Ludi theatrales sacri Machine-readable text Bidermann, Jakob Wagner, J. XML version, markup prototype, April 2003 Angela Reinthalmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ bider4 biderludi2.html s001.html biderludi2.xml bider4/jpg html Ed. J. Wagner. Munich 1666

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 12 April 2004 Angela Reinthal (spell check), Ruediger Niehl (tagging) markup typed text - simplified structural tagging (no speaker tags) - no semantic tagging - Morpheus spell check 19 July 2004 Ruediger Niehl markup worked in corrections supplied by Clemens Mueller (in last play: Josaphat) IOANNES CALYBITA NOBILISSIMUS ROMANORUM. DOMI EXSUL. COMOEDIA. Synopsis Comoediae de S. IOANNE CALYBITA ex Fastis Marianis 15. Ianuarii.

HIc ille Ioannes est, qui in illustri patriciorum familia Romae natus parentes pie nos fallere docuit. Nam adolescens admodum clam bis in Syriam abiit, et vestem indutus religiosam, unico, sed delicato cibo victitavit, Angelorum pane. Post cum Parentes saepenumero ingereret hostis, aegre illi sibique facturus Romam iter instituit. In itinere vestem suam mendicantis centonibus conmmutat, et his spoliis superbus ad Parentes ignotus divertit, tantaeque filius familiae, tanti patrimonii heres, vix male sartam tectamque in vestibule aedium suarum casulam impetrat. In hac ille tres annos ad invidiam hostis sui furtivo Parentum aspectu fruitur. Hinc ex Tuguriolo suo ad Superum palatia invitatus Matrem advocat; mendicus aegre impetrat; praesentem iureiurando adigis, velit, iubeat in pannuceis suis se tumulari. Mox sanctum Evangelii Librum, quem puer ab ea dono acceperat, in manus tradit, atque ita oculos tandem Matri aperit, ipse sues claudit. Enimvero male officiosa velle hic auream filie purpuram inducere; sed ilicet sensit manus tamdiu rigescere, dum pia et ultimae Ioannis voluntati est obsecuta, Claruit vero sanctior hic in casa sua Romulus circa Annum Christianum CCCCLXVII. nunquam Orbi tam notus futurus, nisi tam ignotus fuisset. Ex Surio.

 PROLOGUS. PRodire me iussit poeta, ut Comoediae huius, argumentum edicerem. Id aliqui iam ante procusum habetis; et ipsi legitis; video. Aliqui non habetis: et his ego operam utibilem dabo, si rei compendium narravero: verum illi assem, quem in emendis periochis comparserunt, mihi postea numerabunt. IOANNES CALYBITA, Romani sanguinis, nescio nobilior an sanctior! imo enimvero utrumque; nobilissimus iuxta sanctissimusque adolescens; cum libello Evangeliorum, quem elegantissimum ei Mater dederat, clam profugit, ut peregre DEO viveret. Post autem, ubi molestus ei esse Orcus non desiit, patriamque et parentes perpetuo oculis memoriaeque obiecit; ut se ipse vindicaret, rediit ultro, inque vestibulo paternarum aedium pauper et incognitus, triennium mansit; a Matre, praeter alios, contemptus et fastiditus. Moriturus demum, e libello, quondam a matre donato, agnoscitur. Ibi mater, paterque inter lacrimas queruntur, simul recipere sese filium suum, et amittere. Haec summa sunt historiae compendia. Alia spectabitis ipsi. Unum adhuc praemonitos vos volo. Etiam mihi poeta partes agendas hic dedit. Sed quas ego vere meas esse, nolim vos credere; nam iussit simulare me mores, contra morem meum, mali pueri. Quos ita scite exprimam hodie, ut aliqui vestrum iuraturi sint, me malum semper fuisse; cum tamen semper bonus et simplex fuerim: Idcirco nunc praemoneo, ne nimis creduli sitis. Ceterum operam date; prodibit Eutropius, Ioannis pater. Nemo occurset in via; nam consul Romanus est. ACTUS I. SCENA I. EUTROPIUS, Parens. PERNIO, Famulus. THEMISTIUS, Paedagogus. Cum comitatu servorum, etc. et lictorib. 12. EUT. NIhil istoc opus est comitatu, iam Quidem. Cum usus mihi erit, monebo. PER. Iubes igitur secedere? EUT. Tantisper quidem, donec maturum Erit. PER. Ut Iubes. EUT. Verum, heus tu etiamnum, Pernio! PER. Iube etiamnum here. EUT. Quem filio Natu minimo paedagogum pronuper dedi: PER. Scio, Graeculum illum. EUT. Illum. inquam, Ipsum huc ad me iube. PERN. Intelligo. Quamquam, Si me audis, here: EUT. Quid, si ego te audio? PER. Nihil est. EUT. Quid est istud nihili? PER. Nihil adeo est. EUT. Loquere rem, inquam. PER. Certe enim, nihil est, here; nisi quod: EUT. Istud ipsum, inquam, quid est? PER. Nisi quod, Inquam, nimio plus facilis tu es, qui homini Externo, ignoto, et, quod caput est, Graeco. Tam multa concredas! EUT. Quae illi tam multa? PER. Filium: Eho, non satis haec multa? Quae Cuiquam alteri plura committere tu posses? EUT. Nulli, opinor. PER Recte. Nos interim, Qui in familia nati sumus; quorumque fidem Mille iam documentis compertam habes; quoties Filium vel salutamus eminus, suspecti tibi continuo Sumus. Ille autem, quem dixi: EUT. Satis est Istorum. I tu, intro; et morem hero gere. PER. Quando ita vis, eo: sed cum olim male evenerit. Ne tu me accusa: dixi tibi. EUT. Dixti. Iam nuper Sensi hanc inter servulos invidiam gliscere. Quod in Magna familia solet; id fit in mea. Ceterum ego Ipse, prae quam iste purat, attendo, ne quid damni Accipiat ab ullo silius; quem quanto teneriorem Adhuc video, tanto et facilius flecti in quamque Partem posse, scio. Ideo sollerter agendum est mihi, Ut is inter optima exempla adolescar. Nam de Duobus eius fratribus germanis, qui uterque iam Civiles magistratus in republica gerunt, minor est Sollicitudo: quippe quos ipsa iam aetas hoc periculo Absolvit. Ioannes porro unus adhuc sollicitum me Habet; ne qua iunior transversus agatur. In ipso Enim adolescentiae flexu nunc est, egetque Moderatore. THEM. Quem evocas, Eutropi, Praesto sum. EUT. Sane te ipsum, Themisti. THEM. Si quid opera mea est opus, iube. EUT. Hoc unum, Themisti. Scis, quanti referat olim, Bene an secus liben homines instituantur. THEM. Magni, haud dubie. EUT. Id ipsum curae Mihi est, ne secus in Ioanne meo fiat. THEM. Memini, Probe, EUT. Eam ob rem, tuae illum fidei commisi, Ut olim a te meliorem reciperem. THEM. Dabo Hanc operam, Eutropi, ne falsum esse te merito Queraris, EUT. Facies id, Themisti, aeque Bono tuo; ac solacio meo. Utque id facias alacrius, Hoc ego te aureo monili ornatum volo. THEM. Ita Me superi ament, Eutropi, ut ego memor, donum Hoc tuum studebo industria mea aequare, tibique In filio formando, optimam operam navare. EUT. Ni ita semper dete existimassem, ei te Magistrum non dedissem. THEM Gaudeo, cum tibi Quid seci, quod placet. EUT. Nunc istud reliquum Est solum, Themisthi; ut filius non litteris modo, Et virtutibus imbuatur; quod adhuc fecisti gnaviter; Verum etiam ad Mores eiusmodi instituatur, Quibus elegantioribus aula hodie utitur. Quippe Aetas iam est, animum ad aliquod tale studium Adiungere; quale est, aut equos alere; aut canes ad Venandum; aut siquid tale. THEM. Quorsum Repente tu istud? EUT. Si silentium promittis, scies. THEM. Ego non promittam? vel aeternum; si iubes. EUT. Ausculta. Scis, quo genere sim natus, et quo Loco in Republica. THEM. Summo; quod omnes Norunt, et pervetusto, EUT. Generi meo accedunt Opes, et fortunae non modo honestae; quod item Nosti, sed etiam uberes, et multis invidendae: Quas ipsas superis acceptas fero. THEM. Avide Expecto, quid velis. EUT. Ad has tot felicitates, Nova hodie sit accessio, cum suam Caesar affinitatem Mihi offert. THEM. Affinitatem! quomodo? EUT Filiam offert nuptui filo meo. THEM. Minimo, Inquis, huic; quem ego erudio? EUT. Huic, Inquam, ipsi. THEM. Et annuisti tu Caesari? Quippini ego annuerem? An aliquid poteram Felicius olim expectare? THEM. Ita est quidem. Sed ut rem loquar; filius admodum adhuc Adolescens est. EUT. Annos plus sexdecim natus, Tibi nimis adolescens est? THEM. Tum autem Vereor, ne (ut est verecundus) abhorreat a Nuptiis. EUT. Tum tu autem Themisti, hoc ages, Si me observas, ut sedulo animum eius explores; Et natum patri morigerum reddas. THEM. Conabor. EUT. Sed caute dum. et pedetentim; ne quid: THEM. Scio. EUT. Nam paedagogi oratio Quoquoversum facile alumnum flectet. THEM. Conabor, ut dixi; ne quam in me fuisse Moram intelligas. At quam brevi tu confieri has Nuptias censes? EUT. Ut arbitror, anno. THEM. Recte istud. Sic enim et adolescet interim, Et ca, quae tu voles:, melius condiscet. EUT. Nunc Cave quisquam haec resciscat; ego me, cum relique Comitatu ad Caesaris palatium conferam. THEM. Vin' filius minor comitetur? EUT. Volo. Domi tecum ut maneat. SCENA II. ANGELUS. TUTELARIS CALYBITAE. O Studium hominis inane! Quam vana gaudia Somniant caeci mortales! neque somniare tamen Se putant. Hic iste Eutropius quam laeta promittit Sibi? ignarus, quanta calamitas tergo immineat. E nuptiis, quas filio concinnat, lacrimas sibi meras Parat. Nam alios ei thalamos servat aeternum Numen; nec illum mortalibus illecebris sinet potiri, Quem caelestibus deliciis iam devovit. Eo nunc adsum, Ut quantum contendunt miseri parentes eum ad sese Trahere; tantum ego nitar ad DEUM retrahere, Haec Caelites inter, parentesque aeterna propemodum pugna Est. Et, ah quoties miserrimis exemplis pereunt liberi, Dum e tali pugna victores redeunt parentes? Id ipsum Ne IOANNI huic itidem Alumnulo meo, accidat, Operam intus dabo. SCENA III. PERNIO. IANITOR. OECONOMUS. PER NUnquam aeque oculos exsculptos mihi cupii, Ac modo; cum in hominem hunc incurri: Ut illum omnes striges infelicitent; Nebulonem, et Si usquam alius fuit, nequissimum veteratorem. OECON. Quem insectaris, Pernio? PER. Utinam Possim. Sed frustra sumus; antevertit suis praestigiis Verbera mea. OECON. Quis ille homo? PER. Quis Homo: quaeris? Quis est, qui domi unus omnia audet? Eum ego profecto si: OEC Nempe Themisthium Tuam ais! PER. Meum ego? Inferi inferaeque suum Dicant: Meum ego illum? quem si hodie agere in Furcam possim, nae ego crastinum nunquam opperibor. OECON. Denuo aliquid inter vos turbavit: quid est? PERNIO. Aut illum hinc opus est abesse; Aut ego servire hanc servitutem desinam. OECON Dum possis. PER. Inveniam viam; vel Fuga. OECON. Ego me non perinde crucio, quicquid Illo fiat. PER. Quae enim haec indignitas? Homo nauci Ue conservis omnibus imperet? Ut offuciis suis, et Mendaciis hanc ab hero gratiam ineat? Nos interim Quasi bello capti, sic passim misere habemur; ille Contra: non haec tibi dolent? OECON. Paullum. PER. Eho paullum. Ac ne istud quidem, quod unus Filio herili imperat? OECON. Paullulum. PER. Quod Insuper herili mensae solus accumbit? OECON. Paullillum. PER. Quod denique aureum Monile iam recens in collo gerit? OECON. Paullillulum. PER. Ut paullulum tuum et paullillulum, omnes, Una cum ipso, inferi perdant. IAN. Bona verba. Pernio. Quid litigatis? OECON. Ait hic Themisthium Monile in collo, pro torque, habere, PER. Aio Enimvero. IAN. Et hoc illi adeo dolet? PER. Quia Laqueum illi esse pro torque, mallem. IAN. Non Persuadebis. OECON. At serio: ubi auream hanc Bullam homo est nactus? PER. Ubi, nisi in furto? an Tu homini Graeco facinus hoc novum puras? IAN. Erras enimvero tu Pernio; nam eam illi herus Virtutis ergo, in collum iniecit. OECON. Tum tu Igitur infortunio mactatus es planissime Pernio. PER. Tum tibi igitur ne hoc quidem dolet, nisi Paullillulum? OECON. Imo iam plusculum aliquid Paullillo. Sed quid agas? IAN. Si senserit homo Nobis aegre esse, triumphabit magis. Suadeo. Dissimulemus. PER. Imo enim triumpher. Quid adeo Est, cur ita me rumpam? Potest homo sucus herum Sibi maleficiis suis demereri: itidem ego quibo. Bene serviendo, nullam dum gratiam adii; vertam Ego mores meos, et posthac simulando, assentando. Mentiendo, rem geram. Docet Themisthius quibus Artibus monilia, bullasque aureas mihi mercari queam OECON. His artibus Pernio, ad laqueum ibis Pulcherrime. PER. Ad laqueum sane; sed ad qualem Themisthius ivit. Non terreor hoc patibulo. IAN. Ego Vobis hic intus aliud consilium suppeditabo; quo Themistium loco moveatis. Subite. PER. Docilem Discipulum habebis, dum doceas, quibus id artibus Consequar. IAN. Docebo. Sed tibi tantisper Dissimulanda haec simultas est. PER. Dum ne diu. SCENA IV. CALYBITA, Filius herilis. ANGELUS Tutelaris. CAL. QUoquo me converto, mera mihi meraca Felicitas occurrit. ANG. Ubi mera felicitas Ostenditur, saepe mera infelicitas celatur. CAL. O Numen bonum! Et quibus ego nominibus DEO non sum obstrictus? Dedit parentes non copiosos Magis, quam munificos mihi et liberales: male dixi, Dedit paene profusos. Quibus enim sumptibus Parcunt in me educando? Quas impensas non faciunt? ANG. Dum ne nimias tamen. CAL. Quamquam ego Quid impensas memoro? Odi luxum; sed parentes Tamen, qui in me tam liberales impensas faciunt, Non possem quin amem. ANG. Dum ne nimis tamen. CAL. Nam iidem et me (scio) renere amant. ANG. Dum Ne nimis tamen. In utroque periculum est: sive te Illi nimis; sive tu illos. CAL. Ecce autem; quas Insuper opes mihi contulit DEUS! ANG. Maiores Olim conferet, caelestes illas: nisi tu illas contemnis! CAI. Ego illas contemnam? illas ego? Superi hanc Amentiam prohibere. ANG. Quisquis terrestres aestimat, Flocci caelestes facit. CAL. Terrestres, ego Ah, video dudum quanti sint aestimandae opes! ANG. Opes. inquis? Inopiae magis, si illas cum Aeternis compares. CAL. Et has tamen opes inopes, Prae illis aeternis opibus quoties amamus? ANG. Amant Illi soli, qui aeternas non norunt. CAL. O norim illas! O Numen bonum! fac, norim ut opes illas. ANG. Caelum vide Ioannes; vide, Solem hunc; vide Sidera: et nosces. CAL. Video; et sane oblector. ANG. Necdum hae sunt opes quas caelestes dico. Sunt Mera involucra verarum opum. corticem vides, Duntaxat, dum haec vides; nucleum latentem, Ioannes, non vides. CAL. Quantae ergo cae sunt opes? ANG. Rogas, quantae? Oculus non vidit; autis non Audiit; nec sensus hominis percepit: Animus ipse vix Umbram earum aliquam advertit. CAL. O plane opes! O opes magnae! Et cui fervantur cae? ANG. Iis, qui Vere diligunt DEUM? Iis, qui contemnunt aurum. Iis, qui tetrae, caelum; qui parentibus DEUM Anteponunt. CAL. Quidni ergo opes has amem? Ah sero vos amavi, o opes meae; sero vos amavi! Vae Tempori illi, quando non amavi vos! ANG. Tantom Ardentius in posterum ama: et temporis iecturam Sarsisti. CAL. Quid interim istis meis, ah iam non Meis! quid incipiam? ANG. Contemne. CAL. Facile Istuc est mihi. Iam illas contemno. An sufficit? ANG. Contemnis illas, et servas. Rectius tibi consules, Si etiam relinques. CAL. Prohibent parentes. ANG. Itane parentes? Et quam diu hoc poterunt? Nempe Cum olim morieris, eas non relinques? CAL. Relinquam, Imo ANG. Atqui parentes prohibent. CAL. Atqui parentes Prohibere morti nil possunt. ANG. Nil possunt morti; et Possint DEO? DEUS iam iubet, relinque: quid in parentibus Haeres? si mors iuberet, illico relinqueres. Plurisne est Mortis imperium tibi, quam DEI? CAL. Tamen durum Est pugnare parentibus. ANG. In morte durius erit. CAL. Quid est? Caelites boni; ubi sui? quid volutavi Mecum? Sine sensu, nescio quae sensa habui. Et unde Huc tam temere incidi? Quis me induxit? De felicitate Fabulari exorsus, ad fugam, ad mortem descendi. Nunquam antehac, res mihi tam mirae, tamque Insperatae, tamque seriae in mentem suerunt. Quid. si Quis arbiter gestus meos, aut dicta clanculo captasset? Sed nemo est usquam. Certe horum ego dictorum Testem crubescerem. Nunc solus sui. Nemo se ipsum Refugit. SCENA V. CALYBITA. EPHEBULUS I. THEMISTIUS. EPHEB. UBi est herus minor? Here, te ipsum. Affero Aliquid ioculare ad te et oppido ridiculum. CAL. Mihine? a quo? EPH. Sed per fidem ego te, here, Obtestor; CAL. Quid est? cui rei, tu fidem? EPH. Nam si Themistius de me resciscat, totus Liquidissimo perii. CAL. Tacebo igitur. EPH. Bona Fide. CAL. Bona: quid metuis: EPH. Quia enim Timeo capiti meo. CAL. Ego praestabo damnum Omne. Dic mea fide. EPH. Dicam ergo. Sed enim si Themistius rogarit, usque peierabo. CAL. Non Resciscet; loquere, EPH. Hic intus, here, in porticu. Qua proxime in hortulum exitur. CAL. Propter Pergulam nempe aestivam: EPH. Propter hanc ipsam; Themistius cum Ruffino, fratre tuo maiori, in Colloquium venit. Ego forte in pergulae umbra Coeperam meridiari; neutri visus. Excitatus tamen Vicino murmure, ad nomen tuum, quod saepiuscule Repetebant, erigor; et victus communi vitio, clam Aucupor, quid fabulentur. Audio ab ovo ad mala Diserte omnia. CAL. Mirum, ni de bello Troiano; EPH. Imo enim, here, omnia de te. CAL. Quod Argumentum? EPH. Ridebis, scio. Sed iam nunc Praedico, ne fabulari me putes. Nam sancte iuro, rem Esse, quam loquor. CAL. Multa praefaris, puer; fac Compendium, et rem edissere. EPH. Quia scio, aut Fidem non habiturum te mihi; aut valde risurum. CAL. Ergo expedi tandem, quicquid est. EPH. Dicam In auriculam. CAL. Nempe tam arcana sunt. EPH. Ubi Scieris, post tute iudica. CAL. Mene, flagrio? EPH. Te. CAL. In nuptias? EPH. Ipsas. CAL. Et quidem Pater? EPH. Ipsus. CAL. Et hoc anno? EPH. Res est. CAL. Itane furcifer; haec tu risurum me putabas? Ego Haec rideam? Hominum caelitumque fidem! Adolescentem hac aetate ad nuptias? et quidem Invitum? certe ignarum? non pareo. Iubeant. licet. Non pareo. EPH. Hem! quia tibi consilia patris Patefeci, mihi irasceris. CAL. Mihi imo irascor; qui Dudum haec prae stupore meo non senserim. Bellos Profecto sponsores! Deliberant, constituunt, Promittunt de me. Mihi interim nec quid, nec quare Non siet. EPH. Quid ages, si pater iusserit? CAL. Etiam tu, trifurcifer, oggannis / EPH. Id solum Moneo, here, ut tecum mature deliberes, quid in Eiusmodi eventu sis facturus! CAL. Quid facturus? Nae ego confilla haec, inveniam, qui disturbem. EPH. Atqui, here, per fidem te tuam denuo obrestor; Quidquid acturus es tandem, parce capiti meo; et Rem hanc tantisper concela. Nam Themistius eam Habere se occultissimam censet: et quia me modo E pergulae scena vidit exeuntem, si quid adverteret Tibi renuntiatum, continuo me in suspicionem. Vocaret. CAL. Tum tu igitur mihi ingenue prius Eloquere, an praeterea de me quicquam garriverint? EPH. Istud unum, here. CAL. Et de anni mora, Certum aiebant? EPH. Ita aiebat Themistius patrem Sibi dictitasse. Sibique in mandatis dedisse, ut sensim In sensu tuo expiscando periculum faceret. CAL. Faciat Modo. Non imparatum inveniet. Dum anni spatium Intercedat, consulam ingenium meum, quid facto Opus putem. bene se habet. Hem, quam astute? Iam demum intelligo quorsum ista tam effusa Liberalitas spectet? non erat nihilum, cum toties Apparere in aula; toties esse in circo; atque iterum Cum exercere me equitatu toties iuberet. Hinc illae Lacrimae. Bene est, inquam. Tibi nunc edico, puer Ut quam rem tacere me voluisti, pise tu prior apud Alios taceas; neque factum mihi eius esse indicium, Usquam ostendas. EPH. Alium mone. Nam ego Caussas habeo multas, cur istuc taceam; cur dicam, Nullas. At eccum. Themistium! Here, quaeso te, Tristiorem esse dissimila. THEM. Ego te, Ioannes, Alibi iam esse, et Philosophiae meditandae intentum Rebar, cum tu, ut video, otiosus hic fabulas narras. CAL. Pauxillum adeo fuit hoc otium, Magister: Aliud Si iubes, non pugno. THEM. Intro abscede. Ego non Multo post consequar. Mane tu hic puer. SCENA VI. THEMISTIUS. EPHEBUS. 1. THEM QUid tristior est herus? Visus mihi est Vultu esse, nescio quid perturbato. EPH. Eutropius, inquis, noster? an alius herus? Haud intelligo quid velis, THEM. Herus, inquam, Minor, Nam ita, nescio quid, visus est mihi. EPH. Eho, tibi ille tristis? mihi vero se ipso, quam Alias solet, laetior. THEM. Quas res hic actitavit? EPH. Ego nullas. THEM. Ego nullas! Atqui ego. Quas ille actitarit, seitabar. EPH. Ille? quasi diceres Minor herus? Itidem ille nullas, ut ego. THEM. Itidem tu nebulo trifurcifer es hodie, ut heri? EPH. Quid est? tamen ita est. THEM. Quid enim Illum identidem suspectare hic vidi? EPH. Quorsum Enim? THEM. Sursum, identidem. EPH. Nempe Caelum versum? THEM. Quid ibi fuit? EPH. Nihil Memini: et tamen aliquid fuit. Imo enimvero, Aliquid fuit: Iam liquido recordor. Cum hic forte Subsisteremus, res ridicula accidit; quae illum iam Horsum, iam prorsum; atque iterum modo sursum, Modo deorsum rapiebat. THEM. Utere ingenio Puer; et aliquid finge. EPH. Certe enim Milvius Hic quidam diutile obvolabat, et cum in aere Gyros aliquoties ageret, visus est nobis alicubi in Praedam, aut cortem intentus esse. Nam mire quam Pertinaciter oculos inconnivos horsum figebat. Placuit spectaculum nobis. Ita haesimus uterque; Obliti alter alterius; dum impetum furtim aliquern Milvius faceret. THEM. Nisi te nossem, puer, iam Persuasisses mihi. EPH. Rem dico. Et quid. quaeso, Incredibile sit, dicere, me Milvium vidisse? THEM. Ut ut est de milvio tuo: aliud volo ex te scire; Cave tu hic mendacium puer. EPH. Quid iam denuo? THEM. Ante quam huc ad herum exires, quid ubi Negotii in hortensi pergula fuit. EPH. Mihi? THEM. Tibi, inquam. EPH. Quando? THEM. Paullulo Ante. EPH. Ego paullulo ante hic fui. THEM. At Ante quam hic effes. EPH. Equidem tum alicubi fui; Etsi nescio, ubi. Credin' tu me observate meminisse, Ubi dudum, ubi modo, ubi paulo ante, ubi paullulo, ubi Paullillo, ubi paullillulo fuerim? Sane, probam tu mihi Memoriam censes esse. THEM. Flagrio sceleste, faxo Nunc tergiversari desinas. Dic diserte; in pergula Hortensi quid hodie fecisti? EPH. Hodie? at ego Triduo toto ne vidi quidem. THEM. Negas praefracte? Non ego te vidi? EPH. Id ego nescio. At te ibi Non vidi ego; id scio: Quia ibi non fui. THEM. Effrontem puerum: Non mihi Ruffinus, Filius herilis maior, testis est, ibi te visum? Expecta sis; magno mendacium tam impudens, lues: Teste convincam. EPH. Mane dum. Nam ego iam, Quasi ex somnio collectus, memini me fortuito illac, Qua dicis, transire. Sed paullo ante, ita dispeream Male, non memineram. THEM. Potin' autem Meminisse, quid ibi clanculo egeris, scelus? EPH. Iam quidem: at si paullulo ante quaesisses, Non memineram. THEM. Eloquere ergo. Nam videbare, clam ibi insidias tendere. EPH. Cui illi? THEM. Voci meae: ita inde te, Velut male conscius, timide et clam subducebas. EPH. Ego bene mihi sum conscius; non timeo. Quia forte tum fortuna in arborem quandam Suspexeram: patulam quandam et proceram. In ea Videbar eminus videre bestiolam silvestrem, Perreptare; ut si sciurus esset. Elegantem ut nihil Supra. Hic mecum ego: Utique istuc bellulum Animal, hic in hac arbore nidulatur. Tum ego, Qui insidias illi locarem, mecum disputabam; Ibamque, uti caveam illi aliquam quaererem. Et ecce tibi, meas insidias! Tandem nusquam Usquam ego me vertere impune possum; quin tu Homo suspiciose, a tergo mihi immineas. THEM. Sciurum ego facilius capiam, credo; quam Nequissimi huius pueri fraudes deprehendam. Abi intro ad herum. EPH. Tanti fuit, in mea facta, Dicta, audita, inquirere? THEM. Metuebam, ne quid Pueri astutia me proderet; et colloquium cum Ruffino habitum, Ioanni, filio herili, indicaret. Certe enim audire me potuit de nuptiis loquentem. At ego perisse tunc certe me scirem, si puer hic sciret. Nequedum mihi omnis exempta suspicio est. Prodit herus aliquid in vultu. Nam illi, quin Consilium patris displiciturum initio sit, vix dubito. Meum erit, rem porro astute expiscari. SCENA VII. EUTROPIUS cum comitatu. THEODORA, Mater. EPHEBUS. I. CALYBITA. EUT. A Caesaris aula ad patrium larem, quam libens Regredior? Ibi una mihi libertas a curis est. In curia enim quid nisi curae? His aetas conficitur Mihi; his vites corporis quotidie defluunt; His gravatur misera senectus; ceteroquin per se Ipsa grave onus. Iam nunc adeo, quantum oneris est, Quod ab aula reporto mecum? Plures insident Pecori curae de republica, quam stipent extrinsecus Satellites et secures. Ita nimirum cum magna Gloria iunguntur plerumque magna negotia. Et nihilo tamen parcius ambimus hos gloriae Fasces; plane fasciculos molestiae. Nec contenti Nobis eos afferere; etiam liberis nostris, nepotibusque Haec onera comparamus; ne soli nos negotiosi simus. Ita Consuli mihi; et bissenis fascibus gravato; Gloriosa felicitas censetur; filios videre duos Praetores; paene totidem insignibus decoros. Restabat tertius natorum Ioannes; cui praeter Nuptias illustres, novam hodie dignitatem a Caesare Affero, ut Princeps Iuventutis appelletut. Haec omnia Volgo felicitatis indicia habentur: et sane sunt Nonnulla: sed magnis, quod dixi, plerumque Curis imbuta. Verum, eccam uxorem! Quid libelli Tenet in manu? THEOD. Virum eccum, in tempore? I puere, et Matri Ioannem evoca. EPH. Eo Domina. THEOD. Domine mi, gratulor adventu tuo mihi Sane peropportuno. EUT. Si bene tibi est, Theodora, Gaudeo. Quid tibi libellus hic tam elegans? Ecquem spectat? THEOD. Evangelii Christiani Volumen est, Eutropi. EUT. Video, et probo. Materies digna vel maiori ornatu. THEOD. Tum Si etiam scieris, quid hoc mihi libello velim, Magis adhuc probabis. EUT. Aveo cognosse. TEOD. Meministi, quam gnavam operam litteris, Det filius noster? EUT. Memini, et gaudeo. THEOD. Is pridem ad me adiit, et questus, Tantam sibi vim profanorum voluminum esse, Quae lectitet; in iis nihil se sacrum, neque divinum Agnoscere; quo mentem aliquando oblectet; Oravit, ut suam apud te causam susciperem, et sibi Aliquem a te libellum, quo sacrae Christi historiae Perscribuntur, impetrarem. Feci; et ecce! hunc Isto, quem vides, ornatu confieri ab aurifabro iussi. EUT. Fecisti pro eo. Theodora, ac facere benevolam Matrem decuit. Et facum laudo. THEOD. Quod Reliquum est, oratum ego te volo, eum uti filio Tute ipse nunc tradas. EUT. Carior ei fuerit, Si senserit a matre dari. THEOD. Pluris imo erit, Si a Patre. EUT. Quando ita vis; arcesse. THEOD. Acciri iam iussi. Atque ecce, modo Adventat. CAL. Pater mi, salve. Salve mea mater. EUT. Ecquid ita anhelas? CAL. Vocavit mater. Eo, ut venirem, properavi. EUT. Recte istud, nate: Nam liberis maturanda in primis sunt parentum Mandata. CAL. Ita persuasum mihi semper habui, Pater. Ecquid autem me vis, mea mater? THEOD. Donum tibi habet pater. EUT. Viden' Hunc auro et argento inclusum libellum, nate? Eum ego Materque ubi dono damus. CAL. Merito Semper ego vos amavi, mei parentes: et nunc eo Etiam plus amabo. Sed quid est libri? Caelites est istud Ipsum; mater, volumen, quod dudum te rogavi. THEOD. Scio nate. CAL. Evangelium est. Mi pater; Gratius mihi donum ferre tu hodie nullum quivisses. EUT. Ita iam ante, ex matre audieram. CAL. Recte Dixisti, mea mater; nihil poterat gratius. EUT. Nunc Utere tu igitur isto; et Christiana exempla, ex Christiano Evangelio disce. CAL. Faciam sedulo, Mei parentes: vobisque, quoad vivam, gratias habebo. EUT. Scin' tu autem, quae praecipue Christiana exempla Hinc petas? CAL. Quae praecipue tu iubes. EUT. Colere et amare DEUM; venerari parentes; Eorumque imperiis ad nutum obsequi. THEOD. Fecit Adhuc pulchre istaec Ioannes. CAL. Et porro, ut Eadem faciam obsequentius, advigilabo. EUT. Ita Et nobis placebit, et te decebit. Subite. SCENA VIII. ANGELUS TUTELARIS. HONOR. GLORIA. VOLUPTAS. OPULENTIA. ANG. IActa sunt, quae volui, fundamenta. Bene Se dant initia. Legit Ioannes librum; et in Libro, quae olim proderunt, Legit. Fertilis est ager; Sementis bona, Facile in segetem uberem surget. Ad haec, materiem ei itidem aliunde aliam dabo, Quae illum iuvet. Nam peregre huc Asceten quendam Adduco, contemptorem opum, aeque ac honorum, et Voluptatum: in eo documenta videbit eadem prope, Quae modo lectitare in libro coepit. At enim, quos Inde contemplor huc gradientes? Agnosco pompam; Ioanni meo insidiantur. Defendam. HON. Qui Consulum fasces, et Principum fastus ambitis; Quive alia honorum insignia, et titulorum mendacia Amatis; mihi supplicate; ego voti vestri reos vos Faciam. Mihi uni rerum harum omnium copia est Copiosa. GLOR. Quibus Regum coronae, et regna Cordi sunt; quibusve dignitatum fastigia placent; me Placate; vendo, dedo, dono haec omnia; et his Omnibus plura. VOL. Si qui deliciis studere, aut Illecebris vacare, concupiscitis, laeta mihi magnaque Harum messis est: verbo rogate; omnia impetrastis. OPUL. Aurum, argentum, gemmae, opesque mihi Parent. Laxate sinus; date amplexus. Omnes impleo. HON. Hic nostras merces venales habebimus. Sequimini hac omnes. Hae fores semper patuere mihi. Subite mecum. Quis me conantem irrumpere retardat? Occulta vis in foribus obsistit. Quis me moratur? GLOR. Ego in obicem videor inferri: repellor. VOL. OPUL. Omnes repellimur. HON. Iuvat moliri Hanc obicem. Audacter ite. Vi facienda via est. VOL. OPUL. GLOR. Vincimur Nequimus. HONOR. Superavi limen. Proclive est reliquum iter. Itidem vos vires intendite. Praebe sis tu manum. GLOR. Perrupi angustias. HON. Traieci exercitum Meum. Bene iam habet. OMN. In tuto sumus. ACTUS II. SCENA I. CALYBITA. HONOR. GLORIA. VOLUPTAS. OPULENTIA. ANGELUS. CAL. MIserum me! quid ignoravi tam diu? In quibus tenebris et noctibus erravi, Infelix? Ibam per inania Tullii; et Per diffusa Livii, et per incerta Platonis volumina: siqua beatitudinis vestigium Investigarem! Nihil egi. Eheu, quam longe a caelo Abfui? Paene perieram, miser, nec sensi. Aliud mihi Iter libellus hic monstrat; o quantum ab illo Diversum? Ego antehac audieram divites beatos dici: Reclamant Christi Evangelia; et Beatos pauperes Dictitant: Quoniam ipsorum est regnum caelorum. OPUL. Tam credulus tu ergo, ut his assentiare CAL. Quidni assentiar? Fallere haec Numinis vox Neminem potest. OPUL. Igitur Abraamos tu, et Isaacos damnabis? Tu Davides, et tot allos Reges, Principesque caelo excludes? CAL. Minime vero hos Tales. OPUL. Atqui pauperes certe ii non fuerunt: CAL. Non fuerint: ego ero. OPUL. TU eris? quomodo Enim eris? non eris. Obstat pater. Obstat Mater. Etiam dives habere caelum potes. CAL. Quid ergo Hic lego? Facilius est camelum per foramen acus Transire, quam divitem in regnum caelorum. OPUL. Nimio tu plus meticulosus es; non tantus Dicti huius est rigor, quantus timidis apparet. CAL. Christo certe apparuit; qui diviti adolescenti, Eam sic explicavit. OPUL. Ergo iterum; divites omnes Damnantur? CAL. Non sane omnes; omnes tamen Periclitantur. Qui enim volunt divites fieri, incidunt is Laqueos, et tentationes Diaboli. OPUL. Multi iterum Ex iis evaserunt. CAL. Multi etiam in iis perierunt. OPUL. Tu fortassis evaderes. CAL. Fortasse non Evaderem. Denique certius est, non periclitari; quam E periculo evadere. OPUL. Iubes igitur opes abire? CAL. Iubebo. OPUL. Omnesne? CAL. Omnes. OPUL. Etiam istas, et istas, et istas, et istas? CAL. Etiam istas. Denique quid multis? omnes. OPUL. Paenitebit. HON. At honorem certe, et Gloriam non aspernaberis. CAL. Non aspernarer ego Illam pestem? GLOR. Ad gloriam tamen conditi sunt Omnes. CAL. Ad gloriam omnino; sed veram illam. Et immortalem. Tua nec vera, nec immortalis est. GLOR. Multi tamen illam ambiunt. CAL. Sequerer Multos; nisi me vox Christi, teste libello hoc meo, Iuberet in loco novissimo recumbcre. Nisi ibidem et Has minas legerem; Qui se exaltat humiliabitur. HON. Vin' igitur tu patrios fasces; vin' familiae Dignitates; vin' tot maiorum titulos contemnere? CAL. Nollem; nisi caelum, et Evangelium, maiores Mihi titulos laudaret. HON. Patrern habere Romanum Consulem, magnum est. CAL. Maius est, patrem Habere DEUM. HON. Tu ipse Princeps iuventutis es: Ita Caesar iussit. CAL. Atqui ita DEI Evangelium Iussit: Qui maior est vestrum. fiat sicut Minister. Utri Parebo? HON. Cui plures parent. CAL. Imo, cui Meliores. HON. Vide quid deliberes prius. Si honorem Ablegaveris, omnibus contemtui eris. CAL. Contemptum hic, disco, gloriosum fore. HON. Non assuevisti ferre opprobria. CAL. DEI Caussa assuescam. HON. Tu assuesces? Somnias. Non assuesces. CAL. Omnia possum in eo, qui me Confortat. Assuescam. VOL. Ut omnia possis; Ablegare tamen me non potes. Voluptas dicor. CAL. Imo te ante omnia. VOL. Men' ? in hac Aetatula tua? CAL. Possum. VOL. In hac fortuna? CAL. Possum. VOL. In hac forma? CAL. Possum. VOL. Ah, non potes. Tu Caesaris recuses gener esse? CAL. Dum Christi servulus fiam. VOL. Tu abnuas sponsus esse? CAL. Dum caelestis Agni assecla fiam. VOL. Multi idem voluerunt, nequierunt. CAL. Nempe Hic lego: Pauci sunt, qui capiunt verbum hoc. VOL. Ex illis paucis nempe tu eris? non eris. CAL. Ero; si iuverit DEUS. VOL. Si iuverit. Non Iuvabit. CAL. O Numen adiuva: et blandientes has Insidias profliga. ANG. Facessite hinc, larvae mendaces: Meum Alumnum sibi DEUS vindicat. Maturate Fugam. CAL. Praesens auxilium in praesenti periculo Sensi. Quam blandus hic hostis fuit? Minus damnosus, Si saeviret. Nunc decretum est, ea omnia persequi, Quae in his Christi Evangeliis suadentur. Restat solum. Ut rationes ineam, quibus id possim. O aureum Volumen! Valeant profanae chartae: in hoc docentur Omnia. SCENA II. MUTIUS, EREMITA Cum comitibus duobus. PERNIO. OECONOMUS. CALYBITA. EPHEBUS I. MUT. LOnginquo itinere fessi, comites, tandem Urbem Urbium videmus, Romam illam Hospitalem. Salvete o moenia, non iam veterum Triumphis clara; sed caelitum nobili cruore purpurata O tecta felicia, tot quondam Martyrum domicilia! Hic Petri coruscat gloria; hic Paulli victoria Triumphat. Iam pretium tulisse me sentio Peregrinationis meae, cum licet haec sanctitatis Incunabula spectare? Quot surgunt templa? Quot Visuntur asceteria? Ubique rerum caelestium Monstrantur monimenta! Orbis est in Urbe. PER. Quid hominis istic est peregrini? OECON. Veneranda canitie est senex. Circumspectat Admirabundus. MUT. Biduum hic aut triduum Subsisterem, siqua possem, dum caelitum beatos Cineres devenerarer. COM. Hospitiolum pater Quaeramus tantisper, dum voto huic tuo satis fiat. MUT. Ree suades. Et circumspice tu paullisper, an Hospitales alicubi fores pateant! COM. In hac vicinia Tentemus. MUT. Nusquam errabimus; nam tota Roma, quod dicitur, iuxta humana et hospitalis est. PERN. Enimvero ad nos eunt. OECON. Dum herus Adesset! MUT. Salvete cives. Siqua est, in his aedibus, Christiani nominis notitia, per illud ego vos nomen Oro, peregrinos Christianos, domo accipite; Tecum, Tegetemque ad biduum praebete. PER. Salvum esse Te cupimus, mi senex. Aedes, quas vides, et Christianae Sunt; et Christianis omnibus amanter hospitales. Sed, Quod unum hodie infortunium est, domo pater Materque familias absunt. Nobis hospitem invitare, Hero absente, non licet. MUT. Honeste excusatis. Non offendor hac repulsa. Ceterum, ut nihilo setius Bene feliciterque vobis heroque vestro eveniat, unice Precamur. OEC. Utinam liceret! MUT. Sequimini Comites; liberale Numen est; non differet aliud hodie Hospitium providere. Hac paullum deflectite. PER. Vir cetera videtur bonus. Sed quid ageremus? Admittere non potuimus. OECON. Pudebat me Repulsae: quam ille praesertim tam aeque tulit. CAL. Superi omnes! quid agitis inhumani? Iamne Discessit? PER. Here, extra noxiam nos sumus. CAL. Vos extra noxam? crudeles fuistis. Qua abiit? PER. Si intro illos duxissemus, et hero maiori Displicita res fuisset; tu intrivisse nos diceres, nobis Exedunda omnis invidia fuisset. CAL. Quanta autem Invidia? Senem peregrinum, Christianum, tecto Accepisse? Potius luenda haec vobis crudelitas erit; Talem foribus prohibuisse: praedico. Qua abiit? OECON. Equidem non observavi. PER. Neque ego Memini: nisi quod hac putem isse. CAL. Sequere me Hae illico puer. EPHEB. Non dudum abiit; facile Assequemur. PER. Ea semper servorum conditio est; Utrumvis fecerint, ut male fecisse dicantur. OECON. Iam neutrum faciemus; et tamen, ne sic Quidem recte faciemus. PER. Quomodo? OEC. Cum Illos minor herus reduxerit; et ideo maior herus Succensuerit, nos aeque vapulabimus; licet neque Intromiserimus, neque excluserimus. PER. Ab hero Maiori minus mihi metuo, quam a Themistio; qui, Siquid sequius accidat, ex musca continuo elephantum Cudet; et nos auctores, aut certe conscios fuisse dicet. Novi ingenium. OECON. Nos imo in illum omnia Vertamus. Quare non custodiit Alumnum suum, ne Insequeretur? Illi permissa res erat. Viderit ille, quo, Et quatenus excurrat herus minor. Nobis vetitum Est, cum eo agere. Vidimus, tacuimus, tulimus. Nostra non intererat. PERN. Propemodum est cur Optem, ut sinistri quid accidat. Esset ea tandem Opportunitas in Themistium vindicandi. At ecce, Reducitur: ego subduco me. MUT. Nihil est, cur Iniuriam depreceris. Nulla fuit. CAL. Ego, mi senex, Iniuriam iis fecisse me arbitror, quibus, cum potui, Bene non feci. Et scio patrem in servos Animadversurum, ob hanc repulsam. MUT. Nisi Veniam illis daturus est pater, non divertimus. CAL. Dabit fortasse, si per me reductos sibi esse Hospites viderit. Praei puer, et locum appara. MUT. Plus biduum, molestus non ero. CAL. Nulla Est molestia, in Christi hospite fovendo. Quo autem Tu porro discedes? MUT. Visam Christi sepulcrum. CAL. O votum meum! o esset aetas, et libertas mihi! Sed istaec intus. Dudum aliquid tale animo agitavi. Quamquam id, quia nondum est maturum, etiamnum Premo. MUT. Prudenter istud; nam intempestiva Consilia si prodantur, plerumque sunt nulla. CAL. Quare id etiam te oro, ut intus, ne qua sit Suspicio, caute mecum omnia dissimules. MUT. Cavebo. SCENA III. CIVIS. MERCATOR. PRAECO. TUBICEN. Cum servis Mercatoris. TURBA. CIV. HOdie non dubie insperata me salus amavit. Eram in suburbano; et forte in urbem Regressurus, video via publica iacere sarcinas Quasdam. Accurro, attollo. Et ecce hanc inde Praedam reporto. Certum est mihi, argento aut auro Fartam esse. Pondus id indicat. Eam ego tantisper Asservabo, donec dominum inveniat. Nam fortuito Esse amissam, satis constat. Ubi sciero cuiatis sit, fide Optima reddam. MERC. Viam omnem relegi, nihil Usquam apparet. SER. 1. Ego vestigium quoddam In pulvere vidi, ubi iacuisse sarcinas suspicor; Utique post inventas; et ab aliquo domum asportatas. MER. Grandis pecunia est; cuius iacturam dissimulare Mihi non licet. I. Malve; et praeconem quaere. Praeconio subiiciam. Innumeri sunt aurei. Die centum Inde me inventori numeraturum. SER. 1. Liberale Praemium est; facile inveniet, qui invenisse se fateatur. MERC. Vos ceteri, mecum accuratius pergite Investigare. OMN. Frustra sumus: nisi asportata esset, Iam invenissemus. Omnia dudum vestigia relegimus. MERC. Tamen ite: etiamnum perquirite. Operam Nemo perdet; qui amissum aurum bis quaeret. PRAEC. Et quantum tu ais inventori praemium fore? SERV. 1. Centum, aio, philippicos; PRAEC. Age sis, Ergo, tu meus; et populum tuo cantu ad forum Convoca. Satis istud. Nemo dum comparet. Cane Iterum. Quiesce. Qui civis est, qui non civis; qui Mas, aut femina; qui liber aut servus; qui aurum Hodie in via publica reperit; repertumque sustulit, Nihil inde clepsit; si fide bona egit; hic nomen Profitetor; aurum redhibeto; praemium accipito, Aureos centum. Cane sis denuo. SERV. 1. Accurrunt Aliqui, sed nemo cum auro. TURB. Ad aurum, Evocati sumus. SERV. 1. Prius afferendum est aurum, Quam auferendum. CIV. Quantum auri amissum. Esse dicis? SERV. 1. Redit herus: hunc interroga. CIV. Quantum inquis esse auri, quod quaeris? MERC. Aurei sunt quam plurimi, CIV. Ubi sunt Amissi? MER. In via publica; prope suburbanam Silvulam; ut conicio. Nam ad id loci, aurum habui. Inde aliquousque progressus, desiderare caepi. CIV. Qui illud tibi, bona fide, redhibuerit, quid Merebitur? MERC. Dixi; aureos centum. CIV. Ni Faxis; quid lues? MERC. Ni saxo, caput hoc irati Caelites fulminent. CIV. Este vos mihi testes. TURB. Testes. CIV. Reperi ego id loci sarcinas Quasdam scorteas; quas conicio has ipsas fore. MERC. Meae quidem certe scorteae fuerunt. Ostende Inventas. CIV. Efferam domo. Vos hic me exspectate. MERC. Insperato me hic beabit; si attulerit. Nam Oppido infelix essem, ni aurum reciperem. Redit Homo baiulus. Agnosco sarcinas: meae sunt. SERV. Sunt ipsae; agnoscimus. CIV. Agnosce signum. Nihildum effregi. MER. Resignabo tamen. Meae Sunt. Quas ego tibi, vir optime, gratas gratias Agam; qui meo me infortunio hodie levasti. Habe Donum a me, aureos quinque. CIV. Centum Promiseras. MER. Non memini. TURB. At nos Meminimus. PRAEC. Certe ego centum aureos iussus Promittere pro indicina. CIV. Ego totidem Exspectare. TURB. Ita paci estis. Testes sumus. MER. Non satis sit, aureos quinque dedisse? CIV. Plus satis; nisi ultro plus promisisses. Iam Standum promissis est; vel ad praetoris interdictum Eundum. MERC. Si molestus esse pergis, ibo. Sed Cave! CIV. Quid cavebo? promissum exigo; quod Tuum erat, dedi. Quod meum est, peto. MER. Dedi Aureos nummos quinque. CIV. In ius ambula. MER. Ambulabo. Sed prius in deversorium devertam Paulisper. CIV. Ut vadimonium deseras? MER. Praedem dabo, hunc comitem meum. CIV. Mox aderis; nam fastus iste est dies. Praetor Ultro, mox in foro ius dicet. MER. Nihil morabor. CIV. Vos postea mihi advocati este. TURB. Erimus. SCENA IV. MUTIUS, Abbas. CALYBITA. Cum comitibus. MUT. SUperi te omnes servent, fili; ut me tu Humaniter et liberaliter habuisti? Cogis Ingratum abs te abire. CAL. Pater, (nam hoc ego Te posthac nomine dignabor) nihili est, quod dedi, Prae ut tu mihi magna et multa virtutis exempla Praeisti. Sequar olim: atque utinam statim! MUT. Parva Est mora, cum opportunius sequeris. CAL. Proinde te Per ego, per quicquid humanum, ac divinum scio. Obtestor, ut huc ad me revertare. MUT. Faciam; Quiesce. CAL. Perii. ni faxis. Nain indagavi iam Omnia parentum consilia: cogitant honores, quaeritant Opes; apparant nuptias mihi. Ni anteverto haec Omnia, perii. MUT. Quomodo antevertes? CAL. Fuga. Tecum ego clam evadam; per avia et Invia eluctabor, dummodo effugiam. MUT. Mare Traiiciendum est, CAL. Vel oceanus, si iubes: Dummodo evadam. MUT. Quare tu, si serius es; CAL. Serius ego? Ah. dubitas. Ego non sim serius? Aut nunquam fui; aut hic sum. MUT. Si serius, Inquam, es; prospice de navi interim; conduce Navarchum, constitue diem; numera naulum: ut, Cum ego ad condictum adero, alter alteri in mora ne Simus. CAL. Una haec mihi interim cura erit. MUT. Ita salvus interim, atque incolumis vive. CAL, Et tu sospes felixque, et, quod primum Oportuit me dicere, citus revertere. O quantum in Viro hoc uno vidi? Miserum me, qui dudum haec Exempla non vidi! Iam pridem alius essem: nec in His deliciis paternis tamdiu haesissem! Nunc abiit Paene in luxu, pueritia: abiit adolescentia. Heu Quantum temporis mihi periit? Et fac hodie me vitam Meliorem inchoare. Quantulum id erit? iam vitae Medullam dedi nugis: sequiorem partem DEO dicar Servasse. Pudet fateri. Ac ne magis pudeat olim; iam Nunc DEO me emancipabo. Teneat parentis aula Corpus istud; animum certe liberum mihi relinquet. SCENA V. RUFFINUS, Praetor. CIVIS. TURBA. MERCATOR. Cum sex lictoribus. PRAECO. SCRIBA. 2. Assessores Iurecons. PRAEC. EXeste turba; decedite de via; Urbanus Praetor venit. Ruffinus, Eutropii consulis. Filius, praetor, ius dicet. Qui alter alteri iniuriam fecit; Qui accepit: adeste ad interdictum; fastus dies est. Praetor ius dicet. CIV. Ego non differo; venio cum Amicis in ius. Venire etiam Mercatorem iussi. RUFF. Quod civibus meis, Reique publicae fortunet. Ius dicam. Adeste partes. Ass. 1. Effecit tua aequitas Et sapientia, Russine, ut nullae hodie, aut vix ullae Lites civium serantur: gaudemus pace publica; Eamque per te conservari, et in dies valescere, grati Agnoscimus. RUFF. Siquid bene est meis civibus. Quod Studium meum effecerit, laetor. Nemo ullus Igitur est, qui hodie dici sibi ius postulet. Ass. 1. Quem Equidem sciam, nemo. Ass. 2. Est imo, Praetor: Nam civis quidam hodie mercatori litem intendit; Uterque a te ius exspectat. RUFF. Adsunt iam partes? CIV. Equidem adsum, praetor. Acturus iniuriarum Cum mercatore; at ipse non comparet. RUFF. Citate Reum. PRAEC. Accedit ultro. RUFF. Fareris huic Homini te litem intendere? CIV. Fateor; et testes hos Mecum cives adduco. TURB. Testamur. RUFF. Fateris Et tu, te ab hoc in ius vocari? MER. Fateor: vocavit RUF. In iure uterque estis. Agite causam vestram; Acio datur. CIV. Sapientissime Praetor; fretus Aequitare tua singulari, quam a consule patre tuo, Viro clarissimo, Eutropio velut hereditariam Habes; causam hanc omnem, breviter, vereque Uti est, proponam. Sarcinas in suburbano, quas Vides, reperi. Eas cum ex pondere aurum habere, Non obscure coniecissem, sustuli e via, domumque Asportavi. Ratus, quod evenit. secuturum, qui Mox es sibi repeteret. Ita tantisper clausas, ut erant, Reliqui. Brevi sequitur clamor; et praeconio Crumena repetitur. Qui invenisset, ei centum aurei, Praemium dicitur. Audio praeconem. Repente in Forum advolo; Sarcinas huic fide optima redhibeo. Praemium pactum exspecto. Ille promissi inconstans; Aureos mihi non amplius quinque numerat. Plures Daturum negat, et pernegat. Audisti causam. Examina testes. Cognosce aequum. pronuntia Sententiam. RUF. Testes vos estis? TURB. Sumus. RUF. Nihil additum causae? TURB. Nihil. RUF. Nihil omissum? TURB. Nihil. RUF. Atque In haec omnia testes estis? TURB. Testes. RUF. Audisti acorem. Siquid est, quo te defendas, Licet. MER. Aequissime praetor, etsi novum est Mihi causas perorare; cogit tamen necessitas, ut Hodie ex mercatore, repente causarum patronus Evadam. Ceterum quae accusator de sarcinis amissis, Repertis, restitutis dixit, breviter, vereque dixit. Quod porro adiunxit; centum aureos esse promissum Praemium; fateor facum. Quod demum negavit, Id praemium, ex pacto sibi datum: Id partim vere Dixit; partim ex vano hausit. Nam centum illi Aureos equidem non dedi. fateot; Accepit ultro ipse: Priusque sibi servavit praemium, quam mihi redderet Amissum. In eam rem, do testes, hos quos vides. Examina. RUF. Vos restes in hanc rem estis? SER. OM. Testes. RUF. Ad haec quid dicis, Acor? CIV. Nova haec iniuria est; praetor non feci. Nec Prior mihi vita sic acta est, ut hoc crimine accusari A quoquam possim. Restitui illi sarcinas integras, Nullo ullo indicio violatas, aut effractas. Viderunt Hi cives mei. Examina RUF. Vidistis omnes? TURB. Vidimus: omnes vidimus. RUF. Quo tu Autem argumento ostendes, hunc ultro sibi centum Aureos, in praemium inde abstulisse? MER. Liquidissimo. Nam nongentos in hac crumena cum ego amiserim, Reperit istic homo; et ad me non plus octingentos, In eadem inclusos, retulit. Examina testes. et verum Scies. SER. OMN. Testes sumus. CIV. Atqui ego Incolumem peram reddidi; nunquam aperui: nunquam Intro aspexi. MER. Mille sunt artes. quibus facinora Haec fiant; mille, quibus facta, postmodo Concelentur. CIV. At nego a me facta. MER. Atqui Ego facta aio. CIV. Testes pro me adduco. MER. Itidem ego testes pro me. RUF. Iube, praeco, Paullisper partes secedere. PRAEC. Exeste loco. Secedite. RUF. Audistis, iuxta mecum, quam hi Litem habeant; quid vos censetis? Ass. 1. Utrique Testibus rem probant; mihi non liquet. Ass. 2. Non Aeque utrique probant; quos enim testes habet Mercator, quibus convincat, peram ab illo esse Violatam? Ass. 1. Comites suos. Ass. 2. Scilicet ii Viderunt, et interfuerunt, cum aperiret? Nugae. Ass. 1. Quid si indicium facit ipsa crumena? Ass. 2. Monstret, ostendat. Non potest. Ass. 1. Mihi, Ut dixi, non liquet. Ass. 2. Mihi vero propemodum Liquet. Cum cive facio. RUF. Ego causam Disceptabo. Reduce partes in ius. Ingenio utendum Est. Itane est, ut prius asseverastis? CIV. Persto in Sententia, praetor. MER. Ego multo magis in mea. RUF. Restat igitur ut et meam accipiatis. Crumenam Hanc, tu ais te talem, invenisse, qualem hic vides? CIV. Aio. RUF. Neque ullum ex illa aurum sublegisse? CIV. Nullum. RUF. Ita Iuratus sentis ac dicis? CIV. Iuratus. RUF. Tu quoque crumenam te ais Amisisse nongentum aureorum? MER. Aio. RUF. In Hac autem aureos tantum esse octingentos? MER. Tantum. RUF. Atque haec itidem iuratus sentis ac dicis? MER. Iuratus. RUF. Quod igitur utrique parti bene Vertat: Ego Ruffinus Eutropii filius praetor urbanus, Dico, hanc crumenam octingentum aureorum iure Tuam esse, qui invenisti; et tantisper asservandam, Dum alius veniat, qui eam amisisse se prober. Quare Eam legitime tibi do, dico, addico. TURB. Aequa Sententia est. Recte iudicasti. RUF. Tum autem Te, mercator; quia crumenam aureorum nongentum Amisisti, iubeo illam alibi quaerere. Nam haec tua Non fuit, in qua octingentos tantummodo amissos Constat. TURB. Sapienter. Nihil iustius. MER. Per ego te, Praetor, per quicquid carum est, Oro; sine me pauca. RUF. Cognita causa est; Pronuntiata sententia. MER. Sine paucula quaedam. RUF. Sino; loquere. MER. Erravi: haec ipsa est pera, Quam amisi. Mea est; ita homines omnes caelitesque Testor. RUF. Quomodo haec tua? Tu nongentos in Tua amiseras. Haec non plus habet octingentos. Differt igitur a tua. MERC. Da veniam hanc Praetor; Et mea, non plus octingentos habuit; RUF. Itane Vero! Tua ergo te ipse sententia periurum proclamas. MERC. Obsecro, Praetor. RUFFINUS. Non mihi iuratus Dixeras, in tua nongentos esse? Ocius ex oculis, Ex urbe facesse: ubi primum videro; lege in Periurium tuum agam. RUF. Apprehende lictor Periurum. Ass. 1. Sine miserum, effugiat. Satis iam Luit. Hanc equidem subesse fraudem cogitabam. Ass. 2. Callide fateor, et ingeniose periurum coepisti. Meretur hanc multam periurium. RUF. Hora nos Monet, excedere e iure; et forum dimittere. Abimus. Ass. 1, 2. Imus. ACTUS III. SCENA I. THEMISTIUS. EUTROPIUS. THEODORA. THEM. ETsi existimo nihil mearum me partium Omisisse, in filio tuo, Eutropi; atque Ideo, nec vereri me iure debere, ne Quid olim vitio mihi vertas: tamen Visum est, culpae suspicionem amoliri, etiam prius Quam in suspicionem trahar. THEOD, Quorsum istud Exordium huius? Vereor ne mihi sit ominosum. EUT. Omitte haec prooemia, Themisti, et paucis, Quid sit eloquere. THEM: Tamen haec oportuit; Ne in me aliquam residere culpam crederes. EUT. Eccuius rei culpam? an aliquid commisit filius? THEM. Nihil horum. THEOD. In metu sum tota; Quorsum haec evadant. Nam filius utique in fabula est. THTEM. Ego per hos plusculos dies observo dicta et Facta; gestus etiam et nutus heri minoris: video Illum longe iam alium esse ab eo, qui fuerat. EUT. Quomodo iam alium? deteriorem? THEOD. DEUS hoc omen; mi vir. THEM. Nequaquam, Eutropi; sed tristiorem solito; Et maestis cogitationibus oppido defixum. EUT. E quibus indiciis haec tu coniectas? THEM. Video saepe furtim illacrimantem; saepe Gemitus, et aegra quaedam suspiria trahentem. Tum vero, cum esse solum se putat, audio in voces Erumpere; video caelum suspectare; et manu Languida pectus plangere: Neque quicquam Eorum omittere, quae aegri solent. THEOD, Quam Tu me ingrato nuntio terres? An aliquid morbi Fortassis occuluit; cuius sensum ita iam dolet? EUT. Acciri medicos iube, explorent. THEM. Eadem Mihi primum suspectio fuit,. Sed usque pernegat. EUT. An tu illi fortasse taetrior fuisti? THEM. Examinavi Memet; sed deiero per caput meum, si verbuli unius Sum conscius, quo ille se iure queri offensum possit. Feci, dexique ea fere, quae velle te memineram. EUT. Etiam de nuptiis? THEM. Obscure quaedam, Eutropi, eaque tam caute, ut non intelligeret, Quorsum dicerem. EUT. Ibi quis illi sensus est? THEM. Siquid conicere potui, plane aversus. Denique ne de gaudiis quidem profanis aequo Animo audit. Quamquam ibi conatur vincere sese; Aut certe simulat conari. Ceterum nunquam mihi Serius est, nisi cum ingemiscere, aut flere clam Sinitur; Ibi illam personam ad vivum assimilat. THEOD. Aliquid infortunii est. mi vir, quod filio Accidit. THEM. Hoc ipsum negat. THEOD. Non differo; Si suades, domine, ipsum ego convenio; scio, causam Sui doloris aperiet matri; sive exoratus, sive Compulsus. EUT. Experire, siquid in filio potes. Atqui etiamnum aliud restat. Nunquam observasti Eum inter et familiam aliquid litium fuisse? THEM. Nunquam ego. Ac ne potuit quidem; quippe, Cum egomet assidue ei adhaeserim; neque copiam Cuiquam servo fecerim, eius aliquando offendendi. EUT. Etsi haec tibi, quae dicis, credo: tamen ex ipsa Ego familia, quid evenerit, exploratum ibo. Evoca sis huc servorum aliquos. THEM, Potes; dum Ne haerere culpam in me putes. EUT. Magnum mihi Momentum in filio minori est: amo unum ante Ceteros: et, cur ita amem, dignus est. Video enim In illo multa argumenta magnae indolis. Eo crucior Magis hac eius aegritudine; eiusque causam ut Resciscam, laboro. Facilis enim medicina est, si mali Originem, et morbi causam intelligas. SCENA II. PERNIO. IANITOR. OECONOMUS. cum aliis servis. EUTROPIUS. PERN. AIunt vocari nos, here; siquid est, impera. EUT. Vos vero si herum me vestrum Agnosceretis, gnavius, puto, imperata faceretis. PERN. Fecistin' tu aliquid, sceleste. OECON. Ego, Quod sciam, nihil. IAN. Neque ego. PERN. Ego multo Etiam minus. Here, si quid peccavimus, indica; Corrigemus. EUT. Non factum esse mallem; quam Corrigi, quod factum est male. PERN. Atqui ego, Here, neque quid factum sit male, intelligo. EUT. Quid? herilem filium ita negligere; male id Factum non putas? PER. Meministi tu aliquid factum? OECON. Ego, nihil, quod sciam. IAN. Neque ego. PER. Ego utroque minus. Here, obsecro, quid Fecimus? EUT. Id, quod factum nollem. Filium mihi Meum in gravem tristitiam coniecistis. Hoc fecistis. PERN. Fecisti tu istud, Carpe? OECON. Nihil ego, Quod sciam. IAN. Ego itidem nihil. PER. Itidem Ego nihil. Ncmo nostrum, here, hoc fecimus. EUT. Scio; vester hic mos est: ad Neminem itur, Cum quid peccatum est. Filius non de nihilo in Maerore est. Quis causam praebuit, nisi familia? PER. Magna est familia: potuit alius aliquis Herum laesisse. OECON. Ego certe non sum familia; Carpus appellor. EUT. Saltem indicaretis mihi, unde Istae illius lacrimae? Neque enim est frustra, quod Clam ita lacrimat. PER. Lacrimat Ioannes? Vidisti Tu, Carpe, lacrimantem? OECON. Nunquam ego Illum. IAN. Neque illum ego. PER. Neque ego sane, Quod sciam. EUT. Me nuper absente factum oportuit: Nam inde immutatus est. PER. Denique, si quid Nossem, here, dixissem dudum; ultra proin ne fode. EUT. At me absente nusquam quoquam abist filius? Convenit neminem? Conventus est a nemine? PER. Neminem memini. Meministi tu, Carpe? OECON. Ego neminem. PER. Neque tu, Ianitor? IAN. Neque ego, Pernio. Nisi quod memini, Senem illum. peregre ad nos venisse. PER. Itidem Ego iam memini. Senex quidam adfuit. OECON. Ita Est, here? hoc aeque iam ego memini. EUT. Quem Vos mihi senem? PER. Quendam illum, qui peregre Nuper ad nos venerat. EUT. Quis erat quidam ille? PER. Nescio. Scis tu, Ianitor? IAN. Equidem nescio: Scis tu, Carpe? OECON. Itidem ego nescio: nisi Quod peregrinum fuisse scio. EUT. Quid ille egit? Quid voluit? PER. Nescio, here, nisi quod Hospitium rogarit. EUT. Dedistis, me absente? PER. Equidem non dedi. OECON. Neque item ego. IAN. Neque ego dedi. EUT. Tales ego asinos, Aeque stupidos, et vecordes nusquam vidi. Tanquam Intersit, tu dedetis, an ille? Quaero? acceptus ille Senex hospitio fuerit, nec ne? PER. Fuit; nam Herus minor illum accepit. Nostrum non erat Prohibere. EUT. Quid ei senex persuasit? aut quid Dixit? PER. Nescio; Scis tu Carpe; CARP. Ego Nescio. Scis tu Ianitor? IAN. Ego nescio. Id Themistius viderit. Ei tu illum commendasti. Nobis piaculum paene est, ad illum propius accessisse: Ita, tanquam profani, et sacrilegi arcemur. At Peregrino homini Themistio, omnia in illum licet. Quare, si quod damnum a sene filius accepit, ob Quod ita iam maereat; id omne Themistio imputa; Nos in portu navigamus. EUT. Nescio, quid mihi Senex iste vester non placet. Vereor, ne aliquid Turbarum dederit. PER. Et nos veriti sumus. Perquire sollertius paullo; dispeream, nisi inde Ioannes tristior est. Debuit cavere accessum Themistius. EUT. Eum ego cerre, si quid comperero, Faxo, poenitet probe. Sed haec verba sunt. Ex Ipsomet necesse est sciam. Vos me, trunci, vestro Stupore, magis etiam perplexum fecistis, quam Eram. PER. Subolet mihi prope, quid futurum sit, Carpe Nam in Themistium denique haec sese Tempestas effundet. OECON. Dum a me longe sit Fulmen, Themistii servandi causa, me non rumpam. PERN. Ego vero vel rumpi tandem non abnuam, Dum ille se suspendat tandem. Intus eventum Praestolabimur. SCENA III. NAUCLERUS, Cum duobus pueris. CALYBITA. EPHEBUS 1. NAUCL. VErus est verbum; qui altero ex naufragio Emergit, eius hominis neminem miseret. Is enim si saperet, naufragio primo contentus esset; Ac ne secundo naufragium faceret, mari abstinuisset. Quod ego proverbium verum esse, meo malo didici. Nam quinquies ego iam naufragus, risum apud Homines barbaros moveo; quem aiunt, dignum esse, Qui sextum etiam naufragus fiam. Haec talia illi pro Me vota nuncupant, misericordes. Certe autem si ipsi Illi saperent, nequaquam ita mihi illuderent. Ut enim Toties naufragus ad mare perfidum redeam, egestas Facit. Iam adeo nunc vix dum emersi ex undis. Cum ad easdem cogito reverti Ni facerem, brevi Fame disperirem. Heus cives! Si quis Tyrrhenum Navigare cogitat; veniat; triduum in portu ero. Inde, si naulum solverit, ego vela solvam. CAL. Puer: Adesdum illico. EPH. 1. Praesto sum, here. Impera. CAL. Nautam vidi hac euntem, qui etiamnum ibi Ambulat. Abi; et eum iube clam ad me venire. EPH. 1. Eo. Sed ubi tu illum exspectabis? CAL. Hic in Vicinia. NAU. Seu cives estis, seu advenae: qui Navem, qui nautam conducere avetis; ego navim, Ego nautam dabo: vos naulum date. EPH. 1. Mitte Hos clamores, nauta, et me sequere. NAU. Imperiosus Es puer. EPH. 1. Ita assuevi nempe: dum mihi semper Imperatur; didici item ego imperare. NAU. Quo Autem te sequar? EPH. 1. Herus meus conventum Se cupit. NAU. Ecquis est herus tibi? Ubi est? EPH. 1. Sequere tu modo: ducam. NAUCL. Gratis Non eo. Si iubes lucrum sperare, potes ducere. EPH. 1. Avarus es nauta. NAU. Ita assuevi nempe. EPH. 1. Istic herus est meus. Here praesto est nauta. CAL. Paucis et volo, mi homo. NAU. Ut lubet. CAL. Tu interim, puer, abi ad musaeum; indeque Ex scriniis meis, libellum mihi aureum apporta. EPH. 1. Illum, inquis, Evangeliorum? CAL. Ipsum. NAU. Ne tu erra; Iuvenis, ego non libros, sed Homines quaero, quos trans mare deportem. CAL. Neque tu erra, mi homo: nam ego puerum Hunc, ne nostros semones arbitretur, specioso hoc Titulo, ablego. Quaedam enim arcana tibi Committam, siqua potes retinere, NAU. Rimarum Utcumque sum plenus; eae tamen pleraeque omnes Auro ferruminari queunt: ita ut nihil tum magnopere Effluat. CAL. De istoc post videbimus. NAU. Imo De istoc primum. Cetera enim omnia mihi post Aurum sunt. CAL. Quantum igitur auri mereberis, Ut me in maris huius insulam deportes; quae ducentis Hinc passuum milibus abest? NAU. Solusne tu Conscendes? CAL. Cum sociis tribus: ita ut nulli alii Sit accessus; utque tu in portu, omnem meum nutum Praestoleris in dies hos octo. Nam intra hos uno Aliquo repente conscendam. NAU. Multa pacisceris, Adolescens. Quid in has leges ultro mihi tu pendes? CAL. Non sordide paciscar. Indica tute naulum. NAU. Naulum? dabis aureos centum. Vilius non Navigabis. CAL. Promitto: ex pacto summam hanc Habebis. Tu vide solum istud, ne cui alteri haec Indices. NAU. Iam dixi; aurum mihi omnes rimas Obstruet CAL. Tum deinde, ut me in portu, quasi Aliud agens, semper expectes. Quia comites meos Expecto in dies. Ubi ad condictum aderunt, continuo Vela dabis. NAU. Ita, ut pacti sumus. Vale. EPH. 1. ere, verti, everti scrinia; nusquam est liber. CAL. Igitur ipse necesse est quaeram. Sequere intro. EPH. 1. Argum dixero, si repereris. NAU. Nunc Denuo ad navim ibo. Et accidit nuper festive Quiddam; cum homo mercator me obiurgaret; Ecquae tandem proiecta haec foret audacia mea, toties Navigare. An meministi, inquit, proavum tuum, Patremque naufragio perisse? Ego vero, memini, Inquam. Et tu tamen, inquit, audacule, ad maria Etiamnum redis; neque proavi patrisque exemplo, Periturum et aliquando times? Risi hominem Meticulosum; et, quaeso te, inquam, potes tu item Meminisse, ubi pater tuus diem obierit? Ait, domi In lectulo decessisse. Pergo, et ubi avus, proavusque Occubuerit, requiro. Ait, itidem utrumque in Lectulo animam efflasse; et ibidem longo ordine Omnes maiores suos fatis concessisse. Indui continuo Frontem; et homo temerarie, audes tu tamen, Inquam, ad lectulum adhuc redire, et in loco Maioribus tuis fatali, condormiscere non times? Ita hominis stultitiam ultus et ego ad mare redii: Et ille necdum dicitur lectulum timere coepisse. SCENA IV. EUTROPIUS. THEODORA. TERTULLUS. RUFFINUS. CALYBITA. EUT FAmuli vos hinc abite; et huc Ioannem ad me Evocate. Vos mecum hic confidete. Mea Vestraque interest, explorato scite: quid consii Secum agitet Ioannes; nam aliquid tacitus molitur. TERT. Id ipsum ego, Pater, haud obscure plus centies Adverti. EUT. Nescio quorsum res sit eruptura. Rapui in quaestionem servos, ut verum extorquerem: At muti sunt perinde omnes, aut caeci: et tamen in Quaedam vestigia incidi; ex quibus sperem, elici Aliquid posse. Examinandus igitur nobis est ipse. THEOD. At quaeso, te, mi marite; leniter id potius, Quam severe. Nam indolem eius nosti; quae plus Nimio tenera et timida est. EUT. Ne metue; haec mihi Cura erit. THEOD. Egreditur modo. CAL. O mei Parentes; salvete, salvete o germani mei! Satin' ego Veni tempestive, post quam me advocastis? EUT. Satis, Nate mi. Ceterum ex re tua est, adesse. Quare hic Inter fratres tuos sessum te recipe. CAL. Pareo, Mi pater. EUT. Scis, nate; quo te amore parentes, Fratresque tui complectantur. CAL. Scio, pater: Et ea propter habeo gratiam. Mihi mutuus in illos est Amor. EUT. Eo nos magis sollicitos habent res tuae. CAL. Ita pridem comperio. EUT. Uno te salvo, salvi Omnes videmur: et periculo tuo, nos ipsi periclitamur. CAL. Erubesco, pater, hoc tam benevolo affectu. Sed quorsum haec circuitio? EUT. Horsum, nate; ut Tristitiae, quam in te insolitam videmus, causas, Sponte animi sive indices nobis, sive, quod malumus, Deponas. CAL. Mi pater: videor ego tibi tam Insolenter tristis? THEOD. Non patri solum, sed Mihi etiam, nate; Nam familia omnis, et ipsi hi Fratres tui hoc admirantur. CAL. Mea mater, quaeso Te, ne ita de me existima; satis mihi hilaris et laetus Videor. TERT. Celari res porro non potest, frater: Negari multo minus. Loquitur vultus; innuunt Oculi; gemitus testantur. Quid tergiversaris? RUF. Exceptae sunt voces; visi sunt gestus: Deprehensus est in vestigiis dolor. Eum nos cum Manifestum habeamus, causas modo cognoscere Avemus. Fatere frater; habes hic, qui quicquid est, Consilio te iuvent. CAL. Certe enim fratres mei, Nimio plus solliciti, meam vicem estis. Bene me Habeo. THEOD. Ita tu quidem tibi persuades. Nos aliud experimur. CAL. Saepe est, mater, ut Ambiguis quibusdam indiciis fallamur. EUT. Quid Peregrinus apud te senex hic nuper egit? CAL. Divertit, pater. EUT. Ab illo te aiunt in hanc Tristitiam inductum. CAL. Quomodo enim ab illo? Ignotus fuit, nihil egit, nihil dixit, quo tristiorem me Fecerit. Hospes dialis fuit; venit, quievit, discessit. EUT. Quid habuit causae, ut ad te diverteret? CAL. Transibat, fessus de via: hospitium rogabat; Idque per amorem Numinis. Causantur servi Absentiam tuam; senemque hospitio excludunt. Visa res indigna Mihi. Accurro, et hominem in aedes Nostras induco. Quid hic peccasse me vides, pater? Vidi eadem et te alias factitasse. Timui ne, si non Facerem, degener patris filius viderer. EUT. Non Improbo factum: si circumspecte facias. Volo Omnino, liberi mei, a patre vestro hanc hospitalitatem Discatis. Cur autem tu inde evasisti tam tristis? Id ego te, materque tua, et fratres hortamur; sive Etiam fas est, rogamus, ut candide dicas. THEOD. Obsecro, nate; ne quid hic conceles. Iuvabimus. CAL. Quando proditum me video, pater, Dicam. Sed quaeso vos ego, ne tergiversationem Meam priorem accusetis. Cupiebam enim factum Tegere, quoad possem, ne meus dolor, etiam Vestrum acueret. TERT. Nihil metue, frater; tuo Dolore sublato, quod futurum hic speramus, Noster illico nullus erit. CAL. Cum Senem, quem Dixi, hospitem, a me dimitterem; inopinato vidi Quiddam in hac urbe, vehementer displicitum mihi. Quod quamdiu in republica tolerabitur; video, et Praedico, laetum esse me non posse; Audistis Caussam et originem morbi huius. EUT. Salva res est. Iam invenimus remedium dolori tuo. Dic, quicquid Tandem id est, quo offenderis; illico totum ex Aedibus, ex urbe amoliemur. Ego consulatum in Republica gero; fratres hi tui uterque praeturam: Omnia mutare in urbe possumus, vel nostra Aucto itate; vel Caesaris favore. THEOD. Reddidisti Animum mihi, nate! Tantulum est, quod te tamdiu Cruciavit? Ego gravius quiddam metuebam. Ita me Caelites ament; quam ego nunc mihi videor tota Revixisse. EUT. Reliquum est, ut nomines, quid sit? CAL. Molesta res, pater, et gravis. TERT. Suspicor, Themistium Paedagogum esse, THEOD. Ablegabimus Continuo. Dudum verbulo in dicasses. CAL. Non est Necesse, mater. Aliud quiddam est. RUF. Servulorum Aliquis est, aut familiarium; cuius tibi aspectus tam Gravis? CAL. Neque istud, frater. Sed quaedam Haud placita consuetudo est, iam. nescio quando, huc Introducta. Eam ego cum video, aut cogito, pater, Confestim tristis, omnia fastidire, patriamque ipsam Odisse incipio. EUT. Male illi consuetudini, quae te Ita. turbavit, nate. Eloquere. Potentes sumus, et Opulenti: Exturbare eam vel ferro possumus, vel Auro. CAL. Cum hospitem, ut coepi dicere, a me Dimitterem: vidi per urbis plateam longo ordine Ductari funus. Terreor infausto aspectu. Quaero, Quid sit? Aiunt mihi, hominem efferri mortuum. Qualem hominem? Inquam ego; illi adolescentem, Inquiunt, divitem, nobilem; et paucis ante diebus Vegetum, ac florentem. Itane, inquiebam, est Mortuus? Et quoties hoc solet? Quotidie, Inquiunt; alii post alios efferuntur. Vetus haec Consuetudo est. Quaero, an promiscue hoc fiat? Et an Etiam mihi indidem aliquod periculum ingruat? Nisi consuetudo haec, inquiunt, abrogetur, quotidie In periculo es. His ego cognitis, fateor, cohorrui; Indeque tristior esse incepi. Abolete vos igitur hanc Urbis consuetudinem, et tristis porro non ero. EUT. Abolere hanc unam, fili, non possumus. Quotquot enim vivimus, mortales sumus. Neque alia Lege nascimur, quam ut olim moriamur. Quamcumque Aliam consuetudinem iube tolli; abolebimus. CAL. Nulla alia displicuit, pater: haec una gravis, Mihi et molesta fuit. EUT. Iam dixi, nate; abrogare Hanc nequimus. CAL. At potens es in Republica. EUT. Potentiam hanc nostram mors non timet. CAL. At aurum habes, pater. EUT. Redimi mors Auro, non potest. CAL. Nihil ergo aliud habes, quo Hanc consuetudinem emendes? EUT. Nihil. Nam fixa Et irrevocabilis est. CAL. Ignosce igitur, mi pater, Et tu tristitiae meae;nam et ipsa, durante hac causa, Mutari non potest. Quae enim ratio mihi esset, in hoc Ludibrio periculorum laetari? TERT. Moriendum Quidem est, frater; sed olim decrepito seni. Tu Etiamnum adolescens es. CAL. Etiam ille fuit, quem Extulerunt. RUF. Rarus is eventus est. Uni illi hoc Anno accidit. CAL. Quid si uni mihi anno altero Accidat? RUF. Incertum est. CAL. Haec ipsa Incertitudo molesta est. THEOD. Quid proderit autem Tanto ante confici maeroribus? CAL. Ut prosit nihil, Tamen cruciat. THEOD. Alii ramen tui aequales his Curis non anguntur. Sequere exempla. CAL. Cur non Angantur, nescio. Certe cur angi debeant, scio, Ego, Quod dixi, in hoc vitae mortisque metu laetari non Possum. Sequantur illi meum exemplum. Aut, si Nolunt comitari, cessent remorari. TERT. Non placet Tuus hic metus, frater. CAL. Neque mihi placet. Quia tamen assidue inhaeret, et expelli nequit; ideo Maerore me hoc afficit. Ceterum, optimi parentes, Tristiria haec mea, letifera et periculosa non est. Temperat iuvenile gaudium duntaxat; animum Vitamque non conficit. Liberabo vos metu. EUT. Quando aliud fieri non potest, feramus. CAL. Ita censeo, pater. RUE. Leniet has ipsas curas Pedetentim aetas ac tempus. CAL. Fortassis: Quamquam id vix spero. EUT. En, opes nostrae, Quid prosint! ut ipsummet aurum perpetuo pallet, ita Nos quoque divites, pallemus semper, et timemus. SCENA V. MUTIUS SENEX. NAUCLERUS. COMITES MUTII. MUT. IAm visi loca, quae oportuit: lustrata est Palaestina; fixaque sunt oscula vestigiis beatis. Longum et difficile iter fuit; sed terminus dignus Adiri quantovis longiori. O loca felicia! Moriar laetus Modo; Quia vidi vestigia, divinis pedibus calcata. Vidi; et magnum inde gaudium retuli. Nunc restat Via in patriam reliqua: quam novo comite auctior Capessam. Sed ubi illum ego comitem meum Inveniam? Quomodo de reditu meo certiorem faciam? Ultro illum accedere, intutum est, ne suspecta sit Fuga. Ita quippe obsecravit me, cum hinc discederem. Ergo hic interquiescens, captabo, dum foras aliquis Exeat, quem norim. NAU. Plus triduum est, cum in Portu tergiversor. Biduum adhuc morabor, non Ultra. Si conscenderit interim adolescens, si non Conscenderit; ex pacto naulum solvet: Nam eiusce Caussa, dum in portu manco, damnum rerum Mearum feci. COM. Quem hic homo adolescentem Loquitur, pater? Quid si est ille noster, qui condixit Tibi? MUT. Haud scio dum; sed explorabo. Salve mi Homo; Ut ego conicio, nauta es? NAU. Sane remus Hic meus indicat, me sartorem non esse. Nisi tu Remum hunc esse subulam arbitraris? MUT. Videre tu Mihi commotior; eccui enim tam impotenter Succenses? NAU. Navim conduxit quidam adolescens; Naulum spopondit. Ad tempus hoc condixit. Modo Moratur. Ego non irascar? An ille mancipio me suum Credit, qui meam operam sic abutatur? MUT. Quod Adolescenti est nomen? NAU. Taceri iussit. COM. Ipsus est noster. NAU. Quamquam ego, ut Maxime velim, edicere nomen vix possim: Ita intricatum et perplexum est. Quod quidem illi Bene eveniat. Nam si satis norim, ulciscar me probe, Nomenque palam vulgabo. MUT. Non recte id facies, Si silentium es pactus. NAU. Et ille navium est pactus: Tantundem fecit. MUT Non differet porro; habe animum Bonum. NAU. Differat, non differat: dixi. MUT. Nihilne Meministi affine illius nomini? NAU. Vix aliquid. Etsi nescio quid simile habet, cum Cavallita, aut Caballista? MUT. Cuius filium se ferebat? NAU. Nescio, Tropici, an Heliotropii. MUT. Quasi diceres; CALYBITA, filius Eutropii? NAU. Quasi istud ipsum. Ut illum omnes! MUT. OMItte maledicere: Adolescens Est nobilis ac potens. NAU. Crederem, si suis Promissis staret. MUT. Certum est; stabit, simul ut me Venisse rescierit. Quibuscum enim aiebat conscensurum Sese? NAU. Una cum aliis tribus. MUT. Numerum Vides. Nos ii sumus, quos exspectabat. Quare, si me Audis, abi, navimque ut promptam habeas, vide. NAU. Dabo istud senio tuo, ut credam. Adolescens Vix persuaderes; ita lubrica et mendax illa est aetas. MUT. Abi securus. Ego te e vestigio consequar. NAUCL. Eo. SCENA VI. EPHEBUS 1. CALYBITA. MUTIUS, Cum suis comitibus. EPH. 1. IUssit herus in portum excurre; post in Forum recurrere; post ad templa quaedam Provisere: sicubi senem illum viderem; qui olim Peregre ad nos diverterat. Fui in portu, in foro, in Templo;nusquam ille. Nisi demum est ille, quem Ibi! Est planissime. Quid cesso ad herum recurrere? MUT. Quem puerum hac euntem vidimus, an ipse est Famulus Calybitae? COM. 1. Paene fuit, ut crederem Esse. Cur eum de hero non rogasti, pater? MUT. Dubitabam. Tum etiam ita me instituit Calybita, ut caverem, nequid eum proderem. Facile Autem sagax puer suspicari poterat, siquid ego de hero. COM. 2. Hospitem diceres te fuisse; ei pro hospitio Olim dato, gratiam habere velle. Nihil esset hoc Suspectum. MUT. Tamen esset. Rectius dissimulatum Ruto. Nos intereadum ad templum aliquod Divertimus: post commodius huc reversuri. CAL. Dixtin' mihi, puer, adesse senem? EPH. 1. Enimvero, here, ibi est. CAL. Video. Abi tu Intro. O hospitem gratum! Salve exspectatissime senex! Quam tu mihi in tempore venisti? Dies, horasque Numerabam, dum adesses, MUT. Neque me nullum Tui desiderium tenuit. Properavi, ut redirem. Sed quae Sunt interim res tuae? Satin adhuc salvae? CAL. Salvae Quidem nunc; etsi aliquando non parum iactatae. Fratres, parentes, familiam omnem adversam habui. Sed, propitio Numine, omnia perrupi. MUT. De fuga Autem? CAL. Bene omnia. MUT. Nemo dum Subodoratur? CAL. Dedi operam, ne quis posset. MUT. Ego me confestim hic subducam. Tibi Molestum fortassis erit, tam insperato mecum! CAL. Mihi insperato? Ah omitte.Nihil exspectatum Magis. Vin' e vestigio tecum abeam? MUT. Vereor, Ut possis, fili. Nam tantillo tempore, vix erit, ut iter Appares. CAL. Tantillo tempore? Mihi vero temporis Abunde fuit. Tum deinde quis apparatus est ei Necessarius; qui opes amittere; et Christi amore Pauper esse decrevit? Tamen ut videas, quam non Imparatus adsim; cape centum hos aureos in naulum, Quos interim nobis esse necessarios providi. MUT. Hos pactus es Navarcho? CAL. Pridem. Is Modo in portu expectat. Praei, pater; atque hos illi Numera. Ego, velut aliud acturus, in via Compendiaria subsequar. Una enim tecum incedere In via, suspicioni obnoxium foret; mihique ob Imminens periculum, haud satis tutum. MUT. Divellamur ergo tantisper. Ego recta ad navim. CAL. Ego extremum ad meos. SCENA VII. ANGELUS Tutelaris. MAgni animi facinus est, quod inceptat Alumnus Meus; dum patriam; et parentes it relictum. Ah Quot alii inter opes suas naufragi fiunt? Ideo iste In tempore tabulam quaerit, qua enatet. Nam divitias, Aurique et argenti onera proiicit, ne natantem Gravent. Maturo consilio; et vel imitando , multis, Vel certe invidendo. Utinam constantia, qua hoc Inceptat, etiam duret? Ego, qui impellere dudum Illum studui, nunc fugientem non deseram. Ne in via Parentes occurrant,ne noti sodales obsistant, eos ego Clam e via amoliar, dum tuto Alumnus effugiar; et E portu solvat. Nam istud iam a Numine exorato Concessum est mihi: immittere et moderari ventos, Quoscumque navigaturo idoneos putem. Conabitur Aliquid turbare Orcus; praevideo: verum faxo ego, Ut elusos suos conatus sciat. SCENA VIII. CALYBITA. EPHEBUS. 1. cum ceteris. THEMISTIUS. CAL. AMbulatione opus est Non diu me hic Exercebo. THEM. Si quo alio indiges, mone; Omnia tibi obsequemur. CAL. Nullo, Magister: Nisi hoc solo, ut hic aliquamdiu liberius percursem. THEM. An aliquid doloris est? Ne dissimula. CAL. Aliquid; sed perpusillum. Scio quid laborem. Modica opus est libertate et mox, quicquid est molestiae, Quiescet. Mea causa ne cruciare. THEM. Tum vos Igitur ephebi quatuor, date operam hero: omnia ut Ex sententia fiant. EPH. OM. Omnia hero debemus. Omnia dabimus. THEM. Recte vobis consuletis. CAL: Scitis vos qua in re, mihi maximam hodie Operam gratificemini? EPH. OM. Here, indica. Tui sumus. CAL. Quos habeo commilitones, dudum Familiares meos, eos a me salvere; et ni molestum sit. Vesperi ad me venire, iubete. EPH. 1. Here, factum Puta: quos tamen illos praecipue velis, prius indica; CAL. Quattuor ex omni numero sunt, quos prae ceteris Diligo. Ad horum principem tu abi, Titum Manlium; EPH. 1. Novi, quem dicas. Vin' ut me recta ad illum? CAL. Recta. Et quoniam multis me obsequiis tibi Tu devinxisti, cape sis hoc tandem a me mnemosynon, Annulum meum: quem indicem mei reserva. EPH. 1. Here, mentiar, si digitus mihi meus, prae Anulo hoc tuo carus erit. CAL. Novi animum Hunc. Atqui iam propere abi, quo iussi. EPH. 1. Abeo. CAL. Tu vero, ad Cornelium meum Pedonem vise: quaeque me scis velle, nuntia. EPH. 2. Here, ut iubes. CAL. Sed tu quoque donum a Me habe. Istas armillas. EPH. 2. Mihi armillas, Here? Erubesco. CAL. Amavi modestiam tuam; Ama tu hoc munusculum meum. EPH. 2. Here, Te ego prae quovis munere. CAL. Verum abi iam, Quaeso, et gnaviter perfer mandata. EPH. 2. Curro. CAL. Tu tu deinde, ad Marcum Herennium mei Aequalem curre. EPH. 3, Diligenter. CAL. Eumque Ut veniat, roga. EPH. 3. Reliqua scio. CAL. Quia Tu autem fidus mihi semper es; pugionem hunc Aureum acipe? insigne amoris mei. EPH. 3. Isto ego Salutem tuam olim propugnabo, here: et ubi Pugionem impendero, vitam insuper impendam. CAL. Postremo tu, sed non postreme inter meos: Perspexi indolem tuam mei amantem; cui uni etiam Plus ceteris omnibus debeo: habe a me: sed enim, Quid restat mei? EPH. 4. Here, obsecro, absiste. Satis habeo, cum favere te mihi video. CAL. Cape, Inquam, hunc torquem aureum. EPH. 4. Per ego te, Here, per salutem tuam, obtestor, omitte. Non Mereor ego. CAL. Repudies affectum, si renuis Donum. EPH. 4. Nimis profuse liberalis es, here. CAL. Cras accusabis. HO die obtempera, et torquem Serva. EPH. 4. Vim facis. atqui ego! ignosce, non Invenio quid dicam. CAL. Interim ad meum Aemilium decurre; et quid fieri in vesperum velim, Significa. EPH. 4. Volatam 1 here, nisi tuae me Benevolentiae aurum gravaret. Tamen eo, quo Iubes. CAL. Tandem ablegavi a me arbitros meos; Exoneravi me auro meo. Licet ire iam sine teste, Quo libet, o diem! o tempus exoptatum mihi! Iam denique liber esse, videor; cum vincula haec Aurea exui. o grave onus, aurum! quam multi Gemunt sub illo? et quam pauci gemere se sentiunt? Restat ut patria quoque excedam; imo per meum Exilium, ad patriam; sed meliorem, et perennem, Tendam. Valete, extremum cives! Valete o fratres; O parentes mei! Graviter feretis, scio. Sed Assuescendum est; Olim migrarem vel coactus, Si mors iuberet: praevertam hanc necessitatem, Et sponte dimigrabo, quia DEUS iubet. Ignosce Pater; ignosce mater hanc mihi fugam meam. Fugio ad meliora. ACTUS IV. SCENA I. EPHEBUS 1. Cum ceteris. THEMISTIUS. PERNIO. OECONOMUS. MANLIUS. CORNELIUS. HERENNIUS. AEMILIUS. EPH. 1. MAgno mihi stetit heri mei Imperium. Ad Manlium misit. Ille Neque domi usquam, neque in Foro fuit. Ad praedium usque Excurrendum mihi crat, ut invenirem. Sed ubi iam est Herus? EPH. 2. Quo ire me iusserat herus, curriculo Ivi. Si segnior paullo fuissem, a Cornelio aberrassem. In limine quippe iam erat, ut foras concederet. Quid Vero istud? Quonam herus minor abiit. EPH. 1, Vidistin' herum tu? Ego nusquam reperio. EPH. 2. Fortassis intro abiit, dum nos abfuimus. EPH. 1. At hic interim expectaturnm rebar. EPH. 2. Intus est; eo ad illum, ut responsum Referam. EPH. 1. Sequor, Etsi vix adducor, ut Credam intus esse. EPH. 3. Malam operam dedi Hero meo. Dum Herennium quaesitum eo; aberro Miser a via; et temere plateis omnibus vagor. Denique Eo locorum deveni, unde vix licuit redire. Id venio Nunc, hero nuntiatum. THEM. Malum factum! Quid audio? Quaeritur a patentibus Ioannes: Puer; Ubi tu herum reliquisti? EPH. 3. Ego herum? Hic rebar esse? THEM. Rebaris, furcifer? Iussin' ego Te ab illo discedere? EPH. 3. Non sane tu. Sed ille. Quid est? Non par erat, ut hero parerem? THEM. Par Erat, ut omnes te inferi! flagrio. Quo interim Discessit? EPH. 3. Ego id modo sollicitus fui, ut quo Iussus eram, abirem. THEM. Quo iussus es ire? EPH. 3. Illuc, opinor, unde nunc redeo. THEM. Et Unde iam ergo redis? EPH. 3. Inde, aiunt; quo prius Ivi. THEM. Scelestum caput! etiam illudis? Ego faxo Mox, ut noris, puer, cui verba dederis. Potin', ut Mihi edicas, ubi sit herus? EPH. 3 Cum illum Invenero, dicam; ipse enim illum requiro. THEM. Superum hominumque fidem! Quid agam? Et eccum! unde iste alius trifurcifer? Quonam abiisti Cum hero, puer? EPH. 4. Ego cum hero? nusquam Ego. THEM. At inferi te perdant! frustum nebulonis. Coniurarunt, inter se omnes ex compacto, et ludos Me habent. Nisi me intus in tergo vestro ulciscar, Ipse vobis poenas luam. EPH. 4. Atqui ego serio, Magister, nescio, nec quid, nec quare sic excandescas? THEM. Non excandescerem? Abiit herus minor, quo Lubitum est; me inconsulto, ignari, invito. Non Excandescerem? EPH. 4. Quo enim abiit? THEM. Ex Te istud sciscitabar. EPH. 4. Ego ipse hic illum Quaerebam. Quid si intus apud parentes est? THEM. Apud neutrum. Nusquam in aedibus est. Aliquo abiit. Dum ne in periculum, quod saepe fit, devenerit. EPH. 4. Quaeram intus alicubi. PER. Quid dudum hic, homo Serie, cum pueris litigas? Non pudet ante fores tamdiu Contendere? THEM. Amissus herus est, Pernio. PER. Cuius vitio amissus? THEM. Ephebis ego, Nequissimis pueris, mandaram, attenderent. PERN. Prudenter factum! Non tute adstare. et adesse; Et quid ageret, quo iret, videre debuisses? Iam Pueros illi paedagogos praefecisti: Quid cogitabas? THEM. Nihil metuebam. PERN. Video. Sed nunc Exede tu haec embammata, quae intrivisti. Qui Nunquam cuiusquam audire consilium voluisti: Itidem et nunc solus tibi consule. OEC. Totis aedibus Mihi Bacchae Maenades videntur furere; tantus est Omnium clamor. Aiunt herilem filium esse amissum. PERN. Hoc idem infortunium istic queritur. THEM. Ego me ad fugam apparabo, nisi ille invenitur. OECON, SUadeo; nam tibi vitio vertetur soli; nos Extra periculum sumus. MANL. Commodum familia Foris est. Quorsum abis, Themisti? Te volumus. THEM. At ego vos sane hodie non volo, Alium Quaero. MANL. Quemnam illum? THEM. Herum Minorem. Ut istos flagriones pueros mille diaboli, Diabolaeque! MANL. Quomodo? Nam illi nos ipsi ad Ioannem vocarunt. THEM. Ad meum? ad filium Herilem minorem? MANL. Ut si nescias. THEM. Enimvero caput hoc iuro, si verbum? CORN. Tanquam Autem te inscio istud Ioannes fecerit? THEM. Luditis, Opinor; Quid fecerit? MANL. Ad cenam ut hodie Condiceremus, rogavit. THEM. Ut vos ad cenam? OMN. Condiximus; omnes, THEM. Ubi est igitur iam Ille. CORN. Id aequius est, uti nos ex te sciscitemur. MANL. Non est ille hic intus? THEM. Ubi, hic intus? Ubi enim se sub cenam fore, dixerat? MANL. Quaeso, Omitte hac personam; et tuam indue. Quid opus est Adeo hos ludos facere? Nos Ioannem accedimus, Invitati. THEM. Me ludos facere existimatis? ah! nimis Serios. Utinam invitasset. CORN. Enimvero invitavit. Si digni non sumus, quos tu ab eo vocatos putes; Nihil moramur. Abscedimus socii: domi nobis est, Quod sufficiat in cenam. Honori hoc dedimus Ioanni, ut condiceremus. THEM. Modo reducatis Illum e fuga. coena opipara non deerit; promitto. MANL. Non indigemus coena vestra: coenate soli. Toties nos illum, tamque liberaliter habuimus; neque Ut paria faceret, rogavimus; ultro misit, et rogavit. Vale. THEM. Ah! Vehementer erratis, Iuvenes. Amissus est herus; ubique requiritur. CORN. Etiam Nos illum quaerebamus; sed apud te. MANL. Imo iam Non quaerimus: nec quaeremus porro. Satis est. Abeamus. THEM. Nae isti se ipsi decipiunt. Quamquam Quid hi agant, hodie non laboro. Maior me cura Sollicitat. MANL. Lepida haec nostra coena est, socii: Erit olim ut gratias Ioanni referamus. Amissus est, Scilicet. Quia enim vocasse poeni tuit, iam amissus est. CORN. Deerat hoc unum huic fabulae, ut ipsemet Ille in foribus consistens, negaret se domi esse; nam Utique tantum illi fidei haberemus, si diceret se Amissum esse; quantum huic Themistio habemus. MANL. Iste utique rem solus moratur: parcus Euclyo, Ut aiunt; et sibi uni beneficus. Sed me iectura cenae Non turbat: OMN Domi aeque coenabimus. MANL. Pudor potius permale me habet: nam propius est Ut erubescam, quam excandescam. At prodit filius Herilis maior. SCENA II. RUFFINUS, PERNIO. OECONOMUS. IANITOR. PRAECO. TERTULLUS. RUF. HUc illa scilicet, fratris tristitia spectabat! Ite Citi vos omnes., et viis omnibus fugientem Germanum perquirite. PER. Non potuit longius iisse. Ego hac celerrime persequar. RUF. Si custodisses Rectius, celeritate hac tua opus non foret. PERN. Ruffine, innocentiam accusas. Meum nunquam Fuit, fratrem observare. Themistium obiurga, illius Haec Provincia erat. RUF. Omitte ambages; et in Pedes te conice. Illum ego Themistium, simul in Conspectum venerit! Vos item, testudines, ite; quid Expectatis? Partimini inter vos viarum compendia. Quaerite vestigia fugientis. OECON. Pridem issemus. Tu, Marna, dexteram pete: Corse, tu per Flaminiam Decurre: tu per Appiam. Ego mihi Latinam servabo. RUF. Ite alacres. Qui indicium retulerit, aureos ei Centum numerabo, de meo. IAN. Ego aureis his alis Experiar, an possim volare. TERT. Quo amisisti tuos, Frater? Peregre omnes? RUF. Viis omnibus dimisi. TERT. Mihi aliud in mentem venit; quid si in urbe Latibulum quaesiit? RUF. Quomodo inde eruemus? TERT. Praeconem hunc meum per urbem dimittam; Indici praemium decernam. RUF. Placet consilium. Matura TERT. Saltem auri splendor excitabit aliquem, Qui scire se dicat, quanam aufugerit? RUF. Age sis Igitur, praeco; et in foro, in circo, populum ad Faciendum indicium excita. PRAEC. Quantum indici Promittam? TERT. Quingentos philippicos. RUF. Aut, Si opus est, plures. Qui viderit, indicarit, reduxerit, Ei hoc praemium esto. Qui volens, sciens, lubens, Receperit, texerit, in fuga iuverit; ei tantundem Multae esto. Ita consulem Eutropium parentem; ita Filios Ruffinum et Tertullum praetores edixisse. PRAEC. Ego index hodie esse vester, quam praeco Malim. TERT. Haec tu autem locis aliis per Urbem Proclama. Nam in hac vicinia, si esset, iam indicium Haberemus. PRAEC. Eo. RUF. Nos intro ad parentes Imus; ut eorum dolorem in parte leniamus. SCENA III. IRUS. CODRUS. PERNIO. IRUS. NEmo olim Proteus, aut Vertumnus ita se Repente vertit, atque ego me hodie. Totus Alius sum, ac heri fui. Et dispeream male, si oculi me Mei agnoscunt. Calcei, femoralia, thorax, pallium, Pileus omnia; hui quam diversa a meis! Mater Hodie mea, si mihi occurrat, negabit se meam esse. Heri Irus appellabar, Codri frater. Nunc abdico Nomen, Croesus sum germanus, COD. Abiit ex oculis Irus; quo abiit? Repente amisi. IR. Hic frater est Meus. Nihildum novit de mea fortuna. Ludos illum Aliquamdiu faciam. COD. Diverti paullulum de via; Praecessit ille. Dum redeo; illum amitto. IR. Paullo Ante simillimam vestem habui, ut me, fratremque Hunc nemo dignosceret. COD. Iuvenem video illic Ambulantem, percontabor, an viderit. IR. Planissimum Est; non agnoscit. Pergam illudere. Pileum in Frontem subducam; et vocem ementiar. COD. Amabo Te, nobilissime adolescens; monstra, si potes, qua Peregrinus avidam incesseris, paullo ante. IR. Nempe Tu viarum custodem me arbitraris, qui viatores Observem? COD. Non, sed si forte quem vidisses. IR. Vidi, Nescio quem, tui simillimum, hic paullo ante. COD. Germanus est meus. IR. Tum tu cave tibi a tali Germano. Nam nova quaedam facinora coepit factitare. COD. Quae facinora? IR. Quibus facillime in furcam Itur. COD. Ergo ille germanus meus non est. Nos Enim, etsi pauperes peregrini sumus, tamen honeste Educati mala facinora facere non assuevimus. IR. Quale igitur facinus istud est, hominem obvium, Et serico eleganter ornatum, vestibus exuere; paeneque Nudum a se dimittere? COD. Fecit hoc ille? IR. Fecit; His oculis egomet vidi. COD. Homo ille, certum est, Germanus meus non est. IR. Quisquis est, certe enim Quod dixi, facinus fecit COD. Et quo ornatu eum Euisse dicis? IR. Petasum gestabat, ut tute; penulam Scorteam item, ut tu; tunicam e tela, e quali tu: Denique scipionem, qualem et tu. COD. Mirum, nisi Vel invitus in hac veste fratrem agnosco! sed unum Indicium restat. Habuit etiam tibialia alba et linea, Item ut ego? IR. Ea vero non habuit item ut tu; alba, Linea; sed pulla et lanea. COD. Frater est, nolim Velim. Perii, si vera narras, IR. Verissima, COD. Et Quo abiit postremo? IR. Vestem secum omnem Abstulit, et abscessit. COD. Non visus est timere? IR. Quid timuisset, audax? Gavisus imo est facto; et Ridens hominem a se dimisit. COD. Miserum me! Cur in tempore non adfui? impediissem factum. IR. Tu impediisses? Si quid ego te novi, ipse adiuvisses Maxime. COD. Ego veste alios exuerem? IR. Imo te Indueres. COD. Nunquam feci. IR. Si elegans esset, Qualis est mea, fortassis auderes. COD. Superi! Quid Video? Ita superi me ament; ut ego non noram te! Sed unde has vestes frater? IR. Ego me tibi fabulam Feci. Quicquid narravi tibi, ita ut narratum est, ego Feci. CODR. Eho, tu alium spoliasti? IR. Iure Optimo, frater. Nihil metue. Res ita evenit. Quo Tempore tu a me diverteras, ego paullulum Progressus, incidi in Iuvenem, frater tam nobilem et Elegantem, ut nihil supra. Is meam penulam, Tunicamque conspicatus, ultro accessit, salutavit; Rogavit suam ut licerer vestem, cum mea permutare. Erubui primo: sed ubi serium adverti, victas manus Dedi: Meam exui; hanc ipsius indui. COD. Sine pretio? IR. Gratias mihi insuper egit; et osculatus me, Dimisit. COD. Ego si adfuissem, omnino adiuvissem Frater. Sed, sine ut omnia dispiciam. PER. Ego Littora; ego pervia et invia, lustravi, ut herum Invenirem: Rupi ilia currendo. Nec tamen plus egi, Quam si egissem nihil. COD. Omnia serica: thorax, Femoralia; pallium. Hui qualem pileum? PER. Ego Nuntio meo familiam iugulabo si neminem invenisse Me dixero. COD. Ecquis ille tam liberalis adolescens Fuit? IR. Mihi tam notus, quam tibi. PER. Quis Pone loquitur? Caelites boni! Estne ipsus quem Quaero? COD. A capite ad calcem, nova omnia. Hem! PERN. Certe vestes agnosco. An herus est? IR. Examina pallium. Vide, quam ornatus hic omnis Me deceat. COD. Ambula. PER. Herus est. Reperi. Here, o here; quam gaudeo te salvum esse. Dudum quaesii. COD. Quis es tu homo? PERN. Nihil Istud ad te. Meum ego herum appello. COD. Abstine Manum. homo: suadeo. PERN. Tu me prohibessis, Nefarie? COD. Omitte. PERN. Here, non agnoscis, Pernionem? IR. Quem tu mihi Pernionem loqueris? PER. Vox ista non est heri; nec vero facies. Nec item Ingressus. Erravi temere; alium credidi. COD. Herum Iste te suum appellabat. PERN. Enimvero certe vestis Est heri mei. COD. Cave tu propius ad illum? PERN. Male peream, nisi pallium istud est. Sine. IR. Absiste, moneo. PER. Non absisto. Res mea agitur. Unde tibi haec vestis? IR. Mea est, insane. Quid clamas? PERN. O caelites! pileum, pallium, omnia agnosco. Fidem vestram, accolae! sinite me hos comprehendere. COD. Quid tibi rei est mecum? Abstine. Confestim. PERN. Aut occidistis herum meum, aut spoliastis. IR. Si lacessere perrexeris, homo; paenitebit. COD. Abeamus, frater, ab hoc insano. PERN. Reddite Vestem prius. Ostendite herum mihi; Saltem cadaver Monstrate mihi. IR. Latrones iste nos censet? COD. Clamet furiosus ad ravim, si volet: tu veste Ornatus, tace, et abi. PERN. Heu, quam crucior, Non adesse qui me adiuvent! Certe enim isti sunt Sicarii, qui peremerunt herum meum. Quid agam? Quid dicam parentibus, infelix? Illi amissum filium Putant: falluntur; ego illis occisum etiam nuntiabo. O nuntium ingratum! SCENA IV. CHORUS EPHEBORUM. EPH. 1. VIdetis socii triste palatium. Eheu, quam Omnia lugent? Ubi gaudium nuper, et Voluptas imperabat; ibi maeror iam merus, et luctus, Dominantur. omnis angulus lacrimis recentibus Madet. Ubique aut triste silentium est; aut clari Gemitus; aut grave suspirium auditur. Eheu Quam facili motu res laetae tristesque permiscentur! Uno die, nos herum; pater natum, familia gaudium Suum amisit. Nulla potuit timeri ruina gravior. EPH, 2. O armillas, triste monumentum. Hoc spolium Mihi reliquit abiens. EPH. 1. Hunc anulum mihi. EPH. 3. Mihi pugionem hunc; o telum grave! EPH. 4. Mihi torquem istum. o donum quantis Doloribus permixtum! EPH. 1. Hinc nempe Liberalitas ista! donabat omnia nobis; ut se ipsum Auferret. EPH. 2. Utinam omnia abstulisset, ut nobis Se ipsum relinqueret. EPH. 3. Iam displicet pugio Donatus; displicet donum, per quod amisimus Dominum. EPH. 1. Querelas omnes, socii, et lamenta Numeris claudamus musicis. EPH. 2. Sed lugubribus Et maestis, quales ratio temporis exigit. Tu praecine EPH. 1. Ite o gemitus? ite o lacrimae! Lacrimae Dominum flete amissum, Flete Ioannem. Non suit illo Alter melior, carior alter. Quis te nobis abstulit error? Quae fuga rapuit nimium carum Saeva Ioannem? Si te nigra Libitina manu, si te ante Patris Matrisque oculos invida nobis Parca necasset, dolor esset atrox, Sed minor isto; Saltem cineri, Iustisque tuis heu! lacrimarum Triste tributum tua turba tibi Grata referret. EPH. 2. Nunc ubi cinis est, cui lacrimemur? Ab quam miserum mortales genus! Quamque, o homines, res vana sumus! Quid maius heri, quid nobilius Habuit nostro Roma Ioanne? Cui gaza domi dicior auro? Cui maior opes arca flagellat? EPH. 3. Quis vernarum, pecorumque greges. Quis prata, domos, praedia, villas, Quis mille modos, quis mille vias Numerare queat, quibus in patrias Influit aedes aurum Italiae, Aurumque Orbis prope totius? EPH. 4. Non mille satis bobus arantur Tua rura tibi. Pinguia tondent Prata Galesi mille bidentes; Totidemque bibunt flumina mollis Laeta Tarenti, Et quot Calabrae Siculaeque implent horrea messes? Sed te miserum! Quid cuncta iuvant. Si cuncta fugis? Si procul Urbe, Latioque procul non est alibi Rodere panem? EPH. 1. At iam Trabeas, Fascesque tibi, Genitorque suum destinat Annum: Iam laeta novo Consule Roma Ebur omne patris, Tabulasque tibi, Fastosque parat, signatque tui Nominis aurum. Nam Caesaribus Cognata domus quos non titulos Sperare iubet? Quid tamen isthaec, Quid cuncta iuvant, quando illa fugis, Patriamque tuam post terga videns Animam levibus credere ventis Vitae nimium prodigus audes? EPH. 2. Et nunc forsan nemore in denso Te vasta tenent antra ferarum. Forte Macarios, Paulosque senes (Nimis alta) sequens, nitrii montis Triste cacumen secretus habes. Aut te Nili per aperta vagum Pharos alta videt? Num te Solymae Vicina lavant vada Iordanis, Praebetque pigrum Laura cubile? Pridem de te cecinere diu, Non iam falsi, talia Vates. EPH. 3. Quod si Sponso non Hymenaeus, Non Iuno satis pronuba risit, Nec Sponsa placet; quamcumque aliam Securus habe. Si nulla placet, Habeas nullam. Si tibi floris Castique tori tanta cupido est, Habeas nullam; maneat vitae Vestalis honos, maneat vidui Gloria lecti; placeat porro, Si tibi tantum Praetexta placet. EPH. 4. Non propterea Domus alta cadet Romulidarum; sed saepe novos Roma Quirites laeta videbit; Nec adhuc deerunt, qui pulchra serant Serta capilli: Nondum taedas Omnis damnat Roma iugales. EPH. 1. Quod si pietas, virtusque nimis Culta coegit tristi Patriam Damnare fuga; quid erat tandem, Quod tam sanctam fugeres Urbem? Quod facis alibi, poteras Romae; Maiusque foret Roma theatrum. Non te Matrem occidere fletu, Non te curis mactare Patrem Patria nimium maesta videret. Et quae virtus, et quae pietas Mactare Patrem, occidere Matrem? EPH. 2. Pietas speciem, virtutis habet, Virtus non est, si lege caret, Metasque suas improba transit. Ultra has sapiens prodire fugit; Si tanten audet, sapiens non est, Et quod prodit, crimen habetur. Peccat virtus, si fine suo, Frenoque caret, nescia Legum. Moderata placent; haec sola valent, Annosque ferunt, perstantque diu. EPH. 3. Sed tu nimium crude Ioannes (Quod pace tua dixisse velim) Ne sperne tuos dure parentes, Non es, non es. Calybita Chalybs. Non te profugum permitte diu Deflere tuos. Satis esse potest, Quod tibi lacrimis Roma litavit. Quantum est, Romam lacrimasse tibi! EPH. 4. At tu magni Rector Olympi, Si tibi soli ponimus aras, Si te solum Tarpeia colunt Templa Tonantem, nec poeni tuit Pro Iove falso tandem verum Te nosse DEUM, nosse Parentem: Si te lacrimae flectere possunt; Miserae Matri, miseroque Patri Carum citius redde Ioannem. Hoc Roma tibi supplicat, omnis Hoc Romanus supplicat Orbis. SCENA V. CALYBITA. MUTIUS. Comites duo. MUT. MOlesta navigatione defuncti sumus; et Metam attigimus quam optabamus. Haec nostra sunt domicilia, Ioannes. Hic lares tuos Agnosce: non terret inculta facies? Silvas vides, Vallesque et montes. Nusquam hic Romana viridaria, Neque Pallatia cernes. CAL. Pater, si cordi talia Fuissent, Romae manerem. Nunc secessum hunc malui. MUT. At solitudo, et tesque haec inhospita, molestiis Interdum non carent. CAL. Molestias si ferre omnes Refugerem, caelestes ego delicias quo iure olim Sperarem? Evangelia mea me docent, Regno caelesti Vim afferri; nec nisi constanti violentia expugnari Posse. MUT. Rectam instas viam. Ceterum praedico; Laborabit Orcus, ut hinc te amoveat; aut certe Ut quietem tuam obturbet: Tum vide, ea omnia ut Probe memineris, quae in navi per otium docui. CAL. Multa monuisti; nihil omnium excidet. MUT. Tum, si quid novarum rerum molietur hostis; Identidem ad me recurre; hic hin vicinia ero. CAL. Tuis vero precibus mea hac rudimenta munire; Et porro consiliis, ubi usus erit, iuvare me perge. MUT. Ne dubita, sili; ego gnaviter advigilabo, ne Quid detrimenti res tuae capiant. Cras mane ad te Revisam. Nunc ibo, et ad hospitiolum meum me Recipiam. CAL. Vale, mi ductor; et meriti tui, Praemium a DEO exspecta. Eduxisti e patria mortali; Viam monstrasti ad immortalem. Quid potuisti Praestare maius? MUT. Vale; et persta. Pugnandum Est tibi fortiter: Sed si praemium pugnae cogitaveris, Vinces. CAL. Valete, et vos comites mei; Numenque propitiate mihi. COM. Vale. CAL. Iam Christe, o Numen meum, perveni, quo vocasti. Hic servire me tibi iubes. Da quod iubes, et iube Quod vis. Te propter ego excessi e patria, reliqui Patrem, amisi matrem; abdicavi me fratribus, Privavi famulis: separavi a sodalibus. Posthac Omnia haec mihi tu eris; et, o DEUS meus! Quanto his omnibus mihi tu pluris eris? Valeant Regales nuptiae, quas parabat pater; abeant Mortales deliciae, quas promittebar mater: absint Fallaces divitiae, quas offerebat Roma: Caelum ego Cum intueor, iam nuptias, iam delicias, iam Divitias omnes obliviscor. Servavi tamen aliquod Spolium e patrimonio meo: hunc aureum libellum; O libellum! Ubi non frontes aureae, nec picturata Cornua, nec umbilici purpura placent: Sed inclusa Hoc ornatu Evangelia! Bene res habet. Nequaquam Exheredavit me pater. In hoc libello, totum mihi Patrimonium reliquit. Nunc eo, meque precibus Adversus Orci insidias armare incipio. SCENA VI. THEODORA. OECONOMUS. IANITOR. EPHEBUS. 1. THEOD. COnsumpsi lacrimas, infelix Mater; sed Consumi dolor meus, eheu non potest! Quid commerui, misera, ut me fugeres, nate? Timuisses patrem; ignosci poterat; repudiasses Fratres; credi poterat; odisses patriam; ferri fortassis Et hoc poterat. Sed matrem abdicasse, quis credet, Fili? Quis ignoscet? Quis feret? Atque esto tamen; Fugere a me volebas? An hoc saltem non debebas Matri? Ut abiturus, vale prius diceres? Ut fugae Caussam, ut exilii locum, matri indicares? Et quidem tali matri: ah quali! Quando ego bene Tibi non feci? Quando aliquid negavi? Quando Non omnia dedi? Prius saltem oculos clausisses Patri! Prius matrem, sepelisses. Non longa haec Mora foret: brevi me dolor conficiet: et si parcat Dolor, senectus consumet. Nunc tu et patris Oblitus, et matris immemor, ne funere quidem Nos dignatis? EPH. 1. Domina, parce, obsecro, Has querelas: acuunt dolorem; et malum non tollunt, THEOD. Acui porri dolor meus vix potest: iam Pridem pervenit ad summum. EPH. 1. Redit ecce Oeconomus noster. THEOD. Absque filio meo, Carpe? OECON. Utinam Domina, liceat negare. Sed, pro dolor. THEOD. O nova vulnera! Sperabam misera saltem retractum iri e fuga. OECON. Quicquid licuit homini, tentavi, ut Reperirem. Nusquam vestigium. Quid interim Conservi mei? Nihilne illi? THEOD. Nondum Omnes sunt reversi. Pernio autem, occisum a Latronibus suspicatur. Miserum me! Cur ad haec Tempora vivo? Superstes filio; orba mater. OECON. DEUS meliora! Quomodo istuc Pernio Suspicatur? THEOD. Duos vidisse latrones se ait, Eius vestibus ornatos. OECON. Vestibus? THEOD. Pallio, pileo, ceteris. OECON. Similes Fuerunt; et Pernio easdem credidit. Ne istud metue Domina; vivit Ioannes; et ni animi fallor, brevi Aderit. THEOD. Ah, brevi! EPH. 1. Eccum etiam Ianitorem Domina. THEOD. Quid affers nuntii, Sanga? Ah tacet. IAN. Certe, Domina, nihil studii a Me omissum est. THEOD. Perii, infelix. Neque iste Filium reducit. Quid ultra moror? Moriar. OECON. Terruisti, tu heram gemitu tuo. IAN. Quid. Facerem? An ridere debebam? Ideo missus fui, ut Verum nuntiarem. Ivi, quaesivi, nihil reperi, Inanis redii. Istud nuntio, Ecquid tu interim? OECON. Aeque actu. IAN. Ergo serio amissus est herus. OECON. Metuo. SCENA VII. GLORIA. HONOR. VOLUPTAS. OPULENTIA. CALYBITA. HON. ITane vero? Non victos esse nos modo, sed Triumphatos etiam putat? Sponsam reiecit; Dignitates contempsit; aurum abdicavit: et ne Quietem amitteret, patriam ac parentes amisit; Inque hunc terrae angulum sese abstrusit. Securum Ergo iam se credit? Accingimini mecum, mei Comites; et ostendite, etiam nos maria traiicere, Et solitudines perambulare posse. GLOR. Quam vis Humilem sibi casam delegerit, subibo tamen. Ego Gloriae cupido, saepe in pauperum etiam tabernis Hospitium inveni. VOL. Inter horrida licet, atque Inculta nemora sese abdiderit; Ego Voluptas in Iisdem saepe pugnavi; saepe etiam magnas victorias Retuli. OPUL. Auri sitis ubique magna est; quis Enim abnuit dives esse? Ego igitur Opulentia, in Hoc antro aliquem quaeram; fortassis et inveniam, Qui me sibi hospitem admittat. HON. Hac acie, Quidni victoriam mihi pollicear? Gloria, Voluptas. Opulentia, fortissimos quosque superarunt. Hic Demum tiro, et infans resistat? Lubet experiri. CAL. Nescio quid hodie sim morosior, quam heri. Pugna quaedam assidue mihi pugnanda fuit. Non Periculosa quidem illa; sed tamen molesta. Nam scio, Quo auctore haec talia fiant. Orci molitiones et Cuniculi sunt. Ah quam saepe mutantur hominis sensa! Cum Roma migrarem, gaudium erat omnia Relinquere; patriam, parentes, opes. Hodie alia Omnia sensus iudicat. Redeunt sperati olim honores, Et animum lacessunt. Quid? Tune nos? Tu nos? Tu ita humilem vitam vivere? Et mille talia. Quae tamen ludibria, cum tandem ex animo exclusi, Repente subeunt, mille voluptatum genera; Visa olim, non visa. Credo aliquando socios Adesse veteres meos: Aliquando me ludicris Romanis Interesse: paeneque deiero, me oculis omnia haec Spectare. Sed simul caeleste signum fronti, pectorique Imprimo, nebulae instat haec Stygis deliria confestim Dissipantur. Quod autem insolens est mihi, cum Aurum etiam habitum nunquam valde amarim, Iam auri habendi stultissima cura me vexat! O quam Prodest, haec omnia sic futura ab optimo sene audiisse? Idcirco iam rideo haec Inferorum consilia; non Nocitura, quia praevisa. Scutum obiicio hunc librum. Hoc uno mille quotidie tela excipio, aut eludo. HON. Actum hodie agimus; hebetavit pertinax Animus omnia spicula mea. GLOR. A me, velut ab Hoste, sibi vigilantissime cavit. VOL. Aures mihi Praeclusit. OPUL Oculos mihi negavit; et aurum Hoc meum nunquam ne aspexit quidem. HON. Aut Arma nobis alia sunt quaerenda, quibus vincamus; Aut alia tempora opperienda; nam hodie, Et hac arte moenia haec minus nihilo expugnamus. SECENA VIII. ORCUS, habitu Pernionis. CALYBITA. ORC. ATqui ego non una me arte; neque simplici Armatura ad pugnam accingo. Mille mihi Sunt artes; inde est, cur vulgo me milleartificem Appellent. Adorior alios terroribus: qui ubi minus Succedunt, repente blanditiis insto. Has ipsas ubi Elusit hostis, suere incipio mendacia; texere dolos: Simulo falsa; vera dissimulo. Denique nihil Intentatum relinquo. Vel haec ipsa fraus, quam Mecum inii; ecquid ingeniosa non est? Ego cum Orcus sim, assimulo iam vultum gressumque Pernionis; illius, inquam, qui huius patri servitutem Seruit. Haec illi facies est; haec vestis; haec vox; Hic gestus; adeo, ut ipse ego, cum circumspicio, Germanum esse Pernionem me putem. Nequam Ille est servulus, et astutus; nihilo sane melior, Quam ego: ut qui unum viderit, utrumque vidisse Se sciat. Hanc ipsum pater misit ad filii fugam Explorandam. Ubi tamen fuit paullo simplicior, Quam ego; fateor. Nam ille non invento, mox Domum rediit; Ego inveniam; et si qua licuerit, Domum mecum reducam. Modo autem exordiar ea Dicere, et agere, quae Pernionem decerent: Ostendamque probum esse me Roscium, qui imitari Alios didicerim. Quis mihi porro viam in hac Solitudine monstrassit? Quis homo ad hominem Deducet? Nam hic alicubi eum esse oportet, ni Mendax fama fuit. Certe autem casulam hanc video; Siquis eam fortassis incolit, ex eo sciscitabor. Ignosce, hospes quisquis es, si tamen homo es: et Viam ignaro viatori commonstra. CAL. Quis huc Te casus egit, homo? Quem petis? Quo tendis? ORC. Ah, omitte casum! Cum cura huc veni; et Hactenus quidem recte; sed ultra, quo tendam Ignoro. Nam ut vides, viarum hic divortium est. CAL. Utraque in silvas. et loca deserta abducit. ORC. Ita suspicor. CAL. Monstri simile? Quem Hic hominem video, is Pernio est, servus meus. Utinam subducere me possim, ne qua agnoscat. ORC. Quaeso te, inquam, si poetes, doce. CAL. Prius, Quo contendas, ostende. Vultum ego, quoad Licuerit, avertam, ORC. Huc locorum ego sum Missus, Roma, ut litteras cuidam Iuveni perferrem. CAL. Caelites boni! me ipsum quaerit. Cui iuveni Tu hic litteras? ORC. Ah! cui! ne quaere: subit Lacrimare, cum cogito. Miserum me! quid ille fecit? CAL. Quomodo? Conscivitne facinus aliquod ille? ORC. Crudele et impium. Fugit optimos, suique Amantissimos parentes; qui iam in maerore, et Squalore aetatem degunt. Mater aegre a tribus Custoditur, ne mortem sibi ipsa consciscat; Impatiens doloris. CAL. Malam rem! Quid narras? ORC. Pater servos omnes iussit in furcam agi. Quos tamen exoratus, tantisper in custodia habet; Dum a me filius inventus, domum reducatur: Quod facturum me recepi. CAL. Non placet historia. ORC. Horum omnium malorum origo est filius; Qui, quod aliqui suspicantur, ut sanctius viveret, Clam profugit: Nihil sollicitus interim, quid famulis Innocentibus, idcirco damni accidat. CAL. Quid Commeruerunt famuli? Malum. ORC. Ita est quidem: Sed pater in furorem actus, conscios plerosque Credidit: ideo Ianitorem, qui fores non observarit, Flagris quotidie concidi ad necem iubet. CAL. Non Innocentem se clamat? ORC. Clamat; sed nec auditur, Nec creditur. Tum quidam alius, quem Themistium Vocant, in vinculis fame sitique enecatur. CAL. Neque Spes est., ut absolvatur? ORC. Una, si silius patri Reducatur. Tum autem, longe tristissimum et illud;, Quod Ephebulos quatuor, fugae conscios, pater Miserrime habet. CAL. Miseret me horum innocentiae. ORC. Omnes omnino miseret: solus ille cuius causa Omnes in discrimine sumus, perstat crudelis esse. CAL. Quomodo ille? ORC. Quia nimirum perstat Abesse. CAL. Superi! in quas angustias redigor? Ego ut pius sim, adeo impius fio? Occido parentes! Occido tot innocentes? Quid faciam? Sacrum inter Et saxum haereo. Redeo Romam? In periculum Utique me conicio. Non redeo? Miseros in discrimen Adduco. Sed unde tu iuvenem illum, quem dicis, Nosti in hac vicinia esse. ORC. Explorato cognovit, Ex, nescio, quo, pater. CAL. Quid si autem ille, Postquam huc profugit, interim occubuit. ORC. Potuit Quidem. Sed istud ipsum, si cognovero, domi Parentibus nuntiabo. CAL. Litteras sis monstra. ORC. Has; plenas lacrimis, o si legeret! Lapis esset, Molliretur. Quid enim video? An fallor? Non fallor. Here; o here: ipsus es, unus ille, quem quaerimus. CAL. Omitte, non sum. ORC. Non omitto; agnosco Herum meum. Ah parce lacrimis meis! Parce Parentibus tuis! Parce tot miserorum cladi! CAL. Omitte. Quomodo parcam? ORC. Mecum In patriam redi. CALYB. Ut coepta DEI Obsequia omittam? Absiste. ORC. Non sane istud: at Saltem, ut verbulo nos innocentes esse ostendas. Post, ut lubebit, redi. CAL. Non abeo. ORC. Here, Cogita, quaeso: quantum amoliri infortunium A cervicibus nostris possis. Defende innocentes. CAL. Ut ego nocens interim fiam? ORC. Fies imo, Si venire neglexeris: multi occidentur tua causa. CAL. DEUS cavebit. ORC. Quantum in te erit, Etiam tu caveto. CAL. Scripto testabor innoxios esse. ORC. Frustra eris; an tu putas patrem iratum, Litterulis habiturum fidem? Commentum meum dicet; Scio. CAL. Multis me dubiis intricas, Pernio, non Venisse te, vellem, ORC. Per ego te, parentes tuos; Per lacrimas matris obtestor; here, miserere nostri. En, quantum ego itineris susceperim tui inveniendi? Miserere laboris mei: sine me reddere vitam parentibus Tuis; expectant fratres; optant cives. CAL. Quid Autem caelites? Vetant. ORC. Ita tu illos crudeles Putas, ut vitam per te restitui tot innocentibus vetent? Ah erras: id ipsum unice iubent. CAL. Consulam prius Illum senem, qui me huc duxit. ORC. Quid tu senem Illum? consule tibi tute, et senem omitte. CAL. Decretum est, illo inconsulto, nihil mutare. ORC. Sequere imo tu meum ductum; et senem Omitte. CAL. Non impetras, Pernio. Illi ego me Formandum et dirigendum tradidi. ORC. Sine senem Delirare; tu Iuvenis es; nondum haec vita, neque Hi mores te decent. Sequere, here; aut nolentem Raptabo, CAL. Tu servus, herum? IESU bone! Serva servulum tuum. O DEUS, quod monstrum est Istud? ORC. Nondum evasisti. CAL. Christe, serva! O Numen meum, me serva. ORC. Hodie quidem Servaris. At ego te, fugitive; sine modo Nondum Omnes consumpsi artes meas. CAL. Quam prope Aberat, ut perirem! DEUS meus; nisi aduncos Pedes, vidissem, Pernionem esse, servulum meum, Iurassem. Ite litterae, stygia manu conscriptae. Ultra non imponetis. O mille fraudes veteratoris! Ego servum credidi; et Orcus fuit. Hanc paene solam Astutiam non praedixit senex. Ceterum ego cautior, Insistam precibus posthac; ne quid decipiar olim. SCENA IX. GLORIA Vana ANGELUS. GLOR. EGO ille sum hostis, qui victores plerumque In ipsa victoria opprimo; ut omnia tela Evitent, mea certe excipiunt, ignari. Nam gloria Inani tumefacio: et quos vitiis subigere nequii, eos In virtutum studio obtrunco, Hic ipse Iuvenis hoc Strategemate mihi est petendus. Vicit iam olim opes, Et luxum; et nuperrime etiam Stygem; dabo Operam, ut in de sibi plus aequo placere incipiat; Suisque viribus hanc victoriam partam putet. Ingrediar penates. ANG. Abstine manus a meo Alumno. Facesse. Ingressus huc nullus patet. GLOR. Ubi virtus domicilium repetit, ibi etiam Gloriae. Locus debetur. ANG. Gloriae; sed verae; et non Quaesitae. GLOR. Me non quaesiit; ultro adsum. Ut ei me insinuem. ANG. Dixi; non ingredieris. GLOR. Vicit hostem; fortiter fecit; triumphavit: non Mereatur gloriam? ANG. Vicit, non suis viribus, Sed divinis. DEO fatetur se omnia debere; nihil sibi Arrogat. Abscede. O quanti hostes vigilant in Perniciem hominis! Ipse tamen saepe in mediis insidiis, Pacem et quietem adesse, nimis, eheu, credulus Putat. SCENA X. ORCUS, habitu Ruffini fratris. EXERCITUS CACODAEMONUM, habitu militum. CALYBITA. EGo ille sum idem, qui paullo ante Pernionem Assimilavi; nunc redeo, post quam vultum Ruffini Praetoris indui; quem huius esse maiorem fratrem scio. Experiar, an plus in fraterno schemate possim, quam In servili potui. Verum oportet habeam comitatum, Qui me deceat, Et paene ambigo, civilem, an militarem Malim? Placet militaris; dicam, in hostem ducene me. Bene est. Placet consilium. Agite ergo milites, mei Commilitones; ex inferis adeste; sed personati, et Mei similes. Iam audio. lituos meos En promptos Ad signa sequenda milites; nemo inter omnes est Tuo; singuli complura stipendia fecerunt, Prodite, et Signa procedere iubete. OMN. Imus, imperator, quo Iubes. Iube. ORC. Videte, ordines ut probe serventur: Nemo ex iis excedat; in hostili solo incedimus, ubi, Nisi exercitus caute ducatur, plerumque funditur, Aut circumvenitur. OMN. Ad nutum, imperator, Omnia obsequimur. Impera. ORC. Circumspice, Tribune, an omnia tuta et explorata sint. MIL. 1. Video hic inter senticeta, nescio quam casulam. MIL. 2. Non placet casula his silvis abstrusa. ORC. State legiones. OMN. In vestigio, imperator. ORC. Tribune tu, iube in legione Martia signa canere. Valete casam, et ne qua ibi insidiae lateant, perquirite. Vos ceteri hic in subsidiis este. OMN. Insidiae Imperator; insidiae. ORC. Quis hostis est? Producite. CAL. Ne praecipitare, milites; nemini ego tetendi Insidias. MIL. 1. Latuit explorator. MIL. Deprehensus Est hostis. CAL Si cui hostis ego sum, ubi mea sunt Arma? Quem laesi? Quem laedere volui? MIL. 1. Ad Imperatorem adducite. CAL. Quocumque adducite; Nunquam eo ducetis, ubi DEUS innocentiam Damnet. ORC. Scelesti! confestim abstinete. Abstinete Manus. OMN. Quid enim est? non ita iussisti? ORC. Omittite, inquam. O scelus meum! Quid feci? Quid permisi? Frater est. Salve, germane: o tanto Tempore frustra quaesite mihi! et hic inopinato Reperte! Quis te in loca haec tam remota, tam Horrida perduxit? CAL. Omitte, Imperator, fratrem: Errabis; nam ego me talem non agnosco. Sufficiet, Si fratre amisso, innocentem, et nullis esse dolis Intentum me agnoscas. ORC. Ah! non tu me Esse Ruffinum tuum vides? Galea obstat, video. Tolle sis istam, miles; et pileum redde. Iamne Agnoscis? CAL. Cogis fateri: fratrem video; Sed Ego te, frater, per siquid me amas, oro obsecroque. Ne vim afferri, aut ab hac quiete mea abstrahi me Sinas! ORC. Quomodo haec tu, frater? Ah crudelis Ego sim, et hostis, non frater; si in isto nemorum Horrore, et in ista illuvie vestium, fratrem meum Relinquam. Hostem hic meum vix relinquerem. CAL. Mihi vero non est aegre hic esse, frater. Aliud Cura ORC. Non aegre hic tibi?Ah quomodo non Aegre? Perit forma et venustas corporis. Defluunt Vires. En, qualis squalor in capillis? Rem loquar; Nisi tacitus quidam affectus mihi fratrem indicasset, Haec corporis illuvies, et haec oris lineamenta nihil Egissent. CAL. In his nihil momenti est, frater. Dum animus valeat; corporis iactura facilis est. ORC. Quomodo enim animo bene sit in affecto Corpore! Plerumque una languet. CAL. Secus omnia Experior: quare nihil muto. Miror autem, Ruffine, Quae te seu causa, seu error, ad me egerit? Nam huc Ideo concesseram, quod crederem, meorum neminem Hic visum iri. ORC. Caussa est, non error. Nam Caesaris imperio huc, cum exercitu veni, ut rebelles Hos vicinos ad officium redire cogerem. Sed mihi Tanti istud non est, quanti est, quod te inveni. Certe enim prius non desistam, quam comitem te Mihi futurum, promittas. CAL Dixi; non impetrabis. Cetera bene evenire tibi volo. Vale. ORC. Quo abis, Dulcissime frater? Ne breve hoc gaudium invide mihi. Sine fruar colloquio tuo! CAL. Obest plura colloqui. ORC. Ita ergo omnes tibi viluimus? Non tu fratris? Non patris grandaevi? non infelicissimae matris. Rationem habebis? Tam barbarus tu omnes hos esse In luctu sines? Miserere tuorum; et mecum redi. CAL. DEUS aeterne! quas repente flammas accipio? Quibus ignibus occultis aestuo? Sentio rapi ad patriam Memet; invitum. ORC. Eundum est, frater; DEUS Hunc tibi sensum indit: ne multis repugna. CAL. O propitium Numen; serva clientem tuum. Nusquam eo, nusquam abeo, nisi quo velle te sciero. Per preces ego, frater, DEI consilia perquiram. ORC. Quid opus est prece? magis intricaberis. Omitte. CAL. Redeo ad cellulam casae meae. ORC. Impedite milites, obsistite. OMN. Nunquam Ingredietur. CAL. Decet hoc fratrem? OMN. Non Elaberis. CAL. DEO fretus, evadam. ORC. Stringite Tela: cogemus. OMN. Stringimus. CAL. Mortem Non metuo. Ideo hic caepi vivere, ut mori intrepide Possem. Nec novum est mihi, quod mors intentetur: Novum est, quod a fratre. ORC. Si pareres, non Minarer. CAL. DEO parebo. ORC. Igitur vos illum Iugulate. CAL. Dixi; non terretis. O Superi caelites! Arcete haec. Orci monstra, OMN. Frustra clamas. CAL. DEUS o clientulum tuum hic serva. Ita Stygis Inquilini: ite Orci pabula; Exsurgat DEUS, et Dissipentur inimici eius. ORC. Fugiamus, socii; OMN. Fugiamus. Occulta vis in fugam nos agit. CAL. Etiamne veterator Stygius fratrem ausus est mentiri? Hem! Quam scite illum aliquamdiu expressit? Quid Non inceptat, ut in patriam me reducat? Verum ego Si sapuissem, principio statim veteratorem debebam Agnoscere. Omnia ille profana; nihil habuit caeleste. Frater autem longe alius semper fuit. Timet, Amatque DEUM; neque si hodie me hic reperiret, Vim pararer. Itaque ego temere fratrem credidi; Aeque, ut nupere servum. Cautio mihi erit in Posterum, ne tam facilis sim, si quem audiam Roma Ad me venisse. Sapiam, iterato iam ictus. Ceterum ex Re mea erit, has praestigias Orci, tandem seni meo Commemorare. Ita quippe instituit me in via, ut Nihil occultum haberem. Ibo, et quid consilii Suppeditet, audiam. ACTUS V. SCENA I. EUTROPIUS. RUFFINUS. TERTULLUS. FAMULI. OECONOMUS. EUT. ABiere iam anni complures, dum Reducem filium expecto. Mihi interim Eo in luctu, nec nuntius, nec Rumusculus de illo ullus. Ita consenui Infelix, in filio quaerendo. Decebat quidem, ut vir Consularis, et pluribus adhuc liberis beatus, iacturam Unius fortiter ferrem: Sed non dissimulo culpam; Succubui dolori; et patrem esse tum denique me Sensi, quando amisso filio, pater esse desii. Eheu, Quam grave vulnus est seni, liberos efferre; et Praecipue vivos? Meos enim superstes extuli, et veluti Vivos sepelii, cum unum per fugam amisi. TERT. Restant etiamnum, pater, filii, qui solentur Senectutem tuam. Nondum orbus es. RUF. Unius Cladi, superstites duos retinuisti. EUT. Scio, filii. Neque enim vos liberorum numero exclusi; quos Merito amo, et uti meos amplector. Sed date hanc Veniam dolori meo, si iactura unius plus aequo Commoveri me dixi. Natu minimus is fuit, Solacium, Et nescio quod gaudium senectuti meae: ah quale Gaudium! quam incertum! quam caducum! TERT. Sensimus aeque, pater; Sed tandem opus est, Ut eluxisse te ostendas. Cui enim rei luctus inutilis? Nec videt lacrimas tuas ille, nec querelas audit; ut iis Speres revocare te illum posse. EUT. Et hoc scio, fili: Mihique istud ipsum saepe inculco. Atque cam ob Rem constitui quaedam apud me tandem; quorum Esse conscios vos volo. RUF. Grati accipimus. Optime parens. EUT. Nam illum ego, tametsi amare Et optare mihi non desinam; desinam tamen porro Expectare. Dolenter quidem istud: sed contra Necessitatem, quid agas? RUF. Ita est, pater. EUT. Quare neque eiusce causa, opes aurumque Posthac corradere; neque praedia praediis adiungere Laborabo. Quae enim superis faventibus parta nunc Habeo, ca vobis abunde magnaeque opes erunt. Nullis in hac Urbe civibus eritis secundi. Breve adhuc Spatium decurram; non diu vos aditu bonorum et Fortunarum mearum prohibebo. Oculos mihi prius Extremum claudite, et assem hunc mox omnem Habebitis. TERT. Maximas fortunas ducimus, quas in Patre incolumi sitas videmus. RUF. Gratae mihi opes Non erunt, quas habere sine paterno funere non Licebit. Vive, pater; et vel de nostris annis, aliquos Tibi adde. Omnia patri debemus. EUT. Interim ego Incipiam quieti studere: atque uti consulatu iam omni Me abdicavi, ita ab reliqua etiam Republica procul Aetatem agere. Satis vixi patriae meae. Tandem mihi Etiam vivendum est; vel, ut rectius dicam; Moriendum. Nam calculos video esse subducendas, et Aeterno Numini rationes vitae meae referendas. Faciam Libens: et ideo operas has togatas, turbaeque Molestias iubebo posthac facessere. TERT. Si ita libitum Est, pater. Non intercedimus. EUT. Vos porro famuli: OECON. Here, adsumus. EUT. Date operam, ut Inopum miserias sublevetis. OECON. Uti antehac Fecimus, here EUT. Imo impensius, atque antehac. OECON. Modum itaque tu defini. EUT. Si fieri potest, Modus absque modo sit. Opum est abunde. Emendum Est stipe prodiga caelum. OECON. Non deero, here, Liberalitati tuae. Sapienter expendam. EUT. Tum vero In exteros praesertim, ac peregrinos. Vide ne quem Durius appelles? Quod illis factum abs te sciero, Mihi praestitum interpretabor. OECON. Satis intelligo. EUT. Etiam natus meus, inter exteros fortassis errat; Parique humanitate eget. Ah quis tibi stipem, fili mi, Porrigit? SCENA II. MUTIUS Senex. CALYBITA. MUT. NIhil istuc tibi videri novum debet: Tentat Iam olim, audetque omnia. Et hoc certe Ipsum praedicere volueram; nescio, quid postea fuerim Oblitus. CAL. Nulla mihi, ne suspicio erat, dolum Esse: tam accurate, primo servulum meum; post Etiam fratrem expresserat. MUT. Callet haec artificia, Scio. Sed siquis serio sibi attendat, non est difficile, Dolum deprehendere. CAL. Quibus notis praecipue. MUT. Tum iis omnibus, quas modo per viam dixi; Tum vero maxime, quod suevit blandius sese insinuare; Et venenum melle quodam oblitum, sensim infundere: Dum denique aperte se hostem ostendat. CAL. Haec Omnia ad amussim facta, ut narras. MUT. Plerumque Autem ibi sese prodit; cum negligere maiorum Consilia, et omnia ex sua quemque sententia facere Iubet. Enimvero, cum ?a tibi occinere inceptat, Tum tu certissimis indiciis deprehensum hostem puta. CAL. Animadvertam haec naviter, pater. Quibus Autem artibus deprehensum arcebo? Nam insultat, Quandoque diutius. MUT. Precibus impensis fugari Potest. vocandi sunt auxilio caelites. Frons pectusque Christianis insignibus armanda. Haec enim aut Spectare patienter Orcus non potest: aut certe si Etiam sic insultare aliquamdiu perstat; inania conatur, Et nocere cupit, non potest. CAL. Quamquam antehac Eum ego non valde timui; tamen addis animos mihi Pater, ut multo posthac magis imbelles eius pugnas Contemnam. MUT. Recte. Sed istud omnium Tutissimum est, fili; antevertere hostem. CAL. Quomodo? MUT. Dicam. Otiosis ille praecipue Infectus est. Itaque otium si fugeris, iam hostem Aditu arcuisti; et tu intra vallum tuto consistes. Aliquid modo legendum est, modo precandum. Texendi etiam corbes aliquando sunt, more nostro. Denique semper aliquid operis faciendum est, ne Desides nos, sibi opportunos, habeat. CAL. Diligenter Meminero pater. MUT. Ego me item cellulae meae Reddam. Vale; et siquid aliud voles, continuo fac Sciam. CAL. Faxo, mi pater. Mihi iam ego dimidio Plus virium habere videor, quam ante. Ita me suis Praeceptionibus bene ad pugnam instituit senex. Nam istud pridem usus me docuit, adversus Orcum, Pugnari quidem posse sine duce; sed reportari Victoriam nequaquam posse. Ah quoties errassem, Nisi hic me senex in viam reduxisset? Quoties Imo deceptus a Styge, periissem, si absque hoc fuisset! Ille meus mihi ductor, praeceptor, pater est. Novit, Artes Orcinianas, quibus aliis artibus eludat. SCENA III. ORCUS, in veste Mutii. CALYBITA. ORC. NImium triumphat hic tiro. Nondum vicit Credit artibus anilibus seniculi istius Debellari me posse. Libet experiri. Nam novo Consilio visum est in pugnam redire. Quia enim Omnia se ait seniculo suo silicernio fidere; fidat; Ego Illi seniculus fieri, aeque ac frater, aut servus, queo. Neget aliquis me Mutium esse senem? Ego barbitium Eius: ego canos; ego vultum, ego vestem; ego omnia Repraesento. Vocem quoque exprimere an possim, Nunc experiar. Ubi es, carissime fili? Prodi, Calybita. Etiamnum pauca te volo. CAL. An vocem Accipio tuam, pater? ORC. Meam fili. CAL. Quid Tam repente, tu rursum ad me? Vix recessisti dum Ex hoc loco. ORC. Ex itinere coepto me converti. Cogor redire. CAL. An aegre est, ut pergere pedes Non possis? ORC. Senium vix sinit: franguntur Certatim pedes; et dudum molesti sunt. CAL. Ducam Ergo; aut etiam feram, quoad possum. Certe humeris Meis nitere. Vicem scipionis tibi ero. ORC. Est quidem Haec, ut dixi, causa quaedam: sed tanti non erat Mihi, ut huc redire cogeret. Ah! aliquid aliud est, Quod pridem indicatum tibi volebam: sed irritus Conatus fuit; nunquam effari licuit. CAL. Obsecro, Pater; quid est? ORC. Ac ne nunc quidem dicerem, Nisi vi quadam occulta cogi me sentirem. CAL. Loquere Ergo: nihil apud me damni facies. ORC. Tristia Sunt fili. Atque utinam non dicta mihi ab illo caelite; Non dicenda CAL. A caelite tibi aliquid? Quid mali Potuit a tam bono nuntio, pater? ORC. Utinam, Inquam, tacuisset! Ego diu pressi dolorem animi, Vultu, ne quid in me adverteres. Sed quoties te Aspexi, paene violenter erupit. CAL. Ergo de meo Infortunio nuntium accepisti ORC. Utinam nullum, Aut vanum. CAL. Si parentum, aut fratrum mortes Nuntiavit, non turbor: ego prior illis obii. ORC. Aliquid atrocius est, fili: eheu! dolorem meum! Cur miser ego rescii? CAL. Brevi moriturum me Scilicet? Pater: nihil neque istud me turbat. Scio Hominem esse me; et ita natum, ut aliquando mortem Oppeterem. Veniat illa, quando lubebit: quid adimet Mihi? An parentes meos? Iam pridem ablati mihi Sunt. An patriam? ultro illam fugi. ne adimi Invito posset. An opes et fortunas? Anteverti Mortem. Omnia iam ante reliqui, ne illa me Relinquerent. Quid ergo mors habet, quod porro Mihi eripiat? Vitam hanc fortassis? Utinam cito Quid illa nisi pugna est perennis? Quid nisi molestia Iugis? Liberet hoc taedio memet; gaudebo mihi, Et morti gratiam debebo. ORC. Eheu, qualem Indolem video? hoc magis dolere incipio, quo Indigniorem te tanto malo esse cognosco. CAL. Demque quid tergiversaris? nihil auferetur Mihi, quod amittere sit molestum; Dummodo ne DEUS auferatur. Quid hic ingemiscis ORC. Quia Ulcus meum tetigisti, incauta manu. CAL. Quomodo Tetigi? Quodnam ulcus? ORC. Dicam, si tamen Prae lacrimis quivero. Actum est, mi Calybita de Salute tua. CAL. Absolve. nondum assequor. ORC. Eram dudum in precibus, more meo; et pro te Numini supplex fiebam; itidem more meo. CAL. Ago Gratias, mi Pater. ORC. Ibi repente conspicio puerum Elegantem in aere; forma, quali caelites ephebuli Pinguntur. Is tertium ad me; absiste, inquit, neque Pro isto supplica. Nam is, etsi iam virtutis studiosus Est; quia tamen olim desciscet, a DEO proiectus, Aeternisque ignibus iam addictus est. CAL. Meliora, Pater! Quas mihi tu aerumnas vaticinaris? Clementius Est Numen meum, quam ut haec de illo suspicer. ORC. Neque ego confestim fidem his habui; sed Tertium iterata, hoc DEI arcanum consilium esse, Confirmarunt. CAL. Et certum tu istud, atque Irrevocabile decretum putas? ORC. Certissimum. CAL. Atque cam ob rem ita tu te cruciabas? ORC. Quippini ego? Nunquam oculos in te meos Conicio, quin renovetur dolor. Hem, inquam, Iste iuvenis, qui omnia DEI amori posthabuit; qui Vitam adeo sanctam hic agitat, iste ut olim nullum Operae pretium fecisse se videat? Iste, ut caelo Exclusus; ut a DEO repudiatus, ut suppliciis Perennibus adiudicatus, intereat? Non haec sint Digna, quae lacrimas mihi tua causa proliciant? CAL. Pater; non dissimulo, quin affici me vehementer Hoc nuntio, dicam. Caeretum, si ita decretum Numini est, idque olim mea scelera sunt exactura, Ut eiusmodi supplicium luam: bono animo esto: Ego nihil idcirco remittam de instituto meo: imo, Tanto iam alacrius servire DEO, cumque amare Insistam, dum hic licebit; quanto breviorem eius Boni usuram mihi esse concessam intelligo. ORC. Sed Quid proderit tandem bene aliquamdiu vivere, Si cettum est fore, ut pereas aeternum? CAL. Proderit Omnino. Si enim in altero vitae statu amare Summum meum bonum nequibo; amabo illud Saltem hic, quamdiu quibo. ORC. O magnum Animum; et certe, parum abest, quin DEUM haud Satis aequum dicam: qui talem! CAL. Malam rem! Pater; quid indignum virtute tua memoras? ORC. Parum abest, inquam: nondum est, ut prorsus Ita dicam, CAL. Scio, DeUM iuris et aequi Amantem esse: Innocentem non damnabit. Si vero Damnaverit; mihi imputabo, quia tum innocens Non ero. ORC. Sapienter haec tu omnia. Sed quae Providet praedicitque DEUS, mutari non possunt: Cum igitur haec praedixerit de interitu tuo; certus Ille et irrevocabilis manet. Quid proinde tu Faciendum tibi posthac, censes? CAL. Dixi. Si quid Melius tibi est in mentem, suade. ORC. Est aliquid, Fili. Nam si mihi ea tam lamentabilis conditio sit, Aliud confestim mihi consilium capessam. CAL. Quodnam illud? ORC. Ne utrobique sim miser; Ego me hic voluptatibus dedam; in patriam revertar; Opibus studeam; honores et titulos ambiam. Quae Enim stultitia foret, et istis, et futuris gaudiis sibi Sponte interdicere? CAL. Facias istaec tu, pater? ORC. Nunc non faciam. Sed tuo loco si sim, faciam. CAL. Non accipio consilium: neque enim si feceris tu, Ego faciam. ORC. Quidni autem facias? Domi Sunt opes; sunt copiosissimi parentes: in promptu Erunt nuptiae; redundabunt cuiusquemodi deliciae. Quidni facias? CAL. Haec omnia tamen iam tu olim Contemnere me iusseras. ORC. Etiamnum iubeo, si Spes supersit gaudii caelestis, per haec talia, Consequendi. Nunc, quoniam certo es periturus, Aliud iubeo. CAL. Potes iubere tu quidem. Ego Morem gerere porro nec volo, nec possum. Serviam DEO, donec vixero; ubi viere desiero, viderit ille, Quid me faciat. Scio nec crudelem esse, nec iniustum. ORC. At oboedire te mihi velle promiseras? CAL. Quamdiu licuit, feci. ORC. Iam non licet? CAL. Recta praecipe, licebit. ORC. Non haec tibi Recta? CAL. Denuo, o Christe DEUS, o IESU! Succurre, ORC. Toties ergo tu mihi illudas? Non Feram. Non sinam. CAL. Facesse larva stygia; procul Abi ad infernos lacus. ORC. Vincor a tirone? Non sum Victus. CAL. DEUS aeterne! ubi insidiae non sunt, Si etiam hic tales laquei tenduntur! Unum erat Asylum mihi, ut in rebus dubiis ad ductorem meum Recurrerem. Ecce autem ductorem! Hic brevi me per Compendia ad interitum duxisset. Verum absit, tales Ego duces audiam. Quisquis a DEO me avocat, sive Frater meus, sive pater est, hostis mihi est. Sed Quamdiu haec Orci ludibria mihi erunt infesta? Imo enimvero, pergant infesta esse, quamdiu DEUS Sinet. Decretum est mihi, eius unius causa, ferre, Perferre constanter omnia. Nunc tamen assiduo hoc Conflictu fessus, hic humi interquiescam paullulum. Nam oppido dormiturio. Dabis veniam hanc sopori Modico; o Numen meum. SCENA IV. MORPHEUS. HONOR. GLORIA. VOLUPTAS. OPULENTIA. CALYBITA. MORPH. EGo ille sum, quem videtis. Ecquis nescit Ille, inquam, sum, qui somnia quaecumque Ferme in dormientibus excito. Facio nocte una, ex Mendicabulo repente Regem; si cui bene cupio. Sin Male; ex rege mendicabulum. Tristia, laeta; gravia, Suavia; demque omnia, per somnum efficio. Hic Etiam, qui humi se abiecit, opportunum mihi Ludibrium erit. Adeste Honor et Gloria, cum Choragio vestro: Ego vobis ad hunc Iuvenem Accessum patefaciam. Glor. Quo ad vocas mo, Meosque hos comites? MORPH. Vigilem hunc, Et feriis rebus occupatum, saepe olim devincire vobis Optastis: ecquid ita est? GLOR. Est enimvero. MORPH. Sed ille vos identidem exclusit, reiecit, Abegit: ecquid etiam istud ita est? GLOR. Etiam Istud. MORPH. Atque istud male vos plerumque Habuit: Ecquid ita est? GLOR. Ita est, Quis enim Aequo animo ferat. Gloriam ultro occursantem, ab Isto uno tam pertinaciter arceri; quam ceteri omnes, Tam ambitiose invitant? MORPH. Et hoc ita est. Quare ego, si vobis aditum impetraro, recte fecero. Ecquid ita est etiam hoc? OM. Etiam hoc. MORPH. Scibam ita vos sentire, ideo advocavi. Nunc igitur iste in potestatem vestram erit; simul ego Illi me hac obiecero. Age specillum; exsere vires, Siquas habes; et Romam, olim huius patriam. huic Ob oculos pone. A porta Ostiensi ad usque aedes Patrias; inde ad Capitolii montem; porro ad forum Traiani deduce. Bene omnia. Hui quam iste se Romae Circumspicit? Incedit iam via media: graditur Sublimis. Iam agnoscit vicina palatia; iam aedibus Paternis appropinquat. CAL. Meae sunt; agnosco. MORPH. Quippini agnoscas? Tuae sunt. CAL. Scio, Meae sunt. MORPH. Sed nunc longe augustiores, Quam olim. Vide, quantum ista moles excreverit? CAL. Video: hui quantum! MORPH. Et ista turris, Hui quas picturae imagines refert? CAL. Hectorem. Puto, et Achillem. MORPH. Scilicet Troianum hic Bellum vides. CAL. Ita est. Hui quam pulchre? MORPH. Totus iam Romae est. Spectat, ambulat Otiosus. Sed ulterius mihi est ducendus. Faxo, Occurrant ci parentes. Viden' tu Patrem euntem in Amplexus? CAL. O Pater! ego non. ego ita. MORPH. Narrat omnem historiam fugae suae. CAL. Senex. MORPH. A sene abductum se memorat. Quam disertus est! Etiam tacens, perorat. Quid Autem mater? Viden' illam tu lacrimantem occursare? CAL. Mater! mater! Nescio quomodo. Scio: nihil est. MORPH. Suave colloquium est. nescit abrumpere. Ego illum ad fratres traducam. Iste Ruffinus est Frater CAL. Frater est. MORPH. Et iste, itidem est Tertullus. CAL. Tertullus. ita est, MORPH. Videte, Quam ad omnia mihi facilem se praebeat? Subite Vos item, et agite. Hodie illi omnia persuadebitis. HON. Ecce ista! et ista! et ista! non placent? CAL. Placent. GLOR. Etiam haec mea? CAL. Valde. GLOR Do consulatum; do fasces: vis apparitores? Vis lictores, qui cum securibus praecedant? Vis Pompam, quae consulem te deducat? CAL. Ita, GLOR. Do libenter omnia. MORPH. Consulem se Putat. Iam domo egreditur cum fascibus. Iam in Forum descendere inceptat. Hui! quam totus Triumphat! OPUL. Tandem accipies aliquando tu Aurum! Quoties abiectum tibi temere est, et Repudiatum? Consul Romanus sine auro esse non Potes. CAL. Scio. Sed nescio. OPUL. Accipe, Quantum lubet. CAL. Tamen. OPUL. Quid tamen? Magna consulis familia est; auro est alenda. CAL. Ita Est. OPUL. Pauperem consulem, omnes contemnunt. CAL. Ita est. OPUL. Tolle sis ergo hoc aurum. CAL. Date. ubi est? Date. MORPH. Videtis, quam Ego hunc olim rebellem, hodie cicurem vobis, Et morigerum dederim? GLOR. Nunquam antehac Gloriae tam cupidum vidimus. OM. Neque nos nobis Tam obsequentem. GLOR. Sed ubi evigilabit; nempe Continuo alius erit. MORPH. Id saepe incertum. Nam multi, quae somniarunt noctu, interdiu Amarunt. Facienda sunt initia. Iam ex somnio, Recurrent etiam vigilanti imagines patriae, parentum, Opum, quas in hoc speculo vidit. Nos secedamus: Ego ad umbras meas: vos, quo cuique vestrum Lubet. SCENA V. ANGELUS Tutor. Cum duobus. CALYBITA. MORPHEUS. VOLUPTAS. OPULENTIA. CAL. UBi sum? ubi fui? quid vidi? quid egi? O somnium inane! sperabam somnum Capere, et nescio quid a fatigationibus meis Interquiescere. Nugae. Eheu! quanto aegrior surgo, Quam obdormii? Perambulavi Romam; salutavi Parentes; renuntiatus sum consul: et mille hoc genus Ineptiae. Quodque mirabilius est longe, vigilare me Inter haec omnia. non somniare, putabam. Ita obnoxii Sumus mortales his somni molestiis. Quamquam, scio Originem. Laborat Orcus noctes diesque, ut in Patriam reducat. Diu obluctatus sum. Sed quanto Constantior ego, tanto importunior est ille. Non Cedam; rumpatur licet; non cedam. faciam tamen Aliquid, quod aegre sit Orco. Scio, quid faciam. Nae Ille volet, me hic potius mansisse, prae illo, quod Ingratiis ipsius facturus sum. DEUS meus, ignosce; Exscedam hoc loco; ad patriam revisam. Sed in patria Exilium meum, ob tui amorem, quaeram. Nam hic In exilio meo, semper in mente, semper in oculis Patria est. Precari incipio, adsunt parentes: Dormire Cogor, obversantur patrii lares. Quicquid demum ago, Romae sum. Igitur, ut ne Romae semper sim, Romae Ero; et ut a parentibus longius absim, ad parentes Ibo. Ignosce, Christe; non paenitet consilii prioris: Capio ramen consilium novum, ut ulciscar hostem Meum; cique ostendam; etiam Romae aliquem Exulare posse: et inter opes paternas, inopiae Christiana Locum esse. Non temere hoc molior. Sentio Numen Tuum; et certe, nisi me fallo, sic iubes. Atque, uti Ne fallar, eo, remque omnem ductori meo exponam, En permittam. Tu interim, o casula mea, vale. Romae In palatio te rursum habebo. Artem arte cludam; ut Victum se hostis suis armis doleat. MORPH. Non Cogitavi? non vidi? non dixi? Hem quid artes meae Potuerunt? Ego ille felix Imperator; qui somniando, Hostem lacesso, vinco, fundo, sterno. Ubi estis, Timidi milites? quo abiistis trepidae damae? Redite Pavidi lepores. Redite. Vos istis ego tot titulis Dignatus sum. Hem! denuo mea somnia elevate. Absque illis fuisset, victi nos hodie essemus. Nunc Triumphamus. VOL. Quem enim triumphamus? Dormientem? bella vero victoria. Sine, evigilet; victi Denuo sumus. MORPH. Nondum illum cernis Evigilasse? Ambulat. Nisi tu illum credis dormientem Ambulare? VOL. Quo enim ambulat? MORPH. Rediit In patriam. VOL. Serio ille in patriam? MORPH. Abivit, Excessit, erupit, evasit. Videte; vacua hic omnia; Tugurium sine hospite est; hospes sine tugurio. Iam contendit Romam videre; iam patriam, ante Somniatam, vigilans desiderat. Praeibo; et matri Itidem somnia concinnabo. VOL. Bene iacta sunt Fundamenta; si ad parentes potuit reduci; proclive Mihi est ad quidvis eum impellere. Metuebam solum, Ne libellus; quem acceptum a matre assidue lectitat, Coepta haec omnia disturbaret. Iam bene est. I, tu Plute, eumque in itinere hoc comitare. GLOR. Qui Patriam potuit repetere, quam olim fugerat; etiam Haec poterit rursum amare, quae toties spreverat. Censen' tu haec illum repudiaturum? VOL. Ah! Repudiaturum? Non poterit; ut maxime velit, non Poterit. OPUL. Quid si haec? VOL. Neque haec. OPUL. Quid si haec? VOl. Neque etiam haec. OPUL. Neque etiam ista? VOL. Neque etiam ista. Denique cum ad opes reverterit, a voluptate hac mea Non abhorrebit. Scio: Illam ego poculo hoc Circeo Propinare: illam ego suavissimis saporibus condire: Illam amoenissimis coloribus pingere; illam gratissimis Odoribus imbuere laborabo. Didici has artes universas. Nemo tam est barbarus, ut emolliri se tandem his non Sinat. Sinet etiam iste. Quid enim? Non sinerer iste Unus? Quomodo autem non sineret? Sinet; ah! Sinet. Non est tam ferreus; eccur non sineret? Iam Victus est desiderio patriae; iam patris pietate motus; Iam matris amore tractus, succubuit: quid a poculo Nunc solo refugeret. Scio, non refugiet. Ac certe, si De mea manu, potum hunc nollet; materna Delicatior est; illa, quicquid offeret, persuadebit. Nunc e vestigio illum insequar; ne quid Romae, cum Opportunum erit, negligam. SCENA VI. ANGELUS Tutor. ANGELI duo socii. ANG. TUT. ITa omnes sunt intenti in praedam hanc, Ut mirum sit, si qua elabi possit. Orcus Hos omnes legatos immittit. Ego non segnior sim Hostibus meis, erit necesse; si servatum Alumnum Velim. Quare accingimini mecum, socii; et vos Quidem duos hostes in via moramini, ne damnum Imprudenti afferant. ANG. 2. Imus; bene tu spera. ANG. TUT. Properate tamen. Quia festinant in Perniciem hostes. Ceterum, quia in parentibus, ne Quod naufragium faciat Ioannes; (nam plerumque Alii solent) ego, ut caveam, arbitrabor mihi id Negotii datum esse. Itaque ibo; et ne a matre Agnoscatur, faciam. Id si cavero, iam in portu Alumnum habebo. SCENA VII. RUFFINUS. TERTULLUS. Cum comitatu. RUF. IAm dudum est, frater, cum cogito, quid Mihi, tibique sit gloriosum, DEOque in Primis acceptum, ut consensu uterque faciamus. Id, si Molestum non est, placet hic indicare. TERT. Siquid Est, germane, quod in medium consulas, audio Perlibenter. Nam, ut aetate, sic sapientia, me iam Olim antecedis. RUF. Scis, quantas utrique opes Relicturus sit pater? TERT. Quod Numini aeterno Acceptum refero; scio. RUF. Earum omnium trientem, Scis germano nostro deberi; si adfit. TERT. Etiam Istud scio. Atque utinam adsit; tanti nunquam sunt Opes mihi, ut ideo amittere fratrem velim. RUF. Quare eum mihi trientem visum est DEO Legare; partemque templis excitandis; partem Levandae pauperum egestati tribuere. TERT. Nihil Credas me malle, frater. Esto hoc fratri monumentum. Aere perennius. RUF. Id ipsum video et parentibus Probari. Res homine Christiano digna est, quam Moliemur. Atque eccum peregre illum nescio, quem. In tempore adest materies benefaciendi. Imus; et Oeconomo, quid fieri nostro etiam nomine velimus, Edicimus? TERT. Ut voles; abi. Verum ego, quo Conferre me cogitavi, pergam. De isto, tu interim. Sequimini vos istac. RUF. Fessus hic de via est. Dabo negotium meis. SCENA VIII. CALYBITA. IANITOR. OECONOMUS. CAL. IN quod spectaculum, Christe bone! hic incidi? Sensi, fateor, pectus mihi paenissime commoveri. Vix Urbem ingressus; in primo propemodum aditu. Habui fratres obvios, O qualem aspectum! cupiebam Premere affectum fratris; sed erupit nolenti, Agnovi Ora continuo; et incessum, et gestum; et omnia. Ah! quam pertinax rerum istarum memoria viget? Caelestium vix dialis est. Verum istud gaudeo: non Itidem ego agnoscor. Haec vestium, corporisque Illuvies mihi pro larva est. Opportune O caelites Boni! robur animo huic sufficite, viresque addite; Ut porro ignotus hic, et ante paternas fores abiectus Durare, sustineam. Quod enim huc redeo, id mihi Consilium est, hic memet ipsum, et Orcum Triumphare. Saepe mihi parentum simulacra obiecit Ille absenti: praesens in posterum spectabo; et Dominus Aedium, hic in aedium limine accubabo. IAN. Quid hic Inceptas, homo! abi a foribus. Recede, sis. Ego hic Ad ianuam curo. Nullo opus est socio Ianitore. CAL. Atqui, ut vides, oppido pauper sum; et peregre Huc veni: neque aliud hospitium repperi. IAN. Atqui Ego, ut vides, pauperes hic non fero. An tu pauperum Hic esse deversorium credis? Divitum palatium est. Abscede a foribus. CAL. Saltem in angulo alicubi Aliquo. IAN. Domus haec angulos mendicorum non Habet. Recede. OECON. Ubi ille est pauper, qui in Peregrina veste? IAN. Iam abegi. Ibi est. OECON. Heus, tu homo! quid hunc rogaras? CAL. Stipem aliquam; ut qui pauperem vitam Degam. OECON. Istud est, quod coniecit herus, velle, Cum venientem te vidit. Ideo aureos tibi mittit hos Numos; cape: liberalis est. CAL. Quaeso te, ego, ne Succense. Mihi neque auri, neque argenti amor est. Aliud quiddam ob Christi amorem, te rogo. OECON. Quid illud est aliud? Nihil adhuc vidi Mendicis gratius dari posse, quam aurum. CAL. Mihi Prae auro erit, si considere hic, ad aedium harum Limen, benevole sinas. OECON. Si tanti tibi est, sede. Non prohibebo. IAN. At ego prohibebo. Non sinam Infici vestibulum meum. CAL. Molestus nulli ero. Ne Time. IAN. Scio; molestus non eris. Sed erunt tui Illi, quos in his centonibus tecum peregre attulisti. Non est, ut equites illi hic apud nos stabulum Quaerant. OECON. Tu semper, ut olim, ita hodieque Barbarus es. Potin tandem id facere, (quod herus Nuper omnibus mandavit) et mitiorem in istos tales Animum induere? moneo; aut cave! Tu autem, mi Homo, hic potes impune esse. Non prohibeo. CAL. Ita te caelites ament; pro eo, ac beneficus Hodie in me fuisti. OEC. Tum tu vide, ne molestiam Huic ullam facessas; aut fieri iniuriam ab ullo sinas. IAN. Si ita lubet, palatium his hominum sordibus Implere; potes: ego plures accibo. OECON. I, modo; Et pauperi huic, cave quicquam! Caeretum herus, Pater familias, hac egressurus est modo: vide tu item, Ne in limine obturbes; sed ubi opus est, via Opportune decedas. Nam magna auctoritate vir est; Et principum Romanorum paene omnium princeps. CAL. Cavebo diligenter; et siquid aliud voles. En! Quanto in honore sim domi meae! Nempe ista est Sella curulis; hi sunt fasces mei, quos nuper Somniabam! Hic Magistratum gero; et ius dico; sed Superbiae meae, non civibus. O quanto quietior haec Est sedes; quam si aureo in pegmate, aut purpureo In peristromate insiderem? Servent sibi fratres mei Tribunalia sua. Altius cadere possunt, quam ego; Mollius sedere non possunt. Atqui strepit interior Aula. Pater utique egressurus est. SCENA IX. EUTROPIUS, cum comitatu. OECONOMUS. CALYBITA. PRAECO. PRAEC. FAcesse tu te hine a limine. Herus hac ibit; Collige sordes tuas. EUT. Quem hominem In vestibulo vidi, quis est, Carpe! OECON. Peregre Venit. pauper est. EUT. Stipem ei tu aliquam Numerasti? Quid differs? Decretum est, inopes Levare, quovis tandem. OECON. Here, nescio quid Hominis est istic pauper! Aurum ei minor herus dari Iusserat, sane liberaliter: sed is accepturum se Negavit. EUT. Quid igitur petiit? OECON: Liceret Uti in vestibulo accubare; et preces interim aliquas Facere, aut legere. EUT. Copiam ei fecistis? OECON. Ianitor aegre; et ni obstitissem ego, iam Abegerat. EUT. Male istud Ianitor, et non ex sententia Mea. Liceat ei, quoad volet, manere. DEI amore, Etiam cibos ei praeberi iubebo. Videtur iuvenis esse Bonus. OECON. Sane bonus, et, quoad observavi, Modestus ac patiens. Sed familiam timeo, ne Molesta sit. EUT. Ingratiis meis erit, quisquis istud. Iube eum ipsum ad me. OECON. Herus vocat. CAL. Venio. EUT. Si commodum tibi est, homo, Hoc in vestibulo manere; licet. CAL. DEUS tibi Hanc mentem remuneretur. EUT. Etiam cibos tibi Suppeditabo omnes. Vide sis, Carpe, ne quid ei Postmodo desit. OECON. Videbo. CAL. Quis Homuncio sum ego, Domine mi, ut hanc beneficentiam Promerear? Satis erit, vel reliquias servulorum Praestare. EUT. Nescio, quid me, praeter morem Commoverit iste. Paene lacrimas excussit mihi. Atqui, o denuo, dolorem meum! Redit in mentem, Infortunium filii mei! Quis illi iam cibos? Quis illi Res alias suppeditabit? Faciam ego benevole aliis; Ut alii faciant aeque illi. Et certe convenit, nos Copiosos in alios esse liberales. Hac enim arte Liberalitatem DEI adversum nos mutuam provocamus, Nunc ego, quo institui ire, ibo; et ad templi Maioris aras, quas consuevi, preces facere pergam. Exigit enim aetas mea: ut iam dimissa Republica, De caelo pacisci; et quibusvis conditionibus DEUM Placare incipiam. CAI. Quid agitis oculi? Potiti Estis voro: Patrem vidistis. Hem! quanto nunc Beatiores estis? Nempe hac gratia domum remigrare, Et postliminio Romam invisere coegistis, ut patrem Videretis? Videbitis illum saepius; et dolebitis, Cum in me ille filium nunquam videbit. Vos vobis Has lacrimas quaesiistis. SCENA X. THEODORA. EPHEBULUS. 1. CALYBITA. ANGELUS. IANITOR. THEOD. IAmne abiit maritus? Quonam iit, Come? EPH. 1. Aiunt ad templum concessisse, Domina? Vin' ei aliquid a te nuntiem? Manda. THEOD. Nihil opus mihi te nuntio. Ah qualem, Misera, noctem exegi! Nihil mihi dudum, neque Laetius primo, neque postea mendacius visum est, Prae ut noctis huius ludibrium fuit. Videbar quippe, Simul cubitu surrexissem, exire ex aedibus; et in Ipsa ianua domus, obvium habere filium meum. Ah, quid meum, dixi! Miseram matrem! Accedat hoc Ad reliquam calamitatem meam, ut rem carissimam Potuerim amittere, oblivisci non possim. Tamen, Uti dicere caepi, visa mihi sum videre Ioannem Meum. Ego tanto repente gaudio perfusa, exclamo. Sed vox etiam tum evanida, me destituit. Ille, mihi e Contrario tristis, et longissime diversus a meo: Innue bat potius, quam ut quicquam loqueretur. Denique cum in amplexus ruerem, et reditu filii Gratularer; ille inter brachia, matrem destituit, ac Videri desiit. Territa ego, vociferati incipio, et Meis ipsa vocibus excitata, somnum discutio; Verisque lacrimis perfusam me sentio. Nequedum Tamen mihi sat praesens; quaero etiam vigil, qua Filius effugerit. Nam, quasi me sciens elusisset, Ita videbatur, effugere. Heu me! quid inane sibi Somnium voluit? Non satis fuerat, ut se mihi Eriperet interdiu natus, nisi etiam noctu lacrimis Meis insultaret? EPH. 1. Quid si rediturus est Fortassis hodie ille? Saepe enim vera somniantur. THEOD. Utique vera somniavi; quia denuo amissum Somniavi. Nam qua parte somnium retulit, cum Rediisse; interprete non egeo, infelix: Ipsa video, Vanum et inane ludibrium esse. Tamen, nescio Quid gaudii habituram me rebar, si nocturnae Fabulae seriem marito narrarem. Redeo tantisper. Verum iste, obsecro, quid limen obsidet? amovete Pannosum. Stomachum movent sordidae vestes. Puer, i, iube abesse ab ostio: fastidium est mihi. EPH. 1. Iubet Domina migrare te; atque hinc abesse, CAL. Quaeso te, Domina, nemini dum fui molestus. THEOD. Noli occurrere. Satis est, cum oculis Meis molestiam facessis. CAL. Herus hanc ipse Stationem concessit mihi. Miserere pauperis Homuncionis. THEOD. Miserebor, si quam stipem Voles. Dum procul e conspectu meo recedas. CAL. Brevis est molestia haec; nam et vita brevis erit. Sine hic animam exhalare. THEOD. Puer, iube, Inquam, abesse; tantisper dum ingredior. Non fero Hos centones. EPH. 1. Iussi iam, hera; sed revera Me exoravit, ne ultra urgerem. THEOD. Ianitorem Evoca. EPH. 1. Eccum ipsum! THEOD. Quam tu Hominis umbram hic sinis ante ostium excubare? IAN. Iam abegeram; sed herus, et Oeconomus Reduxerunt. CAL. Per ego te, Domina, per quicquid Carum est tibi, oro; ne abiicias supplicem, neque ita Pauperem contemnas. Non lectulum ego, neque Partem palatii te rogo; sine me in hoc lapide quiescere, Sine humi, miserabilem iacere. Ita tibi DEUS aeterna Gaudia, pro isto, reddat. THEOD. Saltem oculos Avertam; nam ego, nescio quid, mirifice fastidio. IAN. Putide rogator; utinam nunquam ego te Vidissem! Abscederes saltem a ianua tantisper, dum Domina egreditur. CAL. Ne irascere, Domine mi: Cautior in posterum ero; et parebo. IAN. Toties ego Tua causa obiurgor. CAL. Iam vidisti et matrem, Calybita. Sensisti parentem tuam. O quam tui Amentem! Tanti tibi fuit, ut tanto terrarum intervallo Ad illius complexus properares. Metuebam, infelix, Ne blanditiis maternis flecterer; et mei oblitus, Cederem: bene factum: nihil erat opus hoc metu; Tales blanditiae, liberos nunquam corrumpent. Tutus Apud hanc matrem manebis, Calybita. O spes inanes! Ite miseri; et alii ut matrem ametis; alii ut patri Morem geratis, DEUM vestrum relinquite: sic vobis Vester cuique amor rependitur. Ah, quam facile Mutari maternus amor potest! Muta vestem, amorem Mutasti. Exue formam, exuisti affectum. Constantius Redamat hominem DEUS; illum amate: illum prae Patre, illum prae matre diligite; Nam et ille prae patre, Prae matre nos diligit. Iam certe ut aliud profecerim In patria nihil, iuvat hoc unum experimento didicisse: Pater meus et mater mea dereliquerunt me; Dominus Autem assumpsit me. ANG. TUT. Ne dubita, Ioannes; Potiere voto. DEUS tibi pater, tibi mater erit. CAL. O prae patre, prae matre mihi? Quem caelitum Video, DEUS? ANG. Ego Tutelaris tuae custodiae Intentus. Spectavit pugnas tuas Numen, quas fortiter Pugnasti. Imminet finis laborum: dabitur praemium. Brevi avocaberis. Quod reliquum est, ut perseveres Vide. Vos socii caelites, mecum adeste; et Alumnuli Mei auribus operam date. Hic interseritur Angelorum Musica. SCENA XI. OECONOMUS. CALYBITA. OECON. REdeo ex negotio domum. Exspectatus, Credo, veniam. Nam in familia nostra Est inquies perpetua: ac nisi adsit, qui cessatores Urgeat; continuo alia negliguntur, alia corrumpuntur. Verum ecce, quid pauperi meo hospiti accidit? Dormit, an aeger est? an utrumque? Excitabo. CAL. Quis me? Quid est? OECON. Satin' salve? Quid agitur? Color morbum indicat. CAL. Obsecro Te, Domine; sine te etiamnum exorari a paupere. OECON. Roga, quicquid licuerit, impetrasti. CAL. Quia enim dudum clementer egisti, meque in Hoc vestibulo, velut hospitio quodam accepisti; Superi gratas tibi gratias referant; quod ego unice Precor. OECON. Ah cessa! nondum ista sunt merita Mea, ut tantis debeant votis pensari. CAL. Nunc Restat, ut tugurium mihi, male materiarum, fieri Itidem hic iubeas; ni grave est, et molestum. OECON. Fiet. Verum istud, cur petas, haud satis intelligo. CAL. Dotnina quippe meum hunc squalorem Aequis serte oculis posse se negat. Quare cum hac illa Transibit, posthac par erit ut ego me in angulum Aliquem apstrudam, ne qua ab illa conspiciar, et Nauseam, vilis homuncio moveam. OECON. Delicatum Genus mulierum! nihil est fastidiosius hoc sexu. Haec Ipsa, qua de loquor, omnia carpit; semper querula. Et Istae tales tamen effaetae Iunones non cogitant, quae Quantaque in ipsis dedecora displicere aliis possint. Sed habe tu bonum animum; neque ista te Hecuba Turbet; herus longe clementior est. Et ego tibi hic In vicino angulo, tugurium, quo te recipias, fieri Curabo. CAL. Et ego, pretium tibi ut Christus meus Persolvat, efflagitabo. Interim non dissimulo; cum Aegritudine conflictari caepi. OECON. Meliuscule fiet; Bene confide. CAL. Ut ut erit, mihi iuxta est. O quale gaudium mihi nuntius meus attulit! Moriturum brevi me dixit. O brevi! O utinam brevi! Nihil me hic iam moratur; amisi parentes, abieci opes, Contempsi honores: in procinctu sum: quemcumque Nutum expecto Numinis. Utinam annuat brevi! SCENA XII. EUTROPIUS. THEODORA. OECONOMUS. EUT. PRecibus dedi operam; et arae advolutus, Aliquanto haesi diutius, quam domi decreram Nempe cum animo suave est, facile tempus falletur. Et certe suave fuit: prae ut alias mihi fuisse unquam Memini. Mirabar ipse; et longe post causas a me Sciscitatus, planissime comperi, originem esse ab illa Humanitate, quam pauperi in vestibulo meo exhibui. Ah nimis parce liberalis fui! Quantum persolvit iam Praemium mihi DEUS? THEOD. Redit in tempore Maritus: querar. EUT. Quid ante ostium occurrit Uxor? Satin' salve omnia? THEOD. Prodibam, ut Memorarem tibi somnium meum, quod erat de filio: Sed, ne dissimulem, movet nauseam mihi toties Mendicus hic, quem in aedium vestibulo relinquis, Quoties egredior. Non tu alium excubitorem liminis Tui reperiebas? EUT. Me vero non paenitet, huic tali Hospitium dedisse. Ah! sinamus pauperem humi in Saxo incubare; imo non sinamus; sed lectulum ei, et Cibum ahaque porro liberalius ministremus. Nescio Quid, ille me totum rapit! eiusque causa non Paullo iam esse beatiorem me sentio, quam ante. THEOD. Alius mihi sensus est. Sed quando tamen ita Vis, non prohibebo. Certe autem mihi cavebo, ne Saepe hac egrediar. Nam fastidium est, cum aspicio. EUT. Ei ego contra, de quadra et calice meo, Dimensum constituam: usque adeo non fastidio Hominem. THEOD. Quaeso te autem, Domine; non Tu istud facies indecore? EUT. Minime quidem. Nam Egomet iam sensi, magnum inde mihi lucrum fore. Caepi enim paullulam liberalitatem ei ostendere, Cum repente liberalissimum erga me Numen habui. Et quid tandem, aut quorsum has opes accepimus, Nisi ut iisdem, iam praesertim senes, caelum emeremus? Emamus, mea uxor; mercatorem in vestibulo Habemus. OECON. Domina mea; si quid paullulum Licet, da veniam, paucis absolvam. THEOD. Licet. Ecquid est.? OECON. Pauper ille; qui in vestibulo Divertit; iam in angulo tuguriolum habet. THEOD. Malo habeat illud, quam in foribus cubet. OECON. Is coepit gravius nunc habere, et hodie Moriturum se dicere. EUT. Moriturum? an aliqua Fortassis iniuria est affectus? Aut mate pastus? OECON. Trusus quidem aut illusus aliquando fuit; Quod aliunde comperi. Quamquam ipse nihil est de Hac iniuria questus. EUT. Negotium tibi dederam, Videres ne quid ille desideraret. OECON. Curavi: sed Quos cibos illi mittebas, eos ille clanculo mendicis Aliis largiebatur: ipse ieiuniis, vigiliis, precibus se Conficiebat. EUT. Iube igitur acciri medicos. OECON. Negat opus esse: nam certo moriturum sese Hodie asseverat. Ceterum, prius unum quiddam Unice rogat. EUT. Quid illud est? Omnia dabo. OECON. Vereor, ut istud impetret. Ideo saepe monui; Absisteret hoc rogare; atque aliud ageret. Verum ille Nihilo segnius, pergit cum lacrimis orare. EUT. Quicquid est, habebit. Loquere. OECON. Orat Obsecratque Dominam, ad sese uti veniat, prius quam, Mortem hodie oppetat. THEOD. Ego ad illum? Cuius aspectum ferre eminus non possum; ego Cominus ad illum? OECON. Sciebam ita dicturam te; Ideo laborabam, ne istud rogatam te vellet. Sed ait, Colloqui se omnino velle, de rebus, quas scite te, Tua maxime intersit. EUT. Quid ni accedas, Theodora? Vince taedium istud, et abi. THEOD. Omnia Tibi obsequor; Domine mi. Hac una in re, eximiam Esse me ut velis, etiam atque etiam rogo. Nam Vehementer exhorresco. EUT. Igitur non cogo. Sed Abi tu, et die me vicem uxoris venturum. OECON. Dicam. THEOD. NOs interim per ianuam Posticam ingrediamur; nam ipsum etiam vestibulum Huiusce hominis causa iam refugio. EUT. Praei ergo Aliquis, et posticum aperi. Tu autem iube pauperem Aegrum reportari in vestibulum; eique grabatulum Dari. SCENA XIII. CALYBITA. OECONOMUS. THEODORA. EUTROPIUS. EPHEBI. CHORUS etc. FAMULI etc. CAL. NEgat igitur venturam se Domina? OECON. Nequii impetrare ut condiceret. Sed herus vicem illius aderit. Idcirco huc te in Grabatulo reportari iussit. CAL. Ceterum Dominam Prius adesse percuperem. OECON. Abhorret illa, ut Est tenere delicata. CAL. Oro te autem, Domine, ut Christi amore ad eam extremum redeas: meisque Verbis haec illi nunties: fore, ut brevi eam paeniteat Non venisse. Ideo rogare me denuo per Christi Amorem, perque Iudicis Supremi misericordiam Obtestari, ne preces has pauperis ultimas superba Aspernetur; sed paullulum ad me invisat. Cras velle Se sentiet; nequibit, OECON. Etsi satis video, nihil Profecturum me, tamen ibo. CAL. Mors in visceribus Iam grassatur; sentio migrandum esse. Nec doleo: Nihil enim est in hac urbe, ac ne in orbe quidem, Cuius amor retinere me possit. O, quam suave est Mori, in paupere lectulo! Non premunt aurata m e Stragula, quae nobilibus incumbunt: non impediunt Purpurata vela, quae lectican divitum circumdant: Hi Mihi centones miseri, pro tegete, et veste sunt; liber Hinc animus evolabit: ex aureis migrare, eheu quam Difficile foret! Iste me libellus meus docuit, hunc Pro morte lectulum quaerere! Hic suaviter non Dormiturum modo, sed etiam moriturum, praedixit. Ago gratias tibi, o IESU mi, o dulcedo mea! Nescirem haec mortis gaudia, nisi e tuis his Evangeliis Didicissem! THEOD. Tam pertinaciter efflagitat? OECON. Morituris ignoscendum est, Domina THEOD. Veniam; sed vos, Ephebi mei, praecedite; et Velo illum prius aliquo cooperite. Ne sordes vestium, Et oris pallorem conspiciam. EPH 3. Imus. Sequitur Domina. CAL. Ubi est? EPH. 3. Eccam ipsam. Sed tu Siquid voles, die compendio. THEOD. Gessi morem Postulatis; et ad aegrum te visi. Eloquere; quid causae Est, cur advocaris? CAI. Aegre extrema verba traho, Domina. Ignosce pertinaciae meae. Beneficia, quae Pauperi mihi dedisti, DEUS tibi liberaliter reddet. Memini enim ita promittere Christum meum: Quacumque uni ex minimis meis feceritis, mihi fecistis. Ego a te hospitium accepi; ego a te cibum. Quo Moriturus liberalitatem hanc tibi persolvam, non Habeo: do tamen praedem DEUM; ille pro me Soluturum se spondet. Ex recula etiam mea, quod Unum mihi reliquum est, tibi moriens dono; hoc Evangeliorum volumen. Ne sperne donum; sed serva: Et morituro sepulcrum hic fieri concede. THEOD. Miseram me! quid hoc libelli video? Ita me DEUS amet! simillimus est. Atque opportune venit Maritus, occurro. EUT. Quid postulat aeger? THEOD Nescio. Donat hoc mihi volumen: vide Quam geminum sit meo, quod olim filio dedimus. EUT. Non geminum est, sed ipsum. THEOD. Ita Salus me amet, ipsissimum est. EUT. A quo accepit? Ubi invenit? THEOD. Nescio. EUT. Caelites favete. Ut hodie filium amissum recuperemus. Sciscitemur. Quis dederit? THEOD. Sed mature; nam aegre animam Trahit. EUT. Tolle sis puer, hoc velum O quisquis Es, hospes; per ego te, per siquid bene de te meruit Quisquam; per supremum ego te Numen obtestor; Redde moriens mortuis vitam, redde suum maestis Gaudium; redde orbis parentibus filium. CAL. Quo Pacto istud pauperimus ego possum? EUT. Verbo Potes haec omnia. Dic quis libellum hunc tibi dederit? CAL. Vos olim hunc dedistis. THEOD. Scio; filio Nos nostro dedimus. Sed quis eundem tibi. Ah! te per Ego salutem tuam supplex oro; vidistin' alicubi filium Meum? CAL. Vidi Domina; vidi filiam tuum. THEOD. Superi caelestes! Ah, iterum, divina per et Humana te rogo; ubi gentium est ille. Ubi Inveniendus? Ah quid agit? quid vivit? CAL. Vivit, Domina, filius; sed aeger. et iam iam moriturus. Ego sum filius vester, suavissimi parentes; ego sum Ioannes ille, quem amissum lugetis. EUT. Parcite Caelites. Miserere Numen. OECON. Servate, Dominam; accurrite. CAL. Ego ut caelum invenirem, E patria fugi. Date veniam hanc mihi; etiam Parentes amisi, ut DEUM reperirem. Nunc avocor; Valete extremum parentes, et salvete. EUT. Heu me, Fili mi, quo denuo abscedis? Accipe prius osculum Supremum a patre! Nondum tu miseros parentes Salutasti, et valedicis? Heu me, heu miserum senem! Vae senectuti meae! Vae orbitati! Iam demum orbus Esse incipio. Habebam filium in aedibus meis, et Ignorabam. Eheu crudelem, et barbarum parentem! Ferre tu poteras, filium in vestibulo pernoctantem? Videre tu illum (eheu, quibus oculis!) poteras. Humi, in pulvere, in saxo decumbentem? Ah recte Fugisti ab his parentibus, nate; Humani in liberos Fuissemus, mansisses. THEOD. Ubi sum, infelix? ubi Reliqui filium meum? Rediitne, ah, Ioannes meus! EUT. Rediit, ut rursum abiret. Obiit inter complexus Meos. Vae senio meo! THEOD. Heu matrem infelicem! Ideo venisti, nate, ut in complexu nostro morereris? Atque utinam vel complexum etiam exspectasses: Praevertisti; exclusisti matrem. Sed recte exclusisti. Ita oportuit impiam matrem excludi. Heu me, heu Me! Ego ferre aspectum fillii non potui, delicata Mater; imo barbara noverca. Exclusi natum ex aedibus; In vestibulum eieci. Neque hac immanitate contenta, Etiam e vestibulo eieci. Occidi filium ego; ego illum Occidi. Parricidii rea sum; in me, pater orbate, Animadverte; a me filium amissum repete. Si Mater Ego, et non noverca fuissem, filium superstitem Haberes pater. O crimen, o scelus meum! sinite vel Mortuum complecti, quem vivum repudiaram. Date Cadaver brachiis meis; Date filium ulnis meis. O dolorem meum! miserere matris: aut si matrem Non agnoscis, ignosce novercae tuae. Ego te eadem Occidi, quae olim peperi. OECON. Domina, impera Huic dolori, revocari natus in vitam non potest: Ferenda necessitas est. THEOD Omiseram necessitatem! Ego causam praebui: ego luam. Capite exemplum, Matres, miseriae meae; Ignara filium amisi; ignara Recepi; iterum ignara exclusi; ignara occidi: et quod Minime cupiebam, filium in morte agnovi. O erimen! O scelus meum. OECON. Abducite dominam. Vim Facite. THEOD. Moriar in filii complexu; moriar. OECON. Abstrahite. Nos curabimus funus. IAN. Vae capiti meo, here; vae misero mihi! Quid Peccasse me, infelix recordor? Ego filium herilem Occidi; ego herum interemi. Sinite me pedes Apprehendere mortui, sinite genua tangere, et sceleti Meo veniam rogare. Ah, ego te eieci; ego miser Dominum meum suis aedibus exturbavi. Parce, Sceleri meo: ignosce temeritati meae! Feci iniuriam, Feci, agnosco. Sed feci ignoto. Et hoc ipsum servi Crimen est; non agnovisse Dominum suum. RUF. Ubi frater est meus? Ubi sanguis meus? Date fratrem oculis meis. Date Ioannem brachiis meis. IAN. Ego familiam omnem extinxi, quia Dominum Non agnovi. RUF. Miserum me, cur ego te, mi Frater, non citius vidi? Ah vidi dudum; cur, Inquam, citius non agnovi? Potui barbarus toties Fratrem videre; et nunquam agnoscere? Potui hac Transire, et fratri me nunquam ostendere? o animum Crudelem! o ferum hominem! Monere me cognatus Sanguis debebat; movere me germana viscera poterant, Ut Fratrem agnoscerem. Non agnovi. Crimen meum Est: ah crimen meum! Ego fratrem poteram ferre Mendicantem? Ego imo esurientem? Poteram hoc Ferre; et non movebar? Ignosce fratri; si hoc in Me nomen agnoscis, ignosce. Quoad vivam, Agnoscam ego crimen meum, quia non agnovi Fratrem meum. OECON. Impera dolori huic, here; Et sine, funus ut curemus; RUF. O funus acerbum! Cur morienti non adfui? Cur fratri non valedixi Saltem? Quem salutare, inhumanus, nolui, Vae misero mihi, frater; Vae mihi! OEC. Here, tandem Ista omitte. RUF. Fratrem amisi: Quid omittam? OECON. Intus licebit, here: iam in vestibulo, Curandum est funus. SCENA XIV. CHORUS EPHEBULORUM. HEu me quas dolor imperat querelas! Effusis oculi madere nimbis, Claro sidera provocate questu. Longo gaudia dissipate fletu. Qui vixit Tyrio superbus ostro, Mendico iacet exsul in grabato, Et matrem videt, et videt parentem, Neutri cognitus; insciaeque magnus Et matri dolor, et dolor parenti. O nullis opibus nec his, nec illis Gaudendum nimis est, nec his, nec illis? Artem discite, qui valetis, unam, Nulli fidere, dum valetis auro. Palmis brachia tendimus supinis, Iustis pectora tundimus querelis, Est luctus satis, est satis doloris, Nostris parcite caelites patronis.