Ludi theatrales sacri Machine-readable text Bidermann, Jakob Wagner, J. XML version, markup prototype, April 2003 Angela Reinthalmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ bider4 biderludi2.html s001.html biderludi2.xml bider4/jpg html Ed. J. Wagner. Munich 1666

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 12 April 2004 Angela Reinthal (spell check), Ruediger Niehl (tagging) markup typed text - simplified structural tagging (no speaker tags) - no semantic tagging - Morpheus spell check 19 July 2004 Ruediger Niehl markup worked in corrections supplied by Clemens Mueller (in last play: Josaphat) IACOBUS USURARIUS. COMICO-TRAGOEDIA. ARGUMENTUM.

IACOBUS sub annum circiter M. CC. avaritiae nota insignis, cum aetatem in quaestu fenebri exegisset, ac cetera sane flagitiosus haberetur: id unum habuit nota felicioris; quod Beatissimae Virginis cultor, singulas ei coronas, e precibus, quotidie contexeret. Id hominis qualecumque studium Virgo non aspernata, Iacobum novissime ad frugem reduxit; cum insperato illum adorta, Rationes iussit apud filium suum ponere. Quo ille tonitru fulminatus, damnatis vitae prioris sordibus, instituit porro liberalis et bonus esse. Moriturus deinde, cum causa apud ludicem propemodum omni cecidisset; et hinc maleficia benefactis longe graviora apparerent, ibi Beatissima Virgo tempestive submisit precum consuetarum Coronam, eiusque pondere libram Iustitiae in meliorem partem inclinavit: ac defenso cultore suo, palam fecit, nullum Virgnis tantae clientem perire posse. Ex Annalibus Eccles. Abrahami Bzovii, sub annum 1212.

 PROLOGUS. QUid hoc omni choragio reique Scenicae apparatu moliamur, si vacat audire, Spectatores, date operam mihi, paucis docebo. Comicotragoedia est, quam vobis hic damus. Argumentum initiis laetum; post, ut pleraeque res humanae sunt, tragicum ac triste. Caput eius est IACOBUS USURARIUS; homo quam dives et copiosus, tam improbus et avarus. Ei filium adiungimus decoctorem; non ex patris ingenio factum. Nam ita ferme assolet, ut avarum parentem prodiga soboles comitetur. Hic, uti sensim nepotari insuevit, ita mox nomina facere, et post, aurum unde unde conquirere, quo fidem apud creditores liberaret. Servulus ad eam operam intentus, cum patrem, nimio plus cautum, haud posset, conatus est caecum (itidem avarum) compilare. Et successerant quidem principia; donec caeci astutia nequitiam servi elusit. In eo studio dum occulte versatur silius; interim pater ceteraque familia palam luero reique usurariae inhiare, malis artibus opes augere, eaque facere, quae avari plerumque student. Ceterum Iacobi avaritiam una res emendavit. Sueverat ille statas Mariani Rosarii preces, quotidie Magnae Virgini pernumerare. Quae consuetudo cum diu tenuisset; demum evenit, ut Iacobum Beatiss. Virgo respiceret; eumque suo terrore incusso, repente ad rationem filio reddendam evocaret, Ita Iacobus insperato mutatus, ex avarissimo liberalis, ex pessimo coepit melior meliorque fieri. Appetebat novissime mors; et cum morte, ultimum Supremi Iudicis tribunal. Hic putatis rationibus, cum Iacobi bene maleque facta facinora inter se conferrentur; et vero gravitate multitudineque haec illa vincerent: adiecit opportune Beatissima V. coronarias preces, quas ipsi Iacobus quotidie persolverat. Et ecce tibi! tantum in iis fuit momenti; ut repente melior pars deteriorem longe superaret. Ita in gravissimo Stygis periculo et Iacobus servatus est, et posteri omnes edocti, quantum praesidii mortalibus in una hac Virgine repositum esset. Haec talia nos quidem agemus; vos, quibus rem potius spectare Scenicam lubebit, quam vestem, spectate. ACTUS I. SCENA I. MORELLUS, Filiusfamilias. SAGARIO, Servus. HIRUDO, Parasitus. MOR. O Superum hominumque fidem? quid demum Est istuc? Aut quousque tandem hoc erit? Si servo patre natus essem, tamen Indulgendum aliquid mihi ab eo Crederem. Nunc in his opibus, (Hui generis nominisque Pudor!) Paene est, ut stipem rogare me iubeat pater; Ita nihil usquam est liberum mihi. HIR. Mihi vero Liberum est abunde, Morelle, plus adeo, quam quantum Alere domi possim. Vin' te inde duum triumve patrem Faciam? MOR. Apage, tibi hos liberos. HIR. Facile Enim sinam, ut aliquot illorum tibi adoptes. MOR. Apage, inquam, illos. HIR. Absque illis, satis uberem Etiamnum familiam mihi habebo. MOR. Tu vero haec Ludis; dum ego interim discrucior, miser. HIR. Imo Enim, ne qua ludere me censeas, ius iurandum dabo. MOR. Cui rei ius iurandum? HIR. Quo serium tibi me Probem. MOR. Et ego, ut qui maxime, serius sum; Cum me oppido miserum dico. HIR. Quomodo istuc, Morelle? MOR. Quomodo enim non? qui talem habeam Patrem? HIR. Nempe tuum illum ais triparcum senem? MOR. Iamne etiam tu aliquid rescisti? HIR. Nondum Liquido omnia: sed quae dam paucula. MOR. Nempe, Quam in me sit parcus? HIR. Nempe istuc ipsum. MOR. Passim, putas, iam hoc scitur? HIR. In ludo, in Vino, in foro, in urbe. Omnes miseret tui. Hem, Inquiunt, quam nobilem adolescentem, quam misere Habet pater? MOR. Tace istuc: dolorem auget haec Commemoratio. HIR. Tamen ita est. Saepe memet ego Non teneo, quin tua causa: MOR. Tace, inquam. HIR. Ego taceam? ego non dicam? pridem omnes Stomachantur in patrem. MOR. Nihil ille le ideo movet. HIR. Heri aliqua praeteribam; ibi dum forte Morelli Nomen audio; MOR. Meumne? HIR. Ausculta. Ibi. Inquam, subsisto; et quid fiat audio; Iuvenem cum Stomacho exclamantem; Expecto. MOR. Ibi autem Quid factum? HIR. Ausculta, inquam, ibi quid? ego, Si Morellus sim, ego istud quotidie feram? Egone Patrem illum? Senem illum ego? Illum ego talem Euclyonem? MOR. Quis iuvenis illic, quem tu talia Stomachantem? HIR. Nihilo notior is mihi, quam Lictor Arabiae. Tamen, ita, ut dixi, conclamavit. MOR. Viden' ergo tu, ut infelix homuncio sim? Triduum est totum, cum ita iam egeo. HIR. Hui totum? Felicior tamen es me, qui plus iam triennium egeo, Sitio, esurio. MOR. Iam tu autem assuevisti: secus ego. HIR. Assueverim ego, Morelle? tam hodie istud Grave est mihi, quam olim, cum coepit. Imo, ut noris Ingenium ferae; quo adolescit magis egestas, eo infestat Magis. MOR. Per tuam te ergo fidem, Hirudo; Strangulemus in cunis infantem hanc. HIR. Quo Laqueo? MOR. Vel furto, si alio non licet. HIR. Sapienter tu istud, Morelle; nam furto facillime Laqueus invenitur. MOR. Ceterum, abi sis intro, in Aedes patris; et utere ingenio, dum alicunde peculium Mihi emungas. HIR. E quo? MOR. E patre. HIR. Tuo? MOR. Tenta, inquam. HIR. Quin tu simul e pumice Me aquam iubes? MOR. Saltem experire. HIR. Quid Malum, experiar? MOR. An aurum mihi a parente? HIR. Quaeso te; satin' tu tandem sanus es, qui id Roges? MOR. Tamen! Hirudo. HIR. Quid, tamen? MOR. Tamen, inquam. Nam ingeniosior me es. HIR. Sed ingeniosior utroque est pater, qui utrique Nihil fidit. MOR. Mihi imo uni est tam illiberalis; in Te benignior erit. HIR. Crede mihi, Morelle; iam Aiunt, cras ab illo mures gliresque omnes hospitium Migraturos. MOR. Quidum istud? HIR. Adeo, aiunt, Ipsum illis maligne annonam praebere. Vix iam muscis In calice tantum relinquere, quantum siti sit Restinguendae. MOR. Igitur spes aeque ac res omnes Deficiunt: Ut iam ego unus post homines natos sim Infelicissimus, qui neque patrem mihi aequum; neque Amicos ulla in re usquam morigeros habeo. HIR. Servulum aliquem armes, suadeo, qui fraude Expugnet patrem. MOR. Feci: et iam adeo hodie Sagarionem immisi, qui scalas admoveret. HIR. Nempe is autem repulsus a moenibus est? MOR. Nescio dum. At modo opperior, quem eventum Oppugnatio habuerit. HIR. Eccum hic tibi ipsum. Tristis est; videtur saucius redire e pugna. MOR. Quid Est Sagario? SAG. Scapulas. HIR. Quid hero nuntias? SAG. Tergum. MOR. Quomodo res evenit? SAG. Caput. MOR. Nihilne tu mihi? SAG. Humeros, Latera, lumbos. MOR. Eloquere; ecquid successit? SAG. Scapulas, tergum, caput, humeros, latera, Lumbos; omnia amisi, in istac expeditione. HIR. Dixi. Saucius redit e pugna. SAG. Nimis Munitum hoc oppidum est: vigilat ibi in portis senex; aditumque pertinaciter obsidet; neminem intromittit; Et siquis intra teli iactum subeat, eum vero modis Pessimis male multat. MOR. Occidit me pater. SAG. Imo me. Nam minimo minus interii, cum ex Adverso me consistere, et oculos, forte in marsupium Suum vidit conicere. Hem, inquit, vulturium hunc Furacem! ut oculos in furtum apparat? HIR. Dixin Hoc ego de sene? SAG. Simul arripit fustem, meque, Crudeliter, ad satietatem, et ultra, concidit Denique nisi Mature effugissem, militem tu hodie in oppugnatione Amisisses. HIR. Me itidem hic voluit ubi suppetiatum Mittere. SAG. Potes. Nam adhuc est in armis senex. Si lubet experiri fustem, copiam eius faciet, quantam Voles. Rerum aliarum parcissimus est; in hac una Copiosus. Sane autem, Morelle, ut verbo rem dicam: Exploravi tua causa aditus omnes: nihil successit. Pecuniam pater omnem ita observate communit, ut Noctu illi incubet, ne quis illam afflet. MOR. Iubes Ergo desperare? SAG. Hodie quidem. MOR. Modo in Crastinum promittas. SAG. Promitto. MOR. Certone. SAG. Certo. MOR. Mihi pecuniam? SAG. Non sane Hanc; sed operam meam: et illam quidem gnavam. MOR. Quid si iterum feras repulsam? SAG. Tunc eandem Et tu feres: HIR. Eandem et ego feram. Nam mea Vita salusque, Morelle, pendet ex tua. MOR. Age Igitur, Sagario; et siquidem me cras superstitem voles. Aurum alicunde ut corroges, vide. SAG. Tunc tu tibi, Morelle, sandapilam fieri iube, qua cras efferare; Nam Vereor, ut servare in crastinum te possim, hac lege. At Prodit pater. Abite hinc ambo, ante quam vos Conspiciat. Ego hinc illum ex insidiis arbitrabor, Quas res actitet. SCENA II. IACOBUS USURARIUS. OECONOMUS DANISTA. SCRIBA. FUSCULUS Puer. ATRIENSIS. IAC. ARgus hodie ille si vivat, quem centoculum Fabulae narrant, brevi exoculus fiat; nam Triduo in mea familia, (ni pernox et perdius observet) Nihil habebit quod videre porro queat. Ita omnes Omnia certatim isti vulturii harpagant. Quae, malum, Ista est horum hominum audacia? ferunt, trahunt, Rapiunt; me etiam spectante; nec erubescunt. Credas Praemium positum esse furacitati. Ego faxo agonotheta. Ut nemo meorum posthac sibi hoc praemium deposcat. Quemcumque deprehendero qui eminus ad meum aurum Adspexerit; aut oculum curiose ad hanc crumenam Adverterit; ei mox ego his unguibus, profecto, Clepacem oculum exsculpam. Pridem in ponte iam Habita em, nisi reculae meae tam intentus arbiter essem. Nunc tamen anceps haereo, quid consilii capiam? Iter Enim est mihi ad hanc viciniam, ut illic aureos Quingentos fenori exponam, ad mercatorem; Hos. Inquam, hoc vidulo inclusos: triduum abero, aut Quadriduum; sed ita, ne familia tamdiu abfuturum Me putet. Volo illos de reditu meo sollicitos esse, et In quaevis diei momenta me praestolari; ne qua securi. Licenter triduum illud vivant. Nam simul patrem- Familias aliquo abisse sentiunt, fit sollenne; continuo, Estur, luditur, bibitur. Ita dum ego fenebrem pecuniam Foris quaero; domi assem amitto. Non committam Hodie, istuc ut fiat. Iam autem, quam quemque Operam dare velim me absente, constituam. Adesdum Puer. Fusc. Here impera. IAC. Oeconomum huc ad Me. Fusc. Confestim. IAC. Mane dum scelus. Fusc. Quid iam? IAC. Etiam Atriensem, Scribam, Danistam. Fusc. Eo. Numquid aliud? IAC. Hoc unum modo. Abi. Vehementer metuo; et, nisi sollerter caveo, Certum est mihi: sed enim adsunt. OECON. Aiunt Vocari nos? estne quod mandes? IAC. Negotium est Mihi in urbis vicinia, dic crastini; illuc ita abibo, ut Ante crepusculum ad vos redeam; aut etiam in prandio Domi sim. OECON. Quid inde? aut quo spectat haec Tua oratio? IAC. Huc, inquam, ut in horas me Expectetis. OECON. Hoc facile est nobis. IAC. Tum Etiam, ut quid interim a quoque vestrum fieri velim, Intelligatis. OECON. Memora. IAC. Tibi primum Edico Atriensis, ne quem me absente hospitem intro Admittas. ATR. Ne saturitatem quidem, si veniat? IAC. Ne illam quidem ipsam. ATR. Ceterum ego Famelicus si sim, venienti illi certe hospitium dabo. IAC. Ceterum ego, si id reseiero malum tibi indubie Dabo. Satin' hoc clare? satin' tibi aperte? ATR. Quid Si pecunia venerit? vin illam hospitio excludam? IAC. Non veniet fortassis. ATR. At si veniret fortassis? IAC. Tum tu Danista, tantisper illi loca et lautia Dato; dum peregre redeo. DAN. Vel diutius etiam, Si iubes. IAC. Cave sis malum! DAN. Si iubes, Inquam, IAC. Non iubeo. At enim vide, ne illam Ipsam saepius, quam necesse est, attingas; ne quid Argenti deteratur. DAN. Teneo te. IAC. Nam scio. Quid vestrae manus soleant. Et opportune subit. Porrige sis manum. DAN. Cui rei? IAC. Mihi, inquam. Etiam alteram. En aquilam scelestam! ut habet aduncos Ungues? totum dodrantem excreverunt, ut furto Idonei forent. Reseca sis illos probe; et admutila; Vel cum digitis etiam primoribus. DAN. Nemini Nocent. IAC. Aurum exsculpunt; argentum radunt; Et nemini nocent? Novi istos milvios; non fido. Tum Tu autem, Scriba, accepti rationes in ephemeridem Refer. SCRIB. Memini partes meas. IAC. Nam, ubi Revenero, exigam. SCRIB. Ut maxime voles. IAC. Iam tibi OEconome, serio severeque interdico; Ne lilio, aut cuiquam alteri! scis, quid innuam. OECON. Nempe de vino? intelligo. Quid si autem Instet, ac minetur? scis enim quam obnoxia sit familia Filiis herilibus; praesertim iratis. IAC. Nihilo tu magis Movere, quam si canem irasci videas. Nolo assuescat Ille compotationi. Imitetur patrem. Multa habet in Me documenta. Quaestum facere; lucrum quaerere, Rem familiarem non prodigere, sed augere. Comparcere iam auro, quod in senium reservet. Haec Volo condiscat filius. OECON. Ego illum in hoc studio Graviter adiutabo. IAC. Facies id bono tuo magno. Nunc ite vos intro. Ego itidem me itineri parabo. SCENA III. SAGARIO. MORELLUS. HIRUDO. SAG. QUis m alius homo est hodie felicior, aut Fortunatior? qui ex insperato ad maximas Opes evaserim! Iam o si herilem filium Morellum, Alicunde habeam obvium! iubeam illum mihi illico Supplicare, et aram ponere. Nam ego salus ipsi hodie Ipsissima ero. Pecuniam habeo in manu, quantam vix Ipse optet sibi. Habeo parentem; habeo patris consilia Et arcana omnia. Putat stolidus sese imponere nobis; Pepo, non homo. Faxo hodie intelligat semet deceptum Esse. Hem! ut ille nos despicatui habet? opportune. Vindicabimus, o here! MOR. Quid est hoc triumphi? SAG. Gaude. MOR. Quamobrem? SAG. Gaude, Inquam. MOR. Quid enim gaudeam? SAG. Quia ego Iubeo. HIR. Etiam me iubes? SAG. Etiam te iubeo. HIR. Gaudeo igitur. etsi nescio sane, quid gaudeam. Gaudesne et tu, Morelle? MOR. Nescio. SAG. Iam scies. Habeo pecuniam. MOR. Gaudeo. Sed quantam? SAG. Maximam. MOR. Magis gaudeo. Ubi illam Habes? SAG. In spe. MOR. Iam gaudeo minus. SAG. Eho, tu minus? certa haec spes est. Abibit pater. MOR. Scio. SAG. Et cum grandi pecunia. MOR. Hoc Nescio; sed quid tum deinde? an eo locupletior ego Tum ero? SAG. Utique eris. Modo ausculta. Diu aberit Pater. MOR. Dieculam imo. SAG. Plus triduum totum. Morelle. MOR. At in vesperum nobis condixit. SAG. Fallit. Ausculta sis modo. Ego in specula hic fui, cum Ille secum sua consilia agitaret; et quid in animo Haberet, incautus proderet. Salvi sumus. HIR. Non Abnuo salutem. SAG. Vide iam solum, quid facto Opus putem. HIR. Dic, mone, impera. SAG. Compotores, quos potes, omnes invita, in Vesperum. HIR. Hui bonum imperatorem. Perge. SAG. Ego duas res interim agam, iuxta utiles tibi, ac Iucundas. MOR. Ecquas illas? ut sciam. SAG. Familiam Primum in tuam sententiam adducam. HIR. Bonam Illi operam facies, Sagario. Tum deinde quid? SAG. Tum Deinde conducam, qui praedonum in morem, parenti Nummato insidias locent; eumque interceptum pecunia Exuant, et tibi illam apportent. Satin' hodie, si istaec Effecero? MOR. Satis, Sagario, satis; si vel avarissimi Simus. I modo, et rem accura. SAG. Vos itidem ite, Et vestras partes agite. HIR. Si quas unquam egimus. In his hodie agendis boni nos certe histriones erimus. MOR. Hanc mihi rem Sagario si effectam hodie dederit, Hirudo, tum ego te hodie. HIR. Quid? hodie tantum? MOR. Hodie incipiam, inquam, ut rem te facere. HIR. Hui! ut rem? quomodo tu me ut rem? an pellem Corpori huic detrahes, ut inde ut rem facias? MOR. Apage sis illepidum pellionem! Ego te, inquam, Ut rem vini meri meraci faciam. HIR. Itane? ut rem Me tantum? Ego autem dolium exspectabam, ut faceres. MOR. Stulte tu istud, Hirudo. Nam in ista patris Vicinia, num parum tibi erit, si, quod dixi fecero? Sine prius ut Sagario aurum promissum afferat; tum Tu deinde scies, qui vir ego sim. HIR. Scibam pridem; At modo, nescio quid, metuebam, ne hodie tu adeo Mutasses. SCENA IV. OECONOMUS. ISta utique faba omnis in me unum cuditur. Reliquis, Utcumque evenerit, impune erit. Quid agam? si Abnuo, instat herus minor; urget, minatur extreme. Et facile est hominem servum huiusmodi Comminationibus tandem transversum agere. Agat. Ille; post viderit quid recte, quid secus iubeat. St enim Obsecundo; continuo herus maior, supra caput est. Trahor in macellum, et flagris liquidissimo concidor. Nam quid ni ego examussim ingenium senis norim? Ille ut triobulum sibi perire; aut teruntii unius iacturam Fieri, pati sinat? In lucro est faciundo, quantus quantus Est senex. Qui adeo, si muscam rescierit, absente se, In vinariam apothecam involasse, octiduum totum non Condormiscet. Et isti tamen nostri, etiam perpotare Hic hodie, et genialiter commissari volunt: audax Hominum genus; et futuri improvidum. Scio iam olim Quo haec Magistro filius herilis addiscar. Nisi illum ego Scelus, Sagarionem! sed nondum est opportunum. Iam Ut morem geramus, id opera est nobis danda. Interim Rationem inibo mecum, quemadmodum concelem Factum, siquidem potest: si non potest, quemadmodum Extenuem, Et aiunt mihi, quadriduum abfuturum Senem. id unum nos servabit; si verum est. St citius Redierit, nae ille nobis (praedico) gratus hospes non Erit. Sentiet tamen, si venerit; non esse de nihili, Quod vulgo memorant; avo Euclyoni, semper Heredem dari Apicium. SCENA V. LASCUS. FANNIO. MUTILUS. BRENNUS. STEROPES. CONISCUS. Praedones. LAS. ITe hac vos omnes, et viam insidiis occupate Exadverso. FAN. Ubi ceteri commilitones? non Una etiam has nobiscum praedas agent? LAS. Iam illi In alia statione pone vos excubant. MUT. Quid si enim Hanc nostram paucitatem conspicatus ille, se defendat? LAS. Ideo et tu telum habes, quo depugnes. Ceterum Spoliari hominem volo solum, non enecari: ut aurum Illius sitisse magis quam sanguinem videamur. FAN. At ubi auri tenacior, quam sanguinis erit; quid Fieri tum iubes? LASC. Est ille quidem auri, ut aiunt, Appetens; sed sanguinis sui, si recte memini, nondum Est incuriosus. An vero vim ille vestram defenderet, Qui solus cum imbelli puero incedit? nugae! afferte Utrique illico manus incruentas; abiicite, vincite: et Marsupio potiti, cetera fortunae permittite. MUT. Quid Si autem ab insidiis nostris forte aliqua divertat? LASC. Iam nimio tu ineptus es. Ite, et imperata Facite. OMN. Imus. Facimus. LAS. Nam si vobis Casus illum aliquis eriperet, alterum manipulum non Perinde effugiet; quem in ipso huius bivii divortio Collocavi. Ego memet idcirco illis adiungam. SCENA VI. TEMULENTIA. CRAPULA. LICENTIA. AVARITIA. USURA. TEM. ITe monstra; excedite; abite. AVAR. Non hae Sunt aedes meae? CRAP. Nostrae sunt. Abscede. USUR. Ego hic nata olim infantula, in his penatibus Consenui vetula: cur me exturbatis modo? LIC. Quia Non places modo. Abi inquam, hinc, infausta anus. AV. Quo enim ibo? TEM. Id ipsa tu videris. CRAP. Dum ab his aedibus hodie facessas, integrum Tibi post erit, vel in patibulum ire, vel in rogum. Us. Videmini, me, peregrini hospites, haud nosse satis, Quae mulier sim? Ego illa sum, quae has aedes Locupletavi. Usura dicor. TEM. Atqui ego, si nescis, Usus dicor: utar opibus tuis, ne computrescant. LIC. Nondum hinc te tollis, trivenefica? ac ne tu Quidem? AVAR. Quis iubet? LIC. Temulentia, Crapula, Licentia. AVAR. Nihil illis mecum est rei. TEM. Idcirco exesse te iubent. AV. Mene? quae omnem Hanc familiam alui? Date res ergo meas mihi; date Opes, quas huc intuli. Avaritia enim sum; et cum hae Sorore mea abscedam. TEM. Nobis debentur cae; Quibus etiam dum vires, et aetas, et sanguis est. Vos Ambae effetae, edentulae, exsangues; corradere potestis Opes, frui illis non potestis Fugite hinc ambae, Quantum potest. USUR. Nunquamne huc sinis ut Redeamus? CRAP. Imo; cum annona hic defecerit, Redite: tunc enim nos indidem ultro abibimus. AV. Ferenda est haec iniuria, Soror. Vim propulsare, Iam non licet. LIC. Mutato patrefamilias, ipsa etiam Familia mutanda tandem est. TEM. Insultarunt his Aedibus iam dudum impotentes heri. Primum enim Ingressa frugalitas; continuo sequi parsimoniam vidit. Haec deinde ipsa, dum placere se nimium sensit, locum Avaritiae, quo itidem subiret, aperuit. Illa victum illico Omnem accidere; et ad accumulandos opum acervos Spectare: idque quo certius impetraret, sororem ad Sese, Usuram intromittere. Exuendae imperio tandem Erant hae tot novercae. Nos illas loco movimus; et His aedibus hodie vicem illarum praeesse coepimus. Ego Temulentia, cellae. CRAP. Ego Crapula, culinae. LIC. Ego Licentia, familiae. TEM. Decuere anus illae Veterem herum, tristem illum, et morosum; et uno Verbo, senem. Nunc iuvenis imperat; alius illi Comitatus erat adlegendus. Quare et alia hic intus Est facies. Accumbitur, coenatur, potatur, luditur. LIC. Nos intro igitur accimur. Friget absque hac Triga convivium. SCENA VII. IACOBUS. LASCUS. FANNIO. MUTILUS, alii praedones. FUSCULUS. IAC. NIhil restat effugii usquam. Vires omnes amisi, Succumbo. Ubi remansit puer? nempe alter Alterum amisimus; et dum ego vitae meae consulo, hac Illac effugio, comitis socors. Plus decem armati. Latrones insequuntur. Iam paenissime perieram; nisi Per invia subditis eque calcaribus diffugissem; Quamquam ne sic quidem satis effugeram. Equo igitur Dimisso, in pedes desilio, et furtim qua licuit, huc Evado. Nescio, an etiamnum insequantur infesti. Subolet illis hoc marsupium meum: id scilicet unum Captant. LAS. Nusquamne inter haec vepreta se Abstrusit? IAC. Etiamnum perii. FAN. Hac iit: Hae Insequimini. IAC. O virginum Virgo; o caelitum Regina, Eripe clientem! Statarum precum Rosaria tibi quotidie Pertexo: cetera malus; hoc uno non pessimus; quod Nunquam precari te, desisto. LAS. Alicubi hic lateat Oportet. IAC. Captus sum; ni in proximo cavernam Reperio. LAS. Perquirite gnaviter. IAC. O arborem Opportune. Tota est excavata. Inscendo. Servate Superi! iterato perii. Iacet hic hominis cadaver. Desero ferale hospitium. LAS. Equo potiti iam sumus. Marsupium restat. IAC. Urget metus gravior a vivis, Quam mortuis. Redeo ad meum cadaver, nolim Velim; nullum repudies hospitium, quo vitatur Periculum. LAS. Mentiar nisi veneficus est istic senex; Qui tam perniciter evasit. FAN. Modo in conspectu Erat, scelestus; cum repente ex oculis abiit. MUT. Quin Ego iam in tergo haerebam; iam adeo iniiciebam Manum! et tamen veterator callidus elusit. LAS. Nequeo modo ultra: ita me anima omnis e cursu Defecit. FAN. Quin tantisper ergo propter arborem Hanc nostram una considemus, dum ceteri e cursu Itidem sese colligunt? LAS. Placet consilium desidiae Meae. Iuxta asside. Hinc instauratis viribus turmatim In hostem ibimus. Asside item Fannio. Quid stas? Quid meditare? FAN. Contemplor arborem hanc Truncam: in qua quot noctes olim exegerim, recordor: Cum vel insidias praetereuntibus poneremus; vel Deprehensi patibulum fugeremus. LAS. Planissime Asylum nostrum: et furti et latrocinii omnis vallum. FAN. Bene nos omnes; quod muta est arbor. Nam si Fari aliquando posset, bella facinora nostra memoraret. LAS. Et vero, nescio quid, diserta iam fieri, et vocem Formare incipit. FAN. Nullam ego dum accipio. LAS. At nares meae, Fannio, palam audiunt. Non vos Hanc narium pestem? Pellionis credam foetentis Hospitium esse: aut alutarii pestilentem nauteam. Phui! non fero graveolentiam. MUT. Nota mihi haec Caussa est. A cadavere iam verminante foetor manat; Quod abhinc triduum intra hanc arborem abstrusimus. LAS. Tollamus causam, ne quo indicio nobis malum Creet. FAN. Vin' inscendam ego, et per pedes extraham? LAS. Potius hoc agamus; et sabulo terraque Superiniecta, cadaver intra arborem contumulemus. MUT. Facile id negotium est. Sequimini vespillonem; Et iuxta mecum cadaveri inferias date. LAS. Nihil Proficimus; mittite hanc libitinam; subit opportunius Consilium. Nutat suopte iam pondere truncus, et senio Vacillat: prorsum impellamus; ferroque excisum, hinc Penitus amoliamur. FAN. Si bipennes in promptu Essent. LAS. Gladiis tentemus. FAN. In vetula hac et Effeta cote, meum ego non acuam. Aliud suadeo, si Lubet. Trunco undique sarmenta et ignes admoveamus; Unaque et cadaveris putorem, et hunc arboris consciae Timorem, incendio erememus. Ecquid placet? LAS. Propemodum est ut placeat. MUT. Imo enim Vero placeat. Aggerite ligna, et pyram struite. FAN. Id equidem factu tutissimum reor. Accingamur Opeti. Sed quis in vicinia est motus? BREN. Ubi estis Commilitones? LAS. Brennus est. BREN. Operam Iungite. MUT. Eo visum. At eccum ipsum? BREN. Succumbimus oneri. Ociter manus admovete. LAS. Quid ita ociter? an mortuas adhuc pugnat? BREN. Imo enim. nisi celerrime abstrudimus, Expugnat. LAS. Non assequor satis, Brenne, quorsum Tu istud? BREN. Equites a tergo instant, quos Eminus vidimus: qui si cadaver istud inter nos Repererint, periimus. Supponite ergo humeros, Ociter, et cadaver hoc in arboris caveam inserte. LAS. Iam ante et alterum subest. BREN. Atqui ego Illam commode duorum capacem esse, iuratus scio. LAS. Agite proinde; et pedes superne immergite. Ego Furculam subiicio. BREN. Altius paullo. Etiamnum Paullulum. LAS. Etiamnum? MUT. Pauxillum. LAS. Ulterius nequeo. BREN. Pauxillulum. Quid, Malum, est istuc? vix dimidius corporis truncus Absconditur. LAS. Dixin' iam tibi? Alterum iam intus Cadaver esse? BREN. Dixin' ego item tibi; duorum Haud parce capacem esse? triduum est, cum ego ipse Hic intus, una cum cadavere delitui: et laxe tamen Habui. LAS. Subiicite tergum aliquis mihi; ut inde Ex alto despiciam, quid nos moretur? BREN. Nempe. Ut in ipsa illa mora nos opprimant ii, quos dixi. LAS. Proculne absunt? BREN. Proxime. FAN. Sine Ergo, dum otisum fuerit et tutum. LAS. Atque, ecce Tibi? ut sese motat? plane minatur malum; aut manes In vindictam ruunt. MUT. Quis cornu canit? audistis? BREN. Isti ipsi sunt, qui subsequuntur. Ocissime Recedamus; quicquid hoc funere fiat. SCENA VIII. FUSCULUS Puer. IACOBUS FUSC. VIx evasi. Superi! quam prope Stygem abfui? Vitam et caput et salutem iam omnem Desperaveram! adeo vicinus Orco fui. Nunquam Antehac scieram, qua parte cor lateret; hodie demum Rescii, id sub laeva mamilla esse. Hui! quam scite Sussultabat mihi? Mimulum ego aliquem circumferre Mihi videbar; qui intra me artem desultoriam Factitaret. Adhuc salit; sed modestius paullo. Quid Hero meo interim est factum? nam in hoc metu Diversi abiimus, qua cuique promptum fuit. Semper Enim suo quisque capiti consultum malumus, cum in Pari periculo laboramus. IAC. Fuscule. Fus. Quis me? IAC. Puer. Fus. Vox heri haec est. IAC. Accede et Iuva. Fus. Ubi est herus? IAC. In arbore. Fus. Superi! Quod monstrum? IAC. Accede. Fus. Perii. Manes Inferi minantur. Orcus in arbore est. IAC. Herus est. Fus. Orcus an herus sit, haud moror: fugio. IAC. Mane, inquam. Fus. Fugio, inquam; cum mortuis Fabulari nondum assuevi. IAC. Tandem emersi. Ubi Sum? o lucem amicam mihi! o solem bonum! Redeo E sepulchro; imo ex Orco: in diem; imo in vitam. Quantulum aberat, ut extreme interirem? et tot Mortibus quidem? Iam sabulo obruebar. Iam damnatus Ferro occumberes iam rogo iussus conflagrare: toties Disperii; quoties mihi, ne perirem, metui. Atque ecce Etiam, in quale incautus hospitium descendi? Nempe Dum latrones fugio, ad ipsos latronum lares diverto. Horror est meminisse. Quid si ibi sternutare, aut Tussire, me casus aliquis subegisset, quam facili Crepitu vespillones meos aut carnifices vocassem? Hem vero! etiamnum retinui aurum meum! o quanto Vilius iam eras tu mihi, quam olim! nunquam tui Aeque, ac modo immemor vixi. Et sane memini; cum Olim audii; mortem eximere homini avaro memoriam Auri. Id ego Fabulam non plus anilem credidi: hodie Demum experior, id non esse tam fabulosum, quam Rebar. Periculum mortis, opum omnem amorem Excussit. Mors ipsa quid faceret? Quid expallescis hic Adeo tu meum aurum? habe animum bonum. Non Proinde abiicio te. Periculum evasimus. Etiamnum Places. Ceterum, ut ne qua displicere iterum possis. Periculum simile cavebo. Nunc, etsi iacturam equi Feci, auri vitaeque spolio contentus in urbem regredior, Ad meos. Institueram quidem pecuniam fenebrem Locare; sed magnae instat usurae erit, vitam servasse. Solvam hic interea dum ambulo, statas Deiparenti Preces: quas iam olim quotidie consuesco. Hanc unam (Quicquid me fiat) consuetudinem non muto. Vale Arbor; paene facta sepulchrum mihi. Iterato non Divertam. SCENA IX. LASCUS. BRENNUS. FANNIO. STEROPES. CONISCUS. LASC. NOndumne transiere? Salva res: mera hic mihi Solitudo. Commilitones, adeste; in tuto Sumus. CON. Abiere iam omnes? STER. Nemo Comparet. BREN. Paenissime oppressi in facinore Eramus. CON. Opportune tantisper recessimus. LAS. Nunc funus iuvat e via amoliri, ut inde tuto reliquias Praedae persequamur. STER. Vestram fidem! iacet Humi cadaver. LAS. Contumax mihi hic tumulus est. Qui toties hoc funus aspernetur. Subdite humeros Tandem mihi, ut, quid intus tumultuetur, pernoscam. BREN. Nos duo subiuges tibi scalae erimus. FAN. Ego In horum tergo cernuum tibi pulvinum substernam. Inscende gibbum. LAS. Nihil video impedimenti. Computruit humi cadaver. Nullae sunt loci angustiae: Capit alterum adhuc hospitem, liberale stabulum. CON. Tentemus denuo. LAS. Nihil erit negotii. Attollite rursum. FAN. Suppone tu furculae tuae Tibicinem. LAS. Agite iam porro: iniicite. BREN. Hem! quam nullo labore indiguit? credam hodie Veneficio excantatam hanc arborem fuisse, prae quam Nunc est morigera. LAS. Defuncti iam ista molestia, Coeptum consilium in Usurario persequendo absolvite Quicquid morae facimus, lucri amittimus. SCENA X. ATRIENSIS. OECONOMUS. SCRIBA. DANISTA. MORELLUS. ATR. SI salus ipsa nunc adsit, et omnem mihi operam Suam promittat, servare me tamen, quin Perierim, non potest. Inferi inferaeque te perdant. Sagario; qui ita nos tua mendaciloqua lingua! OEC Quid agis tandem Atriensis? Pultat, clamat, insanit Senex. Nunquamne aperies? ATR. Aperiam ego, dum Isti inter pocula adhuc helluantur? ego aperiam? Quomodo enim aperiam? iube tu prius supellectilem Omnem potatoriam e triclinio asportare. OEC. Fiet Mature. Iam mappas colligunt. ATR. Prius etiam, Ut Morelli compotores emigrent, vide. OECON. Iam Adeo dilapsi per Pseudothyton excedunt. ATR. Tum Deinde, ut familia omnis, ne qua titubet lingua. Ne Gradu vacillet. Ne ructu se ullo prodat. OEC. Perditi Sumus, nisi tandem tu patremfamilias intromittis. ATR. Hui! mille etiamnum alia monenda. Sed Tempore excludor. Tandem vos aliquando! properate. Ne qua haec arma conspiciat senex. SCRIB. Diaboli Omnes, importunum hunc senem! DAN. Coepta Omnia nostra tam intempestivo tuo adventu. Inseri Te, illepidum caput! MOR. Atriensis, audin' ut pater Ad ianuam tumultuetur? ATR. Pridem audio. MOR. Tandem intromitte. ATR. Eo. Sed quid dicam? quid Fingam? MOR. Utere ingenio. Nempe Sagario hanc Mihi Tragoediam concinnavit. Eum ego scelus, quin Pessime ulciscar, non sinam. Patrem iurabat mihi Porro plus totum triduum abfore; persuasit; credidi; Velut in summo otio cum sodalibus coii; secure laetus: Cum ecce tibi! in mediis coeptis hodie adest pater; Ad ianuam posticam instat. Turbat ipsa hilaria nostra. Vix tantum impetratum est temporis, ut semipotulentos A me prius dimitterem; quam intromitteretur. Hanc Ego servitutem patri meo servio: miseram, et gravem. Nusquam laeto esse mihi, nusquam tuto, nusquam Libero licet. Sed haec olim. Iam mihi Sagario, ut Primum videro, imposturae huius poenas dabit. ACTUS II. SCENA I. USURA. AVARITIA. TEMULENTIA. CRAPULA. LICENTIA. USUR. ITe in furcam; ite in malam rem: Abite. Quid restitatis? TEM. Breve Imperium istuc fuit. CRAP. Quis te Ab exilio vetula, huc reduxit? USUR. Idem qui te in exilium agit. CRAP. Nimis tu Quam cito reverteris. AV. Scibam equidem brevi ita Eventurum. Vetus hic nobis hospitium est. USUR. Nunquam eramus meritae, ut pelleremur. Vestra Iniuria nos exturbavit. LIC. Et vestra nos. USUR. Paria Facimus: sed vos praeistis exemplum. TEM. Hui, quam Deforme silicernium! ne, si roges quidem, ego tecum Hic remaneam. AVAR. Frustra es, hyaena: nunquam id Rogabo. LIC. Venite comites meae; ab uno dum Excludimur, ad mille alia invitamur. Ubique omnes Nepotantur. CRAP. Solae Canidiae hae duae rugosae. Abstemiam vitam laudant. AVAR. Diem vix unum Abfui, soror, et ecce quanta strages quam subito est Facta? USUR. Ego sarciam damnum brevi, dummodo Restitutae in locum simus. AV. Belluae istae tres, sicubi Unum mensem imperitent, exilium e quovis regne Faciant! ita vastant, vorantque omnia. Ita siccant, Sorbent, liguriunt cuncta. Non assuevit his moribus Nostra senectus. Parcere, radere, corradere didicimus. Et eo gratae Patri huic familias sumus. Sequere me huc Intro, Soror. SCENA. II. ATRIENSIS. IACOBUS. OECONOMUS. ATR. NIsi res est, here, quam loquor, fidem apud Te posthac nullam merear ullam. IAC. Posthac nullam? Iam antehac bone vir nullam tibi Habui. Compendio sum usus. ATR. Vin' etiam Iuratus dicam? IAC. Quid? mendacium? iniurato Credam. Non ego te deprehendi? ATR. Qua in re? IAC. In mendacio. Vin' clarius id tibi dicam? ATR. ita mos est Tuus. Obruis insontem. IAC. Ego te insontem? iam In cunis id factum oportuit. Nam inde te insontem Nunquam vidi; nunquam credidi. ATR. At fui tamen. IAC. Etiamne oggannis. mendax? ATR. Argue si Potes; convince. IAC. Quid? stolidissime; ego te Convincam? Age, dic ergo: ecquid pallescis? ATR. Equidem non pallesco. Bene conscius animus Semper sibi constat. IAC. Quid in recludendis foribus Ita diu es cunctatus? ATR. Ego? IAC. Tu, inquam. ATR. Quia non audieram pultantem. IAC. At omnis Haec vicinia longe lateque audiit. ATR. De gente Fortassis leporum est; prae me utique aurita. IAC. Ubi eras ergo? ATR. Obdormieram. IAC. Interdiu? ATR. Ecquid est adeo piaculi si servulo Tandem obrepat somnus? ut verum dicam, prae Quovis iumento miseri sumus; si. IAC. Os hominis! Non ego te intus discursantem? non ego te Mussitantem interea audivi? ATR. Mos est hic meus Iam a puero, ut dormiens plerumque deambulem. Morbum esse hunc aiunt multis aliis mecum Communem. Et sane haud scio satis, an etiamdum Dormiens hic tecum fabuler! IAC. Ego te, ut Exciteris, fuste iam admonebo; rum tu, puto, iam Scies. Cedo porro; si neminem huc intro admisisti, Si filii mei compotores nullos invitasti; quorsum illae In triclinio tot sellae, per ordinem collocatae? Hic Aqua haeret planissime. Nihil est in promptu. Cur Obmutescis? ATR. Pro quo innocentia loquitur, is Etiam tacens defendi potest. IAC. De sellis inquam Triclinii, bone vir, quid ais? ATR. Triclinio tu me, An ostio praefecisti? ego ad ianuam curavi. Functus Sum munere meo. Vetuisti, ne cetera curiosus essem. Parui. Quid modo est, quod incuses? IAC. Exercitata Ad fraudes lingua est. Tamen exsculpam hodie Verum, si vivo. Iube sis, puer, OEconomum huc Ad me. ATR. Veniat, dicat. Quamquam enim simultas Inter nos est, et ille me dudum assidue premit, tamen Veniat, dicat; siquid potest. IAC. Ceterum, tu Interea si quid nutu illum, aut oculi nictu admonueris. Aut verbulo interpellaris; profecto scies continuo, Quanti sit, herum ludificasse. ATR. Vultum tu modo Et oculos, et linguam obligasti; restat porro, ut Spiritum quoque omnem mihi intercludas. OECON. Est, quod imperes here? IAC. Unum istud: Ut verum mihi edicas. OEC. Tam facile istud est Mihi, quam vini meri cirneam siccare. IAC. Fassus Modo est mihi omnia Atriensis. OEC. Quae illa Omnia? IAC. Quae me absente factitastis hodie. OEC. Bona fide, omnia? IAC. Bona. OEC. Tandem Aliquando. Metuebam enim profecto, ne, ut olim Mendax fuit, ita hodieque esset, et tibi rem omnem Non liquido, prout gesta erat, commemoraret. IAC. Ceterum, unum istud ait haud observate Meminisse se; quot eorum fuerint? OEC. Quorum Eorum? IAC. sumpotw=n, si graece nosti. OEC. Ut si Latine diceres Compotorum? quando? quare? Quomodo? ubi? IAC. Qui intus cum filio Accubuerunt. OEC. Hic intus? IAC. Intus, inquam. OECON. Ut si diceres in triclinio? IAC. Ut si dicerem Ita. OEC. Tune hoc illi trifurcifer? tu ausus Nequissime, hoc comminisci? ATR. U. u. u. OEC. Hem Scelus hominis? ne verum eloquatur, ut nequiter Mutum se fingit? Fare, inquam; quid de Comissatione huic dixisti? ATR. u. u. u. IAC. Dicunt, sellae vestrae; tanto numero intus Relictae. OEC. Eho, tu a sellis tantum illis argumenta Ducis? salva res est. Nana ex isto mendaciloquo Accepisse te credebam. De sellis autem res ita se Habent. Hodie ut peregre te profectum vidi, egomet Continuo mecum: Hem! utere tempore; et redusi Hero industriam tuam ut approbes, vide. Qui si Repente aut hospites aliquando excipere; aut filio Facere nuptias decreverit; tu item ut omnia parata Habeas, vide. Ita abii gnavus; et vasa ordine omnia Recensui; sellas itidem istas in sigmate per triclinium Disposui; casque an recta insisterent; an inconcinne Vacillarent; sartae item, et tersae an etiamnum essent. Inspexi. Hoc studium meum fuit. Et inde tu tibi Ansam hanc suspicandi ceperas? ridiculum! sed ne ultra Dissimulem, here; quod pridem ex aliis audii, iam Egomet sentio: nimio tu plus suspiciosus es mihi. Nemini fidis. IAC. Aetas me mea, et haec, quam Vides, senectus, docuit, in magna familia vix caveri Satis posse, etiam si plus satis caveatur. OEC. Toties Vero cum fidem familia iam probaris, non tandem Tu fides? IAC. Nunquam. OEC. Ergo miseri apud te Sumus. IAC. Imo suspecti etiam. Nidor enim hic Culinae, unde exsistit? unde loca haec omnia redolent Vinum? OECON. Equidem hic nihil. Tun' aliquid Peregrini, Atriensis? ATR. U. u. u. OEC. Iam Tamen subolere nonnihil incipit. Ab asso, ut mihi Videtur, aut a sartagine. Scio: per contigui parietis Fenestras, e caupona hac advolat. IAC. Et vini hic Odor? OECON. Nullum ego, here. An tu ullum. Atriensis? ATR. U. u. u. OEC. Nisi fortassis id est. Here; quod hodie vini dolium, cum perpluere Incepisset, relictum est? IAC. Utique perpluere Coepit; magno meo damno. OEC. Pauxillum adeo Fuit; here, nam confestim, ut sensi; vietorem accivi, Qui dolii commissuram ferruminaret. IAC. Oculos, Aures, nares, et omnes denique sensus meos Ferruminatis mihi, vos tales architecti. Credam ego Has hodie fabulas vestras; etsi cetera non valde Sum credulus. OEC. Experimur. ATR. Quid iam est? Quid habes here, quo me convincas? auscultavi, Silui, tacui: mutum adeo assimulavi. Cedo iam, quid Expiscatus es de me mali? IAC. Hamum meum vos Callidi pisces agnoscitis; non allubescit vobis ad Quamlibet escam. Ceterum aperte dico; sicubi. Comperero fallaciam vos aliquam architectari; Certo certius esto: fatis innui. Nihil interim argenti A foenore venit? OECON. Pauxillulum puto, ad Danistam. IAC. Eo quaesitum. OECON. Stolide tu Homuncio, dixistin' aliquid seni de hodierno? ATR. Ego aliquid seni? non si fidiculis ex me Exarasset. OECON. Quid igitur omnia tam apposite ad Rem ille? ATR. Tam nasutus est nempe. Ecquis Autem vestras tum absurdas stultitias non odoretur? Sellas in triclinio; ignem in foco; vinum ubique In cantharo reliquistis. OECON. Non potuit aliud, Tam improviso. SCENA III. SAGARIO. MORELLUS. HIRUDO. SAG. SI unquam innocens ego, et candidus fui, Morelle, dispeream, unice hic fui. MOR. Ego Tibi, scelus, ut credam? HIR. Recte tu hoc, Morelle. Nam prodere nos ille, et imo perdere cupiebat. Sciens, volens, lubens decepit. SAG. Fateor; decepi. Sed non, pro eo, ac iste famelicus mentitur; sciens, Volens, lubens. MOR. Satis est mihi iam fidei tuae. SAG. Quaeso te, Morelle, sine dum narrem. HIR. Ne Tu sine; nisi deceptum denuo te cupis. Iam Assuevit dolis. SAG. Ut omnes te inferi! sceleste. Ex ingenio tuo, perfidos quosque alios putas. MOR. Dum ne vocassem alios? de me haud magnopere Laborassem. HIR. Ita est. Vocatos se illi iam putant Fuisse, ut cum contumelia impoti, incenatique abs te Eiicerentur. SAG. Pater fefellit, Morelle. MOR. Scio, Pater; sed te administro. SAG. Deiero in caput meum, Here, si istud. MOR. Quid tu me herum? herum si me Agnosceres, nunquam istis tuis tot imposturis Circumventum velles. SAG. Nullis, here, volui; Nullis volam. HIR. Voluit, vult: et ni tempestive Tibi caves, posthac item volet. MOR. Esto autem Hoc ludibrium; acciderit fortuito, ut tu quidem ais: De auro, quid excusas? Hir. Hic tu purulento ulceri Manum admoves. Preme. Saniosum est oppido. MOR. Non tu autem promisisti? SAG. Promisi. MOR. Non audiente tu isto, securum me esse iusseras? SAG. Iusseram. MOR. Et modo autem, quid? SAG. Nihil; fateor. Quippe obstitit pater; qui Nondum sui oppugnandi copiam fecit. Simul enim Ut praedonum exercitum vidit, quem immiseram, Callide receptui cecinit, et per devia elapsus, praedonum Vim, et tuam meamque spem elusit. HIR. Morelle, Sic censeo. Veniam dari huic posse. MOR. Veniam isti? HIR. Sub his quidem conditionibus. Si damnum in Convivio praestare; si alterum tantundem auri Conquirere; si operam ei rei locare, quantam Maximam potest, fide optima promittat. MOR. Promittat. Quid promittat, qui toties fefellit? HIR. Promitte, tu inepte. SAG. Here, promitto. MOR. Satis est huius tuae tam bellae promissionis. HIR. Tamen, si aurum! Mor. Nugae, aurum. Mendacium promittit: huius habet marsupium. Calleo maius. SAG. Here, scis ipse, quam saepe Antehac pecuniam tibi compararim. Semel si sequius Cessit, non proinde aut ego infidus tibi credendus; Aut omnis porro fortuna est desperanda. HIR. Sapienter. Accipe conditionem tu: tu promitte. SAG. Ni faxo, here, tum tu me, ut Apollo Marsyam. MOR. Tum ego, ni faxis, haud dubie ita faxo. HIR. Ego testis. Nunc has conditiones me oportet In tabulas referre. SAG. Abscedite modos date Spatium cogitandi; opus est solitudine. SCENA IV. SAGARIO. STELLIO, Caecus. SAG. HUc reciderunt res omnes et spes tuae, Sagario. Ut aut furto iam opus sit, aut laqueo. Quid Faciam? quo in his angustiis me vertam? Inexorabilis Minor herus est; maior, inexpugnabilis. Argenti iuxta Uterque avidus; hic ut accumulet; ille ut dilapidet. Alteruter, si de studio suo paullum remitteret, salvus Essem: Nunc quam cupiens auri acquirendi est iuvenis; Tam appetens retinendi est senex. Utrique tamen Morigerandum est. Quid incipiam? an hoc fortassis Placet, ut tentem? nihil est. Continuo advertet. Quid si hoc consilium capessam? frustra hic item sum. Tanquam ille Draco Hesperius non itidem pervigilet? Nunquam connivet, ne quod olim ex aureis pomis Amittat. At vero si istud iter ingrediar? aliqua ratio Fallendi subest. Planissime. Nihil obstat. Inii rationem. Opportune. Nisi fortassis id unum impedit, quod Nunc subit meminisse! certe autem impedit. Nihil Ago, nihil proficio. Et tamen debeo. Nunquam Aeque stupidum me reperi, ac modo. STEL. Saepe hac Commeavi; nota satis est via. SAG. Caecus est; quem Saepe hac video commeare. STEL. Decem abhinc sunt Anni, cum videre desii. Redeo iam subinde ex intervallo Ad silvulam hanc suburbanam; sine comite, sine Duce: solo scipione viam praetentare, et sicubi scrobes Sint, explorare contentus. SAG. Operam pauxillam Navabo huic senecioni; notus est iam olim mihi. Salve Stellio. STEL. Vox Sagarionis est. SAG. Non Erras. Sagario est. STEL. Salve Sagario. Quid tu hoc Temporis, tam solus? SAG. Meditor STEL. Dum, ne Quid mali! SAG. Mala multa mihi abunde, etiam Non meditata, occurrunt: bona, Stellio, ne meditata Quidem. STEL. Ne tu istud Sagario; nam homo, Qui videt, bona iam abunde multa possidet. Sine me Magis, ut conquerar; qui caecus, noctem inter diemque Nunquam discerno. SAG. Miseret me huius aerumnae, Stellio: ea propter adsum, ut aliquid opis afferam. STEL. Quomodo? quam mihi opem? SAG. Paullillam, Stellio. Ducem ego me viae praestabo. STEL. Superi Te ament, mi Sagario; unus tu hominum es, quem Miserescat mei! SAG. Mihi aequum ita est, erga Miseros misericordem esse. STEL. Ceterum, parce Nunc tibi tute: nam solus, utcumque ambulo; dum scipione Hoc nitar. SAG. Melius ambulabis, me duce. STEL. Olim, Sagario; ubi magis ope hac indigebo, Admittam. Nunc solus malo. SAG. Ut lubitum est. STEL. Nam lente quod vides, incedo. Tum deinde Nulla mihi est huius itineris necessitas. Otium, Taediumque ut levem, id solum specto. SAG. Non Intercedo; quando ita vis. Bene ambula. Ego ad Herum curriculo revertor, STEL. Recte id facis Sagario. Nam herile imperium unice est pensi Habendum. Vale. SAG. Vale Stellio. Ego praesentio Aliquid moliri senem in silvula velle. Praevertam illum, Via compendiaria, ut arbitrer, es occulto, quas res Agat. STEL. Aegre illum a me tandem abegi. Odoratur praedam venaticus iste. Nempe ad ingenium heri sui factus. Servit apud Usurarium hunc, quam Copiosum et divitem, tam avarum et parcum. In quaestu est tota familia; rodere, radere, cupere, Poscere, carpere, unum omnium studium est. Non Egeo horum ope in recula mea perdenda. Et hem! Ut pertinaciter se mihi adiungere, et comitari institit? Magno staret haec via mihi, si conscios consilii mei. Hos Verres sinerem. At, heus, etiamnum! Sagario; Sagario. Discessit; bene habet: id solum volebam, ut Scirem, an serio abisset. Nunc libere, quod agere Institui, pergam. Corrasi reculam per hos annos, Trecentum philippeum; parsimonia et frugalitate Diuturna. Hos ego seponere sento extremo; et ultimae Paupertati volo. Domi autem intuta omnia. Obsidentur serae arcaeque undique plurimis Harpyis; Quas illae, cum opportunum est, aduncis unguibus Effringunt audacter, et momento compilant. Tutiorem idcirco locum designavi; in silvulae huius Recessu. Nota illic omnia mihi, et ab istis Averruncis Tuta. Quis enim id loci argentum quaereret? ego Istud meum inibi defodiam. Atque inde, per aliud Viae compendium, in urbem me recipiam. Ne toties Hac ire si quis videat, id ipsum illi suspicionis Argumentum fiat. In hac vicinia est locus. Prope Iam absum. Hic tumulum effodiam. O arcanum Meum! Habe tibi omnem hanc vitam meam: Philippicos trecentos. Vide, quantum uni tibi fidam? Scio iam, non prodes hostibus hanc arcem meam; Tu autem quiesce tuto, salus mea. Si quis te alius Appellarit, tace; si evocarit, mane. Mihi uni Responsa: mihi uni ausculta. Dormi hic, inquam; Neque ab ullo gallo gallinacio adunco, sed a me Solo excitari te sine. Satis est. Complanata iam Humus, nulli suspecta erit. Nunc aufero me, ut dixi: Et hac praeter silvulam gradiens, domum revertor. SCENA V. SAGARIO. FUSCULUS. PAene erat, ut istud negligerem; ita me locutuleius Quidam in via obtundebat. Tamen deprendi Etiamnum senen. Ut anxie humum illam aequavit? Quoties in genu alterum subsidit? quoties pedem Impressit? iuvat locum examinare. Accedo. Humus Recens egesta; et denuo ingesta; quid nisi sepulchrum Est? Planissime. Quid autem sepeliisset vetulus! Dentem fortasse putridum: ut eius vicem dens Aureus recrescat. Sane ego natalem illius dentis Cuperem nosse; venirem in tempore, eique obstetrix Essem; ne nemo tam nobilem partum tolleret, aut Sibi adoptarer! Sed serio; subigit curiositas, ut locum Explorem. Refodiam, quicquid est; non hebetabo Hos ungues, si etiam terrae aliquantillulum exsculpsero. Agite alacres, et hunc agrum arvum sulcate mihi. Molle solum est. Quid si non dudum impluit? nihil Dum paret. Nihil etiamdum. Enim vero iam hoc Non est nihil; scortea crumena est. Hui quam gravis? Hanc ipsissimam defodit senex. Quid autem ita Praegnans? nam uterum utique fert, quae sic turget. Ede tuum infantem, bona mater. Sine, nascatur Filiolus tibi. Nihil metue; ego illum adoptabo. Superi! o caelites bonos! o propitiam lucem! Argentum est. Quicquid in hydropica hac matre Latet. id omne argentum est. Quis me uno omnium Hominum est hodie beatior? servavi filium herilem. Servavi caput meum. Argentum habeo; habeo omnia. Hinc toties caecum silicernium, ad hane silvulam Commeabat? hinc ita solus, omnem ab sese comitem Ablegabat. Et, hem! quam sollerter ille tergiversari Mecum? quam eleganter a me divertere? astutum Caput. Sed astutiores has manus. Et sane res nimis Indigna sit, talem matrem, cum tali infantulo hic Consilvescere. Habete animum bonum. Nunquam ita Posthac abiiciemini. Fas. Quaero Sagarionem, Sagario? SAG. Quis tu, qui meum nomen nescias? Fus. Vocat illico minor herus. SAG. Quem? Sagarionem? Fus. Grave negotium est. SAG. Hac tu Illecebra puer, me non captas. Etiam a levibus Negotiis refugio; ad gravia, ne erres, non accurro. Fus. Iubet herus. SAG. Quis enim herus mihi? Fus. Sceleste; saxo ego, memineris quis herus sit Tuus? sine, hoc renuntiem modo. SAG. Ceterum, tu Abi puer, et herum tuum (meum enim nullum Agnosco, qui ipsemet impero) iube ultro occurrere Mihi. Fus. Faciet, ne dubita; et cum fuste quidem. SAG. Die, inquam, si propitium sibi me velit. ut Supplicet mihi. Fus. Dicam, ne metue. SAG. Nequiorem puerum, hoc uno, nullum vidi. Seret iam illico mille lites; et ni praevenio, herum Mirifice turbabit. Nam mendaciorum ferax est indoles; Numquam despuit, quin triginta mendaciorum foetum Proiiciat, quae illi cum saliva ebulliunt. Verum ego, Utcumque reus agar, in hac crumena patronum Habebo. SCENA VI. PTOCHUS. IACOBUS. CONSUS. MARNA. Captivi. LENTULUS. METELLUS. Studiosi litterarum. FAMULI. PTOCH. CRucior modo hoc unum, quod carbonem Nusquam ullum video, quo parietem Hunc hodie inscribam. Nam quid ego non narrem? Vidi Aethiopem repente album hic intus: et ex corvo Fieri cygnum! res digna Annalibus. aut Calendario Saltem. Sine, videam quotae sint hodie Calendae? Nusquam paret hic dies in fastis meis. Nusquam Usquam invenitur. At liquido mihi stupor sum: ideo Enim dies hic mirus est, quod inter Calendaria non Reperitur. Adscribam igitur ege illum primus; Annumque aliquet horis augebo. Nam felix Mendicantibus hic dies est. Capite documentum ex Me. Ubi nusquam ullus triobolum emulsit pauper, Ibi ego stipem hodie oppido liberalem sum nactus. Non capio me ipse. Ingredior forte aedes hasce Usurarias; non spe accipiendi, sed petendi necessitate Coactus. Video senem inambulantem. Et, quod in Avaro vix speres, Mariani Rosarii globulos manu; Ore preces versantem. Hic egomet mihi; sume Animum Ptoche, et roga. Sumpsi animum, accessi, Rogavi. Insperato. Quis credat? duos hosce numos Aureos accepi. Vix etiamdum credo mihi; at enim Profecto sunt. Non decipior. Etiamnum video. Recedo nunc alter Croesus: et in ponte, si quos Inquilinos, reperero, ut eadem fortuna utantur, Hortabor; dum calet haec divitis huius liberalitas. Nam quavis aura affletur, continuo tepescet. IAC. Iamne recessit? quo abiit? heus, homo! iam Effugit. Stolidam vecordiam meam! non oportuit Prius inspicere, quam darem? non prius versare manu? Nunc, dum, nescio quid, ignavior sum, indo Manum in sinum; educo, et ratus ternarios esse Duos, pauperi proiicio. Decennio toto nunquam Liberalior. Paulo post anxius animadverto duos Aureos fuisse. Repetendi sunt mihi: ignarus dedi. Famuli. ATR. Quid est rei? OEC. Quid, here, nos Iubes? IAC. Pereundum est mihi, ita omnia in Perniciem meam coniurant. ATR. OEC. Iuvabimus. Indica. IAC. Non indiget pernicies, ut se adiuvetis. ATR. OEC. Te adiuvabimus. OEC. Modo ego quid Velis, sciam. IAC. Mendicumne hunc vidistis, qui Modo mecum? OECON. Illum, tu ais, cui modo tu Stipem? IAC. Paenitet; non dedi. ATR. At nos, Dedisse te, rebamur. IAC. Dedi quidem; sed quod Non oportuit. Ite curriculo, atque illum ad me Reducite. OECON. Qua abiit ille? IAC. Vix dum: at Nescio qua via. Diversi illum hac et illac insequimini. Non condormiscam hodie, nisi amissa recepero. OECON. Imus. Hac ego. Tu illac. Vos, qua cuique Proximum est. IAC. Nunquam assuevi, ut liberalis Essem; Ideo tam male cessit mihi, cum hodie Incepi. Pergam porro id agere, quod iam olim didici, Nam nova haec, a sene praesertim, non facile Discuntur. CON. Iste utique est senex, Marna, quem Ptochus laudavit nobis. MAR. Ita opinor, Conse; Nam Rosario suas preces numerat. Non accedimus? IAC, Quisquis in posterum mendicus venerit! Veniat. Non inveniet talem. CON. En! ut paenitet illum Avaritiae suae? Omnia mendicis promittit. IAC. Sentiet profecto, quanti referat. MAR. Audin'? Accedimus. CON. Miserare miseros; quibus haec, ut Vides, vincula iniecit hostis. MAR. Longo carcere Inclusos, et mala ultima passos, miserare. IAC. Nisi Miseri porro esse, et manere vultis, tempestive abite. CONS. Prius aliquam stipem; aere censi ab hoste sumus; Aere liberandi. MAR. Exsolve miseros vinculis; IAC. Addam. cogitis. Abite. CONS. Per Numinis amorem. IAC. Dixi. abite. MAR. Per amorem Virginis. IAC. Propemodum expugnat. Tamen obstinavi. Abscedite. CONS. Qui aliis fuisti, etiam nobis esse Beneficus perge. IAC. Paenitet semel fuisse. Pergerem Esse; vobiscum brevi mendicarem. CONS. Decepti Sumus, Marna; MAR. Et tamen precis Marianae Coronam gestat? CONS. Inter preces si tam impius est, Qualis in usura exigenda erit? IAC. Nondum Reducitur mendicus. Heu, quam improvide praeceps Fui, cum dedi? quid cogitavi? ubi mens, aut ratio Fuit? biduo vix toto tantum lucri faciet in usuris Familia, quantum ego, in una hac stipe, damni. Ni recipio; ieiunium indicam familiae; et egomet Abstemius octiduum vivam, ut iactura sarciatur. OECON. Non reperio, here; quam late prospectus Patet, nusquam se ullus ostendit. IAC. Occidis. OECON. Inde duos video prodire. IAC. Neuter Horum est. Nimis crucior. Dummodo alterutrum. LENT. Litteris operam honestis uterque dedimus; Sed fortuna haud satis aequa, ad hanc inopiam Redacti, stipem rogamus. IAC. Plus mendicorum est Hodie, quam in vere scarabaeorum. MET. Dives Unus alere multos mendicos potest. IAC. Quam Artem didicistis, eadem vos alite. LENT. Olim id fiet; Nunc in itinere dum sumus, fieri istuc non potest. IAC. Sequere me intro, tu: sed solus. MET. Non Ingrederis, Lentule? ingredere; iussit. LENT. Famulum Iussit. MET. Etiam te, puto; subi. LENT. Ergo hic Pro foribus intereadum praestolare; ego intio sequar. MET. Memoravit quidam hnnc olim avarissimum, Repente mutasse; et hodie profuse liberalem esse. Superi faxint! uterque egemus. Quid est? equis ita Tumultuatur? LENT. Oh, oh. Paenissime decideram. MET. Unde? LENT. De scalis. MET. Ita sunt Praecipites illae! LENT. Existimo. Nam ita mihi sunt Visae. Vae capiti meo. Quam male arietavi? MET. Multumne, et liberaliter est datum? LENT. Abunde. Sed mihi soli. MET. Non partiemur? LENT. Inepte: tantundem potes, etiam tu solus Ferre. Ingredere tute: ut sua singulis seorsim dentur. MET. Nusquamne periculum est? LENT. Nullum; nisi In scalis. MET. Cavebo. LENT. Bene ambula. Nam Ego, hui, quam misere sum acceptus? simul ut me Beneficus ille senex, quem memorabant, in aedium Diaeta conspexit, excanduit impotenter; meque laute Prius depalmatum, praecipitem per scalas egit. Mensem unum haec mihi tubera infesta erunt Ubique Omnia dolent ex casu. Hac stipe donatus ego, Saturum me fateor. Nunc itidem suam Metellus Feret. MET. Oh, oh, oh. Vestram fidem. LENT. Obruitur stipe, tam larga est. MET. Miserum me! Ubi est caput meum? ubi humeri? ubi coxendices? Ubi lumbi? LENT. Omnesne hos sinus tua tibi stips Implevit? bene habes. Ecquid autem praecipites sunt Scalae? MET. Illum inferi fulminent, scelestum caput. LENT. Non satis tu illas cavisti; ut decreveras. MET. Deiecit me a summo ad imum. LENT. Habe Bonam mentem. Idem ego spatium prior emensus Sum. At iam partiti ex aequo lucellum hoc, de cetero Alter alteri non invideamus. MET. Latronum haec Lustra, non hominum videntur tecta. Male pereant Et domus et Dominus. OEC. Impudentes! etiam Subire; etiam intimas in aedes penetrare, hi rogatores Audent? profecto tandem ita illos multabit herus, Ut redire post non lubeat, PTOCH. Non redeo. ATR. Coeris. PTOCH. Vim in publico affertis. Iniuria est. ATR. Redde aurum. PTOCH. Nullum debeo. OEC. Mendiculum reducunt. ATR. Non tu, sceleste, Aurum? PTOCH. Illud quod herus? quod mihi ultro? Quod libens donavit? OEC. Redhibe, inquam, homo; Aut. PTOCH, Oh, oh, oh. Sinite me quaeso. Nihil Abstuli. OECON. Eho. non tu hinc aurum? PTOCH. Aurum quidem, sed pauperi donatum. OECON. Pauperes habere aurum non decet. Afferte vim; Eripite. PTOCH. Cives; ferte misero opem. ATR. Iam Recepi. Non debebantur hi tibi. Plumbeos nummulos Tu quaere: aurum posthac omitte. PTOCH. Miseremini. ATR. Abi ocius, infelix; PTOCH. Per vestram Iniuriam infelix. Cetera iam felix eram. ACTUS III. SCENA I. ANGELUS TUTELARIS IACOBI, ANGELI alii cum Choro. Beata Virgo. TUT. IACOBUM hunc senem, quem Usurarium iam vulgo appellant, fidei Meae commissum; ah, miserum Clientem! ah paenissime perditum Alumnum! quoties illum ego? ah quoties? omnia frustra. Perseverat. Nihil restat, quod incipiam porto. ANG. I. Ne ita tu intempestive despera. Nondum Omnia egisti. TUT. Paene omnia, Socii. Quid restat? ANG. I. Ut Virgini, Reginae, Imperatrici nostrae Supplicemus. TUT. Vix audeo. Nam primulum, Mendico inopi, per eius Virginis amorem supplicanti, Stipem negavit. ANG Grave id quidem facinus Alumni! sed quid agas? an graviores iniurias non Condonavit aliis illa? OMN. Saepissime. ANG. An Misericors non est illa? OMN. Mater misericordiae. ANG. I. An potens apud filium non est? OMN. Virgo Potens. ANG. I. An eadem non clemens? OMN. Virgo Clemens. ANG. I. An denique non pia? OMN. Clemens Et pia, et dulcis Virgo MARIA. TUT. Excitatis omnino Me, ut demum audeam. Et sane memini, non deesse Mihi colorem, quo postulata mea exponam. Preces Ille, tametsi perditus, preces, inquam, statas quotidie Numerat magnae Parenti. ANG. I. Nunquam illas Virgo sinet frustra esse. Caussam impetrasti; tantum Ora. TUT. Iungamus operas; et una omnes pro Cliente meo supplices fiamus. OMN. Ea voluptas Nostra est: praei. CHOR. Respice Superum Regina potens. Respice nostrum Diva Clientem; Qui licet auro deditus uni, Licet indignis inhians lucris Gaudeat obolo vendere caelum, Tamen assiduas numerare preces, Et de globulis solvere pensum Sedulus omni luce laborat. Hunc tu serva mitis Alumnum O pia Mater! Qui te toties, Virgo, salutat, Huic semel unam redde salutem; Quod saepe facis, semperque potes, Serva hunc etiam, Diva, Clientem, Et in hunc esto qualis in alios, Qualis in omnes dudum esse soles, Quotquot ad aras venere tuas; Nostrum hunc serva mitis Alumnum, Vivat per te noster Alumnus Aurea Virgo. Tibi iura poli, legesque suas, Mundumque DEUS tradidit omnem; Quemcumque hominum servare voles, Servare potes; Tuus est, quisquis Tuus esse cupit; Matris tantum est Adhibere preces, filius ingens Cetera supplet. Tuus iste quidem non bene facta, Non virtutes Iacobus habet; Quod habet solum, cernuus offert, Questus, lacrimas, vota, precesque. Has ergo preces, haec vota viri Admitte lubens; sic tu clemens, Sic pia semper, sic dulcis eris Virgo MARIA. B. VIRG. Agnosco, Caelites boni, proboque Studium, in fovendo Alumno. Colit ille me quidem; Sed iura filii mei contemnit. Quid faciam? vultis, Patronam ut habeat Matrem, qui oppugnat filium? ANG. TUT. O potens caelitum Regina; quae apud Filium omnia potes, hanc ipsam illi mentem procura, Ut Filium tuum oppugnare desinar. B. VIRG. Libens Experiar. Et scio, non commissurum Filium, ut Mater repulsam ferat. TUT. Ego porro non omittam, Exstimulare alumnum, quo in coeptis precibus Perseveret. SCENA II. STELLIO, caecus. QUam miseri homunciones sumus? nulla ulla in re Constantes. Egomet in me periculum facio. Quoties animum, infelix, muto? modo calidum; Modo frigidum probamus. Ita semper instabiles Fluctuamur! Nam quid ego non narrem? heri, quo Securior essem, argenti aliquantulum humi defodi. Ratus, ita domesticos mures arceri posse, ne ad Reculam meam adreperent. Nugae. Multo etiam Inquietior hodie fui. Noctu enim assidue fures, et, Nescio qui, Autolyci undique se ostendebant; quorum Alii cistas effringere, alii parietes perfodere; multi Crumenas eviscerare, aut tentare aeraria, certatim Insisterent. Ego male precatus genti tam impudenter Furaci, multo maxime perturbari caepi; ne quid ad Me portentum id pertineret. Evigilo tandem; atque Ut e somno aegre me collegi; vix denique Sollicitudinem Excludo. Quid enim, inquiebam, Homo timide formidas? argentum id loci nemo est, Qui quaerat. Tuta sunt omnia. Nemo vidit, nemo Sensit, suspicatur nemo. Ita postliminio ad somnum Redii. Vix obdormii paullum; cum ecce tibi! Repente iterum somnia. Iterum praedones; iterum Furta. Mane simul cubitu surrexi; clamat gallus Gallinacius, tam insolenter, tam ferociter, ut crederes Illum de hoste triumphare. Mihi illico in mentem: Quid si scelestus crumenam unguibus exsculpsit? et Nunc argento reperto, tam immodice conclamat? Verum, longius abest silva, quam ut eo pervenerit Gallus. Ita denuo tranquillus, et hunc metum omitto. Aegre dum interquieram, cum ex adverso corvus, (ve Illum carnifex, ominosum occentorem!) corvus, Inquam, coepit occinere. Mihi illico pavor et horror, Et, nescio quid non funestum, rursus in mentem esse. Quid multa excuso? denique constituo, pecuniam ex Suburbano, in urbem revehere. Nam, quod video, Quiescere me tam pertinax cura nunquam sinet. In eo Nunc sum, ut via compendiaria ad silvulam revisam; Argentumque recipiam. O curas auri graves! cum Nihil etiam haberem, quietem habebam: nunc Quantum pecuniae habeo, tantum habeo molestiae. SCENA III. ATRIENSIS. MUSUS. ROMUS. Obaerati. FAMULI. IACOBUS. FUSCULUS. ATR. DIxi; non omitto. Mus. Vel mensem? ATR. Vel horam roga; nihil ages. Non omitto. ROM. Quid si in praesens nihil sit, under dem? ATR. Erit, unde luas. Quid ni enim ego in ius ambulare Vos cogam? Homines importuni! Dedit herus Argentum; exspectavit annum; petit foenus. Vos diem Ex die ducitis; et neque assem, neque faenus Numeratis. Mus. Numerabimus. ATR. Ita iam in Mandat is accepi ab hero; Praetori vestra nomina Deferre. ROM. Tum tu autem quanto felicior eris, Cum miseros nos feceris? ATR. Tum ego autem id Non laboro. Mus. Quantulum est quod rogamus, Qui moram dieculae petimus? ATR. Satis morati iam Estis. Date, non date. Solvendum faenus est. Ante, Non sinam hinc exeatis. Mus. Solvemus ergo. Sed Sortiamur nos prius, uter duorum totum persolvat, Uter immunis abscedat? ROM. Sortiamur. ATR. Ab Utro solvatur mihi, iuxta erit; dum ab alterutro Solvatur. Mus. Qua autem lege sortiemur? ROM. Hac. Censeo; ut istic duorum alterum appellet; utrum Appellarit, is fenebrem pecuniam omnem dissolvat. Mus. In furcam tu abi, cum lege tua, tam inficeta, et Stulta. Quis non intelligat, quid moliaris? nempe, Quia tu apud hunc gratiosus es, parsurum tibi Arbitraris? non erit. Pari lege agamus. ROM, Scribe Tu parem. Mus. Scribam. haec esto. Alterutrum ille, Clausis oculis, priorem comprehenderit; is obaeratus, Alter asymbolus esto. ROM. Non refugio Conditionem, dum iste caeculus captare nos velit. ATR. Volam omnia, dum a vobis aurum auferam. Mus. Suspecta sides est. Oculo nictante clanculum Ambos dignosceret. ATR. Vincite ergo oculos mihi Sudario, ne fallere me putetis. Mus. Placet conditio. ATR. Hui! arcte nimis. Mus. Laxabimus. Satin'hoc Laxe? ATR. Nihil moror. Explorate. ROM. Bona fide. Ceterum iam, ut potes, manu prehensa; ego mihi Callide cavebo. ATR. Si protei essetis ambo, aut Vertumni nepotes; non elabemini. Mus. Proxime Captus eram. ATR. Nondum evasisti. ROM. Vix Servatus sum. ATR. Imo servaberis! ne metue; nam Ubi comprehendero, nunquam dimitteris. ROM. Silentio consulam mihi, ne ex vocis vestigio Deprehendar. ATR. Suadeo. Mu. Idem studebo. Nam sonum astute persequitur, andabata. ATR. Ubi estis, scelesti? ubi latetis? strepitu vos Aliquo, aut tussi indicate. IAC. Quid inceptat delirus Istic? ATR. Sonum accipio. IAC. Liquido insanit. ATR. Tandem aliquando. IAC. Omitte, sceleste; Quid est? ATR. Teneo; non omitto. IAC. At iubeo. ATR. Ego item te iubeo. Solve, solve. IAC, Famuli. Opem. ATR. Famuli, opem mihi' OECON. Quid Luctamini ambo? quid est? IAC. Insanus est. ATR. Insanus essem, si dimitterem. Solve faenus; Solve usuram. DAN. Furit. IAC. A e illum Astringite. DAN. Omitte, nefarie. ATR Etiamne vos Scelesto patrocinamini? OECON. Danista, tene tu Brachium illud; ego hoc unus satis astringam. DAN. Ferreus sit, hinc se non erumpet. ATR. Quid Agitis, inepti? omittite. IAC. Repentina haec insania Est. En, ut luctatur? OEC. Vos pedes uttinque Ambos, quantum potestis. SCRIB. De gente asinorum Hic videtur; nam calcitro est. ATR. Non omittetis? OECON. Nemo remittat. En! ut mordax etiam est? SCRIB. Cavete a dentibus; nam furentium morsus, Letiferi habentur. ATR. Cave tu a pedibus, sceleste. Nam ubi evasero, ego te! profecto. SCRIB. Hodie tu quidem per me non evaces. IAC. Intro asportate Furiosum; et catenis astringite, ne cui noceat. QECON. Curabitur. ATR. Adestne herus? here Obsecro: ego pro te pugnabam. IAC. Non amo has Pugnas. Auferte. ATR. Date spatium heri Colloquendi. IAC. Auferte. Hodie non lubet Colloqui. ATR. Tuam fidem here! IAC. Paene Occiderat me tua fides; ita violentus invasit. Unde Hanc homini oportuit rabiem accidere? paullo ante Sensibus integris, quam repente se amisit? Nempe A nullo infortunio tuti sumus? Et ego, ni brachia Occupassem, quam facile iugulari potuissem? tanto Natu senex a praevalido Cyclope? Exemplum hoc erit, Ut porro ne servis quidem tam incaute me permittam. Fus. Quaeso te, here; intro, si lubet, veni. Nam Atriensis noster, iurat se non esse insanum. IAC. Ecquid illi familia? Fus. Non credunt illi. IAC. Nec a me certe aliud impetrabit. iamne autem Iniectae manibus catenae? Fus. Ambabus. Hui! quam Graves! Mihi hac- lege non lubebit insanire. SCENA IV. HIRUDO. SAGARIO. HIR. QUo enim tu abis iam, Sagario? SAG. Vin' Tandem aliquando dicam, quod sentio? HIR. Unice. SAG. Nimio mihi quidam hic Molestus est. HIR. Tibi hic molestus? nullum video. SAG. Hic iuxtim adstat. HIR. Hic nullus adstat. SAG. A Latere, inquam. HIR. Ego, nae illum tibi tam Molestum, si reperero, pugnis hinc iubebo facessere. SAG. Tu illum unus tecum celerrime abduceres. HIR. Dum viderem! malum esse homullum oportet. Qui ita conspectum meum refugiat. SAG. Pessimum Hirudo. Vin' egomet pugno illum hinc abigam? HIR. Audacter. HIR. Oh oh! estne ille tam propinquus mihi? SAG. Admodum, Hirudo. Nam Et vestes tuas sibi accomodavit; et calceos tuos Induxit: simillimus tui. HIR. Quasi tu Vertumnum Aliquem dicas; qui toties se mutet ac verrat. SAG. En, Denuo, nebulonem! HIR. Oh oh! denuo tu errasti Sagario. SAG. Non valde erravi; nam iuxta adstitit. HIR. Ita est profecto. Iam tandem video. In vestes Tuas transiit. Hem! nebulo. SAG. Oh oh. HIR. Tu Ita sis molestus? SAG. Oh oh. HIR. Tu Sagarioni Meo? SAG. Oh oh. HIR. tu meo corculo? SAG. Oh oh. Iam desiie molestiam suam. Et tu Desine. HIR. Dixi; si videro, facile inhibebo, Molestus porro esse ne pergat. Sed cedo nunc, quo Abis? nam ego Hirudo sum; hereo in tergo tuo. SAG. Sensi iam adeo recenter. Sed nolim posthac ita Haereas. HIR. At sequor te, inquam, a tergo. Post Enim quam tu istud argentum architectatus es hero Tuo; vita tu mea, et gaudium et voluptas es; ira te Exinde amo. SAG. Atqui ego eam ipsam ob rem, ad Oenopolam nunc mittor. HIR. Ad illum nostrum Scio. Nempe ut coenulam illi in vesperum indicas? SAG. Aberras tota via, Hirudo. HIR. Quorsum ergo? SAG. Ut ad herum minorem cras veniat. HIR. Terres. SAG. Debet pridem illi herus magnam pecuniam. HIR. Occidis. SAG. Ob tot comissationes, quas Clam patre habuistis. HIR. Peremisti. SAG. Quam Ni brevi recipiat oenopola, minatur, patri omnia Palam facturum. HIR. Iugulasti. Quid praeterea? SAG. Cras omne argentum ei numerabit. HIR. Tuum Illud? quod tu modo tam ingeniose invenisti? SAG. Ipsum Aliud enim habet nullum. HIR. At non Tamen totum! SAG. Non totum? altero adhuc tanto Indiget, ut ab Oenopola se liberet. Quid humi tam Anxie quaeris? HIR. Laqueum; quo ego me domi Suspendam. SAG. Facile illum tu, puto, reperies. Nam dudum et ille te quaerit. HIR. Occurram. Vale. SAG. Istae spongiae dum semper bibant, de aere Dissolvendo non cruciantur. Ego interim aestuo, Sudo, curro! Certe enim haec causa fuit argenti Huius quaerendi, ut haberet herus quod importuno Creditori tandem obiiceret. Iste enim Cerberus non Sopitur nisi argentea offa. Absque qua esset, cras Senem certissimo allatraret. SCENA V. STELLIO. SUSPICIO. ASTUTIA. STEL. LOngum istud compendium fuit. Citius per Publicam venissem. Sed nimirum alii me Aliique post alios tenuerunt: ille de valetudine mea, Ille de oculis sollicitus; ego de solo meo argento Salve, o cimelium meum! tandem ego redeo ad te. Noctem unam abfui; quantovis anno longiorem. Non abero porro. Veni in amplexus meos. Quid est Hoc? Quid sentio? aberravi a loco. Ubi sum? recte. Intra hanc planitiem est locus. Iam scio. caelites, Superi! ubi est pecunia mea? nihil est usquam in hac Scrobe. Nihil est, periit spes mea. Vae senectuti meae; Miserum senem! moriendum est fame; amisi omnem Annonam meam. quid incipiam miser? aut unde de Cetero vivam? hoc ultimum fuit asylum salutis meae. Hoc reposui solacium vitae meae. Morere Stellio; Morere infelix senex. Iam cadaveri tuo effossum Tumulum habes. Condere ibi, ubi argentum fuit. O aerumnosam senis aetatem! iam olim caecum esse Me credidi. Nihil est; hodie demum videre desii, Cum nihil in scrobe reperi. Modo aliquid reliquum Fecisset mihi, crudelis praedo! modo paullulum! Denuo explorabo. Omnia sustulit; omnia ad assem Exhausit. Et quis, obsecro, facinus crudele secit? Quis me de integro sic excaecavit? SUSP. Dubitas, Homo simplex? STEL. Quis loquitur? unde hoc est Monstrum? SUSP. Suspicio sum. STEL. Cogitabam Equidem, non esse hominem. SUSP. Quid ita? STEL. Quia homines cum nullos videam, te tamen, Nescio quomodo, video. SUSP. Ea sum natura, scilicet; Ut etiam a caecis videri queam. STEL. Ita sentio. At malim argentum meum videre. SUSP. Aufugit illud. STEL. Nimis quam probe scio: sed quo, aut qua Fugerit, id nescio. SUSP. Ostendam vestigia. STEL. Quaeso te, mea Suspicio. SUSP. Cum defoderes. Argentum cedo, nullusne aderat arbiter? STEL. Neminem vidi. SUSP. Id iam olim scio. Sed nullusne Te viderit, id quaero. STEL. Id equidem nescio. SUSP. In via, nemo obviam fuit? cogita. STEL. Imo Fuit; Sagario quidam. SUSP. Quid hominis ille est? Qua indole? quo ingenio? STEL. Quo servi solent. SUSP. Simplexne ille? STEL. Admodum? ut caepae Sunt, cum maxime sunt tunicatae. SUSP. Apud Cuiatem servit? STEL. Apud divitem, praeparcum, et Avarum senem. SUSP. Conveniunt indicia furi. STEL. Sane omnia. Et si recte calculos ponimus, Sagario furtum fecit. SUSP. Propemodum. STEL. Hinc Ille tam officiose me ducere, et comitari velle? Et Ego tamen, simplex, nihil tum doli advertere. O mores hominum malos! Quid proderit autem, de Furto suspicari, si recuperari pecunia non potest? ASTUT. Potest imo, si callide egeris. STEL. Quomodo Agam? ASTUT. Ego Astutia dicor; modum agendi Suggeram. STEL Suggere, sodes. AST. Ad Sagarionem ultro est eundum. STEL. Nihil est; non Fatebitur. Pernegabit, peierabit. AST. Arte est Capiendus. STEL. Qua arte? AST. Dicam hic intus. STEL. Sequar. Faciam omnia, dum argentum recipiam. AST. Si ille sustulit; promitto; mea arte recipies. SUSP. Sed exuere prius hunc oportet maerorem. STEL. Qui possum? argentum amisi. ASTUT. Nisi tu Autem simulare nosti, et dissimulare; frustra sumus. STEL. Docete ergo, et ducite: omnia vobis hodie Morigerabor. SCENA VI. OENOPOLA. QUid fieri credam Morello? rem utique mire Miram et novam! Eram intus modo in taberna; et Rationes cum hospite putabam: venit illuc servulus A Morello; seducit me in partes; ait habere se Quaedam ad me mandata. Ego suspicatus, illum ex More vinum petere, aut comissationem velle indicere; Cum neque dum vetus nomen apud me dissolvisset; Intempestivius interpello; et diserte, quicquid esset Petiturus, facturum me nego. Incipit ille, et petere Herum suum, ait, venire me crastino ad sese, Pecuniae recipiendae, quam deberet. Hic ego pallidior Cera; linguam mihi meam evulsam cupiebam, quae Tam temere, tamque absurde peccasset. Nam quo Dilemmate iam constringor? si venero die crastini, Periurum dicent. Sin emansero, argentum evanescet; Et ipsi omnem in me culpam conicient. Vocavimus; Non venisti. Tibi imputa. Id unum nos agere tu Arbitaris, ut quotidie cibi praestolemur? Ita ego Inter sacrum saxumque anceps haereo. Tamen eo Animus inclinat, ut veniam. At absterret periurium? Absterreat; potentius trahit argentum. Aegre crastinum Opperiar; et vero intelligam ibi, unde Morellus Improviso tam evaserit numatus, ut me ultro invitet? Nam a parente quidem, difficili sene, triobolum Nunquam habebit, sat scio. SCENA VII. STELLIO. SAGARIO. FUSCULUS. STEL. VEnio, examussim ad rem gerendam edoctus. Cogam Sagarionem, ut ultro ablatum Reponat. Deprehendam astutae vulpeculae caudam; Ni dexterrime tegit. Quis autem hic ambulat? Fus. Caecus sine duce: mirum ni saepe aberrat! STEL. Quisquis es, mi homo, potin' ut operam Mihi modicam gratificeris? Fus. Quam operam? Cedo, mi senex. Nempe ut aliquo te ductem? STEL. Rem loqueris. Nostin' aedes divitis illius? Fus. Cuius illius? STEL. Si nomen natale meminissem! Nunc, avarum vulgo, et Usurarium vocant. Fus. Assequor, quem velis. Ut si Iacobum diceres. STEL. Ut si hunc ipsum. Fus. Hic incolit. Ego in Eius ipsius familia. STEL. In copiosa et nobili domo Versaris, mi puer. Fus. Sed oppido parca, et pene Abstemia. STEL. Ita aiunt. Fus. Alii quidem; at ego Sentio. STEL. Ceterum, estne servulus vobis Sagario? Fus. Hic intus, in atrio fabulatur cum minori hero. STEL. Sodes, evoca hominem tantisper; breve Negotium est; molestus non ero. Fus. Evocabo. Sed tu si sapis, nunquam illum tibi opta. Nemo est Tam oculatus, qui dispicere ipsius fraudes satis Queat; tu caecus quemadmodum cavebis? STEL. Simplicitas et candor meus non metuit. Fus. Abeo. STEL. Experiar hodie, quam sit callidus. Nam furacem Esse, et audacem, iam meo cum malo expertus sum. SAG. O veterem amicum; quid vivimus, Stellio? STEL. Salve Sagario; ut aetas, et oculorum calamitas Sinit. Cetera me bene habeo. SAG. Est cur gaudeam, Stellio; et ut saepe hoc audiam, valde cupio. Verum, Quid me conventum hoc diei voluisti? STEL. Dicam, Sagario; et paucis: nam properandum est mihi. SAG. Intelligo. STEL. Duas res abs te flagito: Silentium et consilium. SAG. De silentio condico. Nam, siquid in me recepi, id nemo ullis fidiculis Exarabit. STEL. Novi fidem, et constantiam tuam, Sagario; putan' tu alioquin huc venturum me esse? SAG. De consilio autem? etsi idoneus vix ero, tamen Operam dabo. Eloquere. STEL Quod nulli alteri ad Hunc diem aperui; id committam ego fidei tuae. SAG. Eapropter habeo gratiam. STEL. At quaeso te, Per quicquid in vita carum est tibi. SAG. Quid iam? STEL. Ne cui alteri mortalium ulli. SAG. Non sane Credis mihi. STEL Credo; quamquam interim etiam Oro. SAG. Nulla oratione ad hanc rem est opus. STEL. Omnes enim fortunae meae ex isto pendent. SAG. Eo providentior ero. STEL. Ita te amabo, mi Sagario. Verum ne quis e vicino nostra consilia captet. SAG. Soli sumus. STEL. Circumspice sedulo. Nam Aliquando ubivis aucupes latent. SAG. Dixi, Stellio; Soli sumus: loquere, quod lubet. STEL. Dicam, Ut si mihi dicerem. Scis, quemadmodum vitam Duram ac pauperem his aliquot annis vixerim! SAG. Scio. At quid tu tibi ipse tam durus es? STEL. Ausculta. In ea parsimonia sensim aliquantum Argenti corrasi. SAG. Sapienter istud. STEL. Tum, Quo tutius id mihi esset, loco prorsum aliis inaccesso Et incognito seposui. SAG. Nihil opportunius isto Tu poteras. STELLIO. Vix enim credas mihi Sagario, quam malis sit moribus haec aetas? Nemini Tuto fiditur; Ideo, quod dixi. argentum loco tam Occulto abstrusi. SAG. Quam multum id erat? STEL. Philippici non amplius trecenti. SAG. Satis id Multum, Stellio; et dignum loco tam munito. STEL. Ni tam munitus esset, nunquam Sagario, Quiescerem. Nunc usque adeo furem non metuo ullum, Ut certus sim, neminem inventurum. SAG. Providenter tu talem tibi locum circumspexisti. Sed unum istuc erat, quod me volebas? STEL. Aliud Imo. Nam de isto, haec praefari solum debui, ut rem Teneres. SAG. Teneo. STEL. Nunc etiamnum domi, In crumenula, reliquum est auri tantum, quantum Philippicis quingentis aestimares. SAG. Magnam Crumenulam esse illam oportet. Et illi tu non aeque Times, atque olim illi argento? STEL. Multo etiam Amplius. Eo hic sum, ut consulam, quo tu illam loco Suadeas esse asservandam? Nam in tuo consilio erunt Omnes opes meae. Censen', seorsim ab altero argento, An cum illo potius ipso defodiendam? SAG. Res digna, Quam deliberemus. Sine dum aliquid mecum inveniam. STEL. Sino. SAG. Regnum offertur tibi, Sagario; si Potes ingeniosus esse. Hem, quantum est auri! tuum est, Nisi te ipse negligis. Age, posside. Et facili consilio potes. STEL. Quid in mentem consilii venit? SAG. Omnia Perpendi, Stellio; utrinque sunt momenta. Sed horsum Tamen inclino, ut cum veteri argento novum aurum Consocies. STEL. Censen' serio. SAG. Ut qui maxime. Si enim locus ita avius et invius, et nulli hominum Accessius est; quemadmodum dixti, non video, Cur de alio aliquo deliberes? STEL. Ita quidem et Mihi visum erat: Sed ne qua errarem, te itidem Consulebam. SAG. Dedi consilium. STEL. Sequar. SAG. Dum ne mures in vicinia alicubi nidulentur. Nam aliqui eorum quodlibet aurum rodunt. STEL. Domi meae sunt tales; scio. Quibus ego certe Nisi dentes olim confregero! non vivam. Nunc propero, ut ex sententia tua mihi prospiciam. Quamdiu enim domi remanserit aurum, non illud Magis pallescit, quam ego; adeo ipsi mihique A familiari periculo formido. Atqui de argento Iam inibi servato, mirum est dictu, quam non Metuam! paene, ut si nihil ad me pertineret. SAG. Si enim intra tale vallom est, quid metuas? STEL. Sane est. Ceterum ego te per amicitiam, Sagario; ut haec uni dicta putes. SAG. Ceterum ego Te per fidem, Stellio; ut haec rogare aliquando Desinas. Nam quo spectare hae tot preces videntur? An nondum est tibi perspecta fides mea? STEL. Ne tu Idcirco irascere. Mos est hodie, ut alter alterum ita Obsecremus. Vale, mi Sagario. Aurum me orat, ne Diutius periclitari se sinam. SAG. Gere morem oranti. Vale. Vestram fidem! quam Opimiana haec fortuna Est? fio locuples ex insperato; scribitque heredem me Caecus istic ex asse; dum inveniam artem, qua Hereditas adeatur. Nam si refossam humum senserit Caecus, et argentum ibi nullum repererit, tam stupide Insanus non erit, ut ibidem aurum quoque suum Sepeliat. Bene Istud. Reperi modum. Habeo aurum. Reponi prius argentum oportet. Argenteo hamo opus Est hodie, ut aurum piscemur. Et opportune, quod Integre etiamnum asservatur ab hero. Ibo, recipiam. ACTUS IV. SCENA I. SAGARIO. MORELLUS. HIRUDO. MOREL. CEssa orare, nunquam impetrabis. SAG. Obsecro, Morelle. Nam in Tuam rem erit. MOR. Meam? si Tibi argentum reddidero? SAG. Ut Cum foenore mox recipias. HIR. Quam mox? ad Kalendas, puto, quas Graeci solent. SAG. Nisi crastino Duplum eius ad te refero, tnm tu here: MOR. Tum Quid ego? etiamsi occidero te, ecquod inde sarcietur Damnum mihi? SAG. Nullum inferam. MOR. Ita tu Quidem. SAG. Praestabo. MOR. Rectius faciam, si Servaro. Tum nullum erit, quod metuam, damnum. HIR. Iam laudo. Vir es, Morelle. SAG. Nullum Etiam erit, quod speres, lucrum. MOR. Satis hoc est Lucri. SAG. Satis? vix dimidium eius, quod uni tu Oenopolae debes. HIR. Etiam mihi cantionem hanc Hodie corvus hic occentabat. Non audii. SAG. Apage Sis, turpissime. Non tu intelligis, hamo argenteo, Aureum capi piscem posse? MOR. S. certus tibi is Piscatus foret? SAG. Erit; iam explorata mihi sunt Omnia. Dum tu pecuniam reddas, quam tempori Reponam. MOR. Quid censes faciam, Hirudo? HIR. Ego censeo, servandum argentum; aut eius Semissem mihi, si aegre tu serves, committendum. SAG. Tu vero abi, et suspende te, qui turbas Omnia consilia mea; et moram hanc obiicis Pulcherrimo facinori. Iam penderet hamus pridem, Nisi tu intercessisses, HIR. Repone vacuam crumenam. Perinde erit. MOR. Non absurde istud. Nam ita et Nos argentum retine'imus: et ille reperta crumena, Nihil abesse arbitrabitur, SAG. Occidis me hoc tam Stulto consilio. An tu putas illum non' manu Exploraturum prius? omnia metuit; omnia cavet Callidus senex. Vix, ubi etiam attigerit argentum, Manibus suis credet. Attollet, librabit, aestimabit. Uno verbo, evertit iste consiliarius te, Morelle. MOR. Aegre do argentum; aegre omitto aurum. Pendeo. SAG. Mora exigua est. Nisi mox dederis, Corrumpes coepta mea. Post paenitebit. Nam properat Senex,quem necesse est ego praevertam, si quid effectum Velim. MOR. Fidam hodie. Abi, et crumenam inde Tecum offer e cubiculo. SAG. Abeo. HIR. Hanc tu Morelle, rem unam omnium fecisti stultissimam. Quid si Oenopola nunc veniat? quid ages? quid dicest MOR. Redibit interim Sagario. HIR Redibit. Ego interim Abibo; vale: Quando aurum ille afferet, revoca: Veniam. Dum ita tu pauper, quicquid seu habes, seu Non habes, dimittis: nihil me iubes hodie laeti Sperare. Vale. Aliud a te certe exspectabam. MOR. Mane Hic, Hirudo; Omnia habebis. Sine dum aurum Servulus reportet. HIR. Vide, quam sim facilis? Vix verbulo rogas, et pareo. Quoties ego te item Oro? Et tamen. MOR. Sequere modo. SAG. Vix Aliquid animae restat; ita contente huc properavi. Metuebam ne caecus me anteverteret! quia non Morabitur; scio. Salva res: nondum adfuit. O tumulum fecundum? o fertile sepulchrum! Recipe sis, argentum tuum. Et genera aurum mihi. Adoptabo etiam illum partum: ego illi nutrix; ego Parens; ego pater; ego omnia ero. Egessi hanc Humum heri, memini. Iterum ingeram. Quiesce Voluptas mea; quiesce, et cresce. Ecce autem, Opportune! Adventat senex. Quantulum interfuit. Ut me praeverteret? Gestat aurum. Miserum senem! Quam male ubi consuluisti, dum in consilium me Vocasti? subducam me paulisper. SCENA II. STELLIO. REctam viam insisto; repetenda est mea umbra mihi, Imo pecunia. Nam, nisi me fallo, redimam his Lapidibus captivum argentum. Utique Enim retulerit illud Sagario; ut eo sibi etiam aurum Commercetur. Quam astute simulavit? quam amanter Blanditus est? Iurasses, ipsa fide fideliorem. Sed auri Tamen non magnum contemptorem sese ostendit, Dum ita me. Nescio. Certe suspicionem meam Vehementer confirmavit, ut crederem, furtum patrasse. Res loquetur. Prope absum a nidulo mei argenti. Ubi es spes mea? Ubi, o incunabula vitae meae? Bene se dant initia; aequatum est solum. Exarabo. Non piget operi tam fructuoso ungues accommodare. Fodite alacres: utilis hic labor est. O superi faventes! Recipio crumenam meam. Video satis iam superque, Etiamsi nihil dum video. O boni caelites? mortuum Excitastis, aut certe moriturum. At explorandum est Tamen, an eadem sit? Est sane. Respondet magnitudo: Respondet pondus. Si argentum est, revixi totus. Est certe. Tango. Tango. Iam mirum non est, Hodie me mortuum fuisse. Nullum contactum Habebam. Veni in amplexus mea nata, ego genitor sum Tuus: veni; nihil formida. Te autem aliena, ignobilis, Ingrata, vicem huius, abdico: abi a vitrico. Sepelire. Tollat te Sagario, et cum auro, vel prae auro diligat; Dum lapideam agnoscat. Novam hodie artem inveni: Didici lapidibus argentum emere. At cautior, sapere Posthac incipiam. Quamquam nec hodie valde Insipiens fui, cum potui caecus Stellio, videnti servulo Argentum praeripere. SCENA III. ATRIENSIS. OECONOMUS. DANISTA. SCRIBA. OECON. HOrsum abi; quo divertis? ATR. Ulciscar Vos, si vivo; qui me ita. DAN. Quid Enim est? quid secimus? ATR. Nequiistis ullum Designare alium, praeter me? SCRIB. Magnum facinus! Quanta etiam iniuria haec fuit? ATR. Cui ita illuderetis? Quem pro insano traducere, et vinculis, ceu furiosum, Astringere cuperetis? OEC. Multis hoc aliis idem Usu venit; nec primus tu insaniisti, nec novissimus. ATR. Non insanio. OECON. Paullo ante. Non iam. ATR. Quando insanii? non insanii. DAN. Quaeso te, Atriensis: nihil oberit istud tibi. OEC. Extemporalis Furor plerumque brevis est. ATR. Ergo tu me furer? Nisi omittis, Profecto edam in te exemplum. SCRIB. Putat haesuram sibi maculam, si olim dicatur Pauxillum insaniisse. OEC. Nihil est, inepte; multi. Hodie valent, et magno loco habentur, qui olim Furiosi erant. DAN. Ipse ego novi, alicubi Senatorem Factum esse, triduo post,quam furere desiisset. ATR. Non desii furere. Desiine ego furere? Iniuria Est. Quis desiisse me mentitur? SCRIB. Nos certe Arbitrabamur. ATR. Falso. SCRIB. Iam quidem Advertimus falso id nos arbitratos; nam liquido Videmus, nondum te desiisse. ATR. Nondum ego Desii? faxo brevi intelligas. DAN. Quo se corripit, Insanus? Non ibit hac nobiscum? OEÇON. Omittat. Malo seorsim insaniat, quam in publico. SCRIB, Fertne tam impatienter tantulam hanc Ignominiam, Atriensis, ut inde etiamnum furat? Oui. Feret Claudius iste, ad quem diripiendum nunc Mittimur, ubi viderit fortunas suas omnes ad Creditorem transferri? DAN. Sane inclementes sumus. Ego vix audebo. OECON. Iam sera misericordia est; Sub hasta venibunt cras omnia: nisi nos praeripimus Hodie aliqua, cras alii rapient. DAN. Unde tam Repentinum eius infortunium? SCRIB. Repentinum? Annus iam est tertius, cum ne foenus quidem hero Nostro persolvit. DAN. Tam grande est foenus? SCRIB. In rationibus meis ad duum millium censetur. OECON. Eapropter herus morae impatiens, cum Praetore egit, ut per praeconem eius bona Publicarentur. Hero supellex aurea; et siquid caelati. Argenti est, obvenit. DAN. Id modo vult, ut nos Asportemus? Pudet. SCRIB. Non pudet herum. Ipse Viderit. DAN. An etiam nos Usurarii sumus? OEC. Propemodum. Nam servis ad dominicos Mores assuescendum est. DAN. Urbis odium sumus, Dum hero Usurario tam avaro, et sordido morem Gerimus. SCENA IV. MORELLUS. HIRUDO. OENOPOLA. FUSCULUS. MOR. QUam aegre mihi est, dum eventum opperior! HIR. Unus utrique sensus est. Enecor Propemodum mora. Fus. Here aliquid in aurem. MOR. Loquere. Ubi? Fus. Proxime. Nam vidi. MOR. Ut illum inferi nebulonem perdant! HIR. Quid perturbaris? quid est? MOR. Oenopola Venit. HIR. Non sane tempori. Ecquid autem Ego dixi? MOR. Rediturum interea, cum auro Sagarionem credidi. HIR. Ego non credidi. MOR. Illico puer. Quaere Sagarionem ubi ubi est. HIR. Sed tu animo vide ut constes tibi. Vultum indue Gravem, ac trucem. Nondum satis. Paullo etiam Amplius. Me vide. Iam recte. Nihil muta. Tum etiam manum alteram, identidem ad capulum. Tum deinde quicquid responderis, id perturbate, Et atrociter. MOR. Dum Sagario adesset, qui homini Pro me responderet? HIR. Imo enim, absit. Ego illi Sagario fiam. Modo adventat. Vide, ne quid Excidat tibi. OENO. In tempore venio: obambulat Morellus. Salvete. HIR. Nihil est opus salute tua, Qui et hunc pro pepone habeas. et me vappam Censeas. OENO. Neutrum est, HIR. Utrumque Est. Non tu vides, quantopere hic stomachetur OENO. Video; tametsi causam haud video. HIR. Ita est, quam dixi. OENO. Non assequor. HIR. Hem! non assequor. Faxo assequare. Non iste heri ad te misit? OENO. Memini. HIR. Ut argentum hodie ferres. OENO. Ut imo Auferrem. HIR. Istud ipsum. Quod enim tu vulgariter, Id ego latinius volebam. OENO Non amo vestram Hanc latinitatem, quae pecuniam ferre et auferre, Tantundem putat. HIR. Meministi autem quid Responderis? OENOP. Quid ni meminerim? HIR. Si qua ebrius forsitan fuisses. Nam ebrii plerumque Mane, quid dixerint, quid noctu non dixerint, Susque deque habent. OEN. Iubeo te otiosum esse Ab hoc metu: nam heri nunquam ita bibi, Quin meminerim, hodie mihi argentum esse Recipiendum a vobis. HIR. Hem! Morelle. MOR. Fac compendium tu cum isto. HIR. Audin', Quam indignetur? Quaeso te, abscede; ne quid Gravius. OEN. Lepidos vero vos homunciones! Veneram, argentum accepturus; vos stomacho vestro, Et vultuosa fronte, speratis, expleri me posse. Frustra estis. Numerate argentum, quod spopondistis; Aut negate, ut sciam, quid consilii capiendum sit mihi. MOR. Non teneo me, quin maledicam huic tam Impudenti! OEN. Quomodo? non tu mihi diem Hodiernum designasti? MOR. Quomodo? non tu die Hodierno venturum te negasti? HIR Imo pernegasti, Et eierasti. OENOP. Ecce! quam astute? praesentiebam Illos hoc scuto usuros esse. HIR. Quid est? Quid Obmutescis? hoc est unum, quod huic tantopere Dolet. Putat contemni argentum suum. OENOP. Ne Hoc putet, mox documentum dabo. Numeret mihi Philippicos. sescentos, si unum ego trinummum Repudiato, contemni se dicat. MOR. Ita arbitrare tu Otiosos omnes, ut possint in quaevis momenta tibi Praesto esse. Rogatus venire; negas; ubi negasti, Repente venis. HIR. Cum defit pecunia, poscis; Clamas, instas; cum offertur, cunctaris, differs. Negas. Quid faciendum est tandem? iam Transnumerata erat omnis pecunia. OEN. Quis eam Ergo iam moratur? HIR. Dicam. Ubi te cognovit Venire nolle; disturbavit hic cum stomacho, Summam omnem: et abiecit. Inde totus effervescit Bile. Et iam aliqui serio veremur phrenitim. OEN. Ubi est Modo? Auferam illam, tametsi disturbatam. HIR. Ut Postmodo conquerare, mala fide tibi solutum esse: Non fiet. Hodie nihil agis. OENOP. Quando igitur Iubetis redire? HIR. Quaeso te Oenopola; id percontari Iam omitte: donec iste expungat ex animo suo has Turbelas, quas tu excitasti. Ultro tum arcessemus. OENOP Aetatem exspectandum est mihi, dum ultro Iterum arcessetis. Quare constituam ipse vobis diem. Nisi crastino argentum omne transmittis, Morelle; Id ego confestim a parente habebo. HIR. Cave tu, A parente! nam hunc unice diligit: ac furet prorsus, Si te fidem illi non habuisse audiat. OEN. Dixi. Vos Interim deliberate. MOR. In has angustias conclusit Me Sagario. Vide quam liberi iam essemus, si Argentum fuisset! HIR. Amisso hoc praesidio; Alterum teneamus, Morelle; et constanter reditum Expectemus. Si aurum retulerit Sagario, facile huius Latratum compescemus. MOR. Si retulerit. SCENA V. SAGARIO. FUS. CULUS. SAG. REdeo, ut assem patrimonii mei capessam. Nam adoptavit me heredem suum caecus; et Iam nuper argentum; nunc etiam aurum mihi omne Transcripsit. Et sane, videor mihi simius esse Domini Mei non inconcinnus. Ut enim ille elocat aurum Hominibus, a quibus duplum recipiat; ita argentum Ego huic terrae commisi, a qua mox aurum Fenebre exigerem. Fus. A terra? Si tam ferax est. Experiamur. SAG. Fodienda prius est tibi. Fus. Rastrum non habeo; fode sis ipse: exercitati sunt Ungues tibi. Ubi effoderis, in partem oneris veniam. SAG. Sarcinas'certe partibor tecum. En unam! Nova Est prosecto et maior prima. Non fefellit me Aucupium meum. Cape sis, puer, hanc tantisper; Donec alteram effodio. Fus. Bene gravida haec mater Est; Gemellos utique parturit. SAG. At alteram ubi Reliquit, quam egomet indideram? non reperio. Quid existimem factum? Fus. Ego praecurram baiulus, Et nuntium hero hunc feram. SAG. Profecto nusquam Est altera. Sine, puer, examinem tuam. Quo abiit Flagrio? Puer! Scelus pueri praecucurrit, ut me apud Herum anteverteret. Currat; praemium non praeripiet, Quod industriae meae debetur. Tamen, mirum est Mihi, quid altera crumena fiat? at at! iam scio. Scio Quid evenerit. Homo argentum aurumque sociavit, Et una utrumque crumena inclusit. Istud est. Ita non Indiguit duabus. Haud sane insipienter. Porro etiam Laqueum defodit. Cui rei laqueum? Credo, ut furi, Siquis accederet. metus incuteretur. Panicus hic metus Est, mi senex. Furcam ipsam quotidie videmus, et Tamen tot etiamnum fures s mus. Quamquam ego Furtis duntaxat ingeniosis delector: quale hoc fuit; Ubi cum argento aurum istud surripui. Iam tandem Fidere mihi incipiet herus meus. Hem! nisi Obtemperasset mihi, quantum lucri perdidisset? Curram, ut intersim gaudiis, quibus ille visa Crumena, exsiliet. Fus. Ubi est Sagario? vocandus est Mihi. Ut scelestus imposuit astute! Dedit crumenam, Quam auro aiebat fartam. Fero gestiens ad herum. Gaudet: aperit; videt meros merissimos lapides. Ludibrium. Prope fuit, ut iis me ipsis herus obrueret. SAG. Ubi est puer? ut imposuit flagrio mihi? Dederam crumenam auro gravem; ille aurum Emutavit, audax; et lapides indidit. Qua effugit? Retraham e fuga. Nae illum ego totum hodie faciam Tuber; dum aurum redhibeat. SCENA VI. IACOBUS. USUR A. AVARITIA. CORNELIUS, Amicus. IAC. ANni sunt non minus triginta, cum caepi Foenus exercere. Quod vitae genus quantum Industriae desiderat, tantum generat molestiae. Hoc Studio crevere mihi res meae; et in dies adhuc Augentur. Non horti desunt, non agri. Sunt praedia et Villae; sunt aedes et horrea mihi. Late armenta pascuntur; Paret familia frequens; nec liberi destituunt parentem, Duarum tantummodo rerum inopia est. Famae et Laetitiae. Nam hinc parcum, avarum, et usurarium Passim appellant; infami titulo. Inde autem inquies Animi, et mens conscia semper terrent. Erynnis Assidue minatur; obversantur mille metus. Sensim Etiam mors coeptat occurrere; et quaedam aliae, Mortis appendices. Ea taedia ut a me ablegarem, iam Olim assuevi statas preces facere, et interdiu Caeli Reginam quinquagies consalutare: ratus hac ope Animum inquietum pacari posse. Nihil egi. Magis Valescit in dies timor. Et quorsum tot opes mihi, Si nulla tandem inter illas est quies? Aut quid Solacii ferent morienti opes, quae viventem Etiam ac spirantem assidue internicant? Subit igitur, mores aliquando vertere, et vitam porro Aliter agitare. AVAR. Quid? mores iam demum tu Vertere? Us. Tu vitam aliter agitare? IAC. Propemodum decrevi. AV. Id aetatis, miser? Us. Tam magno natu senex? IAC. Eo magis, quo Vivere me minus posse video. AV. Vivis adhuc: Sentis, spiras. IAC. Et quantulum adhuc istud? Us. Quid si diu? IAC. Quid si non diu? Us. Sperare potes. IAC. Etiam possum timere. AV. Quas vides causas! IAC. Movent anni; terrent Hi cani mei. Sensim defluunt vires. USUR. Si sensim; Longum adhuc iter est. IAC. Etiamsi esset, longa Miseria esset. AV. In argento quae miseria? USUR. Quae in auro? IAC. Quam experior ego. Us. Alii optant illam. IAC. Itidem ego optabam. Ah! quid optabam, miser? AV. Voti damnatus es, Et miserum te clamas? IAC. Si miser non sum, unde Tam inquietus? Us. Obliviscere. IAC. Non possum. AV. Contemne. IAC. Non possum. AV. Alia ut Cogites, Stude. IAC. Ah, non possum! haeret in Medullis carnifex. Us. Vin' ergo tu. pertaesus hanc Inquietem, a vereri studio desciscere? IAC. Cogor. Us. Vide, an cogaris. Nemo cogitur ut sponte sit Miser. IAC. Ego, ne mancam miser, mutabo vitam. AV. Sperasne posse? IAC. Tentabo. Us. Quomodo Enim tu posses? Oportebit omnibus te bonis abdicare. IAC. Difficile bellum. AV. Aurum lucro partum, Egentibus expendere. IAC. Grave imperium. Us. Argentum faenore quaesitum, dominis reddere. IAC. Molestum negotium. AV. Haeccine tu poteris? Quomodo poteris? non poteris, IAC. Fateor, etiam Haec perturbant. Us. Et multo molestius quidem. AV. Omnes erunt insuper pensandae iniuriae; Istis, et istis, et istis, et istis irrogatae. IAC. Absterreor Multitudine. Us. Omnes insuper fraudes auro Expiandae. IAC. Succumbo curis. Et nolens in hanc Partem retrahor: momentis vincit. AV. Egeres cras Ipse, ni faceres. IAC. Video. Pergendum est. Vim afferam mihi. Us. Ita convenit. An tu te unum Esse censes, qui nonnumquam haec sentias? Multi solent? sed pugnant secum illi, dum expugnent Inanes hos metus. IAC. Faciam id porro constanter. CORN. Commodum ante fores deambulat. IAC. Quis loquitur? CORN. Videre tu mihi, Iacobe, Tristior, quam soles. IAC. Rationes putavi mecum, Molestas quasdam et graves. COR. E vultu paret. Verum tu istud non recte facis, Iacobe; servulum Magis aliquem hanc iube operam navare. IAC. Si Decipi velim, iubebo. Ne doce. COR. Non impedio. Ceterum est aliud, quod conventum te volo. IAC. Cedo, quid est? COR. Vetus inter nos Amicitia est. IAC. Memini. Et alter de altero saepe Studuimus bene mereri. COR. Itidem ego memini. Nunc opus est iterum ope tua. IAC. Loquere; Nondum intelligo. COR. Vicinus est meus, vir Honestus et bonus: qui mille nummis philippeis Indiget; eos me rogavit, ut mutuos darem. Dedissem haud gravate. si in praesens fuisset, quod Darem. Promisi tamen curaturum me, ut aliunde Haberet, eo iam adsum, ut te illi exorem, Iacobe; Anni spatio redhibebit, summa fide. Et siquid Dubitas, ego praedem me dabo. IAC. Quid ni ego, Corneli, hoc gratificer tibi. quod cuivis alteri soleo? COR. Bene id facis. IAC. Sequere intro. Fac iam Optionem, argentum malis an aurum. COR. Iuxta erit: dum Alterutrum ille sine foenore sumat. IAC. Sine foenore? Sane iam ego, Corneli, dum in memoriam redeo, scio Me heri pecuniam omnem alteri cuidam tradidisse. En, quam debilitet memoriam senectus? Saepe Excidunt recentissima mihi. COR. Ita solet iste morbus. Tamen, Iacobe, si potes? Magna imminet necessitas. IAC. Atqui ego, Corneli, omnia tibi velim. Amici Sumus. Istud autem non potest: si quid haberem, Tuum id totum foret. CORN. Agnosco amicum. Quia autem perit alter interim amicus, ni argentum Hodie mutuum sumat; ego pro illo foenus dependam. IAC. Quot aureos in talentum? CORN. Vel septenos, Si exigantur. IAC. Sequere hac, Corneli; fortassis Aliquid auri reliquum est. Nam memini me Aliquantulum pecuniae in omnem eventum seponere. Dabo. COR. Praei, sequor nun scio, quid senibus Memoriam praestet? Promitte foenus: et omnia Meminerunt. SCENA VII. ANGELI Tutelares pauperum. ANGELUs Custos Iacobi. ANG. 1. NOn perfero lacrimas mei clientis; Vindicari cupit iniuriam huius locupletis. ANG. 2. Meus itidem Alumnus de eodem queritur: Moveor querelis. ANG. 3. Idem et meus facit. ANG. 4. Et meus. ANG. 1. Movemur tandem ad Poenas exigendas. ANG. CUST. Socii Caelites, date Spatium: resipiscet. Ita nuper vos ipsi censuistis. ANG. 1. At pergit improbior esse in dies. Meum de Scalis praecipitem egit. ANG. 2. Meum inclementer Habuit. ANG. 3. Meo stipem iam datam vi extorsit. ANG. 4. Mei clientis famem contumeliis asperavit. ANG. 1. Dum aurum accumulet, Ius, iniuriam; Fas atque nefas, iuxta habet. Plectenda est improbitas. ANG. CUST. Parcite etiamnum. Brevi se corriget. Iam conscius sibi, coepit metuere, et paene ad se redire. ANG. 1. Dum tuo nos uni parcimus; saevi interim in Nostros Alumnulos sumus. ANG. CUST. Nihil illi Capient detrimenti a meo, si iniuriam aequo animo Insuescant ferre. ANG. 1. Quanto aequius ferunt ii, Tanto dignior est ille, qui plectatur. ANG. CUST. Vestro Arbitratu plecti non potest, quem in suam tutelam Virgo Mater recepit. ANG. 1. Id quidem ipsum ut ille Consequeretur, nostris apud Virginem precibus Effectum fuit. ANG. CUST. Scio. ANG. 1. Nunc ubi Perseverat in incepto, iidem auctores erimus, ut Iuste puniatur. Adimus Virginem, Socii, et supplices Pro nostris Alumnulis fimus? OMN. Imus. Supplices Fimus. ANG. CUST. Dum vos meo, ne quid Incommodetis. ANG. 1. Salvi esse si nostri possunt Cum tuo, vivet tuus; sin vindicari aliter nequeunt, Dabis veniam hanc nobis, ne uni improbo, multos Miseros ac bonos posthabeamus. ANG. CUST. Ego Interim ad meum invisam; tentabo, siqua fortassis Flectere adhuc rebellem possim. O si praevertere Istorum preces queam? ACTUS V. SCENA I. IACOBUS MORELLUS. CORNELIUS. SCRIBA. IAC. FIlium mihi esse rebat, Morellum, et Nepotem experior. Audet hoc ille me Vivo? audet prohibente? Audeat Porro, non moror. Audeat, sed de Suo. CORN. Obsecro, Iacobe. IAC. Nam de meo Nihil habebit. CORN. Iuvenis est; veniam meretur. IAC. Sed eam senex daturum se negat. MOR. Pater. IAC. Patrem tu me? Quid? patrem? si patre~ agnosceres, haec tu Ausus fuisses? MOR. Certe, pater; IAC. Omitte patrem; Ego tibi sim pater, quem tu si servum etiam duxisses, Ludificari magis non posses. Ego sim pater? MOR. Non committam id posthac pater. Unum Istud ignosce. IAC. Ignoscam ego tibi? COR. Filius est, Iacobe; rem aequam orat. IAC. Non agnosco Filium: Abdicavit Patrem ille; abdicat illum pater. Scriba. MOR. Per Numen te pater unum; per quicquid fas Est, obtestor. IAC. Ubi tu, inquam, es Scriba? SCRIB. Praesto, here. IAC. Scribe tabulam abdicationis. MOR. Si quis reliquus est patris affectus; pater! IAC. Scribe, inquam; abdico istum. SCRIB. Here. Ne praecipita. cras rectius scribetur. IAC. Hero tu Imperas, an herus servo? SCRIB. Suadeo solum here, Non impero. I AC. Ego te consilium si rogaro. Nunc Abi, et si herum agnoscis, pare. Si renuis, nega tu Herum, ut iste patrem. MOR. Nunquam negavi, Pater. IAC. At iam negabis; quia dehinc nullum Habebis. MOR. Miserere nati; prima haec noxa est. IAC. Prima? ego te ultimam dicturum rebar. MOR. Etiam ultima erit. IAC. Erit. Nam posthac Impius in patrem non eris; quem nullum habebis. COR. Tamen, Iacobe; si me audis, in crastinum Delibera, IAC. Constitui. Quid deliberabo? Non Pendeo anceps, ut indigeam deliberatione. Abdicavi. COR. Experite saltem, an ad frugem etiamnum redeat. MOR. Spondeo, pater. IAC. Non sum pater. Abscede. MOR. At ego me filum certe novi. IAC. Nepotem scio; Filium, haud assentior. COR. Si nepotari coepit, desiturum se posthac Promittit. IAC. Imo pergat; nepotetur; faciat libere, Quod facere assuevit. Iuris est sui; Patrem non Habet. COR. Dum fervet pater, mecum interim. Morelle, abscede; diem crastinum habebis mitiorem. Facis copiam huic mecum abeundi, Iacobe? IAC. Eat, Abeat; iuris est sui. COR. Reducam crastino. IAC. Si amicum me voles, omittes. COR. Certe Enim filius est tuus. IAC. Dixi. Abeat; abscedat. Non indigeo liberis. Improles vivam. Prospiciam Egomet mihi, et senectuti meae; ipse sibi, et gulae suae; Ut volet. COR. Meliora nox suadebit. Vale. IAC. Ego sinam res meas. ita dilapidari ab isto? Ego Feram? quas egomet tot annorum studio vix tandem Corrasi; illas ego patiar, ut iste? Saltem pudorem Habuisset aliquem, ne tam effuse simul omnia! Nunc Ille clam patre, invito, et prohibente, sescentos Philippicos, apud Oenopolam.Dedecus! Quot ego vix Toto mense teruncios in familia; tot aureos ille in Ludo et vino? Habeat. Quid demum crucior, amens? Non est meus. Et si quando fuit; desiit; non erit. SCENA II. ANGELUS Castos. IACOBUS. ANG. MEritone irasci te credis? IAC. Non irascar? Agno si mitior sim, irascar. ANG. Filius Nempe offendit? IAC. Et graviter quidem. Non istud Sit grave! Opes paternas per luxum prodigere? patris Abuti clementia? Ridere imperia? Negligere consilia? ANG. Et haec tu digna censes, quibus irascare? IAC. Dignissima. ANG. Eaque propter filium Abdicabis? IAC. Merito. ANG. Neque flecti porro te Sines? IAC. Non sinam, plectenda est indoles degener. Discat, quid sit laesisse pattem. ANG. At quantulum Patrem? nempe homuncionem. Quid si tu DEUM Immortalem cogites? Illum, inquam, beneficum Patrem? Illum tam facilem, tam propitium parentem? Quid tum tu dicas? et tamen tu talem, impie senex. Offendis? Tu res opesque illius patris non prodigis; Sed rapis? Tu consilia non negligis, sed spernis? Imperia non rides, sed contemnis? IAC. Fateor. Faci. Sed aliud est istud. Nam Homo ut facile peccat, ita DEUS facile ignoscit. ANG. Eo minus offendendus Ille, si tam facile placari potest. IAC. Eo minus Timendus, si tam facile potest. ANG. Aliquando non Poterit. IAC. Dum aliquando possit. Iam interim Vivendum est, et vitae subsidia quaerenda; aurum, Argentum, opes, ANG. Quaerenda; sed non rapienda. IAC. Equidem, quod sciam, nihil cuiquam unquam Eripui. ANG. Unde ergo fenebre est aurum? IAC. Ultro promittitur, ultro datur; quid ni ultro Etiam admitteretur? ANG. Miserum senem? quo iure Tu istud? qua lege? IAC. Lege, quam consuetudo Tulit. ANG. At prohibet DEUS! IAC. Istud Theologi Viderint; ego quid mos hominum et usus concedat, Aspicio. Inde me aliis assimilo: cum quaestus Ostenditur, aurum habeo; cum secus, habere me Nego. ANG. Neque huius re pudet? IAC. Quid enim Puderet? faciunt idem alii. Non ita superbio, ut Communia erubescam. Multis similis esse, quam ab Omnibus dissentire, malo. ANG. Naufragium est. Etiam perire tu cum pluribus, quam inter paucos Enatare mavis? IAC. Si optio sit, enatabo. ANG. In Quaestu autem naufragium est. IAC. Nondum sentio; Cette, in meo, non fuit. ANG. Multi iam imo perierunt. IACOBUS. Multi etiam non perierunt. ANGELUS. O animum pertinacem? Vides mergi tot Opulentos assidue, et videre te negas? IAC. Quid Videam? video Matthaeum e quaestu in caelum iisse; Video Zachaeum e taberna usuraria in Christi familiam Venisse. ANG. Sequere ergo tu istos. IAC. Quippini Sequar? facio pridem, quod ante me isti. ANG. At Non deseris opes male partas, quod isti. IAC. Nondum Est maturum. ANG. Ah nondum? Quid ergo indicant Cani isti? IAC. Isti? Me barbatum esse. ANG. Indicant Mortem adesse; infelix. IAC. Triste est, de morte Cogitare; ubi aderit, videbo. ANG. Non saltem Conscia mens inquietat? IAC. Coeperat quidem nuper; Et paene etiam absterrebat. Expugnasset denique, si Principiis obstare distulissem. Nunc victoriae Momentum fuit, mentem avocasse, et ad alia aliaque Studia divertisse. Stimuli supersunt etiamnum pauci; Qui ne insolescant, quotidie sunt retundendi. Verum Ego, quid temere in hanc disputationem mecum ipse Descendi? non adverteram, me sensim ex aliis ad alia Devolui. Inceperam filii improbitatem accusare; Quomodo huc deflexi? redeo ad institutum. Et modo Sagarionem servum, qui omnem hanc filii stragem Architectatus est, suppliciis condignis remunerabor. SCENA III. B. MA VIRGO. IACOBUS. FAMULI etc. ANGELI etc. B. V. IAcobe, Iacobe, Iacobe. IAC. Quae vox? B. V. Redde rationem filio meo. IAC. Perii. B. V. Redde rationem. Morieris: et non vives Iacobe; Morieris. ANG. OMN. Gratias tibi, o Virgo, O Mater, o Domina! Audisti clientes nostros; audisti Pauperes tuos. ANG. Cust. Morulam meo clienti; O Virgo, o Mater, o Domina! Sine resipiscat. B. V. Nisi pauperes mei, et pauperum mihi tutores. Intercedunt; tantisper vivat. ANG. OMN. Iube Domina; impera Regina. Dum ne spernas clientulos Nostros. B. V. Iacobe, vive; sed brevem moram. Vide, quemadmodum illam vivas. Resipisce. ANG. CUST. Gratias tibi, o Virgo, o Mater, O Domina! Audisti clientem tuum. Audiat te cliens Meus, et resipiscat. ANG. OMN. Resipiscat. B. V. Resipiscet. IAC. Ubi sum? famuli! OEC. Heri Vox ista suit. Superi! quid video? Socii, ad herum. Here! miserum me! quid est? quid accidit repente? SCRIB. Ferte aliquis sellam. Subdite lacertos. Pectori Thoracem laxate. OECON. Here! IAC. Perii. DAN. Minime gentium, here: vivis, et Superis Faventibus. vives. IAC. Perii. SCRI B Attollite fessum; Et sellae imponite. IAC. Ubi sum? ubi fui? OECON. Here, tui sumus. Ne metue. Bene se res. Habent. IAC. Ah, quomodo habent? miserum me! Quid feci? quid vidi? OEC. Virium defectus hic fuit, Here; nihil ominosum est. IAC. Omitte has Consolationes. Vidi aerumnas meas; vidi impia Facinora mea. Vidi, non somniavi. Iam adeo Perieram, nisi me tua, o Virgo Virginum, misericordia Erexisset. OEC. Salva adhuc omnia, here: non Periimus. IAC. Abite fenebres quaestus; abite sordidae Opes, ex improbo lucello quaesitae. Ah quantum Mihi nocuistis? abite, ne porro noceatis: redite ad Veteres Dominos. OECON. Iam Dominum habent Suum. IAC. Non habent; eripui, extorsi. SCRIB. Quid Iubes ergo fieri? IAC. Vocate pauperum greges, in quos Toties fui crudelis. Pensabo iniurias stipe, Cogite. Huc ad me omnes; largiar infame argentum. DAN. Non est animi compos herus; haec planissime Delirat. IAC. Deliravi, cum avare corraderem opes; Iam sapio, Danista, non deliro. DAN. Vi morbi, Haec fieri aiebam, here, ut solet; per convitium dicta Nolui. IAC. Dixi, Danista, non est morbus. Tu item Abi; et praecone publico iube adesse, quotquot Usuris meis obnoxios meministi: veniant, petant, Repetant sua. Sarciam damna, et suum cuique aurum Rependam. SCRI B. Crastino, here, istud accurabitur Studiose. IAC. Quis norit, an crastino etiamnum sim Victurus? brevis vitae usura superest; sinite me hodie Abiicere avaritiam meam! Date aliquos, quibus Benefaciam, dum licet. Non diu licebit. Quid moram Inicitis? Properate: cogite, quos potestis. In lucro Erit, quicquid hodie largibor. OECON. Quando sic Iubes, here, faciam illico omnia. IAC. Interea vos Intro me hinc asportate. O Numen propitium; ubi Iam eram? unde me, o caelitum Regina, eruisti? Utar morula mea, quam concedis; utar libens. OECON. Totus stupor sum; ita nihil me capio. Nam quid hero factum oportet, ut tam repente hanc Mentem? Avarissimus modo gulam sibi ipse stringebat, Ne quid animae amitteret; nunc, Superi! quam sui est Prodigus? Vix serium credo. Tamen ibo; etsi item Intelligo, nemini me hunc nuntium probaturum. Fabulati dicent omnes. Experiar. SCENA IV. CHRYSOTIMUS. Cacodaemon, cum tribus Sociis. AVARITIA. USURA. TEMULENTIA. CRAPULA. LICENTIA. LIBERALITAS. CHRYS. EStne, quod odoror? an fallor indicio solum? Noscendum est explorato. Ragalde, Menisse, Colure. ad signa. Imperator vocat. OMN. Quorsum vocas? Quo ablegas? Quid imperas? CHRYS. Elabitur praeda, ni vacemus. OM. Quae illa Praeda? CHRYS. Quam tot annis argento inclusam, Aluimus. OM. Usurarium hunc ais? Retia oppandamus; Pedicas tendamus; claudamus indagine. CHR. Vereor, Ne frustra. Erupit modo e cavea; libere iam Vagatur, sed caute. OM. Quid ergo est factum? CHR. Caelites illum, hostes nostri, callide adorti, ad Sese pellexerunt. OM. Quid moramur? rursus Inferi Illum ad se. CHR. Argentum aspernatur omne. OM. Venemur igitur auro. CHR. Aurum perinde. OM. Aurum ille? Usurarius aurum aspernetur? Non credimus, non ferimus, non sinimus. Iamne Specimen huius dedit? CHR. Daturum promisit. OM. Bonum animum habe: nondum victus es. Promitti contemptus auri facile potest. Si solum Promisit, vicimus. CHL. Si quidem strenue incumbitis; Sperari victoria potest. OM. Tantum impera. CHR. Subite etiamnum has aedes; et agite. Aeger Decumbit; cingite lectulum; et aurulam illi per hosce Folles aliquam aspirate. Ex hoc utre Favonius argenti: Ex isto Zephyrus auri; ex hoc Africus lucri Cupidinem exspirant. OM. Bene quisque praeparati Sumus. CHR. Ite, et omnia tentate. At quid istuc? AV. Pellimur aedibus: exturbamur. Us. Nusquam Porro est locus in hac Taberna. CHR. Eccur tam Facile exceditis, veneficae anus? AV. Ita iussae sumus. CHRYSOTIMUS, Ita iussae estis. Iubeo vos ego Redire. Us. Nusquam admittimur. Abire ex oculis, Ex animo nos iussit. Tu siquid speras posse te proficere, Tenta: nos desperamus. AV. Ego alium mihi Hospitem providebo; apud hunc tesseram fregimus. Us. Omnia sunt intus mutata. CHR. Citate Temulentiam vos ergo et crapulam: subeant in Harum stationem; saepe alias Avaritia et Usura, Hos successores accepere. Adestis, o nobilis triga! Occupate hospitium hoc! TEM. Quodnam Hospitium? CHR. Istud, Euclyonis huius. CRAP. Pridem inde exacti fuimus. CHR. Quis exegit? LIC. Avaritia, et eius soror Usura; rugosae aniculae Duae. CHR. Ipsae illae modo sunt iussae exesse. TEM. Aliquid spei ergo est nobis. CHR. Subite. CRAP Ego me hac penetrabo. Sequimini comites. LIC. Ego nusquam cunctor. Ite. CHR. Ite mea acies; Pugnate, vincite. Exutae sunt castris Avaritia et Usun; Has alias ergo copias armavi; Temulentiam Crapulam, Licentiam. Alterutris vincam, id iuxta Est mihi. TEM. Quid commerui modo? quid est? LIB. Exeste infames. linquite hos lares. CRAP. Venire Iussit. paruimus. LIB. Ego excedere vos, atque Hinc facessere volo. LIC. Nova hic tu hospes es; Nunquam antehac visa in his aedibus. LIB. Ita est Quidem. Nam Liberalitas dicor, hodie huic Familiae praefecta. Nihil hic vobis in posterum Iuris erit. Absistite hinc aeternum, infelix turba. Aurum ego argentumque donare hic non profundere Doceo. Vos prodigere opes, et male parta peius Perdere consuestis. Odit vestros mores haec domus; Idque me auctore. Quamobrem omittite, suadeo. TEM. Diem haud opportunum nacti sumus. Decumbitur intus, aegrotatur, ingemiscitur; et Egenis pecunia numeratur. Nihil idoneum ad Studia nostra. Recedimus. SCENA V. PTOCHUS. CONSUS. MARNA. LENTULUS. METELLUS. PTOCH. AUri sacra fames; dixit puto, poeta;ego paullo Alter; Ventris magna fames, quid non Mortalia cogis Pectora? ex me discite. Ego toties Aut repulsam hic tuli, aut iniuriam; redeo tamen, ut De integro stipem rogem. Fames cogit, et venter Audacem me facit. LENT. Me deiecerit licet e scalis, Hic dives; tamen, si tu prior fortunam tentaveris, Aliquid audebo. PTOCH. Subibo. Nam de gente Muscarum ego sum; decies abactus flabello, decies Revertor. MET. Patientem hanc esse muscam oportet; Nam semel ego ex his aedibus querno flabello abactus, Ita satur effugi: ut hodieque vix lubeat redire. CONS. Itidem ego mihi formidarem, ni ultro etiam Acciti essemus. MET. Nec quidem fido. Quia tergum Mihi est, iniuriarum oppido memor, monet abstineam Ingressu, donec eventum opperiar. MAR. Non occidet Tamen, utcumque furat. Ingredimur, Conse? CONS. Audacter. Vitrei non sumus, ut mox Rumpamur. PTOCH. Fidem vestram, socii! Quam Hic intus omnia sunt mutata? aurum, panem, vestem: Liberalissime omnia. MET. Et sine convitio? PTOCH. Nullo ullo; ac ne nutu quidem perturbato. LENT. Seria res est, Metelle: quid nos postremi Stamus? MET. Per me licet. si vis, ingredimur. LENT. Volo. PToch. At ego nunc tam segnis non Ero, ut nuper; curriculo fugiam, ne cunctantem Poenitentia insequatur, et res donatas postlimino a me Repetat. MAR. DEUS hunc senem servet. Omnia Dedit. CONS. Et quidem ita dedit, ut lacrimans Veniam rogaret; et ultro plura offerret. MAR. Dolet Tam paucos inopes adventare, quibus stipem Elargiatur. LENT. Ignosco vetus peccatum scalis istis: Omnia pensarunt abunde. MET. Deiice iam denuo Velim, si liceat praemium pacisci. Nihil conqueror; Scapulae ex nupero casu, nihil admodum dolent: ac Ne caput quidem. Omnia sunt incolumia post hanc Stipem. LENT. Indignus est senex tam effuse liberalis, Qui ita in morbo cubet. MET. Sine tu cubet, sine: Nam si staret ille et valeret, haec utique nobis hodie Non daret. SCENA VI. CHORUS EPHEBULORUM quatuor. Iidem qui Angeli, mutatis Vestibus. EPH. 1. NOn teneo me, Sodales, quin heri nostri Infortunium deplorem. OM. Nobiscum Facis. Omnes in luctu sumus. EPH. I. Quam subita Vis morbi? Et quanta in morbo Metamorphosis? Superi omnes! Aurum omne prae paleis iam Aspernatur: argentum infra paleas ducit. Avidius Donat, quam olim appetebat. OM. Interim languet Tamen aeger, et ingemiscit. EPH. 1. Nempe in Opibus haec inopia est? Meretur certe, ut eiusce Doloribus moveamur. OM. Morigeros vides; Omnia volumus, quae vis. EPH. 1. Praeibo triste Odarium. EPH. 1. Auri nimium malesuada fames Quantis heu! mortalia curis Pectora torquet! Dum grandis opum Surgit acervus, crescit iuxta Crudelis hydrops, aurique nimis Dira cupido; crescit habendi Insanus amor; qui quod nimium est Satis esse negans, affer et affer, Iterumque affer, clamat totis Usque diebus, clamat totis Noctibus usque. EPH. 2. Hic noster Herus talis nuper Iacobus erat: Sed nunc subito Mutata Viro, atque altera mens est. Quod corrasit, despuit aurum; Lamina flavi nulla metalli Iam nulla placet, gazas odit. Prodigus omnes, caecaque manu Spargit, quidquid legerat olim. Quis credat? opes calcat avarus! Inopum loculos implet avarus! Non absque bono haec Nimine fiunt. EPH. 3. Haec Iacobus moriturus agit, Forte infelix, quia fero pius! Anima in labris abitura natat, Tenuique fluit Clepsydra filo. Vix est pietas, quae fera venit. Utinam haec pridem mens alta Viro, Animusque ingens contemptor opum? Levior iam nunc Libitina foret, Nec terribilis forfice Clotho, Nec terribilis Iudicis urna. EPH. 4. Una est illi Cynosura super, Nunquam dubiae Cynosura spei: Mariam, Mariam perdius orat, Mariam assidua voce salutat. Illi statas solvere, quamvis Anima iamiam fugiente, preces Instat et urget. Spes magna mihi est, Quam sic orat, fore propitiam. Plus quam petitur Patrona facit, Et nulla cadunt irrita vota. EPH. 1. Satis est huius, Sodales: intro ad heri languentis obsequia. Revertamur. SCENA VII. CORNELIUS. CELSUS. SERENUS. duo Medici. COR, QUod unum in hoc luctu gaudeo; Morellum Divitis huiusce filium in gratiam reduxi. Et sane, desperandum fuerat; nisi repente, nescio quid Morbi, iram hominis fregisset. Credam divinitus Factum, ut aegrotaret. Nam quidquid effecturum se Nemo, ne somniarat quidem; id ecce, quantulo Momento profecit aegritudo? Nihil avarum, nihil Iam parcum aut sordidum versat. Alium hominem Credas. Ceterum pridem hanc illi mentem voveram: Nunc in ultima linea dum consistit, et cum morte Propemodum rationes putat, utcumque seram Beneficentiam inceptat. Quamquam nondum adeo. Sera est, si, quod precor, hoc morbo perfunctus, Revalescat. Quod futurum sit, nec ne; id ego nescio. Medici certe, quos intus vidi, consultant. Atque Ecce illos ipsos? CEL. Haec, inquam, Serene, Quae dixi, non placent. SER. Omnia assentior tibi, Celse. Istud me adhuc unum solatur: compos est sui: Cognoscit, intelligit. CORN. Quaeso vos ego, estne Quod de amici vita promittatis? CEL. Iste quidem, Aliquantulum. Nam ego iubeo Libitinam apparari: In crastinum non vivet. SER. Atqui etiamnunc sat Mihi vegetus videtur; et facile verti aegritudo potest. CEL. Verti quidem,sed non averti. Quid enim, quod Nec venae tenor est ullus, nec color alius quam Qui esse cadaveri solet? Labant membra, haeret Lingua; crescit nausea; ab his indiciis quid speres? COR. Ego, quod video, amicum amisi: morientis Mihi symbola memoratis. CEL. Certe enim morituri. Accedit, quod locum identidem mutare, et peregre Concupit proficisci: Quae vulgo nescio quid Ominosum habent. CORN. Ita olim audire me Memini. SER. Ea propter iussimus illum tantisper. In atrium hoc deportari, ut fatis illi faceremus. CORN. Varius loci aspectus nempe oblectat. CEL. Et quid istud est tandem? arte omni Comperendinamus mortem, non tollimus. Haeret In visceribus illa, et fovetur sinu; moriendum est Demum: Quamquam inviti obtemperamus. Ideo Et nos modo id agimus, ut huic aegro opitulemur. CORN. Aequum facitis; et mea id causa ut porro Faciatis, obtestor. CEL. Pollicemur facturos. Nunc medicatum liquorem domi temperabimus, Quem illi propinemus. CORN. Comitabor. SCENA VIII. IACOBUS. ATRIENSIS. OECONOMUS. IAC. IN hac aula collocate; nam cubiculum, Nescio quid, incipit fieri molestum. ATR. Hic Commodum habebis, here: patet despectus Quaqua versum liber. IAC. Nihil iuvat modo spectare. Displicent, sordentque omnia. OECON. Constanter Hoc, here: propediem lenietur haec molestia. IAC. Ah, quomodo lenietur? Non ea sunt tempora. Ut istuc sperem. Mortem parturio; differri partus Ultra non potest. Parebo, ATR. Meliora, caelites! Nam superstitem te fore huic morbo considimus. IAC. Confidite, non intercedo. Quamquam ego Longe aliter sentio. Date mi interim, quo ultimas Virgini preces dinumerem. OECON. An est istud? IAC. Recte. OECON. Ferte aliquis pulvinum ad pedes. IAC. Si restat pauperum aliquis, ei vos omnia, quae Videbitur. OECON. Factum puta. IAC. Ah cur Benefacere tam sero caepi? ATR. Nondum est serum, Here; Pridem incepisti. IAC. Utinam factum! Certe autem, si porro vixero, fiet. Vos modo Excedite paullisper; sinite me preces meas quiete Exigere. Sinite veniam sceleri meo flagitare. OECON. Ad fores has praestolabimur. IAC. En Studia mea! Quo evaserunt omnes curae meae? Quid solacii afferunt mihi tot opes meae? Cruciatur Animus auro suo: carnifex mihi argentum est: Est lucrum, nuper deliciae meae, heu quantas in Angustias me cogit? o falsas hominum spes! O crudele gaudium? Et ultro tamen haec Ambiuntur; imo rapiuntur, non exspectantur. Ite nunc improvidi; et frugibus vestris horrea Gravate. Ite, et fortunas patrimonii vestri per Mille foenora augete: quid nisi morti praedam Obiicitis, vittaeque vestrae spolium illi praeparatis? En, opes quemadmodum iuvant? Ita suos a morbo, Ita solent a dolore, ita a morte vindicare. Tanto Studio comparantur; et tam repente deseruntur. Mentior; deseri non possunr, ipsaemet deserunt. At animo tamen opes medentur! O medicum Malum. Quantovis morbo graviorem? Sentio Hunc Tityi vulturem? sentio aquilam hanc Promethei Miser; et intestinis doloribus absumor. Angit enim Aurum, ah, malo studio partum. Amissum mallem. Seda has animi turbas, o Virgo; o magna magni Numinis Mater, seda. Caelites boni? quid vertiginis Est? Oculis, et sensibus destituor. Ubi estis famuli? SCENA IX. MANES 10. IACOBUS. 1. FAmulos vocas? adsumus. En quanti greges Accurrunt? annue, accurrent plures. IAC. Miserere Numen. 2. Etiam defunctos, esse adhuc famulos Putat! 1. Vivos, putare assuevit. IAC. O Virgo! 2. Nobis patrocinatur Virgo; quos tot tuis iniuriis Meminit oppressos. 1. Agite, socii manes; et quid Quisque perpessi fueritis, memorate. IAC. Paenitet. 1. Vox ista si innocentes facit, cras nemo erit nocens. 2. Me fames interemit; modico pane profliganda, Si quem avaritia dedisset. 3.Ego sitiens labris extremis Guttulam vini optabam; negavit dives. Peremit. 4. Mihi hospitium platea fuit; humus cubile; lectulus Saxum. Peremit inclementia avari; qui tectum, quod Canibus commodabat, homini invidit. 5. Viator ibam; Et longis itineribus fessus, viatico egebam. Ibi stipe Modica contentus, quam ab inhumanis divitiis Impetrare nequibam. 6 Quid meas aerumnas Meminisse me cogitis? ah satis fuit, olim tulisse. Frigore hiberno, inclementer habitus, nudis vestigiis Nives calcabam. Inde calceos fovendis pedibus, Laceros saltem, et tritos undique rogabam. Negavit Dives. 7. Ego vestibus male sartis, nec membra Honeste tegere; nec hiemis iniurias defendere quibam. Abnuit avarus dare lacerum centonem inopi Mendiculo, quem blattis tineisque non negarat. 3. Aeger, ope parvula egebam; contempsit locuples Avarus: ita oppetii. 9. In vinculis eram; redimi parvo Poteram. Sed, eheu! crudelem animum! Teruncio Libertatem meam non aestimavit dives. Computruere Membra in ergastulario ferro, quae argenteo servati Potuissent nummo. 10. Vos autem, o quanto me Feliciores! Pauperes iam ante, ab hoc solum locupletati Non fuistis. Ego vero copiosus ante et dives. per Huius avaritiam redactus sum ad inopiam. Ita foenus iste acerbe exercuit, ita iniuriis suis meas fortunas Vexavit. Quid gravius etiam praedo potuisset? IAC. Miserescite Manes. 1. Non docuisti nos hanc Artem; faciemus, quod a te didicimus. IAC. Eheu! Placare vos cupio. 2. Vexasti, spoliasti, depauperasti Vivos; placare iam functos cupis? Iudice opus est. IAC. Pensabo omnia. 1. Qnae omnia? Reddesne Fortunas tu nobis? iam nullis egemus. An reddes Vitam? Servare tuam ipse non potes. Aliud volumus. OMN. Aliud omnes postulamus. IAC. Quid enim Postulatis? OMN. Ad Iudicem. IAC. Misericordiam. 1. In ius est ambulandum. IAC. Parcite Manes pii. 2. Pii iam sumus? At, cum stipem a te flagitaremus, Impii scilicet errones eramus; et improbi vagique Impostores dicebamur. Nunc tandem pii Manes sumus; 1. Pii etiamsi simus, in impium tamen hostem, Vindices ruimus. In ius; ad iudicem; ad tribunal. Iniuriarum agendum est tecum. IAC. Fateor nocentem. Fateor impium! Sed porro non ero. Miserescite. ANG. CUST. Manes, redite ad suum quisque Domicilium. Omittite tantisper Alumnum meum. 1. Iustum est Numen; impune huic esse non sinet: ius Dicet nobis. ANG. CUST. Dicet; ne dubitate. Vos Autem datis induciis conquiescite modo, et istum Numini qua puniendum, qua absolvendum Relinquite. Curae illae erit ius vestrum. OMN. Obtemperamus. Credimus. ANG. CUST. Recte Paretis. Ego autem hoc sertum, quo preces Virgini Solvebat cliens meus, mecum auferam: et Virginis Magnae sinu deponam. Viso hoc indicio Alumni, Patrocinari non omittet. MAN. OMN. Mundi valete sidera, Nobis quondam conspicua. Amica nunc mortalibus. Nullis concessa Manibus. Iam nos defuncti terrea REdimus ad ergastula. Vos qui securi vivitis, Cras omnes ad nos ibitis. SCENA X. CHRYSOTIMUS. RAGALDUS. MENISSUS. COLURUS. Cacodaemones. IACOBUS: USURA: AVARITIA. CHRYS. APpetit hora fatalis, Socii; agendum est Gnaviter, quod agimus. RAG. Irruamus. MEN. Breve spatium est; invadimus. COL. Nemo Sinat elabi. CHR. Hem! tandem, sceleste, adsumus. Dudum servisti his dominis; nunc praemium tibi Est ferendum. IAC. Quae monstra, o Numen! CHR. Celites tui sumus, quos tu coluisti semper. IAC. o DEUS! RAG. Omitte DEUM: Aurum tuum Implora; argentum invoca; opes roga: Hae tibi DEUS fuere. IAC. O Virgo, libera. RAG. Virginem Vocat. Reducite Avaritiam et Usuram illi: has ille Virgines coluit. Has modo opitulari sibi iubet. CHR. Bene spera, mi alumne; mox aderunt Deliciae tuae. IAC. Nolo. RAG. Non potes iam Nolle; quas tanto semper studio ambiisti. COL. Properate, currite. Us. Vetulae sumus; Non suppetunt vires. RAG. En adsunt desideria tua. IAC. Nolo. AVAR. Non tu aurum meum, Iacobe? Quomodo tu non aurum? Us. Sorduitne tibi Lucrum meum? Sorduit usura? Non sorduit. scio. Annue modo Iacobe. CHR. Annue: quid cunctaris? Praebe tu loculos illi tuos. Porge tu crumenas. IAC. Nolo. RAG. Iam serum est nolle. Semper Voluisti. COL. Quin perseveras, inepte? Tantundem est. MEN. Periisti, sive annuis, sive Abnuis. IAC. Nolo. AV. Non potes aurum nolle. Potes tu nolle hoc argentum? En istud tibi? Totum est tuum. RAG. Tacet; assentitur, vult. IAC. Nolo. CHR. Quid tu omnium desperatissime Senex? Iam demum profuturam tibi tuam Hanc simulationem credis? Serus es. Serius non es. Ut acta vita fuit, ita, et anima agenda est. RAG. Semper Parcus, semper avarus; nunc tandem videri recusat. Nemo credit; ac ne ipse quidem. Nega, si potes. CHR. Nega sis, audax. OM. Tacet, assentitur; Non negat. AV. Quod si etiam neget; testes nos Adsumus Us. Testes. RAG. Desperandum est ergo, Senex. Quid moraris? MEN. Nihil superest spei, Morere. Noster es. IAC. Tu me o Virgo Virginum In hac lucta tuere. CHR. Nempe preces suas sibi Putat profuturas, frustra est. Aspernatur illas Virgo. RAG. Contemnit. MEM. Odit. CHR. Nihil agis. Noster es, noster eris. OM. Vicimus; superavimus. Triumphamus. SCENA XI. ANGELUS CUSTOS. CACODAEMONES iidem. ANGELUS 2. ANG. CUST. ABstinete manum, impia turba. CHRYS. Quid tibi cum isto? noster est. OMN. Noster est. ANG. CUST. Nondum est vester. OM. Erit. ANG. CUST. Non erit. OM. Erit. ANG. CUST. Unde vester, scelesti? RAG. Loquitur Vita; testantur opera. ANG. CUST. Non omnia. RAG. At pleraque tamen. CHR. Imo omnia. Quae Enim tu excipis? ANG. CUST. Quae mihi in hoc Volumine subnotavi. CHRYS. In isto tam pusillo! Etiam nos nostra adnotavimus. Ite citi, et Ephemerides nostras itidem huc apportate. ANG. CUST. Non refugio. Aequis opera omnia Momentis libremus. Utra vicerint, secundum ea Pronuntietur. OM. Ergo vicimus, superavimus, Triumphamus. ANG, CUST. Faxit Numen aeternum, ut Vos triumphi huius mox pudeat. OM. Non metuimus. Certi sumus. ANG. CUST. Ne cade animo, Iacobe; ne Despera. Misericors Numen est. OMN. Imo desponde Animum; despera. Iustum est Numen. ANG. CUST. Ideo enim non damnabit, quia est iustum, OMN. Damnabit imo: damnabit. ANG. 2. Aequae lancis stateram, e caelo affero: hic decidetur Caussa. Utrinque alterna imponite, quae bene, quae Male Alumnus egit. Cape sis illam Iacobophylax. ANG. CUST. Libenter. OM. At nos longe etiam Libentius. RAG. Hui! quantum est ponderis in hac Membrana? Iungite operam aliquis: solus non Perfero. OMN. Bene; opportune. Vicimus. CHRYS. Hui quam grave! ANG. 2. Male de eventu Metuo. Nimis parvus est tuus libellus. ANG. CUST. Quid agas? omnia corrasi, quae usquam Potui: et aegre tamen has pagellas implevi. CHRYS. Adsumus cum sarcinis nostris. EN sceleste; Hae sunt rationes tuae! quid times? quid ingemiscis? OMN. Serum est. ANG. CUST. Ne vos illi insultate, Donec de eventu constet. RAG. Nondumne constat Tibi, qui tamen molem hanc videas? ANG: CUST. Terret, fateor. At nondum ex aequo rem Aestimavimus. Agite priores; et vestras quisquilias Lanci huic permittite. OMN. Permittimus. CHRYS. Pagina haec omnis, Avaritiam, avaritiam; Argentum, aurum ubivis habet. RAG. In omni parte Usura, usura, usura, usura occurrit. Hui mille ex Foenore, hic in foenore sescenti: hic centum: hic tria Milia. Hui! hic totae Myriades! hic talentum Atticum. CHRYS. Impone omnia; iniice. COL. Ego Nusquam aliud in meis tabulis reperio; quam fraudem Iniuriam, convitium, cupiditatem, invidiam. CHRYS. O pulchram supellectilem! impone; iniice. MEN. Hic mille aliae sordes; mille nominibus Appellandae. CHRYS. Iniice, iniice. ANG. CUST. Haec Vestra omnia? CHRYS. Pauca haec videntur tibi? ANG. CUST. Nimis, eheu quam multa! Atque utinam Aut pauciora, aut nulla! RAG. Ultro tu igitur cedo Hunc nobis. ANG. CUST. Dum halitus illi superest Ullus, Alumnum meum non abdico. CHRYS. Tua ergo Illa meliuscula, siqua habes, in lancem conice. OMN. Nulla habet. Superavimus. Vicimus. Nostra est Praeda. ANG. 2. Omittite, scelesti. Nondum experti Estis, quantum in uno hoc libello sit momenti. RAG. Lege sis, ergo: aut impone. Nam iure, et lance Contendimus. ANG. CUST. Videtis hic, quoties Adnotata sit bona voluntas? CHRYS. Esto ibi voluntas Bona, dum hic sint opera mala. ANG. CUST. Optima Quaeque desideria hic leguntur. CHRYS. Nen terrent Nos illa. Multi iam ignibus infernis ustulantur, magnis Olim desideriis elati. ANG. CUST. At etiam lacrimae Hic aliquae. RAG. Steriles illae, nec seriae. ANG. Etiam. Preces quaedam. RAG. Frigidae quidem et vanae. ANG. CUST. Etiam poenitentia. CHRYS. Exigua, Aut simulata. ANG. CUST. Etiam stips in pauperes Erogata. RAG. Metu extorta: atque ab invito data. ANG. CUST. Etiam fenebris pecunia multis redhibita. CHRYS. Multis? tribus, quatuorve solis. Sexcentis Adhuc aliis debet. Mille decepit. Mille compilavit. Mille iniurias fecit. Tamen haec, qualiacumque tua, Impone lanci. ANG. CUST. Impono. ANG. 2. O Numen propitium! praeponderant mala. OMN. Acta causa est. Vicimus. Superiores sumus. ANG. CUST Minime gentium superiores. RAG. Non Vides? non intelligis? non sentis? ANG. CUST. Nondum Omnia examinavimus. Restant etiamnunc aha. Abstinete. RAG. Ego interim abeo, et Sociis de hae Victoria nuntium fero. Vicimus. CHRYS. Nos autem Ad aegri lectulum excubias agemus, dum noster Exspiret. ANG. 2. Nondum vecter. Omittite, scelesti. ANG. CUST. Itidem tu hic meam vicem excuba, Sodes: ne quod meus Alumnus ab bis capiat Detrimentum. ANG. 2 Quo tu autem in hac Necessitate abibis? ANG. CUST. Ad ultimum miserorum Asylum; ad misericordiae Maturem, quam mens hie Coluit. Tene sis tantisper tu libram. ANG. 2. Abi, et Undecumque potes, matura opem. SCENA XII. ANGELUS CUSTOS. B.MA VIRGO. ANGELUS 1. et 2. CACODAEMONES. ANG. CUST. QUod unum ultima rerum desperatio Reliquum fecit, id experiendum est Mihi. Virgo Virginum est oranda. Ah, quot illa Calamitosos insperato beavit? Quot illa sceleratos ad Frugem reduxit? Mille alios e periculis assertos, Locavit in tuto. Alios mille ex Orci vestibulo ad Caeli palatium retraxit. O caelitum voluptas, MARIA; O Tartari terror, MARIA; o hominum amor, MARIA! Miseresce tui meique clientis. Et qualis es in omnes; Esto etiam in meum; ah, quamdiu adhuc meum? Nisi Illico iuvas, eheu iam non meum! Obsidetur ab. Hostibus. Aegre tantisper defenditur. Victi in iure; Victi in lance sumus. Tuo patrocinio vincamus. B. V. Non aspernor has preces; Patrocinium, meo Tuoque clienti promitto. ANG. CUST. At properandum Est, Mater. Si paullum etiam cunctaris, victi sumus. B. V. Non immemor sum consuetudinis piae, qua Mihi preces assidue nuncupavit. ANG. CUST. Per illas Ego te preces; flectere, o Virgo, o Domina flectere. B. V. Flexisti. Vos ite caelites mei; accelerate opem Calamitoso. ANG. 1. 3. 4. Ad nutum omnes, Quicquid imperas; paremus; obtemperamus. B. V. Ceterum ne violentam hanc meam opem, Potius, quam iustam causentur hostes; age tu. et Novum adiice pondus, quod dexteram librae lancem Inclinet. ANG. CUST. Id ipsum, o Domina potens, O flentium patrona, id, inquam, ipsum est, quod Desideramus. Sed nusquam in promptu est tale Pondus. B. V. Ego illud suppeditabo. ANG. CUST. Suggere auxilium, o Virgo, quae consilium Suggessisti. Una tu potes. Una, ut velis, precor. B. V. Habe igitur istud Rosarium meum, quod Precibus suis Alumnus contexuit mihi O gratum Spolium! et gratius multo, nisi tot illud naevis inquinasset. Nam inter usuras, et lucri sordes plerumque mihi Rosas decerpere; et hanc indidem coronam plectere Suescebat. Non repudiavi tamen! Quare ut sentiat ille, Nullius antehac irritas preces suisse, nullius dehinc Futuras, quae mihi nuncupentur; Coronam hanc Lanci impone: momentum habebit: et clientem Meum tuumque vindicabit. ANG. CUST. O Virgo, O Mater nunquam oblita suorum, nescit orbis hanc Malis suis medelam! nescit! Quid enim si sciret, tot Ultro miseriis, et aerumnis quotidie periret? Gratias Interim ego tibi o Domina mea, pro meo cliente, Utinam tibi et alii omnes pro se quisque meminissent! ANG. 1. Haec est corona: hanc addere ad reliquum Pondus debes. ANG. CUST. Addam. CAC. OMN. Sero Reditis. Iam nostri iuris est iste. ANG. z. Nunquam Hoc Virgo, huius Patrona, permittet. ANG. CUST. Hoc Rosarium ostendet, utrius iste sit. CHRYS. Hui! Tantulum, istud, quid haberet momenti? Centum Adde; nondum aequabunt. ANG. CUST. Uno Experiantur. OMN. CAC. Quid est hoc? periimus. ANG. OMN. Vicimus. ANG. CUST. En! quanto Momento superemus? OMN. CAC. Iniuria est. Iam Noster erat. ANG. 2. Virgo illum, Mater Tonantis, Asseruit sibi: in eius clientela fuit. ANG. CUST. Quare Iam ocius hinc larvae infernae facessite. OM. CAC. Non Abimus. ANG. CUST. Victi estis, scelesti! Non Fugietis? RAG. Fugiemus, si iste nobiscum. ANG. CUST. Nobiscum abibit. Abscedite. Socii caelitis Arcete stygiam manum. ANG. OMN. Una omnes in Hostem imus. CAC. OMN. Eheu, eheu! vincimur, Caedimur. ANG. CUST. Ita meruistis. impii. Cedite. OMN. ANG. Ocius excedite, fugite, ad Tartara Vestra. CAC. OMN. Eheu, miseri! victores vincimur. Eheu vincimur, caedimur, sternimur. ANG. CUST. Nos Autem ad Alumnum revertimur; ut abiturientem E corpore spiritum comitemur. O quantum in una est Virgine praesidium! Perierat iam iste, et interierat Totus. Per Virginis preces revixit. ANG. OMN. Gratias Tibi o Mater, o Domina, o pia, opia, o dulcis Virgo MARIA! ANG CUST. Et hane tamen, o qualem Matrem O quam piam! o quam dulcem MARIAM! tamen, Inquam, improbi mortales, eheu quam multi! nec Venerantur, nec laudant, nec amant! ANG. 2. O quali Patrona miseri se privant? ANG. 1. O quanto praesidio Se nudant? ANG. 3. O quale asylum repudiant? ANG. CUST. Nondum istud agnoscunt, caeci. Olim, Olim, at eheu! sero suum errorem agnoscent. ANG. CUST. Pro istis ipsis socii, quid ni itidem Supplicemus, ut in tempore resipiscant. Et Virginis eiusdem ope erecti mature Sapiant? ANG. OMNES. Supplicemus. ANG, 1. Respice nostros, Diva, Clientes, Genus infirmum ac debile vulgus! Tamen et nostros, iuxtaque tuos, Diva, Clientes. Maneat, maneat Tua turba tibi; neu tu Satanae Permitte tuos fieri spolium Triste Clientes. Ecce ille Leo, Leo terribilis, circuit omnes, Implens vasto cuncta rugitu, Si quem rictu sorbeat alto; Defende tuos Virgo Clientes. ANG. 2. Frustrane tuo sub pede premitur Pestifer anguis? Sive ille Leo, Sive sit Anguis, saevusque Draco, Fera terribilis, grande venenum est. Tu Virgo tamen, tu pede forti Contunde caput, contunde feri Membra Draconis; qui ne valeat Mordere tuos, saltem saevos Contere dentes, contere Stygii Ora Chelydri. Modo Virgo velis, Servare tuos, tu Diva, Potes: Est tua Nati tota potestis. Si Virgo rogas, si Nate iubes. Omnia salva. ANG.3. Ipse imperii iura paterni Certa Matri ex parte reliquit. Gaudetque suam pro se multum Posse Parentem. Sceptrum ipse manu Sublimis habet, Regnumque tenens Matrem voluit stare secundam; Dominusque licet rerum ipse manens Charae cessit pleraque Matri. ANG. 1. Ergo Mundum iam regere omnem Regina potes. Tu dare miseri, Diva salutem, veniam magnis Dare delictis, Tu dare Caelum; Omnia Nati virtute potes Regia Mater. Namque ille probat, Quaecumque facis; facit ille lubens Quaecumque probas; precibusque tuis Nihil usque negans, si quid Genitrix Animosa petis, modicumque rogas Supplice nutu, iubet esse ratum. ANG. 2. Haec tanta potes Regina Parens, Nec Virgo iuvas? Ultroque vides Stygius quanta strage Tyrannus Grassator eat per tua Regna? Paterisq videns, et inulta taces? Nunquam vacua est Cymba Charontis Itur ad Oreum tanquam ad Caelum. Miseri vultu ridente picis Flumina tranant, Lethenque bibunt? Veluti Nectar. Pereunt hilares, Gaudentque mori, iuvat interitus; Erebi flammas Hypocausta putant. Atqui o miseri, nimis ista, nimis Hypocausta calent. sentiet olim, Qui vel minimum Satanae debet; Et quod debet solvet in Orco. ANG. 3. Properant, properant ad Regna Stygis, Totae properant ire Phalanges. Vix tam densis imbribus Aether Pluit aestivus, quando madidis Invecta rotis Caelum omne tenet Turbida Pleias; nec tam innumerae Cecidere nives, quando Boreas Aquilone furens totam opplevit Vellere Thulen. Tu haec Virgo vides? Paterisque videns? nec lenta iuvas? Ah Virgo veni! pia Virgo iuva! Quin Mater ades, quin certa iuvas. Semper miseris Aurea Mater!