Ludi theatrales sacri Machine-readable text Bidermann, Jakob Wagner, J. XML version, markup prototype, April 2003 Angela Reinthalmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ bider4 biderludi2.html s001.html biderludi2.xml bider4/jpg html Ed. J. Wagner. Munich 1666

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 12 April 2004 Angela Reinthal (spell check), Ruediger Niehl (tagging) markup typed text - simplified structural tagging (no speaker tags) - no semantic tagging - Morpheus spell check 19 July 2004 Ruediger Niehl markup worked in corrections supplied by Clemens Mueller (in last play: Josaphat) PHILEMON MARTYR COMOEDIA. ARGUMENTUM E fastis Marianis damus, in quibus VIII. Martii leguntur sequentia.

DEdit hodie caelo risum Philemon, cum terris tantum pararet, nimis doctus mimus. Apollonius Christianus sacrificare. Diis iussus, cum et scelus facere, et ni faceret, poenas dare metueret, auro Philemonem corrumpit, iubetque ut Apollonium interim induat, dum sacrificet. Ille dum Apollonium veste, vultu, gestuque mentitus, omnium oculos, et quod mirere, suos adeo fallit, repente advertit, non vestem modo, sed animum, etiam Christianum se induisse. Crucis signo (ipse se miratus) armat, negatque Daemonibus litaturum. Denique iam non agere Christianum, sed esse talis videtur. Nempe furere Apollonium exclamat praeses Arrianus; iubet Tibicinem Philemonem adesse, qui mulceret insanientem. Mox re omni intellecta cachinnum tollit, acclamat, plaudit, bellissimam fabulam multis laudat, nimisque bene simulasse Christianam religionem ait. At Philemon serius iam soccos exuerat, et cothurnos induerat. Quare ad preces eius Tibiae igne caelesti exustae; Ipse cum manus admovere et aquam nemo auderet, a caelesti manu e nube aqua primum, mox sanguine suo, flagris caesus, lustratus est. Inde una-cum vero Apollonio traiectis ferro pedibus per urbem raptatus; ultimo ad arboris truncum religatus, et sagittis impetitus est. Sed hae omnes vel in aere steterunt, vel in arborem exerrarunt. Una etiam viam relegit, oculoque Indicis Arriani haesit. Vidit tandem hic etiam, quam ante non viderat, fidei lucem, iniecto (contra quam fieri amat) in oculum e Philemonis tumulo, pulvere. En Surio.

ACTUS I. SCENA I. VULCANUS. SATURNUS. IUPITER. CUPIDO. FAUNUS. SATYRUS. SILVANUS. ANGELUS. VULC QUid enim feci? oh, oh: dimitte. Exeo, exeo. ANG. Infame monstrum; informe portentum Stygis, Abi terris; repete Acherontios lacus. VULC. Proh tempora, proh mores! ubi tandem gentium Subsistam? nunquamne ego neque fugere desinam, Neque metuere? Quondam ubi regnarem, quaesii: Nunc ubi possim exulare, quaero. Nec locum Habeo exsul. Audistis utique Vulcanum, Deum Olim fuisse: audistis id pridem; scio: Haud dum vidistis: iam videte. Equidem ego sum Infelix ille; caelo pulsus decidi. Post, claudicante tibia Lemnum insulam; Post, Aetnae furnos; post, alia atque alia miser Adii pudenda: Caelitibus ludibrium Ac risus. Quamquam apud homines tamen fui Exinde cultus: Aras ii namque soliti Statuasque mihi ponere; mihi sacra facere, Signare vota, consecrare munera. Pensabat honos ille meae damnum tibiae Aliquamdiu. Neque iam quod claudus, et faber. Dicebar, puduit: dummodo DEUS dicerer. Hic equidem fortunam rebar aliquo in statu Mansuram: cum repente hic rursus cedere, Et fugere, DEUMque exuere. iussus, rideor Apud mortales, et contemnor denuo. SAT. Oh, oh. VULC. Sed eccere Saturnum. SAT. Hui, ut miseriter Me admutilavit? VULC. Etiam hic est stipendii Mei commilito. SAT. Nimirum istuc parum Erat aerumnarum, quod me has inter compedes Habebat ortus; nisi terra etiam aras mihi Meas negaret? VULC. Quas querimur molestias Saturne? SAT. Nempe quas patimur. Lararium Evertit hospes omne: DEOS, deunculos, Plebem omnem caeli, omnem senatum ex aedibus Proturbat. In me primus ivit impetus. VULC. Atqui ego videbar unus ita apud hospitem Meum accipi. Nunc, quando eadem data stips tibi, Saturne, gratulor. SAT. Tum vero, si meos Mecum inquilinos videas, qui me plurimi Circum stetere. VULC. Quid? etiam illos perculit Haec clades? SAT. Omnes. At mihi non hoc otii Erat, ut morarer dum perirent ceteri. Verum ipsos, ecce. CUP. Telum adeo nullum mihi Reliquit: etiam pharetram exarmavit meam Crudelis hospes. IUP. Fulmen ut improbus meum Contempsit? en dimidii teli fragmina! Ita Iupiter etiam homuncioni evilui? Ita me ille dehonestare? ita me ille frangere? Ita domo arcere? ita aras evertere mihi? Adeste socium genus: idemque lararium Repetite mecum. CUP. Timeo Crucem, quam ille id loci Iam posuit. VULC. Et ego, Aquam, qua nunc iam parietes Respersit. SAT. Et ego nomen, quod modo foribus Affixit. IUP. Et ego tametsi haec timeo; tamen pudet Victum cessisse. Vim paremus: angulus Certe aedium aliquis occupabitur, dehinc Ne prorsus exulemus. VULC. Potes id vero tu, Si adeo lubet. M. hi sic repulso non lubet. SATYR. Ha ha, he ut suaviter hospitium suum mihi Renuntiavit hospes! VULC. Viden'? SILEN. Ex hortuli Beato nemore, cui praeeramus, cecidimus, Mei Satyrisci. Actum est. FAUN. Suppetias quin Iovem Rogamus: Iup. Atqui ipse, sibi quas ferat, haud habet. SATYR. Adestisne et vos? hem, quis istunc turbinem In nos repente cunctos immisit furor? Ego statuam sui securam, in hortulo hoc Dudum, incolebam: cum hodie denique impetu Tota uno corruit. SIL. Meam bipennibus Iratis hospes iam adeo primum diffidit, FAUN. Meam truncavit ridiculus: dein pede Utroque insultans increpavit. Quid rei est? IUP. Video, quae res agantur. Hospes clanculo Ad Christianos transiit. SAT. Dudum mihi Hoc subolebat; Apollonius cum identidem Huc introiret. VULC. Illum equidem Apollonium Pro eo ac meritus est, et pro eo ac mihi dolet, Ulciscar. IUP. Proin adeste, et quid quemque deceat, Censete. talionis lege reddite Quicquid dedere Christiani. Quid placet Saturne? SAT. Nihil placet eorum omnium mihi Quae passi sumus. IUP. At vindicandi quis placet Modo modus? SAT. Placet ut sacrificulos, tum ut popas, Tum ut aeditimos omnes, tum ut victimarios Turbemus. Hi quoad coluere nos, lucrum Fecere; sacra cum nobis facere omiserint. Lucrum amittent. Haec illos aegre iniuria Habebit, scio. Ego illos rei omnem originem Docebo; tum et Christicolis infensos dabo. IUP. CUP. VUL. Placet; laudamus. FAUN. Tum nos urbem Panicis Ea propter omnem implebimus terroribus. CUP. Tum ego aulam vendicabo mihi praetoriam; Ubi animos ignientibus telis, meum Denuo in obsequium cogam. Nam haud aegre oderint Christum, qui me hospitio suo receperint. IUP. Rectam insistitis omnes viam. VULC. Quid? tu tibi Quas sumis partes? IUP. Ego meas non negligam. Nunc ite; post scietis. Hac tu te insere Cupido. CUP. Pareo. IUP. Vos illac ducite; Vos hac. SATYR. Quid si hoc meum potius vobis placet? Philemon est Choraules: hunc ego. IUP. Iam scio, Scio. Opportune hunc tu dolum capis. Equidem Dum vos fungimini quisque suam provinciam, Mihi cum Idololatria aliud erit negotium. SCENA II. IUPPITER. IDOLOLATRIA. IUP. UBi es trivenefica, Stygii mater gregis Ubi Idololatria? ades o ignavum pecus. ID. Quid iam? IUP. Quia Orcum perdidisti iam. ID. Orcum ego? IUP. Orcum tu; tu, tu, tu. Vin' dicam centies? ID. Non hercle volo; si tali uti lingua voles. IUP. Viden' ubi sim locorum? portentum impudens. ID. Video; nempe hic: nempe ubi me caedis, ubi enecas. IUP. Ita commerita es. Cur cessas nos colere, improba? ID. Ego cesso? quae orbem furiis omnem compleo? IUP. At non satis. ID. Non satis. Ecquid tibi sit satis? Dudum delubra ture fumant; et boum Pecudumque cruore pavimenta natant. Copia Ferme est Deorum maior, quam mortalium. Nec satias interim te, nec tuas capit. Aras et templa et victimas quis non habet? IUP. Quis imo, stulta, habet? Una omnes amisimus Hodie, Ego, Saturnus, Vulcanus. ID. Qua manu? IUP. Tua: qua Christianos sinis excrescere. ID. Quid faciam, aut qua illos arte prohibeam? doce. IUP. Occide. ID. Absiste: mortui illi plus nocent. Eorum sanguis, eorundem sementis est. Tanquam non saepe id ipsum tumet senseris. IUP. Vivent ergo tuo hostes mei suffragio. ID. Nisi vis, ut dum unus perit, enascantur decem. IUP. Iube ergo, vivi Christum colere desinant. ID. Non parent. IUP. Coge. ID. Quomodo? IUP. Lentis ignibus; Equuleis, fidiculis, ferro, pice, sulfure, Et quicquid terrere potest. ID. Nam securibus Feriri, leve iam nimis est: sunt terroribus Subigendi, siquos cogere tu tales velis. IUP. ID. mecum annitere tu proinde. Caesares Ego instigabo, ut me meosque in integrum Restituant. Quod scio meos dudum milites Agitare. Sed nimirum edictionibus Res est novis urgenda: quas allatum eo. Tu, ne hic malum interim serpat, itidem cave. SCENA III. QUIRINUS. GETA Servus. QUIR. VIde ut probe accurentur ante noctem adhuc. GET. Dabo operam. Numquid vis? QUIR. Recte. Sed heus, Geta; Ne quis tibi sit arbiter. Alias! tenes? GET. Memoriter. QUIR. Tum deinde ut nullae reliquiae Supersint. GET. Factum puta. QUIR. At ego ad Apollonium Provisam: illic ero, si quis me volet. GET. Audio. QUIR. Facinus feci, ut laudabile, ita periculi Plenissimum. Cum nuper apud animum meum Reputarem, qui essent mores, quae illorum indoles Qui Christiani dicerentur; repperi Ibi, quod probarem unice et amarem. Protinus Applicui memet, remque eo adduxi loci Ut sacra clam Christiana admiserim. Bene Hoc, inquam, factum: sed ubi id emanaverit, Periculosum. Etsi huius ego non fecero Pericula, post quam didici opes contemnere Mortales, atque opes perennes quaerere. Ea propter omne lustravi lararium, Domesticasque porticus, et hortuli Vireta. Atque undiqne et undique veteres Stygis Deieci larvas. o maiorum dedecus Meorum! argenteos ubique Marsyas, Ioves auratos, gemmatos Apollines, Per aedes disposuere. Hic Hermes ligneus, Hic marmoreus Vulcanus; hic de fictili Luto Saturnus occursabat. Omnia Haec hodie monstra diffregi. Post, servulo Negotium dedi, ut statuarum fragmina Amoliretur, ne quod indicium foret. Sed, Christe, Numen unum, o quantam gratiam Tibi habebo, qui me docuisti contemnere Hos Satyros, hos Silenos, semideum genus; Imo Cacodaemonum faecem extremissimam? Iam vivere demum me scio. Ah, sine prosperum Ut res haec sortiatur finem. Nam tibi De cetero uni vivam, uni tibi moriar. Modo Apollonium eo visum. SCENA IV. PHILEMON. CErte iam diu est - - - - Quod mea me mater artes edocuit duas; Earum erat altera, ut sitim potu; altera, ut Famem cibo iugularem. Deerat, tertiam ut Me artem doceret, qua potum et cibum apiscerer: Sed in hac prius quam me erudiret, vivere Infelix desiit; nutricula mihi Relicta egestate, et duobus vernulis Gula atque ventre; parvulis olim quidem Illis ac frugi: iisdem, post quam mecum interim Crevere, adeo improbis, adeo voracibus, Ut quotidie omnes sollicitent cetarios, Fatigent lanios, cuppedinarios, Coquos, fartores, piscatores, aucupes. Malam utique familiam et edacem; quam mea mihi Reliquit testamento mater. Obsecro, Nemo est horum, qui huiusmodi sibi servulum Utatur? commodabo, sive in prandium Mavultis, sive in coenulam: et gratis quidem: Nil precii statuo: munificum quam sordidum Malo dicatis. Nemo horum, inquam, est qui velit? Eho autem, nemo? et vero ne gratis quidem? Hercle ego aliud ergo aucupium instituam; atque canere Occepso. Quamquam plorare potius iubet Me venter. Ades bona o bona cithara, Suavicula, blandula, tinnula, In ventre sunt ieiunia O, affer, affer pabula. Improbula, querula, durula, Siti cremantur guttura, Ades bona, o bona cithara, Philemoni fer pocula. At quem strepitum exaudio pedum? Aiebant Pamphilum ad me iturum. Is si sua Cum legione aderit, ego hic illi in insidiis ero. Est ipsus; est. Hic iam accubabo in ebrium. SCENA V. PAMPHILUS, CRISPUS, LUCIUS, HERMES, ANNIUS, PHILEMON. PAMPH. QUid restitatis? hac mihi comitamini. CRISP. Utique in popinas aliquo se pridem abdidit. LUC. Hui, non tam mane. CRISP. Tanquam id hodie primulum? PAMPH. Quid enim si hoc more est, ut, dum impasti ceteri Non potitant, non comedat ille sobrius? CRISP. Nam ita hoc genus tibicines ferme assolent. LUC. Quis iam istic hos interdiu ronchos mihi? CRISP. Mirum, nisi ipse est ille. Pamphile; obsecro. PAMPH. Quis homo? CRISP. Tuam fidem! PAMPH. Philemon? o pecus! CRISP. St'; Nescio, quid secum ipse immurmurat. PHIL. Bibe. PAMPH. Somniat insanus. PHIL. Ebibe, inquam; aut vitreum. CRISP. Non dixi? potulentus iam est lurco. PAMPH. Annium Tu et Hermen coge; dum nos hunc expergimus. CRISP. Philemon. PHIL. Calices octo. PAMPH. Surge. PHIL. Maximos. PAMPH. Philemon. PHIL. Haustu simplici omnes. CRISP. Hoc age, Et surge. PHIL. Ad imum a summo. PAMPH. Evigila. PHIL. Largiter. CRISP. An nondum est edormita comissatio? PHIL. Ubi cantharus, puer? ubi est vini cirnea? LUC. Viden'? ut recumbit quadrupes? HERM. Nec dum es vigil? PAMPH. Nihil agimus. excitari e crapula nequit. CRISP. Loquitur cyathos, vina mera, cantharos meros. PAMPH. Annonam ventri hodie praebuerit annuam Necessum est, qui sic fabuletur. PHIL. Marsyam Dabo illum; ni cessarit. Pugni pruriunt. ANN. Etiam minacias temulentus somniat. PAMPH. Culinae, opinor, et testae vinariae. PHIL, Nam quidni ego illum? ANN. Miseret me illius hominis, In cuius vitrea, haec pestis fecit impetum. Haec congios charybdis sorbet et amphoras, Stragem aliquam edit cibariam, quoties edit. PAMPH. Id igitur hodie in lucro deputabitur, Quum de alieno pastam hanc hyaenam habebimus. Nullis aliis minoris vendet musicam Suam ille, quam quibus inante satur cecinerit. HERM. Sapienter. Dum excitari posset. CRISP. Id equidem Facile praestabo. Date huc aliquis mihi frigidam: Ea ego hominem ita perfundam, ut ab aqua madidior Sit; quam a vino. Huc properiter. PHIL. Ubi sum? ubi fui? PAMPH. Mirum, nisi in taberna aliqua fuisti. PHIL. Ubi Me quaeram? nam me certe amisi; Iupiter, Ubi me reperiam? CRISP. Haud dubium est, quin in dolio. PHIL. Eho, tu ain', in dolio? potin' iam eo Me perductare? Nam me ego, hercle sedulo Inibi scrutabor. PAMPH. Tandem vigilasne et sapis? PHIL. Quis tu istic homo, qui horsum loquare? o Pamphile, O Luci, o ceteri. Vosne aderatis mihi? Ego, nescio quos, credebam: ita quoddam somnium Me perturbarat. CRISP. Madidum fortasse? PHIL. Madidum Omnino et humidum. Quippe mihi accumbere Videbar in caupona. ANN. Iam ingressus placet. PHIL. Tum plena poculentis circa esse omnia. HERM. Non terruit te id somnii? PHIL. Tu cogita. Tum deinde compotorum aderat ingens manus. LUC. Nos de illis? PHIL. Ausculta. Tum cyathis poscere Maioribus coeptabant. Luc. Tun' de illis? PHIL. Rogas? Ego ante illos. Tum hic deinde meracum poculum Opimiani vini ego capio manu. CRISP. Tum quid deinde? PHIL. Tum deinde conspicor Hominem tui simillimum ad me accedere. CRISP. Is territabat te? PHIL. Oppido. CRISP. Quidum? PHIL. Quia Aquam meo volebat vino affundere. Exsilui, Crispe, attonitus. Et eho, tu hic eras? Quid cogitabas? CRISP. Cerritum esse. PHIL. Ha ha; optime. Et lymphatum? CRISP. Minime id quidem. PHIL. Quomodo? CRISP. Quia Sciebam a lymphis te, quam a Baccho cautius Cavisse. PHIL. Ha ha, he: rem loqueris. At quo vos pedes? PAMPH. Si satur es, una ire potes. PHIL. An tu non vides, Uterum me ferre? Saturitatem ipsissimam Parturio. PAMPH. Pol timebam; ne pareret brevi Stultitiam haec mater. PHIL. Nempe partum tollere Tu cogitabas? PAMPH. Ego te in furcam, cum tua Tam infausta prole. Sequeris hac, an non? sciam. PHIL. Si oraveris. PAMPH. Ego te orem? PHIL. Et suppliciter quidem. PAMPH. Nobiscum ut potites? PHIL. Ora, inquam. PAMPH. Ut prandeas? PHIL. Ora, inquam; hodie nisi oratus nusquam sequor. PAMPH. Quis ergo te DEUM hodie fecit? PHIL. Saturitas. CRISP. Sequere; intus ara Bacchi erit, ibi orabimus. SCENA VI. AEGYPTUS cum duobus Ephebis, IDOLOLATRIA. EGo sum illa terrarum religiosissima Aegyptus; quae, cum non habeo, facio Deos. Crocodilon adoro. Osyrin deveneror bovem, Praeterea porrum; numen est mihi et Allium. Contenta Deo paupere; ne solum gemmei Argenteique colantur. Nam quem pauperes DEUM rogarent, si omnes Dii essent aurei? Nunc auro qui indigent, habere in hortulis Lararium possunt, ubi illis ALLIUM, Porrumque, atque novi Dii nascuntur quotidie. Sed an video Idololatriam? ut male graditur? Ubi aegre est tibi, soror? ID. Undique, soror, et undique: Pereunt mihi Dii mei quotidie. AEG. Id ne dole. Nam et quotidie tibi renascuntur. Maximus Ceparum et Alliorum mihi proventus est. Satis inde adhuc nobis Deorum erit. IDOL. Satis Quidem esset, ni tot Christiani essent. Ii Viden' ut me elumbem reddidere? aegre meis Pedibus insisto. Hoc scipione fulcior; Modico si impellar, nulla cum spe concidi. AEG. Non plane concides. Iam ego tuis calcibus Dabo Christianos subiices, IDOL. Nihil efficis. AEG. Ego nil? efficient Caesarum minaciae. IDOL. Serae nempe illae. AEG. Seriae imo. Iam mihi Fama tulit, passim illorum edictionibus Omnes vexari. IDOL. At quantulum hoc est, si interim Apud nos certe floreant? AEG. Prout ominor. Diu haud florebunt. Sed tu quo ibas? ID. Patria Profugere cogitabam, et Nilo excedere. AEG. Facinus funestum! quid subegit? IDOL. Vivere Cum Christianis ego, nec si possim volo, Nec possum, si velim. AEG. Non vives. Ceterum Mane; illi aut esse Christiani, aut vivere Mox desinent: scio hoc parari. Hac tu interim Me sequere; post paullo redibis laetior. SCENA VII. GETA. AUgiae stabulum, opinor, citius Hercules Purgasset, atque ego haec larvarum infamia Purgavi monstra. Certe vero Iupiter Me sibi scit sedulo operatum, usque ut plurimum Sudarim, dum eius truncum totum exurerem. Nunquam illi arsit, puto, ara luculentior. At monstri est simile, quod me quidam clanculo Flagrantem ad ignem oppressit, cum pedes Iovi Dimidium prominerent: at heus tu, herus ubi est: Respicio. Est servus praesidis. Ego Cerberum Videre videbar. Qua licuit tamen, obruo Extrema pedum; et pallidior buxo; herum, inquio, Quaeris? ait herum ego domi abnuo esse. Ocius, ait, Ad praesidem, super hesterno negotio Forensi. Eo, inquam, et arcesso. Tum ille, quid agam, Rogare. Ego illi fabulam confingere: Id solum spectans, qui illum mecum abducerem. Nunc nescio, an quid senserit. Periit herus, Si homini suboluit. Ceterum ego ad illum avolo. SCENA VIII. PHILEMON NUNTIUS. PHIL. QUem primum videro hominem, eum dii: Manibus Me oportet sacrificare; simul ut obviam Se dederit: stat utroque umbone decem occidere, Si quid mutire tentent. Nam ante paullulum Mutavi nomen; de Philemone subito Saturio factus. Mores proin' cum nomine Meos mutabo; Ex Ludione Lanius Fiam; et mactabo homines, qui de via mihi Non sponte cedent. Ideo aperte haec fabulor, Ne se nescisse quis causetur. Iam duos Violentia Bacchaei laticis sepelii. Modo tertium funus ductandum est alicubi. At hunc quem video? peregrina facie est homo. Lubet scire, quid apportet. Insidias struam. NUNT. A Caesarum profectus aula, litteras Apporto: Christianis utique nuntius Haud opportunus. PHIL. Nec mihi, si afferas nihil. NUNT. Terras, et flumina, et maria, credo, omnia Pervasi. PHIL. Hem ut paratragoediat! NUNT. Reliquum est mihi Solum, ut trans sidera abeam. PHIL. Imo etiam ad Tartara, Ut nusquam non fueris. NUNT. Nam hercle ego vel Pegasum Praetervolavi. PHIL. Mentiendo quidem: alias Quas alas indueris non video. NUNT. Quod alii Iter diebus sedecim aegre transeant, Ego confeci quadriduo. PHIL. Mirum nisi Veneficus hic, in hirco vexit? NUNT. Denique Sum eundo fessus. PHIL. Eundo: ne quis crederet, Etiam esse fessum mentiendo. NUNT. Scilicet Hunc terminum itineris mei esse gaudeo. Nam Antinoe haec urbs est utique. PHIL. Dubitat flagrio. NUNT. Nisi calculi me fallunt. PHIL. Calculos ego Hominem adiutabo. Hic intus moliar dolum. NUNT. Dixere tales esse plateas: talibus Aedificiis claram urbem, qualia video; Nisi male video. Has portas certe, haec moenia Delinearunt. Quamquam in uno terreor, Quod nusquam est ullus obviam, quem interrogem. SCENA IX. PAMPHILUS. NUNTIUS. PHILEMON. CRISPUS. LUCIUS. ANNIUS. HERMES. PAMPH. TEneo te. Cetera ego, ut res tulerit, persequar. NUNT. Eccum autem adolescentem. PAMPH. Eccum nuntium. Te ego Mi homo obsecro obtestorque per iura omnia Sacra, et profana, serva miserum, si potes. NUNT. Ergone tibi ego Salus? PAMPH. ipsissima; si viam Calles, Quae Antinoen spectat urbem, NUNT. Calleo. Quid tum? PAMPH. Ut me illuc comitere. NUNT. Atqui iam illic sumus. PAMPH. Animo certe: si modo etiam ibi essem corpore NUNT. Quid? ubi ergo sumus? PAMPH. in hac urbe Qua. PAM. Scilicet Delicias facis, ut qui Ciram esse hanc nescias. NUNT. Quae ergo est Antinoe? PAMPH. Longe alia. NUNT. Ubi? PAMPH. Tuum id erat Monstrare. Ceterum ego hinc aufugio. o si scias, Ubi esses. NUNT. Ubinam? obsecro. PAMPH. Vale. NUNT. Quid est? Mane. Aliquis hic seu pedum est error, seu luminum Caligo; seu, quod propius credam, mentium Stupor. Nam quorsum haec monstra? ANN. In tempore subeo: Iam Pamphilus elusit. NUNT. Nisi in Thessalia ego Fortassis ambulo! ubi huiuscemodi fascinis Agitantur mortuales. Sed enim hic alterum Conspicor. Adolescens salve. ANN. Numquid nuntias NUNT. Potin' si' me nomen Urbis huiusce doceas? ANN. Facile id quidem. Cira appellatur. NUNT. Numquid et Antinoe eadem est? ANN. Diei sub diluculum Nondum erat: ad vesperum quid fiat, haud scio. NUNT. Ubi sum ergo? ANN. Ho, iam si tu vertigine ambulas, Periisti; abscede: a vertigine initium capit Hic morbus, qui urbem perdit hanc contagio. NUNT. Ecquod contagium istic memorat? fortean' Stultescere discunt alteri hic ab alteris: Ego non discendi causa huc adii: Nec habeo Mecum minerval, quod doctori praebeam. Luc. Ubi est? quo evasit? eho tu, hac an hac iit? NUNT. Quis homo? Luc. Stat urbem hanc Ciram usque omnem excurrere. NUNT. Hac transiit adolescens; si illum forte vis. Luc. Longulum ais quendam, et tristem, et querulum? NUNT. Ipsissimum. LUC. Quo tendere se dicebat? NUNT. Antinoen. Luc. probe, Hic ipsus fuit: una Antinoen abibimus: Nam hic Cirae commorari in hac lue, haud lubet. NUNT. Et iste Ciram appellat. Vincor testibus, Ut esse credam. At ego, quod fessus sum oppido, Quin has fores pulsare tento? CRISP. Non sinam: Nam si pultarit, periit ludus. Quo ruis Insane! quid mali in caput arcessis tuum? NUNT. Egone! quid noxiae est aspicere ad has fores? CRISP. At ego te accedere rebar. NUNT. Quid cum accessero? Quid cum pultaro? CRISP. Tum tu ergo hominum es omnium Occisissimus. NUNT. Ob quam rem? CRISP. Nemo civium Quotquot Ciram incolimus has audet tangere. NUNT. Ergo ego qui civis non sum, audebo effringere. CRISP. Si certum est tibi perire., differ donicum. Me ego hinc subduco. NUNT. Quid enim inest periculi? CRISP. Recede sis, dum narro: Aliquanto longius; Etiamnum aliquanto; etiamnum. NUNT. Etiamne? CRISP. Sufficit. Mensis forte est, et haec lues vix coeperat Grassari, NUNT. Quaenam? CRISP. Ausculta. Cum primarius Harum aedium civis, familia cetera Iam extincta, sese adversus istanc ianuam Suspendiarium fecit. NUNT. Dolor animi Utique subegit. CRISP. Opinor. Inde lapidibus Circum undique pluit assidue, ut simul aliquis Accessit, dixisses Lemures, et Lamias, Striges, Stygemque ipsam incolere. NUNT. Quam commodum Tu igitur me abstinuisti: et meminero gratiam. Sed quam mihi luem dixti hic nuper serpere? CRISP. Nimirum paullulam, et nostris Cirensibus Haud insolentem. NUNT. At quae putatur ea lues? CRISP. Ante dies octo, longe erat adhuc saevior, Ducentos cum in ephemeridem dabat. Inde in diem Homines non plus centum octoginta corripit. NUNT. Hem centum et octoginta! quisnam hic morbus est? CRISP. Ah neu terrere. Mortales omnes sumus. NUNT. Ii ergo moriuntur? CRISP. Abeo. NUNT. Mane; quo fugis? Tandem ista Cira me adducet ad insaniam. PHIL. Heus tu. NUNT. Quis vocat? PHIL. Egesne nummis? NUNT. Unice. PHIL. Est qui promittat, NUNT. Mallem esse aliquem, qui daret. PHIL. Dabo. NUNT. Sodes, liberaliter; nihil excidet. PHIL. Quantum mereberis, ut mihi duo funera His efferas ex aedibus? NUNT. Duo funera? PHIL. Parvula: parentis unum, fratris alterum. NUNT. Tuum me vespillonem credis? PHIL. Non meum, Sed funerum duorum. NUNT. Abi: An non publici Sunt pollinctores? PHIL. Sunt vero: sed mortuos Timent. NUNT. NImirum ne reviviscant. PHIL. Puto. Timent, cum nomen pestilentiae audiunt. NUNT. Quid? pestilentiae? PHIL. Ita, inquam: confestim timent. Ego fratrem iuxta in peste emorientem adstiti, Ac primum iam abii. Nec timeo tamen mihi. NUNT. At ego hercle mihi. Recede, recede. PHIL. Vin'duos Numerem aureos pro singulis? NUNT. Numera alteri. PHIL. At indigere tute nummis dixeras. NUNT. At mentiebar, non indigeo; pecuniae Contemtor vivo. Ego malis avibus me intuli In Ciram hanc: error, Manes, pestes undique Se ostentant. Et certe praesagibat animus, Aliquid me errare. Hic hospitium non aucupor. Antinoen est reptandum, ubi ubi est: Nolim, velim. SCENA X. PHILEMON. GETA. NUNTIUS. PHIL. HIc tandem stupor abactus est. Alibi incidet In alios, qui dicant verum. At mihi ludere Hominem hunc fuit necesse, ut vinum vincerem Quod largius potaram. Nunc de crastino Ratio est ducenda, ubi esse possim asymbolus. Nam id demum industrium est, futuris tempori Prospicere. Quid si hoc fecero? Non convenit. Quid si hoc? Neque hoc. Quid si istud? istud minime. At hoc Tandem? hui stupor, ita a te plane desertus es? Quis iam exit inde? Novin'? ut nomen meum. Capio in arena consilium. o corculum Meum, o Geta! GET. Satin' salve? PHIL. Non impero Mihi, quin homini amicissimo dem basium. GET. Quam dudum est, cum alteri tulisti basium? PHIL. Cui? GET. Cantharo. PHIL. Oboluine? GET. Haud secus, ac si amphoram Totam evitasses. PHIL. At ego non nisi congio Animam uni extraxi. Quo ibas? GET. Ociter domum. PHIL. Potin'ut cras me ad heri prandium invites tui? GET. Dabo operam. PHIL. Nona, praeter propter? GET. Scilicet. PHIL. O aureum caput! Non ego iam te ex tuis Meritis ornabo? cedo sis istunc pileum. GET. Quidum? PHIL. Hunc meam pro illo tibi in caput cape. GET. Papae, Cristatus Hector iam videor mihi. PHIL. Tum istuc itidem mantellum ex humeris abices Meum hoc circumda. GET. Pavus iam ego Iunonius. PHIL. Sic vir es. Hunc ornatum interim ego capiam mihi, Donec meum abs te repetam. Paullulum ambula, Ostende, quam te hic deceat ornatus meus. GET. Satin', si sic? PHIL. Nondum. GET. Si at modo? PHIL. Necdum satis. GET. Vide, si nondum? PHIL. Iam; sed paullo erectius. GET. Tandem? PHIL. Laevorsum aliquantulum. GET. Demum hoc placet? PHIL. Rursus dextrorsum. GET. Sic censes? PHIL. Maioribus Graditor gradibus. GET. Iam totum? PHIL. Imo torvior Sit vultus. GET. Siccine? PHIL. Propemodum. Iam iam est satis. Cave aliquid mutes. GET. Ego nimio mihi placeo. Vale. PHIL. o Geta, o noster vale. NUNT. Ut inferi et inferae Hunc flagrionem usque omnes perdant pessime; PHIL. Video, quae coeant nubes. Ego me hinc aufero, NUNT. Suis qui me in furorem sycophantiis Usque infatuavit. GET. Cui iste scelus irascitur? NUNT. Sed ecce; adhuc moratur. Ego te, verbere, Quin hostiam sacrificem, pol, ne Iuppiter Quidem prohibessit, GET. Cur istuc? NUNT. Rogas scelus? GET. Quippini ego rogem, cum a te innocens ita vapulem? NUNT. Etiamnum insultas? GET. Absine, moneo. NUNT. Abstine Et tu homines advenas strophis illudere. GET. Insanis. NUNT. Id tua fecerunt ludibria. NET. Quaenam? NUNT. Ob quae vapulas. Huc ego non veneram Ut effet quem ludificares. GET. Multo ego minus Ut esset quem tu caederes. NUNT. Tu vero ut noris quid nugando feceris; Edictiones Caesarum fero Praesidi. GET. Ain' tu? quorsum? NUNT. Ut iubeat te in furcam erigi. GET. At serio; mi homo erras. NUNquam ego adfui. NUNT. Nunquam adfuisti? Non ego novi hoc pallium? Non has ego cristas pillei? dic denuo Quod nomen est huic urbi? GET. Quod semper fuit. Nisi nomen tu illi a Caesare apportas novum. NUNT. Dic imo antiquum. GET. Antinoe. NUNT. Ut ergo te inferi Plectant, sceleste. Cur Ciram esse dixeras? GET. Furis. Nunquam istuc nomen urbis audii. NUNT. Hoc proin tibi tu viaticum habe, ut illuc eas. GET. Miror quid huic insano, in mentem venerit, Ut me illusisse sibi nugator diceret? Nam ego nisi in somnis cum illo fortasse fuerim, Nunquam hominem vidi. Quod si etiam telum mihi Aliquod fuisset, non impune caederer. Nunc si haec fortuna mantelli est Philemonis, Ut tundi debeat; excutiam humeris meis. Nam nimio quam onerosum est; Magno stetit mihi. SCENA XI. PHILEMON. QUIRINUS PHIL. ABiit ne pridem? nae ego sapiebam in tempore; Ni pallium abdicassem, vae scapulis meis. Ut illum invasit? ut illum multavit male? Ego commerebar illud congiarium. Sed repperi, vicariam qui operam daret. Et lanienam a me fustidinariam In se transferret. Iam hoc mili carum est pallium. Absque hoc fuisset, usque in tergum, usque in humeros Mihi impluisset. Quamquam tales grandines A caelo ligneo cadentes, ossea Potius manu arcuissem. QUIR. Redeo serius Quam optabam. Et dudum servum praemisi Getam, Qui nuntiaret. Sed quem video? an est Geta? PHIL. Cras dabit hoc pallium, ut spero, mihi prandium. QUIR. Quas carnifex secum actitat ipse fabulas? PHIL. Nam eiusce causa praemisi illuc obsidem. QUIR. Nescio quid mutit. Increpabo hominem acriter. Itane tu hic otiosus? quasi nihil habeas Domi curare? an haec tibi mandata dederam? Quid stas? quid haeres? quin hos evolvis sinus? At ego, si hunc fustem coepero, loqueris, scelus. PHIL. Ceterum homo omitte parare hoc genus epulas mihi. QUIR. Oggannis? tanquam non hoc ego iuris habeam? PHIL. Redhostiam ergo. Venales ego scapulas Non gero: nec si has bacillo semel effregeris, Alias de publico mihi dari putes. QUIR. Tam confidenter? ego te ut murenam dabo Domi exossandum. PHIL. Sum liber; herum non fero. QUIR. Quid conspicor? Eras tu Philemon? obsecto Ignosce. PHIL. Quem putabas? QUIR. Neminem minus Quam te. Getam arbitrabar. PHIL. Certe iam manus In pugnum pruriebat. QUIR. Ah quam paenitet! Quaeso te iterum, Philemon, dona hanc noxiam. PHIL. Ego donem? QUIR. Quidni 3 quandoquidem feci insciens. PHIL. Tum ego si insciens tibi redhibuissem verbera? QUIR. Tulissem. PHIL. Nunc quando abstinui, litem aestima. QUIR. Tu potius aestima ipse. PHIL. Faciam; hac formula. Philemoni ut Quirinus rursum in gratiam Redeat, dabit Quirinus cras Philemoni In iure liquido atque piperato naufragos Duos spadones gallos, Numidicas duas Gallinas, anserem fartum unum; Porcii Corocottae Grunnii nepotem unum: duos Vini Falerni congios, et Cretici Unam, unam Massici liquoris amphoram. Contra, Quirinus exigito a Philemone Convivam assiduum, dentes triginta et duos. Palatum delicatum unum; et stomachum dein Unum, sed qui certare didicerit tribus. Audi Diespiter, audi ius et fas: ubi Vos fallo, in duplum istanc mihi multam dicite. QUIR. Iam sudore fluo, dum tu tot res nominas. PHIL. Laborem partiemur. Tu cum haec audies Sudato: sudabo ego quando haec comedero. QUIR. Ego certe, aut nunquam irascar amplus tibi, Aut ubi laesero, nunquam conciliabor. Veni. PHIL. O lepidum caput: hodie faciam, omnes gratiae Faventiaeque lubentiaeque adsint tibi. ACTUS II. SCENA I. SCRIBA. PRAECO. 3. LICTORES. SATELLITES. Cum tubicine. SCRIB. QUod dudum oportuerat, ut omnes improbi, DEUM contemptores, hostesque Caesarum Proscriberentur, hodie effectum est denique. Cane tubicen, populoque fac audientiam. Has, Praeco, tabulas Caesarum lege propalam. Distinctim, syllabatim; ne qui nesciant. PRAEC. B. F. Aur. Val. Diocletianus, Iovius, M. Val. Maximianus Herculeus Pii, Aug. Pontifices Max. Patres Patriae, Trib. Pot. XIX. QUos Deorum immortalium nutus ad imperium evexit, eos par est, Deorum sibi venerationem tuendam, perque orbem Rom. in dies propagandam suscipere. Cum ergo nostra pietas, impiam Christiani nominis gentem, passim in Deos perduellem compererit, quod ad eorundem cultum undique delendum nefarie coniurent; placuit in eam gentis impietatem vindicare, perfidiamque severis edictionibus coercere. Omnes proinde omnium Christianorum codices igni deuruntor: Eorum antistites suis honoribus abdicantor; ceteri promiscue ad aras adducuntor: abnuentibus, supplicia, quae videbitur, atrocissima irrogantor. Mediolani Idibus Martiis, Constantio Chloro, et Gal. Maximiano Caesaribus. IV. Coss. SCRIB. Fige tabulam tu ad valvas, praeco publicas. Ego abeo ad flamines, ut curent hostias Puras Dis apparari, et sacra publica Populo indici. Vos id operam date, ut suis E latebris Christiani educantur greges. 1.us LICT. Nisi quis Iovis in quadrigam forte se extulit. Aut cum Hercule aliquo ad inferos sese abdidit. Nusquam has meas evadet callidus manus. 2.us LICT. Etiamsi in Nili gurgites iit aliquis. Aut in maris abstrusos subist sagax specus, Hamatis inde manibus illum protraham. 3.us LICT. Sit anguilla glabrior, tenebo: Proteo Sit mutabilior, indagabo. 1.us LICT. Quaerite Alacres. Iam certe ego aquilinos habeo oculos: Argus sum totus. 2.us LICT. Ego nares venaticas Gero: olfacio praedam inde a milliario. 3.us LICT. At ego cancrorum habeo acetabula; teneo Quicquid comprendo. I.us LICT. Nunc sortio quaerite Qua cuique eundum. Vici; tu hac exi Dromo. Vicisti. LICT. 3.us Tu illac curre: hic ego ero, ut excubem. SCENA. II. CALATOR, Cum sacrorum Ministris. CAL. FAvete cives, incolae, accolae, advenae; Favete linguis popule. Sacra publica Iovi fient Elicio. et Iunoni opigenae, Deo Averrunco, et Verticordiae Deae; Bona verba dicite; operas intermittite. Adeste puri; vestes puras, et manus Afferte puras. eu)fhmei=te. Iuppiter Sic fulminator, sic Iuno Sororia, Sic Dii Deaeque sint propitii. Fas fuat Tam civi puro, quam incolae, advenae Seu ture facere, seu vino, sive vitulo. Vos hic legitimas instruite aras: hic Iovem Facite adstitem: prout Sacrorum Rex iubet. SCENA III. CONSTANTIUS. MARINUS. DORYLAS. CRISPULUS. PHILOCALUS. CONST. MIrabar mecum, quidnam insanus Numinum Praeco advocaret? en tibi, monstrum inferum Rursus habet aras. Pro infamem adulterum; Stygis portentum informe, Averni pabulum: Phui, phui. Marine. Doryla, Crispule. OMN. Adsumus. MAR. Quorsum evocas? CONST. Videtis, quaenam in publico Cacodaemoni cives tropaea erexerint? OMN. Videmus. Phui portentum. MAR. Ut turpibus genis Sordescit? CRISP. Ut ridicula mentum barbula Fucatur? DOR. Ut languenti ignava fulmine Dextera minatur? CONST. Et hic pusillus masculus Pro magno haberi concupiscat Numine? Phui nebulonem. OMN. Phui, phui, phui. CONST. Monstrum cingite. OMN. Paremus. CONST. Brachia altum in aera tollite. OMN. Tollimus. CONST. In verba respondete. OMN. Tu praei. CONST. Male Iovi. OMN. Male. CONST. Male dis deabus omnibus. OMN. Male. CONST. Pereat adulter. OMN. Pereat. CONST. Pereat stygis Portentum. OMN. Pereat. CONST. Nemo adulterum colat. OMN. Nemo. CONST. Te Christe solum agnoscimus DEUM. OMN. Solum agnoscimus. CONST. Unicum adoramus. OMN. Unicum. CONST. Quin aggredimur hunc, ipsumque prius victimam Facimus, quam ipsi altera fiat. OMN. Invola, feri. Sequemur, CONST. Oculos exsculpam hoc pugione. MAR. Ego Iugulum exsolvam. CRISP. Istoc telo pectus hauriam. DOR. Manus ego admutilabo. MAR. Truncabo pedes. CRISP. Cervices frangam. DOR. Humeros nefandos distraham. PHIL. Hei mihi, ubi sunt? video., o facinus temerarium! Marine! MAR. Quis impedit? PHIL. Omnes, properiter, ociter. OMN. Quid est? PHIL. Iam non vacat. Intus explicabitur. Fugite mecum omnes. OM. Quare? PHIL. Properiter, ociter; Sacrificuli appetunt iam iam, cum victimis; Hic operaturi. OMN. Periimus, ubi viderint. SCENA IV. REX SACRORUM. FLAMINES IV. ARUSPEX. VICTIMARIUS. POPA, Cum reliquo comitatu. PULLARIUS. CALATOR. IUPITER. CAL. FAvete cives, incolae, accolae, advenae, Favete linguis popule. REX. Vasa Flamines Praebete pura. Huc admovete victimam Ad aram. Huc vinum date purum in manus mihi. Calator, fac populus profanus ex siet. CAL. eu)fhmei=te, Sacris qui interestis publicis. Probi favete, linguis; exeste improbi. REX. Quae res Augustis populoque ut vortat bene, Veneramini Deos: o bone Diespiter. (Tum vultus cernuate: tum procumbite.) Sator Deorum, five Fagutalis es Sive Supinalis. sive tu Lucetius Sive esse mavis Elicius: hanc victimam Vel praecidaneam, vel succidaneam Ita lubens capito, ut tibi populus lubens duit. Tu serva Caesares: tu coeptis Caesarum Favente annue nutu: tum vero perfidos Sic macta hostes, tibi ut hostiam hanc mactabimus. OMN. Serias oris, timidasque mentis Mittimus Regi supero querelas; Praebeas caelo vacuas ab alto Iupiter aures. Nequis occulto malus hostis astu, In Duces magnae queat ire Romae; Anxio plebes rogat ista voto; Iupiter audi. REX. SACR. Iam tu quoque Carna, seu maiorum gentium Dea es, seu plebeio contenta es Numine, Ades, et Iecinora, et Corda, et viscera victimae Conserva salva. Date manibus sacris aquam. Date molam salsam. Date vinum inferium mihi. Iupiter, uti te bonas precatus sum preces, Eiusdem nunc rei ergo, Macte Iupiter Hoc vino inferio esto. OMN. Mactata est victima. REX SAC. Tum victimam hanc mola salsa aspersam, tibi Rite ego Sacrorum rex sacerdos immolo. OMN. Rite immolata est victima. Iupiter fave. POPA. Agon'! Sacrorum Rex, quid mandas? REX. Hoc age. OMN. Iupiter audi. REX. Tu consule exta, haruspex. ARUS. Nihil usquam integrum. Cor marcet aegrum penitus, ac mersum latet, Liventque venae; magna pars Fibris abest. Et felle nigro tabidum spumat iecur; Mutatus ordo est, sede nil propria iacet, In parte dextra pulmo sanguineus iacet. Non laeva cordis regio, non molli ambitu Omenta pingues viscerum obtendunt sinus. Natura versa est, nulla lex utero maner. REX. Quid haec sinistra, haruspex, monstrant omina? ARUS. Aversa mens Deorum est; ira Numinum Portenditur. Sed irae causa non liquet. Tu in vota superos voce sollenni voca. REX. „Te sancte venerans precibus invicte invoco. Portenta ut populo patriae verruncent bene. OMN. Iupiter audi. Iup' Quid causas irati rogatis Numinis? Habetis unam, quae placari me vetat. ARUS. Obscura sunt adhuc responsa: pergito Tu orare; dum sese explicent Di clarius. REX. Quid caecis magne Iupiter ludibriis Iubes turbatas aures compavescere? Ostende quid fieri vetes, quid imperes. OMN. Iupiter audi. Iup. Christiadae nostras profugi cogantur ad aras. Tura Iovi, magnaeque Iovis adolere sorori. Non erit ante quies; Nec gens prius Itala tollet Supra barbaricas victricia signa phalangas. OMN. LItatum est: iam propitios speremus Deos. REX. Gens inquies, Christicolae, turbant Caesares Provinciasque, et insuper negotium Facessunt Divis. Flamen exta da focis. FLA. Iuben' porrigere me exta? REX. Iubeo; porrige, OMN. Iupiter audi. REX. Quin tu Calator iam face Populum omnem missum. CAL. Popule, litatum est: Ilicet. REX. Vos Flamines, hac mecum adite ad Praesidem, Deorum illi mandata minasque edisseram. SCENA V. PHILEMON. PAMPHILUS. CRISPUS. PHIL. LItasse se Sacrifici dicunt; nescio Quid ipsi orarint: Ego si, ut quicquid petiero, Statim litabo; brevi iam orare desinam, Deus ero ipse. O Iupiter, o bone, bone Iupiter! Quicquid te alii appellent; tu mihi Dapalis es, Tu Cerealis, tu Vinius, tu Musteus, Tu es quicquid venter huiusmodi amat nominis; O Iupiter hunc vides hiatum, hunc gutturem Vides! ah quid molestiae non exhibent Hi mihi? dudum quaesivi qui haec foramina Scienter obstrueret: sed actum egi oppido. Si pallium rumpatur, est qui sarciat; Si calceus fatiscat, est qui consuat; Si corporis vulnus hiet, est qui colliget; Hunc solum hiatum oris qui impleat, est nuspiam. Eiusce vulneris causa ego te Iupiter Hoc ture macto. o Iupiter audi, o Iupiter. CRISP. Ut religiosus est Philemon, Pamphile! Numen utique propitium habuit. PAM. At tristis mili Quidem videtur. PHIL. o Iupiter, o Iupiter! CRISP. Quid ingemis, Philemon? PHIL. Imo ita supplico. PAM. Etiam tu supplicia facis? PHIL Plura patior. PAM. A quo? PHIL. a Iove isto; siquando domicenio Me tristi mactat. CRISP. At iam est propitius tibi. PHIL. Nondum respondit. CRISP. Quin tu pullos consulis? Nam scio PUllarium esse te. PHIL. Id nimirum eram Facturus; sed nunquam addicunt illi mihi. PAMP. Qui id fit? PHIL. Quia pulli vivi artem haud norunt probe. Assatos aliquid nosse credo; verum ii Mihi non addicunt. PAM. Quomodo? PHIL. Quia non favent. At vos eccur adestis? PAM. Supplicia Iovi Daturi. PHIL. Irati adestis ergo? PAM. Et CRISP. Quomodo? PHIL. Quia Iovem verberabitis PAM. Et CRISP. Praefiscini. Ture faciemus imo. PHIL. Hui! quam subito pii? Alias consuestis Baccho operari; iam Iovi? PAM. Id ideo? Christianos ne quis esse nos Puret. PHIL. Caussa alia est nulla? turi parcite; Libero hodie istoc nos metu. Qui novent Qui simus, qui vivamus, nunquam dixerit Nos Christianos: ne ius iurandum quidem Si dederimus, credet. Quare istam parcite In ture iacturam facere, facite in mero. CRISP. Atqui irascetur Iupiter. PHIL. Atque vos Iovi. Sic paria facietis. Quin mihi tu es Iupiter, Meraco in mensam tibi litabo poculo. CRISP. Hunc alteri habe honorem. Nos intro cedimus. PHIL. Ego hedera sum; quacumque anteitis, adhaereo. SCENA VI. APOLLONIUS. QUIRINUS. IUSTINUS. COMUS. CORNUS. AP.QUo res evaserint, videtis. Ceterum Quid animi quisque habeatis, nunc ostendite. Nam edicta Caesarum urgent; urgent inferi; Urgent aruspices: et Praeses indole Suapte saevus, hortatore non eget. OMN. Manebimus. AP. Consulite vestram audaciam An suppliciis ferendis sit. OMN. DEUS dabit. AP. Alioquin fuga tentanda, sive latibula Quaerenda; dum haec Stygis tempestas detonet. QUIR Apolloni, ita ferme vixi, ut mihi fugere Non sit necesse: latere vero, nomine Meo sit indignum. Et iam exinde cum dedi Christo fidem, exspectabam dum aliqua appelleret Procella, quae me Christi causa mergeret. Ea si haec demum est, Apolloni, insiliat, fero. AP. Placet consilium constans. IUST. Me vero, etsi opes Mihi sunt honestae, quarum iacturam omnium Subibo, nemo adiget latebras ut quaeritem: Vitam ipsam mage, prout dignum nomine est meo, Impendam, pro Christo; aut carnifici, aut Caesari. AP. Non ambigebam, quin de vestris viribus Ita sentiretis; At familiae et liberis Quomodo vultis consultum? QUIR. Ipsi nos excitant, Et viribus maiora optant pericula. Mihi est Marinus annorum decem puer. Mirum dictu, quos ille iam gerat animos? Timet mortem, si natura ferat; si afferat Tyrannus, amat. Erubui ad filium hunc pater, Nisi vitam timeo, et Christi causa mortem amo. IUST. Mihi pari ferme Natus est aetatula,s Parique voto. Denique quicquid liberis Fiat, Apolloni; ego quod Christus volet, volam. Scio quanti referat per mortem sidera Mercari? opes caducas cum immortalibus Componere? Adimat omnia mihi carnifex, Quod est carissimum mihi, relinquet, DEUM. AP. O utinam pluribus haec foret constantia! Quamquam profecto erit. Et tu, Come, audaciter, Tuque etiam Corne in horum exempla respice. Facile est iugulo carnifices superare gladios Cum Christus imperat, cum Christus adiuvat. COM. Nihil detrecto; Nec formido haec fulmina Tyranni: detonabunt. CORN. Iam praevisa sunt Haec dudum tela. Ad omnia istaec vixeram Paratus. Vivere si me praeses non sinat, Morti insultabo. AP. Hos animos Christus perpetes Conservet. Nunc me ad eventa accinctum hinc eo. SCENA VII. STORAX. DROMO. LAELAPS. STOR. AGe Storax; hoc Comitium exorna gnaviter Quando ab subselliis tibi his salarium Est demerendum; quoties huc plagipatidas, Ulmitribas, ferricrepos viros adduxeris. Dromo, Laelaps, ubi estis? non sequemini? Hui tardigrados, domiportas. DRO. Non ita validis Sum hercle ego lacertis 3 ut septem lorarios Adversus pendeam. STOR. Ohe patibularie, Tanquam robustus non sis, qui sine gemitu Auriculam carnifici donaris. Apage te, Ac mox numellas apportate, et compedes. LAEL. Quid iam? STOR. Rogas? uncos, catenas, forcipes, Tum lamnas, fidiculas, rastros. LAEL. Quam memoriter! Putem haec in tergo haesisse tuo olim; ita recitas. STOR. Tun' me corvorum pabulum? DRO. Praeses subit. SCENA VIII. ARRIANUS. TERTULLUS. FABULLUS. SCRIBA. PRAECO. HALYS. HYLAS. APPARITORES IV. Cum fascibus. SATELLITES VI. LICTORES III. ARR. ID Praeside me portentum audiri ut moenibus Exedere Dii n=minentur? et provinciam Populi Romani abominentur ut impiam? Idque adeo pauculorum improbitate fieri Quos Christianos dicimus? Te Iupiter Vosque o caelestes Dii Deaeque, vos ego Attestor omnes; aut ego nomen desinam Meum, vel gentem invisam exscindam funditus. TERT. Bene de Republica, praeses, mereberis, ARR. Quid vos? an promulgastis leges Caesarum? SCRI. Ut imperaras. ARR. Et restant interim aliqui? SCRI. Ut ne quidem prodierit unus, quem suae Perfidiae paeniteret. ARR. Ita sunt perditi? FAB. Gens nulla sceleris est sui retinentior: Minas, Edicta, leges susque deque habet; Imperia spernit: estque contumacior Quanto clementiori Praeside regitur. TER. Aliquid est serii parandum. Nam minis, Si solae sint, pergent magis insolescere. ARR. Faxo equidem, opinor, cassas ne audiant minas. Habetis gentis iam huiusce aliquem in vinculis? SCRIB. Haud dum quemquam. ARR. Quid ergo, fuci desides, Agitis? dedin' vobis hoc ego negotium? Iussin' rebelles Caesarum comprendere? Iussin' Deorum hostes in vincla ducere? Nunc igitur incoram edico: Nisi videro Ante huiusce diei appetentem vesperum Alios in his catenis, vos critis mihi. Satis hoc aperte? Ignavi. STOR. Culpa haec est tua, Nam vini pestis, cellae multo es cupidior Quam praedae. DRO. Quid tu carnufex? Ego te aleam Scio ludere, quoties nos praedam quaerimus. LAEL. Olla. et cacabus; uterque iuxta candidi. Ite ite nunc, et vesperum antevertite; Nisi rursus! DRO. Meum ego officium fungor naviter. SCENA IX. QUIRINUS. MARINUS. GETA. QUIR. MIrifice mentem advertunt horum temporum Momenta. Nam video nostris cervicibus Ingruere ferrum: cuius aliud, nisi moram, Nil equidem timeo: idemque video familiam Pleramque velle. Movet praesertim filii Tenelli erectus rebus in tam arctis status. Placet experiri de integro, quid sentiat. Geta. GET. Adsum. QUIR. Huc mihi Marinum ut advoces vide. GET. Nempe huc ad te foras? intelligo, QUIR. At cito. Assimilabo timidum me vitaeque anxium. MAR. Praesto sum: si quid me modo vis, Pater, impera. QUIR. Venit summa dies, et ineluctabile tempus, Marine. MAR. Quomodo, pater? QUIR. Istaec tu vides? MAR. Catenas, inquis, illas atque uncos, pater? QUIR. Nempe ipsos. Quid iis tu futurum existimas? MAR. Non assequor. QUIR. Mihi parari forcipes Has praeses iussit. MAR. Tibi? Meliora, mi pater. Quomodo tibi? ut te excarnificent miseris modis? QUIR. Ita aiunt. MAR. Qua de causa? QUIR. Quod Christum colo. MAR. Ah mi pater, obsecro; obsecro te, mi pater. QUIR. Quid vis, Marine? MAR. Sine te exorati, pater. QUIR. Quid sinam? MAR. Ut una me tecum ducas. QUIR. In fugam? MAR. Non. QUIR. In latibula? MAR. Neque hoc. QUIR. Quorsum igitur? MAR. In necem; In tormenta. QUIR. In necem te? MAR. Quidni? Eadem mihi est. Quae tibi causa. QUIR. At non aetas eadem, non idem Marine, robur. MAR. Idem vero Christus est, Dabit ille robur, quod natura non dedit. QUIR. Quid si oculos praetor tibi iubeat exsculpere Ni Christum eiures; quid tu facies? MAR. DABO oculos. QUIR. Si ambas manus truncare? MAR. Ambas dabo manus. QUIR. Si opes promittat atque delicias tibi? MAR. Maiores Christus pollicetur mihi meus. Serva delicias praetor, serva opes tibi, Mihi aufer omnia; Christum si reliqueris, Nihil abstulisti. QUIR. Sed si te coegerit Christum ut prodas? MAR. Non possum Christum prodere, Pater, non possum; omitte. QUIR. Atqui ego possum fuga Mortem evitare, fili. MAR. Ah ne fugias, pater Pro Christo mortem, aut vitam fugies, aut DEUM Imo fugies et Christum. QUIR. Te ergo deseram? MAR. Minime id vero: siquidem una tecum ego oppetam. QUIR. At certe matrem deseremus. MAR. Si bona est, Sequetur. Amo matrem, at prae matre amo DEUM. QUIR. O indolem Christo maturam, o filium Carum parenti; perge in coepto pergere; Necdum ca sunt tempora, ut nos quaeramus necem, Nos quaeret ipsa: tunc ubi Christus iusserit, Uterque subsequemur. Tu nunc intro abi. O Christe, quantos animos! haec tibi refero Accepta soli. Ah perge haec nobis robora Indere, siqui in arenam pro te vocabimur. ACTUS III. SCENA I. METUS. APOLLONIUS PHILEMON. MET. IAm hominem expugnavi. Iam vacillat; perlevi Procumbet ictu. Progredere ex ergastulo Tuo aerumnose: tutius aliquid pete. Quid delitescis? extrahere. Exi: fuge. APOL. Si usquam est homo quem miserum fecerit metus, Ego utique sum. Hui caeli terraeque dedecus! Alii ad meum se exemplum, ut in speculo, solent Examinare; a me omnes vitae regulam Exscribere; me consilia in dubiis poscere; Et ego, pro pudor! ut ipse trepido? ut fluctuor? Assiduum est, velle, nolle; surgere, cadere. O siqua tellus ultimo orbis angulo Lates; et toto disclusa recedis mari; Me me inquilinum admitte, et ex hominum oculis Subduce. MET. Nondum succumbis? nondum iaces APOL. Durandum est. MET. Ita ne? Quid si admorit carnifex Candentes ad nudata latera laminas, Feresne et durabis? APOL. Nequeo, ah Christe nequeo. MET. Quid si sulcarit rastris terga ferreis, Vincesne et superabis? APOL. Perii, perii miser. MET. Quid si fidiculis corpus pendulum araverit, Patieris et constabis? APOL. Despero, ah DEUS. MET. Quid si ista et ista, et ista applicuerit, Pergesne et tolerabis? APOL. Nequeo, ah Christe nequeo. MET. Ergo sacrificabis. APOL. Ego, Iovi? ego Cacodaemoni? MET. Alterutrum debes. APOL. Ego? qui alios absterrui? MET. Alterutrum debes. APOL. Ego quod prohibeo, faciam? MET. Alterutrum debes. APOL. Neutrum si optio est, volam. MET. Alterutrum debes; tu utrum sit gravius, vide. APOL. Utrumque ex aequo est. Quin terra dehiscis mihi? At certe utrumque cavebo, si qua effugero. MET. Non potes; admotis portae obstant custodiis: Quacumque fugies, lictor destruet fugam. APOL. o siquis hominum mihi consilium suppetat! Nam amicis hunc metum prodere nimium pudet. PHIL. Quas istic secum ipse actitat tragoedias? APOL. Minimo est minus, quin disperisse me putem. PHIL. Alloquar. At res salva tibi est, si hoc tantum putes. APOL. Superi! quae vox? tun' diu aderas? PHIL. Satis diu. APOL. Meque audiebas? PHIL. Plane. APOL. Quid facere tibi Videbar? PHIL. Laqueum quaerere, quo te suspenderes. Eo aderam, ut operam tibi darem adiutabilem. APOL. Quo pacto? PHIL. Si solus non sufficeres tibi, Ut ego arctius laqueum in nodos adstringerem. APOL. Apage obsequelam hanc, et meis illudere Aerumnis noli. PHIL. Serio si dixeris Quae mala te sollicitent. mox ego ero serius. APOL. Omitte, non potes. PHIL. Plus possum, quam putes. APOL. At hic iuvare non potes; certum est mihi. PHIL. Cerrum est mihi, non esse certum, quod tu ais. APOL. Tun' es Philemon? PHIL. Ipsus. APOL. Quem tibicinem Utuntur cives? PHIL. Ipsus. APOL. Nosti quis sim ego? PHIL. Simul ac mihi dixeris. APOL. Abi, mi homo: nihil iuvas. PHIL. Ceterum ego suadeo, sacrifices ut Iovi, An ille te adiutassit. APOL. Ah, quam hic me feris? PHIL. Quid est? APOL. Recte. PHIL. Quid, inquam, te hac voce ferio? APOL. Sacrificasne Iovi tute? PHIL. Baccho saepius; Sed et Iovi; siquid apiscor, quod sacrificem. APOL. Quid a me tibi capies, ut rursum sacrifices? PHIL. Tus. APOL. Quid pretii, inquam. PHIL. Quantum tu mih dederis. APOL. Si quid tacere nosti, concredam tibi. PHIL. Sit garrula licet lingua, ab auro muta fit. APOL. Da ius iurandum. PHIL. Si sciens fallo et lubens Tu Iupiter lapis, hoc mihi caput fulmines. APOL. Dicam ergo: Sed ne quis sit clanculo arbiter. PHIL. In tuto stamus. APOL. Sum, ah pudet, Apollonius, Homo Christianus. PHIL. Cogitabam. APOL. Perculit Me dira vestri Praesidis crudelitas, Ut vacillarem. a Christo abire non lubet, Sed nec lubet in suppliciis vitam perdere. PHIL. Intelligo. APOL. At illud est necessum, si Iovi Fecero, et istud, si ture Iovi non fecero. PHIL. Lupum auribus tenes; utrumvis feceris, Offendisti. APOL. Quid suades? PHIL. Ego provinciam, Quod video, difficilem adii. Nam legibus Vestris quid fas sit, quidque iisdem sit nefas, Mihi parum adeo est compertum. APOL. Consilium quidem Aliquod subit: at grandi ad id audacia est opus. PHIL. Hanc tibi ego hodie locabo tantam, quanta opus, APOL. O mi Philemon praebe naufrago manum. PHIL. Eloquere. APOL. Tura meam vicem tu fer Iovi, Meque hoc periculo eximo. Spondeo aureos Tibi numos tres. PHIL. Hos accipere mihi facile est. Quid deinde? APOL. Tum ut Apollonium te esse simules. PHIL. Hoc gravius est. APOL. Philemon obsecro: nisi Vis ut peream? PHIL. Est etiamne aliud? APOL. In hanc tibi Fallaciam, opus est vestibus meis, Eas Sine permutemus. PHIL. Verum hoc difficillimum est. Nam vestes permutatae, mihi fataliter Sunt infelices. Hisce diebus pallium Memini alienum in humeros hos imponere, Vix imposueram, et pugni impositi erant mihi. Forte revertenti haec lux fortunae sacra erit, Ubi has induero. APOL. Damnum praestabo tibi. Nummo aureo uno ad tres priores addito. PHIL. Accipio conditionem. Sequere hac paululum Intro. Ibi tuum ornatum mihi capiam: Meas Tu tibias servabis: tutus cetera. SCENA II. CHORUS III. ANGELORUM. Factum Apollonii per Philemonem sacrificantis damnat. ANG. 1.us O Apolloni! Quo caece ruis? Quae tanta tibi mentis egestas? Tantumne boni, quod sponte venit, Seseque offert, miserique sinum Occupat ultro, tu stulte fugis? Et vile putas perdere caelum? ANG. 2.us Caelum amittens tibi pro caelo Acheronta paras! tantum damni Damnum esse negas? o digne cui Sua praeripiat dona Philemon! Nam quid perdis vilis homulle Dum Regna Poli ingentia perdis? Rem nempe levem, pro qua stipulam Dare nemo velit! quam vel digito Tangere non sit! Vah digne cui Sua praeripiat dona Philemon! ANG. 3.us Ingens Dominus, Rector Olympi, Aequum esse negat, dare nolenti Tam grande bonum; obtrudere caelum His, qui malunt Phlegethonta Stygis, Et stagna pati picis aeternae. Habeant Orcum, quibus immensus Displicet Aether; Tormenta ferant, Qui ferre valent, ultroque volunt; Cui ferre grave est, ambiat Astra; Pretium vile est, tenuisque labor, Gloria grandis. Modico sumptu Sidera constant, et saepe labor Maior ad Orcum. ANG. 1.us O quo miseri, caecique ruunt Mortale genus! DEUS alme iuva! Quod si miseros cogere non vis (Nec velle decet) saltem caecis Lumina pande! Ah videant, videant, Quam grande malum, Caeli pulchra Luce relicta, spretoque DEO, Erebi tenebras noctemque pati Quam nulla dies, nulla sequetur. Ah! quam insanum properare illuc, Unde reverti cuperent omnes, Dabitur nulli! heu! dabitur nulli! ANG. 2.us Nunquam interea deerunt alii Quos dulcis amor tangat Olympi, Qui grande bonum hoc ultro cupiant Quamvis dura morte pacisci. His triste quies, gratumque labor, Laetumque dolor, pulchrumque pati, Sanctumque mori, et vivere castum. Tum pro Caelo tolerare aestus, Tolerare nives, tolerare famem, Tolerare sitim, ferre extrema, et Ferre libenter. Tum super haec con- Temnere semet; secum b llum Gerere aeternum, nisi cum pacem Mors laeta dabit. Cuncta haec faciunt, Quos tangit amor dulcis Olympi, Quosque alta vehet gloria Caelo. ANG. 3.us Hos clara manent Regna Polorum; Non haec dantur Regna coactis; Nulla invitos dona sequuntur; Qui sponte bonus, semperque bonus, Promissa bonis praemia speret. Non nisi meritos Astra coronant. Hoc aeterna stat lege ratum. O Apolloni, quo caece ruis? SCENA III. STORAX. DORUS. IUSTINUS, Christianus Senator. STOR. NEscio, quid me factum est: videor totus mihi Hodie esse nasus. Quacumque eo, quicquid later, Subolet repente. Hic Christianos alicubi Opus est esse: Illorum odor ad nares appulit. Vestigiis insistam. Hac iit, hac itidem iit Praeda: Hactenus perduxit me insolens odor; Ut porro persequar, fores hae non sinunt. Aperite aliquis hoc ostium. Aperite ostium. Timent sibi fores. Heus, aperite. DOR. Quis iubet? Quid tu, moleste? quid tibi has est tactio? STOR. Pol, tu puer, absynthiten epotaveris, Qui tam torvum videas? DOR. Ha mos mihi, quoties Te video. Quid tu intro profanos carnufex Oculos convertis, ut aspectu aedes polluas? STOR. Olfacio. DOR. Stultitiam, credo: quid est! STOR. Evoca Herum. DOR. Ad te? STOR. Ad me, inquam. Dor. Apage te sis ab aedibus. Nihil his sibi collocutoribus herus indiget. STOR. At ego ipsius egeo. i, die missum a Praeside. DOR. Honorificam legationem instituerit Profecto Praeses, qui lictorem miserit. STOR. Puer, esuris profecto: cave pugnos edas, Misera gens est lictorum; passim spernitur, Quamquam timeatur. At at. IUST. Quos ad fores meas Cies tumultus? STOR. Nullos equidem: te volo. IUST. Quid ais? STOR. Aiunt hodie Hecatomben te Iovi Centumpedae immolaturum: Ego operam meam Tibi venio locatum. IUST. Non utor operam hanc. SI quid volam, familia me comitabitur. STOR. At gratis adero. IUST. Aderis ingratiis meis. STOR. Quin iussit praeses apparere me tibi. IUST. Apparitore non utor. Abi et desine Me habere ludos. Quae est haec impudentia Lictoris? abi, et aliud cura. STOR. Abeo, sed brevi Rediturus, Iustine, et paullo comitatior. Hic Christianus est Senator; comperi. Faxo ut, cum ad Praesidem iero, sit obsequentior. SCENA IV. SCRIBA. COMUS. CORNUS. DROMO. LAELAPS. STORAX. Cum 4. Satellitibus. SCRIB. HOc agitis, an non? COM. CORN. Non paremus. SCRIB. Ducite Ad aras. DROM. Stulti, eccur recusatis tribus Digitulis tura contingere, ut in posterum Securam a poena vitam liceat degere? COM. Prohibet id facere Christus. SCRIB. Caesar imperat. COR. Potentior ille. SCRIB. Experiamur potentiam. DRO. Ignes properate: LAEL. Lamnas prunis indite. DRO. Hoc tu unco lania nuda amborum corpora, Laelaps; ego iam candenti latera forcipe Invadam. Rape, velle, trahe, tunde, percute. Nunc adeo in huius latus involo. COM. Da aliquid morae. DRO. Resipisces? COM. Exspecta. SCRIB. Qui adhuc dubitat, negat. Perge, ure. COM. Differ; animum sine dum colligam. DRO. Parebis? SCRIB. Haeret. Perge, perge. COM. Volo, volo. SCRIB. Tura tribus ergo summis comprende digitis: Et age. COM. Quid agam? aliquis mihi formulam praei. SCRIB. Hoc ture puro, Macte esto mihi Iupiter. COR. Miserum me, quid video? COM. Ah, me poena exterruit. SCRIB. Mittite iam hunc liberum; cliens est Caesaris. Dic Nomen. COM. Comus, Tranionis filius. SCRIB. Tu frater huius? CORN. Fui aliquando; at desii, Cum Christianus istic esse desiit. Abi a me impie, abi proditor nefarie. SCRIB. Magnifice loqueris. Atqui hic fastus concidet, Cum poenam admovero. Persistis furere, miser? CORN. Furunt, qui obtemperant. SCRIB. Humi illum affligite, Distentumque flagris acriter concidite. CORN. Non dolet. LAEL. At iam dolebit. STOR. Ubi est Scriba? Ociter Ad praesidem. SCRIB. Non haec absolvam? STOR. Haud censeo. Aliud prae manibus est. SCRIB. Igitur in carcerem Hunc condite, ut sistatur, cum opus est, praesidi. COM. Ah quo ibis, frater? COR. Abstine: non audio Hoc nomen fratris, ab eo, qui sibi noluit Christum esse patrem. LAEL. Ita loqueris? Cras aliud voles. SCENA V. PHILEMON. ANGELUS. PHIL. QUam aegre est mihi, dum in his includor vestibus? Alias sum pica quavis inquietior. Nunc me grandire gradus oportet; quod solent Olim in tragoediis facere, qui Agamemnonas Simulant reges, cum sint cerdonum liberi. Idem ego, dum mentibor Apollonium, dabo Operam, ut sim lingua, vultu, et incessu gravi, Quemadmodum sunt Christiani. Quattuor Numi aurei fecere tam modestulum. Ubi Iovi tura tulero, et ita Apollonium Sui securum fecero, tum ad indolem Meam redibo. Nunc quid dicam praesidi? Quo illum fuco circumveniam, ut ne sentiat Philemonem esse me? Iam hunc repperi dolum. Adibo, et sacrificabo. ANG. Quo infelix abis? PHIL. Perii, perii. Quis est? quis fuit? animum unico Aspectu ademit. Nihil horum alias accidit. Nisi forte somniavi, et vano percitus Timore, finxi me cernere, quod nusquam erat. Etsi, miser, tremo totus; redeo quicquid est. ANG. Etiamne, audax? PHIL. Superi omnes; perii, perii, perii. ANG. Ah miseri mortuales, quo ludibrio Se fallunt ipsi? mercantur pecunia Venduntque sese: et Numen aestimant suum Tantillulo lucello. Tu, quem effinxerit De nihilo Numen; tu, quem misere perditum Orcique flammis mancipatum vernulam, Suomet promercandum sanguine censuit; Illud tu Numen, illum, pro te tam anxium Parentem, verbulo fateri libero Formidas? o male memoris gentis animos! Apolloni, DEUM negas apud homines; Olim ille te, ni resipiscis, apud caelites. Sed non patiar, ut tute hac arte liberes. Non, non abibis. Hic qui studet a praeside Te abstrahere; hic te trahet ipse mox ad praesidem. Nescit Philemon quas agat fallacias; Falletur illis ipse; sed feliciter. Iam terrui: at redibit, scio. Dabo me obviam Illi iterum. Certum est mihi nunquam permittere Ut sacrificet. - - - - - - - - - - SCENA VI. QUIRINUS. GETA. QUIR. AIn' cum oculis adeo tuis Vidisse? GET. Quam planum est, me iam nunc vivere: QUIR. Nostin' probe hominem? GET. Ego non norim? ut nemo melius. QUIR. Ubi incidisti? GET. Ibi ad Philippi porticum. QUIR. Non fuit, omitte. GET. Meos vin' oculos deierem? QUIR. Quid dixit? GET. Ego, salve, inquam; quo tam properiter Apolloni? Is, recte, inquit: Eo atque sacrifico Iovi. Iovi, inquam, tu? sic est, inquit, vale. Ego abeo; et recta ad te Numquid potui aliud? Si fallerem, quod pretium esset mendacio? QUIR. O falsas hominum spes! o animos debiles! Cadimus, dum stamus. Here nemo illo erectior Erat Apollonio; hodie, si verum hic docet, Deiectus e statu, succumbit turpiter. Sed adhuc vacillo: forte falsus est Geta; Ego ipse ad illum, eo protinus revisere. SCENA VII. SCRIBA, cum comitatu, et lictoribus. IUSTINUS. PRAECO. SCRIB ITa nihil est contagione hac liberum; Plebs ima Christum sequitur: dites, pauperes, Deos desertant. Reliquum erat ut senatui Haec inferretur pestis. Hic Iustinus est In paucis nobilis et opulens; et principum Senatus princeps; quem tamen etiam haec lues Afflavit. Magno id fecerit malo suo. Valla satelles has anticas aedium Fores. Cave sis quisquam hac erumpat in fugam. Age praeco, Iustinum reum face; evoca. PRAEC. Iustinus, quod vetitis operatur artibus Eam ob rem, legum ac Caesarum rebellis est. Ad causam orandam compareto. IUST. Quid sibi Armata, cives, vult obsidio? Quaeritis Hic hostem Caesarum? frustra estis: nullus est. Patriae amicum civem, et clientem cernitis; Sed talem quorsum armata cingitis manu? SCRIB. Iustine hoc exigit tua quidem dignitas, Ut dicam amice, cui rei modo venerim; Malarum crimine accusaris artium. IUST. Nullas didici. SCRIB. Magiam aiunt. IUST. Exhorreo Vel nomen. SCRIB. Opus est, ut refellas. IUST. Libere. SCRIB. Porro modus tui purgandi est unicus. IUST. Quis ille? SCRIB. Currum inscende, et qua ducto, sequere. IUST. Non pugno. In medias duc procellas aequorum, Duc fulminum in ruinas, impavidus ero. SCRIB. Hic siste currum. Praeses, Iustine, imperat Ut immoles. IUST. Haec causae erit defensio? SCRIB. Erit. IUST. Nunquam ad Iovis hoc tribunal sciveram Orari causas, SCRIB. Orabis primus tuam. IUST. Modo peroravi. SCRIB. Quomodo enim? IUST. Non sacrifico. SCRIB. En tibi. Dixin' te esse Magum? IUST. Dixti: sed male. SCRIB. Quin face Iovi ergo. IUST. Christianus non facit. SCRIB. Tu Christianus? IUST. Fateor. SCRIB. Ante negaveras. IUST. Magum negavi; Christianum, absit negem. SCRIB. Idem est utrumque. IUST. Vobis. At sapientibus Nihil est diversius. SCRIB. Cole Iovem. IUST. Colo DEUM. SCRIB. Tibi Iupiter non est Deus? IUST. Nec unquam erit SCRIB. Aut sacrifica Iovi, aut ducere in vincula. IUST. Non delibero; ducar. SCRIB. Catenas indite; IUST. O charos mihi Christi causa, manuum annulos. SCRIB. Ad carcerem ductate. Referam haec praesidi. STORAX. Etiamnum dedignaris mecum incedere? IUST. Pro Christo non dedignor. Duc quoquo voles. STOR. In cavea hac discat colere Iovem: hac intrudite. IUST. Christe, libenter: tu ut constanter possim, face. ACTUS IV. SCENA I. PHILEMON. ANGELUS. Chorus Angelorum. PHIL. NUsquamne paret? occidi, si denuo. Securus es Philemon; nemo est obviam. Hui quam terrifico vultu, me ante invaserat? Quam paene exanimarat? Equidem nisi me aurei Quatuor urgerent, huc revenire omitterem. Nunc, ut defungar sponsione, quam dedi, Prodeo sacrificaturus: quando et praesidem Eodem iturum comperi: cui commodum Apparebo ego personatus Apollonius. ANG. Philemon. PHIL. Quis me? vae mihi: perii. ANG. Cade Philemon, ut resurgas. Iam terroribus Supersedeo; teque illiciam amoribus. Ah mi Philemon, cogunt quatuor te aurei Iovi immolare adultero. Atqui id quantulum est? Modicum peculium; quod aut tu perdere. Aut illud te debebit. Christo sacrifica, Et caelum comparasti: o quale praemium? Pingi illud non potest, narrari non potest, Potest amari: ah perperam dixi, potest, Debet. Lunam miraris? ancillabitur: Tue ris Solem? famulabitur: oboedient Tibi sidera; tibi blandientur omnia. Ah mi Philemon, Christianum fingere Desiste; et esse, quicquid fingis, incipe. Quae foedo Acherontis ibas monstro praestitum, DEO persolve: et hanc corollam in proximo Gestabis. Mi Philemon, quanti gaudii Te vis expectat? quanta caeli suavitas? Qua procul audita, inanes flare tibias, Et absonas Philemon pulsare Citharas Ah nunquam velles. Vos adeste caelites, Et gustulum aliquem nostrae suavitudinis, Huic propinate. CHOR. Cui iubes? ANG. Philemoni. CHOR. Ah parce: Nondum Christianus est. ANG. Erit. Date alumno iam hoc meo: brevi quoque socio. CHOR. Nil canitur suavius, Auditur nil iucundius, Nil cogitatur dulcius; Quam IESUS DEI filius. ANG. Hunc tu IESUM, Philemon, hunc tu cogita. CHOR. Nec lingua valet dicere, Nec littera exprimere, Expertus potest credere, Quid sit IESUM diligere. ANG. Hunc tu IESUM, Philemon, hunc tu dilige. CHOR. Amor IESU dulcissimus, Et vere suavissimus, Plus millies gratissimus Quam dicere sufficimus. ANG. Huic tu IESU, Philemon, huic tu sufficis. Nos vernulae sumus duntaxat illius, Et aulici ephebuli. Ah si ipsummet audias, Si ipsummet videas, dices illico, omnia Prae nectare illo, et melle illo, esse fellea. Iam nos redimus illuc, unde abivimus. Tu vero collige animum; et hac Crucis nota Insignis, i, contemne Iovem, et Christum cole. SCENA. II. PHILEMON. HEu me! IESU, IESU, IESU. Quid sentio? IESU! Quid sentio? mi IESU o qualis es? O qualis IESU? Eheu me miserum! Quamdiu Nescivi IESUM! Vae mihi, vae tempori Quondam illi, quo nescivi IESUM? ah debui Amare, fugi! ah odi! colere debui! Vae tempori illi! quo illum amare nolui! Vae tempori illi? ah quare suavitudine, Ah quare dulcitudine me tanta inscius Privavi tamdiu? Vae vae illi tempori! Vae tempori illi! Christe, nomen o mihi Sero compertum, o sero dilectum mihi! Potuin' nescire te, o voluptas, tamdiu? Potuin' carere te, o dulcedo, tamdiu? Potuin' te non amare? potuine fugere? Potuin' odisse? o sero cognitum mihi! Vae tempori, quo nescii; vae tempori! SCENA III. ARRIANUS. TERTULLUS. FABULLUS. SCRIBA. III. Lictores. VI. Apparitores cum fascibus. IV. Satellites. PHILEMON. ARR. DAtus est in vincla Iustinus? SCRIB. Dudum. ARR. Meos Etiam familiares certum est mihi perdere, Nisi resipiscant. Sint amici, amicior Est ara; quam qui tempserit, iam tesseram Apud me fregit. PHIL. Christe, o Numen unicum, ARR. Quis Christum appellat in vicino tam palam? PHIL Parce veteri errori. ARR. Animadverte. STOR. Ti/s poqen Ei)=s a)ndrw=n! PHIL. o Numen, da hanc mihi veniam; ut tuum Me servulum esse, quamvis serum, praedicem. STOR. Corripite insanum, et ab humo elatum tollite. Exprome propere, sede qua genitus cluas. Hac ne multatus dextera ad terram accidas. Tacet: ad tribunal rapite. ARR. Tu Christum modo Appellitaras? PHIL. Ah modo! dudum oportuit. ARR. Cruciatu proinde dignus es. PHIL. Vel maximo. ARR. Fateris? PHIL. Fateor. ARR. Paenitet ergo? PHIL. Paenitet. Ah Christe paenitet! ARR. Quid? Christum denuo? Non detestaris, nequedum, veterem insaniam? PHIL. Detestor, praeses, et odi quanto maxime. ARR. Da specimen, quo te iudicemus serium. PHIL. Quodnam aliud possum? lacrimas, si vis, dabo. Si vis, impendam sanguinem. ARR. Neutrum volo. Credam, ubi sacrificare Iovi magno institueris. PHIL. Superi! quid mandas? ego quo Christi me asseclam Probem, sacrificabo Iovi! omitte, insania est. ARR. At tu, sceleste, dictitabas primulum Te facti paenitere. PHIL. Dixi. ARR. At iam negas. PHIL. Dico imo etiamnum, praeses. ARR. Quidnam? Insaniae Veteris pudere? PHIL. Istuc inquam ipsum ipsissimum. ARR. Quin igitur pares, atque paenitudinis Tuae das specimen? PHIL. Ah iube praeses, dabo, Iugulum, caput, cervicem, vitam, sanguinem. ARR. Dixi; credam ubi sacrificare Iovi institueris. PHIL. Dixi; ridiculum est, ut specimen hoc dem tibi. ARR. Iupiter, hic me lymphatus in furorem aget, Qui me his deludat stultitiis. Age, et Iovi Fer tura, ni modis luere vis pessimis. PHIL. Volo, praeses; ARR. Proin ad aram Iovis adducite. PHIL. Iovi non facio. ARR. At dixti velle, flagrio. PHIL. Non dixi, praeses; nec dicturum me puta. ARR. Dii te Deaeque perdant/ ut ludos facit? Abripite facinorosum, Prope in insaniam Me tam inconstanti praecipitat ludibrio. Quod nomen est tibi? PHIL. Christiani. ARR. Quod aliud? PHIL. Aliud habebam, cum insanirem. Nunc mihi HOC unicum est. ARR. Insaniebas ergo tu? PHIL. Ah graviter, et diu: cum crederem miser Iovem esse Deum. Et huius me pudet, huius piget Me, praeses. Christum nesciebam. O tempora Male Iovi collocata, Christo debita! ARR. Ego nist in te cruciatus extremissimi Exempla edidero; Iupiter me fulminet. Parate lamnas in scelestum: properiter. FAB. Sine paullulum, Arriane, dum haec deferveat Turbatae mentis ira. Nihil est impetu Illo conandum, quem ira praeceps suppetit. TERT. Et ipse reus certe aut agitatur somnio Infesto, aut potius mentis integrae est inops. Da spatium et irae huic parvam, et huic insaniae. Carcer fortasse mentem turbidam auferet. ARR. Ergo rapite insanum. PHIL. Iam vero desii Tandem insanire, quando Christum repperi. ARR. Nihil me dudum tanto affecit taedio, Quanto haec nebulonis hominis argutatio. Vocate aliquis ad me meum Philemonem, Qui mihi lepore solito atque ioco hanc eximat E pectore nubem. Audin' Storax? vide ut ociter. SCENA IV. QUIRINUS. STORAX. QUIR. TAndem timeo, etsi nondum integre, Apollonium Sacrificatum esse Iovi; quod mihi Geta dixerat. Nam illum ego nusquam video: domi, et foris Ubique quaesii. Aut enim cum praeside est. Et perii: aut crubescit male sibi conscius In lucem exire. Alias adesse, et sedulo Curare solitabat, nequid periculi In Christianos, atque in me potissimum Sese incitaret. STOR. Ego nusquam illum reperio. QUIR. Ecce emissarium hunc lictorem praesidis. STOR. Quosquos interrogo, tacent omnes. QUIR. Scilicet Hic ad Macellum aliquem requirit. STOR. Scire me Oportet. Heus; vidistin' tu Philemonem? QUIR. Nusquam hodie. STOR. Praeses illum ad se acciri iubet. QUIR. Tun' dudum a praeside? STOR. Primulum. QUIR. Solus tum erat? STOR. Imo aderat Christianus quidam. QUIR. Qua ille homo Statura? STOR. Mediocri. QUIR. Vultu? STOR. Quasi subnigro. QUIR. Nomine? STOR. Nescitur. Abeo; properandum est mihi. QUIR. Iam desperavi: Apollonius est. Quam male, Eheu quam male nobismet nos confidimus? SCENA V. APOLLONIUS. LAELAPS. DROMO. APOL. IN horas enicor, miser. Cervicibus Si impendeant propinquis enses, aut tonet Irato caelum murmure, fulmenque pariat, Minus timerem. Pridem est cum Philemonem Induxi, ut sese fingeret Apollonium, Meisque personatus vestibus, Iovi Meam vicem tus adoleret apud praesidem, Quo liber ego timere porro absisterem. Nihil profeci: nam exinde metuo magis. Quid enim si me ille fefellit? quid si prodidit? Quid si in popinam invasit, atque pignori Meas ibi vestes deposuit? suspectus est Quicquid moretur. Ego interim lateo miser. Nec in hoc ornatu prodeo usquam in publicum: Nisi pro insano lubeat rideri. Sic duplo, Quam prius eram, factus sum calamitosior. DRO.Quis illic est? Laelaps, Storax, modo repperi. APOL. Perii! quis me conspexit? iacta est alea. LAEL. Ubi est? DROM. Viden'? ibi. LAEL. o mi Philemon, quamdiu est Cum te, urbem totam percursando, quaerimus? APOL. Quid dicam? deprehendit me infortunium. DROM. Audin' Philemon? hem, dissimulat. LAEL. Fallimur; Non est Philemon. DRO. Est. LAEL. Non est. APOl. Men' quaeritis? LAEL. Non est. DRO. At vestes certe sunt Philemonis. LAEL. Alium esse credebamus. APOL. Nempe vestibus Decepti? Commodavit has ad biduum Philemon. LAEL. Ubi is est? Praesidi illum quaerimus. APOL. Itan'? Praesidi? Ego porro ubi sit nescio. Theon, est frater ipsi: is utique sciverit. DRO. Male inferi illum perdant; qui semper alias Ubivis est, nunc nuspiam est. APOL. Quod metueram, Hoc factum persevero: Nunquam ad Praesidem Philemon, nunquam ad aram accessit. Reliquum id est, Ut mox per ludibria nova ego male peream. SCENA VI. AEGYPTUS IUPITER. CUPIDO. VULCANUS. AEG. NOn dudum est, cum actum de Diis Aegyptiis Existimabam: fugerant iam ceteri, Et exulabant: ultimum ferme allium Porrumque perseverabat. Sed Caesares Mihi Deos tandem reddidere. Iupiter En ipsus.Quam reditu hoc mihi vestro gratulor? IUP. Non dixeram? futurum ut pristinum in locum Propediem restitueremur? CUP. Ego validior Sum longe, quam cum necdum pulsus pristinos Lares tenebam. Arcum recepi atque pharetram Plenam sagittis. IUP. Mihi maiores victimas Popae immolant, quam nunquam. VULC. Verum ego actum ago. Mea, credo, oris impedior atredine, Manuumque barbararum istac fuligine, Ne quod mihi denuo hospitium patefaciam. Sed et Saturnus adhuc oberrat, nuspiam Admissus; dum tu in templis revocatus habitas. AEG. Bene adhuc sperate. Et tu Vulcane, forsitan Vacuam fornacem reperires, si quaereres. Gradus dum fieret ad meliorem reculam, Ab officina fabrum, ad fana flaminum: Et ab hara, ad aram. IUP. Persta et perge alacriter. Iam Christiani nutant: estque erectior Poparum turba. Ite, et mecum opus absolvite. SCENA VII. ARRIANUS. TERTULLUS. FABULLUS. SCRIBA. THEON. VI. APPARITORES. III. LICTORES. IV. SATELLITES. PHILEMON. PAMPHILUS, cum sociis. ARR. QUicquid agam, nulla est inquieto pectori Quies; dum tandem Christianum sanguinem Diis ultoribus propinem. Quin iubes Tu, Scriba, illum ad me insanum adduci e carcere? Quem paullo ante includi imperaram, donicum Mihi Philemon sisteretur. SCRIB. Iam hic erit. ARR. Quo se ergo penetravit Philemon, nuspiam ut Queat inveniri? temporis molestiam Huius mihi egregie fefellisset: scio. TERT. Id genus homines sunt sepe, ubi minime putes, FAB. Imo in popina, ubi esse putem, saepissime. SCRIB. Hunc sisto, Praeses, uti mihi imperaveras. ARR Edormiisti insaniam cerebri tui? PHIL. Nunquam bibi ullam, praeses, post quam dedidi Me Christo. ARR. Nomen ede, infelix. PHIL. Iam diu est, Cum dixi. ARR. Rursus, inquam, nomen expedi. PHIL. Sum Christianus. ARR. Non qui sis, sed nomina Quo appelliteris, istuc, stulte, sciscitor. PHIL. Quod nomen mihi vetus erat, eius me pudet. Novum si quaeris, Christianus dictitor. ARR. At te tuosque Christianos in crucem Veterator, Admovete sceleri verbera. STOR. Propera Theon: diu exspectamur. THEON. Frustra ero, Quantumvis properem, quando ille ubi sit nescio. STOR. Ad st Philemonis germanus hic Theon, Namque ipse quidem nusquam est. ARR. Nusquamne ille est, Theon? THEON. Sane, Praeses; iam inde a lucis crepusculo Domo ut exist, nunquam revenit. ARR. Improbus Istic mihi stomachum omnem commovit, adeo Ut egeam fratris. THEON. Quidnam video? Iupiter, Hic est Philemon ipsus; hic frater meus. ARR. Ita me omnes Superi amant. Obvertite faciem. OMN. Philemon est; ha ha, he he. ARR. Redit animus. Me hercle, nunquam ille tam gratis me erroribus Antehac ludificaverat, atque modo. FAB Ut approbe Gestus vocesque Christicolarum expresserat? TERT. Quam pertinaciter risum continuerat? ARR. Placet adhuc lusitare in quaestionibus. Quid ergo infelix? dici te Philemonem Cur dissimulabas? PHIL. Dixi quod me nominis Huius puderet. ARR. Qui ergo iam vocabere? PHIL. Christe,, tuus, o Christe, tuus dicar servulus. ARR. Atqui tu liber eras antehac, iam servies? PHIL. Libertas una est, praeses, Christi servitus. ARR. Igitur me servum credis, qui Iovem colam? PHIL. Servum imo, et usque miserum, usque miserabilem. ARR. Diune est cum servisti Christo? PHIL. Non diu est; Atque o quam poenitet morae me huius meae? ARR. Quid vero causae habes, cur Christo servias? PHIL. Quas causas, praeses? illas, quas etiam tu habes. ARR. Ego nullas habeo. PHIL. Ah nullas; plurimas habes: Sed nullas utique intelligis. Non tu vides Hoc caelum? causa est mihi. Non terram hanc? non mare? Non aerem hunc? non me ipsum? haec causa sunt mihi. Clamant, monent haec omnia, Christo ut serviam. TERT. Profecto, hic ut si Christianus serio Sit. ita examussim ex illorum mente loquitur. PHIL. Tu vero infelix, qui huic servire non cupis. Quas affers causas, cur tu illi non servias? ARR. Ut alias nullas; una est: nolunt Caesares. Non tu etiam iuxta mecum Caesares colis? PHIL. Colo. ARR. At illi prohibent, Christum ne quisquam colat. PHIL. Non possunt prohibere. ARR. Prohibent vero, ut vides. PHIL. Mihi non prohibebunt. ARR. Certe vero punient. PHIL. Gaudebo. Nam occidere me possunt; pectori Eripere Christum non possunt: velint licet. OMN. Ha, ha, he. Quam constanter. FAB. Credas serio Haec dici, nisi scias esse hunc Philemonem. PHIL. At certe serio haec proloquor; absunt ioca. Aberuntque posthac, donec equidem vixero. Si obstat mihi nomen, ne credatis, desii Philemon esse, Christianus iam vocor. Male Iovi sit tuo, praeses, male omnibus DIS et Deabus. ARR. Ceterum sic ludito Philemon, ut ne diis facias convitium. PHIL. Non ludo, praeses: si unquam ferius fui, Modo tum. Ah nescis quae me vis immutaverit? Sum Christianus ex Philemone. Christum amo. Iovem contemno, Iunonem eius exsecror, Rid o Minervam, odi exsecrorque Apollinem. DEUS mihi Christus est, et Christus solus est. FAB. Intra modum Philemon urere his iocis. Iam satis est lusum. PHIL. Christe scis, quam serius Haec dicam. O miserum me! o indignum nomine Me Christiano! iurato non creditur. OMN. Ha ha, he, he. Quam serius? PHIL. Da Christe mi Da verbum, quo esse serium his me comprobem. ARR. Tandem sacrifica: et quos iocando laeseras, Ture modico reconcilia tibi Deos. PHIL. Non eo; sum Christianus; non eo. ARR. Rapite. TERT. Ut obluctatur nequiter? ut bene simulat? STOR. Cape tura. PHIL. Pereant tura; pereat Iupiter. Phui turpe monstrum; quin te, ut meritum es, conspuo. ARR. Prohibete iniuriam. Sceleratum abducite Ab ara. In te profanum et impium caput Ego vindicabo, pro eo ac mereris; qui facis Memet Deosque scelere tuo ludibrium. PHIL. Ne tu irascare, praeses; tu ludibrium Te reddis ipse: siquidem me esse serium Pridem testabar: ideo Christo nuntium Remittere non possum. ARR. Tu serio meum Iovem aspernere? cedite pugnis noxium. PHIL. Libenter, Christe. OMN. Ah ne ita caedite Philemonem. Philemon circi delicium, urbis gaudium. TERT. Audin', Philemon, quam tui omnes misereat? Miserare te ipse. Iovique iussus supplica. PHIL. Ignava misericordia est. Vos saepe, cum Me assentatorum turba palmis caederet, Colaphisque ductis, modicum ob lucrum, tunderer, Risu estis prosecuti: tandem hic misertum est, Cum Christi, hoc est, ingentis causa praemii, Pauxillum caedor? Hanc inite gratiam Ab aliis: mihi volupe ita et caedi, et emori est. ARR. Dabo ego operam, ne tu hac privere volupia. Raptate in carcerem: dum consilium mihi Capio aliquod, quibus illum poenis enecem. PHIL. Delibera, quantoque ingeniosior eris. Tanto tibi adero, Christi causa, promptior. THEON. Heu me, germane; quis te novus error agitat? Quis te infatuavit? PAMPH. Ah Philemon, immemor Potes ire nostri? respice. Tuus Pamphilus, Tuique ceteri adsumus. Non tangeris Amore nostri? PHIL. At vos valete in ludicris Olim socieni: Nunc me Christus serium Iubet esse; caelum pollicetur praemium: Haec porro res tanta iocari me non sinit. Valete: et vel comitamini ad caelum mihi; Vel si comitari renuitis, desistite Saltem remorati. PAMPH. Aegre avellemur. PHIL. Aegrius Ego remanerem. Alio animus iam incendio Flagrat meus, ac olim. Vilescunt gaudia, Sordescit terra, sola illectant sidera. THEON. Insanis frater. PHIL. Heu, quam dolet, insania Hac tamdiu caruisse? at sero tu scies Te desipuisse: sero ah sero tu scies. STOR. Compendium fac nugis. PHIL. Duc. si quo voles. PAMPH. Vale Philemon, non Philemon. OMN. Ah vale. SCENA VIII. APOLLONIUS. PHILEMON. CUSTOS Carceris. APOL. MIserum me mortualem, et usque usque miserum, Quid dicam? unde ordiar querelas? et cui Deponam? et a quo praesidium, miser, petam? Eheu pudorem; eheu, meam dementiam! Men' adeo turpiter pericula fugere? Men' a Tyranno sic timere? men' ita Vestem mutare? o famae dedecus meae! Quid erat hoc aliud, quam a Christo desciscere? Quid nisi habitum caelum alteri divendere? Perisse vellem. At quid me his ludo inaniis? Aufugi, ne perirem. Iam quid interim Profeci? Ego statione dum excedo miser, Alium intromitto; et alterum Christo inscius Dum Christianum pario, ah miser, ipse pereo. Philemon iam Philemon esse desiit, Ego esse caepi: is Christum habet inter vincula. Ego hic amisi. Abite, abite tibiae, Non ego vos posthac, non Philemon vos volet. Vestes mihi ille meas, mihi meum carcerem, Mihi meum Christum reddat. Ego Apollonius In mortem poscor; nulla dica Philemoni Est scripta: me me leges illae Caesarum, Me poena praesidis quaerebat. Duplici Sum nomine nocens; et quod Christianus, et Quod desertor. Bis ut negetur emori, Mors una certe concedetur. Impera Iam Christe, o Christe; quicquid est piaculi. Nihil recuso. Potuit paganus Iovem Palam ridere; et Christianus, cum dabis, Valebo. Eo: revisam ad urbis carcerem; Et quicquid fugi, quaeram. I, crimen expia Nova virtute. Qui solus trepidaveras Iam habes commilitem Apolloni: siquo indiges Exemplo, anteivit: si socio, comitabitur. Hic locus est. Heus, quisquis curas ad has fores. CUST. Quid me vis adolescens? an hospitium venis Rogatum? APOL. Utinam quidem. CUST. Vacat unum ergastulum; Succede; habebis ibi loca utique lautia. APOL. Ceterum id age custos; et siquem Philemonem In vinclis attines, ipsius copiam Da colloquendi. CUST. hac lege, ut si ille effugerit Tu victima ille fias succidanea. APOL. Intelligo. CUST. Huc educam. APOL. Eheu, quibus oculis Illum intuebor? at increpuere iam fores: Prodit. Per ego te, mi Philemon, per fidem, Pen quicquid oculis est tibi tuis carius; Da veniam hanc mihi, et ignosce. PHIL. Quid enim ignoscerem, Mi Apolloni? APOL. Ego te in hunc squalorem carceris Induxi; ego te reum feci; absque me foret, Tu liber esses. PHIL. Atque idcirco te Deus Amet Apolloni, sine te esset, Philemonem Christus nescirer. o quanti auctor mihi boni Fuisti? hane unam habeo, Apolloni, iniuriam Tuam, quod sero ad hunc me adduxti carcerem; Pridem debebas. APOL. Atqui ego non auctor tibi Esse, sed exemplum debuissem. Nunc fugae Exempla dedi; imitare: et huic te carceri Subduce. Ego sum Apollonius; carcer mihi Servatur; liberabo te, qui perdidi. PHIL. Non perdidisti; omitte hanc noxam credere; Beneficium fuit. APOL. Redde igitur, quicquid est. Necesse mihi alterutrum est Sive suit noxia, Poenam hanc merebor; sive beneficium fuit, Merebor gratiam hanc, paria ut reddas mihi. PHIL. Mi Apolloni; promitte montes aureos, Et orbe toto me experire, carcerem Meum non vendo. Servent aulam Caesares. Suamque Reges regiam magni aestiment. Palatia ambiant potentes; carcerem Mihi relinquant: aut si permurandus est, Mutetur morte. Nunquam caelum clarius, Atque inter tenebras carceris conspexeram. APOL. At tu es Philemon: exue te Apollonium. Et abi. Apollonium duci, haud Philemonem Iussit praeses. PHIL. Desiste: nondum finiit Hic actus; quam personam agere me iusseras, Hanc sine, dum peragam. APOL. haud egeo actore vicario. Agam ipse. Redde vestem; et abi. Per ego tuum Te caput oro, has catenas iniicito mihi. PHIL. Perque ego te vitam oro tuam, has mihi relinquito. APOL. Non abeo. donec te mihi expugnavero. Haec vincla redde. PHIL. Mea sunt. APOL. Mea sunt. CUST. Denique Compendium sit verbis. Huc tu te refer. Tu quo lubet, abi. PHIL. Apolloni vale, vale Patrone; liberator , benefactor vale. APOL. Eheu me ter quaterque miserum, et millies Miserrimum: ita me et carcer, quem fugi, fugit. Non cesso: aut lacrimis expiabo noxiam, Aut sanguine: aut utrisque. Res utrisque eget. ACTUS V. SCENA I. THEON. HIne illae, hinc illae lacrimae! nam quomodo, Ni hoc sit, frater tam temere, tam nefarie. Tam turpiter tantum ausit facinus? qui prius Usque bene in divos erat affectus patrios, Uti addecebat; post vero quam Apollonium Aspexit, demum hanc induit vesaniam Philemon. Ego pol illum scelus in proximo Ulciscar strenue. Nam nisi recta ad documum Accurro praesidis, causamue Philemonis Mutati ostendo, mihi sint omnes inferi Infensi. Faxo ut Apollonius e vinculis Philemonem eximat, ipse se illis induat. SCENA. II. IUPITER. IDOLOLATRIA. IUP. BEllum prosecto custodem atque strenuum. Qui dum praedam mihi paullulam aliunde aucupor, Aliunde magnam emitto. Ubi denuo es. meum Portentum, Idololatria? prodi. IDOL. Cui rei? IUP. Hem! necdum metuis, saga venefica? IDOL. Quid enim Metuam? IUP. Hoc fulmen, ne in caput affligam hoc, improba. ID. Denuo aliquid turbast utique, cuius mihi Sit poena luenda. Quid est? Quid succenses mihi? IUP. Quid? de Philemone. An erubescis, impudens? ID. Nihil equidem. IUP. At quare illum exire e cassibus Meis sivisti? ID. Quare imo tu ilium? IUP. Exprobras Trivenefica? nunc edico, nisi tu illum meas Reducis ad aras; Ego. IDOL. Qui possim? obduruit. IUP. Et tergum tibi tuum obdurescet. IDOL. Oh. IUP. Vide Ut coneris. Abi, propera, curre, vola, vola. IDOL. Plane; ubi mihi plagarum has alas assuis. IUP. Pluris iacturam facio huius Philemonis, Quam. Sed an abis? curris? volas? dixin' tibi? SCENA III. STORAX. LAELAPS. THEON. STOR. MIhi satis animi est, ne dubita, ad nefarium Veteratorem comprendendum: dummodo oculi Sint etiam, quibus illius latebras conspicer. LAEL. Atqui ego te naso contentum putaveram, Quo praedam olfaceres? STOR. Te si quaeram in patibulum, Oculis non utar: hircus, quem male redoles, Certum faciet meis indicium naribus. LAEL. Atqui ego si opulentus sim, et tu sis domi meae, Oculis egebo, quibus tuas observitem Manus. STOR. Mastigia, vin' capiti tuo malum? THEOn. Ego probe commemini locum; me sequimini: Sese ipse prodet. Ferre vestem dicitur Philemonis. LAEL. Ain' tu illum, qui Philemonis? Dispeream, nisi is est, quem ante paullum videram. Novi hominem. Duc propere. Interim restem explico. SCENA IV. ARRIANUS. SCRIBA. TERTULLUS. FABULLUS. PRAECO. Cum consueto apparatu. PHILEMON. ANGELUS. ARR. NImio me opere sollicitum habet Philemonis Impietas. Crucior ira. Sisti denuo Mihi iussi. Certum est, omni male perdere Hominem cruciatu. TERT. Iam ecce nunc adducitur. Placide illum praeses a principio appellita; Plus lenitas, quam praeceps ira proficit. ARR. Mihi imperabo. SCRIB. Adest Philemon. ARR. Integer Et salvus? PHIL. Integer salvusque prout vides. ARR. Non tu illum ex imperio meo tractaveras? SCRIB. Factum. ARR. Necdum expugnatus est animus tibi? PHIL. Necdum, Arriane; nec quondam expugnabitur. ARR. Mihi vero mirum est, cum tu insaniam hanc amas. PHIL. Mihi vero mirum est, cum tu insaniam hanc vocas. ARR. Quid? non liquida est stultitia, poenas quaerere? PHIL. Si Christi amore quaerantur, sapientia est. ARR. Cuius, miselle, Christi? PHIL. Ah cuius? Adhuc rogas? Mei, mei, praeses: cuius alius putem? Meus est. Aliud neque licet dicere, nec liber. ARR. Fallere, Philemon: esse non potest tuus. PHIL. Eo certe est amore Christus, ut velit. ARR. At nescis stulte, nondum te esse flumine Ablutum Christiano? absque hoc nil proficis. PHIL. Gratas tibi gratias, qui opportune mones. O si qui circum adestis de Christi grege, Affundite mihi, affundite vestri fluminis Vel guttulam mihi. Ah, me vestro hoc balsamo Aliquis dignamini. Aliquis guttulam mihi. ARR. Viden' tu ut nemo tui se causa commovet? Non potes in Christianis esse, etsi velis. PHIL. O Christe magnum unumque Numen, indito Tui gregis insignia mihi: tibi famulor, Tibi milito; da tesseram tuam mihi. ANG. Philemon, animi ne tu idcirco pendeas; Non repudiaberis: Christo transcriptus es. Qui flumine nequit ablui, sanguine potest. TERT. FAB. Pol hic praestigiator multo est maximus. ARR. Quas Orco voces elicis, me ut fascines? PHIL. Caelo evocavi; nil cum Orco est commercii. ARR. Si caeli est cura, quin veneraris caelites? PHIL. Veneror, sed caelites utique, non inferos. ARR. Iovem inquis, patrem ceterorum caelitum? PHIL. Christum imo inquam, patrem et regem et DEUM meum. ARR. Facesse hunc Christum tandem, aut ibis in crucem. PHIL. Ibi multo adhuc etiam minus illum desinam. ARR. Nunc quando nihil adeo te commiseret tui, Miserere civium tuorum; quos vides Aegre tua carituros esse Musica. PHIL. Ridiculum est Arriane, propter Musicam, Pessumdare animam. ARR. At saepe applauserunt tibi. PHIL. Servent iam plausus; meliores Christus dabit, Ubi te vicero. ARR. Non cogitas tu tibias Tuas, quo illarum sit abitura suavitas? PHIL. Quin certe cogito. Utinam illae sint nuspiam: Utinam dispereant misso caeli fulmine! Tolle illas Christe; ne meae vesaniae Pars superet ulla. OMN. Iupiter; pro! Iupiter! TERT. Praestigiae sunt, praeses. Iam nihil agimus. FAB. Neci dedatur tandem. Male pereat Magus. OMN. Pereat Magus. Dispereat hostis Numinum. ARR. Adhuc, velut gladium in vagina conditum. Habebam: nunc quando obstinasti: libero Ensem vagina. Tu tibi hanc cape tabulam, Et lege. Tu i, tres accersere sagittarios. PRAEC. Philemon hostis Caesarum atque Numinum. Post quam impietatis accusatus crimine Se non purgavit, sed Christum insuper DEUM Appellavit: eam ob rem, post poenas ceteras, Expassus arboris trunco suffigitor, Ibi iaculis, ibi sagittis configitor. OMN. Pereat magus, dispereat hostis Numinum. ARR. Hunc titulum caedis ab alta praefer pertica.. PHIL. Christe, nihil pugno. Veteres solum parcito Meminisse noxas. Seu sagittae tempora Confixerint, sive ipso in pectore haeserint, Eae haud dolebunt Christe; ceterum eae mihi Dolebunt solae, quae mihi pepercerint. DRO. Omitte haec metuere: haud multas credam fore SAgittas, quae sint parsurae. Intro in atrium Praetorii subite: et arcus tendite. SCENA V. ARRIANUS, cum suis etc. STORAX. LAELAPS. APOLLONIUS. THEON. THEON. SEquerisne veterator? trudite. APOL. Nihil est opus. Sponte sequar. FAB. Captus Apollonius adducitur. ARR. Quare ad tribunal rursus. STOR. Nisi totus oculus Fuissem; et hic Laelaps, nisi quantus quantus est; Nasus fuisset, haec anguilla evaserat. LAEL. Nimirum Christianum qui norit probe Vel unum, novit omnes: qua vel rimula est, Evadunt et vanescunt, nisi centimanus es. THEON. Hunc sisto, Praeses, impostorem: hic est mei Frartis, tui Philemonis corruptor; hic Docuit ridere Deos; hic fana, hic spernere Tura, hic Christum colere; hic me reque Philemonis Egere; hic urbis lusum et risum perdere. Redde mihi fratrem, impostor; redde Praesidi Philemonem; redde suum plebi gaudium: Nam his ego te nunc criminibus accuso omnibus. Tu Praeses vindica hanc iniuriam meam, Tuamque vindicasti. ARR. Quid ais perfide? Taces? et vera haec crimina esse, silentio Fateris? Edissere nomen. APOL. Apollonius. ARR. Nempe ille, qui metu perculsus fugeras? Qui ne morerere. vestem cum Philemone Mutaras? peponem ignavum! Christus si hoc tuus Resciscat, utique ut desertorem puniet: Quid ais? APOL. Pudore lingua iusto se impedit; Rubor est in vultu, ingens in praecordiis dolor: Eo fit, aegrius ut loquar. Convitiis Ne parce, Praeses; timidum, profugum, perfidum Desertoremque appelle, et nondum etiam omnia Dixisti: hos mereor titulos, nec solos. Pudet Fecisse, quicquid feci. Habes, Praeses, reum, Quod gratulere, confitentem. ARR. Ceterum Te Christi e gratia excidisse iam vides! APOL. Video; doleo; erubesco. ARR. Quod ergo proximum est, A Iove nunc gratiam isto, si sapis, ineas. APOL. Christumne ego iterato infelix deseruero? ARR. Semel est desertus. APOL. Plus igitur satis est. semel. ARR. Iam te odit ille, APOL. Mereor. ARR. Et tu illum oderis. APOL. Ah, non meretur. ARR. Atqui hostis tamen est tuus. APOL. Dominus imo meus, et pater, et DEUS meus. ARR. Ergo patrem tu tuum? ergo DEUM deserueras? APOL. Pudet, dolet: maculamque hanc sanguine eluam. ARR. Et speras posse te redire in gratiam? APOL. Spero, etsi non mereor. ARR. Ita facilem putas? APOL. Non puto, Praeses; scio. Verbo placari potest. TERT. Mira haec est, Christiani. vestra beatitas, DEUM si adeo habetis propitium, ut dicitis. FAB. Age tu proinde, et ture sacrifica Iovi. Nam etsi irascatur Christus, placari potest. APOL. Vel ideo non laedam, quia placari potest. Nam cur DEUM mihi tam facilem irritavero? Amabo, venerabor, colam: et quicquid pius Facere formidabam, facere nunc gestiam. ARR. Satis est nugarum. Sacrifica, aut Philemonem Tuum sequeris. APOL. Id dudum unice volo. ARR. Ita dii deaeque perdant pertinaciam Hanc improborum! morte terrentur minus Quam vita. Frangam hanc moriendi libidinem Tam barbaram, negando mortem. Tollite Scelestum, et cruciatibus interim acerbissimis Laniate: in vincla meo e conspectu abducite. APOL. Tandem o tandem admittito carcer Apollonium; Da cupido beneficium, quod nuper ne dares Timebam. ARR. At tu provise, quid Philemone Agatur! an devique confixus perierit. SCENA VI. DROMO. ARRIANUS. TERTULLUS. FABULLUS. III. SAGITARII, Cum ceteris. DROM. IN Thessalia sumus; aut in primi nominis Magum e Thessalia incidimus, Praeses. ARR. Ecquid est? DROM. Sine me, respirem. ARR. Evasitne aliquo flagrio? DROM. Nusquam. ARR. Quid igitur affers ominis mali. DROM. Philemon immortalis est. ARR. Intelligo; Is, quia semel oppetiit, porro mori non potest. DROM. Hercle est et immortalis et impenetrabilis. Tangi, feriti, vulnerari non potest. ARR. Quomodo? DRO. Stat inter tela tutus, et videt Volare sagittas laetus. Ut arcus insonant, Inclamat nescio quem IESUM, ac subito irrita Falluntur, aut sparguntur in auras spicula. ARR. Nugas mihi blatis, et commenta somnias. DROM. An somniare est, dicere siquid videris? SAG. 1. Iupiter ut grande est, quod vidi miraculum? SAG. 2. Pharetram vacuefeci omnem, tela perdidi, Manus lassavi, dum interim effeci nihil. SAG. 3. Ma\ di/a: Si Apollo adsit iaculator ipsemet, Operam omnem ludat. SAG. 1. Horret arbor spiculis, Caret Philemon. Terra telis obsita est. SAG. 2. Haerent illusae in aere sagittae, et stupent. ARR. Nec pergitis ferire? TERT. Hae sunt praestigiae. SAG. 1. Nihil reliquum est mihi, quo feriam; si accessero, Quo feriar erit. ARR. Non impero mihi, quin eam, Et vel portenta haec, vel mendacia videam. TERT. FAB. Sequimur. DROM. At ego non suasero. Nam mihi comae Steterunt, cum spectarem; nusquam a spiculis Securus: quanto enim eram ab illis remotior, Tanto propior eram. Ita, dum nil Philemonem Terrebat, me atque meos terrebant omnia. SCENA VII. ARRIANUS, cum iisdem. PHILEMON. SCRIBA. ARR. IUpiter, interii, interii. SCRIB. Quem audio strepitum? ARR. Evellite cito. DRO. Vox quidem haec est Praesidis SCRIB. Procurrit ipse. ARR. Heu me, heu me, heu me! SCRIB. Quid enim accidit? TERT. In alto pensile telum haerebat aere. SCRIB. Telum? TERT. Istuc, quod vides. Id ut suspexerat Supinus Praeses. SCRIB. Male iam formidat animus. TERT. Repente telum, in illum, ab alto decidit; Et dexterum illi continuo expunxit oculum. SCRIB. Oculum? hem, quas artes Christiani calleant? ARR. Heu me, heu me. Properate aliquis; et huc medicum mihi. SCRIB. I, Curre Dromo. ARR. Non fero dolorem luminis Effossi: crescit momento impotens dolor. Heu me, heu me. FAB. Fortiter praeses, uti te decet. ARR. Dolor decorum non observat. Nondum adest? SCRIB. Quis vero? ARR. Medicus. In furorem mox agar. Ite, urite, carpite, lacerate Philemonem. Parentate dolori meo: inferias date Oculo. TERT. Audi Praeses, ac prius quam occideris Philemonem, roga oculum tibi, quem eliserit, Redhibere. Mira hominum istorum est scientia: Quid si et Philemoni aliqua etiam hasta est Pelias? ARR. Tun' illum carnificem meum, vis ut rogem? TERT. Necessitas subinde vel imis supplicat. ARR. Vincor dolore, ut, quid me deceat, nesciam. Reducite parricidam: ite citi, currite. Succumbo: nec pro parvitate vulneris Dolor item est parvus. Si caput a cervicibus Resecetur, non equidem tam impatienter feram. SCRIB. Philemon age, quaeso, et miserare Praesidem. PHIL. Christum roget meum; lubens miserebitur. ARR. Perii totus, nisi me Philemon adiuvas. Redde oculum, quem extinxisti, dexterum mihi. PHIL. Iovem rogares, si illum crederes Deum. ARR. Qui expunxit oculum, par illum est mihi reddere. PHIL. Non sum Deus, ut reddam oculum, quem non fecerim. ARR. At qua nocuisti arte, illa eadem me iuva. PHIL. Facerem in praesenti, nisi magicum quid crederes. ARR. Obsecro iuva; ni vis ut me dolor enecet. PHIL. Non enecabit. Sed tu, simul ego obiero. Ad funeris mei tumulum contendito, Atque indidem, appellato Christi nomine Pulvisculum legito, oculisque aspergito, Valebis. ARR. Quin praesentem medicinam facis? PHIL, Non est ex re tua Arriane. ARR. Quid ergo agam Differre dolor opem promissam non sinit. I, lictor, atque Philemonem funus face; Adde et Apollonium, poenae atque noxiae Socienum. Namque aut me Philemon decipit. Tum puniatur. Aut verum dicit mihi, Tum medicetur. STOR. Quo supplicio illos me iubes. Mactare? ARR. Christiani causa nominis, Capita amputato. PHIL. Christe iam me intelligo Felicem. Hanc mortem optavi: hunc socium quaesii. SCENA VIII. SCRIBA, cum suis. APOLLONIUS. PHILEMON. SCRIB HUc adducite Apollonium, Laelaps, Dromo. At tu Philemon, per si quae fuit mutui Necessitudo amoris, resipe, dum potes. PHIL. Non possum, amice, non volo. SCRIB. Quid proderis? PHIL. Ah nescis, nescis, Christum habebo: sidera Habebo; habebo gaudia, cuiusmodi oculus Nusquam ullus vidit: haec videbo gaudia Ego; haec habebo. SCRIB. Non habebo eadem et ego? PHIL. Si Christum haberes. At prodit Apollonius. Da hanc veniam, ut mutuos nobis, utque ultimos Liceat ire in complexus. SCRIB. Dummodo sint breves. APOL. Te ego. mi Philemon, o carum Christo caput. Te ego comitabor? PHIL. O mei auctor gaudii, Apolloni! APOL. O mei et tu! PHIL. Sine te perieram. APOL. Sine te ego. Iam, iam demum est, cum Philemonem Me factum non pudet. PHIL. Sed et Apollonium Iam delectat factum esse me ex Philemone. Salve o mi ductor, o mi comes, o mi omnia. APOL. O mi Philemon, exemplum meum, vale. Ad Christum abimus: vivere taedet; mors placet. SCRIB. Nusquam hos animos, sub mortem, nusquam haec gaudia, Nisi inter Christianos esse comperi. PHIL. Nunc, quo lubitum est, ductate. SCRIB. Hac me consequimini. SCENA IX. ANGELUS. CHORUS. ANG. SOcii felices, dum Philemon plectitur Cum suo Apollonio: illis nos victoriam Aggratulemur. O quanta est felicitas Amborum? Cum inferos certatim quaererent, Ignari ad superos evasere. Scilicet, 1. Hac se vindicat, hac, Olympus ira; Ignaros capit, allicit fugaces. Invitos rapit, attrahit rebelles, Ut, quae sidera fugerant, adorent. 2. Qui Christum modico paratus aure Mutato voluit negare cultu, Christum Memnoniis repente coepit Imperterritus anteferre gazis. 3. Unum qui trepido timebat ore Contemptis rogitare Numen aris, Iam, toto licet ureretur Orco, Unum Numen adorat, unum anhelat. 4. O qui tam placidam timetis iram. Hanc nos omnibus imprecamur iram, Ut qui spernitis et timetis astra, Quicquid spernitis, illud impetretis. Iam parat e corpore excedere, Philemonis Anima victrix. Nos imus, eamque ad sidera Comitamur. Ah quam saepenumero sidera Alias incomitati revisere cogimur! SCENA X. QUIRINUS, cum familia, et Christianorum comitatu. QUIR. O felices animos duorum militum! Iam debellastis, iam triumphum ducitis. Nos humiles animae, necdum caelo debitae Terras amamus: felices quod corpora Licet eorum tenere, quos caelum tenet. Haec capita, haec ossa, adhuc recenti sanguine Perfusa, nescio qua insperata Praesidis Venia, sum nactus. Abist enim iam carnifex. Abiit satelles, abierunt omnes: ita Haec praeda obvenit mihi: urinam et praeda ipsemet. Sim talis! o contra aurum chara lipsana, Subite modicas aedes: humilesque tumulos Ne detrectate. Quando nequii sanguinem Una profundere; hic iam instituam lacrimis Iuxtim madere. Quod si Praeses nesciet, Hic mihi colemini. Quod si resciverit, Nihil terrebor, Martyr ero apud Martyres. SCENA XI. STORAX. ARRIANUS, cum suis. SCRIBA. CONSTANTIUS. DORYLAS. STOR. ABisse me rebantur Christiani: Ego Eminus in occulto arbitros habui oculos Quid fieret; quis furtive funera raperer. Hoc quippe negotium dederat praeses mihi. Atqui hem! quam confidenter! ut si publico Decretum edicto foret; ita omnes propalam Venere, rapuere, abiere; Quirinus etiam: At quo malo id suo fecerit, intelliget, Ubi Praesidi narraro. Et eccum Praesidem. ARR. Crescit mora ipsa dolor: in proximo enicor. Nisi est, qui oculi dispuncti vulnus ociter Medicetur. Tu explorasti, quis diripuerit Cadavera/ STOR. Sagacissime. ARR. Duc ilicet. STOR. Qurinus in aedes vicinas illa abdidit. SCRIB. Quirinus? i satelles, aedes occupa; Perrumpe lictor, quaere siquo abstruserit. ARR. Non differo: sequor intro: perdoluit mora. CONST. Iam capti eramus, nisi alio alii fugerant. Et ego hac eruperam. Unus cum patre substitit Marinulus. DOR. Fuge Constanti, fuge: periit Marinus; iam a lictore comprehenditur. SCRIB. Vincire iusseram Quirinum: prohibuit Praeses. Nescio quid sit faturum! corpori Philemonis cruento pronus accidit. Ego impatiens spectaculi eius exii. STOR. Iupiter, o Iupiter! quid hoc miraculi est? SCRIB. Intusne? STOR. Intus. Vix modicum praeses pulverem Admorat vulneri, nomenque quod solent Clamare Christiani, vix clamaverat, Coiit vulnus, redit oculus, valet, videt. ARR. Christe DEUS es; tandem ah tandem scio, DEUS es. Abite Ioves, abite; mihi, Christe, DEUS es. O Numen unum, o unicum Numen mihi. Ignosce Christe perfidi crimen animi: Ignosce caedes, quas patravi noxius: Hausi tuorum sanguinem improba manu, Hausi innocentem, fateor; sed dolet, pudet. Meum reponam ego, meum ego rependam tibi. Sint utinam mille corpora mihi; singulas Tibi guttas, totis pensitabo congiis. Iam nunc in hoc vestigio, iubeo Deos A me Deasque facessere: iubeo vinculis Absolvi Christianos; iubeo sidera Salvere; iubeo valere mortualia. Quantum odi Christum, amabo. At qui imperio meo Eundem odistis, eundem et amate nunc meo Imperio: nihil unquam imperavi iustius: Nec vos vero unquam, si quidem parebitis, Dicetis ulli paruisse suavius.