Soliloquia rerum divinarum. [Tomus 2, Libri 18-20.] Machine-readable text Barth, Caspar von Barth, Caspar von XML version, markup prototype, December 1999 Ruediger Niehlmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ barth3 barthsoliloquia.html s001.html barthsoliloquia.xml barth3/jpg html Zwickau: Goepner, 1655.

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 26 April 2005 Kim Barkowski (corrections), Ruediger Niehl (tagging) markup editorial description: typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - Morpheus spell check CASP. BARTHI SOLILOQUIORUM RERUM DIVINARUM LIBER XVIII. I. DE FIDE SALVIFICA. LIBER I. PER quem Mens hominum, sacro concussa tumultu, Innumeris numeris divina Oracula Mundo Dividit, arcanosque iubet cognoscere fatus: Per quem celsa polis stat machina nixa duobus, 5 Quadruplicem parili collibrans mole catenam; Ut freta, perpetuo terras cingentia limbo, Littoribus stent fixa suis, nec Lubricus Humor Arida transiliat spatia includentis arenae: Per quem flamma ferox, et nescia foederis usquam, 10 Subsidit tamen, et suavem moderata calorem Infundit, Vitasque omnem largitur in herbam: Per quem caelestis late specularia campi Aethereis ludunt concentibus; altus inane Fructiferum inspirat, vitali flamine, ventus; 15 Aegra dehinc molis, nullique innisa columnae, Se tamen ipsa gerit, tellus, retinetque cadendo: SPIRITUS ALME, veni! Nec enim tua Numina tanti Pars ingrata operis, sed Homo, flos nobilis, oro. Cum tua vix factum tegeret Clementia Mundum, 20 Dulce superfundens aeterni pignus Amoris, Terrenum imposuit rebus Regemque Ducemque; Immortalem Animam claudens exsortibus omnis Tristitiae membris, et saevi turbine casus: Talis ego, quamquam acta retro, meque insita pestis 25 Excludant virtute mea, tua Numina posco, Afflatumque peto, et supero me dignor honore;,{?B} Audax nempe animi: sed vivax gratia Christi Post mortem evictam; et fixum super hoste tropaeum, Erigit e culpis, Fratrisque insignia Sacri 30 Iussa sequi, rerumque monet disquirere causas; Unde Salus quaerenda viris, unde aetheris alti Iamdudum amisso redeat reparatio cultu. Non certe infelix densis ut Cura tenebris Sontem animum excruciet; fictaeque aenigmata Legis: 35 Distortam enervent Vitam, mentemque trucident Lucifugae pestes, aerumnaque flebilis, extra. Consilium, iussusque Dei, qui libera poscit Pectora; nec dubios rerum implorantia morsus, Aut vitam in mortem vitato impendere fructu. 40 Plena quidem Vitiis omnis late alea vitae est, Et dubiis nunc huc, nunc illuc, fluctuat alis, Momine non ullo stabilem sortita tenorem: Hic tamen ordo Dei est; ipsa inconstantia rerum Electos Domino firmato incedere passu 45 Ipsius auxiliis monstrat; cumque omnia sursum, Atque deorsum agitet rapido fortuna tumultu, Nulla tamen castorum animos, sensusque piorum, Ira quatit; Concepta vago cum Nubila pulsu Ventorum incurrant nullis non navibus, alto 50 Quae sese immittunt, velisque vaga aequora currunt, Sola piis devota animis, non aspera ferro, Non trabibus contexta, tamen freta saeva, carina, Vincit, et in portum plenis cita convolat alis. Haec Domini dat dextra suis miracula, ne vis 55 Ulla trahat Mentes retro, atque in Tartara mergat. At scelerum ultrici sibi conscia corda flagello Per mare, per terras, atrox infestat Erinnys: Quippe intus turbarum animae, quippe efferus ultor Dilacerant, nulloque insons, sons, momine vivit, 60 Sic gravis ambiguo rerum Inconstantia casu Occidit, et certis se PROspicientia fatis Dia polo monstrat, sese agnoscenda magistra. Hanc nonnulla mihi cura, infelicibus aegri Corporis, ostendit, centum per tormina morbis 65 Fracta: sed affectus domiti, mentisque tumultus, Ingenuaque FIDE, Christo Duce, Gratia constans. Haec cum infelici late conversa furore Palaret, Satanae iam iam lapsura sub umbras, Humani generis ratio; Deus ipse, Deique 70 Aeterni soboles, patria se immisit ab aula, Stelliferae linquens immensa Palatia Sedis, In genus humanum, corpusque e virgine sancta Adsciscens purum, Medium se spebus amatis Carorum stitit indigetum, Mortemque triumpho 75 Expulit in tenebras, lucem credentibus in se Restituit, de lens omne uno in funere funus. Quid contra Impietas propriis obnixa reponas Obsequiis, quaeve inde potest fiducia duci? Nonne omnis Patrum, et priscorum concio Regum, 80 Fatidici monitus Vatum, egregiique togaque Militiaque duces Domini, antiquissimus Ordo Unius in nomen Messiae omne undique ponunt Virtutis pretium, et venturum Numen adorant? Non ut quisquam horum sua se in compendia iactet, 85 Aut meritis speratum Animae transscribat honorem; Ut miseri, vixere omnes, Vitam undique diris Deformes maculis, nullo non tempore pravi: Sed, data caelesti Sponso, Fiducia fovit In vitam cunctos, promissoque intulit alto. 90 Nec dubium hic aliquid. Quodsi, ventura Saluti, Proles summa Dei, castos, non moribus horum, Verum Almae Fidei stabili servavit Amore; Quis nunc postquam omnis vatum praedictio cunctis Expleta est numeris, sperataque Vita reluxit 95 Omnibus in terra populis; quis stultus et effrons Ereptam Fidei, Meritis velit addere, palmam? Cum finis sit certus opis, quam maximus auctor Impendit lapsis mortalibus, impia vitae Constanti damnare animo deliria priscae, 100 Atque novum, capta ratione, insistere callem: Credere nempe Deo, Christi in miracula niti, Quae Deus, et Proceres Sancti, fecere per ipsum, Captivum miseri qui ducit Acuminis augmen. Sub titulos Fidei, Domini miserantis Amore. 105 Namque Deo credens, caeli servabitur heres. Haec tibi per totum, deductio longa, legenti Salvificae textum Scripturae agit ordo perennis; Nec contra ullius venient mysteria Legis, Exempli species, vel captae regula Vitae. 110 Certa tamen res est, nec Sanctio mobilis ullo, Non in contextis expressa Vocabula nugis Quaerere Velle Fidem, sonitu nec cassa volucri Verba sequi, caecumque animi deflectere pondus: Sed vivis constare modis, vi pectoris alti, 115 Visceribus totis, et totius indole mentis, Hanc habitare decet, quae nil non moribus, ore, Corde, animoque ferat, fateatur, agatve, geratve, Quod non divinis aequum Rationibus adsit. Mortua namque Fides, exstinctaque flamma, putetur, 120 Quae, sine Amore hominum, non visum Numen adorat. Suavis Amor, Sanctaeque habitans Oracula Mentis, Exit in effectus, et quod sibi donat habendum Omnipotens, servatque Fides in mente fideli, Participat cunctis, nec in ullo se excipit ipsum. 125 Sic Operum, Fidei sequitur Lux incluta, cursum; Agnoscuntque piorum Animi, metuuntque profani, Divinos homines, quos cum ipso Numine norunt Colloquium sociare, et pasci Nectare divo, Secedunt quoties turbis, SOLIQUE LOQUUNTUR: 130 Persuasi ex Operum fructu, toto Ordine Vitae Nil non rite, Deoque placens, proponere agendum Exemplo, Doctrina, Ore et Corde undique eosdem. At non tristis Amor Mundi, non transfuga rerum Stultities, ullo sanabilis argumento, 135 Indulget sibi se: Pars intractabilis, extra Divinos monitus, proculcat, inane putando, Quicquid non oculis capitur, non auribus aegris Commodat auditus, non confert scaeva Voluptas, Corporis illecebris fruitura, ut Numine magno. 140 Scilicet omne, vagi quod alunt deliria Mundi, Omne unum in fascem sancti dat charta Iohannis: Nil, ait, in mundo est, praeterquam Fastus, et excors Quicquid amat falsi, Luxus, insessor Ocelli, Vana fides rerum fugientum, et lubricus error. 145 At non hoc stolidi videt inconstantia vulgi, Ex errore serens errorem, incerta viandi, Haeret imaginibus rerum, stolidoque tumultu Adfectusque vibrat, captisque in sensibus haeret. Omnibus his una est Ratio vitaeque viaeque 150 Aeternam in Mortem; spretis quod frivola sanctis, Aeternisque caduca, optant, Animamque superbi Corporis in luxu, sese ignorare suumque Cogunt, unde sata est, genus, et quo momine constet. Hi praesens adamant tempus, caecique futuri. 155 Quicquid mente vident, nolunt vidisse fateri. Ipsum adeo ambiguo, Dominum vix esse, furore. Persuasi, exsensi exsensis suadere laborant. Huc rapit infelix, et multis insita ab annis, Pro lubitu vivendi, atque haud flectenda, Cupido. 160 Bacchus agit venas, Venus hepate regnat in atro, Quottidie affundens flammis morientibus ignem, Donec corporeo Mens immoriatur Amori. Hi cum iudicio tangunt caelestia foedo, Non aliter possunt crassis concludere dictis, 165 Quam, si vita sequens ullo speranda favore Numinis, hanc Meritis et Vitae Tristis agone Solum posse dari; quia nempe Inscitia veri, Et Vitiorum infesta seges, corda impia cogunt Desperare boni post hanc agnoscere Vitam. 170 Dissimiles isthinc morum constare suorum Concludunt recta, sibi uti, ratione, videntur, Quicumque aeternae capient Sacraria Vitae. Certus in his Error docuit contraria eodem Corda errore trahi: nempe ut sibi conscius acti 175 Ad virtutis opus, praeceptaque regia, cursus, Si qua futura dehinc, sese meruisse colendo Ipse putet vitam, quia in hac bene vixerit ante. Haec ratio est hominum, qui iam virtute sua se Niti posse putant ad caeli aeterna Tropaea. 180 Verum haec disparili peccant deliria cursu: Alter abit laevum, dextro perit alter abortu; In medio Vitae aeternae potiunda Cotona est. Regula sola Dei verbum, quod, mente legendo, Non satis exculta Christi per dogmata, vertunt 185 Exitium in proprium, larvisque urgentibus, extra Firma viae, vanis fugiunt trans compita Visis. Quod te adeo hic, quicumque bono mea dicta lepore Prodita perpetuis curas evolvere fastis, Egregia, ut Christo credas, Pietate docebo. 190 Omnia cum primo Rerum sunt condita, ab ortu Omnia pulchra suo, nulla sub labe, vigebant. Horum nempe salus, horum perfectio sola, Patris Amor, nutusque erat observantia sacri; Donec in hoc stetit, egregio fundamine nisa 195 Rerum Vita fuit, acceptaque tota Tonanti est. Sic nusquam ingrato florem terrore remisit. Blanda Opere in magno, faciles Concordia nexus Stipabat numeris, et, certa favoris ab alto, Immensa augusto laxabat gaudia cultu. 200 Ipse superfundens patria sua Munera dextra, Spiritibus puris, Vitisque nitentibus omnes Implebat rerum partes, totumque fovebat. Invidiae non ulla aderat vecordia, non Lis Rebus ab externis, non falsa mente Cupido, 205 Non lasciva Venus, non saevae exercitus Irae. At postquam superos, atque incluta dona reliquit: Infelix Satanas, modo Lucifer, aetheris alti Princeps stella nitore, haud Sole obscurior ipso, Nunc tenebrarum atrox, aeterna in nocte, tyrannus; 210 Proditor, ipse, mali fons, Invidiaeque Magister, Humanum informi genus in sua Iura redegit Deinde dolo, mandata iubens excedere dia. Ah miser, et numquam tibi tu reparabilis, Adam, Tu genus humanum, tu milia tanta tuorum 215 Unius in facinus praeceps pater induis ausi! Hic vitae temeratus honos, Mors condita morsu Infelix uno mali Stygialis in Orbe est. Haec cum prima sui tetigit cunabula regni, Omnia, quae superum blanda modo mente parentem, 220 Cordis, adorabant, sperantia praemia casti; Nunc subito hostili retro pellente tumultu, Fida Creatoris contra mysteria nisi, Ipsa rebellabant sibimet; nec originis almae Iam memor ipse, fuga sese abscondebat inerti, 225 Exspes et pudibundus, Adam: gens tota Nepotum Caesa retro; Satanae se retibus involvebat, Criminibus primi numquam exsolvenda parentis. Hoc facinus; cum mente pia, cum corde benigno, Aequa polo in miseros, Sapientia Dia videret, 230 Perculit egregia Dominum pietate voluntas Patria de meritis hominem sibi reddere Poenis, Aeternum meritis, aeterna in clade luendis, Et Satanae frenare iras, ipsumque merentem Praecipitem in pestem sanctis expellere castris. 235 Verum uti Iustitiae fieret satis, improba certae Debebant Morti se crimina, mors nisi et ipsa Maiore auxilio prius interstincta iaceret. Hic opus ingenti immensum molimine surgit; Nec, nisi caelestis conspiret Spiritus, umquam 240 Consilium aeternum periturum in carmen adibit. Spiritus alme, veni, veni io solator ab alto, Sancte veni, vivoque Animam hanc incende favore Sancte favore tuo, sine quo mea mortua vita est! Ipsa Dei proles Mediator, ut omnia priscis 245 Reddita florerent vitis, successit in aegrum Humani generis, reus ex damnante, laborem, Sponte reus, sine labe reus, reus ipse videri, Proque reo voluit tormenta, necemque pacisci, Servaretur uti iam non servabilis Adam. 250 Quippe inter Superum Regem, et mortalia regna, Non iam habili inter se nimium contraria censu, Tertius auctor opus fuerat, qui condita cuncta Sanguine eo, amisso decori, et vitalibus astris Redderet, et patrio mortalem inferret Olympo; 255 Cuius gutta brevis, cuius vix sensilis humor, Orbem omnem pretio, caelum omne exscenderet, alto. Talis erat, talem caelo sese extulit almi Proles summa Patris, Christus; mortalia sumens Membra, uterum in gressus fecundae Virginis, ex quo 260 Prodiret rediviva salus, mundumque bearet. Hoc Pator instituit Sacrum, quo desita pridem Gratia, sub fido velut obside, tuta rediret. Non aliud meritum, non ulla alia orgia poscens, Queis cultusve sui aut instaurarentur honores, 265 Sanguine quam roseo, qualem ipse sibi obtulit, agni, Immaculati agni, aeternum immaculabilis agni. Sic deleta cadunt veterum mysteria legum, Sic ritus moresque sacri; quibus omnibus una Succedit, rata corde, Fides, infractaque cunctis 270 Fraudibus infesti Satanae, quam magnus Olympo Pro meritis Operum Genitor, proque ordine Vitae, Suscipit aeternae, docet ut sacra pagina, palmae. Tali nempe Abraham virtute potitus Olympo est. Hanc prius amplecti, dubiosque expellere tota 275 Mente decet sensus, nec in ullo haerere caduco. Quippe fides ea sola fides, ea sola fidelis, Solaque firma sui est, quae tot subnixa Prophetis, Tot Procerum monitis, sacrisque Dei ipsius orsis, Non quaerit quae pone videt, protenditur ex se 280 Anteriora inhians, libram Rationis, et altae Naturae studium (quae nil nisi regula Caeli est) Seponit dubiis: Hic vero teste fruisci, Indubiumque licet factorum agnoscere fructum, Non coniecturis, vel acumine Mentis abuti, 285 Queis rerum series, Elementorumque catena Subiacet, exque aliis alias educere perstat. Quem campum humanis animis, quae vincula nusquam Non connexa sibi licet, et, didicisse, iuvabit. Iudicium hic sibi quisque potest, sibi sumere quisque 290 Credendi leges, et dictae examina metae. At quae conciliat superis humana, nec ullis Constat in hac vita meritis, nec sensibus umquam Subiciturve, hominisve potest accedere cura, Sacra Fides: Quae vita trahit, quae vita reducit, 295 Iustitiam ad divam, atque amissi vulnera Recti, Nequaquam Meriti reparat fiducia magni, Sed sola in Christi mortem Spes fixa Fidelis. Cerne procul campos, virides procul excute cultus, Florentes herbarum apices, sata corpora terra, 300 Queis sua, vi Solis, plantaris vita tributa est; In quam, quae nequiit Satanae seducier astu, Nulla cadit morum Improbitas, aut lucis abusus. Nonne adeo, Natura velut iubet, et suus Ordo, Quaeque subit sibimet, seseque in Flore relinquit, 305 Sementemque suam gremio sibi sufficit apto: Succeditque alia, atque eadem tamen, ordine miro, Quaeque sibi mandata gerens cum faenore magno! Semina non desunt ulli, non gratia formae, Non liquidus, multo constans medicamine, sucus: 310 Et cum tam variis vigeant per prata figuris, Omne tamen studium florendi in momine parvo Defluit, et nullo cum murmure vita relicta est. Tanta Creatoris tenui reverentia in herba est! Quodsi quadrupedumque aviumque vagantia saecla, 315 Diversis formis, et pastu dispare, cernas; Quamquam quinque omnes instructi sensibus adsint, Non tamen horum ullo contra sua iura fruuntur: Quamvis in ventrem declivia corpora vertant, Non tamen obscurum mutant genus, aut sua pugnant 320 In studia, adverso aut naturam pectore turbant. Quod si avium coetus mille altivolantibus alis Per spatia immenso late aethere nosse labores: Muta quidem in terram deflectunt lumina sensus, Quadrupedes simul, et species diversa natantum; 325 At volucres, liquido mulcentes aera cantu, Officium sibi quaeque suum, se quaeque Iehovae Approbat, et grato celebrat sua tempora plausu; Mille canens variis grates concentibus, ut se Condiderit Pater Omnipotens, ut nobile corpus 330 Pinxerit, et caelo procul auricoloribus alis Lumina mirari dederit caelestia, cuius Ergo omnes uno varium modulamine carmen Consociant, linguisque melos variabile solvunt; Sic alia exscendens aliam, sic dulcia vibrans 335 Orgia, ut in summi concurrant laude Parentis. His ita compositis hominum si cernere Vitam Post casum incipias, vitiorum immanis abyssus Ostendet sese, ut nil non damnabile cernas. Quippe, ubi naturam et moderantis iussa Iehovae 340 Simplicitas reliqui sequitur gratissima mundi, Hic nihil in sensus, nihil in libramina Cordis Abstrusasque venit latebras, quin Nobile contra Principium, Dominique vias, astutia pugnet. Gratia nulla cibi superest, non ulla bibendi 345 Ad satiem, queis corpus habet parere necessum. Ebrietas, Gula, Luxus in ipsa exordia vitae Imposuere pedem. Qui nondum ipse audeat infans, Maternis furit in vitis, et lacte sub ipso Perniciem bibit informem, et se in crimina mergit. 350 Cum primum manibus niti pedibusque probatur, Evolat, et dudum male gratae iura magistrae, Qualicet, obculcat. Saepe ipso in Limine Vitae Orbum se ipse facit maternis luctibus infans. Hinc frena indomitis laxat iuveniliter annis, 355 Fervidus in facinus, nullo non sidere pugnax, Caede, Libidinibus, Luxu, sibi maximus hostis: At piger in laudes, virtutem exosus amaram, Omne bonum aversans; Domini intemerabile nomen Contemerans diris, et sancta oracula calcans. 360 Quod studiis si forte bonis ea gloria cessit, Ut lubeant animum, vanis in rebus aniles Sectatur lusus, et sese in retia blandae Mancipium Veneris, annis flagrantibus, aufert: Haeret in his, sequiturque tenax, iugulumque cruentae 365 Quottidie infelix nudat gladiator arenae. Quodsi opibus paullum laxata est cura paternis, Non contentus aprica sui loca visere caeli, Tamquam natus in alterius quoque tempora Mundi, Deserit, infido, patriam, latus hospite credens. 370 Hic, dum prima genas pingit lanuginis umbra, Corrumpit senium, venturosque inficit annos; Exsucumque larem fecundi corporis olim, Effusis temere venis, sua in arva reportat, Pro tot thesauris, pro tantis molibus auri, 375 Emungenda quibus peregre se turpiter aetas Prostituit, sero agnoscens sua damna labore: Aut, tenuem alterius sectatus in aere praedam, Occubat, aut lento redit arida larva veneno. Postquam expulsa aevi flamma, et iuvenilia cedunt 380 Ausa, virum in sedem tandem detrudit iniquam. Coniugium; hic, parti nonnumquam certus, habendi Intabet studiis, per fas ferus omne nefasque: Quoque minus spatii est, magis hoc sitit improbus auri Congeriem, palletque inhians, moriturque tenendo; 385 Scilicet ad manes secum ducturus avaros Tanta sui pretia, atque Orco est egiturus in ipso Haec privata tibi, paucis data, Vita relucet Aerumnosi hominis, quem si per singula ducas, Nequaquam unius res sit narrabilis anni. 390 Quodsi magna tum studia infelicia cernas, Et quibus in reliquos ius est dominabile coetus, Nulla super lingua est, non ulla potentia fandi, Quae minimam possit culparum attingere partem, Atque adeo una super cunctos, quae cetera prorsus 395 Voce ciere vetat: haec, scilicet, ultima norma est, Ut Proceres norint pravo se vivere cultu: Sed ne quis moneat, capitali crimine cautum est. Quodsi iam partem reliquam, si cernere malis Corda sacrata Deo, cui non sua Curia quoquam 400 Defuit, aut ullo post est delebilis, aevo. Illa quidem multis secedunt sobria culpis, Non tamen est labes, aut corporis ulla luela, Unde queat penitus sese excusare vacantem Devotus sacris, fugitansque, homo, regna popelli. 405 Quippe intus lex caeca haeret; furor impius intus Proelia saeva movet, Patremque resuscitat Adam. Atque, ut, prona sequi, rapiunt, animalia, pastum; Fomes ut absentem rapit in se prodigus ignem: Sic vitiis humana omnis Natura sequendis 410 In declive furit, nec in ullo salva reperta est, Omnia quae magni Vates, sanctissima corda, Corda Deo propiora, suis scripsere libellis, Posteritas uti sera, secuturi quem nores, Exemplar tristis breve conditionis haberent. 415 Quodsi certa fides, non ullo tempore quem quam Nativo caruisse malo; contra ilicet omnes Principio a primo vivendi, in maxima sensim Innumerabilibus culpis se damna ruisse: Nemo dehinc poterit talem sperare colendo 420 Humanos, vitam, mores, quae sancta Iehovae Legibus accedat, pariatque, aeterna, salutem. Ergo alia est medicina malis, alia omnibus istis Inquirenda via est: quam cum comprendere nemo Viribus ipse suis valeat, nec sensibus umquam, 425 Scilicet in primo corruptis lacte bibendi, Exosisque Deum, et peccato semper amicis; Hic licet in genium quoque, mortalisque laborem Conspicere arbitrii, rerumque adsciscere cursus. Non etenim usque adeo caeca est animalis in omni 430 Pectore consilii vis, alto didita caelo, Ut quod quisque suis non possit viribus aptum Conficere, optatoque potitum tradere sini, Non videat sibi ab auxilio maiore petendum. Sic igitur nostrae volventes maxima Curae 435 Momina, criminibus quoniam vita omnis abundat, Nec superest ulli in meritis spes tradita privis: Quippe ubi fons viro fluit incurabilis atro, Et penetralibus regnat vis morbida in hiris, Nequiquam fluvium studeas medicare perennem, 440 Aut levibus teneros artus in volvere lanis; Altus in immensa proavorum tabe laborat Pallor, et infirmos macies vix sustinet artus. Tali opus est medico, qui, cum penetralibus ipsis Perfidiam exegit veterem, nova membra, novumque 445 Restituat pectus, mentemque in pectora puram. Hunc ubi, io mortalis homo, tristissima caeni Proluvies, nulla a vitiis virtute redempte, Invenies? Non quaere domi, aut fetentia priscae Collige, vane, luis religamina, turpia visu, 450 Foedorum monumenta operum; nec inania vitae Purgamenta tuae, queis te duce niteris in te: Nulla medela malis, quin ulcus ab ulcere surgat, Quin putredo rapax, ipsis suffusa medullis, Vitales fluat in latices, nisi maior ab alto 455 Cura procul veniat, sontemque humoris in ipso Fonte necet flammam, et cunabula deleat aegri. Haec Operum sunt facta tuorum, haec praemia morum, Nec tibi quod placeant, necte quod tristia tecum Delectent, prava esse minus, vel turpia, credas. 460 Non tibi iudicium de te, rebusque gerendis, Sed sibi seposuit patris Omnipotentia Magni. Nulla igitur, quae te secedere, Regula, vulgo, Ieiunare iubet, supra viresque modumque, Prodere coniugium, peregre pede currere nudo, 465 Mille alias tales iungens, stultissima, nugas, Decipiat: Non ista operum sunt grana proborum, Queis adolere aras, queis suavem incendere odorem, Mandavit Dominus: Non si, pellucida tabe, Viscera vix toto semel anno pascere posses, 470 Ista fames, sitis ista Deo, ceu iussa, placeret. Non medicas sic ille manus, non pinguia praestat Felicis fomenta olei. Quin lurida quamvis Eiuret facies dominantem in viscera flammam: Luxuries tamen intus edacibus omnia rodit 475 Ignibus, et stimulos vitiis obscura ministrat. Usque adeo, ut, persaepe aliis quae testibus ingens Lux vetat adversi Solis, his turpior in se Permittat situ, et tenebris mala velet amicis, Proritans caecis immania facta latebris. 480 Ergo alia hic tentanda via est, aliisque movendum Auxiliis, uti divinus sua munera Paean. Explicet, et liquidis emendet vulnera sucis. Nec coniecturis, aut simplicis omine verbi, Expediunda via est: certo se tramite dium 485 Monstrat iter, celeresque sequi iubet alta iugales. Scilicet ALMA FIDES, nil non Rationis, iniquae Iudicis, educit momento et sidera pinnis Salvificis sibi nuda petit; si dicere contra Audet, et humanas acies offerre, Sophista, 490 Maxima de nihilo verborum pompa movetur, Et redit in nihilum, numquam nectendus arenae Funis, ubi primis nusquam postrema cohaerent. Summa cadit, strictoque in fomite fracta necatur, Quam, scintilla, prius vivos ascendat in ignes. 495 Certa salus oblata homini est in sanguine Christi, Illius ergo omnes laxat Clementia habenas, Fecundoque implet credentum pectora voto. Quod si vera Dei vox est, si credere Verae Quisquam debet homo, quo constant nomine Vitae, 500 Numquam aliam quaerent mortalia saecula praedem Caelestis Sophiae, quam quae complexa fidele Pectus, agit castum Domini ad praesepia ovile, Quam si quis contra velit hiscere, pectore toto Nec quicquam caelestis habet spirare Camenae. 505 Huc etenim Vatum doctrina, huc Regius omnis Nablia flectit Honos, psalteria mystica pulsans: Huc exempla adigunt, huc denique quatuor alis Singula dicta volant, quas sufficit Angelus adstans, Quas Bovis effigies, quas blandi Forma Leonis; 510 Quas Aquilae pernix caelo decurrere vultus. Ipsa sacrosancti dum stat super, hostia, saxi Sacra typum, non mactantis merita ulla celebrat Sacrifici: nec plebis agit bona facta per auras; Sanguinis aspectu fusi, Pietate benigna, 515 Omnipotens Sacrum instituit: non bruta quod illi Aut flammis consumpta, cadavera, caesave ferro Suave darent Epulum; sed venturi ominis ergo Sanctificum cultris fudit, sacer ordo, cruorem. Hic benedictus erat, saeclorum Gloria, Christus; 520 Quem spes prima Patrum, quem successura sequentum, Comprensum tenet arcta Fides. Si caeca suorum Mens operum caeleste potest vice prendere regnum. Quae ratio est? Quae celsa latent mysteria visu? Quive subest, vinclis haerens immanibus, obex? 525 Quod veterum Heroum tot milia, tanta relatu Agmina, tot Proceres, non in sua quisque tulerunt Facta salutiferum pondus? Cur poplite flexo Quisque, suos temnens, Domini speravit honores? Illum exorandum quaerebant mente serena, 530 Supplicibus fibris animi; per sanguinis usum, Bestia quam crebras fudit mactata per aras: Sperantes non fusa solo, calcataque passim Signa necis, sed venturi mysteria Christi: Immaculatum Agnum, quem, pro pietate paterna, 535 Constituit carorum hominum divaeque potentem Iustitiae, pater Omnipotens, praedemque, Ducemque. Hunc temerat, quoties humana industria iuxta Sutile nectere opus, vel iniqua explere laborat Texta manu, queis deesse aliquid, temeraria, censet. 540 Nempe Dei summum tangit blasphemia Numen, Quae fecisse aliquid, quae constituisse Iehovam Imperfectum, audet male sano edicere nisu. Quid dicam, quo sit veneranda redemptio cultu Humani generis, qua nil maiusve priusve 545 Ipsa potest potuitve dare Omnipotentia mundo? Huic operi procul omne aliud, procul omnia cedunt, Quae vel mens acie tangit, vel lingua profatur. Nec tamen hinc mala sacrilegos astutia diri Serpentis tenet assultus; quin frivola castis 550 Accedat, rumpatque, superbia, spemque fidemque, Inque labore suo quaerat decepta salutem. Ah miseri! si quisque suae se in pectore mentis Exigat ad Libram, et rerum deliria ponat: Nemo umquam, quocumque modo sua facta secutus, 555 Austeram qui atro vitam laceravit abusu, Perfidus ipse sibi, nullo non sidere laevus, Trux aliis, ceu larva volans, fugiensque sequentem, Suffecit per se ipse sibi; quin turbidus intra Pectora Iustitiae divae furor omnia vertat 560 Munimenta Operum, velut aegri straminis umbram, Quo non ulla potest umquam vis hostica pelli. Et cum mente alia, cumque auxiliaribus istis, Horrendos Satanae insultus, aeternaque credas Poenarum meritis depelli examina vanis, 565 Placarique Deum, toto qui pectore cultum Flagitat, et fibras sequitur, mentemque profundam? Sic Sacri sanxere Patres, sic optimus inter Non nimium veteres, Sina de monte, Ioannes, Nobile qui saeclis dedit immortalibus auctor 570 Barlaami Monumentum, atque Indi dogmata Regis; Quod relegens, usuque probans, mirabile contra Divitias stolidas, et quae ludibria rerum Mille premunt animos, fateor medicamen habere. Atque, uti Posteritas sancti figmenta Poetae 575 Concelebret melius, sensuque haerescere cogat, Non aliis numeris, aliove exscripsimus oestro, Quam quibus et quo omnem Christiani muneris artem, Qua licuit, libris ter iussimus ire quaternis Alta per ora virum; queis et nunc, tempore tristi, 580 Non nostris sine promeritis, haec dulcia puro Carmina concentu Fidei libamus ad aram. Det Pater Omnipotens ut, quamvis debile, coeptum Mens tamen ipsa probet Domino; nec fruge sine omni Spica quoque haec sanctae succedat in horrea caulae: 585 Dum maiora retro premimus sollerte notandi Ingenio, veterum monitus, unde arduus inter Heroas quondam, Christo gratissimus Augur, Egregia, vates, tangam astra micantia fama. Lurida quem terrae soboles, monstrosaque turpi 590 Barbaries frustra vulgo componere certat; Invidiae Victor, Victor saeclique suique; Nunc etiam ille Deos, nunc sancta Oracula, praesens Posteritatis Amor, numeris commendat amoenis. DE FIDE SALVIFICA. LIBER II. SAcra per insignes loquitur dum carmina ductus Inspirata Deo, fons certae, Pagina, Lucis; Ipsum inter reliquas Dominum dat visere formas Sponsi habitu, thalamum cuius pulcherrimus ordo 5 Virgineae veniant celebrare hinc inde Choreae. Hae duplici censu Sponsum observare leguntur: Pars fatuae; pars, egregia cum mente, sagaces. Utraque, dum studio venturum exspectat amico Prae foribus Dominum, somno sopita manebat. 10 At praesaga cohors sapientum, ubi densa tenebris Nox aderat, furvisve diem contexerat alis, Lampadas igniferas multo saturarat olivo, Palladio haud parcens, venturi cauta, liquori. Altera, quae stolido tantum praesentia visu 15 Spectabat, mentemque solo depressa tenebat, Dum studiis sensim in dormiscit inanibus, inter Lucis et obscurae crepera obluctamina Noctis, Oblita nullum servabat lampade sucum; Arida sed, stipulis immortua, flamma peribat. 20 Ecce autem, medio dum torpent omnia somno, Magnus ab excelso Sponsus descendit Olympo, Optatos thalamos aditurus ut alta suorum Vota senum praesens votivo fine coronet. Cum iam igitur celeri ferverent cuncta tumultu, 25 Pars ea virginei, quae vivo lampadas igni Munierat, assumpta chori est; pars altera, frustra. Implorans harum auxilium de nocte, relicta est. Quaeritis, o quicumque oculis caelestia rectis Suspicitis, mentemque solo seducitis altam; 30 Altam, Evangelici sequitur dum mystica Libri Sensa procul, tenebrasque vagae Rationis abhorret: Quid sibi vis fati velit inpenetrabilis huius? Nempe quod aeternae reparatio viva Salutis Non aliis numeris, alio non omine, iungit 35 Mortalem Christo coetum, quam cum innuba Virgo Coniugio Sponsum stabili sibi iungit amantem. Scilicet haec totum est Ecclesia fixa per orbem, Fixa Prophetarum et Regum sermone priorum; Mox et Apostolici vestigia dogmatis intrans: 40 Hanc sibi dum festis iungit genialibus auctor, Undique ad egregios festinat coetus honores, Non sexu, non flore aevi, non nomine compar. Scilicet in nullo posuit discrimina Rector Omnipotens, nisi in hoc, ut lampade regnet in aegra 45 Vis olei, pollens tenebras exstingvere rerum. Hanc qui prudenti, dum vivunt, mente pararunt, Adventum Sponsi, secura mente, sopori Concedant licet, obscuro quoque fidere tuti, Exspectant: pars porro, animi delira profani, 50 Dum secura sui, nullis infesta tenebris, Immoritur; sine pastu ignem, sine luce lucernam, Servat, et alterius se inopem solatur olivo. At, cum praecipiti venit hora suprema recessu, Et Sponsum praesentem omnis chorus, aethere toto, 55 Sanctorum sequitur Procerum; delira caterva, Dum, palans animi, mercatum hinc indeque currit, Amittit tempusque suum, finemque Salutis. Sic stat noscendi felix sententia fati. Ast olei quae forma, quis altae lampadis ordo, 60 Quae ratio maneat, parvi ut stilla ignea olivi Sustineat vitam, vero sermone docendum est. Pars adeo adversans Fidei, dare prompta decorem Humanis meritis, quamvis cum dogmate toto Christiani pugnet, quod demonstravimus, Orbis: 65 Absurdis tamen haec cumulat quoque frivola nugis, Ut meritis iisdem, censuque operum omne bonorum Adscribant pignus, seque hoc sermone fatigent. Lucet ut in facili flammae flos lampade felix: Sic operum lucere bonorum exempla necesse est, 70 Ut felix iter optato quem sistat Olympo. Sed, fatui, non de igne istic, non lumine flammae, Sermo merus, super est oleo sententia Christi. Ut iam expers olei non ulla in lampade flamma est: Sic, nisi clara Fides, de puro proflua corde, 75 Res Operum cernat, sordent procul omnia coepta, Deficiunt Ratioque et Gratia, credita Christo. Haec tenebras, media quamvis pallente Diana, Nocturno pellit vigili; si victa sopore Lumina declinat, custos sanctissima iuxta 80 Excubat, et longam sedet in statione per umbram. Hanc veniens sponsus, cum iam sententia certa Damnabitque malos, castosque inducet Olympo, Solam adeo inquirit, solam sibi poscit habendam. Non illi sacra Virginitas, non nobile quicquam 85 Servandi postis studium placuisse refertur, Queis fatuae pariter cum sana-mente-puellis Certabant, operique bono sua iussa dicabant: Sed pariles meritis, et Sponsi ad summa paratas Obsequia, una Fides infesto separat actu. 90 Nempe quod alterius contempto lumine flammae Lampadibus propriis pars, orbis, credit, olivo; Pars alia adscita servat mysteria Luce. Lux hominum est Christus; lux altera, lucis ad huius Quae ducit radios, Vitamque a Sole ministrat, 95 Alma Fides Felix, mihi qui se credidit uni, Ipsum ego sum Verum, Via Vitae, Norma Salutis, Clamat Christus amans: Accedite Fontis ad huius Dulcia, non ullo venalia, pocula, censu; Hinc bibite aeternam, reparata Mente, salutem. 100 Sic Pater Omnipotens Mundum dilexit, ut illi Unigenam sobolem redimendo traderet, ut ne Ullus ab Electis toto procul orbe periret, Lex hominem in Poenam, numquam extricabilis, aufert; Sponte cadunt merita, et veteris fuga maxima culpae, 105 Christus ego, impletum tanti mysteria monstri, Christus ego, ex alto venio: mea maxima Vita Funesto in ligno letum miserabile obibit, Ut quicquid sanctorum hominum est, sic vivere possit, Censeat ut nostris sibi succursum esse medelis. 110 Ille ego, quem veteris praefatio monstrat Esaiae, Vestrum adsum scelus, et vestras purgare luelas. Haec, quae me variis lacerant, tormenta, flagellis, Non ego promerui divino in corpore noxis Exantlare meis, proles invicta Tonantis, 115 Vester honos, mea cassa suis iniuria culpis. Tanta Patris summi temeratae ob crimina Legis Iustitia est, ut, si vestros reparare reatus Filius ipse Dei cupiam, vice iura necessum Sit vestra subiisse crucis, mortemque pacisci. 120 At iam hominis mihi tantus amor; solia alta parentis Deserui, Verumque latens in saecula fudi. Stulta Superstitio dirorum altaria caeca Spirituum infuso procul omnia lumine cedunt. Iamque renatus homo novae in ordia nobile Vitae 125 Pectus agit, sanctique capax sermonis ab alto, Discit amare Deum, praesentia temnere discit. Nosse salutiferum pignus, nosse ardua vitae Caelestis decora, et venturae gaudia palmae. His iam pro meritis, pro tanta mole Bonorum, 130 Nil posco, nisi CREDE mihi: nolo horrida Legis, Quamvis caelesti quondam, iuga, condita iussu. Sola FIDES haec dicta potest, haec prendere Dona. Quod si non verbis pote CREDERE, CREDE meorum Victus, homo, pretiis Operum; Miracula cogent. 135 Non haec iam nudo Sapientia dia profatu Proponit miseris, sed et alto condita iure Iurando firmata dedit: certissima lex est. Per Vitam tibi IuRO meam (sunt carmina Christi) Quicumque in nostrum Nomen, Vitamque Necemque, 140 Credideris, stent dicta Fide, potiere Salutem. Interea iam ubi sunt larvalia dicta furentum: Ibo ego praecipiti desertum saecula cursu, Corpus ut infelix magno tortore fatigem: Ibo ego sanctorum longe fana omnia circum, 145 Omne latus Mundi nudis decurrere plantis, Aedificabo aulas; multis proventibus aras Augebo, sacros aditus venerabor, et ossa Functorum Procerum, magna Pietate, novabo. Instituam, sero quae, Regula certa, Nepoti 150 Det, nostro exemplo, caeli ad sublimia cursum. Vota Deo, Sanctisque Dei, quae nuncupo, amicis, Posteritas ut nostra colat, sacrisque Levitis Magnificis adsit Donis, testamine firmo Prospiciam; moriens certa me Veste notabo, 155 Ut nequeant hostes fugientem prendere taetri. Mille alias Operumque vias, Merita inclita Vitae, Constituam, magnoque adero mihi ad omnia censu, Ut felicem animam choreis caelestibus indam. Iam qui prima Dei vidisti Oracula Christi, 160 Ad sua per solam poscentis saecla suorum, Regna Fidem, qui cetera ais non esse superbi Insultus Satanae, et vacuae deliria Larvae? Tune quod Omnipotens, proprio sibi sanguine fuso In mortem, peperit, cuius pretiumque decusque 165 Mille omnes mundi nequeant comprendere solo Intuitu, nedum certa ratione tenere: Tune, pudore carens, et nescia, Larva, salutis, Hoc tam ridiculis, tam sub dis, rebus, ineptis, Stultior ut quovis fatuo deliria cernat? 170 Quid tua futilitas, quid corporis aestus inertis, Quid confutarum mille improba tegmina fraudum, Quid moles indutae auro, quid cursus in Orbem Insanus, quid mille modis ridenda priorum Foeda superstitio, quae manibus addit odores 175 Turificos, atque Ossa, Dei pro Numine, adorat: Quid faciant, uti mens purgata a crimine primo Insita deponat veteris vestigia culpae? Ah miser, et Christi nomen, gentemque fateris, Et liquido Satanam eiurasti in Fonte tyrannum, 180 Usque adeo caecus morum, Vitaeque, Tuique, Servitium ut dirum nec in his agnoscere possis, Quo te pura Dei, quo Gratia pura IEHOVAE Exemit Christi? Nec in his stant Crimina culpis. Ecce, ferox contra sensus hominumque Deumque, 185 Scripturaeque omnis pondus, certasque loquelas, Infernas inter poenas summamque Salutem, Aedificat medios fallax conclusio postes, Stridentes flammis, Furiisque immanibus aptos: Huc, miseri absque Fide, mille in tormenta recentes 190 Corporis a cultu Mentes, sine lege trahendas; Ni qua suis meritis sese, dum Vita manebat, Dempserit e numero sontum, caeloque dicarit: Huc, inquit, purganda animarum, huc undique cursu Praecipiti, Natura, ruit; pro crimine Vitae 195 Quaeque suos patitur manes; quaeque ignea sentit Fornace in magna veteris purgamina culpae, Donec, in album adeo denigro excocta colore, Transvolet in caelum, et gremio sese inferat Abram. At quid mentis habes, Christi, qui talia credis 200 Discipulus? persvasa tibi vis dicere; sorte est Somnia uti referas, vacuas ludentia mentes. Namque ego vix usquam sanis cum sensibus ullum Christicolam superesse putem, qui turpia Larvae Ludicra Tartareae non hoc in figmine cernat. 205 Dic mihi, quae Ratio Baptismatis orgia servat? Cur peccata cuique sua, hoc in tempore Vitae Credenti Christo, Benedictio Sacra remittat? Cur, qui firma fide sibi pectora condita soli Istic crediderit, totam sperare Salutem 210 Post abitum, non una iubet de Codice Sacro Lectio, sed constans totius Regula Veri? Vitaque, quae nulla est Animae nisi corpore iuncto, Tu tres infelix, infelicissime, condis, Corpus ut absentem non sentiat aspera functum 215 Ferre animam: quae si peccavit corpore in ipso, Peccavitque habitans, et eidem hoc intulit irae. Certe adeo si quid meritis morientis IESU, Et culpam uno omnem Sponsae delentis Honore, Adversum fingive potest, aut voce referri, 220 Quod simul et cunctis se sensibus undique totum Opponat, facile est scelerato huic tradere palmam Figmento Satanae: qui noctescentibus almae Cum studiis Sophiae variis sese artibus hostem Offerret, stridensque dolis, et fulmine pugnax, 225 Sacrificis fatuis, et in unum hoc denique factis, Infelicem auri ingluviem, fecundaque habendo Iniecit simulacra parandi ante omnia census; Ut vita in turpi longe thalamoque focoque, Otia lenta libidinibus, luxuque, foverent. 230 Hi miseram in plebem, nulla non arte trahendam, Dogmata severunt, miseris ut manibus auro Subveniant Maiorum, et vitam his aere reponant. Scilicet ut primum sonat aeris in assere clangor, Ilicet igne erepta sacro, purgataque noxis 235 Subsiliat, certoque, Anima, hinc potiatur Olympo. Quid scelerum indulsisse sibi Satanae improba coepta Rite neges, siquis tot saecula talibus Orbem Illusisse vides nugis? Quae Gratia Christi est? Fons ubi inexhaustae Pietatis? Ubi alta cruoris 240 Effusi merita? et fixum atro ex hoste tropaeum? Scilicet haec te causa mori, tua maxima coepta Inde adeo a facto voluit detexere mundo, Alme Deus, Deus alme, ut, quae, reparatio gentis Humanae, solo Christi tibi sanguine constat, 245 Trudat eam in foedi Satanae lex carceris umbram; Unde, dato exemptam, vox, asse, reducat ad astra Sacrifici? Sic nempe tui docuere minores, Scilicet hoc Sancti monstrant Oracula coetus, Hoc et Apostolicae pridem docuere cathedrae? 250 Hei mihi, quas tenebras, quae rerum oblivia passa est, Non alio certe foedarum examine rerum, Quam quod seposito se dogmate Codicis almi Deliras dedit in nugas, Ratio; Omnia recta Humanis sunt mersa logis, unde infima summis 255 Mixta diu iacuere, Fides germana pependit In dubio, Spes et Charis, orbae lumine claro, Claustrales coluere situs; in messe maligna. Verorum Christi servorum, ad tempora prisca! Nunc quoque, eum radiis florentibus undique priscus 260 Instauratur honos, exemplaque perfida cessant; Non tamen haec animis miserorum, haec moribus, aegris, Evelli valet, ut penita in praecordia regnans Deceptorum hominum, Persuasio, nectere Christi Aeternis meritis opera huius inania Vitae. 265 Vita suis numeris, ut Christi Gloria constet, Lenis eat, facilisque, nec ulla in crimina pugnet. Spiritus iste, cui, Christi, fervimus, ovile, Servilis non est; sed in hoc fiducia felix, Ut Patrem complexa Deum; quodcumque rogamus 270 Utile, praesto aderit: super omnia certa salutis Aeternae Ratio est. Utcumque hic mobile corpus Fluctuet, afflictamque trahat per tristia mentem: Celsa operum Regina Fides, Regina bonorum Exactrix operum Christo probat omnia facta. 275 Nempe nihil faciet, quod huic neget esse decorum, In quo spirat amans, in quo illius optima vitae Gaudia, iam vivens isthac in valle dolorum, Participat, nulloque manet turbanda tumultu. Nullus ad hanc animi penetrat variabilis aestus, 280 Non Fortuna ruens, non blanda peste Voluptas. Cuncta Creatorisque Redemptorisque potiti Postponit meritis, et in hoc sibi vivit amato. Ficta procul Pietas, et sordida cura laborum, Et stricti in corpus stimuli. Satis undique laevi 285 Erroris, vafer hostis, agit; nullo ordine constat Ordo, procul rebus succedere agrestibus antris, Eiurare homines. Bene qui sibi vivere credit, Vivat et ille aliis, aliisque; hanc ordine vitam, Hortando fessos, pigris instando, coronet 290 Fine bono, sertumque ferat, quod maximus auctor Ostentat caelo, numquam marcentibus aptum Floribus, et liquida constans virtute per aevum. Non Labor haec promissa tenet, non perfidus illis Aspirat patricida sui: Bene maximus auctor 295 Plurima disposuit mundo, grataque fruenda Mente dedit miseris; haec sunt capienda, nihilque Numinis adversum sacros licet edere nisus. Tantum etenim est, tantumque mali fert, temnere pulchrum, Quam foedum laudare: eadem stat gratia utrique. 300 At furor infelix miserorum, et, prodiga mentis, Dira superstitio, quibus iram provocat in se Caelestis Domini, meritis haec addere pugnat, Et turpem assuto centonem fingere panno. Usus inest cunctis, et dulcis gratia, rebus, 305 Quae vocat in numeros animum curamque relictos, Ut, suavi satie perculsi, ante omnia discant Mortales miseri, tantorum operumque bonorumque Ingentem laudare Patrem, qui mitia rebus Lumina deflectat longa sub nocte iacentum, 310 Nec tantis culpis, nec tanta mole Laborum Excutiatve paternum animum, Curamve fidelem Degeneris sobolis, nec in isthaec crimina factae. Aspice quae Paullus, Sanctique uno Ordine, Patres Instrumenti adeo faciant iubeantque recentis, 315 Inde usque a primi revoluto tempore Christi. Nempe inter vivos vivi vixere, nec umquam Secessu populum, aut actus damnasse quiete In venies, missos ideo, ut lux dogmatis alti Splendorem late traheret, tenebrasque fugaret. 320 Ipsa etiam Veri loquitur sic Regula, Christus: Lux coram populo, date, luceat, indita vobis, Illustrem ut nemo densa sub nocte lucernam Abscondit super impositi curvamine saxi, Sed liquidum iubar in mediis late aedibus altam 325 Spargere dat lucem, et vestire patentia tecta. Haec Fidei ratio est, quae, cum semel ardua cepit Pectora, fructiferis floret nitidissima ramis, Atque adeo e fructu dubiam cognoscere ius est; Nempe uti nec spinas flavam producere aristam, 330 Nec lolium infelix uvis turgere videbis: Sic poterit vere castis se moribus, et qui Rite Deo placeant, nemo praeponere vulgo; Sint nisi corda fide penitus munita serena. Sic neque sancta Fides diris in moribus umquam 335 Invenienda habitat. Non cassa vocabula rerum Haerent in numeris; et lubrica carmina volvunt. Fida Comes virtus operum est intrinseca, nec se Furatur visu, aut externis distinet ausis. Non tamen, ut strictus Vitae variabilis ordo, 340 Aut rudis, et nullo non tempore tristis, imago Curarum, exeso virtutem in corpore ponat Salvificam: cum magna animae hic vertatur et adsit, Non frustra quaesita, salus, non membra, nec aegrae Eluvies cratis tantum expendenda subibit, 345 Quantum mentis honos, et conscia numinis alti Sancta Fides: quae, cum cruce caelica Vita pependit, Astitit a latere, et, roseum bibitura cruorem, Excepit calice insigni, quem postera saecla Mandatum seris coluere Nepotibus, et per 350 Omne colent aevum, Dominoque in fine probabunt. Hinc tot Martyribus constans, illustre, corona, Sidus agit caelo, atque exempla sequentibus offert. Hunc calicem innumeri, primorum milia, coetus Heroum, sanxere suo per tormina leto. 355 Nemo operum meritis, aut surdo nisus honore, Sed decore immenso Fidei, quae, rapta caducis Horrentum tenebris rerum, dabat incluta caelo Lumina: praesenti quamvis iam corpore mundo, Non sine Luce tamen mira, mortalis adesset, 360 Mens tamen in Christi, longe seducta, nitebat Vulneribus, spretis tortoribus, et nece tempta. Quod si inter cunctis, miracula, didita saeclis, Unum aliquod velis excipere, et dare cetera pone, Hoc recta ratione queas, hoc ordine certo 365 Eligere, ut reliquis mage mirum et nobile cunctis. Quod mortalis homo, lutea compage coactus, Auxiliis nullis, medio in terrore minarum, Praesentemque necem, tormentaque maxima, diris Exquisita modis, atque ingeniosa dolorum 370 Instrumenta, tot artificum collata labore, Tot saevis instructa dolis, ignique parata, Sponte, animo egregio, non ullo turbine quassus, Tempserit, atque ipsam properarit prendere mortem; Saltim ut conceptae Fidei fiducia magnos 375 Iret in Eventus, sperataque gaudia, nullis Visa oculis, numquam mortalibus auribus hausta, Tangeret acer amor. Celsi stupuere Catones, Curiaque, augusto pollens, Romana, Senatu, Nil tale auditum saeclis, ut corpore clausa 380 Mens etiam, tamen in superos excederet aestus, Mortem ipsam cupiens venturae nomine Vitae. Hic confusa tacet Ratio, Virtutis amarae Delicuere situs; quaesita Laboribus aegris, Compositi vis magna animi, maioribus istic 385 Urgeri stimulis confessa, in se ipsa recessit. Nec gravibus placuit divinum inducere dogma Consiliis, sed prima sacrae cunabula Sectae Piscantum struxere chori: sed maxima Virtus Continuo mundum, atque ipsam contemnere Mortem 390 Edocuit, superante fide. Baptismate sacro, Spiritus e celso rapidus veniebat Olympo, Purpureas vibrans linguas et nectare Mentem Vivo adolens: procul omne mali Geniique, Luisque, Adventum Procerum nomen fugiebat, et atrox 395 Artubus obsessis morborum exercitus ibat; Donec in immensum, parvis oriunda latebris, Excrevit virtus, et in ipsa altaria regnans Dirorum Lemurum, sceptra alta auroque coronas Sustulit insignes, Christi ad praesepia praedam. 400 Versa hominum studia, et longum quaesita per aevum Irrita quae multis fuerat spatiisque locisque, Paruit in Lucem generosi Regula Veri; Non humano opere, aut ullo potiunda labore, Sed divina trahens celsi commercia Caeli. 405 Quodsi exhinc Procerum collegia Magna videbis, Quae super exorta, firmataque undique pulchre, Relligione Dei, normas sanxere salubres; Non operum fixere iuga, aut vinxere fideles Praescriptis coetus ut constent rebus agendis, 410 Omnia sed Sacri scrutantes Codicis acta Innumeris unam statuere ex moenibus arcem: Quam Nicaea sacrans, Ter centum Patribus aptam, Descripsit saeclis, servantque hac Lege Nepotes, Posteritas nullis velit ut temerare sub annis. 415 Hac comprensa omnis Christi doctrina tenetur, Servat et invictum contra omnia fulmina pondus. Hac olim ipse Oriens, hac Occasusque, Viaeque Australes vixere Deo: post perfidus hostis Abstraxit partem meliorem. Orientis habenas 420 Dirus Arabs, monstrum fecunda immanius hydra, Abripuit lacerans, foedisque altaria Christi Spurcavit manibus, cui fabula mollis inertes Instruit in Luxum Caelos; ipsumque Tonantem Monstrificis culpis, et prodigialibus ausis 425 Subdidit, incestans sanctae mysteria Legis. Aegra superstitio, taetris innisa relatu Criminibus, partes adeo stupefecit Eoas, Ut vix salvifici parvas sit visere Verbi Relliquias per tot Regna, et mille, amplius, Urbes 430 Ipsum adeo Solium Iudae, montemque Davidis Trux furia insedit, stabulisque immanibus aras Opprimit, atque auro vendit spectacula Christi. Parte alia in vertit Meritorum laude malorum Hesperii partem mundi, ut vix ultimus almae 435 Doctrinae superesset apex, claustralia cuncti Ore celebrabant Opera, effectuque probabant. Interea quasi Victa, Fides, quasi serva sinistrae Succubuit sorti, et se carcere texit iniquo. Regnabant fictae, nullo sub iudice, lites, 440 Et schola sub stolidis maerebat lusa Sophistis. Illi altercantes immani murmure circum Principia, aeterno non expediunda labore, Impia Aristotelis ducebant dogmata Christi In pura nixas animi Pietate loquelas; 445 Ut facerent sine mente Chaos, sine lumine noctem. Palabant artes, studii pallebat honesti Ardor, et uno omnis langvebat tempore Pallas. Cuius deliciis, et comptae fulgure linguae Egregii quondam Proceres, sanctissimus ordo, 450 Ambrosiusque Patens, Augustinusque Sacerdos, Et Stridonis honos, et mille vocabula Patrum, Pugnarant contra sectarum immania saecla. Namque adeo haec constans divini regula fati est, Cum tenebras sanctis inducunt nubila libris, 455 Imminet et nostris Poenae nox improba noxis, Haec primum Omnipotens studia, haec convellere saevo Permittit Satanae, quae Libertatis honorum Nomen habent, animosque electis floribus ornant, Dicendique vias, et Sacra Poetica comunt: 460 Lectio quae priscis tradit scriptoribus haerens Illustratque novis, orbemque absolvere perstat. Viderunt mihi dicta istic persaepe parentes, Viderunt atavi, nostro quoque forsitan aevo Imminet ista lues, scelera ut deformia crescunt, 465 Decrescit Pietas, virtusque effloruit omnis. Sic cum faece gravi purganda, Ecclesia, tandem Centum retro annis, veteres gestiret adempto Exuvias renovare situ, procul omnis in artes Surrexitque Europa novas, veteresque libellos 470 Excussit latebris, et trans mare laeta cucurrit, Hellados ut priscae, tot iam interrupta malignis Fragmina naufragiis, veteres revocaret in usus Hinc disciplinae, Linguaeque, et culta Poesis, Historiaeque fides, saeclis melioribus ingens, 475 Erexere caput, redivivaque nomina Romae, Florentis quondam, Geticas fugere tenebras. Iam cum Luce Dei, iam cum Pietate Fideque, Omne licet doctis aevum condiscere chartis. Quicquid, ab immenso velut atrae turbine nubis, 480 Diluvium infelix veterum sinit esse superstes Librorum, redit in Vitam, celerique notatum Scribitur arte typis; quam, sera in saecula, certa Seposuit pater Omnipotens ratione latendi: Scilicet ut, cum iam rerum super ultima finis 485 Immineat, restetque nihil, nisi Iudicis almi Adventus, quem Sancta cohors super omnia poscit; Didita voce nova, et cunctis bene condita linguis, Ceu quondam vivo Procerum sermone docentum, Sic Evangelii lux apta papyro, 490 Nunc, iterata velut, latus omne perambulet Orbis. Iam proprio fruitur sacrarum interprete Legum, Quondam Barbarie, Teuto, damnatus agresti, Nec Latii gnarus, nec Graii conscius oris: Nunc etiam Hebraei pollens Idiomatis usu. 495 Invidia Europae Gallorum aptissima cantu Nunc Venus in dociles cogit Psalteria rhythmos; Hispani gravitas sermonis, et Itala Pytho, Pro se quaeque voluminibus dant tempora Sanctis. Non Scotico sermone carent, non incluta Daco 500 Scripta Dei; his iisdem gaudet Regale Britanni Iudicium Indigetis, et nobilis aula Poloni; Vandaliae, Hungariaeque Urbes et Principis Istri. Atque utinam, ut studiis melioribus omnia fervent Regna Ducum, Christoque viget sacra gloria Vatum, 505 Sic sanctae Fidei, atque Animae se cultibus addant Decepti Reges, quorum nunc optima rebus Portio in humanis ponit sibi nobile votum. At non prisca virum sic saecula, maxima palma Nominis aeterni, per quod via reddita caelo est. 510 Gloria danda Deo, non in puerilibus illa est Invenienda Operum meritis: Cum feceris omne Quod potuisti, inquit Sapientia maxima, dic te, Nullius servum pretii; quia feceris isthuc, Quod facere officiique tui, poenaeque, manebat. 515 Hic ubivis meritorum? ubi magni Gratia facti, Erogat alterius quod inutilis usibus auctor. Ut quasi mercatu caelum venale reponat? Ah miser, et tibi non miserabilis; optima quondam Portio factorum, faciendorumque Bonorum, 520 Te studeas discasque volens, tua facta revolvas, Mente Deum amplexa; quod huic debere tibique Sit reliquum agnoscas, nec in isto tempore propter Res vacuas, unoque procul tibi momine raptas, Deserere ipsum te et Mediatorem, improbe, certes? 525 Hic locus est retro redeundi, haec orbita, iuxta Angustam quam cernis, et arcto tramite clausam. Vita viae est, via perpetuae certissima Vitae est, Constans Lege sua, vero subnixa, Deique Ipsius eloquio; quicum simul omnia possit 530 Fallere te nescit: contra sua maxima dona Nil in te prorsus, nil ex te poscit habendum, Praeterquam ut credas bene velle et posse parentem, Factoremque tuum; quinon contentus utroque Nomine, virgineos caelo descendit in artus; 535 Factus homo est: stupet omne hominis mysteria caelum, Indigetes Superi, Cherubin, Seraphinque, volucres Siderei, datus aeternis exercitus astris, Ut mandata Patris totum laturus in orbem, Tanta tui merito tibi sit reverentia cultus. 540 Nunc te, Christe Deus, mihi homo, tibi maxima rerum Maiestas, flexo cum poplite, pronus adoro: Da te posse sequi, da diras fallere technas Antiqui serpentis, et aerumnabile pulchra Spernere mente Chaos, aerumnisque omnibus altum 545 Erexisse caput; Ut quite sancta Magistro Orgia suscepi sacri Baptismatis, in te Inque tui mea Fata fide decurrere possim: Ut cum iam miserum hoc, et ineluctabile corpus, Putris humus patrium in gremium, sperataque semper 550 Antra, recondiderit, menti tua maxima virtus Adsit, et e stabulo hoc caelestem adsciscat in aulam. Da numquam variare Fidem; da pectore laeto Te fratrem colere, atque, tuo me sanguine nisum, Omnia quae video contemnere; flere caducis 555 Innexas studiis culpas: te gaudia viso In nova perpetuis mentem componere dictis. Interea, dum quottidie mea tempora mecum Decrescunt, conorque aliquid me dicere maius, Hoc quoque sit vestris acceptum altaribus, oro, 560 Vile licet donum: Tua quod mihi gratia, per me Exsorti, dedit, arbitrii sanctique bonique. Alma Fides, Regina aevi, Lex alma Salutis, Sta Vatem iuxta, atque alio iam gaudia voto In divina fave. Non est cessare canentem 565 Dum reget hos, Christi laudator, Spiritus, artus. DE CONSTANTIA, LIBER I. NOn ego te priscis, excitam, DIVA, latebris Trans mare in Hesperiae ducam penetralia Musae. Quamquam, vatis inops tot saecula, moribus ipsis, Vix aliquod nomen nostro tibi manserit aevo. 5 Usque adeo Levitas, Urbanaque Copia fandi, Ridiculaeque animi Choreae, caecique Tumultus, Cum Variae vultu Sortis, cum Turbine blando Decepere homines, utin ipso vulnera morbo Ex aliis alia inquirant, seque omnibus addant. 10 Sed mea te Pietas, nativo ut carmine primam Intuitus coepi sanctis adscribere divis, Depinget numeris, et Posteritatis Amori, Suavibus acceptam dictis, in saecula mittet. Cum primum Pater Omnipotens mortalia culpis 15 Exsuere infandis voluit discrimina Vitae, Spemque Fidemque dedit miserans, iussitque colendas Suspicere, et spretis caelestia amare caducis; Invictum insevit menti decus aspera contra Tempora, quae dubiis miscere pericula iussit 20 Turbinibus: secura sui ne pectora prono In vitium abscessu ruerent, oblita futuri. Hoc uti praecipue robur penetralibus ipsis Concipias, et mente tua tibi in omnibus adsis; Ne te caecus Amor pollentum ducat Honorum, 25 Neve opibus credas quicquam boni inesse parandis, Parte Voluptates alia contemnere pulchrum est, Internisque bonis, nec ab ulla Sorte movendis Pascere mentem animi. Quod si haec tibi regula constet Nequaquam magni facies, si forte locatus 30 Ad rerum excelsos apices, descendere laevae Sortis ab incubitu vilem cogeris in hortum. Haec etenim ratio est cunctorum fixa decorum, Queis externa animum dementit gloria fuscans; Ut venere, abeunt: quod si quem lurida pascit 35 Ambitio, volucri rota turbine vertilis aufert; Iamque sui oblitus turbae se moribus amens Implicat, atque aliorum in sensibus omnia ponit. Iam quid credibile est, ut Opinio frivola vulgi Acceptum sapienti, aut magna mole petendum, 40 Possideat? Cum quottidie stolidissima quaeque Succedant annis, et nil non saecula credant; Sic tamen ut verso tandem se cardine Verum Exsinuet, speculumque aegre morientis in umbras Diffugiat, numquam reparandi deinde, decoris. 45 Ecce autem, quem scaeva auri sitis obtinet intus Immoritur studio pallens aeruginis atrae, Lusca tuens; non ulla hominis vestigia diro Invenies animo, nec Vitae Larva colendae Utilis, in tenebris ignobile transigit aevum. 50 At si divitias, si magni munera census, Felicem te posse putas, si reddere rectae Mentis, et in nullo variantem momine rerum: Adspice quot contra Reges, quot nomina prisci Endoperatorum Libri tibi dicere possint, 55 Quorum opibus propriis infausta potentia pessum Interiit! Quam magna virum se copia, ponto Et tellure, tibi offundet, queis dira cupido, Ipsaque magnarum pollens possessio rerum, Flebile pro studiis letum patravit amicis. 60 Laeta Voluptatum si vis coquit improba corda, Quam durum est, expende, animo, meliora reducto Sub iuga, decidui se corporis addere brutis, Ut nullam ratio servet generosa Coronam Aethereae flammae, quae turpi subdita caeno 65 Pugnat, et interius male tacta nocentia damnat. Haec sunt atque alia, externis data, ludicra, rebus, Assiliant uti mentem, alta sese arce tenentem: Quae cum composito solam se robore cernet, Difflabit nebulas rerum, quas ardua tanto 70 Cura sitit, frustraque inhiat mortalis, amore. Nam cum prima sui Constantia numinis in quem Fundamenta locat, se celsior omnibus altis, Mens animi erectam patrio componit Olympo, Acceditque Diis. Hinc rerum in saecula mittit 75 Astripotentem oculum, Naturamque omnibus aptam Perspicit, ut quid sit, quo nomine quaeque colenda, Res, norit penitus, nec inerret vilibus umbris, Aut vacuo in motu, aut male titillante susurro, Dulcibus aut visu faculis; quin omnia sensuum. 80 Trans arcana videt, quid mollis opinio falsi Assuat unicuique, et naturae intima turbet. Hinc cum per totum sibi nil aequabile mundum Conspiciat, sed cuncta suo data serva decori, Utitur his ut corpus eget, ut vita volucris, 85 Omnibus in punctis pretio ponenda minuto. Sese autem, eductam Vitae squalentibus umbris, Maiori indulget mundo, caelestia coram Lumina contemplans, aeternaque gaudia quaerens. Sic immobilibus nitens virtutibus in se, 90 Dic mihi, quas tenebras metuat? quo turbine contra Palleat, aut stabilis mutet fastigia Vitae? Nec genus est Cladis, nec saevae mortis imago Ulla, queat fixas animi quae tangere sedes. Nempe obitus carorum hominum, nempe omnis in uno 95 Fulmine versa domus, nempe in penetralibus ipsis Vis morbi truculenta furens, nempe aspera laesi Corporis in tormenta animum Constantia firmat; Gnara quod horum haec sint generoso a principe fata Quaeque suis addicta locis, et tempore fixo, 100 Se vero ulterius caram Omnipotentis Amori His exerceri monitis, hoc robore molles Excuti ab infractae mentis virtute labores, Quin ipsis erecta malis, ipso ordine pestis Exsurgat melior. Quid enim? Ut male corpus et aegrae 105 Peccavit cratis labes, se Spiritus ingens Subducet coeptis, et, consentire malignis Dedignatus, abit. Quae non meruisse videbis, Quid timuisse velis? Superest Constantia magni Pectoris, atque ipso se opponit denique fato. 110 Cara Deo, quod digna malis pereuntibus in se; Cum contra Impietas infelicissima vivat Hoc uno, quod laeta sui, quod crimine toto Utilis, et numquam cursus aversa secundos; Ne penitam spectare luem, aut se vertere retro 115 Evaleat, tandemque aliqua Virtute beari. Prisca virum multis se consultatio Libris Implicuit, sapiendi aliquas ut disceret artes. Scilicet alta virum cum pectora triste viderent Ludibrium rerum, tum Fortunae omnia volvi 120 Praecipiti arbitrio; Vacuos pertaesa tumultus, Mentis in egregios sensim cessere recessus, Inque suis numeris, et in immortalibus almi Consiliis animi gratam reperere quietem, Non sine divino afflatu, et melioribus astris. 125 At non ista satis Sapientia firma, suique est Nominis apta decus: certe defendere sese In vacuo est, cum taetra procul vitatur abyssus Fortunae, tutoque loco se vita receptat. Scilicet haec prisci Sapientia dogmatis arcem, 130 Humanis procul a curis, super ardua condit Rupis, in emenso, fastigia, colle reducta. Nec tamen hoc ulli certis licet addere dictis, Umquam aliquem hanc arcem Stoo tenuisse labore. Multa quidem vacuis inolescunt carmina chartis 135 Admiranda, sacris vulgum doctura loquelis: Verum impos animi longe inferioribus ardor Cedit in exemplis, et vita moribus obstat. Nempe quod adversis elucet mascula Virtus, Nec potis est animi, Constantia, fingere cultum, 140 Saeva nisi innumeris toleret discrimina Pugnis; Nunc hos, nunc illos, dum ex rerum provocat usu, Hos aliosque hostes propriis ex arcibus ultro Deicit, atque alios audacibus exigit ausis. Quid Cato, Fortunae Victor, melioribus armis 145 Persuasus, causaque, frui? Cum maxima mentis Excelsae Ratio e libris sapientibus usum Posceret, extremis tandem ostendenda periclis, Succubuit, fugitque exoso lumine Vitam. Vixerit ut potuit, pro libertate paterna. 150 Magna sonans, aciemque potens obvertere sorti; Quid moriens melius fecit, quam corpore turpi Mollis Otho? Mundi dubiis qui rector habenis Proiecit simul Imperium, vitamque merentem. Altior hic illo, quod salvo iure recessit 155 Vivendi; Comes esse fugae Victoriae visa est. Non sic Vera docet magnae Constantia Mentis, Gaudet in extremis, nec fulmine pallet ab ullo. Haesit honore suo, seque, immortalibus ausis, Perpetuam maculam, Cato, Caesaris extrahit ensi: 160 Quin morere hostili ferro, vel vivere certa, Numquam animo ingenti melioris transfuga causae. Quod si fata iubent, fatis opponere robur Invictum fas est, non quod culpabile quicquam Dia ferat miseris sententia: mira sed huius 165 Quod ratio, nec morte potest Clementia Divum Censeri, aut odium, Virtus Pietasque docebunt. Nec rigor hic excors animi, nec dira placendi Soli cura sibi saxosis quaeritur orsis. Ut vacuis rebus se credere, gloria nulla, 170 Atque animum vanis Fortunae dotibus altum Subicere, infandum est; ita in ipsis orbita recta Virtutis studiis nulla non arte sequenda est; Pallidus et multos affectans intus honores, Duritiae, non Constan is se nomine vendat, 175 Sed rigidam in cautem, aut annosi robora trunci Faunorum veterum redeat germana propago, Nec vita nec mente, nec exemplo utilis ullo, Saeva sed incendens peiori fata tumultu, Iratosque Deos stimulans, poenasque sequentes. 180 Contra compositae felix Sapientia mentis Non vita a sensu, non sensu dissidet umquam A Vitae exemplo, blandis sed moribus in gens Nil metuit, nil certa cupit fatique suique; Non levis externo percellit pectora plausu 185 Ambitio, aut numeros quae torquet, Opinio, Veri, Ad captum populi: Virosa calumnia quamvis Perpetuis, circum lustrans illustria, tentet Insidiis nigra fuligine tingere facta: Non tamen excelsae tangit fastigia Vitae, 190 Sed ridenda procul vacuas vanescit in auras. Turpe malum, Mentisque lutosa haerentis in ulva Perpetuum indicium, nulla Virtute luendum. Namque uti quisque domi nudum se laude decora Sentit, et ad recti non umquam nomen anhelat, 195 Torquet in invidiam visae Virtutis honorem; Dumque huic se similem nullo sperare futurum Tempore habet, pernix odiis hostilibus instat Subruere incautum, et tenebras offundere Soli. Omnia, quae nostra possent Pietate caveri, 200 Huic cedunt vitio, quod in ipsius intima mentis, Virtutumque, nocens virus suffundit eundo. Vix aliquem exsortem tantae pestisque luisque Praeterito viguisse aevo, aut dare nomina Fastis Invenies nostris, quin laevo lumine pallens 205 Unam illi maculam latebrosus inusserit ardor. Nec, puto, magna sui Constantia roboris usquam Firmius extulerit signum, quam dira premendo Lumina contemptu: Cum cuncta Calumnia possit Noxia: fraternis animos exsolvere vinculis, 210 Regibus in plebem malesanum accingere ferrum, Et Populum in Proceres caecis armare venenis, Turpia figmentis evolvere crimina miris, Suspectas animis culpas invergere puris, Discordi regna alta manu concerpere sensim, 215 Nec telis nec vi flammae expugnabilis atram Illuviem, aut captis rursum expellenda Latebris, Contemni tamen exhorret. Sic debilis extra Mendicat numeros, et se in sua crimina volvit. Hos docet alma modos Constantia. Vivere recte 220 Qui studet, et nulla vitiorum inflectitur arte, Non valet arrosus Linguae vitare, nocentis Iudicio et ratione procul; cum scandere durae Virtutis Fortuna gradus, coramque profanas Intentare faces nescit, virosa subornat 225 Instrumenta malorum hominum; ut dirissima pestis Coram pulchra canat, versoque Ciconia tergo Infandum monstret digitum. Sta fortior omni, Mens, sermone malo, vitiis si vivere pulsis, Et potuisti ipsas animi contemnere pestes, 230 Quid trucis affultus Rumoris, et impia falsi Latronis procul orsa times? in sibila vulgus Turpia eat, retroque omnis te concio risu Pone secuta premat: Celsum Constantia pectus Non hos in stimulos, non haec in fulgura cingat? 235 Cum caeli terraeque labor, cum fulmina fati, Cum nequeant tormenta tuite corporis alto Afflixisse animo, et tristes immittere curas, Pulsus ab infido sonitus ferat aeris ore In declive retro, et pugnacia pectora rumpat? 240 Heu caeli terraeque pudor, mala lingua, Deorum Quot soboles, priscisque pares Heroas iniquis Insidiis mersos, alienis obruis armis! Hanc si quis cladem, et dirae mala fulmina linguae Fugerit in Vita, merito felicia nectat 245 Serta suo capiti, seseque in sidera ducat. At quo res gravior, maiorem exstincta decorem, Maius habet laudum decus, et spem fine coronat Hoc magis egregio, quo durior alea victa est. Sic metuitque cupitque nihil: mala mente benigna 250 Contemnit merito Constantia, maxima quaeque Sperat dona sibi; quin scit servata manere. Quippe tenore suo non umquam exire reperta, Mente potens solida, sibi frivola cuncta subhastans, Infera maiori spatio terrena relinquens, 255 Quam tremor ut rerum, aut incerti inscitia Casus, Pauperiesve queant generosum tangere robur. Ecce autem foedi pallens Contagio vulgi Monstrat egestatis procul aerumnabile pondus, Ut gravis excelsos animi, penuria, motus 260 Debilitet; gracilique incestet acumina morsu. Contra scire decet, paucis uti, larga suorum Mater opum, Natura, bonis contenta, ministret Divitias ubicumque suas: nil quaerit abusus Artibus in Luxus, variique emblemate pastus, 265 Turpia quae morborum irritamenta malorum Viscera vi vitiant male dulcis laesa veneni, Innumerasve Gulae pestes, quae turgida ventris Ingluvies nullo non tempore prodiga fundit. Contra Simplicitas puri gratissima victus 270 Corpus habet numeris aptum Mentisque, Suisque; Nec venale procul marin alto quaerere certat Delicium victus, damnum censusque suique, Naufragiis ut lauta Epulas det mensa, per orbem Quaesitas totum, nec iam morte paratas. 275 Vina nisi pelago distingvat Graecia noto, Nil iam dulce sapit; sed in his taeterrima mentem Deicit Ebrietas, et consuetudo Nepotum Continuare sacros, poclis enormibus, haustus. At Natura vigil, rivo contenta salubri, 280 Obvia pandit opes Sapienti, atque ordine certo In sua se volvens vestigia, fructibus almis Circum tota viret: quorum nitidissimus ille est, Qui gratis, nulloque argenti carpitur usu. Sic cum prona Ceres, cum puri Gratia rivi 285 Praesto aderit, tegmenque artus velaverit aptum, Tutandosque gelu fervente exemerit ignis, Nil non, quod super est, aequa ratione recidas. Et quid in immensos extendas cetera abusus? Vita brevis, sine fine animi fax ardet avari. 290 Quod superest, iisdem, quibus usque hac, moribus hercle Vivere dein poteris; quod si hoc neget ordo Deorum, Quin sequeris, nullo contristans pectora planctu! Nempe quod Ambitio, quod vani Gloria census, Dira quod accumulat mentis svadendo Voluptas, 295 Hoc vanos torquet percepti pectoris aestus. Scilicet in tenebris posthac, in rebus egenis, A Veneris procul et Bacchi ducenda favore Vita tibi est: animum hic misero miser exedit ardor, Et non, caeca tui, Ratio, tot milia cernis, 300 Et gaudentum hominum, quibus isthaec omnia nullo Tempore visa, aevum felix tribuere carendo? Qui neque, queis raptis incusas numina frustra, Aut habuere umquam, aut notis cupere potiri? Tu tamen, ut cunctis generosior, ardua planctu 305 Sidera sollicitas, incendisque aethera votis, Ut miserum in tantis te cernant omnia rebus, Ipsam etiam mentem trepido amisisse tumultu. At non invicti sinat hoc Constantia rectrix Pectoris! Ut fixo navim temone sub astris 310 Nauta regit, celeris flectens vestigia cursus: Sic animi stata Temperies, non vilibus umbris Attendit rerum, quas fert Fortuna, refertque; Sed cursum ut vitae certis moderetur habenis, Dat menti Imperium. Mens ardua tempore nullo 315 Pauper erit, rebusve aciem inclinabit egenis; Quippe quod intra se sua norit munia, nulli Imperio data, sola suo servire decori. Exsilium, carcerque, et cari pignoris ingens Mentem cura coquit, laceratque haerentia vola! Care Pater, quid turpe tuis maioribus addis 320 Exemplum, molique incestas astra querela? 320 Haec quae dura tibi magna ratione videntur, Nempe, quod immeritum tangant, hoc fortius urunt Nam si Poena graves premat implacabilis ausus, Culpa tua est, meritoque tuam luere ipse fateris. At si nec merito, nec quoquam errore maligno, 325 Assultus Fortunae, ignominiosaque tela, In te fixa vides, etiam nolensque volensque Constabis tibimet, nam nulla iniuria tanti est, Conscit ut egregiis deturbet pectora votis, Edoceatque aliud, quam quod novere patratum. 330 Ille tamen testis cunctos sanctissimus inter, Pectore qui residet non exturbabilis alto, Illius aeternos nemo pote fallere fatus; Hoc contentus, habes reliquos ridere, per auras Palantes vulgi, et nullo rumore nocentes: 335 Hunc nemo excutere et vero sibi fingere quicquam Seposito pote credibile, aut firmare probandum Cetera cum fictis videas alludere nugis, Et cursus implere suos, statione potita, Te tibi tute tene. Non est exire supernis 340 Consiliis fixos, inimici robora, fines. Perdia Luxuries saevit ferrique luisque, Nocte sub ancipiti furias incendit Erinnys. Nempe quod Omnipotens cunctis hunc tristibus alta Suffixit ratione modum, sacrumque dicavit: 345 Ut cum iam plenis torrent immania velis, Subsidant, pressoque retro molimine tendant. Praeterea cum mutato se turbida flatu Ingessit Fortuna nocens, lare pulsus avito Excussusque domo, ut caelum cogare remotum, 350 Usque sequi, hostili patria arva urgente tumultu, Quid gravitas ideo constans, intende, remittat. Tu tibi de propriis exsul palare videris, Atque aliena sequii notissimus errat utrimque Calculus, et specie nectit ludibria versa. 355 Te sequitur, quocumque ieris, pars maxima rerum; Caelum ubicumque tuum est; terra quoque semper eadem Uteris, ipse idem peregre comitabitur aer; Nec flos deficiet pluviae, nec defluus humor. Prospexit Natura tibi, non deseret umquam 360 Te tua Prosperitas; quodcumque in corpore magno Mundus habet, nisi tute tibi, nemo hercle negabit. Atque ut saeva etiam Fortuna Elementa reducat, Speluncae incluso taetrae, tamen omnia tecum Sunt momenta tui sancto tibi pectore clausa. 365 Audiat Omnipotens, et fata haec carmina dictent: Spem fixam caelo nullis Constantia perdet Turbinibus; non saeva fames, non ulla potente Vis tormentorum stabilem a Virtute revellet. Quod si omnes Leti facies, omne impia nomen 370 Adsciscat, Fortuna, mali; resolubile corpus Principiis reddet patriis, et partibus in se Cuique redire dabit: Mentem sanctissima caelo Asseret illustrem Constantia. Cetera quemquam Temnere posse neges, cui mors contemnitur, exre? 375 Quid parvam in sobolem pallentia lumina flectis? Illa tuum genus est; fateor: sed maior ab alto Fata Pater, Vitaeque regit non mobile pondus. Tu moliris ad hoc aliquid, Vanissime, curis Addere velle tuis, et ducere fata querendo? 380 Adspice cuius in his usurpes Iura querelis, Iniciens operi Regis tua frivola Magni, Nempe retro, docilis mecum, reflecte volucris Ingenium mentis, primique exordia fetus Naturae e tenebris duc in specularia rerum, 385 Teque ostende tibi, et genitoris iura nepoti. Tu, cum concepto turgerent sanguine venae, Femineum in corpus, genitalia viscera matris, Fudisti perpaulum aliquid; quam longa voluptas Tota fuit, spatium unius non perstitit horae. Hinc tam mente procul generandi, et nobile textum Corporis humani complendi, et mentis in illo, Abscesti, quam visceribus genitricis ab ipsis. 395 Quod si omni studio, et summorum fine laborum, Huc aciem una omnem mentis contendere posses, Nil tamen efficeres, momento ut scilicet uno Fingendae soboli Pater improvisus adesses: Illa sed in latebris naturae, in carcere caro, 400 Principiis instat caecis, miroque relatu Intus agentem aestum sequitur, sensimque paratis, Artubus adsciscit divam vitalibus auram. Nescius interea tu fati, extraque laborans, Futilis auxilii, sucos invergis olentes: 405 At Pater Omnipotens nondum concepta figuris Membra suis, suaque officiis dat membra paratis; Vivi nam infundens animam, vegetantia ab alto Flabra ciens, ut massa rudis, nec conscia Vitae Ipsa suae, ignorans tenebris emergat opacis; 410 Vivendique vias discat, lucemque sequentem Mensibus introeat iustis: ne debile quicquam, Ne sit inexpletum, aut vitali informe figurae. Hic tibi, maternis eductum sponte latebris, Dat Pater infantem, atque suo te nomine honorat, 415 Sufficiens ultro gentiale ex! Ubere poclum Lactifico, dum mollis adhuc gingiva futuro Dente caret. Tu tanta videns mysteria Vitae, Et genitorem almum, quoties sua pignora tristi Aspicit Omnipotens facie, lugubria nectis 420 Carmina, tamquam in gens iniuria tangeret ambos: Oblitus fidei propriae, qua tu quoque summo Progenies obstricta Patri es, qui nobile textum Corporis humani superos fabrefecit ad orbes, Non enarrandis involvens singula curis: 425 Ut sit inexhaustae Sapientia testis in istud Maiestatis opus, quod nulla ediscere quivit Hactenus, ediscetve alio reparabilis aetas Tempore, vile lutum tanto dignatus honore, Ut caelestem animam, vegetatricemque Ducemque, 430 Artubus inclusam teneris, sub imagine diva Iusserit erectos superis ostendere vultus: Hunc sceleris simul infandi malus arguis auctor, Deseruisse suum pignus, sua munera taetris Fortunae furiis, ceu depopulanda, decisse. 435 At non sic superae felix Doctrina cathedrae, Ingentesque monent Proceres Pietatis avitae; Non Ratio, aut certis currentia Legibus astra, Singula quae propriis assignant corpora vitis; Quorum perpetuos non est irrumpere motus, 440 Pendentesque omnes ex causis undique causas Sic tamen ut Pater Omnipotens sibi Iura regendis Omnibus, arcano rerum moderamine, servet. Huius amans contra, sanctusque interritus omnes Curas trade, procul meritis, ne roboris expers 445 Perpetui abscedas, cum caros dira Penates In mortem clades, aut fervida vulnera, raptat. Non tua res agitur, si caro pignora sensu Non tua prosequeris, sed per te condita Patri Sidereo. Sta pore sequens facta ardua mente: 450 Qui tenerum in evit genitori prolis amorem, (Qui tamen haud aliter genitor perhibeberis umquam, Quam paucis paulo verbis monstravimus ante;) Non te ille affectu parili, non cara tuarum Pignora curarum, clementi mente, sequetur? 455 Illius imo amor est tanto maiorque priorque, Quanto animam mage dia videt, visamque paterno Cura fovet studio, atque aeterno adspondet honori. Insultas tu animae genitori, adversaque nectis Dicta? Rubet sancto Constantia dia pudore, 460 Exprobratque, monens casus servare futuros. At tu istos etiam discas contemnere motus. 460 Et mecum, oblitus terrestria cuncta, relinquas Inferiora tuis omni cum fulmine curis. Sta tuo in Officio: Par est Victoria pugnae, Par Pietas Operi, sequitur bona Vita Coronam. Palma Bonam Vitam: Brevis est via, Vita perennis, 465 Gratia Christe tibi; tua Gratia Gloria nostra est, DE CONSTANTIA, LIBER II. PRisca vetustorum relegens monumenta Sophorum, Non alia invenies praesentis praemia Vitae, Clementem statuisse Deum, (quae scilicet iisdem Haererent spatiis, nec enim hic aeterna reponit) 5 Quam seram annorum, multa cum prole, senectam, Sic Proceres, Sanctique animo vixere potente spernere terrestres curas, Mentemque probanti Erexisse Deo. Sinistra haec saecula contra Aspicias, longos pro Poenis duxeris annos. 10 Ancipiti nam Cura omnis Rationis in herba Delicuit, rapidoque ingens in pectore habendi Flagrat Amor, stimulisque immanibus omnia turbat: Ut quicumque, sacrae florens Pietatis Amore, Letiferos odio fastus, culpasque nocentes 15 Prosequitur, numeros, queis se soletur in ipsa Inveniat brevitate, hominum cui tradita vita est. Nam tot in aerumnas, se praecipitata magistra Infelix fortuna virum, velut undique circum Naufragium impendens nullo non temporis horret 20 Articulo; ut numeri desint immanibus actis. Crescunt in scelerum fecundi germina sensus, Ante venit soboles patrios in Crimina mores. Turpe nihil, vix ulla super vestigia Recti. Nempe, quod hoc facili Reges pietate sequantur. 25 At quo dira mali messis se crebrior infert, Simplicitasque locis cessat melioribus haerens, Hoc contra maiore potens Constantia Veri Mente, tene clavum, et nullos se indulget in aestus; Fulgoris secura sui, quem turbidus Auster, 30 Nulla nec adversi quatiet rota flabilis Euri: Sed Zephyro contenta suo, ver nobile totos Diva, sibi constans, vivit genialiter annos. Mulcet cuncta Lepor, mulcet Clementia Solis Aetherei, quocumque oculos Dea flectit amicos. 35 Incedunt, lateque vias, ipsumque faventis Floribus accumulant currum, data proxima cultu Temperies, victrixque omnis, Prudentia, culpae. Nempe rudis vitae, et Rationis caeca Magistrae, Improbitas hominum, miseris cum se undique culpis 40 Induit, et caelestem animi fuscavit honorem, Imperium caecis rerum quoque Legibus ausa est Fortunae tribuisse malae, secura Tonantis, Virtutumque Chori, quibus almi Gratia Regis Submisit partem Curarum, adamatque colentes. 45 Quod si Prosperitas, nullo turbata tumultu, Numen habet, contraque furens Inscitia caecae Sortis in instabiles Vitae rapit omnia nutus; Nulla super Virtus fuerit, nisi nomine nudo. At gravis hoc contra fatum Experientia pugnat. 50 Namque uti, praecipiti turbans mortalia raptu, Concutiat plerosque homines, Fortuna, ruendo: His tamen haud ullam potuit terroris iniqui Incussisse facem, aut oculos suffundere fumo, Quos docuit Divae Constantis adesse triumpho 55 Seu pia Temperies, seu lex, Prudentia, Vitae; Altera praeveniens saga mala mente futura, Altera non ullis illusa ab abusibus, omnes In latus excessus dextrum laevumque cavendo. Scilicet ut neque se blando submittat Amori 60 Futilium rerum, metuatve sequentia certo Ordine, tela dolorum, et fixi spicula sati. Egregio quae nunc repetam tibi carminis orsu. Quaecumque internae turbant penetralia mentis, Concussamque iubent ipsam percellere corpus; 65 Aut intus, mala, nascuntur, quatiuntque Penates, Ceu molita abitum, et mox eruptura sub auras, Aut contra externis oriuntur ab, excita, rebus. At Mens sacra hominis, nullis se legibus intus Subiciet cuiquam, aut metuet data Iura tyrannis; 70 Quippe soluta metu, sua si modo momina norit. Sic etenim corpus, sicque omnia subdita visu Cultum emissa polo est, ut nullo tempore certa Ad superos reditus membris se servet in aegris, Non habitatricis, peregrinae at lege colonae. 75 Sic nil, celsa, sui, mundo sibi ponit in isto Corporeae famulata domui, cui sufficit ipsa Non uti condoleat, sed uti regat aspera fata. Spes igitur cunctosque metus Ratione magistra Nequaquam accedunt Animi penetralia magni: 80 Summa cui rerum est, non his servire sub astris; Sed meliora sequi, et, cum Mors gravis instet in horas, Praesentem semper, semper spectare receptam. Haecque adeo certa est cunctis mortalibus ex se Notitia, ut nemo queat ignorare, velitve. 85 Sic interna abitus haerent mysteria magni: Quem qui consilio sprevit meliore, secutos Turpia facta metus, spesque huius ponere Vitae, Cumque suis omnes culpis meritisque labores, Iam securus habet. Sic sensibus aeger ab altis 90 In mortale Chaos fugiet dolor. Extera quod si Tristificis animam tenebris Fortuna movebit, Haec eadem Ratio socio pro corpore pugnet. Nempe quod haec vitae sursum, et, Rota, rapta deorsum Nil hominis faciat veri ad moresque genusque; 95 Qui sciat hic alienum omne, at sua, credita caelo, Perpetua bona luce, Deo spondente, fruisci, Scilicet ut fera quaeque, animansque in corpore bruto, Pulsat humum, volucrique ferit vacuum aethera penne, Aequoris aut magni campis vice piscis inerrat: 100 Sic vitam hic propriam dum vivit, tempore secum Absolvit fixo, nec abhinc quid novit apisci. Ast hominis, secura huius, Ratio, altera quaerit Tempora; quaeque istic vivit, non ut sua transit, Sed velut ad ventura iter irremeabile calcat. 105 Ergo oneris quodcumque imponit inertia rerum, Mente levat stabili, nec in haec declivia prona est. Pleraque turba tamen, studio caecata supino, Volvit in abscessus funebria corpora taetros, Aeternisque perit poenis, sequiturque ruinam. 110 At non haec ullo castos exempla tumultu Concutiunt, svadentve eadem se in crimina vitae Induere, atque animam mansurae immergere nocti. Scilicet in magno regnantia pectore vota. Composuit, quia Temperies divina, caducas 115 Nosse Voluptates, stimulosque cavere dolosos Rite docens, alioque habilis Prudentia passu, Per spinasque rubosque, et sparsi muricis astum, In sublime gradum clementi ducere calle: Ut tandem toto; Constantia, corde potita, 120 Aequlam superis in terra vivat honorem. Sic quodcumque malo mentem titillat Amore Abice, celsa tuens: Malus est amor omnis in illo, Quod Gula, quod Bacchi furor, et Venus ebria svadet, Ambitio quod laeva docet, quod Gloria gestis 125 Rebus agit, procul excelso spectanda triumpho; Quod Famae non aequus Amor, quod Robur ab armis, Quod Furor audet opum, quod operta Potentia luxu, Quod sitis infelix fundendi Sanguinis, et quae Conscia cumque nova percellunt pectora Cura, 130 Dum fiunt, aliove excedunt ordine iustum. Haec cum cuncta procul de mente exegeris alta, Restat atrox monstrum, crudelis Opinio de te Et virtute tua, simul hanc quoque candida temnet, Iam propiore gradu, Constantia, tanget Olympum. 135 Plurima magnorum viguerunt saecula quondam, Et quoque nunc hominum illustri virtute feruntur, Ut vivi intersint celebrantum laude Nepotum. Usque adeo mores felix honor ambit honestos! Sed vitium hoc penitis haerens immane medullis 140 Pauci adeo fugere, suis quin rapta Tropaeis Hostibus a caesis decora alta infigere vellent. At procul hinc abiit veri Constantia census, Gnara, quod est laetis eadem imprudentia rebus Tollere velle caput, quae laevis plurima certat 145 Tristitiam induere, et turbatam frangere mentem. Scilicet a vera iam dum virtute recessit In latus, et palmam merito transcribat honori, Qui Virtute sua Famam sibi quaerit inanem, Atque ideo peccare negat, turba omnis ut intus 150 Norit adoptatae, non cognatae, augmina Laudis. Sic itidem, quamvis nullo se teste locatam Interius, Virtus, doceat sibi sola placere, Errat, et innumeris cedit mox obsita culpis. At cui se vero dederit Constantia cultu, 155 Pectoribusque imis sedes infixerit altas, Hac tantum ratione, hoc tantum nobile fine, Vivit opus, virtutem ipsis penetralibus indens Mentis, et externo procula splendore reducens, Vivere non aliis quod possit moribus umquam: 160 Sed sive atra polum nubes contraxerit, horrens Imbribus, et crebro se stridula fulmine rumpat, Sive serena dies radiis florentibus adsit, Constat mente sua, se propter firmus et in se; Nec sciat aut faciat quicquam, nisi digna suorum 165 Censu operum: Haec eadem nulla vice Laudis amatae Corrumpenda putet; Bona quod bona norit, ob istud Solum agat, et nullo trahat in deliria fuco. Si bona sunt, se propter erunt cupienda sequenti; Sin mala, non ullo potiundi digna labore. 170 At bona iam non sunt, vel non perfecta bonorum Censibus in liquidis, si nomine prendere certas Alterius sinis. Si recte vivere pergis, Si Virtutem alacri perfectam mente potiri, Quid placuisse aliis, immo et tibi, perside, summo 175 Moliris studio? non hoc est frangere veros, Et mediis alios rebus componere fines? Si bona iam sequeris, sed ea imperfecta fateris, Stultitia haec non mollis erit, melioribus inter Vota aliorum illic, vero cum flore, relictis, 180 Deteriora sequi, et titulo se illudere vano. At quocumque ferox lancem inclinabit Enyo, Extra ipsam hanc Dominam rerum, mentisque Patronam Virtutum matrem egregiam, laudabile prorsus Invenies nihil in Vita, et mortalibus umbris. 185 Ergo illam perse, se propter, et omnibus aude Praelatam venerari aliis. Tibi robur, et altum Pectoris invicti, tribuet Dea maxima, pondus; Ut gravitate tua et mentis florente vigore, Ascendas superos, et fata morantia calces. 190 Omnis ad hanc veterum nisa est schola docta Sophorum Instabilem proferre gradum; cumque alta serenae Immortale aliquid sponderent fulgura mentis, In sublime vehi, Chaos aerumnabile rerum Proterere, et virtutem atris studuere procellis 195 Ereptam firmain Vitae statione locare. Vera sed hos, oriunda polo, Lux, debita Christo, Destituit; primaque haeserunt margine magni Aequoris, aeternis ignari credere Libris, Et verum amplecti de decus, et sancire potitum 200 Morte sua, Vitamque Erebi e penetralibus ipsis Ducere, devictis poenis, et carcere clauso Latronis diri, qui foeda in nocte tenebat Saecula longa patrum, tandem duce prodita luci Egregio, amissum qui sanguine reddere Verum 205 Instituit proprio miseris, exsorsque luelae Transiit in culpas hominum, scelerisque pependit Humani nova ab infausto, Deus, hostia ligno. Cara redit Ratio, palane mysteria sensus, Nexilibus quae docta logis evolvere certis 210 Dicta locis, struxere choros; ut prima trahentem Iussa sub ascensum, via cogeret omnis in altos Consentire aditus, falsumque exstingvere vero. Hic vero aethereos aperit Constantia campos Exercendi operis. Quid enim? cum perfidus arctis 215 Insultet spatiis, nec longo tempore saevas Extrahat in poenas damnatos, Spiritus, actus; Degener, omne movet saxum, omne impendit acumen, Pluribus ut captis aeternos instruat ignes. Huic mala, nocte dieque imis, dubitatio, vibrans 220 Ossibus, inservit: iuxta terrena ministrant Orgia, non visis animum seducere rebus, In subiecta oculis, et gaudia carpere luxu. Mille nocendi artes, mille instrumenta dolorum Exigit, inque suis, furor impius, ardua volvit 225 Facta locis, speciem sancti mentitus honoris, Non tot enim adversis ceciderunt pectora tolis, Et malus, hostili in pugna, scelerum abstulit auctor. Quot lepido obtutu, quot ficta voce fefellit, Blanditiisque vagis et culto perfidus ore. 230 Quippe ubi se taetris manifestant crimina larvis, Nemo volet iuxta tristes adsistere formas, Nedum ducentes sequi in aeternae infera noctis. At cum se laeto, Mors horrida, tegmine vitae Implicuit, suavique obrepsit prima nitore, 235 Vix omni in genio, vix omni exinde Labore Agnoscas agni serpentem in pelle latentem. Ut vero caveas, et ludicra retia vites, Gratia caelestis crebro exoranda precatu est. Hanc iuxta, atque huius nitens, Constantia, fidis 240 Auxiliis, non ulla aciem in discrimina flectat: Trux ubicumque hostis pugnas et fulmina vibrat, Nobilis est ipsis rabies vitanda periclis, Adversumque alto sistendum robore pectus; Nisa Deo ut Virtus absentia dona requirat, 245 Transeat humanos actus, deliria temnat Lubrica, et haerentis mala corporis abdita solvat. At cum Larva latens, alios mentita colores, Induerit faciem, fulgenti luce potentem, Blanditiisque, Lepore, Voluptatumque sequela 250 In declive volet faciles devertere sensus, Prosubigat pede praecipitem, et deformia torvo Exuat ore Libidinibus decora abdita diris. Ne postquam internos percepit flebilis artus Pestis, ab auxiliis frustra post omnibus in gens 255 Tentetur furor, ipsa animae in penetralia regnans. Sic quodcumque petit male firmi corporis usus, Non rerum luxu, aut pollentis ab ubere census, Indulgeto tibi: Nil non alit acre venenum, Cum nimio excedit Naturae pondere normam. 260 Et quid visceribus parvis, carnisque pugillo Exiguo, contra tot grandia robora rerum Oppugnare venis? Quae copia suppetit, omnem Si rapere in ventrem, et stomacho dare tendis anhelo? Ipsa etiam, suavi rerum fructu apta, Voluptas 265 Constitit in satiem, nec duros quaerit abusus, Quos simul et laesi per aperta pericula sensus, Ipsaque damnati vis corporis intus abhorret. O felix, veterum soboles primaeva parentum, Cum novus Orbis adhuc tantos nescire furores, 270 A ruditate sua pulchre securus, haberet! Cum sitis arentis torreret viscera massae, Purpureum ad rivum positis properare videres Ridentes genibus. Nunc cum pallore metuque Tristis ab immenso Bacchi violentia poclo 275 Ducitur in mortem; Nil seria, ludicra nil iam Cura potest, nisi mens horrendo flumine plena Exsiliat primum, et Rationem e pectore pellat. Quodque malum est gravius, tanti deliria constant, Ut neque iam constet cerebri vis sobria, nec iam 280 Ingenii vires, nisi plenis floreat hiris; Corruptique ignes capitis, penitaeque latebrae Spiritibus pugnent siccis, nisi in ebria nescit Mens operari adyta, et vitam exercere placentem. Si non aequa fames prisco se tempore cuiquam 285 Ingereret; vel prompta Ceres, vel grande propinqua Arbore detractum placabat viscera pomum. Nunc telluris eget, contenta nec aere toto est: Aequoris in spatiis, et Mundi in finibus ipsis Quaeruntur fomenta gulae. Si fercula cernas 290 Regia, si festis convivia condita taedis, Vix in tot species animantum, atque extera fructus Omnigeni genera, ipsa Elementa coisse putares. Nunc Veneris si cui, saltatricumque Choreas, Infamesque canam luxus; ludibria dicas 295 Moribus in priscis, non rerum facta, notari. Ipse omnes species, ipse omnia nomina nescit Enumerare Voluptatum, Paphiosque tumultus, Omnia qui vitiis Orco tenus apta ministrat In vitam humanam, non ullo, saecula, censu, 300 Perpetuus vitiorum auctor, stimulator et altor. At non prisca virum sic robora, nobile pignus Coniugii quaerebat Amor, nec, manibus haerens Stultitiis, luxu perdebat vota iuventus: Sacra sed addicto servant es tempora lecto 305 Caelesti sobolem doctrinae, et moribus almis, Inde usque a primis svadebant credere cunis. Alta sequebatur prudentum dicta parentum Progenies, stolidis bacchantum immobilis umbris Vi scelerum occulta, et firmo sibi pectore constans. 310 Hanc utinam primis rationem ducere ab annis Nunc quoque Cura Patrum felici tenderet ausu: Ut constans animi Pietas, ut nobile robur Moribus in sanctis, et gnaro pectore recti, Ilicet infantem patriis ambiret in ulnis; 315 Non tot turba virum, postquam annos addidit aetas, Plangeret excordem male transegisse iuventam, Et liquidam primis florem exspirasse sub annis, Turpia sectantem foedarum signa Luparum! Atsi non tenerum, Virtus, suffusa per aevum 320 Praecipue exemplis animum componat avitis, Ut nunc vita fluit, furor ut nunc omnia volvit Hosticus, et vitiis regnant deliria plenis, Raro aliquem seniorem alacris Constantia recti Ambibit. Sic cum laxis Astutia velis 325 Undique in humanis rebus dominata feratur, Ut, qui mente pium sancta, castoque fidelem Pectore decipiet, modo census augeat ex re; Iam Prudentis habet decus et Sapientis, et istoc Omnem animi titulum: Laus corporis omnis in aere est? 330 Quid mirum caeci si volvant vota tumultus, Eque aliis alii nascantur denique casus, Iustitia ut tandem, tandem pia regula recti Exciderit penitus, nec in ipsa vocabula Veri Despretus descendat honos? Si vita tenenda est 335 Carceris a primo gravis ad postrema labore, Si nusquam capti amittenda est Regula sensus, Si Pietas omni constans servanda sub aestu, Si morum nulla flectenda est sanctio culpa, Conscia ut internis devincunt pectora dictis, 340 Ut Ratio , ut Deus ipse iubet; quid turpia Vitae Obsequia egregio mentis praeponitis ausu? Quid tam quam aeternum victuri in corpore taetro AedificI moles, et splendida marmore caro; Moenia construitis? Quid censu opibusque parandis 345 Tempora conteritis? Quid per fas dite nefasque Nomen, onusque, iuvat? Quaecumque hoc quaeritis aestu Omnia Fortunae, nullo sunt tempore vestra. Et sint vestra quidem, brevis usus in omnibus istis, Noxa sed aeterna est: Etiam hic Poena atque dolores 350 Innumeri, quo maior opum vis, pone sequuntur; Curaque non ullo stabilis pede, lubrica versans Pectora, nocte dieque omni depulsa quiete. Cum liceat longe a diris optabile rerum Servitiis aevum constanti degere vultu: 855 Cum liceat paucis contentum, immania retro Pondera curarum, et pallentes ponere motus; Proque umbris Auriatque aeris, proque impote censu Tot miseros omnis venti sprevisse Timores. Quodque super cuncta est, recti sibi conscia summo 360 Corda probare patri; cursumque a carcere primo Nusquam interruptum servare ad candida calcis. Haec vera est Pietas, veri Constantia sensus; Non quam florilegis scripserunt saecula chartis Prisca virum, quibus est solius inertia multo 365 Fortunae, Casusque, malo expugnata labore. Nos vero, mentem studiis melioribus aucti, Non ullo in numero, non ullo in momine rerum Fortunae fictas acies, caecosque tumultus, Ponimus, aut ulli Casum dare novimus ori: 370 Qui minimum, nostro lapsum de vertice, crinem: Scimus in hostiles invictum ferre catervas, Aeternis nisi Vitae sponsoribus almae, Quae non quaerit Opes, non Ambitione tenetur, Non mortem morbosve timet. Stat Gratia Christi 375 Omnia perpetuas damnans portenta sub Umbras. Hinc pia priscorum exemplis, Constantia, pollens Militat Indigetum in terris; ut nobile textum Caelorum, Pelagi, Telluris, et Aetheris, alti Consilio Regis fatalis flamma resolvat; 380 Ut Mors, aegra mori, putrefacta cadavera priscum In nihilum redigat, nec ab omni sensile massa Quicquam adeo restet; nullos Constantia motus Admittit Fidei. Reparabile corpus in auras Flava cinis spargat; venient cito tempora, cum iam 385 Capta hominis spolia, et resolutae fragmina cratis Quattuor in textus reddent, Elementa, priores. Ipse dehinc, Pater Omnipotens, sibi creditum in artus Spiritum aget priscos, opus instaurabit amatum. Interea procul omnis abiit Violentia Vitae, 390 Spretaque durities facili mutata lepore est. Mens etenim hinc Oculos, erepta hinc lumina Cordis Affixit superis, transque aerumnabile visu Aeris occidui spatium, sua Vota suosque Tradidit affectus Christo: Via corporis aegri 395 Mille patet culpis, et inextricabile servit; Noxa tamen non ulla, nec atri erroris amaror, Spem certam, in dubiosque potest convellere plausus, Quos, iam participans venturae gaudia Vitae, Spiritus excelso caris praelibat Olympo. 400 Hunc Pater Omnipotens, Solatoremque, Ducemque, Ignaris tantos servare per aequora cursus, Constituit, pignusque ratae dat habere Salutis. Hic quoque ut aeternae gustaret praemia palmae, Qui, Pietatis amans, Constanti Speque Fideque, 405 Aurua concupiet, spernetque iacentia vota. Vivet is ut toti iampridem mortuus Orbi, Ad quem dira nihil Vitae fuga pertinet, ex quo Mens rescripta Deo est: dumque inter vilia luctans Corpora, militiae nomen non eximit almae, 410 Tantorum meritis operum Pietatis honori Sidereae, Dominoque acceptas dicere grates Suavibus insistit numeris: dumque aspera non est Solari melius cum Vitae, proelia, monstris, Fessus ut, in noctem declivi Sole, Viator 415 Provocat alituum dulci modulamine Linguas; Responsant illae caeli per caerula densis. Cantibus, et varia data Carmina voce reponunt: Sic mihi non aequis, nec iniquis, laudibus, auctrix Undique propositum recinit, Constantia, Carmen. 420 CHRISTE fave: hinc alias quaerit mens Enthea Musas. DE ANIMA, LIBER I. NUnc age, quae virtus fusas per corpora mentes Imperio admoveat membrorum, atque ordine certo Ad numeros doceat vitales ducere cultus, Suavibus expediam dictis; sanctaeque recensens, 5 Qua licitum, Pietatis Opes, raro ardua tangam Dicta, sacris quae fusa libris mysteria servant: Sed qua blanda, sui memorem, Rationis imago Deducet Musam, non impos Originis almae, Sponte sequar. Nec trita tamen procul orbita cursus 10 Exclusit veterum, et nova nos in praemia raptat. Iamque adeo, insignem faleris, auroque potentem Textilibus stratum gemmis, ostroque decorum, Fama Equitem procul Aonio de vertice monstrat: Unde per aeternos decora immortalia casto 15 Ore legam, legar ipse, annos et sidera tangam. Vos Proceres, iuvenem senibus me admittite Fastis, Aetatis XXIII. Florentem studiis, exosum ante omnia Vulgus, Purpureo primae signatum flore iuventae, Stirpe, animo, censu, Pietate, annisque, vigentem. 20 Quicquid in immenso rerum, Pater, ordine servat, Conspicuumve oculis, aut mentis acum ne longa Discendum cura, celerive ardore, tenendum Sensibus externis, per quos Ratio exserit altae, Signa potestatis, consertaque dedicat usui: 25 Aut intellectu capienda sagace feruntur. Namque ea quisque domi potis instrumenta videre Apta sibi, tribuisse Deum: Quae dissita Tactus Effugiunt, Oculis prendenda sequacibus haerent Multa, Oculis intacta, celerrima concipit Auris, 30 Humano reddenda operi: Sic sensibus inter Mutua concordi florentibus augmina nisu, Cuncta patent, quae Clara Pater vult summus haberi. Ast procul his, nec pauca, enormi lege, recedunt, Solo intellectus comprendi lumine facta. 35 Atque ea, quae, prima ratione ediscite, praesto Sunt homini, sibi quisque apto discrimine cernit: Quippe datis vulgo, primo cum lacte, cuivis Notitiis rerum, quas mox educito sollers Aut monitu seniorum, aut fido discit ab usu. 40 Sensus ut appositae coram sese applicat, ultro Res patet, et quae sit, veraci examine, monstrat. Verum quae facili semota ab acumine, quinque Eludunt Vitae, maiori luce, magistros, Haec ex se nequeunt cognosci, sedula quamvis 45 Cura premat, doctique instet labor impiger usus. Nempe quod haud liqueat, quae sit Natura, quod augmen, Quae Ratio, nulla coram virtute tuenda. Talia cum per se non possint cognita dici, Effectus inhiare iuvat, sic quaerere circum, 50 Quid faciant; quae cuique adiuncta potentia sese Exserat, et penitas vires ostendat agendo. Hinc adeo arcani patefiunt pondera census, Collectoque aperit gremium Natura pudore. Haec mihi per rerum momenta, interprete sensu, 55 Exige nunc Animam; nulla te mente videbis Secretos moliri aditus, aut rumpere nisu Posse, licet nullis parcas sudoribus in rem. Ergo agedum effectus, usumque adsuesce doceri, His rimari adyta, et latebras intrare remotas. 60 Quod tibi ne casso videare audere labore, Blandiloquis causas numeris evolvere pergam. Mira licet Natura Anime, non sensibus ullis Prenditur, esse tamen te Corporis Aula docebit. Quippe, quod aeterna, Corpus, statione movetur, 65 Aut intra sese motum sibi servat agendo, Aut extra alterius vi perpetuante cietur. Extra adeo corpus nulla ratione moveri, Clarior est, quam quae, sententia, debeat amplo Verborum textu vacuis illudere chartis. 70 Nam si momentis quatitur pulsantibus extra Arbitrio alterius, quae tandem causa profundis Visceribus vegetam, sano, dat, iudice, vitam? Unde agitur calor, et vi pectora sanguinis implet, Aerioque aptum pulmonem verbere nutrit? 75 Unde libidinibus iecur in nova gaudia fervit? Nimirum dubio procul in penetralibus imis Mens Animae moderatur opus. Non nobilis illa Vis oculi est, quae visum humentibus exigit antris, Et recipit: sed divino sata flamine Virtus 80 Sensibus in cunctis, rata per moderamina rorum, Instrumenta regit; non ut Natura per ignem Consumptorem adigit sub materiae ordia pestem. Nam si Naturae corpus ratione moveri, Ad flammae censum, deliris dixeris orsis, 85 Qui fit, ut ignis edax numquam, dum constet ab ortu, Desinat a motu: Corpus sed, mente reducta, Non solum vegetis cessat procedere nervis; Verum etiam putri dissolvitur ilico tabe, Ut nequeant sensus reparari momina quoquam? 90 Quare adeo neque Natura rectrice trahuntur Corpora, perpetuo vegetanda per intima motu, Nec possunt eadem externa vi adsciscere Vitam. Sic Anima effectu cognoscitur, aegra teneri Sensibus; et clara sua per bona luce videtur. 95 Hic longo veterum distrita examine, contra Veridicam Sophien, subeunt molimina Patrum. Quippe Animae haud veriti, sine mente, adscribere corpus; Illa pati quoniam cum corpore multa videtur, Et similis dici rebus pote, plurima contra 100 Dissimili capiens quoque imagine: Nempe parentum Corpora, ceu natos, aequalis linea ducit, Sic animae natorum, animabus saepe paratae Respondent patrum, et parent affectibus iisdem. Iam neque corporeis affectio rebus in illas 105 Ducitur, exemptae pleno quae corpore iure Mente volant pura; dein quod simile esse probatur, Et quod dissimili rebus pote vivere censu, Corporis esse rato concludere carmine perstant. Quid, quod ubi laesis crudescunt vulnera membris, 110 Vel quatit angor edax venas, pallore tremendo, Mens quoque tacta dolet; pudor et pavor hanc simul urunt. Talia multa libris veterum deducta Sophorum Argumenta queant sollerti volvere cura Incertae rationis opus. Sic, subdita quondam 115 Sensibus humanis, diversae in turpia sectae Secessit sacra relligio: Mens prodita secum, Dum sua non certa primordia quaerit in Aula, Omnibus erravit spatiis, Verumque reliquit. Pars alia, igne Animae, struxit sibi, semina, discors; 120 Pars ab aqua repetit; non nemo ex sanguine solo; Ex atomis alii, quae sollertissima visa est. Ignotam quinto gens materiam ordine finxit, Nobiliorem atomis, elementorumque quadriga; Unde ortus Dominae rerum, unde parabile divis 125 Ingenium sortitae habeant: Satus aethere solo Hac vigor in mente est, quae despicit astra vagando, Et magnum numeris exscribens tangit Olympum, Cetera, quae, cernens animas alimenta per artus Didere corporeos, et ab his pro corpore pasci, 130 Subtractis langvere, effusis sciscere labem, Augumenta dedit veterum Sapientia Graium, Seponam numeris, et rerum exordia sectans, Corporeo non posse Animam me subdere censu Ostendam brevibus; nec amant longa orsa Camenae. 135 Corporis in gremio diffusam vivere mentem, Et vegetare sinus, et membra inferre movendo, Unius invicti firmatum robore dicti est. Nunc etiam qua sit ratione in corpore, qua non Corporis ipsa capax, suavi tibi carmine prodam. 140 Si, lapis ut lapidi, structae vel machina moli, Artubus erectis Anima adiacet, ipsa profecto Corporei quoque sit census: quia nempe futura est Membrorum vel pars, vel lenta accessio; utroque Spiritibus tollenda aliis, sursumque ferenda. 145 Sed quam ridiculis iaciant dicteria nugis Talia, veridico quivis pote prendere visu. Nam quod erit pro certo ut turpia dicta sequantur; Aut animatum ex se corpus, vivumque cadaver Esse, etiam postquam vitalia summa liquit: 150 Aut, anima quamvis praesente, vigentibus annis, Exanimo torpore ignava horrescere membra: Spiritus incassum cum parte extrinsecus uni Haereat; aut per se corpus sine corpore perstet. Sin alio mistam membris errore putabis 155 Corporis esse capacem, et in hoc absolvere sese, Ut gemino solidam statuat, Mens, robore molem: Scilicet a propria longe ratione fugatam Deicies Animae cum nomine, viribus, ipso. Partibus hic multis nimirum disicit error 160 Simplicitate sua depulsam. Partibus atqui Quod constat varius, idem erit resolubile certe. Quod resolubile erit, quis non fateatur haberi Compositum? Sed ab his Animae Natura remota est. Non divisa etenim per membra solubile corpus 165 Partibus ipsa suis regit et movet: Omnia nempe Externis illaesa malis eadem orgia portat. Aut ergo nulla corpus ratione feretur Mens hominis, divisa vel in diversa recedet Simplicitate sua; varios dicerpta per artus. 170 Praeterea si animam censeri corpore pugnes; Concedes, quodvis augeri corpore corpus Composito, adiecto, vel eadem mole recepto. Quod, si clarividis non vis dare sensibus, ultro Monstrabunt oculi, testesque in scita redibunt. 175 Verum Anima, Imperiis regnans vitalibus artus, Non tumidum corpus, non reddit pondere maius, Aut gravius: contra sed mobilitate decora Elevat, et facili rapit in spatia ardua saltu. Non igitur dices, quod pigra volantibus alis 180 Membra aequat, factisque docet praesentibus esse Corporeorum expers operum, sine corpore corpus. Aut, nova per veteres sectans dispendia noctes, Clara refutabis florentis tela diei. Plura sed attenta super hin nunc mente notabis. 185 Si perhibes animam Corpus, statuisque vocandam: Dic, istud corpus qua vis ratione moveri? Scilicet aut intus orietur motus in illo: Aut extra rerum succedet ope, atque vigebit. Extra autem non est motam te agnoscere mentem, 190 Nullius impulsu visam tactuve cieri. Ut sunt spiritibus vivisque carentia vulgo Corpora visceribus, quae nil retinentia vitae Intus, ab externo mendicant impete motum. His vegetantem animam stupidum accensere notabis. 195 Iam neque corporibus potis haec eadem addita poni, Quae movet interior vis in Vitalia sensa. Namque isthac Animae ratione Animam addere perges. Quod quam iudicio procula asapiente recedat, Ipse vides: nimirum immenso circite sese. 200 Usque secuturis teretes Animabus in Orbes, Inde sequetur et hoc, alia vi mentis egentem Vita, Animam per se delira mole, carere: Atque adeo non iam corpus solum esse vocandam, Turpe sed, adiecta frustra virtute, cadaver. 205 Omnia sollerti quae sunt examine nobis Indagata domi, veterum ne magna relatu Orsa sequens meliore tui te parte lateres, Aut fugeres, inamoena sequens exempla docentum. His incorpoream credis, puto, vivere mentem. 210 Adde quod hoc alio clarum tibi carmine dicam. Nutrimenta vides, quibus usa Anima abicit omne Corporei pastus studium? Ratione diserta, Eloquioque potente, et cultae dogmate Musae, Sancta legens monumenta vetusti, pascitur, aevi; 215 Incubat his epulis, hic doctior omnibus exit, Quae nequeunt Divum divino munere vesci. Quis putet his corpus nutriri posse Deorum Deliciis? vel corpus id esse, quod hisce fruisci Indultu Superum valet, et conamine Mentis? 220 Hinc adeo elucet, quae sint data commoda rerum Spiritum humano. Quae corpore, cetera, constant, Haec, quae corporeis sunt usibus apta, requirunt: Ast Anima haec sequitur, quae nullo tangere pacto Corpus habet. Quod si apta sibi, ceu diximus, ardet, 225 Longe eadem a studiis animae proiecta recedunt. Haec se iustitiae semper-florentis Amori Dedicat, in terris caelestem vivere vitam; Haec in Temperiem, fluxumque arctumque; coercet, Et medio felix florendi tempore pergit. 230 Cetera quid longis opus est evolvere dictis? Non eadem Ratio, non idem census habetur Purpurei Regis, Regum de sanguine creti, Imperium in magnum prima de matre per omnes Educti laudes; qui Vulgi ignobilis, apti 235 Servitio, natique imbelles trudere sensus In declive Chaos, terrestriaque, obruta curis. Quis domitorem, Animum, Vitiorum, oculosque ferentem Ad superos, numeris radioque aeterna notantem Fata Deum, scriptasque humana in tempora flammas, 240 Claudet eo genere, atque illa ratione tenebit. Queis sata membra luto se circumsepta fatigant, Omnia corporeo quae nomine dedita sentis? Unum quis Genus esse Animae cum corpore dicat Quolibet? aut artus dignetur honore caducos 245 Spirituum, solo Domino Patre nempe minorum? Dic age cum longo sapiens Pallore Magister, Non animata, vel ex animi sunt segnia massa, Omnia quae per se sunt corpora, praedita membris? Certe equidem non est ullum hinc te excludere corpus. 250 Nunc, animatane Mens? Non est animata profecto, Aut Anima haec non est, animae quia prorsus egena est; Ut Corpus non est, quod Corporis indiget, aut fit Rite duplex, sociumque iugo sibi copulat isto. Ergo perspicua iam cum ratione videndum est, 255 Numquam posse Animam te animatum dicere corpus. Iam neque tam crasso sordebunt pectora caeno, Ut vivam, Vitaeque per omnia membra magistram, Exanimem dicas, pugnae insipientis amore. Sic qua cumque vigil florentia lumina versas, 260 Corporea absolvas Animas de labe necesse est: Quae neque suscipiunt, quem corpora cuncta, colorem; Quae neque suscipiunt, quam corpora cuncta, figuram. Orta sed hinc alia est, invita Pallade, rixa, Quam brevibus quoque finitam sermonibus edam. 265 Sitne Anima, annon sit, Substantia, disputat in se: Esse sed, atque isto sub nomine rite notari, Arguitur; vicibus quia quod contraria versis Suscipit, atque eadem, praefixo fine, refutat, Omnimodis pote veridice substantia dici. 270 Namque sui retinens, natura perstat eadem, Indocilis non esse quod est: sed plurima in usum Admittit vitia, et Virtutibus addita servit. Cernis ut in iustis, Animae, se moribus addant, Contra etiam iustis: Ut Luxum in devia ducant, 275 Ducanturque vicissim; Hae fixo robore servent Temperiem: Pars magnanimo se schemate contra Instantes furias, in victo pectore, sistant; Pars timide paveant. Sed eaedem haec, tempore verso, Concipiant, totaque alternae mente ferantur. 280 Quare omnes merito sub nomine dixeris isto. Praeterea fieri nulla ratione notabis, Ut, quod sit, vitam capiat, moveatur ab illo Quod non sit. Quin iam dominarin in corpora clarum est Illustres animas, quei non substantia Mens sit? 285 Hoc nisi quis prorsus vesano dixerit oestro, Quod non sit, causam exsistendi tradere posse Illi, quod claris rationibus esse probatur. Aut quod in alterius propria vi sufficit augmen, Esse ipsum nihil! At veterum Sapientia fallax 290 Ipsa suos contra sensus delira reperta est. Sunt alii, qui cum detracto sanguinis imbri Defectu exanimes cernunt mortescere Vitas, Esse animam vano proclamant carmine sanguen. Verum etiam hi fatuo nequiquam turbine pugnant. 295 Nempe eadem causa est Bilis quoque: detrahe membris Seu flavam mavis, seu, crassi fluminis, atram; Intereat corpus. Iam si pituita recedit, Mors sequitur. Anima ergo hominis nunc utraque Bilis, Nunc erit et pituita, alio tibi vulnere, sanguis. 300 Omnia deliro quae cernas ficta labore. Namque etiam tibi multa videre est corpora vulgo Recta suis animis animantum vivere laete, Queis neque sanguinei sit gutta humoris in omni Corpore: quae vacuum sit cuivis nota doceri. 305 Iam quia aqua sine vix vitae sit degere cursum, Esse aqueas: quod si simili ratione secutus Explorare velis, stultum quoque cedere cernes. Nam, sine quo non est Vitalem ducere Vitam, Hoc si anima est, vel ab hoc animae ducenda propago, 310 Certe itidem cibus omnis erit, potiusque profecto. Nempe quod exigua longissima tempora possis Ducere aqua; multo vix inde brevissima victu; Nobilior longe Ceres est, quam flumina, vulgo Obvia per patulas rivos rapientia terras. 315 Atque ubi de summo sumes tibi promptior usu Argumenta Animae; cur non sit ab omnibus aer Hic potior, nulla poterit ratione putari. Nec tamen aeria constant quoque origine mentes. Quippe genus videas animantum vivere, numquam 320 Quod queat aerii spiramina ducere fructus. Hoc genus est monstris, species per mille, marinis; Hoc insecta gerunt communi Nomine cuncta, Orbaque quae pulmone nihil minus aera tranant. Hinc vigil Harmoniam Graeci vult cura Magistri 325 Esse Animam, quia nempe lyrae simile ardua corpus Confinxit Ratio, moderatur consona membra Vis Animae, seseque inter discordia ducit. Sed tibi quali istud monstrare examine possint, Scrutandum dico. Num, quae cum corpore pugnat, 330 Harmonia est? Quis nescit, aperto saepe duello, Contra se niti civili turbine Corpus Atque Animam? Quod dulce illi nam displicet isti, Et studiis vitam miserae pugnacibus opplent. Deinde quid Harmonia est, nisi qui iam tenditur altis 335 Nisibus, idem inis sonus ut repetatur ab oris? Verum Anima haudquaquam minor est maiorve, nec in rem Praesentem pote distendi, aut variarier ex re. Nempe quod esse minor nequeat mens altera, mente. Corporis alterius. Sed ductilis impete chordae 340 Harmoniae ratio, gravibus nunc miscet acuta, Intendit modo acuta, gravi cum pressa sonore. Ipsa quoque harmonia est maiorque minorque per artem; Quod procul est Anima. Substantia nobilis ultra Mens Animi: Harmonia est quod non substantia dici, 345 Per se firma, queat; sed quod sub iure regatur Alterius, extraque aliis accedere noris. Stant alii contra, dia de gente Medentum, Temperiemque Animam florentem in Corpore iactant. At caeci errorum, Medica cum protenus arte 350 Temperiem possint mutatam vertere sucis, Pro lubitu: num qui mentem quoque vertere possunt, Aut mutare Animas? Sic cetera ducere dignum est Ex istis. Si temperies, aetate, labore, Aut studio, aut victu variabilis, undique pendet, 355 Undique mutandas animas pendere necesse Hac fuerit ratione: Ut qui modo, blandior agno, Innocuam nullo Vitam livore fatiget, Iam Lupus, aut crudi procedat roboris ursus, Nempe quod affectus cum mente in verterit apta. 360 Dein, bona Temperies vegeti si Corporis est mens, Semper ea, donec praesto mens, rite fruisci Esse necesse vides. Sed id Experientia frangit. Saepe etiam firmo cum corpore pessimus ultro Innocuos superat. Quod si Mens Corporis esset 365 Temperies, eadem responsent intima summis. At neque quod iusto depensum examine servat Extremum summumque inter librabile Corpus Non potis est contra pugnare, aut ducere pondus. Nil tamen, ut docili monstratum carmine supra est, 370 Usque adeo infestis sibimet concurrit in armis, Quam vi mentis homo, atque exacto corpore contra. Ne qua sit interea, quam possis dicere, prisca Stultitia, intactam, dum mentem ad singula tractat, Pars voluit puri perhiberi corporis ignem; 375 Quod foveant Animae Vitali membra calore. At, cum quottidie flammae exitialia cernas Corporibus nullo bacchari vindice regna, Quis vitam dare posse putet, pugnantia Vitae, Fulmina Vulcani, nullo satianda cibatu? 380 Aethereo quinti quidam de germine ducant Florentes Animas Elementi nectare puro. Verum ubi nos plena poterunt ratione docere, Aetherei quae sint Elementi munia, contra Quas habeant Animae, dotali semine, noxas; 385 Unde pari porro duo dissona lege ligentur; Praeterea quis ab aethereis deduxerit illas Limitibus, cum pars obscena sorte trahantur Plurima, quae dictis Sapientum, causa, repugnat: Nos quoque quae recte contra ponenda putemus, 390 Omnem extra Invidiam placido promemus ab ore. Cassa tamen vacuis infringere brachia ventis, Nec lepidum est factu, nec Regula poscit avorum. Cuncta sed haec, solida retro ratione repulsa, Vana movent Animae, non ullo, bella, periclo. 395 Instat ab ostento Naturae Gloria maior, Quem genuisse virum tanti fuit, aetheris ut se Aequaret numeris, Divumque efferret honore; Cui on ulla dehinc, subtili indagine rerum, Saecla, nec ante parem, cursu volvente, tulerunt; 400 Extremum conata decus, quo mentis Acumen Exseruit divae, Ratio, insuperabilis astris. Plura quid accumulem, vel dictis dicta retardem? Maior Socraticis, ipsoque Platone, magistris, Discipulus, nova bella movet, nova proelia tentat. 405 Illi triplicibus substantia viribus inter Singula divisim propria sub lege tenetur. Prima nihil per se nisi materia, apta creandis Rebus, et his ortum dare idonea, quatenus aptet Materiem, ut dictum, gignendis rebus amicam: 410 Altera forma mera est, speciesque, novabile textum Materiei per quam formatur, et exit in usum: Tertia quae ex Specie fit Materiaque revinctis; Haec demum est animata: Vir haec Sapientia magni est. Inde Potestatis censetur nomine recte 415 Materies; species, iubet, Entelechia vocetur. Ipsa quidem duplex, geminis quoque viribus apta est. Prima quidem veluti contenta, scientia, senus; Altera Notitiae felix Speculatio captae: Illam habitum liceat, habitus hanc dixeris usum. 420 Omnia difficili quae Graiis prodita textu Suavidicis Erato iussit me exscribere dictis, Suavidicis dictis, quae postera Vatibus aetas Comparet antiquis, Cedroque merentia signet. Mens igitur perhibenda Scientia nomine primo est, 425 Nempe quod est Anima, hoc ipso somnumque videbis, Et vigilis studii florentia ducere sensa. Iam vigilare vocat speculari. Somnus ut huius (Non adeo fungens nunc se) respondeat usui. Atque prior propriis quia prima scientia semper 430 Usibus est, ideo prior Entelechia vocatur Rite viro species; usum signante secunda. Exemplis, Oculus, claris, tibi signet utramque. Vis visus prior est, Oculus qua cernere possit, Functio quam: species illa est, prior Entelechia; 435 Functio iam visus censebitur altera recte. Ergo dehinc, qualis, loca qui modo matris adultae Evasit, catulus, neutram tenet Entelechiam, Vim saltem capiendae in Vitae lumina profert: Sic Animae capienda putat Mysteria sensu. 440 Scilicet ut, sensus cernendi, oculum acer ab Ortu Absolvit demum: sic dum se corpore miscet Ingenitam, Mens, sic animal quoque conficit ipsum. Ne qua umquam sine corporeis Mens artubus adsit, Corporei sine mente artus neque vivere possint. 445 Illa etenim corpus non est, sed corporis apti Est Anima, hoc Animae iungendum Corpus herili. Illa nihil per se, propria vi nulla putetur, Corpore sed iuncto demum Mens rite vocanda. Verum adeo excludens generosae Partis honorem, 450 Hanc Animae adsciscit solam argutissimus auctor, Apta pati quae sola aliquid: Rationis, omittit Vim male, participem. Sed enim mens tota decebat Humanae molis sermone hoc clara reponi, Toto equidem, non parte carens meliore, notanda: 455 Futilis hinc alias argumentatio vulgo Nascatur, si pars ignobiliorque minorque In praeiudicium melioris tracta profane Excludat pretium, contemptaque munia iactet. Porro potestatem vivendi, corporis, error, 460 Artubus adscribit, prius ac mens insita regnet; Nempe potestate in sese retinere capaci Vult vitam corpus. Quod si concedere pergas, Hoc quoque credendum nulla ratione reduces; Nempe potestatis quae nomine, Corpora, vitam 465 Secum habeant, actu prius esse ea Corpora, quae sunt Corpora: sed nequeunt actu quia Corpora dici Ante, habeant formas quam, quas mens addita portat; (Scilicet est quoniam generalis censio cunctis Haec data corporibus, quod materiae, omnibus orbae 470 Sint modulis, possunt quae QUALIA nomine dici;) Ergo etiam nullo credendum est ordine fandi, Quae proprio careat actu, rem, gignere posse Ex se aliquid; quae Pierio tibi nectare pergam Clara, recensetis veterum, contingere, fastis. 475 Tu subtilem, animo per scita sagacia sectans, Ambrosiis, Animae, Rationem disce Camenis, Egregium iungens Nemesi haec ad sensa libellum. Quod si ergo corpus solo pote munere dicas Esse potestatis, quanam ratione potestas 480 Sola potestatem pote corporis intus habere In sese vitae? Duo quae diversa recenses. Namque Animam non est citra usum, corpus, habere; Nulla argutandi quod possis lege negare. Namque etiam somno dum corpora fessa recumbunt, 485 Utuntur tamen hac, nec munere prodita cuncto Mens vacat: Ergo ubi tum est, sola cum nempe tenetur Illa potestate, ut dictum est, sed mente sinistra? Certum exhinc non esse cui Vim posse creato, Actum vivendi citra, quia formaque visque 490 Est Animi Vita ipsa, aeterna annexa catena. Corporibus sed adest alio non munere vincta, Hoc nisi, participat quod vim, de mente prosectam. Hinc modo collecta certum ratione videbis, Nullo Animam pacto pote corporis Entelechiam 495 Pugnacem monstrare Sophum: Substantia Vitae Cum non sit corpus, nec sit nisi nobilis actu, Hanc citra quia id exanimum est, licet artubus adsit. Sic Anima est per se, sic Corporis orba, cui se Inicit, haud Species, nec Forma, nec Entelechia: 500 Quippe etiam privis effectibus apta moveri, Et dare non uno contraria turbine vota; Quod Species, quod Forma, nequit, quas cedere clarum est. Nam specie mutata, in qua res differat a re, Mutari ipsam rem, clara ratione videtur. 505 Ast animae, ut dictum est, vitia in contraria currunt, Virtutesque sequuntur, et in sua facta repugnant; Sunt alia a formis igitur, Substantia per se. Saepe quidem hac miseri perculsi corporis artus Pertendunt niti, contra mens effera raptat. 510 Saepe etiam mens hac fertur ratione potenti, Qua contra corpus nulla vi ducere possis. Sic numquam. Formae subiecta in munera pugnant. Pugnarent alias species quoque; certaque rerum Nulla foret facies: quia, non resolubile textum, 515 Discidio dubias dubio conscisceret, inter Regna potestatis, non interitura vicissim, Tota nisi extrema moles cum clade periret, Tertia quam inferret victa vis maior utraque. Praeterea corpus si posset habere, quod addit, 520 Signa potestatis vivendi solius ex se, Ut Species sero, mens, isti excederet extra Materiae: cur non motus quoque dicere perstat Esse potestatem, sine mentis, in artubus, usu? Quod bene ridiculum est: Compactos scilicet artus 525 Ex Elementorum compage negarier haud est. Iam si Elementares quoque motus corpus haberet, (Quod si habeat motum, per se sit habere necesse) Qui posset constare? Elemento scilicet isto In declive premente, illo rapiente per auras, 530 Parte tenente alia atque alia retrahente, duello. Quod si Elementares motus non esse putabis, Nulli aderunt, nisi quos, facto iam corpore, mentis Aura dabit, quae nil Elemento debeat omni, Sed citra pugnam moveat moderamine molli. 535 Iam corpus si corpus habes, immobile quamvis, Materies non illa aderit, quae vivida vitae Signa, potestatem vivendi nutriat intus. Orba etenim motus est materia: hinc quoque certum est Proposita ex primum ratione, huc usque reducta, 540 Corporis ignavi species non esse docendas, Sed per se natas vis, per se vitipotentes, Illustres animas, diis aequiperabile germen. Nam Species sine Materia nil esse notatur. Materies omnis citra Speciem, sine vita est. 545 Sive potestatis peccans hanc nomine claudas, Sive actus, quod verum antehac docuisse recordor. Nulla potest Ratio sine motu fingere mentem, Cuius in interitum status it; Natura repugnat. Solis ut aeterno Natura est volvere motu 550 Alipedem caeli per magna Palatia, Currum; Nempe quod ex sese Mens vi nulla incita, semet Et movet, et nullo potis est se sistere puncto; Utque quod est, semper, cum desinit esse, fuisse Dicimus, amisit quia Naturam atque recessit: 555 Sci cum perpetuos Animam quoque sistere motus Dixeris, idem illam defungi dixeris una. Iam si Corporeis sola ratione teneri Posse pote statis nutu perhibebis in antris, Has prius ut damnes motu et statione, necesse est, 560 Describas, idemque una Ratione, perisse. Unde iterum nectit non eluctabile textum, Contra scita Sophi, Sapientia; nempe potestas Nulla quod extra animam Vitae pote corpus habere, Census in actu animae motuque absolvitur omnis. 565 His cum subtili perit Entelechia colore, Infucans mentes, Formis, Speciebus, ut, harum Intuitu, obscuris Natura excederet ausis. Vita, animam citra, ceu non est ulla, ita motus Spirat ubi mens est; Si Vita est corporis, ergo 570 Non species, Anima est, constans substantia per se, Atque orbum in corpus vitalia lumina portans. Quae non futilibus progignitur artubus intus, Materies quorum sit Vitae prima Potestas; Magnus Aristoteles in quae deliria peccat; 575 Nempe, quod infandum dictu, motuque carentes Et Vita penitus, motum producere, causas, Et Vitam: motumque, pari qui Sidera perpes Orbe sequatur in Orbem, et cum statione recedat; Vitam illam, sancta quae vi Rationis Olympi 580 Transeat incubitus, extraque hunc numina cernat. Quam partem almae Animae tractans, haec, maximus Heros, Aut speculari in se proprio debebat honore Perfunctam, vel non caecis haec didere dictis, Queis ignobilior neque vis pote rite teneri. 585 Nunc aliis opus est scitis advertere mentem. Quae Schola divinas numeris includere mentes, Et regimen caelorum, et terrae pondera, suevit, Haec eadem mentes hominum, ratione secunda Absolvit numeris, et in horum Iura redegit 590 Qua potuit, nova connectens deliria nugis. Quae iuvat, ut properanti examine transita, contra Pauca loqui, Verumque suis ostendere signis. Non, Anima, est numerus: Numerus par pollet et impar; Continuus non est; addendo crescere novit; 595 Ni iungas alios, immobilis haeret in uno, Natura fixus propria, nec mutat honorem Nativum, nec se potis in contraria ferre, Ingenium retinens sibi nec quandoque repugnans. Vis Animae contra nec par capit esse nec impar; 600 Est quoque continua, atque addi nihilum sinit ad se; Ipsa sibi ex sese numquam non mobilis, ipsa Motum in natura penitis vitalibus aequans, In vitia et Virtutem, atque in contraria vota Flexilis, et secum non una in proelia pugnax. 605 Haec obscura aliis, implexaque carmine longo, Sufficiat brevibus clare dare condita dictis: Scilicet oppositis ut Veri gratia falsis Emicet, et nullis vigeat fuscata tenebris. Ut cum dura silex Chalybem ferit; ignea pulsu 610 Prosilit in vacuum scintilla, et lumina portat, Fomite cum levi, strictim breve semen in altum Subicit, augmen agens, flammamque ad sidera volvit. DE ANIMA, LIBER II. POstquam fixa solo fundamina duximus inter Instantes furias ventorum et flabile murmur, Clarum uti veridicis firmet Sapientia dictis, Esse Animam, nec id esse, vagis quod dissita Vatum 5 Carminibus, veteris sciscit Sententia Musae; Verum nobilibus spectatam viribus intra Corpus habere locum, cum sit substantia, motu Perpetuo caelorum Orbes imitata volantes. Illa sed haud oriunda infirmis artubus, ut sit, 10 Utque capax rationis, ut aequiparabile nomen Divinis animis, Vivae ut Deitatis imago, Hinc tibi iucundo clarescet carmine: quisquis Mortales contemnere opes, tua quaerere tecum Regna cupis, felicem in se absolventia Vitam. 15 Principio ratione animas florere potentes Vita docet communis, habens inventa tuendae Multa sibi: quae forte aut casso didita casu Non possint dici, longo cum tempore demum Sensibus occultis in lucem tradita migrent; 20 Praeterea neque sint, quas non probet usus, inertes, Multo exercitio et speculanti mente repertae, Egregiae morum, et subtilis acuminis, artes. Scilicet utilibus quae sunt data censibus apta, Laude vehas merito; quae sunt laudanda, probabis 25 Non citra Rationem in venta; notabile Numen Mens Rationis habet, quae, laudibus apta, redegit Usum in communem, non uno, munera, cultu. Namque ea corporeis exponere, ferre sub auras, Sensibus haud ulli liceat, cum regula certo 30 Fixa gradu in praesens sensus decus occupet omnes. At longe quaerenda, et acuto lumine mentis Indaganda diu, nec tactu prendere possis, Nec gravis auditus affixo robore membris; Non Oculis, licet altam, Aquilis aequabilis, aethram 35 Praepete traicias visu: primordia densa Nocte latent, Animae, solum ratione potitae, Divina venit huc vis alite, fulgure dextro. Haec tibi iam clara melius virtute patescent. Septiforem vultum, totoque e corpore tactum, 40 Unde adsunt sensus, distincti in tempora quinque, Omnis odos, omnis visus, quemque imbibit alta Aure sonus, tactuque illudit prensile momen. Utpote tam nocuas non est distnguere vires Sensibus herbarum, quam nobile quicquid in usum 45 Communem, Natura, salubri robore gignit: Hic nisi mens sollers aequalia dividat inter Vulta notans rerum; quo sunt bona tincta colore, Hoc etiam mala sunt; qua sunt nocitura figura, Hac itidem bona sunt: Nec Sensibus ater ab ullis 50 Prenditur aut leti stimulus, vel Gratia Vitae. Hic indagatrix Animae vis, sin gula mira Sedulitate probat, nunc vires discit abusu, Nunc inopes stabilit, von iunctaque divite censu Manca beat per se, et Vitae pretia aptat utrimque. 55 Haec Ratio est, tam dira potens secernere, quam, quae Utilia, egregiis usu sacrare periclis. Sic adeo longe speculatrix ardua Sortem Explorat dubiam, cum sit certissima fessis Cedendum membris, omni molimine contra 60 Nisa, fugam cavet, et dilectis artubus haeret. Contra praecipiti corda effera saepe tumultu In sua damna furunt, et fata morantia raptant. Sensibus interea famulis mens utitur in rem, Cuique aptans, natura quod aptum cuique ministrat. 65 Ipsa, gubernatrix speciosi corporis, intus Egregia clavum Pietate per aequora servat. Quod nisi vis maior, vel deficientia membra, Sive adeo ipsius alta Animae depulsio, fatum Iussa sequi, officio fraudet vel turbet adepto, 70 Multiplici casus varios ratione refutet. Sed, sibi ne placeat, deliraque somniet, utque est Mira suae, quacumque licet, virtutis amatrix, Imperium in superos ascenso affectet Olympo; Corporeis aliqua morbis obnoxia, certo 75 Tempore deseriturque, et tota vocantibus alto Nutibus Omnipotentis inertia subicit ausa. Unde exacta putans sollerti indagine contra Aspera Consilia, et Fortem fabricare dolosam, Saepe sua sese primam ambitione fefellit. 80 In reliquum et sensus, et Corporis instrumenta Dirigit in vitam, distinguens dextra sinistris. Sic mentem imposuit Rectricem in munia Vitae Mortalis, ducta ex alto Ratione potentem Praeteriti meminisse, in praesens esse sagacem, 85 Prospicere inde futura aliqua, Casusque cavere, Omnipotens; Patrioque fovet sua dona favore Vis Domini immensi, caeli terraeque Creatrix. Mentem ipsa aeternis regit et moderatur habenis, Mens summi imperii: rerum Regina minorum 90 Huic famulos ultro novit submittere fasces. Sed quia res facili patet omnibus ista notatu, Qua Ratio sua quemque rapit, decurrere denso Parcam cum populo; Super est intacta Coronae Gloria, Pierio princeps quam vertice Pindi 95 Purpureis carpam manibus, Christi inclitus augur. Interea facili libamus singula cantu: Ut Mens nempe Animam, Mentem Rationis ab alto Relliquia caelo a brutis distinguere norint. His etenim in Vita fructum consumere Vitae 100 Spreta Voluptatum series de corpore monstrat. Nos etiam quae parva, Deo servante, relicta est, Alterius Vitae, Pietas, incendit amore; Ne sapiamus humum, sed celsa ad sidera vultus Conspicuum sectemur honorem. Ita plurimus auctor 105 Imminet in sese suaque argumenta secutus, Se doctore, caducarum sola putria rerum Proicit, aethereas animo subvectus in oras. Sic carum superis hominem, Ratione magistra, Invenere Sophi, quamquam se nubila sensus 110 Obscura, nubes, procul in caligine ludat. Huc tamen auxilio magni delata parentis Ascendit, ne Vitam istanc absolvere credat, Quae se digna videt: Veteris ludibria Pagi Detestata procul, Satanae figmenta maligni. 115 Huc miserata tulit Naturae, Gratia, Curas Caelestis, iussitque modos agnoscere fixos, Constitit hic, nec enim penetrabile cetera pondus Arcet, et immanes suffixa repagula postes Obiciunt: Hinc namque orta est Adamantina Fati 120 Fabula, et in triplicem Lex abstitit una sororem. Hactenus alta patent. Sed, quae via lubrica Lunae Secernit superis, vigilaci indagine mentis Comprendisse licet. Non sensibus ignea parent Sidera, nec visu distinguitur altus Horizon, 125 Aure nec assidua velox concentus in Orbem Perpetuum, sacris sese super Orbibus urgens Discitur, aut caelos vis inclinat propinquat: Sed Ratio excelsae mentis, flos Lucis Olympo Associat genus, et memorem in primordia lactat. 130 A Ratione adsunt arteis; compendia prima Ipse favens genitor miti subiecit Amore, Cura sed exactis per debita momina metis, Constrinxit, iussitque usu laxare revinctas. Tradita bis denis mundi miracula signis 135 Bis iunxere duas, speculanti mente, figuras; Nec satis Eloquium est Elementa per omnia paucis Deduxisse notis; calamo iunxere papyrum, Feta Pelusiaci spoliantes littora Nili, Corticeisque novas foliis scripsere loquelas, 140 Ut constent Patrum, sancta Nepotibus, orsa. Hoc Ratio divina facit, non cura, laborve, Non aliud quodcumque vocamina fervat ab usu; Non, quae tresque duosque gubernant, pectora, sensus. Plebs procul in foribus, fida statione, ministrans, 145 Affectusque regens, atque improvisa caducis Avertens oculis rerum ludibria longum. Excubat: Ipsa caput Mentis sollertia servat. Quae tibi non ideo bis iam repetita canuntur, Nuda quod in numeros se pondere nomina trudant: 150 Sed quia res pretii est magni, nec dicta priorum Ingenio artificum, Latiisve exscripta Camenis. Quid loquar in mediae descensum viscera terrae, Turbatasque imi sedes Acherontis opertas, Ut medicaminibus sollers industria Vitam 155 Instrueret, centum pulsis e viscere morbis? Hinc secto Naturae utero, rude, massa, metallum In lucem rapitur, quam lentis ignibus audax Solis in officiis Podalirius excoquit, ut, quae Vis virosa latet, fumos desudet in atros; 160 Flosque salutaris, flamma cogente, nitescat. Haec adeo, si vera velis sine felle fateri, Nequiquam contra stridentibus undique Larvis, Sola Animae possint in Condita cuncta docere Imperium, famulasque Elementorum abdere vires. 165 Nempe hominum manibus terrenus agentibus Ignis Cogitur in parvo Solis praestare catillo Officium, et, crudo longum abscedente veneno, Caelestem victis medicinam expromere morbis. Adspice, cum iratis depugnant aequora ventis, 170 Et, Tempestatum vi concita, nubila tangunt: Horret humus, pulsusque insanis fluctibus aether Mille armat contra, diruptis nubibus, ignes: Has tamen in furias abit, atque dolatile lignum Opponit caelo pelagoque, homo, grandibus ausis. 175 Nec caret Eventu sollertia: Praescia caeli, Atque ipsae Luna, reliquisque sagacior astris Argumenta capit: facies quae quando futura Aequoris incerti, quod nec sua Numina norunt; Aeris indiciis, volucrum clangoribus, albo 180 Aut rutilo documenta notant e Sole futuri. Ipsorum ex animabus, et haud tum turbine nato Coniciunt ventos Zephyrorum, et mille repertos Exscribunt numeris, gracilique in pyxide condunt: Pyxide fatidica, longe quae immanibus antris 185 Fortior, Aeolii servat tot Flamma Regni. Ecce apicem in medio tenuem: quis viribus hic sit Scire cupis? per utrumque polum vada caerula regnat. Hoc duce in immenso securus Navita terrae Ambulat Oceano, Mundoque et Sole relictis 190 Novit iter reditumque in certas dicere luces; Absint dira modo ventorum proelia et undae. Hinc varii partes florent socialibus Orbis, Mutuaque alternis iungunt commercia velis. Miratur Natura parens, Clementia caeli 195 Ridet, et egregiis favet omnis machina coeptis. Quid choreas magni spectas, mirator, Olympi, Astrorumque immensum agmen, recavumque theatrum? Sunt homines, tibi si non haec data cura docendo est, Qui motusque modosque, ortusque obitusque, viasque 220 Effectusque apto sic mentis acumine dicent, Ut coram experti. Radium cum pulvere iuxta, Atque abacum tereti postium cum termite, cernis? Hi tibi dimensi narrabunt omnia mundi Ad numerum spatia, ut certis supera invia metis 205 Dispescat Natura solo. Pede maxima parvo Machina censetur, digitisque tenacibus haerens, Ad numeros magni veniet distantia Solis; Quot Iovis a regno, quot saevi a fulgure Martis, Quot Veneris miti stes, percontator, ab Aula 210 Passibus, edicet; nec et hic errabit, amussis. Iungere mille modos, inventaque dia liceret, Queis Ratio Mentis valeat divina probari: Blanda sed in brevibus floret mage Gratia dictis. Hincque suos aditus ad magni sacra Tonantis 215 Ipsa notare potest, cognati haud inscia caeli. Ars siquidem cunctis ceu pendet ab artibus una, Sic reliquas docet una omnes, et ab hisce docetur. Nec quisquam stupidi tantum torporis hebescit Segnitie, ut, nullis quae sensibus apta videbit, 220 Sed longe potiora, ausit submittere sensui. Sed Ratio una valet tantas comprendere moles: Alta aeternarum subit haec speculamina rerum, Datque aevi partem sic participare futuri. Suavia nunc facilis nectens modulamina Musae, 225 Quae sit origo Animarum, et fons sacer, unde profectae Imperium in terras pontumque extendere norint, Expediam tenui psalteria pectine tangens, Laudibus ut Domini pars haec quoque consona cantus Hactenus intactae celebret mysteria Pompae. 230 Nempe, licet pretii non sis plane inscius, in rem Ut venias ipsam, nec fundamenta notandae Ignorare opus est; sed uti tibi maxima constent Principia, et generis pateat successio longi, Stirps noscenda venit: de stemmate gloria surgit 235 Non dubitanda viris. Quamquam mens, conscia Lucis Aethereae, nulla genitrice, parente nec ullo Venerit in Vitam; Domino, sed, facta creante, Non sit nata, genusve alio de principe ducat, Ceu vetus, abnormi nectens deliria lusu 240 Argumentorum, bacchata est, haeresis, in se; Haeresis ex alto natam quae semine iactat Aeterni Domini, quoniam immortalis et ipsa est, Sed gravibus Christi defensa Ecclesia dictis Victorem egregium multa cum laude coronat, 245 Hesperium Vatem, quo debellante vetustos Roma Deos, Aramque inopem Victoria fugit. Frendet, et hostiles acuit furialiter iras, Eloquio pollens, et rerum, Symmachus, usu: Prosubigit pede conculcans hunc Regula Veri. 250 Salve invicte Virum; salve o invicte Deorum Praeco, lyraeque potens, Olor o placidissime Christi, Non solum anticipans blando tua funera cantu, Sed gratum Superisque, virisque optabile, Carmen Nec spatio mundi, caeli nec circite, sistens, 255 Turbine nec redeuntis in extima temporis Orsa. Principio duplex sententia originis ambit Notitiamque Animarum, et dicta docentia pangit. Altera de genitore venire in lumina Vitae, Altera ab excelso missam concludit Olympo. 260 Haecque placet, multis erroribus illa fatiscit. Nam si mentem Animi cum semine sumere dices Infantem a patribus, mortalem dicis eundem. Si generando etenim producitur, haud fuit ante, Incepitque ortum nascens: ita fine necesse est 265 Solvatur, qui cuncta abolet quae nata probantur. Sed regerunt, transfundi animas, non trans generari. Sic igitur peccant. Quod transditur, aut sibi totum Demitur, aut ex parte aliqua. Si dicere totum Institeris; sane qui transferet, ipse peribit; 270 Non retinere potens, quod proicit. At tibi partem Transfundi mentis quis vadet, id insimul audet Persuadere, Animae Naturam protinus esse Dividuam, in multasque abscedere posse minutim Particulas, quoniam multos homo proserit unus. 275 Quod si concedes, quo tandem examine rerum Non et mortalem statui, indoctissime, vinces? Praeterea discindi, et plura in frusta resolvi Quod poterit, QUANTI subeat vocemque notamque. Verum Anima hoc procul est, nec limite clauditur isto; 280 Consensu quod constituunt schola prisca recensque, Nec poterit quaquam solide ratione negari. Deinde patet cunctis, si mens transfunditur, actum Sentiet hunc Genitor, cum corpora semine iacto Afficiat non parva, Deo statuente, Voluptas. 285 At nil tale pater, nil dicet candida Mater. Cerne dehinc quam multa mali vis corpora verset, Prolifica semente diu quandoque retenta: Innumeri hinc veniunt morbi, caligine lumen Fuscatur nitidum, gravis auribus incubat ardor, 290 Inflantur renes, exscendit vitrea bilis, Putrescit sanguis, horror quatit ilia caecus; Quaeque alia hinc oriunda docet medicabile dogma Tanta mala, ut quandoque etiam mors dura sequatur Ergo queas animas tot dicere tantaque iusto 295 Tempore, non missas aliena in corpora, privis Visceribus patrare mala, atque affligere semet. Adde quod humano tantum est in semine pondus, Ut latice in iectum mox submergatur aquai, Quod, si Spiritibus tantis, tam mente potenti, 300 Fetum esset, nulla fieri ratione valeret. Nam sincera animi Vis est gravitatis abhorrens; Nec tenet hanc tellus, nec faex depresserit ulla. Non magis ac radios siquis comprendere caeno. Aut vincire loco velit, aut immer gere caeno. 305 Non etenim hic Elementi aliquid, non pressile, non quod Laxarive queat, vel stringi viribus in se. Praeterea, cum sede sua demota veniret In partes alias, ut opinio frivola narrat, Nec tamen obtinuit scitis errantibus umquam; 310 Numquam etenim Verum sine defensore repertum est: Dic mihi, magne Pater, quo pacto libera non se Vis animae efferret procul in sublime; priusquam In loca; quae vobis sunt huic adscripta, mearet, In partesve alias? Certe, ratione iubente, 315 Credibile haudquaquam est, ita se mutasse volucrem, Naturamque suam simul excussisse semelque, Maternis uti mox, veluti suffixa, maneret In sinibus, magno ceu massa pigerrrima clavo. Porro adeo, patrio mens si cum sanguine iunctim 320 In latebras veniet genitricis; in impete iactus, Vitales motus sentirent intima claustra Matricis, quia nempe caret mens concita motu Nullo umquam momento. At post rata sacra Dionae, Ambiguum, idque diu, maternis sensibus haeret, 325 An concepta sit infantis patratio, vel non. Id vero fieri non ullo tempore certum est, Ut simul, arrepto cum semine, vulva moveri Spiritum anhelanti rapiens sub viscere fixum Sentiat, aut documenta sui praesentia monstret. 330 Sed longis exhinc spatiis, sed tempore multo, Vitales genitrix tibi dicet amabile pondus Moliri, sensimque leves extendere, motus. Consonat hunc scito, quod, cum conceptio facta est, Non pro homine in Mosis mox Embryo Lege tenetur, 335 Sed primum tum, cum Vitam susceperit extra; Quam ductu Naturae, et docto examine rerum, Caesareae descripta sequi rubrica notatur. Subiciatur et hoc, si corpore pulsa paterno Exit, et hinc aliorsum Anima proficiscitur ex hoc, 340 Aut invita excedit eo, vel sponte, volensque; Tertia nulla potest se causa his iungere binis. Invitam si dicis, id inde sequetur, ut ipsam Progeniem nulla ratione potissit amare, Restiterit patrio quodcumque in viscere mentis. 345 Quippe coacta illam cum progeneraverit, et se Parte sui pariter spoliaverit, ut canit error. Nempe quod haud ultro, sed vi torquente coacti, Liber ut est hominis super omnia Spiritus ausa, Conficimus, factum dum nolumus, omnia supra 350 Odimus, et nullo affectus dignamur amore Quod si sponte sua Mens exsiliisse putetur Hactenus e cultis laribus, censere necessum est Invitam hos habitasse, et iam gaudere relictis. Utraque res ea in absurdis consistere nota est. 355 Nil igitur superest, nisi et haec quod causa repugnet, Traduce ne credas Animam cum sanguine mitti In sedes alias; sed, solo Numine, postquam Conceptum manet in materno viscere semen, Atque auctum in Vitae venienti habitabile germen. 360 Quod tibi mox longo narrabunt carmine Musae, Cum iam defunctae fuerint praesentibus orsis. Expediunda etenim est concepti regula Libri. Porro ex corporibus si mens cum semine posset Corpora in altera transduci, ratione volente: 365 Hoc itidem sequeretur, ut exhausto semel omni Semine, homo vacuas vitam exhalaret in auras, Nempe eructato cum viru flamine toto. Sanguinis ut siquis, quod habet, vi vulneris alti, Aut alio quovis, ut sunt mortalia, casu 370 Egerat, omne simul, parvove exstillet ab ictu, Protinus hinc venis arentibus, aeger anhelans Oppetit, et frustra vitam retinere laboret Paeoniisve herbis, aut qualibet arte medendi. At numquam hoc factum est, quam vis intensa libido 375 E penitis latebris, virus genitale trahendo Exspuerit, sic ut possit restare nec hilum; Quod ter concubitus repetiti, vel quater, ultro Veridica nisum cunctis ratione probabunt. Non tamen infitior quosdam cum semine vitam 380 Effudisse etiam, sed rara exempla feruntur, Atque aliis causis eadem assi gnate recedunt. Nempe Apoplexia quod vel morbi dira caduci Ad nimios motus letale accesserit augmen. Huius vix denas licet invexisse labore 385 Historias magno; cum quottidie accidat illud. Scilicet in tantam rabiem veniente Diona, Ut noviens aliquis male dulce peregerit una Nocte nefas, et ab hoc sit Gloria parta duello, Gyam sibi magnatum magno aere paraverit ordo. 390 Nec tamen hinc vitae est initum discrimen, et ingens Herculeis adiecta laboribus inde corona est, Quinquaginta una gravidis quod nocte puellis Addiderit facinus longis memorabile saeclis, Prima harum geminos, pariter pariente suprema 395 Quod nec, inops veri, frustra est commenta Vetustas Graecia, cum Princeps Romani nominis, Heros Belligeris, Proculus, non ignorabilis actis, Ipse suas cantet laudes; quia victor in unda Nocte decem exuerit captivas flore puellas 400 Sauromatas, intraque dies quinosque decemque, Ipsas centum adeo spoliarit nomine solus Virgineo; res digna sacris accedere fastis. Quid quod prolificae tantum virtutis in herbis Esse sibi notum memorat Theophrastus; ut idem Aliter est in | theophra- | sto, inque Na- | talis Comi- | tis Hercule, 405 Sustineat septem decies homo corpore firmo, Concubitus iterare, atque inde abscedere sanus. Proh hominumque Deumque fidem, si traduce dicas Posse tot ex una tantillo tempore, iacta Cum se mente, Animas nullo prodire tumultu: 410 Quantum hominum vulgus, una ab radice profectum, Inicias mundo! Sed inepta, Inscitia, veri, Futiliora etiam vacuo commenta cerebro est. Porro ex corporibus si mens transmissa veniret, Haec eadem prius ex toto collecta subiret 415 Augmine testiculos, et sic descenderet ex se. Quod quam ridiculum sit dicere, quodque repente Mominis in parvi articulo deserta sederet Totius reliqui compages corporis, unus Quisque videtque animo, et sensu fateatur oportet. 420 Et quanta hinc oritur series absurda notandi? Post hinc sic statuas, si mens cum sanguine posset Corpora in altera traduci, ratione volente, Hoc itidem sequeretur, ut alti longa parentis In sobolem, si non ipsa Experientia, saltim 425 Dexteritas ita, et in genii prodiret acumen, Ut numquam stupidus docti procederet ortu. Et contra, nullo stolidi de semine pollens Iudicii, quod utrumque palam et doctrina refutat Et labor humani, semper variabilis, aevi. 430 Praecipue Veneris cum sit tam grata Voluptas, Cum duo conveniunt se vere pectora Amantes, Ut penitis acies simul evibrata medullis Funditus in genii, cum semine bulliat extra. Hoc siquidem poterit quis sana mente fateri? 435 Hoc ultra clarum est, Veneris post proelia saepe Floridiorem hominem, excussa ceu faece notari. Faex hominis animae sic insit, et illa gerendo Sordibus ex spurcis prolem contaminet ortam; Sicque genus totum, successioque integra prorsus 440 Sustineat mentes, non claro e sanguine natas, Sed turpi ex spuma, aut male olente cruoris amurca. Haec longis late poterant protendere Musae Carminibus, salsisque insulsa infringere dictis Dogmata, queis animos effert miserabile contra 445 Ausa Deum contra, nullo tibicine fulta, Erexisse caput; brevitas sed amabilis obstat. Sunt alii, qui cum nullius origine niti Praeterquam Domini, mentes fateantur, inerrent Alterius laqueis, deluso pectore, sectae. 450 Namque uno dicunt Regis sermone creantis Omnes, corporibus nondum ortis, esse paratas In longinquum animas, ipso in terraeque polique Principio. Sed enim tanto quid tempore dicas Has, minime unius patientes otia puncti, 455 Interea fecisse animas? An segniter ergo Torpuerunt, cum nondum oneratae Carceris essent Moenibus his lutei, sed libertate potentes. Cum modo, mortalis devinctae crate sepulcri Officio invigilent mandato, et iussa facessant 460 Sedulitate Deo placita, numquamque remissa? Atqui nil potuit mens, orba satellite cuncto Efficere: Ergo neges in rerum stirpe fuisse; Quippe nec officium hic nec servitia apta fuerunt At, dicunt, si post corpus prodisse docebis, 465 Florentes animas, hoc deteriore notandas Conditione simul statues, quam corpus habetur; Nempe quod antiquo potiori iure dictam Nobilitas, quam quod modo prodit in ordia lucis Hoc etiam male: Nam pretio censita vetustas 470 Si potiore venit, quam quaeque recentia, certe Nobilior Satanas humana mente putandus, Quae tamen afflatu simul est producta Iehovae, Effigiemque tenet, longe omni Daemone maior. Deinde licet reputes: maiestas tanta animarum est, 475 Ut nulla ratione ferant aequarier ipsas Terrenis domibus: Quarum commissio nulla est, Harum etiam pretium non auget longa vetustas. Haec quoque sic collapsa fugit sententia Verum Multa dehinc veniunt ludibria, qualibus aegros 480 Somnia concipilant sensus, cerebrosaque dictat Secta antiquorum, non unae gente, Pelasgum: Quae, licet aerea Vox ferrato prodeat ore, Pectoraque aeterno constent adamante, relatu Sint tamen unius non enarranda Camenae. 485 Tangere nec tantum Camerinae futilis oras Sit labor exiguus, nec quodam gratus ab usu. Quare stulta, meris gravidata, Volumina, nugis, Seria propositi non turbent scita libelli. Scaena puellares adeat ridenda loquendi 490 Naeniolas, soccumve levem, grandemque cothurnum: Aut qua molle nitens, Milesia, mulceat aures Fabula Semivirum, cum tristi Schemate Othonum, Ad crepitum nummi qui fingere carmina norunt. Tanta hodie quorum seges omni enascitur agro, 495 Ut iam, non sanis par artibus, alma Poesis, Undique in exilium, ceu femina turpis, agatur. O Superi, quam prisca aliter censere solebant Ad Hebr. XII. Saecula Magnatum, Summis queis proxima Divis Aequa colebantur sanctorum pectora Vatum! 500 Quid mirum, sed enim, nostra hac aetate rebelles Moribus antiquis Praeconem expellere Reges, Rarus in his cum sit, qui, laudatore potitus, Laudandum quid agat, castigatore remoto. Ergo iter in vitiosa patet conamina vulgo 505 Liberius. Vetus est: Laudari credit ineptum, Qui laudanda negat facienda. Haec regula constet. Verum postpositis Satyrae sub munia larvis, Nunc aperire iuvet, verax quae Gratia dictat, Nisa Dei effatis, et firmo robore rerum: 510 Nempe ubi conceptus materna in viscera sanguis Accepit formam patrii de seminis usu, Tum demum immitti caelesti munere Mentem. PRima quidem Sacris reverentia debita libris Praecipue docet, atque, aeterno carmine sancit, 515 Quid credendum homini, confutandumque, probetur. Sic igitur, doctor Mundi, mysteria nemo Caelica quem docuit, nisi solus ab aethere Christus; Ille per Europamque Asiamque, ut Gentibus in gens Lux data vertendis a Relligione nefanda. 520 Quae tenebris diris, et longa nocte, tenebat Cultibus obscenis Cacodaemonium omnia late Climata terrarum; per milia multa Deorum, (Monstrosorum hominum, quos post tristissima Vitae Fata malae, pro caelitibus gens caeca colebat:) 525 Si Patres, inquit, nos Corporis ante solebant Castigare pii, quo pacto obvertere Patri Spirituum possit cervicem homo? Vera profecto Ducitur hinc ratio, quis enim Pater audiat auctor Spirituum, nisi qui caelum taetramque gubernat? 530 Hic idem, ingentis celsissima moenia Mundi Qui moderatur, agit sub parvi pectora Mundi Vivificantem animam, voce et ratione potentem. Quis neget hinc claro concludi dogmate; ceu sit Corporum homo genitor, sic mentem caelitus indi? 535 Sentit Aristotelis pariter Sapientia Magni; Hausta ciens sanctis Emblemata plurima chartis: Sol, inquit, et homo, faciunt hominem: illa paterni Seminis eluvie materna in viscera fusa. At quis Sol? Animarum auctor; ter maximus ille 540 Conditor et Rector, Rex, Induperator, Olympi; Iusttiae et Veri Sol Almus et inclitus auctor; Omnipotens Tutor rerum, et Sapientia fautrix. Talem etenim Solem fingebat docta Vetustas, Fecundam caelique Animam, Mentemque perennem, 545 Molis in immensae regnantem corpore toto; Ut tibi Iuliam monstrabunt scripta tyranni. Occupet hinc partes Salomon, stirps Regia David, Quo sapientior, aut locupletior, haud fuit umquam. Natus homo sacris Virtutibus, utpote qui, cum 550 Dona Deus, quaecumque optata, facessere certis Firmasset monitis, non maxima Regna petivit, Non aliud quicquam; Solum ut Sapientia sese Dia superveniens toto illustraret honore. Adiecit pater Omnipotens huic inclita voto 555 Imperia; et de Stirpe viri Rex denique Regum Prodiit, atque hominem vetito instauravit Olympo. Hic ita, caelesti plenus Virtute, profatur: Ecclesiast. cap. XII. Cum morti secedit homo, sua, terra, receptat Semina; pulvis erat corpus, sit denuo pulvis: 560 Spiritus, a Domino qui venerat, ordia sectans Ad Dominum redit, et sua se in primordia reddit. Quid poterat dici, quid con venientius addi? Nempe quod, e tellure Elementorumque quadriga Compositam, cratem revocant sua semina deorsum, 565 Donec quaeque suos pars restituatur in orsus. At qui mente Deum, qui sidera celsa videbat, Spiritus, atque alacri Ratione per avia vectus, Signa fatebatur praelustria Originis almae. Tandem, terreni liber de carceris antro, 570 Astra Deumque petens, sursum volat, unde profectus Venerat huc ad tempus, et, hoc cessante, redibat. Dicta duos sat erat testes stabilisse, sed instat Tertius, ad geminos properans, Baracheius Heros. Zachar. XII. 1. Haec, inquit, Domini vox est, extendere caelos, 575 Et terram stabili firmare in sede, potentis; Hic Animam formans hominis, Deus exstat, in ipso. Omnibus hic testis testatior. Idem etenim qui Spectandum plano Messiam carmine monstrat; Nempe asino infesso spectandum, pectore miti; 580 Nempe tribus decies vendendum ad funera nummis; (Clara refragator quis contra haec dicta feretur?) Idem, inquit: Deus Omnipotens, cui Regia Caeli Tenditur, ut mortale solet tentoria vulgus; Qui celso imperio pondus librabile terrae 585 Momentis tenet in paribus, fundatque cadentem Undiqvene cadat, et pendentem numine fulcit: Hic, ait, intus eo format, redigitque fovendo Spirituum humanorum in carnea corpora, mentes. Ecce suis divina Oracula tradita verbis, 590 Amplectenda tibi: quid, homo, vis plura, renitens Causari, contra temet tua munera temnens? Non te mentito suspendet summus honore Auctor, et afficta sub nobilitate decorum Decipiet: Quid sectaris deliria dira? 595 Ecce Operum Domini testem; ne denique dicant Esse Animas uno simul omnes tempore cretas. De praesente palam loquitur Deus, ore Prophetae. Non, FORMAVIT, ait, qui tota ista agmina quondam Spirituum, sed qui FORMAT nec nunc quoque cessans 600 Scilicet, INQUE IPSO, adiciens docet intima matris Viscera, in Officium hoc aptata a principe Vitae. O Pietas! o magna Patris Clementia summi! Ne quid in hac etiam nesciret parte superni Humana Officii, gens, in gratissima, contra 605 Tanta Dei merita, propriaeque rebellis ubique Per dirum hoc pelagus pugnat dum lassa saluti,. Omnia tam claro mysteria dogmate, vatum Ore suorum adaperta, in clara luce diei Constituit; numeris etiam me exscribere iussit 610 Prisca virum facili Musa monumenta secutum. In quibus est, ingens cui per miracula nomen Crebra, prior, statuens, Ecclesia sancta professa est Magnanimum Heroem parilem Paulique Petrique Deberi titulis. Est et doctissimus Afer, 615 Discipulum cuius dixit se Thascia Peitho. Est Nemesi, referens Chrysippi et, scita, Cleanthis, Exiguis chartis, sed maximus argumentis, De natura hominis Liber, omni operosior auro. Nec non Tulliaden Christi in praeconia vertens. 620 Claudiani accedat, si non sermone perenni, At studiis, Labor, argutis percuncta profectus Antiquae Sophiae, velut impete, dicta, feroci. Eteriano etiam cognomine nobilis Hugo, Quique obscura vaga solvunt indagine fata 652 Theologi; cumque his aliisque, insigne recentis Interpretes Nazianzeni Williati, tenui magnum molimine, pondus. DE ANIMA, LIBER III. HAec poterant cunctis dare sufficientia verae Argumenta viris Sophiae: Tamen improba restat Secta vagorum hominum, qui Divum Oracula vatum Ipsa etiam liquidis Rationibus ire probatum 5 Exposcunt; quasi nil, oculo nisi praepete visum, Credere sustineant. Quamquam hos seponere solo Ab nutu valeat Pietas, tamen altior haeret Error, ut his etiam nos Curam impendere praestet Litterulis, humana quibus Sapientia pugnat. 10 Ergo iuvet dictis dicenda adiungere porro; Pauca quidem, Ratione tamen subnixa potenti. Cetera, multa dabunt prorso sermone Sophorum Agmina, non ullis sese absolventia metis. Ergo animam Domini venientem agnoscere missu, 15 Principiumque Deo debere, haec vorsa docebit Concio; nunc genitis, seroque dicata Nepoti. Omnia corrumpi, primum quae coepta, subibunt. id est, corruptionem. Illuc decurrunt unde advenisse notantur Cuncta poli quaecumque tegunt convexa superni, 20 Tarda licet rerum fiat destructio, contra Ortus agat celeri sibi debita munia cursu. Hoc genere est corpus; cum mens excesserit alma, Conditur in terram, in terra putrescit, abinde Particulis Elementa suis repetita redonat, 25 Ostendens, clareque docens, Ratione secunda, Illa in principia, obscura sine clade, reverti, Ex quibus acceptam in formam concreverat olim, Atque alitum fuerat, tulit ut, vitae additus, Ordo. Intervalla tamen sua res haec lucida servat. 30 Semen enim primum substernitur, inde minutim Per partes alimenta fovent, et crescere praestant. Suppeditant alimenta animantia: Pars quota plantis Aut herbis pascuntur. Eae ex telluris opacis Emergunt latebris, aliisque, rata vice, porro 35 Principiis. Hinc iudicium tibi provenit aptum, Ex elementorum fulciri corpora cuncta Servitio; hoc etenim sublato, quodque creatum Interit, et captae deponit commoda formae. Hanc simul ad causam momento haud; utile, parvo, 40 Esse puto, quod mens sua Corpora quaeque gubernet, Temperet affectus in eo, premat impetis acre Robur, et effreni det frena libidinis oestro. Quae quia tanta, et tam sunt nobilia, omnia certe Non facerent animae, nisi vi sibi desuper almo 45 Infusa a Domino. Quod si Mens corporis ortu Principium caperet, simituque excresceret, utraque Imperii in vellet pars mutua regna venire, Nec facile id soli concedant corpora menti, Ceu nutrire solent fastidia; quae simul orta; 50 Nec patitur maiorem huius pars altera honorem. Atqui est maior honos Animae, et generosior ortus; Nulla etenim ratione potest, cum Spiritus exstet Nusquam compositus, quod iam de corpore dictum, Ex Elementorum concretu condita dici, 55 Nec ali iis, nec in haec ulla ratione resolvi. Quod genere ergo omni, quod vitae tempore toto, Quodque abitu ex rebus prorsus distare videtur, Non erit unius censusve ortusve putandum. Quae vero, nisi sola Dei, sine lege, potestas, 60 Sublimemque adeo, tantumque obeuntia cuncta, Cuncta supervectum quae Sensus possit apisci, Spiritum, originibus primis donaverit, et se Cognoscendam illi dederit? Nec Spiritus idem, Ut corpus, generare valet; qui semina quippe 65 Nulla habeat, nec pruritus patiatur ineptos, Vasa nec ulla sui monstrare capacia quirit Seminii, quia cuncta Elementis ista notantur Debita, compositisque exhinc, vereque minutim Partilibus, sua quodque redire ut in ordia tendat. 70 Materiam nam quaeque suam, parsque obtinet omnis. At Rationalis cum nulla Creatio possit Materia constare, omnisque immobilis instet Simplicitate sua; maneat cum corporis expers, Hugo Eterianus c. 4. Nec patiens operum, quae corpora perpetiuntur: 75 Non umquam augetur, minui nec sustinet, et sic Nec generabilis est; nec gignere, nec simul aptae. Corrumpi; vel deterior, substantia, motu Aut statione aliqua fieri. Non ulla propago Concipilat totam in sese sine parte vigentem. 80 Si transiret enim, transiret tota profecto, Tota velut per mortem exit de corporis antro. Res individua est quae materia caret omni. Hinc age, perpendas speciatim Insomnia. Quaedam. Illecebris functi subsistunt corporis usu. 85 (Ut sunt Ebrietas, quae gignit, et helluo luxus) Crasin et illius nota a ratione sequuntur. Scilicet atra animo subicit loca sola, nigrosque, Bilis, agros: cholerae vis flammam ignemque sopori Ingerit: in cuius domina est pituita medullis, 90 Et natat in somnis, fingit maria atque lacunas, Et crasso informes muco videt ire figuras: Sanguinei sopita adeunt praecordia caelos, Aut fidibus, laetoque hilarant convivia cantu. Altera sed potior species, sine faece sopori 25 Tradita corda movet, docilis praenosse futura. Et levibus cernit venientia fata sub umbris. Sancta velut docet exemplo Scriptura frequenti. Nec minus ipsa monet Anima, ut Smyrneus Apollo Cum canit: A IOVE SUNT INSOMNIA. Quod nisi dio 100 Proveniunt ortu mantes, unde ista subibunt? Unde futurarum sata sit praenotio rerum, Si cum corporeis animae sunt artubus ortae, Inque horum mersae longum paedore senescunt? Nempe subest Natura, Dei testata creantis 105 Divinum officium, et divinitus ordia surgunt. Adde quod haec eadem Rationis vindicat usus; Artibus inpollens, Virtutibus inclutus omni De genere et censu, disciplinisque sagaci Expositis animo, vi consilii, atque potentis 110 Iudicii cunctis discrimina ponere rebus. Haec si competerent sub traduce semine mentis, Omnibus aequa darent virtutum pondera natis; Nempe quod ex uno tot saecula patre venirent. Verum vera fides, proficisci a numine mentes, 115 Corporeisque dari laribus; quod tanta profectis In Vitam tribuat caelestis munera cuique, Quanta velit, Sophiae maiora minoraque censu. Vis etiam mea dicta ingenti teste probari? Hunc tibi constituet sese ter acutus Aquinas: 120 Qui nec avum humanae menti proavumque Iehovam, Sed Patrem iuxta statuit, sermone soluto, Quem nobis facili numero dant prodere Musae. Cum duo sint modi, ait, nec plures esse potissint, Singula qui rerum vicibusque et viribus aptis 125 Excipiunt donata; Creatio prima notatur, Cui similis constat generatio. Porro gerendi Vis in eis superest, quae per se nata videbis: Qualia compositis sunt omnia condita membris, Nempe ex materiaque impressaeque augmine formae, 130 Aut quae fortuito sunt prodita,sive putatur. Mens igitur certo legem genuisse creandi Cogetur, cum nec fit prodita forte, quia in se Ipsa sibi constat Substantia, nomine vero. Nec tamen ex sese privum sibi conficit ortum, 135 Qualia compositis constare in partibus hic iam. Dictum est; Compositis cunctis acerrima cum sit Mens inimica hominis. Rationi huic haeret amice. Argumentum aliud: Quaecumque ostendere semet Naturae in magno possunt halituque, sinuque; 140 Omnia sunt sortita suum subsistere, de se; Aut aliunde tenent. Illius culmina Vitae Sola Dei aeterni capit indeprensa potestas: Hic etenim ex sese, per se subsistit; et in se, Non opis externae patiens, non indigus umquam 145 Auxilii alterius: Cuius constanti; servat Esse suum, sine principio; sine fine modoque. Alterius sortis sunt omnia, gloria quorum est. A Deo habere ortus primordia; eique salutem. Et debere suam sese acceptamque referre. 150 Mens igitur confessa, et re convicta probante, Esse aliunde ortam (neque sic tamen hoc aliunde, Materie ut formas habili prodire videmus, Officio istae etenim alterius praestante, facessunt Munia quaeque sua: At mentis Vigor ipse suismet 155 Sufficit officiis) totam componere semet Ad Dominum tum debet, Dominique iubentis Exercere volens monitus. Natura deinceps Dona duo retinet, genitas quibus afficiat res. Primum istuc, aliquid quo nunc est quod nihil ante. 160 Prorsus erat: Licet hinc munus numerare secundum, Quod subit in docilem, seseque emergit ad Actum, Sola quod absorptum ante, Potentia, ventre tenebat. Certe Animae Vigor, ut quam nulla Potentia caecam. Intra sese umquam concluserit, omnia soli 165 Debet dona Deo, non ullius usa magistri Officiis hunc praeter, eo quia fonte profecta est. Huic igitur grata grates vice solvat oportet Perpetuas, quod non humili sit nocte latendi Eruta per Dominum, sed pollens viribus almis; 170 Prodita, principium dextra praestante Iehovae, Estque Creatarum sie Res celsissima Rerum, Traduce non patrii producta e seminis actu, Sed Sapiente Creatoris vi, numine trino. Haec doctor doctorum, ingens lux temporis atri, 175 Disciplina omnis quo dira in nocte latebat, Humanaeque artes, et, caelo oriunda, Poesis. Adice quod primi est qui fixus in ordine Iovae Ordo creandi hominis, per posteritatis in istum Saecla horam servatur, et immutabilis exstat. 180 Primitus effigiem de tellure accipit Adam. Terrigena humanam; perfecto corpore, Vector Inflatur demum vitali Spiritus aura. Non aliter quoque nunc genitali in viscere matris Formatur, corpusque suis committitur horis: 185 Hoc ubi sic factum est, habitare ut Spiritus intus Aptatis valeat, mirando domate, membris. Confestim Ratione Animam vitalibus auctor Conspicuam infundit, Deus, artubus. Ultima primis Fata ita conveniunt, neque Lex aeterna fatiscit. 190 Immortalem animam placido nunc didere cantu Ordimur. Commune quidem, sententia, dogma, Quod statuisse hominum sanorum ubicumque probatur, Testibus haud opus est, aut longa ambage, doceri. Cum tamen a paucis nebulonibus hoc quoque quondam 195 Oppugnatum antiqua canant monumenta, papiri Tantillae expensis, placet haec etiam edere Musis. Divinis equidem non ista expendere dictis Aggredimur: quoniam scitum hoc dubitabile veri Ponere, tota quatit Christi mysteria, quorum. 200 Spirituale opus est animis inducere Regnum, Nam si Animae pereunt cum corpore, nulla Salutis Spes aderit, nullaque opus est Pietate, fideque. Omnia pridem Abraham promissa, Isacique Nepotum Gentibus, incassumque cadunt, et vana putentur. 205 Iam subeant in mille Deos mala Numina, Ditis Atque Erebi gens omnis, et atri cultor Averni. Bellua sit hominum longe felicior aevo. Sed bene, quod summi tanta est Miseratio Regis, Unguibus a primis pueri ut, cum lacte bibentes 210 Materno verae sacrum Virtutis amorem, Agnoscantque Deum, votisque precentur, ut adsit Semper, et in teneras veniat Sanctissimus aures Spiritus, unde omni se per sacra carmina in aestu Solari possint, Satanaeque avertere technas, 215 Alma sinu quoscumque Ecclesia pascit in uno. Transeat haec igitur Scripturae dogmata sanctae Iste labor; Ratione iuvat Rationis in arce Compositam speculari Animam, et deprendere mortis Expertem penitus: Domini favor orsa beabit: 220 Nunc veteres audire Sophos, et condere versu Hactenus haud ulli molimur tradita Vati. Immortale Plato sanxit semperque futurum, Non aliunde quod, ex ipso sed vivere sese Posse sibi constet, propria et virtute mo veri. 225 Hoc utrumque Animae est: nec vis extrinseca motat Hanc etenim, neque ab alterius se sensibus auget. Aeternum est, ait, hoc, quod semper rite movetur Viribus a propriis; sed motum quod dabit ex se, Alterius vitae; quodque ipsum aliunde cietur, 230 Interit. Ut primum finem nam motus habebit, DEficiente movente, etiam finitur ab illo Quod pendet; sic haec concludi regula firma est. Solum igitur, quod se movet ipsum, dico perenne; Deseritur numquam quia motus hic in sua privo 235 Commoda Marte potens, nec egens aliena morari Auxilia, atque illis vitam exspirare negatis. Praeterea hoc cunctis fons est, atque ordia praestat Principiis, quia principiorum haec ultima vis est, Quae sese ipsa ciet, seseque absolvitur una. 240 Ergo anima interitum num quam subit, ipsa nisi se Admoveat morti cessando a principe motu; Quod tamen haud faciet, poterit neque: nulla etenim est res In quam perpetuus possit descendere motus, Nobilitate sua; quod enim subit, ilico motat, 245 Cum subit, atque ita se demonstrat tunc quoque vivum. Nec se deseruit, pote quod dare motum alieno. Hoc ita iam affirmes: Ex se quod se movet ipsum, Se movet aeternum; facit hoc Anima Enthea; mortis Nulla capax igitur, sed vitae est tota perennis. 250 Qui tamen haec discis, his iunge sequentia scita: Vim simitu in mentis sapiendi pectore recte Observes, celebresque: etenim fine vi sapiendi Par pecudum Ratio est, animantia cetera eodem Quippe modo vivunt, et sunt obnoxia morti. 255 Dius Aristoteles propter quod talia iungit Dicta. Vides quae Mentem habeat Sollertia rerum Inventu in liquido, celeri in ratione tenendi Discita; mille dehinc momento volvere in uno In partes sese valet, et variare, quod intus 260 Cogitat, et multos versatum exponit in usus. Quis genera omnigenae proponere sustinet artis, Factorum memores sensus, gnarosque futuri, Sola Dei quibus est dotata haec munere Nympha? Quae penitus diversa, nec umquam sunt parianda, 265 Ipsa etiam distant vice temporis: ut neque crassum Participat Corpus, quae Natura altior uni Attribuit menti, atque faventia Numina firmant; Nec se corporeos Animus demittit in aestus. Sic luteis mors est bene congrua molibus, illae 270 Quod constent variis distinctae partibus in se; At non mens etiam, leti quam nulla figura. Tangere, composita est quia nullibi, sustinet umquam, Sic fugit interitum, sic immortalia durat Temporibus spretis, et tota lege timendi. 275 Multa oculos supra cum sint, quae cernere nulla. Quis poterit ratione; eadem tamen esse fatetur, (Ut sunt ventorum violento flamina motu, Aera praecipiti turbantia, et aequora raptu. Vox quoque, Odorque potens ipsam interstinguere Vitam) 280 Quae voluit solo ex effectu nosse, Iehova, Terrigenas homines: Sic ipse paratus ubique. Ex Operum agnosci sapienti altoque decore, Non se subiciet visu, neque luminis aegri Arbitrio Humani; sed mens Animusque profecti 285 Alta super caeli spatia, et Firmaminis Orbes Aetherei, qua se Maiestas summa recondit, Intendunt oculos arcana in magna superni Principis, Omnipotens procul admirantia numen. Lumina, quae nulli licitum est aperire profano. 290 Sed gens foeda virum, brutisque immanior ipsis, Usque adeo luteis animum est submersa tenebris, Ut dubitare queat, regat, an non, moenia mundi Cura Dei; quos communes excludere sensus Cum videas, neque responso digneris oportet. 295 Cuncta etenim referunt sub sensus corporis aegros, Ignaros suimet, dira impietate, professi. Nos vero, docti esse Deum, gnarique, videri Hunc oculis animi ex operum nos posse vigore, Quidni ipsam hanc mentem, quae immensi maxima Regis 300 Dona capit, Numenque ipsum pote cernere sensu, Esse immortalem merito fateamur honore? Illa quidem hoc similis Domino quoque, nemo tueri Illam quod potuit operum nisi praepete sensu. Praeterea nullum est per tot diversa creati 305 Mundi, animal, spatia, aeternum quod prendere possit Relligione aliqua Dominum: nisi solus in altum. Erecto, sublimis homo, cum pectore, vultu. Quaerit enim summum iste bonum status; atque tuetur In loca, quae sursum desiderat actus adire. 310 Haec igitur cum sit Natura Animae atque potestas, Notitiam sitiisse Dei, et tenuisse sititam. Munere divino; quis tanta adscribere possit Spiritui perituro, Opera; inclementibus ausis? Sic sequitur sua principia, inque Elementa recedit, 315 Unde adiit Corpus, cum Mens primordia nusquam. Inveniat, nisi sola in imagine Numinis almi. Nunc expende animo: si sunt sua praemia Sanctis Seposita, et pravis instat vis vindicis actis; Hoc est, Iusta Dei recte si dicitur, atque est, 320 Maiestas, et in hoc Vitae mortalis agone. Duplicitas, dolus, insidiae, vis, plurima possunt Iustitiam contra, quae nil nisi debile nomen. Omnibus in visa circumferat undique larva: Non poteris post hanc aliam praecernere Vitam, 325 Libra ubi virtutem cordato examine penset, Punitis vitiorum aeterna clade magistris, (Non etenim fas est, post hanc, mortalia, vitam, Saecula te sperare iterum: si regna peremptae Namque semel mortis revirescere posse putabis, 330 Non alias tenebras, in iustaque tempora rursum, Exspectabis in his, ubi Iura aequumque premantur, Et pariter vitiis subsit dominantibus aetas.) Immortale nisi mens praestolatur ab alto Immortalis opus; nova cum, statuente Iehova, 335 Saecula subvenient castis, punitaque longum, Crimina sub Furiis crucientur Morte perenni. At qui, Iudicium veritus sublime Tonantis, Passus in humana fuerit crudelia Vita; In vita aeterna, iam nulli obiecta tyranno, 340 Gaudia percipiet, merito immaculabilis Agni. Hoc etiam videre Sophi sine Lumine vero. Pythagorae monitis ita docta locuta Theano est: Clemens A- | lex. O Pueri; nisi mens statuen da est nostra carere, Fine, nec hanc Vitam immortalis Vita sequetur; 345 Vita sit haec Epulum in iustis: Qui nempe patratis. Criminibus cunctis, felici morte recedunt, Et scelerum cumuli diris dent lucra tyrannis. Deinde ita concludas: Quae labile corporis augmen, Et sine se, parvo post tempore, putre cadaver 350 Sustinet in Vita studio tam cauta fideli; Quottidie innumeris quae cladibus apta tuetur; Prospiciens fragili medicamina commoda massae; Non propriis adsit, Mens tam pia, tamque sagaci Praedita consilio, studiis, suaque ipsa ministret 355 Dona sibi, tota incumbens virtute parandis Praesidiis? Certe facit haec Anima; inque suis se, Dotibus, aeterno similem deprendit Iovae. Si similis Domino; si nil exquirere summa. Cum ratione potest, nisi quod mortalia temnat; 360 Ipsique ex sese sua non peritura perenni Officia ostendat cura sibi, nobile germen. Aetheris aeterni praestans: Quis tendere contra. Stultus homo, sibique ipse velit sua demere dona? Stultitia hac certum est et nunc olimque supine 365 Semihomines errasse, rato cognomine, porcos, Quos sua pressit humi rapto vecordia sensu; Sed Paucique, Malique, Indocti, Opicique, fuerunt Iste chorus: Contra Sapientia mille catervis Evexit caelo praelustria Lumina rerum, 370 Quorum per memores si sparsa Volumina Fastos Nominibus iubear solis producere, longas. Implerem Iliadas; et iam excellentia quaeque. Apta docet pueros, doctis, schola, recta magistris. Haec Pietas Christi est, sic ultima tempora, summas 375 Cum rabit in Furias Satanae iam proxima flammis Invidia aeternis, mactas maiore favoris Alma Trias cumulo. Vix multis obsitus annis Illa senex quondam, duro indagata labore, Multo an mi poterat cruciatu addiscere, quae nunc 380 Per lusumque iocumque tener comprendit Ephebus. Quis tibi, summe Parens, dignas pote solvere grates, Cuius ea est miseri Curatio Ovilis, in ista. Crescentum rutuba scelerum, ut, quo copia maior Exscendat vitiorum Erebo, mundumque profanet, 385 Hoc potior surgat Virtutum, Ecclesia, cultu, Crebrior et supero veniat Paracletus Olympo, Instructum variis ornans Agnile priorum Artibus, ut veteris nova Gloria floreat aevi. Disce dehinc, quam certo Animi Natura probetur 390 Et mortem fugere, et Vita sine potiri Disce iterum ex diis effectibus, atque operum vi, Quos et quae res nulla potest mortalis adire. Spiritus ecce omni velocior alite, quantum Distet ab Occasu redeuntis Currus Eoi, 395 Una acie sensus, momento pervolat uno. Nunc habet intra se Solis, Lunaeque meatus, Absolvitque globum caelestem in pectore privo; Mille etiam formas, et non num errabile textum Volvit agens circum, speculantis imagine mundi. 400 Nulla creatarum non huic assistere rerum Cogitur, ut lubitum est; etiam ignotissima praepes Assequitur rota mentis, et in sua momina cogit. Quod Sol cumque videt, supra quod Apollinis orbem est, Aspicit articulo simul et considerat uno. 405 Sidereas choreas, Septemque errantia signa. Constituit secum. Nunc cogitat atque tuetur, Qua stet in effigie dominatrix maxima mundi Roma modo; quin immo olim quo culmine gentes Imperium in cunctas evexerit. Ipsam itidem illam 410 In pastorali potis est spectare casella, Ut, culmo egrediens tenui, Capitolia caelo Contulerit: Quin dia velut praesepia coram Advehitur, quibus immensi Moderator Olympi Factus homo in cubuit; queis idem in vagiit infans 415 Straminibus; Cum tota foris Caelestia dicat Carmina, Militia Angelicis conscripta catervis, Concinit his, sed enim Cherubin, Seraphinque choreis Admittunt sociam: celsus modulamina dictat Gabriel, et docilem superas aequare Camenas 400 Instituit Michael, fidibusque adiungere vocem. Egregiam Raphael. divino imitamine, monstrat, Quin simul ut celsi mysteria magna Iehovae Expendit secum, contemplaturque notando, Imitus exsultat, genibusque et pectore flexo, 425 Ignea ad auctorem mittit suspiria Vitae. Ipse venit, praesens adigitque in carmina, donans Ingenium, et studium tantis aequalia coeptis; Nempe, suum ut Templum, Mentem Paracletus amico Humanam gemitu ingreditur: Ruit ilicet omnis 430 Humani procul effigies spectrumque laboris. Cuilibet hoc sentire datur, qui lumine puro Sidera contuitus, precibusque secutus, ovantem. Intra se testem, canit illud amabile Christo Abba parens. Quis abhinc fata in mortalia ducet 435 Divinum hunc animum, divin orumque capacem. Colloquiorum, et in his transcendere cuncta potentem, Quae sub Sole videri, et quae super hunc quoque, possunt? Quod si opus exemplo dictis praestare fidelem. Notitiam, remque in praesentem teste veniri 440 Egregio censebis opus, cui gratia Christi Defuerit nullo sub tempore, candidus auctor Horum, ego, versiculorum, etsi malus, inque nocenti Nil prorsus vita per me laudabile gessi; Sed veterum noxas, et ab ipso, crimina, Adamo, 445 Imbibi, et in longum evomui, pravissimus usum. Idque adeo, ut, nullum toto hoc sub fornice caeli Deteriorem ausim iurare, extare luelis Peccatorem atris coopertum, in mille piaclis. Hoc tamen affirmare sereno pectore possum, 450 Tot mea criminibus confessa, et prodita coram. Omnipotente Deo peccamina, Sanguine Christi Purificante Animam, sic non nocuisse merenti, Saepius ut lacrimis, et multa luce potentem. Immortalem oculum mentis super alta levarim. 455 Astra, puer, iuvenis, virque omni tempore dignis Spiritui sancto donatus pectora verbis. Nemo meos umquam concussit turbo penates, Hinc atque hinc fremerent quam vis fera bella, deorsum, Sursumque abreptis opibus, censuque redacto 460 In nihilum; quin quottidie me sancta moneret, Omnia solius committere nostra iehovae Arbitrio, arcanis, speculatio, condita fibris. Hinc Soli rescripta Deo, seque ipsa resignans, Lectio multorum nata est, sine teste, librorum. 465 Mortali: CuM SOLA Patrem mens ignea Lucis ALLOQUITuR sentitque ereptam se omnibus undis Oceani humani; suaque omnia vota precesque. Exaudiri illic, quo toto concita pugnat Pectore, ab hoc misero, proficisci, errore viandi. 470 Quod superest; quoniam nunc hoc quoque, munere Christi, Alma Trias, opus exactum tibi dedicat ardor Ille tuus, cuius Vis omnia in omnibus auctrix, Quae bona sunt, operatur, et almo fine coronat: Quamquam immensa mihi vis retro sponte relicta est 475 Argutarum, omni de censu condita, rerum, Quas poterant veteres Sapientum ostendere Libri. Scilicet implebunt longas examina chartas, Queis in Aristotelis inquirunt scita, Platonis Discipuli: Nam Stagirae ille ingratus alumnus, 480 Etsi non ulli plectendis cesserit orsis Nexilibus, vi mira et acumine ubique timendus, Non tamen insignem superaverit ille magistrum; Pleraque quae MacrobI dicet tibi docta papyrus. Ista canant alii; repetant, Gazeia Pitho 485 Queis sapere ipsum adigit ad Christi dogma Platonem, Devictum propriis, caelestis Palladis, armis. Sunt inter nostri decora immortalia saecli, Ingentes etiam Heroes, qui, cuncta vetusti Rimantes momenta aevi, per publica noti 490 Sunt monumenta, patent qua celsi moenia caeli, Spinaeusque sagax, Fortuni et cura Liceti, Quosque alios volucri vehit aurea fama quadriga. Te precor, o Animae, Spes, Lux, Fiducia, nostrae, O Pater, o Germane, et io sanctissime, utroque, 495 Spiritus in Numen procedens Numine consors, Une Deus, precor, et toto tibi pectore grates Offero, quod tanto me tempore, tempore longo, Ah nimium nimiumque, et in hoc rapiente tumultu Omnia, servasti incolumen, sacroque potitum 500 Fonte, tuis voluisti adiungere Vatibus; ut me, Officium praestante meum, tua maxima facta, Illaque non ullo Dilectio fine notanda, Hoc etiam calamo magis illustrata, Nepotum Consulerent studiis, et pectora sancta iuvarent. 505 Sic quondam mea cum, longis obducta tenebris, (Proxima si modo non sunt certae cuncta ruinae) Ossa, sepulcrali in cinerem paedore redacta, Tabuerint; tamen in meritis mea, Laurea, Christi, Nomina cum sanctis dabit exsultare Poetis. 510 Illa autem, quam nunc voluisti hoc carmine sese. Illustrare, Pater, Mea mens, Christoque redempta, Flaminis et Sancti puro tibi Amore dicata, In gremium sublata Abrahae, versantia mundum Tormina ridebit memorans: Tuque ipse natantes 515 Hactenus in lacrimis oculos nitidabis, et omnes Abster gens maculas, redeuntia corpora ab umbris Denuo adire Animam hanc, habitataque Luce iubebis Induere aeterna: et tecum sine fine manentem Hunc hominem, reparatum Animo, membrisque renatum 520 Gaudia, non ullos, capere, admittentia planctus. Tum tibi pro meritis tantis, pro Speque Fideque, Proque harum effectu, dignis gratissima Musis Dona canam, nulli veterum cessura Poetae. Hic aderit tuus albus olor, tua blanda Columba, 525 Perpetuae compos citharae, Prudentius, auctor Carminis egregii, nec eo minor, inclitus ausis Atque lyra, Heroum sanguis, Paullinus, avorum; Seduliusque, acerque typi cantator Arator, Alcimus, et Victor, vitiisque Orientius hostem 530 Egregiis Elegis, omni sine mole, professus; Nec non Hispanis ab avis tua facta, Iuvencus, Christe ferens expressa ad sancti scripta Matthaei; Ingeniique potens Venantius, horrida quamvis Barbaries dentem pulchris impresserit Odis; 535 Septimiusque Afer, patriam quoque carmine monstrans; Cultior et dictis, et mente illustrior, ingens Thascius, haud illo melior neque doctior ullus Inde ab Apostolicis signavit sanguine Verum Temporibus; Prosperque sagax evertere falsum; 540 Ambrosiusque flectens in sacri nectaris hymnos, Paullinique alii; iuncto ad praesepia Christi Magnanimo Heroum Vati, quo sero potita est, Sed tamen haud sprevit venientem, Ecclesia, tandem. Iungitur huic Veterum, Chorus haud sine honore recentum: 545 Virginei Praeco partus, Antistitis Albae Virgilii affectans numeros artemque Camena. Mille alii: quos nota vehit super aethera famae Gloria; nos alio celebrabimus ordine cunctos, Qua datur, olim eadem sperantes dona Nepotum. 550 Interea da, care Pater, quae pectore in isto Munere sunt incepta tuo, studioque fideli, Continuem bona dicta, brevisque incommoda Vitae Devota tibi mente, optatae ad candida calcis Decurram placide: Neque me ferus ardor habendi, 555 Caeca Libidinibus dirae nec flamma Dionae Auferat, aut Baccho dem captae frena Iuventae. Cumque senes tandem, quod nec volo, ducere canos Incipiam, non mens cum corpore victa senescat, Sed doceat sese, expertem naevique dolique, 560 Hoc etiam; quod, cum labentibus in sua membris Ordia, deficiant mage quo, vi temporis, artus, Hoc potius vigeat Animae praelustris acumen. Namque Argumentum dat et hoc Ratio, utile contra. Amentes, stolida cum garrulitate, Sophistas. 565 Debile nam senio, iam iamque exsangue, cadaver, Permittit maiore Animam, et sapientius uti Consilio, cui non solum hactenus obsttit illa. Compages male firma, sed et deverterit ipsa. Aratione palam. Iam Libertate propinqua. 570 Scilicet exsultant Mentes, divinaque longe. Exercent melius studia, et potiuntur amatis. Ipse ego id expertus, cum dilectissima rerum. Pectora desererent ludibria nostra: futuri, Ceu praesens, aevi, genitrix, lucere videbat 575 Clarius omne astrum, grates pleno ore canendo, Laetitia immensa mortalia cuncta retrorsum. Victa iacere procul; per aperti limen Olympi Omnipotentem, introque vocantem, oppandere Christum Brachia: quin momentum hilari sermone notabat, 580 Quo tandem ex isto proficisci posset agone, Nondum horae unius spatio. Sanctissima salve, O aeternum Anima, et maesto tua funera fletu Ploraturum exin semper tua funera, Natum, Nomina amatum isthinc, summo, super omnia, voto 585 Discupere ex cessum scito, si scire relictum est. Nunc te extrema Operis, mea Mens, hoc carmine, fine Compellare placet, brevibusque monere loquelis, Maxima peccatrix cum sis, confessaque Noxas Quottidie magis atque magis funebria patres 590 Crimina; Ne cedas, sed contra audacior instes, Tartareas contra Furias, et saecula, cunctis Obruta, foeda, malis. Nullo non momine Vitae, Quicquid agas, animoque, infesso rebus, omittas; Sit tibi fixum oculis cordis, sit in intima pressum 595 Pectora, quid de te dicat tibi Gratia Christi: Sic Deus Omnipotens ho minem dilexit, ut illi Ipsum Unigenitum daret in sua gaudia Natum, Sanguine ut a Poenis divino elutior Agni, Immaculati Agni, aeterno potiatur honore. 600 Is sese cum isto totum, totum: omnia secum Dat sua Dona mihi. Vitioso hinc purus ab Ortu, A malefacto omni, quo Vita haec perdita tota est, Liber ego, veneror tua sancta altaria votis, Christe, tuo nostris infuso mentibus igne: 605 Da firmis, meritisque tuis, nostraeque Saluti, Viribus innitar; spatioque haec aequora, diris Subdita suppliciis, possim haec evincere nando. Nil tenet hic Animam hanc: Solvi desidero tecum, Ut vivam semper, deiecto hoc carceris antro. PHOENIX. DE INSTAURATIONE, LIBER I. DUm tua mortalem reduci miracla per orbem, Vulgamus cantu, et veterem instauramus honorem, Spemque Fidemque, super mortalia cuncta, secuti, Trans spatia annorum, et longi aegra obstacula saecli; 5 Desitaque antiquis atavorum a moribus ultro Dona damus, et ture focos, et termite postes Ornamus Christi, purosque per, hostia, cultros, Spirituale cadit. Regnum in nova tempora portans: Dum teretes vittas retinens, longaeva Sacerdos, 10 Contemptis tumulis, et saevi Legibus Orci; Purpureos monstrat Soles, et omissa redire. Lumina ab Elysiis mundum illustrantia campis: Alma fave coeptis, par immortalibus, Ales, Caelicolis, cui Vita Necem, Mors altera Vitam. 15 Praestat, io aeterni proles reparabilis aevi; Posteritasque tui, Pater ortus semine Nati, Seque sati Patris debens Natalia flori Filius, et genitrix, et feta parentibus uxor; Haeres sera tui, quae cum succedere certas 20 Ipsa tibi, periisse vales, ut vivere perstes. O magni referens mysteria maxima victis Morte Obituque, Dei, qui cum Mortalia culpis: Exsuere infandis patrio descenderet axe, Factus homo est, fregitque suis immania in antris 25 Tartara, et Imperium caeli super omnia terrae Extendit spatia, atque suos in duxit Olympo, Luce amissa, homines, eversa nocte, redonans. Sancta triumphatrix aeterni Temporis, in quo Cum regnes, ubi sera quies, aestusque senilis, 30 Affecere aliquo pugnantia frigore membra, Fastidis senium; iuvenique recepta calore, Torpida membra situ, sessosque prementibus artus Exoneras annis, reparasque exordia fine. Te canimus, Christumque tuum Regemque Ducemque, 35 Aspernati alto venientes vertice Pindi Pierides, fugiente procul Phoebo atque Lyaeo. Te canimus: tu digna Deo, tu fulminis in gens Sola subibis onus, Sceptrumque atque Aegida gestans. Sanguineos quaties scissa cervice colubros. 40 Tu cum florentis Vitae confinia Morti Instauras placidae, ducis nova saecula filo Perpetuo, ridesque secantes stamina Parcas. Ipsa tuo Lachesis stupuit conterrita sato, Concisura aciem; Flos inter, amabilis, ipsa. 45 Fata redit; Vitae Letum est nova causa renatae. Interea magno Ditis fremit Aula tumultu, Concussi manes, atque ater inhorruit Orbis, Trux Pater Errorum Satanas, Stygiaeque tyrannus Nequitiae, mala quo Vitia omnia et omnia surgunt 50 Principe, per totum regnantia, Crimina, mundum. Aeternas tremit immensis instare catenas Damnato Poenis; Furit ultima, pectore diro Sulfureum virus revomens, quo pallida fervent Regna, novusque, atro torrente, immane veneni 55 Fons procul agmen agit; fundis ex citus ab imis Lurida mille modis incendia subicit ignis. Aeternam frustra Volucrem exspectantia pandunt Tartareas fauces saevi loca tristia Averni: Aeternam frustra volucrem, quam Verus Apollo 60 Emittit Casiae flammis Tua nomina functos Imminet in numeros describere pallidus Orci Ianitor, in centum venientes ora latratus Frustra aperit, versatque ratem sine ponere Porthmeus. Tu cum sera peris, rediviva renasceris ex te, 65 Eludisque Necem, et longum, modo mortua, vivis Lege nova. Cum Vita fugit, Morsque instat in huius Successura locum, Medio, nova, tempore nullo, In vacuum venit, et iam rupta ex ordia nectit Fine alio, Colus, et finem ipso in fine refutat. 70 Splendidus e busto volucer, vitalibus alis Mille redit poscens annos: Patris optima vivum, Cura videt, servatque obitu, reparatque necando. Omnia qui vacuo rictu populantur, Averni Frustra inhiant functum, redivivoque alite pallent. 75 Ille, triumphato sua per cunabula leto, Iura procul Plutonis habet: Volat aureus astris, Noctis ab incubitu generosior. Atra superbum. Regia, et infelix nebularum turbo, tenebras Rumpentem aeternae mortis, liventibus ultra. 80 Luminibus spectare negant. Super omnia rerum. Momina, mortiferis ales reparabilis orsis Exscendit superos, Lunariaque astra relinquit. It sua trans praescripta in genti tempora passu, Immortalis avis, totiesque exusta resurgit, 85 Taediferi quoties senii vult ponere Curas. Ergo obitum in cunas nullo molita tumultu, Transgreditur commune Chaos, ridetque, secantes Mortalis vitae fatalia pensa, sorores. Nempe quod Omnipotens hac sese in imagine virtus 90 Ostendit, genitor natis, sua signa secutis; Quottidieque mori aerumnis, letique subire. Iussa iubet; tamen, immani devinctus Amore, Non sinit in brevibus functos remanere sepulcris: Vincla manu sed enim veloci adamantina rumpens, 95 Excitat e tenebris, paullo velut eruta somno, Corpora, ad aeternos reparata reducit honores. Haec illa est manus Omnipotens; huic solvere grates Pectora nostra calent, sacram mirata volucrem, Qua prisci calcata patres vestigia servant. 100 Ales sancta Deo, fugiens deliria rerum, Excessusque hominum, mentesque exosa profanas, Hos venit in numeros, repetitque relicta vetustis Sidera temporibus, seque his accommodat orsis. Salve ales adamata Deo, miracula Christi 105 Continuans; moriendo tenens primordia Vitae! Illa favet coeptis, et Spiritus aethera volvens Sufficit exiguo magnas in pectore vires, Busta sibi condens, cunabula condat ut illis. Tu quoties te, feta, paris; Natura latentes 110 Tota abit in Curas, seque emolita per Orbem, Miratur, qua vi mediae succedere Morti Vita queat, renovante Obitu revocata per ortum. Invenit illa novis generata exordia membris Fatali in nido; cinerem, extremasque favillas, 115 Lucem adipisci aliam, et flamma elucere recenti. Scilicet a caelo est radius, qui, caeca meando Per spatia, intrat opus redivivi floris ab igne. Auspiciis Christi generatrix flamma vigorem. Consumptorem abolet, perditque haerentia dudum. 120 Semina; nil umquam cui restitit, omnia cedunt. Fit fecunda intus, quae cuncta creata solebat In tenuis speciem compingere pulveris, ingens Primi vis elementi: Olim terrasque polosque Exstinctura uno, Violentia, turbine, fetum. 125 Prolifico expromit, Vitaeque inducit, ab aestu. Inveniunt nova fata viam, retroque relictis Legibus,ipsa suos rumpit Natura meatus. Miratur, quae tanta sibi det Iura Potestas, Nec sua dona capit, nec munera credit adepta; 130 Aula aliquid, contra Fati legesque modosque; Transilit humanis indultas Sensibus artes, Ut sacram volucrem, decus immortale, necando In gerat in Vitam, et busto sua foedera servet. Ceu gravidum innumeris evolvitur ignibus aurem, 135 Quoque magis flammam patitur, magis uberat in se, Ingenuum reparans pretium discrimine ab ipso, Dum penita excoctum de faece recedat, et intus Aetheream servet flammam, mera Solis imago: Sic aeterna Deum volucris, dum Maximus Orbis 140 Servabit numeros, praefixaque tempora vertet, Purior igne suo semper reditura, seniles Excoquet induvias aevi, gaudensque iuventa. Ut positos flammis, flammis reparabit honores. Cum taedere situs, cum turpi obducta veterno 145 Visa sibi est, non vitali sua fata diesque Sublevat auxilio! medicamen ab indole Mortis Adsciscit timidae; dumque interit, orta resurgit. Concupitur se, Vita, necans: Uterumque Rogumque, Confundit, sese e cinerum paritura sepulcro. 150 Ipsa torum ac thalamum, genialis moenia cippi, Perpetua casia et beneolenti struxit amomo Inteream Thetidosque e glaucis abdita portat Dona vadis. Vix nota diis dat aromata tellus: Aeriae stipantur opes: Elementa laborant 155 Divitiis, studiumque sacros testantur in ignes. Sepositis Natura cavis eventilat in gens Thesaurorum opus, et libris intacta Sophorum. Argumenta perennantis non cognita Vitae; Herbasque, Fruticesque, et fundo absconsa metalla; 160 Gemmasque arcanas, et non descriptile robur Succorum, Ambrosiaeque, et nectaris aurea pocla: Queis novus, e pelago rediens, Sol, splendida comit Arma diei, Lucisque iubar instaurat honorae; Queis sua Lunaris reparat dispendia Formae, 165 Terrigenum, Diana, potens; sidera pascit Mater, ubi infessas opus est reparare Choreas. Haec ubi convenere, suo quaeque indita nido, Defectus senio circum loca cognita Phoenix Metitur spatium, et tumuli iam certus amoeni, 170 Stipat opes Mundi, miroque volumine textus Egregiam aedificat molem beneolentibus auris. Mox specula i Phoebi. vere Phoebeius Oscen, Auspiciis Christi, Radium, clangore superbo Implorat, laetoque incumbit corpore in aram. 275 Iamque suum in letum vivis concentibus instans, Harmoniae sobolem toto deposcit Olympo; Compositusque animi, gaudensque in proxima tat. Venturam in Mortem Vitam, | et nova corda salutat. Nec mora purpureum, concusso vertice, crinem, 180 Mittit in arsuri vitalia funera alumni, Fons Lucis, Mundique Oculus; venerabile, Titan, Corque caputque Orbis, supremaque meta Diei. Tum demum indulgens, totis operantia flammis Lumina constipat Vitali, Machina, busto. 185 Parte alia Zephyri blandum spirabile murmur, Immortale sonans, thalamo invariabilis Hebes Egreditur, radiumque Dei complexa fovendo, Spargit in Ambrosiae molis memorabile textum. Ilicet Ignis, inexplicita ratione secutus 190 Vitales latebras, divinum corpus amatae Restituit numeris Volucris, seque Omnis in Unam, Insumit, nataque recens in Morte relinquit. Hunc ubi Naturae iam iam Sanctissimus Ordo Grassantem videt in fixae Mysteria Vitae, 195 Nectaris exstinguit lacrimis, secretaque vergit Tura super, senibus saeclum reparantia divis: Relliquiasque Animae sorbet morientis in augmen. Natalis novitas, cunasque, vigore sequestro, Aptat avi. Pallet vacuo Libitina feretro, 200 Pallet atrox Lachesis, nec tum pote forfice cruda Laedere mortales Fatorum regula Vitas. Otia habent manes, nec sutilis, atra, Vitas. Per vada plorantes Erebo transmiserit Umbras. Quippe avis aeternae Parcas vigor occupat omnes, 205 Expugnatque Adamanta, rudem concedere caelo; Fatorumque adyta, et scita immoritura fatigat Saturni, proprio renovabilis, exitus, ortu, Interea magnas ridens Amathuntia Curas Euphrosynen vocat, et geminas, uno ore, sorores, 210 Musica quin etiam genitalis Numina Cleius, Iunoneque, toris praefectam, et candida Lunae Cornua; dein superis medicabile sidus et imis Mercurii, totamque iubet conducere Virgam. Horum ope de Paphiis Panacaeam seligit hortis, 215 Vivacemque Amaranton, et immortalia Cretae Gramina dictamni, mille coloribus herbis Instructum adiciens calathum, violaria mandat Cypria, ad Asclepi tabulas, populare monentes. Ipsa dehinc proprii cyathum, pleno ubere, lactis 220 Immulget, suaque imponit ter suavia centum; Haec habilem in cinnum redigit, Hyblaea, Cupido, Mella rigans, additque meri Mareotica pocla. Omnia quae manibus Psyches iuvenilibus unum, In sucum redigit, spargens, Hymenaeus, Amomi 225 Caelestis laticem, et servantem corpora myrtum. Sic Dea oloriregos regna ad Paretonia currus Torquet, et inventum magnam Paeanis ad urbem, desuper infundit nidum Phoenicis amati. Sentit opem cinis et vitalia, flore recepto, 230 Semina subiciunt sese, Mortemque repellunt. At prius ac radium Phoebea a lampade busto Impetret, exsequias Volucer, moriturus in ortum, Ipse suas explet; Mundumque canore senili Tristitiam docet instantem. Festinat Amorem, 235 nacta sui, maestoque annos fugit ore Iuventus. Pone sed in medias flammas, cedentibus igni Seminibus, Genium inspirat deserta Vetustas. Saeclorum Tenor et Rota Temporis, impete victo, Cumque Dracone sue, trux falcifer, otia perdunt, 240 Dum Sacram conantur avem, dum fallere foedus Naturae, Vigilemque alacrem sopire Deorum. Omnia quae vacuis dispergunt irrita ventis Tres Radii, primum Caelesti e Sole secuti; Quos inter, media Phoebi de fronte revulsus, 245 Cor tetigit Phoenice novo, dumque hospes in ipso Vita sui est obitu, statuit de Morte tropaeum. Ecce Iuventa redux molitur imagine caeca, Vivendi nova Fata, premitque ea verme novello. Ille, rudis primo, neque gnara, neque inscia Vitae 250 Massa, Patris vires redivivo e funere sursum, Erigit, et populos avium conterret hiantes. Haerent Regales illi, circum agmine facto Exuvias, pronique obitum flagrantis adorant. Quae Volucris numquam senio, morbove, luive, 255 Aut rapidis fati, se perdidit, obvia pennis, Pro sene longaevo venit in Phoenica recentem, Iamque alasque apicemque, auratosque unguibus uncos, Purpureamque vibrat caudam, et miratur habendo. Mox aciem caeli genitalem, et Lampada matrem, 260 Atque hilares superos, grato clangore, salutat: Ecce ego, vester honos, magnorum ante omnia pollens Miraclorum Anima, et Mundi redeuntis imago, Me genitore obiens posui decermina vanae Victa Senectutis, mihi posthumus atque superstes. 265 Haeres ipse mei, meus auctor, origine fine. Plura locuturum, (quis enim haec dixisse negabit?) Stella sinu e magni Iovis occupat, inque Deorum, Desertas nuper sedes, sine labe, reducit, Florentem Fatis; hinc circite temporis acto, 270 Mille per ambages, trans Anni Exordia Magni, Mortales nidos hominum, terramque revisit; Unde paris patitur tandem contagia Vitae, Cumque laboriferis Mortem partitur amicis, Mimica dum positis fugit et subit Otia vitae 275 Induviis: dixere viri, dixere Poetae, Visam oculis volucrem mortalibus, et sua busta, Caelestem monstrasse, aeterni sideris, Heben. Quod si vera iuvant homines, Pereuntia si fas Aequiparare Diis; talem me laeta iuventus 280 antiquos videt, exterso paedore, Poetas Anno Ae- | tatis XXII. Restituentem aciei Solis; Unde excita Vita. Mille alios annos recidivo flore fatiget, Unde quoque in nostram veniant nova saecula famam. Donum immane Dei, si quis mortalia laudum, 285 Exsuperat Virtute mala, et Ratione vigente. Prae reliquis, melos aeternis sociabile cantet Spiritibus! Semper Christi, pro munere magno, Hoc tribuit caris arridens, Gratia, alumnis. At caecique operum, nec acuta mente, Sophistae, 290 Vulgus inane dehinc, atque Aulica turba, Piorum, Irrident, sanisque petunt, nugisque fatigant, Pectora, praesenti qui nolunt credere saeclo Spesque fidemque suam; sed Christi altaria propter Egregium instituunt cultum, caelestia pleno 295 Orgia ducentes examine. Magnus Olympo Aspirat genitor, perque haec tristissima laetos Tempora, perpetuae rapit ad Sacraria Vitae, Illaesos animis: Quod si quae in crimina lapsos Auferet infausti Labor illaudabilis aevi, 300 Ipse manu relevat sacros miseratus amicos. O felix, quem, sera licet, deprenderit hora, His tamen in studiis: quamvis non primus Eoi Fulgur eum in Domini fodientem offen derit horto, Nec medii aestivum toleraverit ille calorem, 305 Solis, in extremo conversus fine dierum; Non tamen ille minus caelestia praemia verae Accipiet Vitae! Non est manus alma Iehovae Invida, non infractus amor: Qui retia servat Ultima, Venantis tamen a pietate tenebit 310 Munia, sit solum mens pura, et candida servet Pectora relligio; magnis Palatia constant Ampla Dei spatiis, Variis opus illa ministris Regia habet: tu pone tibi super Omnia Christi in, Sanguine praesidium, et servum te addice vocanti; 315 Eripiet te nulla manu Omnipotente potestas, Nulla tibi e Furiis, non trux Fortuna nocebit, Ventive immanes, tempestatesve sonorae, Stridulave impacti tabulis luctamina ponti, Naufragio ex ipso, caelo undique et undique caecis 320 Impellente ratem sine fine tumultibus in se. Fixa tibi constet spes in promissa Iehovae: Omnia subsident melioribus improba votis. Pagina prima mei docet hoc Phoenicis. Ut ipsa Morte redux, volat hic, miraculaque alta Tonantis 325 Voce palam magna totum dispergit in Orbem: Sic nulli mala castifico vesania longum Dira oberit satanae. Breve punctum inamabile mundi Dissolvet textum, saevo cum Principe Noctis, Lux nova mox orietur, et aeterno incluta Veris 330 Machina gaudebit concentu, haud horrida porro Sceptra tenebit hiems, nec mortifer aestus in auras Austri genis virus spirabit flatibus atrum. Perpetuus Zephyri dominabitur aethere puro Spiritus, et mollis genitalia flabra Favon I, 335 Omne procul vitium, laeto decedere caelo Voce iubebuntur clara, morbique luesque; Bellaque ad Imperium Domini Omnipotentis in omni Consident rerum, renovata Pace, theatro. Pax dabit aeternis complexa favoribus, almae 340 Ad Sophiae studia, afflictas revirescere Musas. Tum, de Morte recens, florensque nitore perenni, Non iam clam, Volucer renovabilis, ultima rerum, Regna ultra Gangem aut nigros habitabit Hydaspis, Unde incerta hominum suspendat vota, colonos: 345 Sed media ille palam sub luce, sub aethere aperto, Dulcisonum clanget, Christi ad Sacraria, carmen; Circum omnis Regem vis praepetis aera pennae Implebit modulis: procul infernalia Bubo Stridebit Stygius lacerata ululamina canna. 350 Gaudebunt Sancti, plorabunt rite profani. PHOENIX. DE INSTAURATIONE, LIBER II. AT MELIOR celso se Spes ostentat Olympo, Quae Famae quoque fulgentis contemnere honores, Seque sequi interius Mentem iubet, astra petentem. Scilicet ut maculis conspersa nigrantibus omni, 5 Vita modo est, haeretque atava de peste luela, Ima notans naevis fecundi pectoris arma: Sic pertaesa sui, mortalibus hostica culpis, Adspirat Purae Genium, Mens Enthea, Vitae; Infectumque Chaos vitiis, et turbida morum, 10 Saecla procul spernit, nec sese agnoscit in illis. Ergo acie insignem speculata vigente per astra, Poscit in aerumnas Hyperionis ardua flammam; Ut busti iam certa sui, tumulumque superstans, Spe Vitae Reducis, Vitae melioris ab alto, 15 Deponat tristem illuviem, Geniataque puro Igne, Diis pariles subeat, sanctissima, Curas. Sic procul aetherea e specula Phoebeia Lampas Largitur Radium, percepto pectore qui se, Ipsa animae penetrat penetralia in invia visu. 20 Unde renata sui per funera corporis ingens Succedat caelo sobolesque parensque suarum, Virtutum, Volucer. Verum Phoenica Poetae Dixerunt Christi: quicum hic variabile tempus Humanis colit in noxis, spe proximus astris, 25 Venturam in vitam flagrantia lumina torquet; Lumina, quae nitidos radiis elata per axes Perpetuum cernunt decus, atque in sanguine Christi Eminus in signem poscunt, pleno ore, Coronam, Illa nitet caelo, seseque ostentat amicam. 30 Et iam oblita sui, vanique oblita tumultus Curarum, mea Vita, Deo super alta vocante Astra vehi, bustoque suo sibi condere cunas Gnara, mali contemnat opus Tortoris, et ingens Examen facili derideat ore dolorum. 35 Sic longaeva, suae tandem pertaesa senectae, Exit in egregium, renovata per Ordia, florem, Vita, novis constans annis, nova Tempora flammis Evolvens mediis, Elementa per omnia cursu Veloci translata procul. Mox corpore pridem, 40 Defuncto; mirisque modis variabile textum, Adsciscens Animae, desperatisque revinctae. Exuviis, laeto aeternum succedet Olympo; Tota quidem, quia totus homo, peccam ne turpi deformis pridem, Christi sed amore renatus, 45 Omnibus inspersas, vacuum per inane, latebris, Oceanique vadis, terraeque immobilis antris, Et Flammae radiis repetet, cunctasque reducet Particulas priscam in molem, ut quoque corpore toto In sese rediturus homo, pia praemia Vitae, 50 Aut poenas ferat aeternas; si credere Christo Noluit, et sanctis Oracula condita Libris Contempsit vita in facili errorisque viaeque. At dum lenta suis pendent mysteria metis, Et Pater absentem praesens largitur Amorem. 55 Filiolis, ne tatarum fuga, pectora, rerum, Mobilitasque ferae Sortis, male fascinet in se, Spem dedit, et certo signavit foedera iussu, Quae brevibus non est edicere carminis orsis: Postquam Isai germen, termes rata Tempora David, 60 Emanuel signavit homo; super ardua Caeli Atria, et Oceanum, et terrae Omniparentis honores Vivifico fervore natans, quo Maxima Mundi Regia, et in florem Rerum venit Entheus Ordo, Spiritus, interpres Vitae, Natique per Ora. 65 Aeterno aeterni procedens flamine Patris, Mundi Anima immensi, caelorum Ambaginis Actor, Flamma Dei, fecunda Deo, Deus ipsemet in se, Per tacitos artus rerum defusa, per omnes Unica Mens Mentes, Lux unica, caeca tenebris 70 Qua sine Sol volvat obscuro lumina Caelo; Sancta Dei Triplex Maiestas, Trinus in uno Nempe Deo Deus, et numerum super, et super orsa, Spiritus, infusus gremio sine-labe-puellae Spiritus Omnipotens, Natum Omnipotentis lovae 75 Omnipotentem alvo parva conclusit, et illum Conceptum aeterna, praeter primordia, Vita; Concepitque Deum Virgo, atque hominem edidit ex se. Quid tibi divinos, mens Enthea, condis honores, Constipasque Animam, Miraculaque ardua versas? 80 Nil opis in verbis, cum nec Natura capaci Miraclum hoc genio, nec mens capere ausit herilis Angelicis per sideribus, maxima coram Maiestas noscenda datur, nec nubilus error Subtrahit admista caeli spectacula terra. 85 Summam Operis titulus, suimet mirator, habebit: A DOMINO FACTUM HOC, OCULIS MIRABILE NOSTRIS. Ecquid enim immenso par aut aequabile Nato, Terra, Dei, finita gerat? Qui circite magno, Unius in specie digiti, mare, sidera, terras, 90 Aeraque amplexus totum: cui celsus Horizon, Punctum habet argutum; subtilis imagine pomi Terra natat, scutulae Oceanus dat signa patellae. Ipse super rapidorum equitans, sine remige penna, Ventorum pinnas, Saeclique et Temporis auspex, 95 Finitorque Parens, nil factum aut deinde futurum Conspicit, in sese praesentia cuncta tuetur. Omnia cui nihilum, cui nil sunt Omnia, nutu Cum lubet, extremo, famulantes versat Olympi Orbibus incinctos Orbes, sine Tempore Tempus, 100 Fons Rerum, Finisque suprema, et Linea princeps. Omnia qui infusu Vitae Florentis adoptat In species, diribitque modos, et Tempora signat. Omnia in Uno Omni, Triplex Unum, Unica Trini Maiestas Domini, non Tres, sed Ternus in Uno. 105 ENS ipse IMmensum, titulus cui maximus IPSE est. Huc spes Sancta viros promissaque foedera ducunt, Terrestres calcare Operas, superabile Morti Fastidire genus; quocumque Superbia vecors Vanarum se extollit opum, Mens Enthea servat 110 Fixa polo, nullis exterrita, Lumina, flammis. Donec ab aeterno felix se Sole resolvens In bustum Radius victuri corporis, alto Descendat, cinerique artus, et debita pridem Membra rogo dedat: Volat e vitalibus ales 115 Excidii flammis, Anima, et loca casta parentum, Structa piis animis alti ante exordia Mundi, Occupat: In sua sese elementa putredine, Corpus, Restituit, vivace manens. Cum tempora circum Iusta suis numeris absolverit Ordo refixis, 120 Ilicet ut claro tuba Martia clanget Olympo, Iudicium in commune hominum, sese omnibus idem Evolvet latebris, qui conditus; et modo mille, Particulis disiunctus Homo, Nomenque genusque, Perdidit, et nullo sub pulvere tabuit in se. 125 Haec meditari, his fas mentem exercere loquelis, Dum datu, in spatium obnitens ignobile, Vita. Huius in exemplum doctrinae, et nobile Pignus, Posteritas, Phoenica meum, mea carmina, Iudex Indocilis Livoris, habe. Quae saecula volvunt 230 Curasque, studiisque immortua sensa profanis, Pono tuum ad Limen. Virosa calumnia contra turgeat insidiis, et sese insumat in aestus Pestiferos; stabilem mihi, Rex altissime, mentem Siste polo. Cum Tempus edax mea corporis antra. 135 Presserit in cineres, et detam mente sagaci Relliquiae in vita nullae cernentur inani: Tu tamen has mecum meditabere, sancta, Camenas, Posteritas, parilique tuos Ratione Nepotes Ad divina trahe, et mortales excute Musas. 140 Quippe quod in Vita Communi, atque Ordine rerum, Cumque viget, periturum, aberit, cum momine certo Mors sua cuique suis haerens advenerit oris. Spesque Fidesque Deo data, nulla sorte revulsa, Trans cineres, putrique soluta cadavera tabo; 145 Trans tenuem, in summa pallentem scilicet urna, Pulveris egeriem, simulacraque futilis umbrae; Trans memores fatus, trans ipsa oblivia, mentem, Servat, et in gremium sancti comitatur Iovae. Illic blanda Patrum promissio tradita genti 150 Florebit tandem, bonaque omnia laeta tenebit, Quae nunc per varios aestus Pietatis anhelat Prendere mente Labor. Non haec examine duro Dona tibi suspensa putes: Breve temporis orsum, Praevolitans, pateris quae tristia cuncta, videntur; 155 Aeternis instat tibi Compensatio metis. Et quid ad immensi, numquam rumpenda, putabis Temporis ista brevis connexa laboribus arctis Munera? Cuncta Patris restant tibi praemia magni, Thesauri ingentes, et Gloria temporis expers; 160 In cuius gremium membrisque Animaque receptus, Ridebis furias omnes, in pace perenni. Tute, cum cunctis Opibus, Curisque, Iocisque, Transagis in puncto, nec et hoc pote ponere certum, In Vita hac superesse tibi! Sanctissimus illic 165 Iurat certa Deus te gaudia gavisurum, Certa quidem, nec praepetibus iam obnoxia pennis Temporis infesti, cuius mortalia Legem, Cuncta timent istic. At vitae ubi redditus almae, Iamque renatus homo, cum Christo ad sidera tendet 170 Ipsius istud, agens, retrahensque modo omnia, nomen. Temporis, haud ultra magnas protendet habenas, Sed nec erit penitus, quia in Omnibus Omnia Christus Solus erit, et in hoc omnes sine fine Beati. Aeternum, aeternum, cum toto exordia fine, 175 Omnia tunc aberunt; Omnis se Gratia in omnes Nempe piorum Animas, imis largita latebris Non alio, quam quo viget ipsa, decore beabit. Contra triste fremens, et se sibi teste diserta. E Libris, Sophie, mortalibus, ardua versat 180 Argumenta trahens, Rationi infesta fideli: Scilicet, unde artus repetet, tot in invia visu Particulas momenta, novans homo? futilis ergo Omnipotentem Operum Dominum caro sistere contra, Infelicem aciem poterit? Quis nobile textum, 185 Composuit, quod fertur homo? Quo sedibus unum, Quodque suis duce compactum est? quis membra fluenti Sanguine vitali, formam direxit in istam? Quis domui arcanae pectus penetrabile fixit, Materieque alia cerebri laquearia duxit? 190 Quis pulmonis opem cavum in aera laxat hiatu? Hepate quis roseo fontem signavit, et augmen, Vivifici succi? Quis cetera compsit, et intus Disposuit velut ordinibus mansura probatis? Quis nisi quie nihilo cunctas res condidit auctor: 195 Cuius ab ore means verbum, latissima vitis Implet agens spatia immensum Terraeque Polique? Hic procul e venis tenuem, discrimine nullo, Eliquat humorem patriis; quem nobile textum Materni excipiens gremii, dum nescia vertit 200 Corda parens alio, non huc intentus uterque, Nescius immo intus sese quid agatur et extus, Servat et occulte venturos stipat in artus. Omnipotens genitor caecis infusa cavernis Semina in humanum mira decus arte figurat 205 Ille potens nihilo florentia moenia mundi, Tot species rerum, tot saecla, animantia, Vitas Condere in exscriptas; de parvae semine guttae Egregium formare hominem: Rationis ab alta. Arce suae Curis miserae turbatus, in uno 210 Deficiet? Nec quod sparsit per inania textum, Reddere iisdem illis poterit spatiisque modisque? Ah quam deceptos rapiunt mortalia gressus Per Sophiae Curas fatuae: dum celsa tonantis Inquirunt opera, {e} causas expendere certant! 115 Ille, a quo factum est quodcumque videtur et exstat, Hoc quoque, quod non est oculis sensuque tueri, Facturum sese iurat: stat debilis extra, Seque in ratus homo Ratione opponit inani. Ille iubet credas, quite quoque fecit, ut esses 220 Quodcumque es, nec enim te nosti, perditus, ipsum. Ille iubet credas, qui fons est, normaque Veri, Insuper adiurans: tu scire et discere, et ultrae, (Turpe) docere cupis. Cum nil foret, omnia quae sunt Fecit is ex nihilo, qui te quoque! Credere restat 225 Omnipotens Numen. Tu voce fateris, et excors Credere mente negas, tibi quod dubitabile non est. Sic te teste peris et iudice. Siste profanum. Caeca pedem Ratio, rimatrix impia Veri, Quod confessa vides: petulantia corda refrena! 230 Fide Deo, Spes orta Deo. Non deseret in te. Regula se Veri. Si perscrutabile non est, Scire quod ipse cupis, sic consolabere pectus. Non te rimari, non dium ex pendere pondus, Non numeris Arcana suis evolvere iussit 235 Dia, tui miserans, Pietas: Nec enim illa tuorum, Sunt Operum, nec eo se humana Potentia tollit. Ergo quod in liquido est, tot rerum illustria signis Facta Dei cernens, et te quoque, mirus in illis, Crede, quod instanti promittit tempore Veri 240 Regula facturam. Non mentem hic tristia Poenis Percellant meritis examina, Pallor Averni, Tartareae aut Furiae, aut torrens vi fluminis ignis; Non te tanta Pater ducit Spectacula visum, Quottidie, quamvis ultra merear enocendo: 245 Sed te, cum castis maioribus, in Cruce Christi Ad divina vocat mysteria perpetis aevi, Laetus ubi aeternum cum sanctis gaudia carpas Spiritibus, necte tangat vis ulla dolendi. Huic tu crede modo, et Rationem in carcere sanae 250 Constrictam Fidei retine, Spe celsa secutus Iuramenta Dei, et Patribus promissa per aevum; Omnia mille probat quae per miracula Christus. Qualia si num quam rerum quis fecit ab ortu, Nec potis est alius facere, aut facienda iubere, 255 Discipulis: quis cuncta neget hunc posse, Deumque. Esse, Dei virtutem in se qui monstrat adultam? Sic quae rapta rogo nihil esse cadavera censes. Cum rata decursis succedent tempora metis, Flore novo priscis reparata vigoribus, extra 260 Naturae captus et caeci iura sepulcri, Cum Domino in Vitam Christo instaurata videbis, His ipsis membris, animisque, et Mentibus iisdem, Aeternos sese in flores, delebile numquam Erexisse decus: Quae iam mille agmine morbi 265 Pestifero exagitant, terretque infanda medullis Mors Domina in mediis, omni moribunda tumultu Membra redux calor in nova ducet, origine prisca, Incrementa, satis ut sub putredine pulla. Seminibus forma omnis abest, resolutaque pigro 270 Massa situ tabet, non agnoscenda colono. At gravis in putri densas meditatur aristas Tabe Ceres, sub iecta trahens in plurima late Semina, grana uno centum paritura necato. Talis in immensos rediens Natura recessus 275 Corporis, egregium moriens, spe principe, Pignus Deponit Vitae Melioris, et aspera Mortis Iura semel subitura, ad puncta in stantia anhelat, Certa suae Fidei, breve cum se advolverit Orbe, Tempus ab Occiduo, repetita Elementa suorum, 280 Restituet Christo membrorum, et flore renato, Splendida non moriturum hominem in cunabula sistet. Has cuncti ad Laudes, haec ad Sacramina Christi Nascimur: Ipse etenim tali mortalia Amore, Saecula dilexit Pater, ut caeleste luelis 285 Omnibus exempturum Omnes, demitteret alto Pignus, ut hinc nemo sese usquam excludere posset. At pars maior abit retro, quos dira Voluptas Praesentes ligat illecebras sine lege secutos. Horum adeo tumulis exsurgent corpora iusso 290 Tempore, sed Poenis cum Mentibus, in nece saeva, Debita perpetuis: quae cum tristissimus atra, Nocte semel capiet tortor, nulla illa redire, In vitam patietur ope, aut caeleste parentis Imperium spreti, dum Vita sub axe manebat, 295 Namque istic sunt fixa bonis sua praemia nullo Fine: malis etiam nulla spe terminus haeret, Quin nece perpetua pereant, neque Temporis ullo signa modis valeant Poenis in dicere finem. Ergo igitur quicumque isthaec mea dicta Poetae 300 Mente legis Christi sancta, te Examine privo Ungvis ad astricti castos expende probatus, Sis genere ex utro; tecum stet Gratia Christi Tempore in hoc, an vara retro vestigia ducens Cum grege pullorum decus irreparabile perdas. 305 Scilicet ut precibus semper pia Vota reponas, Teque errantem agnum stabula ad caelestia prono Restituas aditu: Quoties via lubrica trita est, Mente redi toties, sancto delere precatu Delicti maculas nullo non tempore certa. 310 Audiet Omnipotens, nec enim peccamine quoquam Gratia victa Dei est, modo cum studioque fideque, Ad meliora redire, et priscos ponere naevos De Vitae velis (ah miserae) sacer ordine mysta. Divinorum Operum: poscant quae praemia sancti 315 Spe tibi iam tu istic adscribere, Principe Christo, Rite potes: Contemne mali consortia coetus, Et patere in iusti foeda irritamina saecli. Ultorem tibi pone Deum, te dilige in illo; Cetera iacta procul nullo mirare tumultu, 320 Et bene fac cunctis, etiam male qui tibi; Ut alti sis vere soboles, et ei agnoscenda, Parentis. Interea hoc dum triste Chaos enabis, et inter Innumeras spinas, pulchro, Rosa, flore, nitebis, Subicient sese Virtutum e semine parvo 325 Innumerae fruges; totis exercitus alis, Pectus in excelsum docili se sistet Amore, Ipse suis meritis, etiam hac in valle dolorum, Induet obstantem vitiis te Christus, et ultro Perpetua gustum tibi de Pietate propinans, 330 Purificae menti dabit haud effabile Pignus, Spiritum ab excelso Paracletum, Gratia cuius In veros rapiet gemitus, mundoque levatum Ducet ad aethereas, sublimi mente, Choreas, Saecula iam exosum terrestria pectore toto. 335 Summa Boni haec Veri est, hoc cum te pignore nisum Ad Patris immensi sistes placabile Numen, Et iam nil possit tibi sancta negare petenti Maiestas, nostri memor, o carissime Lector, Peccatorum alta foede in formidine capto 340 Egregiis adsis precibus: Sic te aurea Phoenix Ducat avis Caelo, doceat mala temnere cuncta, Perque suas flammas noviens purgabile pectus Rite probare Deo! Sed enim quid me agmine in isto Me quoque, Christe, vetat precibus te accedere iussis? 345 ERGO, meae Vitae Spes o certissima, IESU, Mitibus hunc oculis, tam dira peste Laborum Intricatum, adsis maculis evolvere Vatem. Da Radium mea corda tuum, da Lumine vivo Imbuere, et veteris busti atram exuere Labem: 350 Ut novus Induviis, florens Pietate Fideque, Speque tuus, tibi soli istic mea tempora donem; Ut tua, purpureo per te recreata cruore, Christe tuo, ah tam dem, tandem illic praemia adeptus Perpetuis instem numeris tua dicere gesta, 355 Gesta triumphato fortunatissima leto. O me redde tibi, tam caro, Christe, redemptum Pignore; nil ultra est, quod ego cupiamve petamve, Tuque date et possis, et, uti stant fata Priorum Indigetum, cupias in te ut, mea Vita, resurgam! BEATI PAULLI AD CORINTHIOS, EPISTOLA PRIMA. CAP.I. PAullus, vocatus Ore Christi Apostolus, Deo ordinante; et Sosthenes, Frater no amore noster: Electis Dei, Sanctisque CHRISTI, Ecclesiae 5 Corinthi Alumnis, separatis in gregem IESU sacratum sanguine; Cunctisque, Christi nomen invocantibus, In eorum et hisce partibus. De Patre Pax, de Filio sit Gratia, 10 Ab utroque vobiscum Salus. Mente irremissa Gratias Deo meo Rependo, vestro nomine, Pro dite dono, quod dedit plena manu Divina vobis Gratia, 15 In Christo Iesu, ut uber etis omnibus Illuminatae partibus Doctrinae; ita illa Veritatis Contio Insedit alto robore, In corda vestra, ne, indigi ullius boni, 20 Spe roborati et gaudio, Solum petatis, atque praesto semini Adventum Iesu Iudicis. Servante quo vos, finem in usque, candidi, Tribunal adstetis Dei. 25 Fidelis etenim est Dominus, in Christi gregem, Qui vos vocavit filii. Ego vos adhortor, optimi fratres, vice Christi, uno ut ore et pectore, tinam fidem servetis, omne dissonum 30 Et schisma temnatis procul. Coagulati opiniones spernite, Una in loquela et pectore. Equidem familia detulit nobis Chloe; Vos inter esse iurgia, 35 Dum dissonante hic voce Paullinus velit Petrinus ille dicier; Apollinaris, Christianus, alteri. Quid? scissus ergo Christus est? An cruce luelas sustulit Paullus tuas? 40 Baptisma te Paulli lavat? Bene me, quod unum et alterum praeter, puto Crispum atque Gaium, neminis Baptisma nostra cinxerit manu caput, Ne suspicetur quispiam, 45 Meo sacrasse Nomini me quempiam. His adde Stephani familiam. An praeter istos quemve baptizaverim Meminisse {non} possum satis; Quia missus haud sum praebitor baptismatis, 50 Evangeli sed Apostolus. Non in rotundam Doctor Eloquentiam, Ne Crux Iesu evileat, Stultitia namque est sermo, perituris, Crucis; Divina vis nobis, Salus 55 Quibus parata est. Scripta namque regula est? Sapientium Sapientiam, Vacuabo; reprobabo Doctrinam cati, et Prudentium Prudentiam. Ubi sagaces Legis, et docti dolos 60 Artesque Mundanae rei? Mutavit omne genus id Insipientia Sapientiae Saecli, Deus. Nam quoniam inepte mentis humanae sagax 65 Doctrina non norat Deum, Voluit vicissim simplicis Verbi Deus Beare credentes fide. Miracla vult Iudaeus, it Sapientiam, Desideratum Graecia. 70 Nos nuntiamus Crucis ab Arce Gratiam Pudentis in Vitam Dei; Offensionem nempe Iudaeo, meram, Insaniam Gentilibus: Verum vocatis ex utroque Stemmate Sapientiam, et vim almam Dei. 75 Stultitia dia maior est Sapientia Humana, ubi summe sapit. Virtute, dia est maior, imbecillitas, Humana, ubi summe valet. Considerate, vestra quae vocatio 80 Sit ista, fratres o mei. Exigua mundi portio ex Sapientibus, Exigua de potentibus, Exigua de Nobilibus, ad Regnum Dei Vocatur; Elegit Deus, 85 Quod mente damnat mundus, ut confunderet Sapientiam omnem Saeculi. Quod imbecille mundo, id elegit Deus, Potens uti confunderet: Ignobile atque vile selegit Deus, 90 Nihilque quod plures putant; Ut quod aliquid videtur, in nihilum trahat, Opinione subruta. Ne glorietur ulla caro coram Deo; Ex quo profecti et vos, duce, 95 Christo, venitis: constitutus omnibus A Patre qui Nobis Deo In Sanctitatem est, in Salutem et Gratiam, in Iustitiam, et in Sapientiam. Scriptura sie vult: Glorietur in unico, 100 Qui gloriari vult, Deo. CAP. II. ET ego, venirem cum Salutis nuntius, Non cum canoro carmine, Non in cothurno aut ambitu Sapientiae, Mysteria ferebam Dei. 105 Nec enim putabam scire me quicquam, nisi Crucifixi Iesu Gloriam, Vos inter: Aderam cum tremore, cum metu, Infirmitate in plurima. Humanae abesset ut eloquentiae tumor, 110 Simplex loquendi Concio. Virtute verborum ingruebat Spiritus, Quae Veritate vincerent. Ne vestra mundi inaniis consisteret, Sed Robore in Dei, Fides. 115 Tamen iste Sermo pura perfectis venit Sapientia, haud mundi quidem; Eiusve Procerum, quos manet destructio, Mysteria loquimur Dei Absconsa, nostrae praestituta Gloriae, 120 Quam nemo novit Principum, Praesentis aevi; Quippe Dominum Gloriae Non tradidissent sic Cruci. Sed uti Propheta scripsit: Oculum neminis, Nullius aurem contigit, 125 Nec corde captum est hominis; ipsum amantibus, Quod praeparatum est a Deo. Per Spiritum nunc nos docet suum hoc Deus: Nam cuncta rimatur, notans Divinitatis etiam operta, Spiritus. 130 Quis hominem enim novit, hominis Quid sit; nisi hominis, in homine vigens Spiritus? Ita quae Dei sint, Spiritum Praeter Dei, novisse nemini datur. Nos porro, non mundi quidem, 135 Suscepimus sed Spiritum oriundum Deo, Ut dona doceamur Dei. Quae praedicemus, non decentibus logis, Humana quos Sophie docet; Sed verba, sancto suggerente Spiritu, 140 Ut Spiritus res Spiritu Adiudicantes; Spiritus quae sunt Dei Animalis homo non percipit: Stultitia ei sunt non potens intelligi, Quae Spiritus diiudicat. 145 Sed cuncta Spiritalis homo diiudicat, Diiudicandus nemini. Quis Dominum enim cognovit, ut sensum instruat? Nos Christi habet Mens, nosque eam. CAP.III. MIhi porro fratres, non erat vobis loqui 150 Dicenda Spiritualibus; Sed, ut in Iesu parvulis, carnalibus, Lac praebui potabile, Non escam adultis; non enim vestrae illa erat, Nec nunc quidem est, valentiae. 155 Quia carnei estis nunc quoque: quos distrahunt Invidia, lis, contentio. In perduelles mutuis, animos, bonis, Hominem atque carnem vivitis. dicente quodam, Paulli ego sum; alio, Apollinis; 160 Negatis esse carnei? Quis igitur iste Apollo? quis Paullus, nisi Fidei ministri, dedit Cuique Dominus vos docere, pro rata Proportione muneris? 165 Plantare Paulli est, irrigare Apollinis, Vim praestat auctricem Deus. Plantator et Rigator ambo sunt nihil, Sed omnia Auctor est Deus. Plantantis et Rigantis una censio est, 170 Mercesque par laboribus. Domini administri nos sumus, vos et domus Et proprius Fundus Deo. Ego, Architectus ut peritus, gratiam Ad largientis illius, 175 Fundamen; Alius statui: haec supra, domum. Quid astruat quis, cogitet. Fundamen unum est, nemo ponet alterum, Qui positus est, CHRISTUS, mihi. Supra istud ut quis collocabit aureos, 180 Argenteos, vel gemmeos, Vel ligneo; vel feneos, stipula aut levi Structos paratus, omnium, Manifesta fient opera, clarabit dies, Ignis probabit omnia. 185 Retegitur ignis omne opus vi; quod manet Incolume, mercedem teret: Si quod vorabit flamma, damno hominis labor Perit; ipse conservabitur, Tamen ut per ignem An esse vos latet Dei, 190 Habitante, Templa, Spiritu? Violare Domini qui volet Templum Deo Perdente, pessime occidet. Nam sancta Res est, Vos id estis: Nemo se Decipiat ipse. Qui sibi 195 Sapiens videtur saeculi in negotiis, Vos inter, in stultum migret, Ut sapiat apte. Saeculi Sapientia. Stultitia mera coram Deo est. Scriptura loquitur: propria in versutia 200 Sapientiam irretit virum. Et alia: Domino Vanitas Sapientium Est nota disceptantium. Nolite in homine gloriari denique, Nam vestra sunt haec omnia. 205 Paullus, Cephas, Apollo, Mundus, Vita, Mors, Praesentia, futura, omnia Sunt vestra; Christi vos Dei, Christus Patris. Haec summa, vos Christi et Dei. CAP.IV. HUmana sic nos aestimatio putet Christi ministros, et Dei. Mysteriorum diribitores: talibus Incumbit inprimis FIDES; Ut quisque fidus parte fungatur sua. Sed minima res mihi venit, 215 Diiudicari censione qualibet Vestra, vel humana die. Quin ipse me nec iudico, nec conscius Quacumque de re sum mihi. Sed iustus ideo non ferar, quia deus est, 220 Qui me sibi diiudicat. Proin cavete iudicando praestitum, Praecipere tempus, venerit Dum Dominus; ille Lucem in altant protrahet Caecas tenebris machinas. 225 Consilia cordium publicabit; inde erit Laus singulis rata a Deo. Haec in typo vos propter, o fratres, modo In me, atque Apollo, transtuli. Nostra ut figura sapere diseatis sacrae 230 Intra loquelae regulam; Inflemini ne pro alius alio, mutui, Dissensionum aculeis. Quis, stolide, te secernit? aut quid tandem habes, Debere quod possis tibi? 235 Aliunde si ergo captum habes, quodcumque habes, Quid gloriaris ut in tuo? Satiati ab omni scilicet abunde bono Regnatis, idque haud nostra ope: Regneris, atque o utinam; ut in regni throno 240 sit nostra nobis portio. Nam puto Deum nos, ultimos, Apostolos, Statuisse, ut addictos neci, Spectaculum qui simus, Hominibus, Angelis, Mundoque, communis Notae. 245 Nos impotentes, vos potentes in Deo, Christo feremur; vos cati, Nos fatui; et ignominia operti plurima, Vos gloriose et nobiles. Ad istud usque et esurimus, et siti, 250 Et nuditate, plectimur Tempus: vagamur, cedimur, alapamur, manu Victam elaboramus sua, Sibi quisque! dicta contumeliis bona Dilancinati, reddimus. 255 Si persequuntur, ferimus: obsecramus ut Nos quisque maledictis petit. Mundi retrimenta, omniumque opprobria, Huc usque proiecti sumus. {Non}, ut pudore vos premam, ista suggero; 260 Sed moneo caros liberos. Si paedagogos centum habere milia Possitis in Christo, Patrem Tamen unum habetis, ipse Iesu in Christi opus Vos genui ad Evangelii opes. 265 Precor ergo sitis aemulatores mei; Quapropter e carissimis Timotheum ad vos, silium, misi, meum, Fidissimum in Christo mihi. Revocabit ille in memoriam vobis, viae 270 Quae sint ubique meae in Deo; Ecclesiis ut contionor omnibus. Inflata pars vestra intumet, Venturus ad vos sim velut numquam; cito Adero, volente cum Deo; 275 Non verba, sed vim cognitum tumentium. Etenim haud situm in verbis, Dei Sed Regnum in alta est Spiritus potentia: Quod vultis, ergo dicite, Strictusne veniam examinator, Spiritu 280 Mansuetus an clementiae? CAP.V. Non dubia vestrum lancinat Scortatio, Scortatio et talis, gregem; Quam nominare fas nec est gentilibus: Uxorem ut habeat quis Patris. 285 Et vos tumetis, nec vacatis luctui, Patrator ut mali istius Exterminetur agmine a vestro procul: Certe ipse corpore dissitus, Sed mente praesens, iudicavi, comminus 290 Ut constitutus; crimen hoc Qui fecit in Christi aggregatis Spiritu Meo grege; et vestro; potens Ut vis Iesu vult Dei; Satanae hic homo Tradatur in carnis luem, 295 Quo Spiritus salvetur in Christi Die. Non est bonus vester Tumor. Breve massam in amplam nonne fermentum patet Dominari, ubi cepit semel? Vetus ergo vos purgate fermentum, ut nova, 300 Favente, massa, Spiritu. Eo enim caretis. Pascha pro nobis quia Iam Christus immolatus est. Festum ergo agamus, non tumentes improbo, Ceu massa, fermento, vetus. 305 Malitia fugiat, Veritas, Sinceritas, Dominentur hominibus novis. Mea vos Epistola contubernio monens Arcere scortantem iubet. At non ut illos mundus hic censet, neque 310 Idololatrarum gregem. Cupidos, Rapaces, mundus his veniat simul Fugiendus: istic suggero Si, Frater, aliquis, cum volet dici, siet, Tali notabilis lue, 315 Scortator, Ebriosus, Idolum colens, Conviciator, aut rapax, Avarus; huius contubernium usque eo Fuge, ne et cibum sumas simul. Quid enim interest mea quid agant extranei, 320 Ut iudicare eos velim? Qui intus manent, {non} iudicatis vos eos? Extraneos Deus arbiter Diiudicabit: criminosum hunc ergo vos Removete de vestro grege. CAP. VI. 325 Qui lite fratrem convenire vult suum Coram infideli persequi, An sustinere poterit, exclusis piis? An Universi Iudices Mundi futuros vos later Sanctos? Deo 330 Quod si istud ergo creditis, Indigni iidem iudicare frivola Mundi putentur iurium? An Angelorum nos staturos Iudices Nescitis, ut vitae brevis 335 Sub Sole fugiant nos locandi calculi? Quod si incidunt negotia Vitae ad laborem pertinentia, vilibus Ecclesiae membris datis Tribunal: Ut pudore vos feriam, hoc loquor? 340 Itane omnis ergo exaruit Sapientia, ut nec unus intersit, potens Decidere fratrum iurgia? A fratre frater convenitur, iudice Sedente servo Daemonum: 345 Defectus iste grandis est iam, iurgia Quod nota sunt Christi in grege! Cur non patimini potius omnem iniuriam? Cur damna non fertis mage? At vos fideles quoque lacessitis malo. 350 An inscii, iniustos Dei Hereditatem penitus haud admittere? Ne erretis, hoc scitum est Dei: Scortator omnis, omnis Idolum colens, Mollisque, Moechus, Subulo, 355 Furax, A varus, Ebriosus et rapax, Conviciator improbus, Caelo exsulabit. Haec eratis; fonte nunc Puro regeneratos Deo, Domini vocante Spiritu Christi, Sacros 360 Iustitia sancta vos manet. Licent mihi omnia; pauca conducunt; licet Liceant mihi omnia, ego tamen Sub iura redigat nullius. Ventri cibus, Ciboque Venter; at Deus 365 Et hunc et illum destruet. Corpus Deo Non perditae libidini, Deusque corpori. Excitavit ut Deus Dominum; potentia illius Nos suscitabit. Vestra Christi corpora 370 Sunt membra: membra Christi ego In membra Scorti transferam? Apage! qui latus Agglutinat Scorto suum, In eius exit corpus: Ut Scriptura ait, In carne erunt una duo. 375 Agglutinatur qui Deo, unus Spiritu est, Scortationem expellite. Extra omne corpus nempe peccatum furit, Humana quo mens vincitur. Sed scorta qui sectatur, in corpus suum 380 Atroce peccat Crimine. An Corpora esse templa vestra vos latet Sancti sacrata Spiritus? Qui vos gubernat a Deo, neque esse iam Quemquam omnium iuris sui? 385 Pretio redempti maximo estis: Spiritu Et corpore ergo gloriam, Quoniam ambo sunt Dei, facessatis Deo Scortatione desita. CAP. VII. 390 Ad illa, quae mihi indicastis: est bonum homini, mulierem haud tangere. Scortationes propter at, suum domi Habeto quisque coniugem: Habeto quaeque proprium sibi virum- Vir debitam uxori, viro 395 Exhibeat Uxor benevolentiam: suum Sua in potestate haud habet, Sed vir mulieris corpus, ipsa sic Viri. Sese alteri neuter neget, Nisi utriusque forte consensu abstinens 400 Uterque, tempus ad statum. Ieiuniorum Orationumve ad dies Hinc convenite denuo, Ne Satanae temptemini, vestra, dolis, incontinentia obruti. 405 Concessione sed istud aio, non iubens. Ut ipse sum, esse omnes velim. Sed priva cuique dona largitur Deus: Huic talia, alteri altera. Caelibibus ergo, quique sunt vidui, loquor: 410 Bonum ita manere, uti sum et ego. Qui continere se nequit, nubat licet; Nam melius id, quam uri male. Coniugibus autem, voce Domini, adnuntio, Iubentis, haud svasu meo; 415 Relinquere virum non potest Uxor suum: Quod si relinquat, caelibe in Statu manebit, aut torum reperat suum; Vir coniugem non desetat. Ego ceteris, non Dominus, aio: coniugem 420 Qui, Frater, infidelem habet, Consentientem matrimonii iugo, Ne temere eam dimittito; Virumque pariter mulier: ille sic enim Sanctificat istam, atque ista enm. 425 Si secus hab eret, liberi nostri notam Impuritatis ducerent. At sancti ii sunt; Infidelis sepatans Se, separatus permanet. Nam servit hisce nemo frater casibus, 430 Sororve; cum ad Pacem Deus Vocarit omnes. Uxor haud novit, virum Servare possit an suum; Et ille an istam. Quoique largitur Deus Ut quodque, singulos vocans, 435 Ita ambulanto; sic in omnibus omnia Ecclesiis disponimus. Praeputium ne quaere, circumcisa gens; Neu verpa fiat, quem Deus Alium vocavit: Nil valet praeputium, 440 Nihilque circumcisio; Dei obsequela iussionum est omnia. Quisque ordinem servet suae, Uti est vocatus, functionis. Servus es? Quiesce: Si liber potes 445 Fieri, utere isto potius, in Deo tameu Servus vocatus, est Dei Libertus, et qui liber, est Servus Dei. Pretio redempti maximo Cavete, ne fiatis hominum servi. In hoc, 450 In quo vocartus es Deo, Maneto quisque. Virginum rebus super Praecepta non habeo Dei. Sentient iam sed largior meam, ut cui Probata sit Fides Deo. 455 Sic censeo: Esse, propter instantem omnibus Necessitatem, sic bonum. Es alligatus coniugi? exsolvi nega. Solutus? haud quaeras iugum. Si duxeris, peccare ne putes; vacat 460 Et virgo nubens crimine. Afflictionem verum habebunt carnis hi: At parcere ego vobis velim. Hoc dico, fratres: Tempus est breve; restitat, Ut coniugati victitent, 465 Velut iniugati; qui flet, absimilis sibi; Gaudensque gaudenti; qui emit Non possidentis instar; Hoc mundo frui Volens, fruenti dissonus. Etenim figura transit haec mundi; illius 470 Vacare vos Curis volo. Divina caelebs curat, ut placeat Deo; Mundana Coniux cogitat, Uxori et ut probetur: ita diversa sunt Virgo et iugata femina. 475 Divina, Virgo, curat, ut placeat Deo, Cum Corpore atque Spiritu. Quae nupta, curis destinetur mundi, uti Probare se valeat viro. Haec dico vestris commodis, non ut velim 480 Inicere laqueum; sed Deo Adhaereatis ut decenter, et procul Distractionis a metu. Si censet aliquis turpe quid se admittere, Servando adultam virginem, 485 Siquidem ita oportet fieri, et usus postulat, Is vota perficiat sua; Non peccat elocando virginem suam. At corde qui perstat rato, Necessitate nec adigente vincitur, 490 Victor Voluntatis suae, Et pectore istud in suo fixum obtinet, Ut Virginem servet suam, Bene agit: Ratum hoc est, Elocator ut bene, Servator ita melius facit. 495 Uxor ligata est, quam diu vir vivus est, Moriente eo, sit libera. Nubatque cui vult, saltim id in Domino, viro. Beatiorem sed voco In nupta quae manebit; Et ego Spiritum 500 Habere mihi videor Dei. CAP. VIII. Porro immolataque sacrantur Idolis, Ut aestimans, novimus. Notitia ut inflat, Caritatis regula Aedificat ita te gnarurem. 505 Quod si videtur scire sibi quid quispiam Nil novit, ut sciri decet. Sed si Deum quis diligit, notus Deo est. Quod immolata ergo attinet, Idola scimus esse nil penitus, Deum 510 Et praeter unum neminem. Dicantur alii quamlibet Dii, in polo Soloque, sicut plurimi Domini et Dii sunt; Unus est nobis tamen Deus, Universi huius Pater. 515 A quo omnia, in quo nos, et unus Christus est Dominus Iesus; omnia Per quem, per illum nos. Sed haud in omnium est Scientia isthaec mentibus. Est nempe qui res consecratas Idolis 520 Pro talibus putans, tamen Edit has, et huius Conscientia laeditur Hac ipsa in inscientia Infirma cum sit. Esca nulla nos Deo Commendat, ut edendo amplius 525 Habeamus aliquid, abstinendo vel minus: Videte sed fratres; licet Vobis quod, aliis ne quid infirmis paret Licentia offendiculi. Etenim, scientem qui ista, te videt tamen 530 In Idoleio accumbere, Non Conscientia eius, (infirmum loquor) Ad edenda persvadebitur Mactata quae sunt Idolis? Scientia Infirmus ut frater tua 535 Perire possit, pro quo Iesus mortuus? Sic ergo fratris in fidem Peccans, in eius conscientia ferit Atroce Christum vulnere. Quapropter esca, fratris offendiculum, 540 Si, praeter, haud sumi potest, Ego carne in aeternum abstinere mavelim Quam fratrem edendo offendere. CAP. IX. NOn liber ego sum? non Apostolus? meis Non Christum Iesum Oculis, Deum 545 Dominumque nostrum, vidi? Opus nonne illius Vos estis in nomine meum? Apostolus aliis non sim; at ero Vobis, meae Nam missionis in Deo Signaculum vos estis. Est defensio haec 550 Penes meos mea iudices. Non bibere et edere data mihi licentia est? Non in sorore coniugem Ut Apostolis, Petroque, Domini et fratribus Perinde circumducere? 555 An Barnabae, mihique, solis non datur Manuum labori parcere? Stipendiis quis militare propriis Repertus umquam, aut vineam Plantasse, fructus cuius haud gustaverit? 560 De Lacte nec pasti gregis Edisse? an hominem nos secundum haec dicimus; Nec Lex idem Dei docet? In Lege legimus Moysis, triturae opus Dum peragit, os bovi haud liga. 565 Bovesne curat Domin? aut in gratiam Locutus haec nostram est? ita Sane aestimandum est. Namque arator in spem arat, Tritura spe debet sua Operarium mactare. Spiritualia 570 Si seminavimus bona Vobis: malane vestra temporaria Metemus in vicem fide? Si Iuris alii compotes vestri manent, Qua fronte non nos aequius? 575 At iure nostro nemo adhuc nostrum usus est, Sed sustinemus omnia, Ne cursum euntis uspiam Evangelii ita Moriemur: an sacris vacans Nescitur, inde ut turba pascatur? sedet 580 Altare qui iuxta, ex eo Alitur, Deus sic nuntiis sui cibum Constituit hunc Evangelii, Ut inde vivant. Usus haud sum tamen ego Hoc, usque adhuc, donario. 585 Nec scripsi, ut habeant ista sic; nam commori Satius mihi, quam vivere Parta excidentem gloria, alterius manu. Si fungor officio meo Apostolatus, inde nulla gloria est: 590 Necessitate huc obligor. Nam vae mihi nisi funger! ubi fungar volens Reposita merces est mihi. Invitus adigar? ista dispensatio Nihil minus mihi credita est! 595 Mea quae ergo merces? gratuitum ut praedicans, Constituam Evangelium Dei! Namque omnibus me liberum in servum dedi, Ut ab omnibus plures lucrer. Iudaeus inter esse Iudaeos volo, 600 Acquiram ut horum plurimos. Sub Lege qui sunt, Legis his subeo iugum, Acquiram ut horum plurimos. Sine Lege qui sunt, liber his Legis velut, Sine Lege non tamen Dei, 605 Christi sed intra legem agens: ut inscios Legis frequentes attraham. Sum factus imbecillis imbecillibus, Ut imbecilles comparem. Sum factus omnia omnibus ut in omnibus 610 Servare quosdam possiem. Hoc factitandum est nomine sub Evangeli Participem ut eius munera. Hoc nostis, omnes currere, in stadio, pede Properante, qui metam petunt. 615 Sed unus horum praemium fert; praemium Ut vos feratis, currite. Sunt continentes temperantque ab omnibus, Agone qui certant suo. Illi coronam ut apprehendant, quae perit: 620 Nos ut perennem. Sic ego Contendo, certus vincere, nec ut aerem Feriens inani verbere. Castigo corpus, inque servitium meum, Instans ubique, deprimo. 625 Ne praedicando alterius emendans, meo Reiciar ipse crimine. CAP. X. NEscire fratres nolo vos: Omnes erant Sub nube ea nostri Patres. Mare transierunt nempe, Moyses mari 630 Et nube cunctos abluit, Omnes eodem Spiritali sunt cibo Potuque pasti Spiritus. Petra ebibebant Spiritali consequa, Erat illa sed Christus petra. 635 Plerique domino non placebant attamen; Quos nempe Eremus abstulit. Hi concupiscere mala nos typi vetant, Ut concupiverunt Patres- Idola ne ergo colite, ut hi, scriptum est velut: 640 Potatum et esum considens Surrexit inde populus ad ludendum. Ita Nolite scortari, ut Patrum Fecere quidam, milia una mox die Cecidere viginti tria. 645 Tentare Christum nemo velit, uti Patrum Hac propter a serpentibus Periere plures: Murmurare non licet, Ut murmurantes in Deum Praesens cecidit perditor. Cuncta haec iis 650 Sunt facta, moneat ut typus Nos, finis in quos saeculi extremus cadit. Qui stare se firmum putat, Caveat ruinam: nulla vos tentatio Tetigit, nisi humana, hactenus. 655 Fidelis autem Dominus, Haud sinet supra Tentare vir es vos malum; Tentatione sed sub ipsa vos iuvat, Tolerari ut exitus queat. Caveatur ergo cultus Idoli, ut catis 660 (Vos iudicatis quae) loquor, Benedictionis ille, quem bene dicimus Non Sanguinis communio, Calix Iesu est? frangimus quem, corporis Non panis, est communio 665 Christi? Unus est ut panis, unum sic sumus Qui corpore uno vescimur. Videtis, Israel, secundum corpus: an Altaris haud consors erit Qui victimas edit? Quid ergo dicimus, 670 Idolum an aliquid? an quid est Quod immolatur illi? Id assero, hostiae Quas genticus caedit furor, Caeduntur illae Daemonum gregi, haud Deo. Vos ergo rebus Daemonum 675 Miscere nolim: Poculum nemo Dei Et bibere Daemonum potest. Mensam Dei, mensamque Daemonum nequit Adire quis simul. Deum, An provocamus? fortiores an Deo 680 Nos autumamus? Omnia Licent mihi, sed Omnia haud mihi conferunt; Licet omne, non omne adstruit. Alterius omnis, nemo rem quaerat suam. Quicquid macello venditur, 685 Comedite, propter nulla Conscientiam Statuatur hic discretio. Nam terra Domini est; plenitudo et illius; Quod si infidelis vos vocat, Et ire vultis: esui quod ponitur 690 Comedite, conscientia Discriminantes nil morante; si tamen Idolothyta quis vocet, His abstinete; conscientiam, dein Et propter indicem. Dei 695 Et terra quippe, et plenitudo est illius: Non conscientiam tuam, Alterius illam sentio. Quid nostrum enim Aliena conscientia Damnare libertatem habet? per Gratiam 700 Participo si quid ego cibi Blasphemor, ob quod Gratias egi Deo? Si bibitis ergo aut comeditis, Seu facitis alia, facite cuncta ad Gloriam Cuncta benedicentis Dei. 705 Offensionem fingite Iudaeum undique Ecclesiaeque Gentium. Quaerens Salutem plurium, haud lucrum meum, Ut facio ego omnibus omnia. CAP. XI. UT Christum ego, vos me aemulamini, Mea 710 Quod cuncta iugi memoria Servetis, ut sunt tradita, hoc laudo bene: Fratres, sciatis et hoc volo. Caput omnis ipse Christus est viri, Deus Christi, mulieris vir suae. 715 Vir vel prophetans, vel precans, caput sibi Velando dedecorat suum. Nudando mulier: hoc enim tantundem habet Ac rasa si foret. Nisi Velatur, etiam tondeatur: quod putas 720 Si turpe, veletur iube. Capite esse tecto, non decet virum, Dei est Qui gloria et imago; Viri Est gloria mulier. Vir haud ex femina est, Sed femina ex viro, neque. 725 Istam ille propter, illa sed eum edita est. Viro ergo submittat caput, Et propter Angelos; tamen nec absque vir Muliere, nec mulier viro. In Domino, Ut etenim mulier ex viro venit, 730 Sic vir per illam; ambo ex Deo. Vobis in ipsis iudicate; feminam Orare non tectam decet? Atqui docet Natura, dedeceat virum Quod ire crinitum, coma 735 Quod sit decora feminae, velaminis Hanc est adepta nomine. Contentiosus esse quis putat? sciat Quod noster, atque Ecclesiae Mos iste non sit: Haecce non laudans loquor 740 In mutua quod, haud commoda, Sed damna convenitis. Intra Ecclesiam Cum congregamini; audio et Pro parte credo, dissidere mutuo. Oportet Haereses quidem 745 Vos inter esse, quo probandi inclareant Inter nigrantes candidi. Cum convenitis ergo, non edere hoc erit Cenam Dominicam: singuli Praecipitis edere propriam; fit ebrius 750 Ita alter, alter esurit. Domos ne {non} habetis, ubi potu et cibo Frui sit? an contemnitis Pudore egent es, proterendo Ecclesiam? Minime ista laude digna sunt. 755 A Domino ut habui tradidi vobis: Deus Qua est nocte IESUS proditus, Accepit ante Panem, et, actis Gratiis, Accipite, dixit, et edite: 760 Hoc Corpus est pro traditum vobis meum. Hoc facite, memoriam in meam. Calicemque post cenam; Iste, dicens, est Calix, Foedus novum in Sanguine meo. Hoc facite quoties biberitis, memores mei, Meique iugem in memoriam. 765 Hoc Passionis est Sacramentum meae. Hunc panem, et istud poculum, Quoties bibetis atque edetis, nunctii Eritis Dominici funeris, Usque ipse donec veniat. Indignis modis 770 Panem ergo quisquis hunc edit, Bibitque calicem, corporisque et sanguinis Est Dominici laesi reus. Exploret ergo quisque se, Panemque ita hunc Edat, hoc bibatque poculum. 775 Indigne enim qui sumit, is sumit sibi Iudicium, ut haud Domini volens Diiudicare corpus: Ideo sunt gregis Vestri imbecilles plurimi, Aegrique, multi et dormiunt. nos nostri enim 780 Si essemus ipsi Iudices, Non iudicemur: iudicamur cum a Deo, Deo erudimur, ne simul Mundo necesse sit perite. Ergo dein Cum convenitis, o mei, 785 Ut edatis, alterum alter exspecter, domi, Si qui esurit, ponat famem. Conventus ipse ne in malum vobis migret. Cum venero, reliqua digeram. CAP. XII. POrro docendi Spiritalibus super, 790 Scitote, fratres; donicum Gentes eratis, mutua, ducti perperam, Idola sectabamini. Ideoque dico: nemo Spiritu in Dei. Anathema Iesum dixerit, 795 Nec Dominum eundem Spiritu sancto sine. Distincta sunt Charismata, Dator sed unus, Spiritus: Domo in Dei Servitia disparata sunt, Dominus sed unus. Actiones dispares; 800 In omnibus agit Omnia Deus unus idem. Cuique Spiritus utili Exactione proditur: Sapientiae illi in Spiritu Sermo datur, Scientiae alteri indidem. 805 Alii Fides; Sanationum Gratia, Operatio Virtutem agens. Alius prophetat, ille discernit, gravi Discretione, Spiritus. Linguis loquetur alter, exponet cata 810 LIngvasque voce, non suas. Haec omnia Unus ille et idem Spiritus In singulos diribens, agit, Ut lubet agenti. Pluribus membris velut Constare corpus cernimus: 815 Sunt multa membra, corpus unum; ita Christus est. Etenim per unum Spiritum In corpus unum consecrati ducimur, Baptisma per sacrum: simul Iudaeus atque Graecus, et liber sibi, 820 Aliisque serviens, homo. Omnes in unum Spiritum poti sumus. Nam corpus unum pluria Sie membra faciunt. Pes, manum esse si negans Abiudicet se corpori, 825 An audietur? Auris ut se Oculum ferat Non esse, non sit corporis? Si corpus oculos nil facit praeter; ubi odor? Auditus ubi deponitur? Sunt constituta membra consilio Dei, 830 In Corpus unum, singula. Quod si omnia unum; corpus ubi sit? plurima Redeunt in amplexum unius, Non poterit oculus dicere manui, mihi Non est opus opera tua: 835 Caputve pedibus, usui haud estis mihi. Immo illa quae infirmissima Putamus esse, ducere necessaria Membra invenimus corpori. Honesta quae minus, ea honoramus magis, 840 Ope vestientes plurima. Decora quae minus putantur, amplior Tribuitur his merito decor. Honora quae ex se sunt, minus cultu indigent. Sic temperat corpus Deus, 845 Decessit ut cui, cederet honor amplior, Ne dissiderent absone Imparia membra; mutuae curae data Agunt suas res invicem. Si patitur unum, condolent huic cetera; 850 Si colitur, exsultant simul. Vos corpus estis, membra Christi ex illius Membris; suam ille Ecclesiam Constituit istic, hos sacrans in Apostolos, Alios Prophetas, tertios 855 Abhinc docentes. Inde Virtutes, dein Sanationum Gratias, Succursiones, dextera gubernamina, Et genera linguarum omnia. Apostoline vel Prophetae omnes tibi? 860 Omnes ne Doctores vides? Potentiasve? Sanitatum aut vindices? Omnes ne Linguarum sonis Variis loquuntur, Scitave exponunt Dei? Vos altiores Gratias 865 Quaeratis, hortor; et viam insignem magis Ad summa demonstro volens. CAP. XIII. QUod Angelorum et hominum uti linguis loquar, Nec Caritate exuberem, Ut cymbalum sim tinniens, vel aes sonans: 870 Si sim Prophetiae potens, Si noverim mysteria et scientias Omnes, et omnem habeam fidem, A deoque montes transferentem, sum tamen, Nisi caritatem habeam, nihil. 875 Si frustulatim cuncta mea dilargiar, Corpusque flammis mancipem, Nec caritate sim locuples, nil iuvat. Patiente mente est caritas, Benigna, non superba, non est invida, 880 Nil perperam audet, Caritas. Nil indecore, nil suum in lucrum haec agit, Nec est malo irritabilis; Malum nec ipsa cogitat, nec gaudet hi Iniusta quae sunt, gaudia 885 In Veritatis collocat rebus sua; Credit, tegit, fert, sustinet, Et sperat omnia. Caritas numquam excidit Cognitio cuncta abolebitur, Prophetiae, et scientiae, et Linguae cadent. 890 Ex parte enim cognoscimus, Ex parte scimus et prophetamur, dein Perfecta cum successerint, Exparte quod fuit, abolebitur integrum. Dum puer eram, ut puero datur, 895 Loquebar atque cogitabam, transiens Puerilia abieci in virum. Videmus etenim nunc, velut in aenigmate Speculove. Tum faciem Deus Faciei reponet; nunc seio ex parte, integrum 900 Cognoscam, uti sum cognitus. Nunc vero durant Caritas, Spes et Fides, Tres; Maxima harum est Caritas. CAP. XIV. IN, Caritatis dona, Spiritus bono, Sectamini studio gravi. 905 Sed maximopere quo prophetent plurimi. Qui lingua enim loquitur, Deo Non loquitur homini; nemo nam audit: Spiritui Hic succinit mysteria. At qui prophetat, hominibus loquitur bonum, 910 Hortando, consolando, eos. Sese ipse lingua qui loquetur, promovet Totam, Propheta, Ecclesiam. Omnes loqui vos optitem linguis, magis Velim prophetari tamen. 915 Interpretetur nisi simul, lingua loquens Ut aedificet Ecclesiam, Minor propheta est. Venero si ad vos ego Linguis loquens, quid prodero, Nisi aut scientia aut revelatio docens, 920 Vel et prophetans, additur? Anima carentesque sonum res proferunt, Ut cithara, lyra, vel tibia, Distinctionem nisi tonorum conferant, Quid cithara distet tibia? 925 Incerta dubium si fremat tuba classicum, Quis separabit proelio? Sic lingua vobis voce nisi clara sonet, Quis, quid loquatur, sciverit? In aerem loquemini. Tot genera fert 930 Natura, voce nil caret. Nisi ergo vocis novero vim, barbarus Ero loquenti, et is mihi. Sic Spiritus vos quaeritantes, uberes Ecclesiae quaerite bono. 935 Qui loquitur ergo lingua, ut exponere queat Quae dicit, exoret Deum. Si lingua adorem, Spiritus adorat meus, Sine fruge at intellectus est. Quid ergo? Adorem Spiritu, ut et intelligar, 940 Psallamque, successu pari. Quod Spiritu si dixeris gregem bene, Adsintque qui capiant nihil, Amen suum qui Gratiis addent tuis, Cum nesciant quid dixeris? 945 Ita tu quidem bene gratias ages, tamen Hinc nemo promovebitur. Grates Deo ago, quod omnibus vobis mage Mihi dederit Linguis loqui. Sed quinque malim verba manifesto meo 950 Ecclesiae sensu loqui, Quam dena lingua milia effari: cave Tibi quisque, ne prudentia Sitis puelli; estote adulti sensibus, Malitate pueri, Scriptum habet: 955 Lex inquit, isti lingua ego populo loquar Aliisque labris, nec tamen Sic audient me, Dominus inquit: linguae ita Signum infidelibus datae, Non et fidelibus; Prophetiae secus, 960 His, non propritim illis datae. Itaque cum eodem Ecclesia omnis congruit. Si singuli linguis sonent, Et adsit infidelis aut Idiota quis, Non furere vos dicent ei? 965 Omnes prophetent, adsit autem quis rudis Vel infidelis, ab omnibus Arguitur et diiudicatur; atque ita Manifestat ipse, quae suo In corde clausa gestat; itaque, procidens 970 In faciem, adorabit Deum, Pronuntians verum esse nobiscum Deum. Quid ergo, fratres, dicimus? Quum convenitis, quisque vestrum canticum Linguamque, doctrinamque, habet. 975 Interpretationem habet; cuique se Manifestat intus Spiritus. Haec promovendae cuncta sunt Ecclesiae, Lingua loquantur si duo Aut tres vicissim, interpres unus adgruat. 980 Si desit hic in Ecclesia, Taceat, sibi ipse sed loquatur et Deo; Duo loquantur tresve, eos Reliqui Prophetas iudicent. Sedentium Si Spiritus quem tetigerit, 985 Prior taceto, nam sigillatim hoc modo Datur prophetare omnibus. Ita discit omnis, omne Consolatio Ecclesiae membrum subit, Et sunt prophetis subditi prophetici, 990 Volente, Spiritus, Deo. Non est tumultuum, auctor est pacis, Deus, Sanctorum in omni Ecclesia. Mulier sileto in omnibus conventibus, Non datur huic sexui loqui: 995 Sed subditae sint, Lex ut olim praecipit. Quod si volunt quid discere, Interrogent domi viros: quid turpius Quam feminam in coetu loqui? An vestro ab ore Sermo processit Dei? 1000 Solove pervenit? Sibi Si quis videtur vel Propheta, vel potes Haec spiritu annoscat, Dei Mandata sunt quae scribo: non intelligens, Intelligere se non, sciat. 1005 Vos ergo, fratres, quaerite prophetare, sed Linguis loqui haud defendite. Et cuncta fiant condetenti in ordine, Ut mos honestatis iubet. CAP. XV. EVangelI nunc nuntium vobis fero, 1010 Quod voce cepistis mea; In quo manetis, per quod, ubi tenueritis Mea dicta, salvi abibitis. Nisi forte frustra credidistis; tradidi hoc Largitus est mihi quod Deus. 1015 Nostras luelas Morte Christum propria Luisse, Scripturae ad sonum. Sepultum eum esse, et excitatum tertia, Scriptura quod probat, Die. Visumque Cephae, et Apostolis duodecim, 1020 Deinde quingentis simul Et pluribus de fratribus; quorum modo Pars est superstes, pars obIt. Post et Iacobo, Apostolis et omnibus, Demum et, ut abortivo, mihi. 1025 Mihi visus, inquam, minimo Apostolici gregis, Qui nomen indigne hoc fero, Ecclesiam quod persecutus sum Dei. Sed Gratia, quod sum, Dei Id sum: quae inanis haud fuit mecum: amplius 1030 Namque ego laboravi omnibus; Tamen haud ego sed Gratia, in me habitans, Dei. Et ego ergo, et illi Apostoli, Sic praedicamus, credidistis vos ita. Quod si excitatus mortuis 1035 Christus probatur, quomodo vestro e grege Quidam resurgere mortuos Audent negare? Mortuis manentibus Neque suscitatus Christus est. Non suscitatus si ille, vanitas Fides 1040 Sunt vestra, nostra et Concio. Falsi invenimur nos Dei testes, ubi Christum excitatum dicimus. Non suscitavit ille quem si, ceteri Numquam resurgunt mortui. 1045 Qui si ita manent, nec Christus exivit necem Illo manente mortuo, Inanis est Fides, et haeret in suis. Sibi quisque peccatis adhuc. Periere, Christi dormiunt qui in nomine; 1050 Christum in caduco hoc tempore Solum sequentes, omnium miserrimi Probabimur Mortalium. Nunc excitatus a Deo est Christus Patre Primitia dormientium: 1055 Mors quia per hominem, per hominem Excitatio Quoque mortuorum prodita est. Sicut in Adamo morimur omnes, mortuis In Christo ita excitabimur, Suo ordine omnes; primitiae Iesus, dein 1060 Adventum in eius qui manent Vivi, deinde finis, ubi tradet Patri Deoque Regnum Filius. Cum tulerit omne Principatum, Vim, Metum, Omnem potestatem omnibus, 1065 Regnare oportet Filium, pedibus Patris Supponat omne dum hosticum. Mors hostis evanescet omnium ultimus, Iam pedibus omne ceterum Subiecit eius. cuncta porro cum canit 1070 Subiecta, subiciens patet Quod eximatur, omnia, inde: Postquam ei Subiecta fuerint omnia, Et ipse subicietur illi filius Qui cuncta subiecit sibi. 1075 Ut in omnibus sit omnia Omnipotens Deus. Quod si haud resurgunt mortui, Quid facere, qui pro his abluuntur, dicimus? Baptismate sibi quid hoc volunt? Quid nos periclitamur horis omnibus? 1080 Ego diebus singulis Morior per istam Gloriam vestram in Deo, Dominoque Christo, quam fero, Hominem secundum. Bestias Ephesi iuvat Vicisse quid me? mortui 1085 Si non resurgunt, agite, edamur strenne Et cras bibamus, frigidi. Nolite falli: scilicet mores bonos Consortia evertunt mala. Excutite somnos, ut decet, noxis procul 1090 Sunt nempe, qui ignorant Deum. Habeatis ut pudorem, ita ego vos alloquor. At dicet aliquis, mortui Ut suscitantur? prodeunt quo corpore? Insipide; tute quod seris, 1095 Nisi mortuum sit ante, neutiquam venit In Vitam: Et hoc quod seminas, Non est futurum corpus illud; sed merum Generis sui granum seris. Largitur illi, quod placet, corpus Deus, 1100 Cuique semini suum. Non omnis eadem est caro, caro: sed differunt Hominum, voluerunt, piscium, Pecudumque carnes. Corpora et caelestia Sunt corpora et terrestria. 1105 Et gloriam horum gloria illorum premit. Ut alia Soli claritas, Est alia Stellis, ipsaque astrorum invicem Differre lux patet omnibus: Sic mortuorum pollet instauratio; in 1110 Corruptione Semen est. Corruptione, quod resurget, indidem Vacabit omni. Ignobile Quod seminatur, suscitatur nobile; Potens, quod infirmum fuit. 1115 Animale seritur, Spiritale reponitur; Nam genera sunt haec corporum, Scriptura ut inquit: Prior Adam creatus est Viventem in animam, Spiritum Posterior in vivificum; At hoc e Spiritu 1120 Corpus animale non praeit, Sed sequitur. E tellure terrenus prior, Posterior axe est caelius Homo, ipse Dominus. Ille qualis terreus, Terreni et ipsi; qualis est 1125 Caelestis ille, ceteri sunt caelici. Imaginem nos gessimus Ut Terrei, geremus ita et imaginem Caelestis. Hoc, fratres, loquor Hereditatem Sanguis et caro quia 1130 Capessere nequeunt Dei. Corruptio nec consequetur Dominium Aeternitatis. Mysticum Hoc dico vobis: Alterabimur quidem Omnes; sed haud omnes tamen 1135 Obdormiemus; oculi in uno momine Ad ultimae sonum tubae. Tuba canet etenim; nec mori potes dein Simul resurgent mortui. Superstites nos ceteri immutabimur. 1140 Corruptioni obnoxium hoc Oportet incorruptibilem ineat statum: Mortale non moriturum opus. Haec ubi peracta, fiet hoc quod scribitur; Mors moritur in Victoriam. 1145 Aculeus ubi iam est mortis? Ubi Victoria Manet sepulcri? Absorpta sunt. Aculeus sed Mortis est peccatum, ei Lex huius est virtus. Deo Sit Gratia, istam qui exhibet Victoriam, 1150 Per Christum Iesum, Ecclesiae. Sic ergo Fratres, stetis immoto in statu In Opere locupletes Dei: Semper scientes, non inanis quod labor Sit vester in Domino Deo. CAP. XVI. 1155 COllecta porro quae sit in Sanctos, modis Queis ordinavi Ecclesiis Galatarum, ita et vos facite curetur. Sacro (Qui primus hebdomadis) die Secum recondat quisque, seponens bene 1160 Quod cuique visum erit dari. Collectio ne differatur in meam Praesentiam usque; ego cum adero, Quos litteris probabitis scriptis, ferant, Me destinante, Hierusalem 1165 Vestrae Benignitatis haec donaria. Si digna porro res erit Proficiscar ut ego, mecum eant. Macedoniam Cum transicto, vobiscum ero. Transibo certo nempe. Vobiscum sedet 1170 Manere vel brumam integram. Quocumque vos ut prosequamini meum Iter: neque etenim ut transiens Vos visitabo. Sed per aliquantum, Deus, Tempus manebo, si volet: 1175 Ad Pentecosten usque ero Ephesi; nam ostium Operosum et ingens mihi patet, Multusque perduellis. Ubi Timotheus Aderit, cavete ut sine metu Versetur illic; nam facessit, idem meo, 1180 Opus ille constanter, Dei. Ne spernat illum quispiam ergo, sed bonae Deducat in Pacis manu Ad me profectum, ceteris cum fratribus. Exspecto enim hic ego virum. 1185 Apollo vero saepius rogatus, ut Et ipse vos inviseret Cum fratribus, venire plane noluit; Venturus, erit ubi commodum. Vigilate fortes, state mascula in fide, 110 In Caritatis actibus Cuncta exigentes. Porro vos, fratres, precor, Stephanae familiam, ut cultibus Addixerit se sponte Sanctorum, ut fide Sit prima, nostis, Achaiae. 115 Ita vos ministri estote sanctis invicem, Omni et cooperanti in Deo. Nunc gaudeo praesentibus, Stephana, simul Achaico, et Fortunio. Defectum enim isti explere vestrum quiverint; 1200 Vestrum; meumque Spiritum Reficere prompti; tale donum qui ferant, Agnoscere hosce vos decet. Ecclesiae vos consalutant Asiae. Priscilla et Aquila, atque quae 1205 Ecclesia horum est: tota vos fraternitas Salutat, et vos invicem Vos consalutate osculo in sancto; mea Salutat haec Paulli manus. Si Domi num Iesum non amat quis, omnibus 1210 Anathema sit Maranatha. Vobiscum in aevum Christi Iesu Gratia, Et Amor sit in Christo meus. Amen. Per Achaicum, Fortunium, Timotheum Stephanumque PAULLI nuntios 1215 Missa est Philippis ad Corinthios prior, Dictante SANCTO SPIRITU. BEATI PAULLI AD CORINTHIOS, EPISTOLA SECUNDA. CAP. I. COnsilio IESU, Apostolus Christi, Dei Cum fratre, Paullus, Timotheo; Dei, Corinthi quae modo est, Ecclesiae, Et in universa Achaia 5 Sanctis. Perennis Pax sit atque Gratia Parente vobis a Deo, CHRISTOque Domino nostro Iesu! Sit Deus Genitorque Benedictus Dei Dominique nostri Christi, et idem totius 10 Miserationis omnis, et Solatii Pater: Per huius Gratiam Aerumna in omni immobili, Solatione qua reficimur caelitus, Solamur afflictos simul. 15 Nam passio nos densa ceu Christi premit: Ita per eundem exuberat in condolentes nostra Consolatio. Sive ergo porro affligimur, Solatio pro, pro salute vestra, item 20 Solacionem aut recipimus Quam ex parte vobis largiamur nostra; uti Utrique toleremur bene Afflictionum par genus, spes firma nos Ubique de vobis habet; 25 Ut quos sciamus passionum, sic quoque Fore socios solaminum. Nam nolumus vos esse nescios, mali Quid in Asia nos torserit, Supra modum viresque Vitae ut ipsius 30 Discrimen esset maximum. Mors certa fixis imminebat terminis, Ne nostra nos fiducia Abriperet ultra; spes sed omnes, mortuos In suscitante, essent, Deo: 35 Qui morte tanta eripuit, et nunc eripit, Eripiet et nos postmodum; Ut spem tenemus, adiuvantibus preces Nostras pari vestris ope. Ut varia nobis da na, quae tribuit, Deus, 40 Variis celebrentur modis; Omnisque generis gratias homines Deo Iunctis reponant mentibus. Haec nostra Gloria, testimonium bonae Est apta Conscientiae, 45 Sinceritate simplici quod in Deo; In Gratia Sola Dei, Non ambitu Sapientiae humanae, dies Peregerim in mundo meos, Et vos penes quam plurimum. Non scribimus 50 Aliena vobis; cognita, Sed lectaque ante, spe bona, in finem ultimum Haec agnituros denique. Ex parte pridem nostis esse gloriam Nos vestram, et in Christi diem 55 Domini Deique vos meam: Fiducia Qua nixus, ad vos indidem Venire volui, quo secundae compotes Ita redderem vos Gratiae. Transire per vos illam, et ex Macedonia 60 Ad vos redire denuo, Ad limitesque porro deduci soli Iudaici, a vestro grege. Cum destinavi haec, numquid usus quapiam Levitate sum? aut, quae destino 65 Ad carnis agito iussa? Num sermo meus Fuit Etiam et Non? Sed Deum Laudo Fidelem, nostra non fuit, nec est, Modo hoc, modo illud, Concio. Nam Christus, ipse filius, IESUS, Dei, 70 Quem praedicante agnoscitis Nobis, Timotheo, Me, atque Silvano, haut fuit Est nonque: fuit in eo est merum. Promissiones quotquot exstant, sunt Dei, Est unum, in illo, in illo Amen, 75 Ad gloriam per nos Dei: Firmante quo Christo in sumus et inungimur Nos vosque, Deus est; quoque signante arrhabo In corda Spiritus datur. Ego in animam meam invoco testem Deum, 80 Nondum Corinthum hoc nomine Venisse, quod pepercerim vobis volens, Cum stet sua quisque in fide: Dominari in illam velle nos absit, cui Sumus administri in gaudiis. CAP. II. 85 HOc constitutum est, nolle me tristem dein Vestrum gregem revisere. Nam vos ego si tristificem, hilarem dabit Quis me, nisi quem tristem ego? Quod scribo, ne, cum venero, unde gaudium 90 Decet, inde maerorem hauriam. Confisus in vos nempe, gaudium meum Vestrum esse laetitiam omnium. Maerore in alto, plurimas per lacrimas; Non scribo tamen, ut indidem 95 Maerere vos velim, sed Amor ut uberans in vos patescat omnibus. Quod si meum maerore cor quis perculit, Ex parte tolerabo id mea, Ne vos mea quoque vice contristemini. 100 Sufficiat increpatio huic A plurimis profecta, ut contrario Solari eum, et ei ignoscere, Absorbeatur ne dolendo, svaserim, Eiusmodi in qui sit statu. 105 Ut ergo Caritatem in illum conditam Firmetis obsecro, quibus Et finem in istum scripsi, uti cognoscerem Oboedientiam in omnibus. Quodcumque vos donastis, et condono ego; 110 Quod si qua donavi hactenus Donata propter vos sciatis invicem Christi; inque cladem Satanae, Consilia cuius nota sunt nobis satis. Porro; cum adessem Troadem 115 Christi professus nuntium, et in eo patens Oblatum ubi esset ostium, Remissionem mihi negavit Spiritus, Absentiam ob fratris Titi. His ergo dicto vale, abii in Macedoniam. 120 Deo at perennis gratia, Quo largiente semper in Christo, hostibus Victis, Triumphus noster est, Odorque Cognitionis eius diditur Per nos in omnibus locis. 125 Odor suavis nos sumus Christi Deo, in Salvis et inter entibus. His Mortis ad Mortem, alteris ad Vitam Odor Vitae: sed his quis idoneus? Non equidem, ut alii, nundinamur Opus Dei: 130 Sinceritate sed mera, Ut ex Deo, inque, loquimur, adspectu Dei, Salvifica Christi munera. CAP. III. LAudamus ergo nosmet iterum? aut indigi Epistolis vestris sumus 135 Ad vosve missis, unde commendabiles Reddamur? Atqui Epistola Vos nostra cordibus estis inscripta omnibus, Quae legitur et cognoscitur. Clarescit ex quo nempe, nobis nuntiis 140 Christi esse vos Epistolam, Non exaratam sepia, sed Spiritu Viventis aeternum Dei; Nec in tabellas marmorum, sed carneum Pugillar istud cordium. 145 Per Christum habemus apud Deum fiduciam, Non sponte nostra idonei Quod simus etiam cogitare tale quid. idoneum omne sed ex Deo est: Qui fecit aptos nos ministros foederis 150 Novi; docentes Spiritu Non littera. nam littera occidit, novam Dat Spiritus vitam viris. Quod scripta, Mortis administratio fuit, Si littera in marmor, potens, 155 Adeo ut ferentis intueri Moysis Vultum nequiret Israel Quei gloriosum non putemus Spiritus Nobis ministerium fore? Damnationis gloria si floruit 160 Certe, administratio, magis, Iustitiae, habebit copiosius decus, In altiore gloria. Nam neque quod illic gloriam accepit, potest Huic comparari gloriae; 165 Tanta ista floret: Nam quod est evanidum, Si flore tanto splenduit, Splendere certe aeterna maiori decet. Hac spe vigentes, plurima Ingruimus in Fiducia; nec condidit 170 Velamine os ut Moyses, Vultum caducum ne videret Israel; Cor unde corum obbrutuit. Nempe hunc adusque lectionem foederis Velamen antiqui, diem, 175 Obfuscat illis; Concio sed EvangelI Hoc tollit in Christi fide. Hunc, dico, adusque, dum legunt Legem, diem Velantur horum Pectora: Quod versa Christum corda si cognoverint, 180 Tollentur haec velamina. Is porro Dominus, Spiritus: ubi Spiritus Domini, esse Libertas amat. Facie retecta gloriam omnes nos Dei Speculo intuentes limpido, 185 Hinc formam in eius gloriamque ex gloria Transferimur, afflatu Dei. CAP. IV. HAec administratio Dei cum tradita Sit iussibus nobis, velut Adsistit eius Gratia, haud segnes sumus 190 Caecum abdicare dedecus. Non ambulantes callide, aut verbum Dei Adulterantes, sed merae In Praedicatione Veritatis, et Nos conscientiis Dei 195 Facie in regentis comprobantes omnium Hominum. Quod ista Concio Si quibus operta est, est operta cadentibus Queis, Infidelibus Deo, Caecavit animos saeculi Deus istius, 200 Ne Gloriae Christi, Dei Qui vera imago est, irradiet eos, ferens Veram Salutem, Nuntius. Non praedicamus nosmet ipsos, sed Deum Dominumque Christum, in Nomine 205 Vestri fatemur cuius esse Servuli, Qui dixit ut splendesceret Lux e tenebris cordibus nostris: Deus, Hic splenduit, scientiam Ad Claritatis Christi Iesu in vultibus. 210 Fictilibus in vasis tamen Thesaurum habemus hunc, ut omnis solius Potentiae sit apex Dei, Minimeque noster; Undiquaque affligimur, Non strangulamur attamen. 215 Ob haesitamus, nec tamen ob haerescimus; Persequitur hostis undique, Non destituimur: Humiliamur, non tamen Perire nos patitur Deus. Ubique circumferimus isto in corpore 220 Christi ob sequelam, usque in necem. Ut vita Christi corporibus in his simul Manifesta fiat omnibus, Semper per istam tradimur vitam neci Hunc propter; immortalitas 225 Ut Christi in ista carne mortali probet Toti suam Orbi Gloriam. Operatur isto vita sic in vos modo, In nostra Mors sic corpora. Et quoniam eundem possidemus Spiritum 230 Fidei; velut Scriptura ait: Credebam, ob hoc loquebar: Et nos credimus, Quapropter et loquimur; fore Istud scientes, suscitemur ut ab eo Vobisque sistamur Deo, 235 Qui suscitavit Dominum Iesum e mortuis. Haec cuncta qui vobis facit, Amplifica ut illa Gratia, in multis potens In pluribus grates Deo Operetur, eius in perennem Gloriam. 240 Ipsi ergo non segnescimus. Externus iste licet homo corrumpitur, Internus in Diem ex Die Renovatur; et caduca sic afflictio Sublime, sublimi modo, 245 Pondus perennis Gloriae nobis parit; Minime ista iam spectantibus Coram videntur quae, sed invisibilia. Nam pupula ista quae videt, In tempore haerent, suntque temporaria: 250 Aeterna at invisibilia. CAP. V. ID scimus et enim, terreae hoc domunculae Si dissolutum textum erit, A Domino in aethere nos domum aeternam, haud quidem Factam, esse nacturos, manu. 255 Et hoc vovemus, huc anhelamus, domui Superindui, caelo editae: Ut inveniri nempe non nudi, sed in Dignis queamus vestibus. Gravati enim hac qui nunc domuncula sumus, 260 Desideramus, non quidem Ea exui, sed altera superindui, Ut Vita Mortem ab sorbeat. Porro est Deus, qui condidit ad hoc nos, dedit Quique arrhabonem Spiritum. 265 Stabili proinde semper audemus fide, Haud nescii, hoc in corpore Quoad manemus, abesse nos peregre Deo, Non specie agentes, sed Fide. Confisi abinde et praeferentes, cum Deo 270 Esse, atque abesse corpori, Eapse causa cui placere tendimus Praesente et absente in statu. Omnes enim parere oportet Iudicis Christi ad Tribunal: Corporis 275 Ut quisque iuxta gesta recipiat bonum Malumve, quod nobis Dei Cum terror iste dictet, ad veram fidem Homines studemus ducere. Deo patemus, spero nos vestras neque 280 Latere Conscientias. Non denuo nos hicce commendabimus, Occasionem sed dare Vobis studemus gloriandi, gloria In nostra, ad illos assolent 285 Qui gloriari in vultibus, non pectore. Seu mente turbida sumus; Sumus Deo; seu sana ea, vobis sumus. No Christi enim urget caritas, Hoc aestimantes; pro omnibus si mortuus 290 Est Unus, istos mortuos Simul esse cunctos, Christus ita defunctus est Vice omnium, nemo ut sibi Viventium iam vivat; omnes mortuo, et Resuscitato horum vicem. 295 Proinde iuxta carnis opus hinc neminem Nos novimus; quod iuxta idem Si novimus Christum, nec amplius quidem Nunc ita. Creatio nova Si qua orta in illo est, vetera cuncta iam novis 300 Pertransierunt subditis. Horum omnium auctor est Deus, qui in filio Mundum ita reconciliat sibi, Statuens ministros nos reducti foederis, In Christo Iesu erat Deus 305 Mundum reconcilians sibi; offensis ei Simul remissis omnibus. Cuius reconciliationis denique Nos esse praecones iubet. Legatione fungimur sic, nomine 310 Christi, precantes vos, Deo Per ora nostra, nomine in Christi, Deo Uti reconciliemini. Hac fine, qui peccata nulla noverat, Hunc esse peccatum dedit 315 Nostram in vicem, Iustitia; nos hoc protinus Fieremus ut modo Dei. CAP. VI. HUic cooperantes admonemus, Gratiam Capiatis ut, grati, Deo. Sic quippe dixit: Praestituto tempore 320 Preces tuas exaudiam; Die in salutis nempe succurram tibi. Nunc praestitutum id tempus est. Dies Salutis, ecce nunc adest: cave Tibi quisque, ne qua Offensio 325 Oriatur, unde Contumelia queat Sermo Salutis affici. Per cuncta famulos approbemus nos Deo Patientia in iugi, omnibus Afflictionibus, necessitatibus, 330 In saeculi ludibriis, Verberibus in, Carceribus, in Laboribus, Iactationibus, fame, Siti, et vigiliis: Castitatis purimae, Scientiaeque ut adseclae, 335 Patientiae, Benignitatis, Spiritu Duce Sancto; in haud fictae graves Vi Caritatis, Veritatis per Dei Sermonem, in eius robore Per arma utrumque Iustitiae habiles latus, 340 Dextro et Sinistro, vincere; Per Gloriam, per Dedecus, Convicia, Laudesque: ceu plani, tamen Veridici; ut ignoti, sed agniti bene; Addendi uti iam mortuis, 345 Sed, ecce, vivi! saepe castigabiles, Numquam perempti funditus; Ut maesti, at hilares semper; ut pauperrimi, Ditare sed multos scii; Ut possidentes nil, habentes omnia 350 Dilecti, io, Corinthii, Nostra ora vobis pandimus: confidimus Forti potentes pectore. Non opus habetis anxiare vos vice Nostra; quod anxiamini 355 Dilectione facitis ex mera. Meos Ut Liberos vos alloquor: Ut hauriatis comparem Fiduciam, Ergaque nos gestus pares. Ne cum infideli vos peregrini grege 360 Subeatis haud vestrum iugum. Iustitia quid enim fructuum ex consortio Malignitatis auferet? Communio quae Lucis et Tenebrarum erit? Quae Christi erit cum Belial? 365 Quae cum infideli sit fideli portio? Idola quid ad Aulam Dei? Vos viva certe Templa viventis Dei Scriptura firmat, cum canit: Habitabo in illis, ambulare in his volo; 370 Populi hi mei, Ego sum illis Deus. Proinde secedatis horum ab agmine: Dominorum ita Dominus iubet. Impura qui non tanget, arrogabitur In filium et natam mihi; 375 Egoque vobis ero parens, haec omnium Promittit electis potens. VII. PRomissa nunc cum tanta teneamus, mihi Carissimi o Corinthii, Purgemur omni ab inquinatu Spiritus 380 Et Corporis; tum fortiter Pergamus orsa in Sanctitates, ne timor Relinquat umquam nos Dei. Exemplar a me capite. Laesi ego neminem, Violare volui neminem, 385 Nullum fefelli: Non tamen vobis modo Haec iacto damnandis, meo Quos esse clausos pectore, asserui supra, Vitae sodales et necis. Ad vos in altis ista gaudiis loquor, 390 Fit multa vestra iactito. Solaciis sum plenus indidem, ubero ex- sultationibus, super Abundo in ipsa mole maestitudinum, Afflictionum in copia. 395 Appelleremus cum Loca in Macedoniae Nostra haud quiescebat caro; Cingebar undique, intus angebat timor, Extra arma dira Litium. Solator ast humilium erat praesto Deus, 400 Unanimis adventu in Titi. Non tamen eo uno, sed quod a vobis quoque Ingens ferebat gaudium. Et ipse quo gaudebat, ut vester mei Flagraret in lacrimis Amor, 405 Pietatis ut vis, Zelus ut Constantiae: Hilarabar unde medullitus. Nam litteris quod excitaram aliquid meis Quod triste, nusquam paenitet. Et paeniteret si quid, hoc exstinxerim 410 Nunc ampliore gaudio. Maerore non quod sitis offusi; sed is Ad paenitendum quod tulit Divinitus vos nempe tristatos reor, Ne parte ab aliqua per meas 415 Sentire damnum vos daretur litteras. Nam maeror, oriundus Deo, Solet ad Salutem efficere Paenitentiam, Non paenitendam cuipiam. Sed maeror alter Saeculi, mortem parit: 420 Proinde tristitia a Deo Quantum, ecce, fructum peperit in vobis. Timor Hinc ille, ea Excusatio; Illa Ira, Zelus, illa, vi desiderI Innisa, Vindicatio. 425 Certe innocentiam ita probastis omnium Adesse vobis criminum. Quapropter etsi scripserim vobis, tamen NOn est id actum, ob illius Qui laeserat, nec inde laesorum, vicem; 430 Sed Diligentia ut, Deo Operante, vestra penitus innotesceret In nos, et erga ipsum Deum. Solatur ergo vestra nos Solatio. Sed, omne momentum supra, 435 In Gaudio nos ubere exsultavimus Immane gaudentis Titi. Illius etenim Spiritus vestra vice Recreatus, in semet viget. Quas quippe laudes illi ego suggesseram 440 Vestras, pudere non iubent. Sed ut omne verum est, quod docebam vos ego, Ita nec fefelli idem Titum. In corde penito vos suos Titus gerit, Cum cogitat vestrum decus, 445 Oboedientiamque, quoque cum metu Susceptus a Vobis fuit. O quanta nos laetitia conceptos habet; Quod fidere ita vobis queam! CAP. VIII. CErtifico vos de Gratiis, Fratres, quibus 450 Ecclesias Macedonias Dominus beavit: Gaudia harum sunt supra Modum elevata, scilicet Quia per pericla plurima probate, fidem Tenuere conceptam semel. 455 Quamvis egeni maxime, magis tamen In simplici donis manu Sua contulerunt: testor, extremis suas E viribus dabant stipes. Monitisque multis, fletibusque prendere 460 Pepulere cunctantes bona, Quibus adfuerunt coetui sancto, ubera Communione munerum. Sperare non ut nostrum erat; sed ipsemet Se quisque primitus Deo, 465 Deinde nobis, per Voluntatem Dei, Ut admoneremus Titum, Uti orsus esset, pergeret vestro quoque Beneficia petere a grege. Sed ut estis omni in genere locupletes fide, 470 Verboque, diligentia, Scientiaque et Amore nostri, Operam date, Ut in his abundetis quoque, Non dico, vobis quod quid imperem; modo, Quia ceteri sunt seduli, 475 Vestram probare molior fidem, bono An cordi Amor sit deditus. Ignota vobis quippe non est Gratia Christi; quod omnium potens, Egenus ille factus est vestro bono, 480 Ditaret ut vos scilicet. Sententiam sic largior vobis meam, Ut poscit Utilitas quoque Anno parata vestra; non factis modo, Sed et voluntate obvia. 485 Nunc opera praesto sint precamur, indidem, Ut vota factis consonent, Quantum tenetis. Prompta namque Gratia est, Si quis, dare quod animus iubet, Dat mente prompta, non secundum, haud quod tenet, 490 Sed quod habet, et potest dare. Nec hoc fit, ut quiete ceteros frui, Angique vos, placeat mihi: Aequale sed sit ut omnium fortunium, Egentium ergo, copia 495 Supplere tendat vestra defectum, diu Quam durat ista angustia. Ut postmodo horum serviat abundantia Vestrae vicissim Egentiae. Paritas ut insit, utque Scriptura occinit: 500 Qui multa sibi collegerat, Non plus habebat; qui parum minus nihil. Sed Gratiae dandae Deo, Qui diligentia hac cor imbuit Titi: Monitus sequebatur quidem 505 Hic ille nostros; sedulus sed propria Coactus ad vos cura iit. Illi per omnes iunximus fratrem inclutum Ecclesias EvangelI Conscriptione: tota quem communio 510 Munus in id ordinaverat; Ut nomine huius esset ab eunti comes, Capiendum ad hoc beneficium, Laudis quod ergo vestrae, et ad Honorem Dei Recte expeditum cernimus. 515 Nostrum est cavere Fama ne feriat mala, Tam dite, quod nostris datum est Precibus, tributum; dein adesse, recte ita ut Cuncta administrentur, Deo, Coram, atque hominibus. Frater huic noster comes 520 Est additus, ob industriam, Diu probatam, nuncque laudatam magis. Pleni sumus Fiducia Tam nomine Titi; qui milii adiutor fuit, Quam fratrum corum, Apostoli 525 Qui sunt per alias nobiles Ecclesias, Vos, hoc in articulo rei, Nostrasque laudes, inestis undique, Vestrumque Amorem strenue Coram omnibus monstrare velle Ecclesiis 530 Favente Christi Spiritu. CAP. IX. SAnctis parantur quae tributa, pluribus Ea non opus describere est. Nam prona nobis vestra mens est cognita, Macetisque laudata haud semel. 535 Achaia, inquam, iam alterum annum praestitit Exempla munificentiae. Tamen hosce fratres misimus, quo vestra Laus In parte non hac falleret. Sed ut paratos etiam in hoc negotio 540 Offenderent Macetae mei, Si qui venirent quando mecum in Achaiam Pudore ne (non dico vos) Confunderemur tam gravi in praeconio, Monere fratres institi 545 Ut rem decentem; convenirent ut prius Vos patria in vestra, ut stato Promissa tempore experirentur bona, Avaritia ne accederet, Mersura totum. Sentio sic, parca cui 550 Sement tenui erit manus, Messis sequetur hunc brevis: Cui largior, Huic copiosa merx erit. Quisque uti volenti fiet, haud coacta res Nec vi exigenda haec ponitur. 555 Deus datorem diligit laetum, cui Ditare facile est, omnibus Vos in beatos unice proventibus, Ut Opera faciatis bona. Scriptura fatur: Semina hic sparsit manu 560 In pauperes muni sua, Iustitia perpes huius in saeclum manet. Sic ergo concludas bene. Semen satori qui dat, ubertim cibum Etiam dabit messoribus: 565 IUstitia ut horum laeta fructificet, bonis In omnibus florentium. Ut sancta vos sic simplicis Animi probet Grates agentes, Vis, Deo. Haec dona quippe {non} pii supplent modo 570 Defectiones agminis, Verum etiam abundat, plurimi grates Deo Pro munere hoc vestro cum agant, Laudentque Dominum, plena quod scientia Evangelii vos imbuat; 575 Coetusque reliquo cum sacri grege gaudeant Haec dona propter candida; Suasque certi sic Deo audiri preces, Desideranter vos ament. Queis tanta die sit tributa Opulentia, 580 Grates agendo, Gratiae. CAP. X. EGo, Paullus ipse, moneo vos Christi Dei Per Lenitatem et Gratiam, Qui soleo praesens vilis esse, absens siti In vos anhelo maxima. 585 Sed peto, necesse ne sit, ubi veniam, mihi Tractare vos iuxta hanc sitim: Utique ea, quam dictitant, audaciam Adesse nostris moribus; Carnaliter sentire qui nos autumant. 590 Nam carne quamquam inambulem, Non pugno tamen idcirco, ut isti deditus. Namque Arma Militiae meae Coram Deo nil rerum habent carnalium: Potentia sed in Spiritu: 595 Domini probantis funditus convellere Munimen omne Satanae. Consilia sic destruimus omnis roboris, Quod contra notitiam it Dei. Rationem et omnem subdimus, victam ut manu, 600 Sub Christi Oboedientiam, Inoboedientiam ultione strenua Damnare prompti, si modo Completa vestra est recte Oboedientia. Quid dicam, ad oculi arbitrium 605 Vos iudicare? Si quis hoc fidit sibi, Quod pertinet Christi ad gregem, Quod, sicut ipse, nos quoque indidem sumus, Si, praeter hoc, ultra mihi Quid iactitare complaceret, scilicet 610 Quae data Potestas a Deo Sit corrigendis, subruendis non item, Vobis mihi, nil mentiar. Haec indicare volo, putetis ne meum Terrere velle vos stilum. 615 Re, nempe dicunt, sunt graves Epistolae, Sed corporis praesentia Est vilis, Eloquentia aspernabilis. Qui talis est, certum sciat, Ut Epistolis fuerimus, ita praesentia 620 Nos esse posse praegraves. Non his enim adcensebimur, quibus placet, Laudare sese ipsos domi. Sed cum suo mox metiuntur nos pede, Ut aestimant se maximi, 625 Nihil scientes, nos suo censent modo: Nil gloriamur nos tamen Contra scopumve, regulamve, Deus Nos subdidit, sed iuxta eos, Quorum ordo vos quoque attinet, nec limitem 630 Nostrum supra opus extendimus, Quas: nulla nostra tangeret vos contio, Quos docuimus certe omnia, A Christo adepta Evangeli mysteria; Nec evagamur limitem, 635 Aliena ut opera vindicarentur mihi, Hac strenui in fiducia: Cum vestra iam se bene fides subiecerit, Me regulae ad scitum meae Ultra profectum, Veritatem habitantibus 640 Terris remotioribus Posse indicare, gloriari nec per haec, Aliena quae operata est manus. CAP. XI. QUi gloriatur, glorietur in Deo: Haec gloriandi regula est. 645 Non praestat ideo quis, quod ipse sibi placet: Sed quod probatur a Deo. Utinam mihi vecordiae vos paullulum Ignosceretis! Sed puto Facietis istud, namque divino scatet 650 Zelo cor, in vestrum decus. Ut pura Virgo traditi a me ostis Viro: Vir ille vester Christus est. Sed vereor, Evam ut angvis avertit dolo, Sinceritate vos mihi, 655 Ne a Christiana prorsus avertamini. Nam si quis adventor novus, Evangelium, Iesumve, Spiritumve quam Nos praedicavimus, daret Alium, putarim mente vos aequa id pati. 660 Nunc censeo celsissimis Apostolorum me minorem nuspiam. Impar loquendo quod si ero, Nequaquam ero idem tenuior scientia, Cognitio quam parit Dei: 665 Ut undiquaque notus ad vos polleo. Aut hoc inerravi modo, Quod humilio me, vos ut exaltemini? Gratis enim me Veritas Patefacta vobis praedicante est: ceteris 670 Sum namque mercenarius, Aliisque rapui Ecclesiis stipendium, Ut vos docerem plenius. Praesensque vobis, atque egenus, nemini Tamen molestus exstiti. 675 Defectuum sed tum meorum copiam Explebat e Macedonia Veniens caterva fratrum, ita ut vobis mea Ex parte nil fuerit grave. Idemque porro factitabo. Veritas 680 Quam vere in hoc corde est Dei: Tam laus mihi ista Achaiae per oppida Nullatenus erit ademptilis. Quapropter hoc? quasi nempe vos non diligam Hic testis adsit mihi Deus. 685 Quod facio, quodque destinatum est exsequi, Ideo futurum est, fitque nunc, Ut absicetur gloriandi occasio His, velle quos nobis paris Auctoritatis esse novimus, sient 690 Cum falsi Apostoli, et dolo Se transfigurent, nullius Operarii Boni, in Laborantes Deo. Neque mira res est, ipse se cum in Angelum Mutare Lucis sueverit 695 Satanas: proinde nil novi, famulos suo Audere, hero suo pares, Praeferre Christi debitam Praeconibus Mendace, formam, schemate. Merces futura par sed horum est Operibus. 700 Ego dicta dicam denuo; Ratione abuti ne putemur indidem, Quod vera iactamus palam. Sin focus, et ausit aestimare quis mea Desipere dicta simplicis; 705 Patiamini me gloriari paullulum Nam quae profabor hic, erunt Ut fatua dicta, nata de cerebro meo, Non iussa Sancti Spiritus. Quoniam redacti sumus eo, ut paucis iuvet 710 Iactare nostra munera. Sint plurimique qui suae carnis decus Efferre nobiscum velint. Vos etiam ineptos saepe, Sapientes viri, Feratis, ut ferre assolent. 715 Sic grandiora ferre vos quoque novimus. Aliquando servili in schema, Bonis adesis, constituta in debitum Exactione, turpibus Alapis petitos insuper; reponimus 720 Quae cuncta, ceu passi simul. Sic igitur audax si quis, (ut fatuus loquor) Et ipse me audacem fero. Sunt illi Ebraei? Nos quoque. Israel genus? Et ego. Abrahae semen? Et ego. 725 Sunt servi IESU? (fatuor et hic paullulum) Plus etiam ego esse glorior. Quin plus labor avi omnibus: plus verberum Captivus hausi pluries. Saepe in pericla Mortis abiectus, tuli 730 Vicena decies verbera, Dematur unum si modo, a Iudaeidos Carnificibus. Ter corpore, Lassata sunt hoc flagra: Lapidatus semel; Naufragia trina pertuli. 735 Noctem diemque fui in abysso marmoris; Saepe peregrinatus male. Exhausi amara per mare et terras mala Pericla Iudaea a manu, Manu a Latronum, Idololatrarum a manu: 740 Mihi milia exantlata sunt Pericla in urbibus, inque de sertis locis, Pelagoque; Falsorum undique Fratrum in malitia, sub labore, et lacrimis, In vigiliis, fame et siti, 745 Ieiuniis, algore, nuditatibus, Innumera memini me pati. Minuta parco dicere, ut quottidie Fatigor, incursor, premor Curis, laborans omnibus pro Ecclesiis. 750 Quis aeger est, nec ego simul Aegresco? quis torquetur, ego ne inardeam? Quod gloriari si iuvat Vel est necesse: Infirmitatis me meae Vice gloriaturum assero. 755. Deus Paterque Domini IESU, laus, honos Cui sint in omne saeculum, Seit hic nihil me fingere, vero addere: Sed cuncta gesta, uti. loquor. Miles teneret sub Tribuno cum Aretae 760 REgis Damascum, sisteret Ut me prehensumque et catenis obrutum Per celsa murorum iuga In corbe sum demissus ex fenestra, uti Stationis effugerem manus. 765 INutile esse gloriari haec nos, scio, Deveniam eo tamen hoc loci; Ut visionum Ostenta Domini proferam. Homo notus est quidam mihi In christo IESU, quatuor et, abhinc, decem 770 Annis; fuerit in corpore, An Corpus-extra, hoc nescio: Novit Deus Hic raptus usque tertium In Caelum: Ego hominem novi eum; sed denuo Dico, extra an intus corporis 775 Ignoro; novit Dominus: hic raptus fuit Paradisi in Arcem lucidam, Et audiit ibi verba ineffabilia, opis Humana quae nequit eloqui. Hoc gloriabor: Sed mei nihil efferam, 780 Infirmitatem nisi meam. Quod gloriari si placeret, non tamen Fatuarer, ipsius quia Vim Veritatis loquerer. At omittam haec quodve Ne cui aestimemur altius, 785 Quam quisque cernat me intuens, aut audiens Mei profectus muneris. Et, Visiones propter has ne me efferam, Harum altitudini intumens, Datus est mihi intus qualus in carnem meam, 790 Nempe Angelus Satanae, ferens Mandatum, ut in me saeviat quottidie Colaphis, superbiae in fugam. Hacpropter, ut me tanta desereret lues, Dominum ter oravi ardide. 795 Respondit ille: Gratia ut sua forem Contentus, alta in humilibus. Ideoque gloriabor in mea, omnium Infirmitate potissimum. Ut robur habitet corde in hoc maius Dei. 800 Hinc vivo securus, mala Per omnia idem; in plurimis defectibus, Angore, contumelia, Necessitatum, Persecutionum, amans, Ubique per Christi Fidem. 805 Ubi sum imbecillis, fortis exsisto indidem. Stultitiam adegit ad meram Expressa vobis ista gloriatio. Laudari enim a vobis meum est. Quia nempe nullo sum ex Apostolis minor, 810 Par immo eorum maximis. Quamvis nihil sun. Signa certe Apostoli Sunt facta vobiscum mihi, in Patientia omni: Signa, cum Miraculis, Et Facta divinae manus. 815 Quid igitur est, quo minores quis ferat Ecclesiarum ceteris? Nisi hoc, quod Ipse {non} fui vobis gravis. Peccamen hoc ignoscite. Nam tertium nunc adero vobis, nec tamen 820 Molestus ero cuipiam. Quia quaero vos, non vestra: thesauros decet Stipare Patres filiis, Parentibus non filios: Equidem bona, Me pro offeram vobis, fide; 825 Ultroque vestris offerar pro animabus, ut Qui vos Amore amein probo; Quamvis vicissim diligar sat frigide. Sed sinite sic res acta sit. Gravis esse vobis nolui, quia callide 830 Vos aucupari adveneram, Ut sum dolosus, Numquid ullius manum Adii? lucellum aut quaesii? Per destinatos ad gregem vestrum meos Cum fratre misi uno Titum. 835 Numquidnam et iste vos fefellit? unius Non Spiritus fuimus duo? In non iisdem venimus vestigiis? An iterum habetis conqueri, In nostra agamus quasi negotia callide? 840 christum ante, loquimur in Deo. Sed cuncta vestris serviunt profectibus, O omnium carissimi. Nam metuo, ne cum venero tales queam Vos invenire, qualibus 845 Adesse cupio, Livor, Ira, Calumnia, Seditio, Murmur, Tumiditas, Ne parte ab aliqua vos retrorsum traxerint. Ut opus sit iterum scilicet Coram Deo me vestro ab affligi malo, 850 Lugere quin ob plurimos, Qui facta dira cum antea commiserint, Non Paenitentiam egerint, Impuritates ob suas, Libidines, Et foeda cetera crimina. CAP. XIII. 855 SI venero ad vos tertio, in duum aut trium Vertetur ore Veritas. Praedixi id ante, nuncque repeto denuo, Et loquor, uti praesens, stilo, Absensque scribo his, ante qui egerunt male, 860 Ut omnibus quoque ceteris. Ubi adero denuo, haud agam iam leniter Nec parcere alicui potens. Nam quaerere hoc mihi videmini, semel Doceamini ut vim Numinis, 865 In me loquentis, nempe Christi, qui potens Vos inter est, non debilis. Crucifixus ille est quamlibet humili in statu, Vi vivit in Dei tamen. Nos etiam in illo ut debiles simus, tamen 870 Virtute vivimus in Dei, Illum tenentes. Vos probate quilibet; Qua stetis in, firmi, fide. Scrutamini vos. Vel nec ita vos noscitis Quod Christus in vobis viget? 875 Si modo nec estis non idonei Deo; Confido verum id scire vos: Non esse nos inidoneos. Sed deprecor, Ne quid male patretis, Deum. Non quo augeatur nostra nobis dignitas, 880 Sed ut patretis vos bonum. Et nos minus fecisse videamur licet, Nos Veritatis vim nihil Contra valemus, strenui pro hac milites; Gaudemus, infirmi ubi sumus, 885 Et vos potentes; hoc vovemus, omnibus Perfecti ubi sitis modis. Quare etiam id absens scribo, ne necesse sit Rigore praesenti utier; Ut est potestas tradita a Domino mihi 890 Vestro profectui, hanud malo. Ad ultimum, Fratres, adhortor, gaudiis Ut perciti decentibus Perfecti eatis, mutuo in solatio; Unaque mente praediti, 895 Pacisque amantes. Sic Amoris, et Deus, Concordiae vobiscum erit. Salvete, vosque consalutate invicem In Osculi amplexu sacri. Salvete sanctis a sodalibus meis: 900 Dominique IESU Gratia, Amor Deique, Spiritusque sit Sacri Praesto omnibus Communio. Missa a Philippis, Civitate Macetiae, Posterior ad Corinthios, 905 Titum per et Lucam. o serena Trinitas Iunge huic Choro animam interpretis! Idw\n to\ te/rma tw=| qew=| xa/rin di/dou. VI. Recessus. PERENNITATIS in profunda perspicax Profecta mentis Indoles, Amata quotquot optimo legit Patri 5 Libris vacasse Nomina, In his secuta Magna portio Duces Ad ultimum Bonos diem, Moras dicavit imminentis exitus Apollinis Sacri choro? 10 Et expedita turbidis Sororibus, Novena queis strepit Chelys, Ovile Valle struxit in Ierusalem, Vireta Iosaphat colens. Minerva vera, sancta Dux Gregis fuit Serena Conscientia; 15 In Omne, quod placere noverat Deo, Volente mente congruens. Quietis haec recessit in sinum suae. Abinde cuncta respuens, Caduca iura termini verentia, 20 Sacrata perpetim sibi. O et mei dicata vota suscipe, Cohors beata, pectoris! Hic Annus instat octies mihi prope Volante sextus orbita, 25 Ter ut iugentur indidem duo: Fui In Orbe tamdiu malo; Mulumque praeter, extudi nihil; studens In hoc, ut inde pessimus, Et otiosus a meis laboribus, Et occupatus his, forem. 30 Modo, senecta cana cum nova nive Colorat occiput nigrum, Libido vix remittit uspiam, mali Cupido nil minus furit. 35 Proinde quicquid hactenus sodalium Fuitque Praeducum mihi, Latusque cinxit, eminusque gressibus Pedem locavit in meis, Facessat hinc: relicta sunt placentia 40 Ad hunc diem mihi omnia. Recedo ab Orbe Sole sub vigentium, Meaque nocte me tego: Ut hoc, quod hincce restat ad rogum viae, Mei potitus unius, 45 Sub imperante transmeem Deo Sacer. Eremus haec placet mihi: Ubi Libellus unus, alter, et super Sit omne quod legam, duo; Nec admovere pallido manum stilo, 50 Licet velim, dein queam. Camena quicquid entheata suggeret, Nitente voce concinam: Tamen papyrus haut sit ulla, litteris Notare carmen impetrans; 55 Sed in poli profecta lucidi domos, Ab ore rite, Cantica Deo probare Mens suo queat, piam Labri placentis hostiam. Ut hinc beatus, ut serenus, omnium, 60 Caduca vota Principum, Ut Arciumque, Moliumque, rideam Laboriosa culmina! Metalla flava, candidasque laminas, Luto parare calleam! 65 In Unionis exspuam, rubro mari Petita; mercimonia; Virore nil Smaragdino, nihil premar Iaspidis thalassino; Nihil colore purpurante me levet 70 Lacon Ephebus, enitens; Nec ebrii vocabulo luem cavens Lapis, lepore blattei Meum tenebret aeris cor: aut micans Supra omne gemmeum genus, 75 Tui cruoris osor, hirce foetide, Nec ictibus domabilis. O Alme Rector, aetherisque Conditor Facesse vota servulo Tuo; Redemptus a malo sibi semel, 80 Et hactenus sacer, senex In haec relinquat orsa deditus, viae Quod est super, pericula, Ad atra sevocantis ausa saeculi: Et unico datus tibi 85 Pudicus et pius, serenus et sacer, Dies sibi colat suos! Libido regnet, imperetque turpium Venus Magistra turbinum, Per omne ventris et gulae nefas rapax 90 Flagrare mentis ignibus; Opum nefanda quod iubet Licentia, Patrare prorsus efficax. Adulteris nihil sit ignibus nimis Vel arduum, vel invium: 95 Ut ipse temperare fulminis Iovis Ab ultione nesciat. Paratus in patris cubile scandere, Atrox furoris Absalon, Palam senile pignus enecet, suae 100 Locum parans cupidini, Stuprosa mens, redempta nullibi malis Scelesta corda moribus, Hiante semper imbibit novum labro, Quottidie recens, nefas. 105 Pudica nulla pusa praeterit domum, Videnda nec sacro loco, Superbus ille quin pudoris hanc Iatro Decore subruat suo. Abinde mille construuntur abditis 110 Dolis parata retia Emuntur aureis monilibus stupra, Emuntur, ut parent, anus. Quod ipse daemon, et mali negent Genii, Id audet improbum genus: 115 Nec ulla tam reperta dira factio est, Anile quam horreat secus. Huic Averna, Taenari patent iuga, Nihilque claudit Aggeron. Stygis fluenta mente peierant levi, 120 Sciuntque Cerberi sonos. Nihil Megaera clam malas aves habes, Sororque toxici duplex: Venena cuncta Colchici coquunt iugi, Iberiaeque pharmaca. 125 Patent, marita virum modis necet, Quibusque Coniugem viri; Ut exsectanda verset atra carmina, Noverca filii in caput; Uti superstes exeat rogum soror 130 Flagrante fratre perfida. Poeta nemo tot canore nomina, Sequetur usque Musico, Anus quot una criminum patret, pretii Ubi quid esse sentiat. 135 Lutetiae quis integram putet fidem Ab his manere pestibus? Caveto quisquis es cavere callidus, Is ipse cardo vertitur, In hoc volutus orbis ipsemet gravis 140 Revertitur periculi. Iuventa quidquid improbae movet rei, Dolisque vique carpitur. Amator omne conficit solens vigor In hoc eoque ludere. 145 Lues sed ista pessimis in artibus, Malaque mente dedita, Nihil relinquit, ut nocere cum lucro Amantibus suo queat. Et ista pars pusilla sit tumultuum, 150 Quibus Diona futilis Agitque fertque vota perditi gregis, Humi morantium in diem. Quid altero Gradive turbines tuos Ab axe fervidos canam? 155 Cruore quid sodalis esse vilius Libidini putat suae Homo, venire cum per hunc valet sui Ad augmen arduum status? Quottidiana bella quanta funera? 160 Domestici quot aggerunt In eloquenda mille linguis mala Cupidines potentiae? Quid Aula servat, et Superbia tumor, Genus per omne, criminum? 165 Minoris hostis est perenniter, cui Valentiora brachia; Sagaciorque simplicem premit magis. Triplexque duplicem fugat. Dolositate quisquis uberat, levi 170 Labore candidum enecat; Ubique nulla conscientiae super Relicta cogitatio est: Aves ut, alta quae volant per aera, Rapina plurimas alit. 175 Nec ulla disciplina restat uspiam Per universa climata. Ut aequor, absque termino rotans aquas; Tenere regulam nequit: Ut aegra continere; vel refringere 180 Semel datam licentiam, Ruina devorantis ipsa Mulcibri Metalla, cum palam ingruit: Eo cupido more Magnitudinis In igne flagrat ambitus, 185 Ut unius reperta saepe sit viri, Cupisse, quod Poli regunt; Et hoc potita, mens, nequisse raptibus Manum abstinere plurium. Ita ille nempe subiugator unius. 190 Dolebat improbe, audiens Creasse mille cardines Deum alteros; Adire quos homo haud queat. Reapse vera fertur haec profatio. Probatque rem sequens tenor. 195 Repletur amnis, et vorago maximi Maris, sua usque littora, Nec illa transmeare sustinet loca. Sui esse quae scit ambitus: Cupido sola mentis impotem virum 200 Supra omne fert, quod est prope Proculque conspicabile, et sibi capit Ubique nomen et modum. Quid usus atque fructus exigant, nihil Iuvat vacatve pendere. 205 Abhinc proinde longa nascitur seges, Et educata, criminum, Latus per omne fructibus scatet nigris Quadri voluta climatis Negotii nihil, nihil parabile est 210 In otii artibus boni, Pecuniae quos alta cura foetidae In ipsa non sui ordia Secuta, mille strangulet strophis, hians Metalli ad aurei iubar. 215 Huic geruntur absque, bella, termino. Minerva filium timet Atlantis: Eius ad lucrosa fulgura Gradivus in genu cadit. Asellus auro onustus urbis in iugum 220 Venire cuius est potens, Ea, ut suprema tangat arce nubila, Tyrannidi manum dabit. Chalybs polita servet aere moenia, Serisque mille, vectibus 225 Ter alta mille claustra ferreis sonent Equum movenda viribus; Meros vomente fulminum supra globos Ubique, Mulciber, tono Polique humique, et aeris fremat, vetus 230 Reducere in chaos Deos: Tamen superba machina omnis, et sacer Liquescet in nihil labor; Draconibus parata cum nitentibus Movere contra militem 235 Pecuniae studebit alma copia Gemente Fortitudine. Ut ipsa servet agmen, et tegat, Salus, Nihil minus fugabitur. Quod hocce Numine, hoc quod Idolo, caret, 240 Nec ense nec manu valet, Nec ignis huic, nec horror utilis scloppi est, Nec hasta, nec volans lapis. Gigas vetustus ille, Terreum genus, Humoque fossus e cava, 245 Manusque mille; perduellis aetheri, Imos Tonantis evibrans: Rotator ille montium, ille centiceps Chelydricrinis Angvipes; Vetusta quale germen Africae sola 250 Tulere, sicca per iuga: Nihil fuere monstra tanta talia, Chimaera nil fuit, nisi. Potente, Nummus Imperans, per omne, vi, Apollinis quod Os obit. 255 Venena cuncta mentium atque sensuum, Moneta Iuno temperat. Proinde iuris optimi vicem fugit Pericla, Cor, pecuniae, Quod ad Deum recedit, eque sordibus, 260 Levatur ad polum, luti. O Alme Rector Universi, o Arbiter In Unitate triplici! O Imperator omnium; tui gregis, Amore perpeti, Pater: 265 Cruore quique filii tui unici Salute nos nova beas, Nocere nulla possit ut utis lues, In omne porro saeculum. O inter ista dum fugacis impetu 270 Pericla volvimur maris, Avara pestis, atque nuspiam satur Cupido nos lucri, suis Licet decora, quamlibet ter aureis, Tenere nesciat, plicis! 275 Quid ille fulgor, et corusca Gratia, Ad igneum iubar meae, Deum colentis, inque vi mera Dei, Ad Astra, Mentis, ignea Supra caduca se levantis omnia, 280 Sacro favente Spiritu? Abi profana, cum cuis Libris, Caro! Abi Libido, Nox abi! Abite Curae, abite foeda gaudia! Ut illa prisca natio 285 Recessit in Deum, in Deoque perstitit Abire per dies suos: Sacri potens Vigoris hoc modo meum Maritat Aura Spiritum, Nova potentia imbuens, ut ab neget. 290 Caduca quae videt, sequi; Sed expedita, nullibique commorans, Sub orbe Solis arduo, Penetret alta; Christin in ipsius sinum. Profecta, dormiat bene: 295 Perenne donec ad decus vocans eam Tuba excitabit ultima. Ut aggregata Patribus, Paris Spei In Igne dormientibus, Simul semelque caelites Dei choros. 300 Adire principis queant. Sequela prompta mentis, at caro pigra est. Iuva o Beata TRinitas! VII. Quatuor Adventus, et Nativitas. Quem mitemque Humilemque vides, phalerisque carentem Omnibus, obscuro vectum, Spectator, asello, Palmiferas inter frondes, oleisque revulsa Fragmina ramorum, portis bipatentibus Almae 5 Succedentem Urbis: Rex ille est maximus, ille est Promissus terris, longis, Servator, ab annis; Ille Deo genitus Deus est, Deus ille Deorum, Factus homo; moriturus homo; moriturus ut Orbis Viveret aeternum, redivivaque saecla sepuleris 10 Defunctorum hominum, caelo reparata, redirent. Ne te Sacra Quies, contemptaque Pompa sedentis Vili in iumento, quam nunc Ecclesia laudat, Hoc turbet, Sacer Ordo, die: Prima ista notatur Gloria, contemptrix humani maxima Honoris. 15 Illam porro vide, quae post cantabitur octo Ingens Pompa dies; Venientis imagine caelo Iudicis in censum; quotquot vixere, paratae Innumerorum hominum. Posthinc Praeconis amici Fatidici monitus, Vatem quo femina nullum 20 Feta viro maiorem umquam genuisse probatur. Bis totidem luces memorantur in Ordine quarto; Ipse venit Puer in saeclum, quem machina mundi Nulla capit, quem mille Orbes, quem elimata numquam Infinita queant amplexu stringere Regem. 25 Omnis, io, Omnis io, magni te Regia Mundi Rite para, ut tanto sistas vota obvia Regi. Insiliant choreis blande exsultantibus ultro Astrorum sub lege Chori, sua sidera servent Orgia: quicquid habent terrae, pelagique profundique 30 Aeris ingentes spatiis, Elementa per Orbes, Prona Creatori veniant latura triumphum. Ipse puellari in gremio, modo proditus infans, Visceribus Genitricis adest, sine semine natus Humani Patris, Patre Omnipotente sine aevo 35 Aeternum genitus, Deus; uno Numine constans Spiritui Sancto, tres nec tria, Sabaoth unus. VIII. EPITAPHIUM. HIc situs est nivei Rex pectoris, unicus aevi Non doctrinave, ingeniove, nec alite mentis Magnanimae raptu, non Sorte, aut Fortis honore, Sed candore mero, merito cognomine, Phoenix: 5 Exemplum humani, paucis imitabile, Saecli, BARTHIUS, aerumnis tandem mortalibus, inter Amentes Satyros, Larvasque, Umbrasque, relictis. IX. SYMBOLUM APOSTOLICUM. CRedo Deum in Patrem, Dominum rerum Omnipotentem, Atque Creatorem Caeli, Terraeque, Marisque. Credo Deum in Christum, Natum Patris Omnipotentem, Et Dominum nostrum, et, conceptu Flaminis Almi, 5 Virgine de Maria genitum, cum Pontius oras Pilatus Iudae curaret, Principe Roma, Affixumque eruci, leto functum, atque sepultum. Hic idem Stygium Victor descendit ad Orcum, Tertia abunde die Mortis surrexit ab Umbris. 10 Hinc Caelum ascendit, dextram assidet Omnipotentis Nunc Patris; inde aderit functis vivisque supremo Imperio Iudex, Poenasque et praemia portans. Spiritum item credo in Sanctum, sanctamque piorum Ecclesiam, data cui Fidei Communio Rectae; 15 Peccatique omnis veniam, almo in sanguine IESU. Corporis e tumulo reparandum credo vigorem, Aeternamque brevi Vitam. Quae sanciat Amen. X. NATALI DOMINICO. PEr mille caelorum globos, Per mille milia millium. Mundi figuras triplicis, Totidem per intermundia; 5 Qui nuper, absentem velut; Ratione nulla prensilem, Sine mente quaerebas Deum Adire supplici prece: O massa mortalis luti, 10 Homo, moriture vel hoc die. Quid vota tendis irrita, Supra tuam potentiam? Quid sensibus, quid acumine Contendis acris ingenI 15 Proficisci, sit alto in aethere Videre Numen praevalens? Huc huc ocellos dirige, Huc flecte mecum pupulas: Hoc comite diversorium 20 Subito pastorum grege. His nempe cum pastoribus Tibi Angelorum exercitus Ostendit infantem Deum Praesepe in istud conditum! 25 Quae monstra, quas nugas mihi, Portenta, fatue, quae canis? Ratio, inquit, et Sapientia Humana, se magni aestimans. Quem caelici non cardines, 30 Non aetheris volumina, Non spatia Naturae omnia, Non ipsa capiunt Numina: Inepte quid quaeras ibi, Stabulatur ubi vecors pecus; 35 Asivi, boves, oves, equi, Horum et magistri rustici? Absurda blateras, puer, Quae nemo credat bimulus, Nedum libris vir deditus, 40 Prima ab, senex, infantia! Humana quid strepis absonum Sophie, quid incassum tumes Voluminum tot Lectio? Claudenda sunt hic Lumina. 45 Aperito nunc aures modo, Et pectori, et menti sonum Immitte vocis astricae Canit Angelorum quem chorus! Hoc nempe Canticum est idem, 50 Quod ante trina milia, Patriarcha Iacob, caelitus Afflatus, annorum extulit. Quod tot Prophetae postmodum Regesque mille et Principes 55 Cecinere Hebraei stemmatis; Adamum ipse quod docuit Deus. O Angelorum concio, O aliger Christi chorus, O statio missa ex aethere 60 Isti tuendo infantulo! Quid ergo, quid portas novi In terram ab aethere carminis? Effare, si eruditio Nequit, capesset hoc Fides. 65 Sequimur vocantes rusticos Staminea sub mapalia, Ut concinentes Angelos Prono audiamus poplite? Sic iste cantat Gabriel, 70 Sic accinit hic Michael, Sic succinit dux Raphael, Sie mille concinunt chori. Eia, timonem abspellite, Nova gaudia, eia, adsciscite, 75 Haec Luxin omne gentium Nova gaudia apportat genus. Commune mundo gaudium Mortalitatis haec dies, Felice portat sidere, 80 Natus hodie est HOMO DEUS. Hodie ille natus est PUER, Mortale qui fidelium Conciliat examen Deo: Beatus haec credens erit. 85 Honor sit Almo in Aethere, Et Gloria auctori Deo, Pax cuncta terrarum regat, Sua in Salute, Homo, gaudeat. O cantio, exsultatio, 90 O plena nuntiatio Beatitatum iugium! O Hilaritas intermina! Quis tristis esse nunc velit? Aerumna quem cruciet sua? 95 Quis non perenni in iubilo Mortale transeat chaos? O saeculi allator novi, Nove sol, novella Lux, Puer, O Gaudiorum conditor 100 Non ante captorum, Puer, Tune ille Messias venis? Tune ille Siloh? tu omnium Ablator Heros Noctium, Pressere quae nos hactenus? 105 O Stirps Iessae nobilis Aeterna ab aeterno Patris Soboles Dei, Deus, iaces In rudibus his mapalibus! Tuguria rurestris casae 110 Regem omnium Regum tegunt, In straminis lecto cubat Qui temperat nutu polos! Quid ergo, quid' poscit sibi Tanta ista summi Principis 115 In hoc barathrum abiectio? Speciesque servilis Dei? Nil ille quaerit hic sibi, Qui cuncta solus Regio Moderatur imperio, cui 120 Famulatur omne quod uspiam est. Hominis Salutem perditi Sitiebat in tantum Deus, Ut introiret Viscera, Matris future, Virginis. 125 Processit hinc hodie puer, Mox, dogmatis tuba novi, Suum advocaturus gregem, Ab usque rerum finibus. Praesepi ab isto prodiens, 130 Salus sonabit perpeti In omne tempus carmine, Salvifica per mysteria. O summe rerum Conditor, Servator o hominis tui, 135 Nativitatis a tuae Humilissimae primordio. Et hunc, beate pusio, Hunc Respice Poetam tuum. Ab usque iam denis tuam 140 Lustris canentem Gratiam. Peccator ille est maximus, Cunctis parentibus suis Maiorque longe et turpior, Fatetur ipse quod tibi. 145 Tibi ille peccavit, tibi A lactis haustu primuli Canos ad usque et aridam Deliquit ad calvariam. Nunc ille cum sacro choro 150 Caelestium te praepetum Veneratur ad cunas iacens Tuae parentis Virginis. Procul relictis milibus Census profani Te libris 155 Adorat ille, Simplici Pastorum in agmine advena. O Rector immensi aetheris, Pro me quoque in cunis iacens, Et me tuorum carminum 160 Tibi Poetam vindica. Innumera criminum seges Terrere me tuum nequit: Haec eluisti sanguine, O Christe, quinque vulnerum. 165 Haec ultima est, (ut sit precor) Natalis allocutio Tui, isto in Orbe, Barthii, Post sexies denam ulcem. Cum Sol reflecter Orbitam 170 Sequentis anni in hunc diem, Iacebo, cum Patribus, meis, Meo inditus cubiculo. Ob scelera damnasti mea Vitam Orbitate tam senem; 175 Quod nuper exortum, brevi, Pignus, recepisti tibi. Filiola suavis haec erat. Agnisula Emerentia, Senile pignus, ah mea; 180 Breve gaudium, et longus dolor. Sex illa menses vixerat, Ad te reducta est Septimo; Ah, corde dirupto meo, Mediam mihi animam haec abstulit. 185 Nec ulla me posthinc dies Immemorem amatae viderit Laetum figurae, aut conscium Ullius exhinc gaudii. Sed quid diurnis fletibus 190 Nocturna continuem mala? Satis est, soporis impotem Quod Luna semper urgeat. Ad ultimum; hoc solatium Mihi est eritque maximum, 195 Venturus ipse quod brevi Eo sim, ubi nunc filia est; Et quod Voluntas facta sit Communis utriusque Heri. Prior Creatoris simul 200 Quod causa, quam parentis, est: Potior deinde Gratia Perfectioris vindicat Dilectionis, quam tepens Humana, pusam nobilem. 250 O Pusa delicatula, Fasne alloqui tuum Patrem, Post fata propera, te suam, Caelo receptam, filiam? Filiola ter carissima, 210 Ultra omne quod nomen tenet, Quae rapta es antequam unicam Proferre posses voculam. 185 balli recentes admodum, Et captui graves novo, Non semper arrisum tui Gratum ciebant osculi. Poteras tamen discernere 190 Matrisque personam et Patris, Gerulaeque, et isti qualibet Irata tergum obvertere. Sed plura quid iuvet cibum Exaggerare planctibus? 195 Domini Voluntas sit rata. Factum est quod iste maluit Tu suaviter suavissima Interibi dormi, pusula, Donec parentem mollibus 200 Illic tenebis ulnulis. Erepta mille tristibus Vexationum milibus, Quae vita terrestris vehit, Mero in triumphas gaudio. 205 Rosae tenellulum tibi Natae recens stipant gradum, Merumque nectar floribus Amaranthus exhalat novis. Ambrosia viva ex halitu 210 Spirat fragrantis animulae, Non illa pallida est tibi Facies, sepultis quae solet Ferunt tamen, roseum genas Fulsisse candentes iubar, 215 Et labia purpureo aerem Sparsisse flatu proximum. Namque ipse praesens non fui, Nec sustinere satis eram Sine mentis excessu gravi 220 Tua intueri funera. Composita nunc sis optime, O ter patri carissima: Senile pignus, attamen Filiola, carior Deo. 225 Misertus hic vere tui, Tibi contulit, quae, gaudia, Mortalis haud quibat, licet, Genitor, mori pro te volens. Placuisse te sciens Deo, 230 Frenare planctum, et lacrimas Compescere audebo, tamen Nullis tenendas viribus. Donec latus iuxta tuum, Quod unice fieri volo, 235 Et ipse componar, decem Post sexies annos viae. Viae profecto verius, Quam nominis, Vitae, sui; Mortale quam vulgus vocat, 240 Ad omne divinum rude. O Christe, tua nativitas Quem prolis orbavit suae Gratissima praesentia, Miserere plangentis patris. 245 Miserere tandem, ut terminus Felix sequatur, omnibus Domestico ex hoc vulnere Orban, senectam, gaudiis. Da perpeti quod interim 250 Tua me voluntas imperat Patienter omne sufferam, Votum omne rescribens tibi. Nec vilis iracundia, Nec durus in latus dolor, 255 Me semita a tua auferat, Aeternus ut vivam tibi. Audiit et hic Omnipotens, quae ego petere non audebam, Factus enim Ter exinde pater sum, et manebo, ut confido Deo - sine vulnere nominis huius. XI. Pro custodia Angelicae. QUI meae Sanctos Genios Salutis Esse custodes voluisti, et usu Deditos casto, Lemurum impiorum Pellere turmas: 5 O Pater caelestis, o alme Iesu, Spiritus Sanctissime, Michaelem Principem istorum mea regna manda Rite tueri. Notior vis est mihi Pravitatis, 10 Intus in me aegros operantis aestus, Notior est Stygii Latronis Mille figuris; Quam cui possim propriis, homo impos Omnium, me opponere; nec vocantem 15 Ulla me virtus procul audit alta in Nocte sepultum. Ni tuae pollens, radius Diei Mente perculsa tot amara taetri Daemonis conata repellat, acto 20 Turbine retro. Mille me cingunt plagia, et recingunt Retia, in nullum mea Vita tuta est Momen, armatur super unum in uno exercitus ingens. 25 Mille terrores inimica versant Castra me contra, furit ipse mille Milliens pugnax Belial maniplis, Et Styge tota. Sed bene; insanit furiosa plebes 30 Carceris foedi memor, imminentem Quae scit aeternis prope adesse poenis, Iudice Christo. O bene, o plus quam bene, quod sub isto Militem tantillus ego ducatu! 35 Tota vis Orci Ducis huius una Voce fatiscit. Crux simul se nubibus expeditam Lumini ostendet supero, peribunt, Ut Noto difflante vorago fumi, 40 Hostica signa. Iam triumphatrix acies piorum Rapta de dudum vacuis sepulcris, Ingruenti alto Domino obviabit Agmine vivo. 45 Ipse praefectus Vigilum cohorti Michael sanctos vice separabit A malis stricta: repetentur atrae Tartara genti. Lucem in aeternam Sacer evehetur 50 Coetus, atque illic sine fine consors Angelorum alto canet agmini almum in Saecula Regem. Digna tum tantorum operum Camena Mille concentu fidium sonoro 55 Facta sublimis celebrabit Agni Aethere toto. Gaudio ingenti pia turba plaudet Gratias Christo, cui credidit, dum Sole sub tristi vaga vita quassa est 60 Mille periclis. Dirus obscenos coquet horror imo Vortici immersos Phlegetontis, et vis Saeva tormentorum aciem innovabit Momine quovis: 65 Cum procul spretos feritas videbit Tot, probos, olim: sine fine donis Caelicis mactos, Patre cum Iehova, Vivere in aevum. Qualia in terris neque cepit auris 70 Ulla, nec visu licuit potiri, Mente mortalem minus assecutum Noscere quemquam. Qualia in Christo mihi praeparavit Et mihi, (dico, mihi) praeparavit 75 Cum choro toto, Omnipotens, Suorum, in Sanguine Christi, Hei mihi, hoc tempus quod adhuc remotum est! Quam libet iuxta est, tamen et remotum est, Hoc mihi tempus: quia Vota me illuc 90 Fervida raptant. O meae Spes, Spes animae, Fidesque Certior certa, unice mi Redemptor Da brevi hanc lucem has tenebras fugare Sidere fausto; 85 Ut tuae totam Seriem, omne punctum Impleas iunctim Fidei, ratosque Rite promissus semel adseveret Exitus ingens. Interim custos, nitida cohorte, 90 Michael Dux aliger, hos tueri Perstet, e mundi tibi quos redemptos Faece sacrasti.