sanguis concolor. plebeius et regius. purpuram et tritam lacernam discriminat coctus murex. arbitratus est autem Miles aliquis, iniuria se affici, quod originem quaesivisset Imperator. Bellona, inquit, me genuit; Mars auspiciis Geticis lustravit infantem. Victoria nutrix fovit sinu; cadentem de Matre, clipeo excepit. ego vix auras traxi, et iam allisi vagitum umbonibus. Medius fidius, animose in paucis! Semideos, Phoeboque satos Hyperione, multa Commendant; blandi mores, concordia, virtus. fol. 65. m. Ranas omnes unus Lacus capit, nec in multa stadia diffusus. Duos saepe homines, non integrum regnum potestas Impetii consortem non patitur. Generum et Socerum, Magnum et Iulium, universus Orbis non cepit. Flevit Natura, ut ego quidem arbitror, ab funesto partu horum duum mortalium. risit ambitio, et se superari mirata est.
Ut caesarem sua purpura tegeret; Patria, Cives, Senatus, et alter Senatus Cato, tingendae chlamydi sanguinem dederunt. iugulos parentum mucronibus hausere Filii, facturi viam Dictatori, calvo parricidae, ad Capitolium et Coronam. Vidit hoc mons Tarpeius, et intremuit. vidisti haec Roma, et oppressa indoluisti Audisti haec Rubicon, et cruento fluctu reversus ad fontem illacrimasti. Discordia laceravit inclutam gentem; et manus plenas trophaeis, in viscera triumphantium, miserabili fato convertit. exemplum ab AEvo dolendum. utinam unum. Mihi cespite parvo Exstructas Fortuna casas sine crimine servet Incolumes. fol. 66. m. Beneficium a Divis immortale accepit, cui regnator animus, etiam in casa, amplitudinem regni praestat. Caruit eo Lucullus centum hortorum possessor. caruit Macedo, Pella non contentus: extra anni solisque vias, Mundique Zonam victoriis ductus, an insania raptus! siste praedo gressum, et figulis Babylonicis procumbe. Quis Stygem tibi potandam dedit; ut denique disceres in sandapila mensuram corpusculi tui. Aurorae frena fatigantis? septem pedes longus iaces: vivens in solio habebas octavum? Quid humile tugurium, boni non praebet Cultori suo? elaboratum de dulci flore somnum; et purum, et gratum, et facilem, et iucundum: vitam illimem tam curis, quam vino sobriam; sana corpora, paci belloque apta. Ex Casa fortissimi quique Duces et optimi Consules prodiere. Trabeas ad stivam induit Serranus. Curius hodie messem collegit: altera luce, hostium spolia Capitolio invexit. illud Horreum vocasses victoriarum: nam hae ab eo, velut mergites accumulabantur Fabricius, Quintus, ante Boves steterunt vomere terram proscissuri, cum eos trepida Roma bello praefecit, aratrum urbibus inferre iussos. Tales tantique viri mapalibus egressi. In aulis regnavere Gaii, Domitiani, Commodi, etc. immanes, ignavae, coronatae belluae, natae ad saeviendum, Patriam sedibus suis, si possent, eliminaturae. Hic totum possidet Orbem, cui natura, SATIS. fol. 66. f. Frugali rustico, ut dictum, casa Palatium est: Tyranno
septem montes, instar nidi sunt. iunge Pelion Ossae: ultra tendent, aestuant sub laquearibus altis, et magno sumptu stolidi quietem, maiore emendam, arcent. quam utique non magna domicilia conciliant, sed reducta vallis, nemus umbrosum, madida virga, papaver, garritus rivuli. altior aedificii moles supervacuum spatium; multae divitiae, inutilis gleba. cui natura pallorem induxit, hominum furor aestimationem. Metalla nativam indolem secuta, fugiunt rapaces manus, et in cavernis montium habitant. quam feritatem humana cupiditas mollit, educit ac polit. Omni luxuriae instrumento aurum ab inferis arcessitur; ut fulgore vano deludat, terrore vero cruciet. Quotus est, cui Natura SATIS? Argento nectuntur Indicae trabes. lacunar consurgit electro, magnisque nugis stellatum resplendet. Nihil umquam audisti de Caligulae Flora et Floralibus? Nihil de Heliogabali vinoso lacu, temulentiam despumante suam, ad usque Bacchi contemptum? Nero profluvium impensarum, Romam suam inter Fabros sandapilarum decoxit. Nota huius gnome. Hoc agamus, ut nemo quisquam quidquam habeat. Omnium damno et rapina vixit. Pransurus, accubuit volubili Machinae, Astrisque dedit convivium, circum mensam balsamo stillantem rotatis. omnia vernabant rosis. Mensis Maius, in vincula sertorum coniectus, effugere non poterat olidum lasciviae portentum. Qui bonus est, bene natus hic est, etc. fol. 66. f. Nam solum nomen hereditarium est. Virtus cum iis manibus perennat, quos insedit, immobile sui possessoris bonum. Ad sceleratum aliquem Catilinam, aut Cethegum, Gracchumve tunicatum non transit. Camillo satus, Brenni filium retunde, excussa bilance; et credam te Camillum. Odi Socraticos pluteos vacuumque catinum Pythagorae. fol. 67. m. Epicuraeus hic Musculus est; non facit cum Philosopho, qui ventri indulsit non omne legumen. Homines: quam vero vos sectam? plerique Aristotelem crepant, emunt Pittacon, Archetypos in pluteo servant Cleanthas. dicam omnia? Et Curios simulant, et Bacchanalia
vivunt; ut recte Satyricus canit. Philosophus es? nempe Platonicus. ut quid igitur odisti meditationem mortis, domitricem voluptatum, exstirpatricem affectuum? Vera sapientia ficto gaudio non polluitur; neque sinit animum ad ignobile facinus deduci. obiurgat ignavum corpus, indomitum asturconem frenat: meliorem hominis portionem, immortalem, inferendam sideribus, calcaturam nubium quadrigas, subducit infimis rebus, et virtutibus excolit. Audit hoc Apicius, et laudat: sed praefert calidum sumen. Quid? quod plurimi manifestum exitium non horreant; modo noxia cupiditas expleatur. O philosophos! M. Antonium, illum humanae sapientiae pullum, nequam Caseus occidit. Alexandrum Severum leporina pulpa sustulit. Annaeum Serenum fungi suilli. alios Fungos quot alii fungi piperati interemerunt? Tiberium Caesarem frustum cucumeris corrupit. Chilperici saxonis gulam, ad ambas usque aures cibo farti, ipsa copia ganeae intertraxit. per fidem tuam narra; legisti talia et Muribus evenisse? Quid referam vires insculptaque proelia saxis. fol. 67. f. Vide, sis, gloriosum militem Plautinum. ostentasse robur et aciem, saepe damnosum in bello fuit. Qui sapit, Heroem ostendet potius provocatus; quam ut iactet illaudatus. Sed non replenda est curia verbis. inquit Maronis Turnus Senatum pacatus habe: campus a fulminante manu fumet. scitum Polemicorum est: PLERUMQUE NOCET IACTASSE TRIUMPHOS. Obfuit Dario, obiecisse barbaram multitudinem Pellaei iuvenis paucitati, sed animis et pectoribus numerosae. Cauti Duces, non facile extendunt exercitum seu minis, seu verbis: ne, dum hostem volunt pavidum reddere, faciant sollicitum. sollicitudo naturam imitatur, quid vis ausuram prius, quam passuram vacuum. descendit pronus ignis; volant saxa; turbantur elementa. nescio quid animus in angustiis deprehensus, nisi forte toto malo repente obrutus, puncto temporis suffocetur, divinum aliquid secum excogitet, ut evadat. Unde illud: MATER TIMIDI NON FACILE FLEVIT. reperies meticulosos,
in praesenti discrimine, tigridis in morem ferocire; aut non morituros, aut morituros cum strage. Ruffinus, ille institor honorum. et trabeatum pavoris mancipium; cum subita ferri luce percelleretur, instaretque Stiliconius miles: vultu ad Arcadium converso; eripe, inquiebat, aut iuxta mecum peribis. Manes et sidera testor, haec cervix non sola cade!. nempe ita natura comparatum, ut ultimae vires animae, tamquam triarii, non ignavam mortem oppetant: siquidem oppetere cogas. Quando igitur hostem ad desperationem reducis; auxisti, non stravisti. finge victoriam: aut pene nulla, aut cruenta erit. exasperata necessitas se tota, et gladiis et odiis pugnat. in arena quid vis pro consilio et pro telo capit. Pugnamus aperto Marte quidem, caeco tamen expugnamus, et omnes Hausimus insidias, magna est fiducia Noctis. fol. 68. p. En strategemata Musculorum. qui vera et licita damnant; crude)es et improbi sunt. Insidiis nonnumquam opus, ut militi parcatur. utcumque Iulius Caesar Orbem inundaverit sanguine, suas tamen copias in tuto habuit. Capaneus, Hippomedon apud Statium; inter Mures Artepibulus et Meridarpax funestique alii fulmen olim merituri, dicant: Nolo in hostem ire dolo. pudet abuti tenebris. Videar a sole, dum pugno. Imbelles post carecta lateant. Me tuba divulget, et arva tremant funera calcantem. Ita loquuntur, qui capulum maiorem manu habent. Crudelis vanitas, sontes triumphos Patriae ac regibus obtrudit. laudari immaniter vult carceribus dignus furor. vinci nonnumquam melius erat, quam ita vincere. Qui civium iugulis retundit ferrum inimici, suo nimium parcit. Rei, proscripti, parricidae, et qui amplius aliquid, quam Aegaeas insulas meruerunt, Hannibali militent: ut Carthaginiense robur servaret integrum, sociarum gentium in prima acie porrectis cervicibus, hostiles gladios hebetanti. Quanto mitius atque illustrius Imperatoris Tiberii Praefectus. cohibebat ille suorum impetum tantisper, donec Persae praecoci calore effusi, pharetras missilibus vacuassent. ubi ad ultimum inermes stetere sine nervo ac telo: gladiis acta res est cominus, quibus Itali valebant. itaque trucidabantur Arsacidae, ut
statuae: immolabantur ut victimae. prudens cunctatio momentum attulit. taurorum est, cornibus solum fidere. consilium, latebrae, nox, flumina, silvae, colles, venti, bella iuvant. In omnem eventum Duces quidam praeparati, fortunam in potestate habuere. territi exsultarunt: pressi terruerunt. defuere milites? simularunt. amisere? dissimularunt. Titius Licinius ingenti clade affectus; quod noctu cadavera humasset, victori inter sua mane conspecta funera versanti, ceu ipse victus esset, ingentem terrorem iniecit. Itaque in fugam aversi terga pulsavit, gloriamque, quam galeae cristatae iam affixerat, sollerter detraxit. Quid Chares Atheniensis? nocte concubia multos ex arce emisit, iussos sub crepusculum lucis, inspectante hoste reverti, quibus visis, ceu nova subsidiariorum manu submissa, praesidium crevisse arbitratus Obsessor, de expugnatione desperavit. Numantinus aut Saguntinus aliquis Esuritor, hoc commento minime delectatus, stetisset aperto pectore pro moenibus, bustuarius in ferrum et flammam paratus. Ego praefero Cheretem, omnium veterum calculo: qui victoriam ingenio partam, bove Clitumni candidissimo; rubentem sanguine, gallo gallinaceo duntaxat venerati sunt. Audio vos subigi pedicis, brevibusque latere Muscipula tectos Gyaris, parvaque Seripho. fol. 69. f. Adde Felem: et omnes Murium hostes numerasti. Potes etiam humani Generis numerare Musculos Felis ut pilas habet: Homines Dii, inquit Comicus. insuper Dea quaedam caecula et levis. Musculi lardo capiuntur: Homines nardo eneris, visco voluptatis, honoris fumo, vento vanitatis. Agnoscunt et oderunt Musculi suum Inimicum: stulti Mortales amant, defendunt, excusant. famosam illam, et totius Orbis fornici prostitutam pellicem Fortunam, omnes ambiunt: tametsi pueros deludit pomis; Iuvenes amorib9 torquet, viros pollicitis fallit, senes frustratur annis. superbe et crudeliter exercet Imperia: tamen amatur. emulget vota in ludibrium regerenda: tamen honoratur. floridi vultus meretricia amoenitas praefertur osculo virtutis. doli, creduntur munera. millesim9 quisque non evasit insidias occulta tyrannide saevientis adulterae: quando passim creditur; Eam
irasci non posse, vel decipere non velle. Quo in utroque errore, ipsi barbati Platonis Pueri, vanae sapientiae pulpito, male fortunatum caput impegerunt. Ut ab hac Lena salvus sis. nondum cavisti dolosum Oratorem Mundum declamantem in Foro: nondum illecebras malesuadae Carnis; quam totiens audiveris nominari Muscipulam. hanc cave prae numellis et catastis, prae carcere, quod Tullianum appellatur: prae Lautumiis Syracusanis, Barathro Atheniensi, Ianua Charontica prae omnibus Labyrinthis. Mures, cavernas habent; castra, in quae conspecto Vatinio se recipiant; Homini quae suffugia parent, formosis ante ianuam gannientibus monstris? Falsis imaginibus luduntur oculi. prostat sensuum popina, turpesque nundinae Cupidinis, vendentis in philtro mortes. facile est incurrere probrum. Mures, Felem timent. Etiam homines quidam. quorum Antipathia obmurmurat. stringuntur naturae dentes in obviam. ubi odorati fuerint; liquitur animus, foedoque singultu praesentem prodit hostem. Cardanus ex eius aspectu mortis omen sumpsit. Quid Stygius Lavernio, quam ille Catus! astutus, inquam, et pavendus. Hunc Borborocoetes aliquis non expavescit. Quid undenae belluae (perturbationes animi) indagine corporis cinctae? hercule, silvestres et ferae. Vivarium utique ferarum est pectus, hominis, frementium in Appetentiae sede. Delectatio Siren, Dolor Hyaena, uno eodemque stabulo clauduntur. Mugit Amor, Europam portans cum tauris: rugit ira cum leonibus. Audacia tigrides antevolat. Philomela, Spes bona, dulce canit? sed Desperatio latrat, instar molossi, in rabiem acti ululant moesti Timores. tu omissis Musculis, miserere hominum. Pericles metuit umbrae suae occurrere. Theodoricus a capite piscis exsternatur. Sunt, qui nullum Crispinum tonsorem admittant. Dionysius Siculus, nescio, quid iugulo pertimuit. Referunt non sine risu Oratores ad Turcam destinati: neminem ullum puberem armatum, admitti in cubile Solymanni. formidat miser etiam Morphei sicam.
Ille miser, cui nemo surit, nemo invidet. fol. 69. p. Infelix
prorsus, quem nulla maceravit aemulorum invidia. quae, cum omnia maiora faciat, quisquis ab ea non videtur, infra pumiliones est. scilicet laudari tantum cupis, idque consecutus es, ut te tui in oculis et amoribus gerant. inquire in animum; quo facinore meruisti hoc stultorum supplicium. eme talento civilis belli sarcinam, speculum, inquam, Othonis, visurus naevos; et si potes, quod manticae in tergo est. Laudant te omnes. dicas: irrident. indiguum invidia obruunt caeremoniis. Nihil umquam ciconiarum notasti, et aurium Regis, quem non nomino? Feliciorem arbitrarer, si cum innocente Catone saepius ad subsellia Iudicum-trahereris, domum stipante senatu, et bona Fama reducendus. Ita nempe natura fert: miserum non premimus quiritantem, lacrimis muliebriter conspersum praeterimus. in alterum furor, quem virtus et gloria cataphractum, theatro imposuit. huic armata gingiva et genuinus servatur. Mens ingentis invidiae capax, pandit sinum venienti calumniae. amphoram virulenti livoris, facile exsorbet Tricongius honoris. Recte etiam Psicharpax monuit: miserum non esse, quem discrimen et horror circumeant. Cos magnae virtutis, magna calamitas, gloria comptior surgit de pulvere, quam de pulvinari Geminatur decus inter quaevis pericula. etenim tunc vivere caste asperius, cum prompta Venus: tunc durius irae consulitur, cum poena patet: respondit Theodosius Honorio suo. qui in summa licentia non exerrat, potest Traiani pugionem, pignus bonae mentis, in limine Capitolii suspendere. Fecunda ministrat, Hinc tellus, hinc unda dapes, utrinque beatis. fol. 69. m. Duobus elementis, alicuius Heliogabali gula non satiatur. terras proscindit, maria a fundo miscet, aeris penetrat meatus. Iovi cerebrum, Minervae olivam, Cereri spicas, Baccho vineam diripit. satias omne animal habet. solius hominis ingluvies modum nescit. nullius voti avaritiam castrat immodicus Petitor. inhiat immanibus immensum. de culina naturae conqueritur, velut nimis parcae. Sardanapali inventa laudat, inter rosas aestuans. alius crudum pavonem in balnea
portat. hinc subitae mortes atque intestata senectus, Iuvenalis funera, lacrimis ac risu digna frugalis Epaminodas cum ligneo vasculo, et frustra Dentati in convivio, exoleverunt. Quotus iam Cato, exercitus sitim sua restinguit! atqui hic virtutis admiratione, etiam pene ebrium in sicco sabulo reddidit. Nare nequis? erimus na vis: portabere dorso fol. 69. m. Habes hic expressam imaginem Mundi Venerisque in vitantis ad flagitium. quam prolixo flatu Physignathus stringit regni sui delicias, quae non formosa videbis? Qualia dona feres? Psicharpax accede lacum idem occinit damnosa Siren voluptas. Quisquis es, subi nostrum nemus, in quo Gratiae ludunt, et Gaudia choreas agunt. manat vivi fluminis argentum, totamque Cyprum perluit: perspicui lapilli videntur a fundo. Aquae in amoris orbem confluunt, attritaeque pretiosis conchis, musico concentu solvuntur in bullas. propter ripas felix Hortus panditur, refertus aureis malis, sonorus loquacibus nidis. volucres delectae a Maio et Chloride docentur. enarrant dulcissime, quidquid didicerint. audias ibi continuo vel propempticon Alaudae, vel epithalamium Philomelae, vel lessum Cygni pluit floribus primae aetatis. candida synthesis liliorum perpetuo durat. etesiis clementibus mulcentur arbores. Zephyrus unicus colonus exercet areolas; et fecundo susurro crispat platanorum nutantium folia. omnia in Venerem vivunt. alnum affatur alnus. palmam palma salutat. in populorum brachia Cedrus inclinat immortale caput. Eo pervenire quid trepidas? Nare nequis, erimus Navis Vates Venusinus, Ocellus meus, numquid absque caussa, Navim, trabem CYPRIAM nominavit? secure navigant Mare, quos Dea protegit orta mari. Ego, inquit Cupido, docui natatus Abydenum Iuvenem praelusi scindenti fluctus concipe placidam mentem, Cymbamque ingredere ecce plantis aequor praelibo. sequere. Sequitur Novus Leander. vis eventum? alter Psicharpax submersus est. Ferreus ille fuit, quisquis rerum ordine rupto Argolicam primus taedam deiecit in aequor. fol. 69. f. Et plus quam ferreus. Nautas, velut Reos laesae naturae damnat Annaeus.
nempe mortes deerant terris, quaerendae in freto? felicius votum videtur cadaver instar tympani distentum. Alto iactari, quam in modum trunci rigidum iacere in pulvere? Quid denique possunt insanae cupiditati suae Remiges praetendere? Neptunus nos invitavit falsum est. succensuit ausis. Tritonem, quem decepistis, officio movit. Audax Iapeti Genus Vulcano negotium facit Tridentis totiens reficiendi. Alius nobis Orbis videndus erat. quis alius? cum tantum unus. Amentia fecit duos, cura humani ingenii distinctos. Charybdin indagavimus quam? ante naufragia vestra nulla fuit. a mortibus et demersis funeribus, ille Hiatus nomen accepit. Scyllam latrantem audivimus. tanta igitur lubido aut voluptas, terreri virginis succinctae canibus, immani voce? vertagi nostri non etiam latrant? Monstra Marina vidimus. immo intulistis. maiora non tulit pontus, quam quae continebat Argo. gemmas inquisivimus. Quanto honestius cubabant illarum matres in thalamo Tethyos; quam cum vestra, in immerentes, incepit lascivire cupiditas. An non sic humeris Europam, naufragus inquit, Divinus, tulit ille suam trans aequora Taurus. fol. 71. m. Sera pereuntium vox: AT NON SIC Ardente Troia, clamare potuit Paris: AT NON SIC ardebat, cum Menelai Coniugem rapturus ordirer classem AT NON SIC Priamus sperabat. Idem Croesus in rogo clamat. Idem Marius inter Minturnarum paludes, mendicato pane solatus rabidam famem. idem Belisarius tribus obolis dives, sed lumine cassus. idem Gilimer ieiunus, quamquam coronatus Citharoedus. miserabilem vitam sub longa morte traxerunt in exsilio. AT NON SIC flantibus Favoniis. verso vento Fortuna vertit. Nostro AEvo, quoties clamandum est. AT NON SIC olim. Sunt et Lacubus sua grandia Core. fol. 71. f. Sunt, quid dubitas? sunt et lacubus et fluviis, Mari et terra, pace ac bello, domi forisque, sunt et securitati sua pericula. Nulli loco fide. in sicco mergi potes: in ponto pedem frangere. terreberis improviso, discrimina truduntur ex hora. irruentium malorum satellitio stipatur quaeque
dies. mella mori cogunt. occidunt quandoque pharmaca, inficiunt aromata, in conviviis necat fames. Quod superest, mollem tumulum, placidumque Charontem (unde etenim Naulum daret?) et mitem AEacon optat Eminus, et stridet Carmen miserabile Lessi. fol. 72. m. Stridulum hunc lessum tibi ululatum puta, vane voluptatum helluo, bacchantium sociorum assecla, quorum palpo distringeris. volant festivae voces et acroamata immissa per aures, circum pectus deinde ludentia. laudant crispos et oculorum stellas: imo rebus illaudatis inveniunt encomia. ipsa vitia gypso oblinunt. Cum friges, algent: cum dixeris, aestuo, sudant. si nescis, arrodunt te Sorices, Euryali Nisique tui. amicos arbitraris? muta nomen et Notos voca. iam quidem hilares observant nutum gratantur animoso vastatori famae et peculii, urgent, ut omnia oblimes, circumstant facibus. calcaturo pavimentum, supponunt onychen. scilicet sanitati tuae litant. ubi straverit morbus imbecillem: Medicus cum dixerit, actum est: diffugient, horrebunt, exsecrabuntur iacentem; quem stantem mille basiis perunxerant. Exi. vacas anima. exi catharma. conquiruntur praeficae. ceteri cado cum faece siccato, deserunt cadaver peiore modo, quam Psicharpagem Lichopinax. unus et alter a limine: Quod superest, mollem tumulum mitemque precatur AEacon, et stridet carmen miserabile Lessi. tu exturbaris non rediturus, ante Sarcophagum Fletus Hyaenae et lacrimae Crocodili; post, gaudia dolosa et incogniti Cachinni funebre chaos miscent. tu exturbaris non rediturus. Tamen ultor ab astris Immine, et nostram placabit Iuppiter umbram. fol. 73. p. Solacium innocentiae. sequitur a tergo Nemesis sontes. ex ossibus saepe consurgunt ultores. Selymus Ottomannus mortuo Baiazethi poenas dedit, in eodem Pago, ferro trucidatus, quo patrem veneno sustulerat. longum sit per omnia exempla ire, quae cum auctoribus sepelivit vindicta. Qui terret, plus ipse timet. iugulabitur ense, qui mactat gladio. circumstrepunt Umbrae vivum, non placabiles nisi alia umbra. Thessalia cadaveribus Romanis strata, semper ante Caesaris
oculos versari visa est, ipsoque in eius pectore Obsesso latravere aliquid funereum, tot Senatorum Equitumque manes. Quisquis alterius vitam proicis, tuam venalem habes. facinus cruentum, ut omnibus sic occultum; tu nosti, tu carnifex tuus. Atqui solus scio: sufficit: iam pessimus homo novit. vulgabit.
EX LIBRO II.
QUod loquitur, furor est, omnes sunt classica voces Extemplo concussi animi, etc. fol. 73. m. Mures bellum decernunt exasperati iniuria; Legis haec, et rides, qui legis. At enim hominum quae ratio pugnandi, quae caussae? pudendae saepe et madido cachinno dignae. minoribus momentis, atrocioribus odiis certatur. Non una Batrachomyomachia Persiam Graeciamque collisit. Haec insanientem adolescentulum (Darii victorem) in Indiam transduxit. haec Philippum Patrem tota vita exercuit. subinde ex Apinis compacta proelia, exhausere provincias. Actum de crepundiis in publico armatorum Consulum consessu. VINDICANDI SUMUS, clamavere Romani. Nempe! quid diri accidit? num Capitolium novus Brennus accendit? num Iuppiter cum Iunone ablatus? num alter Remus contempto fratre Romulo transiliit fossam? Enimvero negant togati Patres. Cur igitur arma sumunt? Veientes, inquiunt, libaverunt Tiberim ore profano. quid amplius? Berecyntiae Matris Aurigis leonibus evulsere iubas. Poeni, caput non aperuerunt transeunti Legato Hannibal in nostri Senatoris canitiem scomma dixit, etc. Itum ergo pedibus in sententiam. post, et curribus et castris. Ianus apertus, concussum armamentarium, sumpta saga; tota Roma in campum progressa est. Thybris arma vomuit restagnantibus ripis Irrisor Murium, has bellandi caussas, hos ride bellatores irride Xerxem. Cum ficus Atticas gustasset, per tremenda barbae suae fulgura iuravit, manu occupaturum terram genitricem nobilissimi huius fructus. Alias cum numeroso equite procubuit ad vasta flumina. (Sitim!) ebibit
amnes, Nymphis ad incitas et siccum redactis. Mitius hoc sane, quam cum ipsum Ennosigaeum bene longis virgis cecidit; catenis et compedibus (audaciam! os hominis;) vinctum sub navibus stare iussit. Hic dives militibus, canus Puer, quae proelia gessit Salamine relicta? pudet effari. Irrisor Murium, irride Scotos et Pictos ob interceptum canem plus quam caninis dentibus, supra caninam rabiem saevierunt. irride Naxios. quos piscis cuidam Felestagorae donatus, ad interitum praecipiti via deduxit. Indignare Antigono aperta latrocinia professo. desipis palliate Saperda, respondit Sophistae offerenti libellum: qui, cum videas armis alienas urbes vexantem; apud me de iustitia disserere non verearis. in dignare Baiazethi, qui Feciali caussam belli percontanti, pharetras et tela in pariete suspensa monstravit, innuens: HOC IUS TURCARUM esse. Phalarim malemus et ignem, AEraque dira pati, totoque ardere iuvenco. fol. 74. f. Cacoethes omnium periclitantium est, quocumque dolore distineantur: ALIUD QUIDVIS PATI MALIM. Phalaridis metallum non respuam, et quidquid mugitum exprimit: modo hoc, modo isto infortunio liberer. quae haec (malum) confidentia! tu Siculi Tyranni subire conspectum? nescis, quae admoto dictet periuria tauro? terrearis vel unica scena explicata. disce tuum sustinere dolorem; nec mutare velis. Est quaedam infelicis luxuriae species, in malis nulli acquiescere. Nauta in Carpathio freto iactatus, ferro perire mavult. Miles ad cornua in acie solutus, Mari se devovet et ultimis insulis. Surgit praeruptus aquae mons? voto mutato implorat fulmina. cadit inflammata Dei vis? tellurem sub pedibus optat dehiscere. Castra locant, ubi putre solum scrobs humida laxat, etc. fol. 77. p. Ea quisque sibi metetur aptissima. Musculi scite delegere. Castrorum locus universim commodissimus, ad quem difficilis est accessus, facilis discessus. summa laus in ponendis muniendisque obtigit Iulio Caesari. Stupet Iustus Lipsius hominis ingenium, animum ac vires. unicum latus fuit nonnumquam duum milium ac quinquaginta pedum. Crassus contra Spartacum
movens, fossam trecentorum stadiorum struxit. Lacedaemones castra rotunda probarunt. praetulere Romani quadrata. hoc aevo magna industria, mira rerum facies, ars indefessa priscis institutis accessit. Stat succincta phalanx. habiles levioribus armis, etc. fol. 77. p. Dispice et discute Panopliam Musculorum. valide se armarunt, ex merito sane ab nullo Hannibale irridendi; qui fulgentes alias thoracum et galearum bracteas, alitesque suffixas. saepius militari sarcasmo pulsavit. Statuas armavere vilibus telis Aquilienses: felici successu. Hic, Myocephali, in clipeos sinuarunt cornua fractae laternae, saevumque micant umbone rotundo. M. Antonius Triumvir, arborum cortices militibus tribuit, vicem scuti praetentos. viro forti, ensem et cassidem, vires et victoriam praestat animus. Animus est, qui vincit, qui vincitur. nolentem nemo subigit. Quisque sibi Mars: castus, etiam fortior Gradivo. talis non deligit gladium AEneae, stygia quem tinxerit unda Lemnius. Lacertis utetur suis, aut obviis pastoralibus truncis: maxilla inventa, si necessum sit. Optimus belli nervus, nervi sunt in corpore. Quid querno robore nato quernis sudibus opus? Ericus disertus, provocantem Tribunum crepidarum firmitate prostravit. quid facturus erat ocrea et calcaribus, qualia aetatis nostrae in cudibus finguntur. sit igitur deinceps et suber in honore, non tantum fraxinus, aut humano sanguine saturanda Cornus. Hay - Scotus, in bello aratrum, ceu machaeram, strinxit, ventilavitque hostium damno. Alius, cum arma inspicerentur, manum pectori admovit, arguens: ea, quibus ipse fideret, non videri ab amico; sentiri ab inimico posse. Mures bellantur honori. f. 77. m. Qui non? Honori Flamines praefecit Numa huic turis acerram Persae, Cilices suam messem offerunt; Assyrii suam. Honor ex virtute quaesitus, impellit stimulatque generosas mentes; implet, ornat: pulcherrimarum rerum inventor est. eius cupiditate ac gustu incalescit animus, suique fortius meminit, et desertis vallibus ad montes erigitur. Honor mihi vice scalae est, inquiebat ille claudus cocles: per
singulos gradus admoneor triumphi mei. tolle hanc scalam e Mundo: et omnes Pyramides, et facinora excessura nubes sustulisti. Cor, animosi sanguinis fons, ut pumex arescet. collapsa praecordia instar putrefactae spongiae marcebunt. Quid tot saeculorum flexibus veterem Romam in flore conservaverat, quam speratus et quotannis innovatus honor Consulatus? Campus Martius excitavit ad proelia. Mons Euandrius, Mons Palatinus, Tarpeia Rupes, fasces, secures, chlamys, cornicines, tubae, aquilae, victimae, Equi denique, qui candore nives anteibant, cursibus auras. Placet igitur Honor, inquis, et hoc scias: non in foro aut popina inter obsonia venalis est. ferro citius merceris, quam auro. At tu longa ilia trahis in otio, et gloriam sollicitas? Quiescis. si ut Regulus, in hostili captus Urbe, obses, in dolio clavis pleno; laudo. si ut Maecenas supinus; non item. Epularis: si ut Fabricius, ut Marsus et Hernicus olim, cum grandes fumabant pultibus ollae; laudo: si ut Lucullus Xerxes togatus: quid dicam? Non decessurus maiestati tuae; bibe, ut Cato in Africa: (stat, dum lixa bibit) salta, ut Scipio Africanus Romae: calca terram, sed vestigio Pompeii M. pedum pulsu Italiam excitantis armatam. Dux tanti deerat belli, qui pluribus unus Imperium ferret, sociumque educeret enses. fol. 78. m. Vastus exercitus absque Imperatore, Cyclopica mole, in se ipsum corruit, et suspirat in limo. Manus in se vertit corpus absque capite. Notus Iulii Caesaris sarcasmus. cum tenderet in Hispaniam, contra Petreium et Afranium, Legatos Pompeii M. Vado, dicebat, ad exercitum sine Duce. Profectus in Thessaliam, contra Pompeium, Vado, repetebat, ad Ducem sine exercitu. optimus enim quisque miles sub Legatis merebat Manus Capiti iungendae fuerant. Quis autem Dux eligendus? Musculi peritum elegere. Ducturus omnes, eligatur ex omnibus, inquiebat ille. sit e grege, modo egregius. id quod Carolus V. salutaribus exemplis et plurium triumphorum feracibus exploravit. Nulla aetas fortunae virtutique Ducis obstat. Scipio Africanus, Iuvenis; Gordianus, Senex electus est. Polemici
INGENIO PRAEDITUM petunt subacto. mirentur hostes profunda consilia, ut contremiscant. FORTEM, sed nec audacissimum. audaciam tamen militum alat, praemiis invitet, temperet freno. CELEREM: sic properet, ut Cunctatoris nomen non reformidet; sic cunctetur, ut ne cunctentur Victoriae. CONTEMPTOREM PRAEDAE. O quoties in spolium cessit spoliaturus cadavera, eodem loco consepultus. UT FELIX SIT, Divi rogantur, nemo imperat; Virtus plerumque largitur. Ut CONSTANS, omnes optant. nocuit differre parato Hannibali. patebat porta Collina. DUCENDAE. Romae nuptiale convivium in Capitolio parabatur. Quale spectaculum! Si parvulus Hannibal, ex victoria Coniuge susceptus, Heres Italiae Latia lusisset in Aula! DISCIPLINAM in primis, qui habenas accepit, severa prudentia conservet. Disce miles militare, Galba est, non Gaetulicus, exclamavit Galba, Imperator salutatus. Adrianus tabernacula ex frondibus facta diruit: ne exercitus solis et imbrium impatiens, sub aulaeis et umbra, noxio torpore distenderetur. Quid stas ignave miles, aiebat Cato ad suum: imitare passus Ducis Serpens, sitis, ardor, arenae, Dulcia virtuti. Sit suus pugnaturis commeatus. sit sobrius cadus, olim posca dabatur. assuescant, potui, qualem iratus Danubius eructat, aut corniger Rhenus fremente alveo in urnam fundit. Romane Miles: Nilum habes, et vinum quaeris? dicebat Pescennius Niger, in Aegypto siticulosam cohortem solatus. Ebrius, et qui a vino trementibus oculis duos hostes videt, ne unum quidem superabit. At nunc omnia castra temeto natant. somno vinoque sepultis militibus, etiam triumphi stertunt. talis Dux Gildo apud Claudianum; tales Gildoniani Milites, Marti risum et nauseam movere. Artepibulus enim vetitis temerarius armis Aggreditur, dubiumque ad iusti fata duelli Provocat: ut Capaneus olim Alcidamanta Laconem. fol. 78. f. Indigna res et severe coercenda. privatae simultates, integrum pedetentim sternunt exercitum: bella, non duella laboranti patriae prosunt; nisi si tribus Horatiis permittantur, lustrales animas hosti propinaturis. Hoc ferreo saeculo gliscunt secreta
odia. mittuntur chirothecae, tristia munera, provocatura in campum destinatum, caedes, tumulum. levissimis de caussis ad ultimi furoris exempla venitur. inscio Archistratego, obtentui quidem sumpta speciosi, revera vani honoris umbra, lasciviens mutuis stragibus ad usque infamiam iugulatur Nobilitas. cum in hostem eundum foret, fortissimus quisque desideratur, quem pridem vorago sepulcri contexit. barbarum hoc, et, ut sic dicam, Artepibulisticum: quo nequior Myocephalus ab Orbe condito non suit. In Turcas hoc crimen eat, Maurosque Getasque. parcius ista viris, quos infantes sanctior Rhenus lustravit. utere mitius ira, o pubes Alemannica. Mausolus dicor: Coniunx Artmisia. Cares Reximus innumeros, etc. f. 79. m. Scias hunc Regem fuisse tecti ingenii, celeris, rapacis, bellicosi; verbo, insignem Myocephalum. quod vivens moribus expressit; mortuus etiam metamorphosi et forma vestire meretur. Quando igitur neque nomen, neque vita abludit; recte tam Mausolus quam Artemisia marito concolor, venere in censum Murium, Fatis volentibus ad solium Mauritaniae elevati. equidem etiamnum in humanis obtinet, ut nomina quandoque praesagiant. Cur Iulius, Caesar dictus? a caesarie? an quia ex utero Matris caesus? an quia ab ipso undecies centena nonaginta milia caesa? hunc cruentum Carnificem, ab obitu, versum in sanguineum Cometen, credidit Antiquitas. Mausolum, in Murem migrare iussit ab exequiis vindex Rhamnusia. Sic collige. Nulla Mausolea cadaver innocentius reddunt. virtutes ac vitia sequuntur umbras suas. quibus quisque assuevit vivus, defunctus incubat. in iter tenebricosum unicus admittitur comitatus, male aut bene gestarum rerum. Compertum est, Avaros post mortem, longos digitos in thesauro versasse. Spectabilis umbra Superbi insedisse thronum visa; Militum maneis pugnasse. Quisquis feram, sub humani corporis figura occultat, tigridem, lupum, leonem, cerastam. Myocephalum; simul parca larvam amoverit, prodet et servabit aeternum, Hoc erat; quod Honorio suo Theodosius identidem inculcabat,
Annales veterum delicta loquentur. Haerebunt maculae. quis non per saecula damnat Caesareae portenta Domus? quem dira Neronis funera, quem rupes Caprearum terra latebit In cesto possessa seni, etc. Intremuere iterum, ac puduit tremuisse videri. fol. 80. m. Solvunt, quae praesentius animum percurrunt. etiam saginati Gladiatores, dum caestum sumunt in manus, aliquantum metu crispantur. Alternus paullum timor et permixta furori consilia, praecedunt ictus Heroum prima sanguinis gutta visa, tum enimvero Tydeus fervescit. insitus pavor et temperatus, non flaccidos reddit, sed colligit vires; et retentas aliquantisper mittit cum foenore in auxilium fessae naturae. Gallum animosissimum perhibent, ad primum classicum, ventre soluto ad usque secessum fuisse compulsum: rediisse paullo post etiam metu exoneratum: more fulguris deinde pervasisse exercitum. Enceladi quidam alii et Bombomachidae, quorum corpora iurares adamante suffulta. ineunte pugna, sulphuris instar ardent et Vesuvii: in ipso congressu, cum standum esset consertis in ora gladiis. evanescunt. Viribus utendum est, quoties Occasio tempus Suggerit: e manibus nescit dilapsa reverit. f. 80. f. Celeritas maturata consiliis victoriam in manu habet. Eam non arctant vincula, non fatigant iacula, non detinent apud Lyaeum pocula. Celeritati omnia sunt pervia. recludit arces, expugnat urbes, densissimos caedit hostes. Infelix mora, Occasionem quantumlibet capillatam decalvat; omnem nervum enervat. Utinam illud VENI, VIDI, VICI, etiam in nostris Vexillis legeretur. Nisi Dux siderum more, rotet in orbem exercitum; torpebit circa Polum et tardi plaustra Bootae. Rex olim Libyae creabatur, qui cursu victor. Aelius verus Antoninus, certo militum generi, alas pennatas imposuit: ut intelligerent, quo meatu iter confici vellet. Baiazethes lentum Ducem, sagitta transfixit, instrumento mortis velocissimo. Selymus filius, pacis quidem vitiis obscurus, sed belli virtutibus clarissimus, cum in omni opere, tum multo maxime in procinctu militari, exclamare solebat ad Commilitones: MATURANDUM, MATURANDUM.
Clypeo Mausolus in altum (Quadra fuit) sociorum humeris super ora levatur AEthiopum, festisque crepat stridoribus aer. fol. 81. p. Veterum more. Claud. de Honorio, sed cum mox solita Miles te voce levasset. accessere fremitus militum, sonitus lituorum, flictus hastarum. Neque velim, mireris Mausolum in Regem electum, quando idem in humanis quoque rebus imperabat. Quid? nonne trabeam et servi saepe capiunt? Eutropius exsectus Leno, Mancipium catastae, vultum rugis non curis sulcatus Consul, exercitum effeminata manu duxit. Tamberlanem Scytham Pastorem, pastoria comitia ad Solium e praesepibus levaverunt. Iustinus genere Thrax, iam armenta, iam arma campo movit. Valentini Imperatoris pater, funes nauticos torsit. Marius ensem in Germaniam debellatam strictum ipsemet procudit. Quot a remis damnatae piraticae. Reipublicae clavo admoti, feliciter gubernarunt? denique si Platoni credimus: Omnis Rex e servis. Omnis servus e Regibus oriundus. Mittitur extemplo, qui bellum nuntiet hosti Tyroglyphus (namque hic visus meruisse) ferocis Musculus ingenii, magna satus Embasichytro. fol. 81. p. Interest Reipubl. quis ad summas res conficiendas cum potestate mittatur. Bellum hoc Mauricum inconsulto decretum. Tyroglyphus stolide ferox Legatus, peius efferavit. Indoles assueta fragoribus belli, nihil quiete peragit. Suspectum est, quod cum tumultu geritur. finge alterum Regem nihil hosticum moliri: excitabitur in arma primum ore hominis barbari et importuni viso. Noster Tyroglyphus, qui verba non tam numerabat, quam fundebat e vagina, detinendus erat in castris. Alius mittendus pacatioris animi. Pessimam rem Adrastus fecit, quod destinaverat Tydea, virum impotentem sui, ad Etheoclem Thebanum. verbis immitibus omnia turbavit. odiis ex semine in culmum tractis, commissi denique Fratres implevere campos flagitiis, discordia ipsorum cadaverum, rogalem flammam et cetera elementa turbante. Iam vero tempestiva dicta, sententiae politioris iudicii minime vetantur. Orator lacessitus a nasutis, deludat paribus: ut tamen intelligatur plura in arcano servare,
quam deprompserit: aestimeturque sapientia Principis, ex ore praesentis. credatur sane Persa, sed pharetram in corde gestet. Argute LACON, exceptus a Rege Demetrio scitante, An tantum unus? respondit: tantum unus ad unum. Placide LACEDAEMONES: Lygdamo tyranno audientiam neganti ob morbum; admitteret nihilominus: cum eo enim se non colluctaturos, sed collocuturos venisse. Ingeniose ANAXIMENES. Submissus a Lampsacensibus ad Alexandrum M. ut deprecaretur minas inferendae vastitatis: cum Rex viso Philosopho exclamasset, Abi: nihil horum impetrabis, quae petiturus es. intulit olim eius Moderator, tunc Legatus: Peto itaque, ut Lampsacum evertas. Caute ISMENIAS. adorari volebat Artaxerxes, ad quem mittebatur. Quid faceret alter? detrectaret? criminandi materiam, indignandi caussam dedisset tyranno. obsequeretur? tam servili pedum basio laesisset dignitatem personae, quam sustinebat. Annulum igitur digito detractum, et ex composito in asarota, ceu casu delapsum pronus iterum sustulit. Papyrius FORTITER. volente ac iubente P. R. missus, regem barbarum extrahentem responsa et in ambagibus ludentem, circulo per pavimentum ducto, ut stabat, circum scripsit; iam nunc edices, affatus, antequam te hoc orbe evolvas, quid denuntiandum statueris. AEmulantur veteris aevi decora, fortissimos viros, nostri aevi non pauci. quos tamen inter illum Machiavelli Pullum Hircocervum non censuerim, qui cordata contestatione pronuntiavit: Legatum, esse virum bonum, Reipublicae caussa missum ad mentiendum. Ille: quid haeretis riparum in margine viles Abiectaque anima. indictum Bellum omnibus esto. fol. 81. f. Omnia turbate Tyroglyphus, utique Musculus in fermento. non poterant odia componi? non transigi? non dedi Limnocharis? non a Physignatho petitum funus reddi, a Patre Troxarte in caverna gentilicia tumulandum? sint sane hae nugae. interim de animalculis quaeritur, ut sciatur de belluis a Daniele visis. caeduntur canes, ut timeant leones. Quot Carolos numeramus, qui genio exemploque
Quinti Austriaci, numquam priores armati, bellandi caussas, inermes semper expendunt? Nota eius vox: RELINQUATUR MIHI MEUM, ALIENUM NON CONCUPISCO. Notae lacrimae per ora manantes ante conflictum. Nota et virtus Herculea in ipsa pugna, impatiens non magna pati. Qui regna aliena lacessit, Extremum discrimen amat, nescitque decore Fortunam tractare suam. Sapientior odit Immodica, et votum non ultra extendit in Orbem. fol. 83. p. Nihil verius tota oratione sua Physignathus. Thesauri genus est, carere posse thesauro. tenet omnia, qui se ipsum. eo, quod quisque est, destitutus, eget universo mundo. vides argentum evisceratis montibus provolvi: quasi vero satietas effoderetur e terra. Illius centrum et latibulum pectus est cuiusque: inde peti debet. Aurea mediocritas, extra se aurum non amat. bibis Gangem, bibis Hermum: et tamen arent ardentque venae cupidinum tuarum. bibiturus ex illimi fonte frugalitatis, aquam plebeiam e profluente, contentus fagino poculo; sentires aliquid Pactolo dulcius. veriorem Tagum ex te derivare posses. Ad classicum pauper non trepidat. cantat audiente latrone: credit omnibus suae laetitiae constare caussam. Massicum non bibit. fateor. sed nec timet frigus, quod in gemmato cratere mistum, Massico calori pugnat. Non timet id, quod Antonio vomenti animosa Philippica obiecit, volvitur a prima, quae proxima. non timet boletum Claudii, post quem nil amplius edit. dum cepas et allia prandet, non timet rumpendum mullo ventrem, Divum amicus et conviva: quorum unica felicitas est, SATIS HABERE. Ignota, dicit aliquis, narras, hic vivendi modus Diis solum convenit. Egredere ergo e tua tumba, e memoria P. R. POMPONI LAETE: egredere nunc saltem e parvo sepulcro, docturus Orbem sincerae felicitatis modum, a se ipso impetrandae, laetus iste Agricola ad usque decrepitam aetatem Roma numquam egressus scribitur. crediderit extra illam, aut vacuum iam dari, aut non aliud, quam Romam esse. semper secum habitabat, quid cogitaverit, cum Fama devictas gentes, Istrum
perdomitum, captum Rhenum, Carthaginem eversam vulgavit. Rumores hos aliter ipse non accipiebat, quam puer avorum narrata proelia, sensu vel non intellecto, vel neglecto Deducentibus aliis arenam Nili in Circum, et in ipsa Orchestra epulantibus, curavit ipse ex Romae nata segete coenulam: qua exacta se sibi dabat, ut nemini molestus; sic nullis curis interpunctus. Quid hae spinae nominis essent, per almam pacem, perque sanctam fidem nesciebat. latissime dominatus in casa, verae libertatis copia abundavit. Inclamantibus vicinis saepe numero Iovem Libycum Ammonem; mirabatur, si alius esset ab eo, quem ipse candidum ac rudem ex salice colebat. Cum somnus, Deorum blandissimum munus, superfunderet se occupato, admisit indulgentibus oculis. Orto sole, super vomerem flectens, adoravit ridens ac benignum sidus, illique vicissim Bonum Diem dixit, securus Rogatorum petentium sportulas, quorum ingentem turbam vomunt palatia. O! te beatum vereque Pomponium laetum. Roma non egressus es: et totum Orbem possedisti. Roma non egressus es: et hostem (Cupiditatem) vicisti, quem Romani tui numquam vicere. Roma non egressus es: sed apud te hospitatae sunt Virtus et Virtutis comites, bona Mens et Quies. Roma non egressus es: sed ad te ingressae sunt Gratiae et tranquilla Libertas. Regni tui sines si aestimare Tyranni potuissent; illud dubio procul erant occupaturi. fixum igitur Physignati, tametsi iactantioris Batrachi stet Oraculum: Sapientior odit. Immodica, et votum non ultra extendit in orbem. Sic satus capulum iunci quassavit acuti. fol. 83. m. Exprimitur hoc gestu stata rataque sententia. Omen ex gladii capulo P. Cornelius Scipio sumpsit. Cornelius Centurio in creatione Consulis Octavii, admovens manum ensi, HIC FACIT, exclamavit. Caeterum spirat barbarum aliquid hic mos, et animi erupturi foras e corpore malesanum tripudium. emicat ira per genas, stricturis quibusdam, quasi procellis incalescens. tremunt inde nervi, abludit vena, raptim moventur manus. captiva Ratio detinetur in vinculis, nec audet comparere
in aestu ac strepitu Sensuum ad arma concurrentium. fracta verba, maligno sono, non sine pulsu dentium attriti susurri, produnt incensum animum. Tunc sic Hypsiboas iussus procumbere Marti Altisonans. fol. 83. f. Nullum neque Veteres bellum inauspicato adiverunt. Sacra prius procurata. fibrae a Tuscis inspectae. aevi Romani Carbasus lecta ex Libris Sybillinis. Notatum, quid addicerent aves, impertiret AEther. servatum de caelo. itum ad Pulvinaria Templorum, posita Lectisternia. Natura monet, Mentem humanarum rerum moderatricem consulendam esse. sed enim iam praevaluit in castris celebre illud AEgyptii Assentatoris: Rara fides pietasque viris, etc. Batrachi ante bellum Martem sibi salutandum putaverunt; desperati milites, Martis uxorem. hinc tardae victoriae aut cruentae; rari progressus, infelices remorae. Clamorem tollunt, quantum non Eurus ab Ortu, Non audita procul de nube tonitrua vincant. fol. 84. p. Ad animandos socios, terrendum hostem. Macedones semper ingentem sustulere, repercussis et volventibus late campis ac silvis. implentur aures et animi oblivione periculorum demersi. Equus ipse dicit VAH! Solis Sybaritis in bello moduli fidium ac plectra placuere. Apage Paridis lyram, Achillis cithara sonante. Prisci clamabant Eleleu, Alalaze.
EX LIBRO III.
TOrva genas quae nunc vario se nomine vestit, in silvis interque feras assueta vagari, Tunc habitura tamen constans Germania nomen; O quibus! o quantis franget ut adultera bellis. fol. 89. f. Non opus vaticinatione. rerum fides, et oculata experientia quatuor lustrorum, invitis oculis ingerit tetras imagines. credas Martem, Thracia rupe deserta, in Alemanniam migrasse, ibi stabile Domicilium fixurum. intestina bella committuntur, exemplo lugubre summa diu stare non posse, et fortunam bonam felices
nescire pati. a primo Cometae fatalis exortu, qui anni decimi octavi curriculum foedavit, integra malorum cohors simul incubuit terris. Bella tonant, dubiumque quatit discordia Mundum. Semel tantum dicere memini Iulium exacta pugna: HODIE PRO VITA DIMICAVI. At enim nunc diutissime dimicatum est totis viribus, pro honesta morte. Supersedeo diffundere largioribus verbis tempestatem, quam ipse Iuppiter non sine palpando praesagio derivavit. Universim, Bella tortuoso ac multiplici ingenio praedita sunt. serpentis instar, modico quidem capite, non minantur pertinacem et duraturam vastitatem: caeterum immanem caudam trahunt, ubi spira exsolverint volumen. Quotus ex nasutis etiam argutisque Divinatoribus praecepit inchoatam Pragae calamitatem in tot annos porrigendam? quovis elapso, alium Iani vultum et sereniorem speravimus, delusi semper et in peiora servati. Spes scilicet sibi blanditur, se ipsam exornat et comit, ac dulcedine quadam solatiorum imbuit: ut quae optata desiderat, praesumat futura. Hactenus in circuitu ambulavit armatum Germaniae supplicium. hoste uno consumpto pullularunt novi, Lernaeo satu. unius defossum cadaver, inimicos deteriores seminavit. A proelio Pragensi, quod caput Hydrae secuisse videbatur, truncus in suo sanguine volutatus, quotannis protrusit infestiores exercitus. Miseria ius Consuetu dinis obtinuit. Gladio metitur seges. falce et falcatis curribus pugnatur. instrumenta pacis in pacem saevire coguntur. tristissimi bellorum comites, fames ac pestilitas, quod ferrum reliquit intactum, exitiali conspiratione dedere pessum. inedia non una urbs emarcuit, subtracta vespillonibus funera, in epulas versa sunt, pretioso squalore satiatura convivas; necessitate non vitio detestabiles. ex Sarcophago, velut e macello obsonium petitum, implevit improbos ventres, et stitit rugitus. plura scribere non iuvat; deflere licet. De Sene, cui mallem miserandam fidere Nympham, Pauca tene. vix ullus erit, quem sistere possis, Quem conferre velis. f. 90. f. Nisi fallor, IOANNEM TILLIUM Iuppiter commendat.
hic enim rebellem Parthenopolim (miserandam utique Nympham) vi expugnavit, fumantem, et faciem Troiae flammasque ferentem. Atque hic Gallo-Belga Heros aevi nostri, gloria saeculi, Bellorum decus et voluptas, Ducum antecedentium effigies, posterorum exemplar, fortia agendo et patiendo, nulli Romane quidquam concesserit. Post Martis omniumque militum memoriam, non videantur castra illo meliorem maioremque habuisse. omnino inclutam canitiem ornatamque pluribus victoriis sepulcro intulit; pyramidali monumento BONAE FAMAE ante tentorium defixo. CORPUS quidem, denique saucium octavo vulnere procubuit, Ingolstadii acquiescens. ANIMUS tamen semper invictus stetit, et vel nunc etiam in Oraculis quibusdam polemicis vir fortissimus vivere censeatur. ea reperta sunt, ab obitu tanti Ducis, in militari palimpsesto, ipsius TILII signata manu. Placuit quorundam sensum e Gallico sermone translatum, hoc loco Romana dictione dare. Mens conscia Recti, firmissimum propugnaculum est. Proditorem non timet. Quid fortissimum? armata Virtus. Subdere DEO. sic eris insuperabilis. Quem sequitur calamitas? qui virtutem fugit. Victoriae momentum, a multitudine bellantium non pendet. vincit, non numerus, sed nervus. Quis hostis iniquior? quem quisque sceleratus in pectore portat. Humana prudentia felicius et fecundius germinat, quae radicem in terra non figit. Qui sibi imperat, Imperator est. qui aliis: potest esse. Divis proximus ille, quem laesum contumelia meliorem facit. qui offensus dicit, IGNOSCO. Invium, virtuti pervium. Sapiens nascentem hostem in semente suffocabit: nam crescere permissus totum campum occupat, non una messe exstirpandus. Qui iniquum bellum gerit, vincitur, cum vincit. canat lessum circum flebiles triumphos.
Atque haec aliqua sunt eorum, quae probum illud os et probissimum pectus pari concordia scivere. Quae fato volvente sequentur, ab istis. Qualia nunc tecum Soror admolitur in Hebro, Crede mihi, tantum distabunt proelia bellis: Quantum Sarmatico secedit Musculus urso, Et superat minimam Balaena Britannica Ranam. fol. 91. f. Hoc Iovis FATUM. Ego praesente Hannibale tale quid effatus, metuere non immerito postem casum Gisgonis, quod pacis studiis nutritus, celeberrimum belli Ducem, quid agendum in acie, erudire tentasset; ab ipso valida manu de superiore loco detracti. Dispiciamus tamen, quid in utramque partem afferatur.
QUAESTIO POLEMICA. An veteris aevi Militiae nostrae posthabenda.
MULTA occurrunt, Veterum gloriam bello partam, illustrius commendatura. Celeritas in conficiendis maximis itineribus, in tolerandis laboribus singularis constantia, caloris ac frigoris incredibilis patientia, vigiliae extractae in plurimas noctes, vitae et voluptatum contemptus, disciplinae militaris intemeratus rigor, inter temeritatem et cunctationem nimiam media, ingens animi fortitudo vigorque, qua aggrediendo Contumaces, qua resistendo Audacibus; inclutae demum victoriae, felicissimi et magnifici triumphi, albis equis dignissimi. seu milites. seu imperatores, seu proelia ipsa expendas; laudabis successus, miraberis eventus, praeferes pugnandi modum. non lubet ire per singula, aut excutere syllabum Martis. Unum illum nunc considera, quem Gaetula Ducem portavit bellua luscum. Perfidiam plus quam Punicam, crudelitatem Hyrcanam semove: quid desiderabis in hoc Hamilcaris Catulo? Africa relicta, Iuvenis etiamnum, vix dum Imperator
proclamatus, Alpium claustra impulit, transduxit elephantos, Latium inundavit peregrino agmine: et universam, de praeruptis cautibus cum hieme ruens, conterruit Italiam. non obex, non scopuli, non nives, non inter eas amissus oculus tardarunt virile propositum. triginta et amplius annis sub pellibus transigere visus hibernas noctes, munia Ducis et gregarii militis simul explevit, aequavitque vota maxima ingentibus factis. quemnam alium dabis et in deludendo hoste callidiorem, et in obtinendis victoriis. feliciorem, quamdiu Campanas vineas non vidit. Disce ex hoc Graecos etiam; Marathonium Miltiadem, sapientem Themistoclem, strenuum Pausaniam, ambidextrum Alcibiadem, Iphicratem severum, Thebanum Epaminondam, fortissimum Victoriarum Genitorem, transi ad Romanos, si vis: et specta mihi Catonem in Libyae sabulo provocantem Fortunae Caesarisque copias; Iulium Gallos Germanosque, vasta corpora, proterentem, aut equitantem in Thessalia. Duos nomino, centum intelligo, quos retro positos memorare longum foret. Stupore complebitur, quisquis Lipsio duce vel comite, Romana castra ingressus, hauserit oculis praesentius cataphractae Virtutis apparatum. mille leges, mille ordines servabantur. Togam defendit Sagum. responsa senatus deferebant Aquilae. decreta Curiae promulgarunt litui: placita Patrum sancte venerabantur morituri pro Patria. Pensa milites. Frugalitas, viaticum erat convasantium; peritia natandi, navigium; cuiusque manus, latus et terga, immanium armorum vehiculum. secabant flumina, tranarunt torrentes, amne et glacialibus adhuc crustis rigentes inibant praelium, tanta plerumque contentione, ut in Pharsalia civile bellum portante, terrae moventis fragorem nemo unus notaverit. Quid? quod maximas urbes, propugnacula firmissima obnixi occuparint summa industria, non iis instrumentis usi, quae quidem praecipua laude, nostra aetas sibi adscribit et iactat. Disponuntur hac tempestate curules e fusili metallo machinae. quid deinde? caruerunt illis Prisci. quid tum postea? caruerunt tristi
invento, sternente duntaxat Heroas, non probante. AEnea tormenta tonant. esto. quoties errant hi Ioves toto caelo, casso iactu, vano murmure, vasto molimine, magnis impensis, inutili sumptu. Atqui moenia quaevis transverberant. esto. Veteres ingenioso assultu, scalis, ariete, testudine, turribus turres superarunt. confer illorum eductis coctili bitumine muris pinnas nostras: nidi hirundinum erunt comparatae. Tormenta puncto temporis omnia sternunt. nempe, si non exerrent, si in tempore exonerentur, si globus non praevideatur, ex fumo, sonitu, flamma. Veterum catapultae, tragulae, phalaricae, fundae cumulatissimas edidere strages. adde: quod sagittarum more, quas vibrarunt, velocissimi duplicaverint victorias. cum nostros milites, grande hoc ex pluribus metallis conflatum chaos remoretur. nimirum dociles pari passu sequi, mox tarditatis infamia laborant. nam in exitium reperta moles, trahenda immanibus plaustris, vicenis, quater denis iumentis; quod tetra nihilominus luctatione vix e luto promoveatur; praefecti tormentariis molitionibus, simili ambulationi assuescunt. reptant ad pondus. fiunt armatae cochleae, occasione bellandi neglecta, vincendi praerepta. Sed tormenta discerpunt aciem. Ita est. proceditur in campum. stant ex adverso sexaginta milia delectorum militum: canunt tubae. omnia ad internecionem et duraturum conflictum spectant. simulatque praedictae machinae exercentur, et flammatae pilae lacerant alas, aut feriunt cornu: retrocedit agmen, dispicitur fuga, quae cuique proximum est, aufertur et vanescit. Romani pedem pedi contulere. pilo in hostem iacto, vultus impegere vultibus, galeam galeae ad gladios ventum plerumque est. nudo ferro iudice absoluta caussa belli. ibi exaudiri cuiusque voces, et polemicae conciones Ducum; spectari probata virtus, animus, ingenium. Debilior aut timidior superatus a fortiore; arbitrio victoris animum vel collum securi submisit. Ibi quernis, obsidionalibus, laureis, muralibus Coronis locus. albentes ossibus Philippi, Arva Leuctrica. Mantineensium, strata cadaveribus confestim diiudicarunt
fortunam exercitus; facileque patuit ex grandi alterius plaga aut internecione, uter victoriam reportasset. Quando vero pervenitur isto aevo ad hunc caesorum numerum, aut funerum acervum? viginti milia caesi, vix umquam desiderabuntur. decem milia triumphum absolvent; non nisi velitatio Cannensis aut Salaminiae cladis. Caussa. timidissimus quisque, de fulminatrice quadriga, glandes et saxa eminus in fortissimum quemque contorquet. cum terrore ad fugam incitante pugnetur, raro vitalia secantur hostis, ex sparsione recollectus denuo, et tristius, et potentius insultat. tonamus, salit sulphur, vibrantur glandes, pulvere nitrato caelum ardere videtur. Saepe tamen ignavia et caecitas, furor et tremor, praeceps audacia et haerens vestigium; et scelus et virtus nube involvuntur eadem. Haec pro Veterum ratione pugnandi. ITURUS in sententiam Iovis, brevi respondebit, Ironicam videri comparationem: quae veterem Militiam nostrae serio praeferre velit. sciri illorum strategemata laudarique: porro honestiora et pulcriora quotidie inveniri. Hereditatem Maiorum, non esse diminutam, sed celebritate nominis, retumque novarum gloria auctiorem. Quaedam Priscis usitata, superstitiose idcirco non retineri; quod defectus vel ipso neglectu, vel accessione felicioris in venti compensetur. tristi invento curulium Machinatum, quemadmodum loquuntur, dissipari cuneos, in fugam agi obsistentes; Victoriam tamen hoc ipso nomine comptiorem advolare, quia minore copia sanguinis respersam. orchestra belli, campus est, inquiebat Epaminondas. illum sane miris spectaculis illustrant neoterici Bellatores; longe lateque omnia terrifico flammarum vortice, et aures fulminis voce implent. Sit diris devotus repertor Siculi Bovis. laudabitur tamen ille, qui inclusus utero, nullum mugitum ediderit forsitan et Phalaris commendabit. ita, licet non probaretur Inventor et Artifex tonantium machinarum in bello; saltem eo maioribus encomiis efferendi forent nostri, dum cavent, dum tantam vim eludunt, dum et Iovem fallunt; quo facilius est telum, quam fulmen evitare.
Romani pilis usi sunt. lusisse dicas. Germani serii, nec vincunt, nec oppetunt ignavo modo. Veteres strinxere gladios. Germani omnibus armis utuntur, omnibus periculis expositi. nihil tam arte munitum est, tam situ horridum, tam inaccessum loco: quod subduxerit expugnationi aut calliditas, aut industria, aut terror. De Ducibus non laborandum. optimi cuiusque aevi numerari potuerunt. huius, et numerari et aestimari merito possunt. Si per Fata naturaeque leges liceret, viserentque ad nos ex tumulo vel Hannibal vel Scipio: obtunderentur aspectu tot novarum rerum, cuniculorum, consiliorum, strategematum, munitionum, etc. et vero libere faterentur, tempore, quo ipsi congrediebantur, Romanum Imperium vagiisse in cunis; iam pugnare in campis, etc.
Quo dedit expressum facinus crudele Belarti, Anguipedes inter quondam summosque Gigantes Principis. f. 94. f. Expende, quae Pallas suo peplo inscripsit: quae vera si sint, convincitur Belartus immanem Gigantomachiam exercuisse. Stilico et Ablavius eadem vestigia cruentarunt. O ambitio! quam severe torques tuis annulis insertos! Quorum pectus insedisti, eiciunt humanos sensus; in belluinam degenerant. dediscunt in dolere calamitatibus aliorum. ut vel RADIUM Coronae regalis acquirant, auferre tentabunt e Mundo SOLEM. prodigent vivos: abutentur occisis. Talium aliquis, secreta consilia coquet, quaeque optabit etiam a Diis nesciri. Quantus Artifex dissimulandi! plorabit, pallebit, miserabitur, ridebit. quid vis tentet, dum regnet. Gaudia subsultant in corde tyranni, rapta de rogis, et crinibus, tumulisque furiarum: sed cito in praeceps subvertenda. Tacturo nubes discedit tellus, arma, claustra scopuli revelluntur et patent. Scelus produnt oculi, nutus et nictus dum tacet, clamat; dum negat, affirmat; dum blanditur, furit; dum parcit, saevit; dum se excusat, damnat. Ut si in Eleusino Sacro arcana abdidisset, penetrarent tamen aliquando in apertum aethera. Animus sui carnifex, odit, quem punit. In talem ignaro Iove tonant nubes; invito Marte stringuntur gladii. Quidquid Iustitia
rapit, fit telum. errant quidem nonnumquam opiniones et susurri, suspicantium iacula: verum ubi Fata direxerint arcum, Scopum tangunt. cadit denique ambitiosus indebitae gloriae competitor. immolatus Desperationi, aram, pavimentum, mensam, cubile, lectum cruento pulsat vertice. In oraculi modum accipio duos versus Satyrici: Ad Generum Cereris sine caede et sanguine pauci descendunt Reges, et sicca morte tyranni. Scitu, et in vestris etiamnum mentibus haeret Terrigenum furiale nefas, dira ausa Tiphoei. f. 97. m. Expende Iovis orationem, eamque, si placet, immutatam nostri moribus aevi accommoda. Quod dedecorant Athei, et, qui per Antiphrasin Politici dicuntur. hi in omni flore virtutis, ungues sunt. Honestum detruncant uno ictu. apud ipsos nulla futuri mentio: toti praesentibus immerguntur, maluntque vivendi caussas, quam vitam perdere. Quid facias in horum consortio? Negant Numen humanis rebus aut interesse, aut curam intendere. Negant subterranea regna, maneis et stygio nigras in gurgite ranas. affirmant scelera quaedam esse Reipublicae utilia. regni caussa quid vis audendum. conchylia, risum, lacrimas, verba, caeremonias. dolis et Sinonianis fraudibus deaurant. Quanto sudore cavemus, Ne leges Natura suas violata queratur. f. 97. f. Nihil scilicet improbis sapit, nisi e culina nequitiae et popina luxuriae protractum. Carpit luxus Novembres rosas, et si quas Ianus sui Mensis capillamento innexuit. Quas Maius educat tepore verno, creduntur rus olere. AEstate, pretiosa glacies in Indicis carchesiis natat, rumpitque bibentium viralia. Ocreae et naves, pocula fiunt, cymbia cymbae. Aper cadavere venatoris emptus, pisces Tritonibus furto ablati, aut per vim erepti, excussa flentibus Nymphis corallia delectant Commodos. Atque utinam interea, vel parvo tempore, fessi Vestrum aliquis caperet frena imperiosa Tonantis: Disceret invidiam tumidis avellere votis. f. 98. p. Mortales: credamus Iovi assueto imperiis. Ego sic sentio: Labore et cura, velut duabus columnis Regna fulciri: quarum pondera si regnaturo
nota forent; vix ullum sceptro manus admoturum. Ambitio, etiam ex hac parte, tenebricosum crimen est: exerrat Andabatarum more, et in omnes scopulos impingit. tormenti sui dulcedine consumitur. POMPEIUS M. agnovit Gloriae suae trepidantis vertiginem: adhaesit tamen, ab ea usque in Thessaliam propulsus. THEMISTOCLES aiebat, malle se ad sepulcrum, quam tribunal ire. Sic fatus, ivit ad tribunal, vespillone: relicto. ANTIGONUS ad filium: Intellige Regnum nostrum, splendidam servitutem esse: quam tamen non abhorruit. libenter servivit, basiavit sua vincula, et catastam ex ebore defendit. SELEUCUS: si sciret vulgus, quibus curis integerentur Coronae, eas ne humo quidem ullus sustollere dignaretur. sic fatus sustulit, sublata redimivit caput; ostentavit illigatam Persico nodo caesariem. aemulum finge purpureae fasciae imminentem. struxisse insidias: quid non irarum alter protrusurus erat, vindex rapinae. tam parum facta verbis concordant. Sapientior CAROLUS V. Imperium Rom. quod inclinata vita sensit onus, etiam re ipsa deposuit in humeros fratris Ferdinandi; Regna, in Filii. Philippe Princeps: admitte augustissimas emeriti Patris preces: potes lacrimanti credere, SERIO FUNDI. tibi Aquilam, tibi Austriam, tibi Gangem commendat et Indum. DIS genite ac geniture Deos, succede labori. Dira petunt, non casta satis, non digna mereri, Quaeque palam nollent. Plebis constare Tribuno. fol. 9 s. m. Persius Poeta explicat. petuntur hereditates viventium, squalores coniugum, triumphi ex devicta pace reportandi. Quale votum Lamiae Romanae! Iano et Vestae supplex, stetit ante aeram; nec turpe putavit pro cithara velare caput, dictataque verba protulit, ut mos est, et aperta palluit agna. Quale Gaii Caesaris votum! quod audisset ruinam Theatri Fidenatis, Imperium Tiberii reddidisse famosum: optabat et ipse Consulatus suos insigni aliquo et decumano malo nobilitari. itaque si calcato Lunae vultu. Solis pulcherrima facies laceraretur; si curru excuteretur Arcturus: si Roma suis convulsa sedibus abstraheretur in Africam:
si migrante Thybri nutaret, Capitolium exsultaret haec bellua sub ruderibus, mitius utique Caligula. optabat innocentissimus vir, conserta totius humani generis colla, in una cervice stare; sua, hoc est, Caesarea rhomphaea demetenda. o manum! o mentem! o votum! Tyranne, tene votum, et muta sensum. omnium improborum iuguli, tuo misceantur; ut annulosum, tamque ferax in fata, totque sceleribus ferruminatum portentum, uno ictu amputetur. natura manu, Astraea ferrum, Deus vires providebunt.
EX LIBRO IV.
ET tam intra iunci tactum Bellator uterque Stabat, et erectum tentabat figere peilum. Primus in adversum fertur Physignathus hostem fol. 10 o. m. Ranae bellum ordiuntur: in prima acie Rex, et fortissimi quique ex Batrachis. Aliquot iterum quaestiones Polemicas intersero, ex decursu praesentis Batrachomyomachiae solvendas.
QUAESTIO POLEMICA I. Impetum in hostem facere ac sustinere praestet.
HAnnibal, Pyrrhus, Alexander, Decii invaserunt: Marius item Cimbros ac Teutonas incursu fregit. Fabius Cunctator, aliique non pauci sustinuere felicius. Censeo hostis ingenium explorandum esse; ferocem, et, si copia pugnandi detur, usurum bona fortuna, frangendum mora, praecipitem spe deludendum, vel admissum tribulis induendum. Callidus astu contrario retundatur, occidere quidam, quod propeti infesto agmine, omnes copias explicassent. naso primum, deinde et collo, suspensi. Atqui semper extrahere
occasionem conflictus: utramque aciem, taedio, iniuria et fatali languore consumit. Verum, nihil aeque ad Victoriam facit, quam hostis ingenium, mores, assuetudines, animique perturbationes habere exploratas. quippe iis perspectis, velut indole cognita ventorum, vela bellicae fortunae, malo deduci aut expandi possunt. Duo superioris aevi fortissimi Duces, durantibus indutiis, ut facere amant milites, convenere ad amicum et hospitale convivium. poscebatur poculis: caeremoniae quaesitissimae non deerant. secundum epulas, latrunculorum ludo se admoverunt, acie decussato in campo instructa. Scaccho ludebatur mirificus in hac arena praeliandi modus. Stat procax Regina, munitur Rex, fundantur turres supra elephantos: antecedunt Velites Rustici in nigro gausape, in albis sagulis classici vicem, summum silentium est. perdit enim hoc genere certaminis Amyclas, qui plurimum loquitur. Mens et manus negotiosa militem circumagunt: tubae non audiuntur. spectator rimosus si in susurret, incusatur ut proditor: saepe excussissimo colapho, in malam rem et Maeoticam paludem abire iussus. itaque iusto certabatur ordine. Hic, sagacior unus alterius indolem discere, calore nimio periculosam, impatientem morae, indignabundam; verbo, hominem, nisi pudor obstaret, uno congressu motuque manus, Regem Reginamque in barathrum proturbaturum. AEmulus interim connivere, imperare affectibus; subinde cedere; modo insequi, proritare et premere, spem potiundae Amazonis facere: ubi vidit anhelum, iam iamque prensantem: repente e medio campo Camillam subducere, arcere hostem. praesidium obicere, aut infamem victimarium servum ex Mauritania. denique moliri insidias, et spectante toto exercitu, frustraque obnitente, Regem circumventum ad deditionem cogere, stricto acinace supra verticem canum intentato ingens luctus et desperatio in Castris: ut arcu, sagittis, ac vestibus etiam Regina spoliata, obvoluto capite supra scutum procubuerit, Sic quidem se lusus habuit, et triumphus equitis cornu
obliquantis,(utique in hac palaestra spectati roboris) penes quem summa victoriae stetit. Ludentium vero diversa facies. nam neque victus irae poterat moderari, neque non accusare Fortunam suam; quae tam florentes catervas in Campo Martio prostituisset. Victor, eadem frontis scena mimum continuavit. ut occultaret felicium consiliorum rationem: in bello, dicebat, casus valent. ignavia mea vici, an forte ludibrio reservatus, et ab hoste parcente irrisus! scilicet alias desperaturo, et imperitiae damnato, iocus indulsit. plerumque cum initia pulchre se habent, finem furiae strangulant. Simul his, alterum classicum insonuit. Vidisses priore proelio subactum, omnes vires exserere; iam incenso animo novi discriminis aleam subeuntem, et ignominiam aboliturum. quo in congressu, non tam movebat milites, quam diris devotos et sub furcam Caudinam mittendos, rotabat male feriata manu, permissus frui dolosae simulacro victoriae. Quibus rebus utrinque confectis. discessum est. elapso mense, simulatque indutiae exspirarunt, iterum ad vera arma conclamatum est. Qui in potestate habuit impetus, eadem prorsus arte bellandi, vicit furiosum adversarium in campo, qua prius sollicitaverat in tabula. id, quod multo post tempore, amicis ipse narravit. Unde discere habemus, magnum momentum adferre, perlustrasse Ducis animum. qui, si immodicus sit, efferus, praeceps; si nimium indulgeat tumultibus mentis; seu inertem, seu strenuum moveat militem, Fatis trahetur ad fossam et interitum. saeptus gladiis ac cohortibus, instar agitati trucidabitur tauri. Fabius Maximus hac scientia usus, exsultantem Hannibalem fregit: Scipio denique Italia submovit. In hac Batrachomyomachia, passim videbis praecipites. et incautos sterni.
QUAESTIO POLEMICA II. An e re bellica sit, Duces ipsis, frontem aciei complexos, in hostem impressionem facere.
PHysignathus Rex Ranarum fecit. itidem Mausolus. Cornuaque extendunt equitum. Dictator amarum Praefurit, et totas secum iubet ire catervas. Qualis in arma leo, etc. Est, cum non nisi praevii Ducis exemplo stimulatur miles ad fortiter audendum sequitur plebeius pes regium. Viderat Lucius Imperator legiones Romanas a Mithridaticis premi, iamque fugam prospicere. ergo improvisus emicuit ante ora omnium; strictoque gladio ferocior, ite milites, inquit, desertores laudis meae ac vestrae; ite Patriae proditores: quaerentibus tamen, ubi Imperatorem reliqueritis, respondete, in Boeotia. stetit ad haec verba fluctuans acies; animisque pudore et horrore surrectis, denuo invasit hostem, cedere compulsum. Ita Servius Tullus sub Tarquinio, torpentes cunctantesque socios, signo in hostes coniecto princeps impulit. Dum dubitant, dum tremunt, dum opinionibus vagis ac vanis mentes turbantur; efficaci consilio rumpenda sunt timoris et naturae vincula Profuit Iulio, ad Mundam acriter suos increpuisse. cedentibus enim illis ad periculum, quod insuperabile videbatur; in primam aciem pedes ex equo prosiluit, sibi Dux et miles futurus. ocius secuta cohors, et deletura infamiae notam, festinavit properantem antevertere Ducem. ceu illa Caesaris verba, quae iam semel audiverant, etiamnum auribus insonarent: Hine fuge, si belli finis placet, ense relicto. et, Vadite, meque meis ad bella relinquite fatis. In venient haec arma manus. Quid? quod ipsos infantes, regnorum heredes, in cunis, prima fronte exercitus posuerint Macedones, vicerintque illyricos. Quid? quod parvulus Clotharius, pendulus ab uberibus Matris, vagitu
Francos ad pugnandum animarit. Soli Arsacidae conflictui non intererant: ut mirum sit, quis acerbae Fortunae iocus praesentem Darium Alexandro obiecerit. Nostro aevo mutata bellandi ratio exonerantur curules Machinae, discerpuntque agmen emissi globi quaquaversum. Quis uterus Bellonae tot Reges ac Duces pariet, primis congressibus suffecturos? at adeo non tantummodo vix tutum sit illis semper Antesignanos adequitare, sed nec laudabile videtur. Caeso capite trahitur in ludibrium armatum cadaver, et equorum ungulis acies prostrata calcatur. credidit quidem Carolus V. Imperatorem, humani fulminis esse securum: nec daturos Superos, ut umquam caperetur. credidit idem Franciscus I. Galliarum, sed damno suo. Itaque in tempore, omni necessitati prospiciendum. Ex Veterum aliquo quaesitum, qua parte exercitus Ducem collocandum putaret: Miles suo loco, Dux ubique sit, respondit. convenit quemque honestae morti devotum, nihil formidando, ita se gerere; ut Philippicae quartae Ciceronianae, epilogus mereatur audire: DIGNUS IMPERATOR LEGIONE MARTIA, DIGNA LEGIO IMPERATORE.
QUAESTIO POLEMICA III. Quis Miles in prima acie collocandus.
BAtrachi fortissimos ex suis Mausolo obiecerunt id, quod Pyrrhus Molossorum Rex, arte instruendi dirigendique exercitus laudatissimus suasit, quem Caesar in Pharsalica pugna imitatus, Philippos sane luculenta clade Pompeii nobilitavit. Homerus infirmos, debiles, timidos in medium accipiendos monet: Hannibal istud militum genus primo furori incursantium offudit, velut offam, ore gladii devorandam, famelicorum dentes stupore correpturam; verum, ut altius dicere memini, non tuto sed et barbare. Quid si hostis successu ferocior, ira vires augente, eodem impetu,
quo protrivit imbecilles, superfusus et fortiores sternat. Audio nec veterum Romanorum acies ab omnibus probari, collocantium prima fronte levem armaturam; deinde graviorem; denique gravissimam cedente levi, crescit animus Inimicis: atque ut parva magnas inclinationes secum in bello ferunt; rem ad incitas redactam, saepe nec Triarii corrigere potuerunt. Cum instat victor, et antevolat Fortuna; damnum passis minuitur animus, dispicitur fuga; pleraque turbate aguntur. Corripiunt spatia, et medio gradiuntur in orbe, Lunatamque aciem reddunt. fol. 101. p. Talis Cannas sanguine Romanorum implevit. Musculorum exemplo discat hostis, visa Luna, non in globum colligere vires, sed pariter extendere; nisi densata phalanx perrumpendi aditum cerneret. includi, aut circum vallari, est velle vinci. Caeterum obliquationem aciei probat Vegetius. et quadam Ioannes Austriacus, Turcam ad Echinades, in Naupactaeo gurgite superavit. Densis acubus iuncisque serenum Aufertur. fol. 101. m. Haec caligo non terret oculos, fulgore ferri pasci assuetos. Notum illud Leonidae: sine barbaros multitudine ingruentium telorum obscurare Solem. sic enim sub umbra pugnabimus. Quidam et fugientibus usi in caput impingunt clipeos, in pectora testat fol. 102. f. Acies ad fugam spectans, tantum non clara voce exclamat: I VICTOR, CAEDE OMNES: cupimus cum dedecore mori. talium dorso mors insidet, et anhelos tundit. formidolosa consilia prostituunt gloriam. fortium virorum et stantium armata funera numerat Gradivus. turpe est, praebere pedes numellis, et quia munere turpis obsequii donetur, capulum basiare victoris. Dicas: fugisse tamen quosdam Heroas. proelio excessisse vis dicere Victoriam quandam retro positam esse, monebat Antigonus. Mireris ingenia multorum, maiori laude evadentium extrema discrimina, quam offerentium secandas cervices in proelio. Macedo PHILIPPUS, occisissimus, petitis fraude indutiis, sacroque otio ad sepelienda
corpora mortuorum concesso; aliud agens, cadaveribus nequicquam tumulatis, in fugam aversus Epirotis illusit. Ipsum Caesarem (quis credat?) naso duxit Afranius. ponebat castra Caesare ponente et sua, fugit AFRANIUS. Hoc illi, Gallos decimo qui vicerat anno! AMMIANUS MARCELLINUS ex ingenti clade superstes, equo, cui lumen impositum, per planitiem ad dexteram misso, ipse ad laevam in montem evasit. Alii aliis modis fugam indemnem praestitere. TRYPHON auro sparso; DEMETRIUS PHALEREUS curribus oppositis atque incensis; BOEMUNDUS, vivus sandapila elatus, Alexii manus et veram mortem fefellit. THEMISTOCLES mari; velis et remis salutem quaesiturus, metu calumniae intentato, nautam ad solvendum coegit. lauda, si vis, etiam astum Punicum. POENI in summas angustias coniecti, visis Romanorum navibus a puppe insecutis, stitere repente cursum, simulantes se in vado haerere; his, ne et ipsi impingerent, ultra tendere non ausis. Vix ea: cum findens immani verbere campos Aeris hasta volat, valido Lichenora flictu Corripiens. fol. 104. m. Inquiramus caussam. violavit Lichenorius gentium in Hypsiboante Ranarum tubicine. Cum in omni concentu, divinitatis quendam sensum invenerint Veteres, tum multo maxime in clangore tubarum. litui fremitu Ericus II. Daniae Rex, protractus ad furorem quendam vaticinantis, pati sibi visus est incumbentes Superos, cum Diis miscere alloquia, Apollineas audire et reddere voces. Ismenias Choraules alicui sanitatem cantu restituisse creditus. Inde religio priscis mortalibus. Iuratus bello tubicen, in violatus esto. Prosperant ergo belli cursum ritus caste habiti. Acerbitas victoris, rupta iura, temerant Divum hominumque oculos. Quin et Turcae servanda fides. fracta, ingentibus incommodis profligat Rempublicam. testis in Varnensi pugna codex ille, in quo foedus ictum continebatur, ab Uladislao Hungariae Rege ruptum: quem simul atque Amurathes e sinu depromptum, astra contuens incusansque Christianos ostendit; versa ocius fortuna a Pannone;
Soli deputata Victoria, in Lunae cornibus consedit. Inclinatam aciem toto Physignathus agro Colligit. o segnes, qui sic in bella venimus. fol. 104. f. Dum vena et ensis micat, numquam despera. aciei tuae si Cornu decussum, si Ala evulsa, si Manus truncata, si cruentata Frons: modo pectus vivat, nondum excidisti. collige sparsum militem, iturus in pulcriora discrimina obtusos mucrones acuet pudor, aut desperatio. MAGNUS in Pharsalia victus, Exul Mundi, statuerat. AEgyptum armare, universae pharetris Aurorae usurus contra Socerum. victus in Hispania, pulsus Italia, etiamnum Ducem se meminerat. Putas Caesarem, accepto vulnere, superbo Victori qualicumque supplicaturum fuisse. Perditus Themistocles semper magis timendus erat. Est quaedam in infelicibus virtus, quae non exerit se, nisi cum hostis felix est. Ut taceam bellicas res agi vertigine. illi nunc militat aether, et coniurati veniunt ad classica venti; cras conspirantibus Austris tunditur, et plures ululant ad tympana Manes. pavidis elementa repugnant, vires et corpora torpent, Enses in ignaviam fluunt. iurabis plumbeas manus in te vibrare plumam. fide Deo, fide animo in te habitanti. omnino sic habe: proelia gloriosa, Fortuna commendat, sed virtute geruntur, et constant. Pudor, arte profana Militis in bello, et damnatis ritibus uti, Si tibi mens non laeva foret, iustumque probares Et veniens a morte decus: tua pectore nudo, non in Thessalica virtus radice lateret. fol 106. f. Exprobrat Calaminthius Artepibulo magicam artem, qua fretus culpatam sibi tutelam gerat. Si vere: merito. neque enim ille fortis, quem defendit virus, anguis Thessalus, pollutae notis infamibus Passaviensium schedae, et incestifici susurri spiraeque volubiles. calamistri pavitantis nequitiae sunt, non indicia virtutis. haec fraudis expers, ferrum non tinctum, sed quale natura procudit, in manus sumit: tale osculatur et iustae defensioni obtendit. Inimico cedente aut submisso, credit se bis vicisse. obluctantem caedit, et gladium cum gemitu recondit. Ain tu? narrone
rem Militibus nostris familiarem? imo multis invisam. amuletis muniti, impenetrabiles plebeio telo ad iurgia se protrudunt, et circumspici volunt, ne halitu quidem verae gloriae afflandi pugnatur in duello, et paullo post, ducitur iratis plaudendum funus amicis. Stabat adhuc: donec truncum pede propulit hostis. fol. 107. f. Sepone nequitias Artepibuli: talis miles Cassius Scaeva fuit; oculum telo confixum taboque stillantem, ex orbe stirpitus eruens et pede proculcans. talis Acilius ad Massiliam Miyoparone potitus, cum anima illius verius in cruento trunco, quam corpore stationem servaret. talis Petronius captus! qui ab hoste vita donandus, serva tuum crudele munus, inquiebat: Caesaris Milites salutem dare, non petere consueverunt. Hi tanti viri stantes occubuere, in alterum Orbem ituri, ea aviditate, qua Romani proletarii ad Pana et Circenses. Tyranno dicente, OCCIDO; verebantur, ne revocaret donum nondum traditum. Parte alia Regina furens Artmisia fertur Mausolumque iuvat, saevitque et Amazonis implet Implacata vices. foll. 107. f. Mulier cum saevire incipit, nescit modum. armata etiam Furias vincet. Illa potius usurpet Ciceronianum encomium: Cedant arma TOGAE, concedat laurea LINGUAE in modum truculentae bellae extra orbitam rapitur, praesertim laetata successu. Num vir ullus umquam deficientibus telis, infantes humi afflictos, in ora militum adversa contorsit? id Alemannas fuisse ausas tradidit Lucius Florus. Quaedam scriptae sunt, censae sunt, ad palum probatae sunt. umbonis decus et galeam sumpsere comantem. Placuit praeliantibus horror Martius, et vulnerum seges, et spuma dedecorans vultum. Rusinovia contempta cyclade, mentita marem, publica latrocinia egit. Fulvia M. Antonii, deposuit stolam, ense cincta in campum processit: dixit inter cadavera, Io triumphe. Uxor Hunniadis Corvini, marito nil cesserat. Margaritta, Soror Sfortiae, fratrem e vinculis liberavit; Cremenses Matronae, viros: suum Fredegundis occidit. bella spirat etiam iste sexus, utcumque
natura mollis dicatur: nescio tamen, quid chalybis gerat sub pectore: ad cuius affrictum, iam amantium vulnera, iam pugnantium irae acuantur. Quod stupeas, in ultimo discrimine durat prae viris. anus quae dam, tormento curuli excussa superasse fertur, et animam contumacem, iamque sepulcrum olentem, in effeto corpore, hoc est, fictili et mucida laterna conservasse. Iam neque Troxartes, qui circum castra fremebat Hactenus, ignavus pugnat: quan quam obsitus annis Magnorumque altor furum, etc fol. 10. m. Vide, sis, Oedipum novum in hoc nigro silicernio. ulturus Genitor Psicharpagem occisum, armat senectam. insueta ministrat tela dolor. Inter homines non minus ringuntur Parentes amissis liberis torvi Deum naturaque accusant. Canities et promissa barba saliva manant: tota Domus in luctu est. tigridi catulos ereptos putes. nonne et Priamus, aetate licet declivi, tremulus expedivit arcum, et moriens mala verba novissima dixit? Lychomylen (crudele!) rapit Pelusius unco. Moesta precabatur: sed quid suspiria rupi? Quem lacrimae tales umquam movere tyrannum? fol. 109. m. Pollutae semel cruore fauces mansuescere nesciunt, ignorat verus et iam plus quam quinquennis Nero, quid nominis Clementia sit. Ab omni aevo exempla quaedam crudelitatis tam immania memorantur; ut mirandum sit, naturam aut potuisse, aut voluisse talia hominum portenta moliri. Selymus Aladoli caput, immensis in oculos unguibus laceravit. Theophilus Imperator animam ultimo agone versans, frigentes iam digitos infregit inimici sui Calvae, monstrifica voluptate perfusus. Quid annosa et ieiuna tigris acerbius excogitet in via! Hannibal Romanos milites deprecantes vitam, pedibus succisis, pedetentim mori coegit, protractis in longum tormentis, profuerat utique integros ad Orcum mitti, quam lentam mortem primoribus saepe digitis gustare. Memorant non sine lacrimis tres infernae Feriae; quemadmodum Caligulae et Heliogabalo constitutae quidem ipsae Moderatrices, utrumque olim sub ferula habuerint: cos tamen tam avide instillatum venenum combibisse,
ut brevia discipulis, adhuc ephebis, fuerint superatae ille fratrem Tiberium occidit, quod se coram tussiisset. iste parvulam Drusillam inter filias ante non agnovit: quam vidisset strictis unguibus in Nutricis vultum ferri. Quoties genibus affusa Roma, ut ne tot innocentium trucidare pergerent aetatem, moesta precabatur: sed quid suspiria rupi? Quos lacrimae tales umquam movere tyrannos? potuerunt hi Caesares, Libitinae Lenones, humanae vitae Adulteri videri: qui cum Morte frequentius et dulcius commercium miscuerint, quam cum ipsa vita. At enim hoc prisca tantum tempora? utinam. OMNE SAECULUM, MINIMUM UNUM CATONEM, UNUM BRUTUM, UNUM CAMILLUM FERT: UNUM STILICONEM ETIAM ET TYRANNUM. Cum humanis rebus tam male non agitur; ut bonis viris destituantur omnino: neque tam bene; ut non pessimis abundent. Quasi vero sola Africa quotannis pariat novum Monstrum. omnis terra malorum ferax exemplum nostri Saeculi cape. Pereunt Provinciae et Regna foedissimis modis. Urbes portis eiciuntur: omnia flagrant plus quam Phaetonteis incendiis. Aratrum duci non potest nisi super cadavera. Messis exsurgit aut nulla, aut hominum cruore pasta. Audit hoc tyrannus in angulo, et ridet. Adsunt legati supplices, Dynastae, Proceres queruntur; rogant, promittunt. ridet alter, et tacite saevit. suspirant. Sed quid suspiria rupi? veniunt ipsae Provinciae ac Regna, Deae mitissimae, ac pulchrae olim, modo vulsis capillis, confusa facie, exstinctis pene oculis sordidatae. ubertim lacrimantur. Quem lacrimae tales umquam movere tyrannum! aut si quem! non talem. de quo haec dicere possis: Inter homines tyrannus est, quod inter pecudes popa. Heu; quam miserum est ab eo laedi, de quo non ausis queri. Arva rubent, et vix densatis sufficit agger Funeribus. passim, caedes, ululatus, et hastae, Et iunci mediis rorantes ossibus exstant. fol. 109. f. Dicamus potius: E mediis gladii rorantes ossibus exstant. Hominum non minor rabies mollissima nobis Natura dedit corda unde igitur tam ferrea; Audi Poetam Volscum Satyra XV.
----- mollissima corda
Humano generi dare se natura fatetur,
Quae lacrimas dedit haec nostri pars optima sensus.
Plorare ergo iubet caussam lugentis amici.
Naturae imperio gemimus, cum funus adultae
Virginis occurrit, vel terra clauditur infant
Et minor igne rogi, etc.
Quid alibi deplorat idem Vates?
Sed iam serpentum maior concordia. parcit
Cognatis maculis similis fera, quando leoni
Fortior eripuit vitam leo? quo nemore umquam
Exspiravit aper maioris dentibus apri?
Indica Tigris agit rabida cum Tigride pacem
Perpetuam. saevis inter se convenit ursis.
Ast homini ferrum letale incude nefanda
Produxisse parum est, etc.
Expende haec Lector. omissis Muribus ac Ranis miserere humani generis; et tui.
Saevit nuda manus paucae sine vulnere malae.
Vix cuiquam aut nulli, toto certamine, nasus
Integer. aspiceres iam cuncta per agmina vultus
Dimidios, alias facies, et hiantia ruptis
Ossa genis, plenos oculorum sanguine pugnos.
Ludere se credunt ipsi tamen, et pueriles
Exercere acies, quod nulla cadavera calcent.
Aspicimus populos, quorum non sufficit irae.
Occidisse aliquem; sed pectora, brachia, vultum,
Crediderint genus esse cibi.
Fiunt haec, etsi millies apud Superos, Pietas ac Clementia mortales accusent. venalia hominum corpora, quandoque truncata cedunt in sepes hortorum, et avium terriculamenta. quod Senatoribus Romanis in Pharsalia contigit. multitudinem caesorum hostium computavit Hannibal numero equestrium annulorum; Baiazethes sectarum aurium. uterque modiis mensus divitias funebres, aerario mortis et crudelitatis intulerunt, de vita aliorum triumphantes. credis? Vitellius odore cadaverum delectatus scribitur. Amurathes ante obsidionem Croiae, quod expugnationem desperaret,
sibi ipsi digitos praemordisse. etiam in se ipsam saevitia saevit, si materia subtrahatur. Infremuit Mausolus ad has cum Coniuge voces, etc. fol. 110. p. Nulli Regi fibra tam cornea, nemo tam madidus aut ficulneus, quin dedecore irritetur: ut minus mirandum sit, Mausolum exarsisse, calefactum sarcasmis Batrachi. quis audiat talia? Illepidi fungi, nec curis apta severis Pectora. tunc celeres estis, cum mucida signum Mappa dedit, patulasque afflat gravis amphora nares. Ne Iuvenis quidem Ascanius, sustinuit Numanum Remulum digna atque indigna relatu vociferantem.
Ibat, et ingenti sese clamore serebat.
Non pudet obsidione iterum, valloque teneri
Bis capti Phryges, et morti praetendere muros?
O vere Phrygiae (neque enim Phryges) ite per altae
Dindyma: ubi assuetis biforem dat tibia cantum.
Quid contra Sanguis Aeneae?
Talia iactantem dictis ac dira canentem
Non tulit Ascanius: ner voque obversus equino
Contendit telum, diversaque brachia ducens
Constitit ante Iovem, supplex per vota precatus.
Intonuit laevum: sonat una letifer arcus.
Et fugit horrendum stridens elapsa sagitta;
Perque caput Remuli venit, et cava tempora ferro
Traicit. I, verbis virtutem illude superbis.
magnanima ingenia supplicare nesciunt.
Vim cohibet frater Pelusius, et bene magnum Sustulit e ripa saxum. fol. 49. m. Quale utique Turnus in Iuli Genitorem:
Saxum, antiquum, ingens, campo qui forte iacebat
Limes agro positus, litem ut discerneret arvis.
Vix illum lecti bis sex cervice subirent.
Qualia nunc hominum producit corpora tellus.
Ceterum usitata Veteribus arma, funda et ballistae. inde funditores et fundibularii; celeberrimi e Balearibus insulis, ingentia saxa torquebant. Sapiens iram moderatur, et intra Mentis Castra tenet. fol. 110. f. Hic enimvero Marcellus, Scipio, Fabricius viri fuere. fortunam et iram in potestate habuerunt. Quae
quidem potestas Iulio Caesari, in tyrannidis speciem, novo prodigio versa est, potuit enim is, ubi damnatum mortis, promptum vidit, et facile obnoxium ferro lictoris, potuit, inquam, substringere imperium; atque, ut cum Lucano loquar. Reum nudam cervicem, stante vultu, porrigentem, tristi munere vitae donare. Arduum opus, in castris interque tubas, et severum esse et negotiosum, et strenuum, et simul compotem sui. Plerique cum Turno dicunt: sine me hunc furere ante furorem. hinc rear Poetas occasionem et caussas sumpsisse comparandi bellatores leonibus, tigridi, apris, tauris. quod solemne Papinio et Maroni. Cadit ille extrema secutus, Et moriens frustra patrias se vertit ad undas. Nil prodest, occise, tibi solvisse ligatam Limnocharin, etc. fol. 111. m. Hoc Seutlaei fortissimi Batrachorum Fatum; qui ipsam Limnocharin captam a Mausolo liberaverat. Nemini bella parcunt. validiores celerius obteruntur. Qui privilegio fortunae utuntur et inertiae, saepe felicius evadunt, nati, ut aliorum pugnas et triumphos enarrent. quot animosos Duces ac milites Troia consumpsit! Robur Achivum muris allisum procubuit. pulcherrimi Dardanidum cecidere cum Choroebo. Hector curru tractus. Priamus post aram immolatus. reliquos ensis hausit et flamma. Equus intra moenia ductus, non hinnitu, sed uteri fremitu totam Urbem concussit. In hoc tumultu Helena et Paris (quae prostibula!) vim hostilem omnium minime sensere, vel praeteriti, vel elapsi. Nil profuit Seutlaeo solvisse ligatam Limnocharin. Quid profuit Fabio Max. liberasse Romam e faucibus Punicis? Quid Scipioni Africano? Audio quiritantis, an insultantis vocem: INGRATA PATRIA, NE QUIDEM OSSA MEA HABES. Quid Hannibali profuit, tot annos galeis tectos impendisse Carthagini? transi ad Graecos. Themistocles, Pausanias, aliique sescenti, cineri suo eadem suspiria inscripsere. Mausolus super unus erat de pluribus: illum Et sua fata premunt, letique animosa cupido Admonet ut magna funus memorabile fama Includat. Rapidas igitur movet undique
turmas,Quas desperatus coniungit, et ultimus horror Mittit in auxilium. fol. 110. f. Nescio, qua libertate quisquis pugnet iam perite certus. contemnit vitam et vulnera, deliberata morte ferocior. Severus Cassius ante ultimum certamen, sarcophagum affatus; tu virum capies. dixit, quem totus Orbis capere non potest. Suardus Anglus ad ultima devolutus, lecto moveri et armari se iussit, hoc habitu opperiri Fata constituens. Vides Mausolum non abhorrere a Leto, sed ludibrio; ut ne inultus occumbat, memorabile facinus et funera, suo MAUSOLEO praemissurus. Homines aeque dulcis insania stimulat. ambiunt tumulos honore ferentes. grandi cupresso volunt signari cineres, aut talibus Epitaphiis.
I. Viator:
Scito heic militem sepultum esse,
magni Nominis Umbram.
Vigiliis fuit praefectus:
nunc altum dormit.
Longas excubias longior somnus compensat.
Inquies, vixit. Quietissimus iacet,
Incenatus tamen ad Maneis non ivit,
glande pastus
Post quem bolum nil amplius edit.
robusta crudi pabuli vis,
AEternitati saginatum probe transmisit.
Dices tamen utique victorem mortis;
quam ore de voravit.
II. Viator: paucis te volo.
Contemplare inscriptum marmor.
eius angustia coercetur
Tribunus belli.
Cuius ensis tenacius haesit in manibus,
quam anima in corpore.
Ausus fui occurrere Fatis meis.
illa
per medias acies ruentem stiterunt in campo.
Terra, me cadente, sonitum dedit,
Mars gemitum.
Absque clangore non veni ad silenteis.
iam cum illis pariter silendum est.
Fama mea in aere volat.
Ipse in cinere lateo.
III. Spectator ausculta.
Quod vaga cupiditate tractus
Ad diversarum nationum sepulcra
quaeris:
hoc te Germanus doceo,
mori.
Sanguine nobilis, aetate iuvenis, officio vexillifer,
Fui, Vici, Vixi.
sequere.
IV. Siste Viator.
Heic situs,
expectoravit animam, non efflavit,
gladio praecordia dividente
Stabam, cum circa me plurimi iacerent.
Iterum surgam, cum iacebunt omnes.
V. Curiose Ambulator.
siste gressum.
Cinis Mortuus vivo loqui cupit.
Sepulcrum vides eius, qui multos sepelivit.
Belli Dux, tractus huc fui, non ductus.
Rem narro.
Ex vulnere aeger,
ut exercitum ordinarem,
in lectica ferebar per castra.
Audi infortunium.
Curuli sella deiecit curule tormentum.
Divinum fulmen meritus,
humano perii.
pulvis in pulverem me redegit.
Serpentis aenei sibilo afflatus pestem hausi,
et in vestigio animam evomui.
nimius globi splendor, caelum,
Vehemens tonitru, surdum fecit
Utcumque tumultueris, nihil audio.
I sane nunc, et ambula.
Superingerunt cristas, fercula, vexilla, cassides, ocreas lento ductas argento. Et vero haec monumenta gloriae, veris Heroibus, adeo non invidemus, ut arbitremur potius adhuc maioribus esse cumulandos. in talium obsequia, laurum et tubas nostras, omniaque plectra, totumque Parnassum offerimus. Digni aeternitatis memoria Duces, qui pro Patria, pro avita Religione, pro Aris et Focis moriuntur. Eorum funestam vanitatem deridendam existimamus; qui vel iniustis bellis iuratas manus conserunt; vel ad duella pro vocant Honoris (fatui) comparentque tanta sollicitudine, quanta Camillus Romanum Capitolium restituit. Hoc primum saeculo, in Anglia duo altissimi sanguinis Iuvenes, IOANNES STUARTUS et WARTHONIUS, intimae familiaritatis sacramento initiati, diu suavissime convixerant, ut amorem Pyladis Orestes renovasse videretur. demum alea iacta, et proiecta simul amicitia est. lusus scidit vinculum. Stuartus mendacii increpitus, Warthonio colaphum infregit. ergo ad duellum. itur in campum Londinensem. stipantibus utrumque evocatis aliquot palatinis citharae, ioci, et dulces furiae comitabantur. nemo stitit cursum, nemo sufflaminavit. antequam dimicarent, et a PUNCTO HONORIS LINEA MORTIS duceretur; obnoxii sibi iuvenes procubuere scilicet in genua, orarunt veniam, alter alterum amplexati sunt, lacrimis rigaverunt enses. osculo et singultu prodiderunt pectoris amicum vulnus, letalia mox corporibus impressuri. tum deinde se in pedes erigunt, et velut ab Letheo poculo, praemissae humanitatis et caeremoniarum subito obliti concurrunt. surgunt comae, conseruntur gladii: uterque in vestigio cadit, HOC HABENT. crudelis petulantia! Petulans crudelitas! eia: et his Thebanis Fratribus, quan quam non uterinis, nec Germanis, sed Anglis, bene meritum Epitaphium condamus.
Sta, quisquis hac transis.
isto sub tumulo
Frustae mortalium ridicula duo sita putrescunt,
Amicorum par atrocissimum;
Stuartus Warthonii et Warthonius Stuarti.
nescias,
fraterno amore diutius continuato,
An violentius rupto,
celebrius insaniverint.
Summa famosi sceleris haec est.
in Duello
mutuis confossi vulneribus occubuerunt.
Fingente utrumque Contubernalium Corona,
et no virate spectaculi attonita.
Ante fatalem congressum,
ne credi possent inimici,
honorarunt se invicem,
adulatoria crudelitate
saeuissime blandi:
ferali ludificatione
constantissime fallaces:
superstitioso vanitatis ambitu
religiosissime impii;
Amplexu Simiae, palpo Feles, lacrimis Crocodili.
Uitae caeremonias, mortis delicias,
Odium et amorem, risum et fletum
Dulcedo vindictae nullo ordine confudit.
maluerunt hostes esse, quam videri.
ne nunc quidem apud inferos Maneis,
iuxta Etheoclem et Polynicen,
disiuncti sunt:
sed concordibus flammis ardent.
aeternum obnoxii.
poterant tamen amicius
aut se novisse numquam.
aut noti semper dissensisse.
Viator:
funestis Manibus insputa, et abi.
Et extremum per strages quaerit honorem, Exspectatque suos abitus. fol. 111. m. Praesentit Mausolus interitum suum. Habet hoc animantium natura, invita collabitur, et notat securim, ictumque praevidet. Militi ad fulmen venturum sollicito, arma etiam lateris galeaeque tonare videntur. sunt auguria, sunt omnia, quibus migratio piis impiisque manibus innotescit. Sic prandete Milites, tamquam apud Inferos coenaturi, omine non vano Lacon aliquis suos commonuit. Ladislaus Ungariae Rex ad Varnam pugnaturus, cum ex ipso quaereretur, quo in loco corpus curare vellet: Divi, respondit, noverint, ubi coenaturi simus. eo ipso proelio occubuit, anno quadragesimo quarto supra mille simum quadringentesimum Ante conflictum armando cassis excidit. equus se arrexit, excusso sessore. Sicut erat, clipeo gladioque in structus et ocreis Mausolus, cedente subit tellure profundum Absorptus, fol. 111. f. Sub hoc Mausoleo compositus quiescit iste Mausolus; TERRA non LEVI. seu invidia, seu casu, seu Fato, seu alio quocumque modo fiat, etiam inclutis Ducibus, ab omni aevo, in medio felicitatis cursu filum abrumpitur. plures invenias, quos nec sepulcro Fortuna dignatur. Phocion vicesimum Imperator dictus, tumuli honore caruit, Pyrrhus urna, Magnus rogo; post longam iactationem Pelusiaci Maris, sortitus in litore fossam, quam nisi monstratam Romanus transeat hospes, teste Lucano. vere igitur Seneca: Illi mors gravis incubat, qui notus magis omnibus, ignotus moritur sibi. magni nominis avidi, magna oblivione obruuntur. in Murium cavernis, non unius etiam fortissimi militis fama iacet semper cum Satyrico accinere potest. Exitus ergo quis est? O gloria! vincitur idem, etc. Et hoc, ut dixi, strenuis, et vincentibus. quid improbis et pavidis ad ictum? dicunt hi cum Mausolo et Anaxagora. UNDIQUE AD INFEROS TANTUNDEM VIAE EST.
EX LIBRO V.
PAucissima delibabo. quaedam suffecerit in dicasse.
O! nihil in Vanis umquam durabile rebus. fol. 112. m. Sancta veritas, quid sub sole verius? ad ruam Aram, huic Oraculo confirmando obsignandoque, non ita pridem integra HECATOMBE immolata est. personuit ODARIUM DE VANITATE MUNDI defleta et irrisa. vanissimi senserunt Batrachi, Bella constanti talo non procedere. Paullo ante: Glaucorum in Castris latas Victoria pennas explicat, et festa clamore incenditur aer. etc. Veluti toto tam Marte peracto inclamant Paeana movens Lacus omnis ab imo ebullit fundo. insecuta strages foedavit gaudium, et quam properantius algum intempestivis convestivere triumphis. VICTORIAE Simulacrum absque alis Lacedaemones in Delubris collocarunt, rati, hoc habitu figuraque certius mansuram. minus sapienter, animo quidem meo. absque pennis enim illa non advolat. pennatam vero, ut ne rursus avolet, quis retinebit? Non omnes Nicanores manent Dictatores. Sicinio dentato plusculum fortassis indulsit superba Virgo Castrorum. Is Achilles Romanus nominatus, centum et viginti praeliis, vulnera adversa tulit quadraginta quinque, ne Marti quidem erubescenda. donatus aureis Coronis octo: una obsidionali, tribus Muralibus: Civicis quattuordecim; novem triumphis: immensa vi torquium, hastarum, phalerarum. sed RARI NANTES. credam aevo nostro, maiorem ipso Sicinio, non unum comparuisse: an et feliciorem, nescio. Hic est me iudice felix: Qui licet exorsus defigere castra secundis Alitibus, domitosque manu prostraverit hostes: Primae quidem carpit, metuit tamen ultima finis. fol. 112. f. Non peior morbus Ignorantia est, inquit ille. qua plures impediti, nesciunt uti fortuna. atterunt copias, vincunt aliis. in futura nullum oculum emittunt. semel hoste pulso, efferuntur successu: et vel temerarii, vel socordes redduntur; utroque vitio, sternendi, parcendique,
accepturi nomen TRAGICI DUCIS, quemadmodum Dionysius Pheraeus Tragici Regis; quod velut in scena, eius sustinuerit personam, Actu novem mensium finito, exuendam. Ita, sub Gallieno, Marius tyrannus, una die factus Imperator, altera visus imperate, tertia interemptus, humanae vitae theatro excessit. Quem AGENDI modum nexumque ludibriorum, si penitius considerasset. Alaricus quidam superioribus annis Stockolmo egressus; nae ille quid vis aliud, quam in hostico solo DECLAMATIO fieri maluisset facile est exscindere silvas, sese committere classi; Laribus domesticis relictis, non visos lacessere Penates; praeparatis aliena et invitante manu galeis infusum bibere Rhenum et Istrum. facile inquam. sed non titubare apotum; sed revocare gradum, patriasque evadere ad oras, HIC LABOR, HOC OPUS EST. Lycensis pugna posterior, ulta est priorem. Ad quos sic fata est Artmisia Centaureae. f. 113. p. In ultimis et profligatis rebus, attollit mares animos haec Amazon. In mentem venit Iudithae non degeneris ab illa incluta Hebraeorum, suumque nomen pulcherrimis rebus explentis Ea Henrici Boiariae Principis soror, sola obsessam Spiram sustentavit, pro Friderico Coniuge absente, contra Fratrem adequitantem moenibus, et iam insultantem animosa et diserta Aliis deditionem non obscure molientibus, se ipsa maior in medium processit, cohortata cives ac milites, ad iustam sui defensionem, a centum Lothariis non expugnandam. Qui Virtutem et Fortunam Boiorum per Annales deduxit, luculentam orationem praestantis Heroinae sic finit. Dummodo Fides salva sit, periclitari de salute Femina possum: incertam salutem, certa perfidia pacisci an velitis; viri considerate. expendamus, si lubet, et perorantis Artemisiae classicum, aeque sollicitae atque ardentis in proelia. quam utique Cato non affatus esset verbis, quibus Porciam suam. festinantem armato viro comitari. Te tua pensa decent, lanam calathosque teneto: Me mea bella vocant. at non Artemisia, quae Hectoris Andromache possit procera videri.
Alternat Bellona vices. fol. 113. p. Veteris Cratesicleae monitum, quo solata filium armavit, et remisit in hoste.
Quisquis timet esse sepultus Mausolo cum Rege suo, mortemque veretur: Hine abeat, mutetque manus, et cingula ponat. fol. 113. p. Discingi, summum dedecus apud Romanos fuit. multi mori maluerunt, quam ignominia notari. scite Chabrias. Tironum exercitum in praelium ducturus, timidos et inertes secrevit a strenuis, addidit sententiam Iphicrates. Viri fortes, nunc sine mancipiis pugnate. vincemus: nam, quibus praesentibus vinci poteramus, abierunt. Qui pavet, ipse sui lictor, tormentaque clausa Gestat. f. 113. p. Cui bono per iniustas Parcas! vixit Artemon domi ad mensam, in horto et lecto, semper aereo scuto tectus! Fortibus indigeo, quos ipsa pericula durant. fol. 113. m. Verbo: quibus mori ludus aut somnus est. Nimirum talis ex Caesarianis aliquis, in hostem invectus, antequam moriturus procumberet, centum quadraginta quatuor ictibus scutum perforatum ostendit; deliberante anima, quo se hiatu eiceret. Pauci Callimachi post fata hastis insistere reperti. pauci Ruffi Geminii, qui accepto vulnere Quaestori demandent: REFER AD SENATUM: VIROS FORTES SIC MORI. sed de his supra. Multi bella nunc adeunt gressu, quo Maenades Orgia. ardet in venis calor a Baccho, non Marte, concitatus. a tribuno fulgurantibus cristis conspicuo scribitur Parthenopaeus exsultans, abductus a Musis. Cum rauco strepuerunt cornua cantu, stare loco nescit. movetur instar argenti vivi. non absque caussa inculcat Iuvenalis: Tecum prius ergo voluta haec animo ante tubas: Galeatum sero duelli paenitet. Pudeat non esse secutos Facta viros, quae feminei statuere lacerti. fol. 113. m. Argiam. Euadnen, Hippolyten, ipsa nominavit Artemisia: nos paullo ante Iudithani. ubi Venda Polona, Zenobia, Dietelinda, Adelberga, et trecentae aliae? Anna Comneni Imperatoris filia indignabatur Naturae, hoc sexu, quem gerebat animum, damnanti. Aut praestantius corpus dedisses, inquiebat, aut animum molliorem. HONORIA quaedam, defuncti
Mariti sepulcrum arcte complexa, avelli non potuit, ante carum funus obtruncata. Alia in obsidione Agrensi interfectum prius virum componere non sustinuit, quam trium hostium victimas adiecisset. laudes COMITEM HISPANAM, ex Roberti Regis Britanniae Coniugis sui virulento vulnere, quod inflixerant Syri, ore admoto venenum exsugentem. An et PUELLAM GRAECANICAM? quae Rhodo expugnata, Amasii sui a Turcis occisi induta exuvias, regessit vindictam, interque confertas strages bellando occubuit. An et MARGARITTAM Hollandam anno quarto decimo volventis saeculi, Groningana moenia scandentem, crispantemque vexilla principem in captis turribus; postquam septem iam annis stipendia fecisset. An denique non etiam IUVENEM IBERAM, obsidentem muros Ostendae, ingenio fama et viribus valentem in tanto exercitu, obeuntemque pulchram per vulnera mortem. Scio: dedignantur plurimi feminas, nisi amantes, sequi. pudeat tamen non esse secutos Facta viros, quae feminei statuere lacerti. Suscitet accinctos animos Mavortius heros Tyroglyphus. f. 113. f. laborant Duces, ut acies consternata praesentissimis modis erigatur. promissis imbuunt, terrent minis; excitant ostentis. In bello id iuvat, quod aliquando iuvit. Caesar digitum sustollere solebat, tacite promittens annulum, seu dignitatem equestrem. Titus Vespasiani, pugnaturos animae immortalitate accendit. Agathocles ululis suos animabat. Hannibal ultimum discrimen obiecit, sola victoria perrumpendum. HINC ALPES, HINC FLUVIUS ET HOSTIS. AUT VINCENDUM, AUT MORIENDUM MILITES. Alii sperandi causias admovent. optimum, Heroum, quos notos amaverint, exempla adiungere, perflantia tepentes animos. ARTEMISIA Tyroglyphum, Artophagum, Artepibulum proponit. THEMISTOCLI somnum excusserunt Miltiadis trophaea: IULIO, Alexandri felices impetus. ALIXARDRO, Achilles, ab Homero cantatus. LUSITANI cum Castellanis pugnaturi, Ducis sui Ioannis a Castello capti vinctique compedibus effigiem,
vexillis praetulerunt. ingens animorum mutatio facta: vivi spiritus micuerunt in flammam. ambabus ulnis bellum arreptum. ITALI, Boldrini Panicaclae siccatum cadaver, impletumque aromatibus, in feretro circumtulerunt. Non secus ac vivo spirantique tendebatur praetorium, et circumpositis vexillis tessera petebatur, inimicis metuenda. Egregius nobis etiamnum Cnissodioctes Restat, et horrendi Meridarpax nominis ultor. f. 114. m. Vel unus sustentare potest exercitum. Dum leo cervos in aciem ducat, nullo dictamno erit opus. Etiam afflictis rebus, visa senioris Tillii facie, equo albo et galero ocius assurrexere castra, non amplius pavida, sed formidanda. Statim Poenus agnovit Tarentinos obsidens, obsessorum animos a Fabio confirmari, ut diceret: Et TARENTINI SUUM HANNIBALEM HABENT. Agnovit non minus in Corvino Hunniade Machomet Ottomannus. Irruit atra Cohors qua saeva Artmisia ducit. fol. 114. m. Veteres ab habita concione Ducis, ut plurimum inflammati poposcere in hostem emitti. habebatque Caesar binas ternasque delectas et evocatas legiones, quibus prolixe fidebat.
HIC TERMINUS ESTO.
SIsto calamum. ne videar omnia, non pavea trutinare voluisse, in exemplum duntaxat proposita. BATRACHOMYOMACHIAM CONDIDI. Humane Lector: numquid otio inutili combussi horas, quia Poetam egi, et de Muribus cecini? quid censes? Tametsi rigidus ac tetricus es, spero te saltem a SENECA staturum,hic me non eo fulmine ferit, quo in epistola ad Lucilium quadragesima nona, argutulos quosdam Philosophos verberat, Musculorum ingluviem Dialectica bilance ponderantes. nempe quid dicit? Mus syllaba est: Mus caseum rodit: ergo syllaba caseum nodit.
Quid addit sapientissimus Annaeus? o pueriles ineptias! in hoc supercilia subduximus. in hoc barbam dimisimus. hoc tristes docemus et pallidi. Atqui ego hoc cantu Vatem professus sum, non Sophistam. Vates supercilia non subducunt. barbam non dimittunt. non docent tristes aut pallidi. aut si pallent, a super infuso, sed laeto numine pallent. quo tempore illi, num Mus syllaba sit, et num SYLLABA caseum rodat, dedignantur inquirere; nedum vilem argutiam iactare. ut proinde non imprudenter existimare possim: SENECAM (qualem quantumque Virum!) etiam dum philosophatur, et seria tractat, mecum facere: et, cum amoenitati flo, rentis litteraturae, tum honestissimi laboris conatibus, studiosae Iuventutis gratia suscepti, impensius favere.
FINIS.