Ludi theatrales sacri Machine-readable text Bidermann, Jakob Wagner, J. XML version, markup prototype, April 2003 Angela Reinthalmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ bider4 biderludi2.html s001.html biderludi2.xml bider4/jpg html Ed. J. Wagner. Munich 1666

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 12 April 2004 Angela Reinthal (spell check), Ruediger Niehl (tagging) markup typed text - simplified structural tagging (no speaker tags) - no semantic tagging - Morpheus spell check 19 July 2004 Ruediger Niehl markup worked in corrections supplied by Clemens Mueller (in last play: Josaphat) IOSAPHATUS, SIVE DRAMA, DE Iosaphato, et Barlaamo. ARGUMENTUM.

REX Abennerus longe lateque in India, Gangem inter atque Indum, rerum potitus, cultor erat superstitiosissimus Idolorum, atque hostis Christiani nominis infensissimus. Is intellexerat ex Astrologis, in fatis esse, uti filius Iosaphatus, quem habebat unicum, fieret aliquando Christianus. Hoc autem si fieret, nihil erat calamitatis, quod pati non mallet, cum putaret morte ipsa debere esse acerbius, Sobolem videre Christianam. Ea propter suasu Magorum filiolum, admodum adhuc puerum, arci munitissimae inclusit, vetuitque iniussu suo pedem illinc efferre. Interim, quod spectaret ad animi corporisque honestas oblectationes, et regiae educationis delicias, itemque disciplinas equestres, ut mos illius Gentis ferebat, nihil erat, quod Gnato unice dilecto Genitor indulgentissimus pateretur deesse. Hunc in finem una inclusi erant permulti pueri nobiles, primarum familiarum sanguis, qui Regulo ad omnes ingenuas voluptates inservirent, unaque in spes magnas adolescerent. Sed ea tam arcta et diuturna solitudo, etsi deliciis omnibus circumflueret, his tandem pueris, et multo maxime Regulo Iosaphato, coepit esse fastidio, ut iam ipsarum quoque voluptatum eos taedium caperet. Ex pueris prudentior unus, casu, nec animadversus, intervenit colloquio, quod Praefecto Iuventutis regiae erat cum Magis, audiitque cum hi dicerent, nondum astra desinere periculum minari, ne Regis Filius aliquando ad peregrina Christianorum Sacra transiret. Curriculo abit inde puer, et continuo haec refert minori Hero, tum maxime de molestia invisae solitudinis quiritanti, et contra Magos et Praefectum, quos Auctores perpetui huius Carceris credebat, detonanti. Et cum ex puere de Christianis audisset, nec sciret tamen, quod genus hominum hi essent, contigit paulo post, ut Angeli monitu Barlaamus Eremita, sumpto habitu Mercatoris, ad Arcem veniret, dictitans, se Gemmam adferre, quam qui possideret, dummodo is corpore casto, et labis amnis experte foret, mortales omnes felicitate superaturum, et ipsis Immortalibus parem futurum. Aberat Praefectus arcis; et alioqui mandato Patris custodia regii Iuvenis per eos dies laxata nonnihil erat, dabaturque aliquanto liberior ad eum accessus; proinde is, qui vices Praefecti absentis gerebat, Mercatore audito, non putabat negligendam occasionem, qua herilis Filius ad summam felicitatem eveheretur, si quidem unius Gemmae beneficio res tanta confici posset, quam ipsam tamen videndi cupido ci non fuit, conscientia scilicet occultorum criminum a periculosa curiositate noxium pectus absterrente. Ita Mercator ad Regulum, Barlaamus, inquam, ad Iosaphatum venit; in quo cum primo statim alloquio animum supra spem egregie praeparatum ad accipiendam divini Verbi sementem Barlaamus reperisset, magni operis non erat, nobilem animam ad Christi Sacra traducere, corpore adhuc casto, et ab omni turpitudinis macula alieno. Unde facili negotio in Gemma omnium pretiosissimae, eademque opera in absolutae felicitatis possessionem Iosaphatus venit. Interea rediit Praefectus in arcem, et nescio quibus indiciis, homo minime tardus, in suspicionem venit, Senem Eremitam, habitu Mercatoris, egisse de rebus arcanis cum Principe, et facile suspicatus, ut erat emunctae naris, quaenam ea arcana cana forent, ad Regem Parentem indicia sua omnia defert. Mittuntur confestim, qui Barlaamum e fuga retrahant; et cum id frustra fuisset, Eremita iam dudum incolumi elapso, deliberavit Rex cum suis, quid hoc rerum statu sit facto opus, et quid remedii tanto malo adhibendum. Dictis ultro citroque sententiis in hoc denique conventum, ut Nachorius quidam, quem credimus e Brachmanum secta fuisse, nec vultis, nec habitu multum absimilis Barlaamo, fingeret, se eum ipsum esse, et praesente Rege eiusque Filio, atque utriusque Aula universa profiteretur, se Barlaamum ipsissimum, falsaque esse omnia, et a se per imposturam conficta, quaecumque nuper regio Iuveni de Christi fide proposuisset. Princeps, ut erat sapientissimus, facile animadvertit, quorsum haec cuncta pertinerent; et altius eius animo insederat Barlaami doctrina, quam ut ea tam frigido et ignobili commento confestim convelleretur. Itaque pro ea, qua pollebat ingenii praestantia, acute pervidebat, hunc Barlaamum non esse, quem simulabat. Ipse tamen cum eo sibi agendum ratus, tanquam cum vero Barlaamo, prius cum Rege Patre publice est pactus, ut si Barlaami istius imposturas detexisset, de vita eius hominis, aut de morte statuendi absoluta sibi potestas tribueretur. Non potest hanc Filio negare Pater; unde animosior iam ille, Ain, inquit, tu Barlaame, te Filium Regis me adolescentulum imperitum, fraudibus tuis circumvenisse, corruptisque et falsis, atque improbis Religionibus imbuisse, et ab avitis moribus, Maiorumque sanctissimis institutis ad peregrinas vetitasque nostris legibus superstitiones traduxisse? Tun' me in Patris optimi longeque carissimi obsequio placitisque religiosissimis suaviter acquiescentem, a dulci naturae nexu per fraudem avulsum, in sectae pernitiosissimae fabulas inextricabiles coniecisti? Et haec sit illa pretiosissima Gemma, quam tu, fallacissime Mercator, Regibus venalem circumfers, pro immortalitate sperata exitium certum mercaturis? Responde sis, et factorum immanium, si potes, rationem redde. Nam si haec fecisti, atque ea te fecisse ultro ipse fateris, nihil est supplicii, quod non sis commeritus. Ego autem pro potestate mihi a Patre optimo tradita, seductorem hunc meum in horum oculis, in hac Corona utriusque Aulae, ultimis tormentis excarnificatum, denique flammis stridentibus curabo usque eo torreri, dum tuos nefarios cineres aura levissima hac atque illac differat, et ne pulvisculum tui relinquat superstitem, ad exemplum omnium eorum, qui Regios liberos imposturis pervertere, atque a Maiorum sanctissimis religionibus ad noxias superstitiones traducere sint aliquando tentaturi. Dum haec audiret Nachorius, videbat miser, se in laqueos inexplicabiles incidisse. Et tenebatur sane lupus auribus, nec erat, qua evaderet, ancipiti nodo constrictus. Negaret se Barlaamum esse? Aderat crimen Maiestatis, dum praevaricatorem se Regiae causae statueret, in omnia tormenta damnandus. Sin' fateretur, et ageret id, ad quod erat conductus? Non apparebat, quo pacto intentata ab irato Principe supplicia formidanda declinaret. Undique angustiae, undique labyrinthi impermeabiles. Credibile est homini perplexo, et ancipiti malo circumvento venisse in mentem, cum utrinque mors immineret, quam operae nullius pretium foret, mori pro mendacio, cum possis pro DEO; atque ex hoc concepta fiducia erexisse animum in ipsum DEUM, a quo supernae lucis radio attactus repente in has voces inexpectatas eruperit: Non sum ego Barlaamus, non sum; sed verissima sunt tamen, quae Principem nostrum divinus ille Barlaamus docuit: IESUS Christus est DEI Filius, et verus atque unus DEUS. Indorum Numina sunt falsi Dii, et veri Cacodaemones; hos ego detestor; Te bone IESU, adoro; quem si possim meorum scelerum immemorem ac mihi propitium reddere, nihil est, quod pro te pati detrectem, paratus cuncta, quae minatus est Princeps, ipsamque adeo mortem crudelissimam in improbum meum caput accersere. Rex cum haec audiret, atque animadverteret, quorsum hi conatus sui per invictam Filii sapientiam evasissent, cessit tandem constantissimo Iuveni, atque ultro potestatem ei amplissimam fecit, coleret DEUM, quem vellet, nihil ei, aut cuiquam alteri molestiae ea causa oblaturum. Quin et ipse non multo post Christianus est factus, et Nachorius in gratiam receptus; et Iosaphatus relicto Regno multis annis cum suo Barlaamo sanctissimum Eremitam egit, omniaque eum sunt exitum consecuta, quo fortunatior nec dari posset, nec exspectari. Haec fere ex S. Ioanne Damasceno in Vita Barlaam et Iosaphat. Ceterum placeat Lectori benevolo repetere memoria id, quod in fronte huius Operis praemonuimus, reperiri in his comoediis nonnulla, ab Auctore iisdem propemodum verbis, certe eodem sensu iam alibi dicta, ubi et illud non tacuimus, ad vitandum ab odiosa crambe fastidium, fuisse nonnullis visum, semel cantata, alibi omittere; quod maxime tangebat Iosaphatum, quem nunc damus; in quo ut istis monitoribus mos gereretur, parte 1. Scena 7. iam incubuerat in spongiam Labrusca cum suis Lemuribus; et nonnulla alia curvo Saturni dente destinabantur in necem. Sed postea, aliis Viris sapientibus in consilium adhibitis, valuit sententia, nihil omittendum, sed omnia, uti scripta fuerunt a P. Bidermanno, religiose retinenda; tum quod haec adeo multa non essent, tum maxime, quod, et si res forent eaedem, plerumque tamen stylo et phrasi, totoque genere dictionis plurimum differrent, et quamvis in eodem argumento, non ingratam tamen varietatem continerent. Ita extra Choros, in quibus aliqua necessario erant mutanda, mansere P. Bidermanno omnes prope apices huius Comicae scriptionis. Qui factum improbabunt, cogitent tamen, aliquid deferendum fuisse reverentiae summi Viri, neque ab eius iudicio temere discedendum; uti in tanta audacia Criticorum adhuc nemo repertus est, qui sacris Homeri Carminibus falcem messoriam adhiberet, tametsi multis in locis illic quoque eadem identidem repeterentur. Quid ipse P. Iacobus facturus fuisset, si sua edidisset, in ambiguo est; nobis certe verecundia fuit, tanti parentis generosam subolem non - necessaria castratione violare.

 PARS I. SCENA I. SCENA I. CONISCUS. I. Ephebulus. HIMILCO, MOderator Principis. LARGUS. HIBISCUS. ASTULPHUS. Tres Astrologi. CON. AEgre equidem istuc; non abnuo, Sed ut aegre fecerim, effeci tamen. Hui quantum arcani? Opimum Est spolium, quod reporto. Quamquam, heus Conisce; nondum est, cur totus Hic triumphes: Quid enim, si te aucupes clam aliqui Servarunt hic intus; iamque insequuntur? Id equidem Ignoro: sed equidem tamen hic non exspecto. Atque Eccere! Est aliquid, quod certe se movit! Abeo. HIM. In oculis evanuit, scelestus. Ut inferi illum Inferaeque nebulonem? Quem ego totum, si vir Fuissem, iniecta manu iam tenueram; Ita aberat a Me prope: sed dum nempe respicio, elabitur. Iam, Quod praeter cetera cruciat, quis adeo fuerit scelus, Ignoro. Et interest tamen mea, ut norim. Pro! Nescio quid primum inceptem? Ita incertus aeque Huc, illuc distrahor. Nam ille, si, quod vereor, Auscultavit; omne resciit, ad unguem, arcanum. Crucior male? Quod ille deinde (ut garrula Puerorum est aetas) si enuntiet; periere res et spes Meae. HIB. Nondum e fuga, insidiator, retractus? HIM. Quomodo enim retractus? Quem neque quis Fuerit, ego, neque qua fugerit, scio. LARG. Etiamnum Porro perquiratur. Operae non est nullum pretium. HIM. Pretium utique esset, si inveniendi modus Suppeteret. ASTUL. Ego vehementer metuo, ne Proditi simus. HIM. Vos quidem proditi; At ego Etiam perditus. Nam mea res proxime agitur. Mihi filius herilis, et filii herilis custodia, et quicquid Aliud agitatur, creditum est. Ego luam, si quid Intus turbet. HIB. Age tamen, Himilco; fac audierit Omnia; quisquis fuerit: quantum etiam nocebit ille, Si evulget? HIM. Quaeris tu quantum? Ah, nescis! His oportuit consiliis nostris et regnum nos stabilire; Et Principem adolescentulum ab interitu servare; Et regi parenti optimam maximam operam Gratificari. AST. Omnia haec etiamnum licet. HIM. Au', Non licet. HIB. Non liceat? Quomodo? HIM. Intercedit ille in insidiis puer! LARG. Puer? Tanquam vero pueri insidias formidemus? Viri Sumus. HIM. Viri quidem: sed qui perire per pueri Insidias possimus. HIB. Ego factum nollem, si fieri Infectum posset. Nunc postea quam factum est, Nihil expedio. Mutum est caelum: neque iam hac In re consilium ab astris spero. Nisi hoc fortassis, Quod iam reperi, idoneum tu reris. HIM. Expedi Tu, obsecro. Nam mihi quidem nihil est obviam. HIB. Quid enim, siquo tu possis indicio, quocumque Tandem, ad pueri notionem pertingere? HIM. Quo Ullo possem? Imo enim profecto videor posse. Possum planissime. Nam color in veste; pillei figura, Statura corporis: omnia expedita. Sed quid tum Iam deinde? Haec omnia cum norim, triveneficum Interim mastigiam, minus nihilo novi. HIB. Atqui Ego per haec vestigia, Himilco, facile ad puerum Venio. HIM. Sequar ego, praei, HIB Ausculta: Domus haec omnis, atque haec intus pergula, Atque omnis ambulatio, atque aliud quicquid intus Est; hoc omne his parietibus, foribusque septum Concluditur. HIM. Hoc omne, omnino. Quid porro Deinde? HIB. Hoc deinde. Utique nemo alienus Hac sese penetravit. LARG. Nisi tu dicas per tecti Tegulas hac involasse. HIM. Teneo vos. Sed Nondum his me vestigiis ad puerum ductatis. HIB. Imo recta ad ipsum. Nam reliquum ausculta. Si certum est tibi, alienum non esse, ultro confestim Occurret, incolam domus ac familiarem fuisse. LARG. Nihil verius, HIM. Neque hoc nescio. Sed Quasi continuo sciam, e domestica turba, quis Unus ille fuerit? Mille in familia capita sumus. ASTUL. Certe autem non et pueri mille. HIM. Certe Tamen complures, et isti. Et mutant vestes iidem Saepe interdiu: et saepe color idem est omnibus, HIB. Ego, si tuo sim loco, non distulero. Quamprimum e pueris regiis delectum habere: Atque omnibus exploratis, mecum statuere, quis Unus omnium proxime coniecturam absit! Tum Illum adoriri omnibus machinis: convictum Denique, metu ac minis a proditione abstinere. ASTULPH. Mihi recte atque ordine facturus haec Videbere. LARG. Nec mihi absurde. Sed tamen Haud segniter agenda res. Dum ferrum calet Stridetque, optime cudetur, HIM. Experiar Fortunam. Vos ad officium vestrum interea loci Incumbite: meque (ut mos est vester, Regisque Imperia iubent) cras, siquid novi astra significaverint, In tempore admonete. Ego hoc operam dabo, ut Explorem. SCENA II. IOSAPHATUS, Regis filius. CONISCUS. DROMULUS. ADRASTUS. HILARIUS. XIPHILINUS. NEPOTINUS. Ephebuli Principis. IOS. QUamquam omnia suppetunt abunde; et ipsa se Felicitas mihi, si tota sinum effundat, Indulgere liberalius non potest: exedunt tamen Animum, nescio quae interim curae, et identidem Alia aliaque pertaesum est. CON. Utinam istud, Quicquid est taedii, levare nostra tibi possint obsequia. Ad omnia omnes obnoxios habes. Iube verbulo, Quicquid lubet. OMN. Iube. CON. Nutus quilibet. Nobis imperium erit: impera. OMN. Impera. Iube: Impera. IOS. Rem ego si vestrae opis crederem egere, Dudum suppetias rogassem. CON. Rogasses? Rem Indignam; si, donec rogares opem, nos cunctaremur. Quin ultro, siquid est opis nostrae, supplices omne Pollicemur. OMN. Pollicemur. DROM. Et serum Arbitror, ut promittamus; offerimus. OM. Offerimus. DROM. Vin' manus has nostras? Utere, quoquo voles. OMN. Utere. DROM. Vin' humeros hos tibi cervicesque Commodemus? Innitere. OMN. Innitere. CON. Iuben' Hoc tu, quantulum est ferri, nos stringere? OMN. Stringimus. CON. Iuben' ferire? OMN. Ferimus. CON. Iam caesim quos voles. OMN. Iube. CON. Iam Quosquos voles, punctim. OMN. Iube. IOS. Ego nec Istos iam, nec illos. Sed ferrum hoc vagina ut quisque Condatis iam volo. OMN. Condimus. DROM. En! Omnes ad nutum. IOS. O indolem bonam! Quidni Amem has animas ego? Quidni aeque omnes, atque Unice amem? Una hic mecum omnes tot annis Aetatem trahitis: mecum una hos intra palatii parietes Clausi, et vivere, et adolescere, et consenescere Sustinetis. CON. Votum hoc omnium est, here, Hic tecum aut vivere, si sines; aut pro te certe Occumbere. IOS. An ergo non molestum est hic Aetatem egisse? DROM. Molestum, si absque te foret. Tecum hic fuisse amoenum est. IOS. Mecum in his Angustiis, amoenum? Nihil ergo est extra, quod possit Oculis probari? DROM. Nihil memini ego; quia, Quoad vixi, hic tecum fui. ADR. Itidem, neque ego Memini. HIL. Neque itidem ego, XIPH. Neque ego. NEP. Ego multo his minus. IOS. Tum tu autem Conisce, nihil extra censen' esse, quod iuvet aeque Aspicere, ac istud nostrum? Heu! quam vereor, ne Carcer sit, quod esse nos palatium arbitramur. CON. Arbitror, extra esse aliquid, here. Et cur Arbitrer, si veniam dederis, dicam. IOS. Ah mi Conisce, age, fare. Venia dabitur, etiam non roganti. CON. Sed post in me cudetur faba, Himilco cum Resciverit. IOS. Periculum ego id omne praestabo, Conisce. Nullus ex me resciscet Himilco. CON. At isti Certe, non aeque sunt omnes taciturni. DROM. Nos Non aeque? Convitium est, Conisce. Linguam Excisurum se minetur Himilco, verbum a me nullum Exprimet. ADR. Aeque a me nullum. HIL. A me Multo etiam minus. XIPH. Minime omnium a me. NEP. Ego me ergo unum plus istis linguacem patiar Haberi? Spartano robore plagas mille concoquam, Ne perfidum dicas. IOS. Audin' hos, Conisce? CON. Audio; sed nondum tamen accredo. Novi Meum ego ingenium; et novi hos: omnes gemelli Sunt mei: omnia prodimus, ne vapulemus. IOS. Iurati auctorentur. CON. Nos pueri iurati aeque Ac iniurati fallimus. Tamen quia est quaedam iuratis Religio, quam iniuratis, pensior: praeibo ius iurandum: Vos in verba iurati dicite OMN. Dicimus. Praei. Sequimur. CON. Quod igitur mihi vertat bene, Meoque a tergo, scapulisque et capite, vim omnem Averruncet: ego si Himilconi indictum fecero; si Fidiculis tortus, si loris scuticisque concisus, si boiis Laniatus, verbum ullum, syllabam ullam, litteram Ullam prodidero: tum tu me Diespiter, et tu Lucina, Vosque alii dii deaeque, sive summani, sive medioximi Estis, in vestigio bidental facite. Ita singuli, ita omnes in Orbem coniuramus. IOS. Satin' haec tibi iam firmata? CON. Eventa cum videro, post dicam. Nunc interim Auscultate. Primulum est, cum huc intro in pergulam Hortensem, scena umbratili fornicatam, me abdidi, Ubi paullulum, aut pauxillulum meridiarem (Et eho, Tu, quasi capital continuo sit, paullillum meridiare? Facitis ipsi saepe, et me docuistis.) Sed ego, quod Dixi, cubabam ibi; et in umbra quidem; et sane non Insuaviter. Atque ecce tibi! Nondum ibi me totum Amiseram, cum tres viri subeunt, illi, qui huc, cum Himilcone, ter quotidie coeunt; grandi supercilio, Vultuque truci omnes: Astrologos nominant: genus Hominum apprime verax, nisi cum respirant. Tum Enim ius putant, Cretice mentiri. Quibus ego Conspectis, erigo me in cubitum: et quid agant, furtim Ausculto. Hic illi sese una apparant. Nimio omnes Lepide stulti. Nam ut quisque aut solem diutule, aut Caelum eminus, aut nubem cominus suspexere: Continuo ad, nescio quem Canidiae rhombum digressi, Coeperunt iam prorsum, iam vorsum; et modo Horsum, modo istorsum rotare: tum porro intendere Oculos, et admovere circinos, et explicare digitos; Genuque flexi insistere; cossimque nixi subsidere; Curveque obliqui surgere: tractoque mathematico Suspirio, mira se quaedam videre, dicere. IOS. Laeta Illa, an tristia? CON. Nescio equidem, utra: tamen Ipsis visa puto haud nimium laeta. IOS. Quaeque fuerint Ipsis visa. tibi qualia fuere? CON. Mihi? Mihi vero, Ut quae quam maxime falsa. IOS. Et ea quidem, cui Obventura esse homini pronuntiarunt? CON. Istud est Ipsum, quod aegre mihi fuit. Nam ad me unum si Pertinuissent, facilem mei iacturam ducerem. Nunc de Regno id omen fuit. IOS. Aliquid nempe ominosum Mihi, aut parenti? CON. Here, ne tu, obsecro, Cruciare; Fabulas illos fabulari meras, certum est Mihi. IOS. Quomodo enim certum? CON. Dicam, et Probabis; scio. Siquidem hi mendaciloqui Cretes, si, Quicquid usquam arcani geritur, id ipsi ex astris illico Cognoscerent; me quoque tune in arcano decubantem, Atque indidem ex pergulae insidiis omnia sua et dicta, Et facta ridicula clam arbitrantem, utique astris Monstrantibus, vidissent. IOS. Quid ergo? Te non Viderunt? CON. Nihil, here. Ego illos ex pergulae Meae umbra clarius, quam ii me ex lucentibus astris. IOS. Prope est, ut veri hoc simile putem. CON. Eho, Prope Certum est, inquito. Nam quomodo non Certum? Aiunt, ex astris sese agnoscere, quae sint futura, Quamquam quaeque loco dissita; cum interim quae paene In oculis geruntur, caeci andabatae ignorent. Adde, Quod et aliud huius argumentum habeo, minime Fallax. Cum illi haec maxime disputarent. respirarunt Maxime. Scis autem tute, quid iis, quoties respirant, Impune fiat. IOS. Iam ut ut ista se habuere; tu Cuiusmodi res dixerint percense. CON. Quamquam Vix audeo, tamen mos gerendus est tibi; dum Prospectum sit prius, ut, siquis insperato arbiter Forte ingruat, nos aliud agere ludicrum ex compacto Assimulemus. DROM. Fiet. OMN. Procincti sumus. CON. Nam Himilconi equidem non fido. IOS. Ceterum ego, dum ausculto, sessum huc aliquo Me conferam. Efferte aliquis sellam. CON. Igitur Coeptam ego telam ut pergam pertexere; Astrologi, Quos dixi, sic sermonem instituere suum, ut esse in Fatis dicerent; uti tu olim (ni totis viribus obviam Iretur) Deos Deasque ad unum omnes abdicares; et Omnium vicem, nescio quod, pendulum a trabe, Numen, tibi adoptares. IOS. Pendulum a trabe Numen? CON. A cruce inquam. IOS. Quod a cruce Numen? CON. Nescio: nisi quod aiebant, esse Christianos alicubi quosdam, qui colerent. IOS. Gens Igitur est aliqua Christiani? CON. Suspicor, here. Quorsum alioqui nominassent? Nam ad hos ipsos Transiturum te ominantur, siqua cum illis in Colloquium venires. IOS. Nempe in colloquium Venirem, cui tot iam annis nulla nec prodeambulandi. Nec adeo prospiciendi data est copia? Claudimur ita Hic, velut in carcere, ignava indoles: causasque Carceris huius, dum alteri ex alteris scitamur, abit Aetas ignaris. Quomodo ergo a Christianis mihi Metuit pater? CON. Ego rem hodie exputavi hanc Omnem, here. Nam ut illi ne tecum in congressum Venire, et sua scita de suspenso Numine expromere, Tuo cum periculo, possent; ea propter, hac te Astrologi custodia tenendum censuerunt. IOS. Itane Vero? Et nimirum hinc illae tot blanditiae, quibus nos Demulsos vult pater? Ut illos dii deaeque Mendaciloquos vates Hem! quo nos commento Ludificant; dum florem aetatulae iniuriis suis obnoxium Trahant? CON. Haec talia cum Himilconi dicerent, Egomet continuo mecum. captus es. Conisce; in Regia te esse existimaras, in carcere es: e quo, nisi Ingenio uteris, hoc triduo non evades. IOS. Utar ego, Mihi crede: et carcerem hunc meum vestrumque, qui Vindicem, cogitabo, DROM. Ita te, here; ita te Princeps, ac Domine, omnes poscimus. OMN. Rogamus, oramus omnes. Tui sumus. DROM. te vindica; et omnes servasti. CON. At at! In tempore. Himilco est. Simulanda sunt alia. Hoc Agamus. SCENA III. IOSAPHATUS. CHORUS Ephebulorum 6. HIMILCO. IOS. ALiud ex alio ludicrum ducatur. Veterum Satias est. Novum occipite. DROM. Cingite Tempora floribus. ADR. Terram spargite roribus HIL. Quicquid teritur pedibus, rosa fiat. OMN. O rosa fiat. CHOR. Cingite tempora floribus, Terram spargite roribus, Quicquid teritur pedibus, Rosa, o rosa fiat. XIPH. Audite barbita, suavibus mixto carmine vocibus; CHOR, Quicquid teritur pedibus Rosa, o rosa fiat. NEP. Iungite gaudia laudibus. HIL. Caelum tundite Plausibus. CHOR. Quicquid teritur pedibus Rosa, o rosa fiat. DROM. Impera aliud Princeps, si quid voles. Omnia; Volumus. OMN. Omnia. IOS. Mihi vero factum est Satis. Nunc intro abimus. HIM. Placent haec horum Studia, o Princeps: mihique gratulor tam lecta pube. Nam tibi ut nequid voluptatis unquam deforet. Hos pater adiunxit. IOS. Calleo probe, et gratum Habeo quod narras. Sed nescio quid ego iam satur. Ad Musaeum redeo. Habet omnis hoc voluptas, ut Aliquod sui post se taedium trahat. HIM. Quando Istud animo sedet, age quod lubet. Vos operam Date Ephebi, ut ne quid Principi defiat. OMN. Dabimus: eo adsumus. HIM. Superi omnes! Ego hic, dum ephebulos, alios ex aliis contemplor, In ipsum illum aucupem meum planissime incurro. Coniscus est: agnosco vestem, et colorem. Nemo Alius fuit. At ego quemvis alium fuisse mallem. Quippe est Coniscus, specimen pueri ad omnem Nequitiam exercitati, Quem unus ut deprehendas, Tres illi manus iniicias, est necesse: Nam duabus Nihil agis; tam lubricus est. Quamquam ego satis Veniam illi apparatus. Dimidium est facti. Mox Experiar; atque adeo nunc, si potest. SCENA IV. ANGELUS Tutelaris Iosaphati. FIDES. SPES. CARITAS. ANG. HEu me! quantum est parentum studium, Ut suos a DEO caeloque liberos avertant! Dimidium anniterentur, in iisdem a Styge ad frugem Reducendis, factam omnes operam haberent. Sed vincit improba pars plerumque et triumphat. Id Ne ipsum hodie quoque fiat: ite, o caelitum triga Felix, ite Charites beatae; et rem bene coeptam provehite. FID. Aditus est omnis hic obseptus: qua penetrabo? ANG. Ego patefeci rimulam, qua possis. I, Fides, Subique hos lares. FID. Dum fundamenta sint Quaedam iacta. ANG. Sunt vero; quamquam tenuia. FID. Qui neminem de me loquentem audierit, Qui potest, ut me agnoscat? ANG. Nondum est Necesse, agnoscat: dum te illi insinues modo; post Ego reliquum accurabo. SPES. Quacumque soror Haec anteit, ego facile consequor. Vin' comiter illi? ANG. I, Spes divina, meumque et tu invise, Alumnum. Tuque, o beatior tuis sororibus Caritas, Adiungere libens: Et quamquam hic nondum is Rerum est status, qui te delectet: tamen si gnaviter Adnitemur, erit. CHAR. Non abnuo subire; Fidemque Spemque Caritas comitabor. Sed prior Tu, quid egeris, effare; quidque nobis agendum Hic putes, mone. ANG. Iam bona se indoles, In hamum induit; quem illi ego incogitanti Struxeram. Iniectum est taedium huius carceris. Erumpere in publicum modo gestit: et vero mox Prodibit. Subiiciam prodeunti ego, quae iuverit Vidisse. Iam adeo Christi nomen, quod nunquam Audierat, ut hodie primum exciperet, curavi. FID. Quo id animo ille? ANG. Quaeris quo? non Sane alieno. Et haesit illi nomen. Impressa Crucis est Quaedam imago. Vos animos addite: et vestrum Hoc putate, ut penitius hoc dulce nomen, qua Noctu, qua interdiu, pectori imprimatis. Per quietem Hoc unum ille somniet, perque diem cogitet. Tum tu Fides, taedium ingere Deorum inanium. Spes vero, aeternitatem animorum obiice. Tum tu Demum Caritas fomiti parato scintillulam inde. O ardeat! FID. Nihil tu partium nostrarum omissum Puta. Succedimus. ANG. Haec ieci initia iam, in Puero Conisco; quem, quid fieret, inscium in Pergulam ego deduxi; ubi in tempore, ex insidiis Audiret, quae deinde meo alumnulo mox proderet. Factum. Nihil piget nos caelites tentare, dum nostris Clientulis consulamus. SCENA V. HIMILCO. CONISCUS. HIM. NIsi me omnes calculi fallunt, iam fera malo Remedia paramus. Enuntiavit omnia haud Dubie puer. Animadverto, mutatum principis Minoris vultum, atque ex vultu animum. Deprehendi Indicia, quae primulum hic intus uterque prodidere: Serium, nescio quid, collocuti. Ego meam stultitiam Iam demum agnosco, qui non pridem illos! Sed Eccum ipsum? Aggrediar. CON. Aiunt aliqui Vocasse me. Praesto sum; si quid opus est opera mea. HIM. Alia nulla: quam quod, Principe nostro quid Fiat, cupiam ex te cognosse? CON. Ex me autem? Quomodo enim ex me? HIM. Quia enim te aiunt Prae ceteris cum illo consuesse. CON. Me aiunt Cum illo? Ego minime omnium. Totum iam Triduum est. HIM. Mitte puer haec diludia, mitte: Et quod ego sciscitor, hoc age. CON. Dum ne tu Scitere, quae ego nesciam. Exspecto quid velis? HIM. Quid causae subest, quod hodie tristior Est ille, quam solet? CON. Ille? Quis ille? neminem Video. HIM. Ille, inquam; Princeps, herus minor. CON. Nempe herus? at ego te de aliquo accipiebam, Qui hic pone me consistat. HIM. Visus, inquam, est Vultu mihi, nescio quid, mutato. CON. Quasi tu, Pallido, aut gracili dicas? Nihildum observo. HIM. Quasi ego non istuc dicam, trifurcifer. Age, Quid tristior hodie est herus? CON. Eho! Tibi ille tristis? Mihi vero se ipso, quam alias solet, Laetior, HIM. Quas tecum res hic intus actitavit? CON. Ego nullas. HIM. Ego nullas: Atqui ego quas Ille actitarit, sciscitabar. CON. Ille? quasi diceres, Minor herus? Itidem ille nullas, ut ego. HIM. Itidem tu sceleste, trifurcifer es hodie, ut heri. CON. Quid est? Tamen ita est. Aliquid egisset, Aliquid dicerem. HIM, Quid ergo identidem Uterque suspectastis? CON. Quo nos identidem? HIM. Sursum versum identidem? CON. Nempe Caelum versus? HIM. Quid id erat? CON. Nihil Commemini iam: etsi tamen profecto aliquid erat. Imo enimvero aliquid erat: iam liquido recordor. Cum ibi forte uterque subsisteremus, res ridicula Accidit, quae nos quoquoversum identidem rapiebat. HIM. Utere ingenio, puer, atque aliquid finge. CON. Quid iam? Certe enim milvius ibi diutile Obvolabat: qui cum in aere gyros mirifice miros Ageret, visus est nobis alicubi in cortem intentus esse. Nam pertinaciter oculis inconnivis deorsum spectabat. Placuit spectaculum. Ita haesimus uterque, dum Impetum milvius deorsum faceret. HIM. Nisi te Nossem, puere, iam persuasisses. CON. Rem dixi. Et Quid, quaeso, tam incredibile est, Milvium vidisse? HIM. Ut ut est de Milvio: aliud iam ex te sciam; Cave tu hic mendacium mihi. Moneo. CON. Quid Est denuo? HIM. Quid in hortensi pergula, puer, Tibi hodie negotii fuit? CON. Mihi? HIM. Tibi, Inquam. CON. Quando? HIM. Non dudum. Paullo Ante. CON. Ego non dudum, paullo ante hic fui. HIM. At antea quam hic esses. CON. Equidem tum Alicubi fui, scio; etsi nescio, ubi. Credin' tu me tam Observate meminisse, ubi dudum, ubi non dudum; Ubi paullo ante, ubi paullulo, aut paullillo fuerim,? Sane probam tu mihi memoriam censes esse. HIM. Flagrio, faxo desinas tergiversari. Dic diserte, in Pergula quid hodie actitasti? CON. Hodie in pergula? At ego triduo toto ne vidi quidem. HIM. Negas Praefracte? Non egomet ibi te vidi? CON. Id ego nescio. At ibi te non vidi ego, id scio: quia ibi non fui. HIN. Effrontem puerum? Non tres viri mihi sunt Testes, ibi te visum? Exspecta sis. Magno mendacium Tam impudens lues: convincam adductis testibus. CON. Mane dum. Nam ego iam, quasi ex somnio Collectus, memini me fortuito illac, qua dixti, Transire. Sed ante paullulum, ita dispeream male. Non memineram. HIM. Potin' autem iam meminisse. Quid inibi clam egeris, scelus? CON. Iam quidem: At cum paullulo ante quaerebas, non memineram. HIM. Eloquere proin', Nam videbare insidias ibi Tendere. CON. Cui homini? HIM. Mihi, tribusque Meis comitibus. CON. Ego bene mihi sum conscius: Neque loco insidias, neque metuo. HIM. Cur te Igitur, ut male conscius, tam timide furtimque Subducebas? CON. Dicam. Quia tum forte fortuna In arborem suspexeram. HIM. Arborem? CON. Patulam quandam et proceram. HIM. Procerum Hic utique incipit mendacium cudere puer. CON. In eam Videbar eminus videre bestiolam perreptare; Elegantem, ut nihil supra: silvestrem, ut si sciurus Esset. HI. Eleganter texit. CON. Hic mecum ego; Utique istaec bellula fera, hic in hac arbore nidulatur. HIM. Mendaciorum hic nidum in lingua habet. CON. Tum ego, qui illi insidias locarem, mecum Disputabam; ibamque. uti caveam illi quaererem. Et ecce tibi! Meas insidias! Tandem nusquam ego Me usquam vertere impune quibo, quin tu homo Suspiciose, a tergo mihi immineas. HIM. Sciurum Ego facilius capiam, credo, quam ut pueri huius Fraudes deprehendam. Abi intro. CON. Hem! tanti Fuit, in pueri unius facta anquirere? HIM. Metuebam, Ne quid huius me astutia proderet. Nequedum Omnis exempta suspicio est. Adhuc vacillo. Anguilla Hic est puer. Meum erit, ut si etiam prodiderit, rem De integro disturbare, ne qua in me noxa sit, cum Regi nuntiabitur. Atque ecce Regem ipsum! Capio in Arena consilium; et primus nuntiabo. SCENA VI. ABENNUS, Rex et pater, cum comitatu. TEUDAS. ARACHINUS, Consiliarii. HIMILCO. ABEN. QUa Regni curae intermittunt, animum Sollicitat filius; nullae nec noctes mihi Quietae sunt, nec liberi dies, redeunt in orbem curae, Et alterae alteras trahunt. Nunc a Republica dum Aliquantum est otii, ad filium convertor. O quantum Gaudii esset, filius ni gaudium turbaret inquies Timor? timorem peperit hunc omen; quod ab astris Captum, quotidie mihi occentant mei. Obnuntiat Caelum semper, et aspectu terret; quacumque Consulatur, portendit ingruens filio malum. Id, quicquid est mali, e capite filii ut arcerem, Hoc illum vallo, atque istis turribus communii, quo Nulli accessus infortunio esset; ubi metis aetas traduci Voluptatibus posset. Si Iupiter hodie data optione Sedem eligat, quam aliam possit optare beatiorem? Mutare caelum cum hoc palatio volet. Ita filio Prospexi. An operae meae facturus pretium sim, Expecto. Vos, ecquid adhuc beatitatis filio desit, dicite. ARACH. Rex aeternum vive. Nihil est, quod posse Arbitrer desiderari. Bonis abundat filius omnibus; Quicquid laetum est, habet, et calamitatis ne nomen Quidem adiit. Tutus adolescit. ABEN. Adolescit Sane. Sed adolescenti demum astra ominantur. ARACH. Quae puerum custodia potuit servare, et Adolescentem potest. ABEN. Hic tu unguem in ulcere Meo. Refricas male coalitam plagam. ARACH. Praefiscini, Rex: nam levare ego metum, Non augere instituo. ABEN. Puer abstineri facile Quiit, ne Christianos nosceret: Adolescens haud Perinde quibit. ARACH. Imo quibit perinde, si etiam Adolescens hac perinde custodia cingatur. Palatium Est. ABEN. Ubi grave inceperit esse palatium. etiam Palatium, carcer erit. ARACH. Nondum an sit grave Comperimus. TEUD. Ex Himilcone cognosci hoc Potest, quem Principis aetatula moderatorem habet. ABEN. Ubi est homo? Iube illico vocari. HIM. Adsum, Rex magne: impera. ABEN. De filio Meo, quem fidei commisi tuae, quid narras? ARACH. Superi faxint, ut qualia, Rex, optas, ex isto Audias. ABEN. Satin' omnia salve? HIM. Velim Omnia, Rex, Deosque ut velint, precor. ABEN. Obscure involvis. Haud dum, quid fiat, Intelligo. Vivit, inquam, filius? HIM. Vivit; et O aeternum vivat. OMN. Aeternum vivat. ABEN. Ita votis vos vestris, meque omnes caelites Damnent. OMN. Damnabunt omnes. ABEN. Quid Porro tu hic ingemiscis? HIM. Pauxillum quiddam. Quamquam nihil est. ABEN. Aliquid est, quod Ingemuisti: effare. HIM. Vix est tanti. Rex ignosce. ABEN. Ignoscam, ubi dixeris. HIM. Tacere, quod Iubes, quam dicere, si venia sit, malim. ABEN. Non erit. Exsculpam vel fidiculis, si verbis Egero nihil. HIM. Nihil abnuo, Rex; dicam. Aliquid mutatum his pauculis diebus, in Principe Adverto. ABEN. In filio, inquis, meo? HIM. Aliquid, inquam: sed perpauxillum. ABEN. Male igitur est filio? HIM. Quicquid id est, Minutum sit oportet; secus fuisset, ego vel intempesta Nocte rem indicassem. ABEN. Ita rationes tuae Nostraeque postulant Himilco. Sed hoc minutum, Quicquid est, eloquere. HIM. Aliquanto tristior Mihi Princeps esse est visus, biduum hoc totum. ABEN. Quid cruciat animum pueri? HIM. Id nempe Est, quod adhuc requiro. Familiam omnem in Quaestionem rapui, ut scirem: nihil profeci. Ipsum adeo adii: sed minus nihilo egi. ABEN. Neque Consectura est, unde manarit dolor? HIM. Veri quae Similis sit, nulla. Hoc solum, Rex, sive deprecor Ego, sive tibi excuso; ne residere culpam huius, In me ullam arbitrere. ABEN. Quid vos consilii Capere me censetis? ARACH. Si animi haec est Aegritudo, Rex; medicina facilis erit; dum principia Morbi ipse ne concelet. Tollantur causae e medio, Quaequae sint illae. Displicent comitum greges? Aut aequalium aliqui minus animo probantur? Exesse iubentor. Aliunde taedium exstitit? Undecumque illud, exscinditor. Desiderat pulchra, aut Nova, aut denique iucunda, et voluptaria? Fiat omnium illi copia. Postremo prodat ipse Origines aegritudinis suae, et convaluit. HIM. Vereor Ut horum omnium sit quidquam. Ephebuli omnes Placent, satis id scio. Nec voluptatibus gaudet, Quarum abunde habet. Occultius malum est, quam Dispicere ut queamus. TEUD. Mihi alia mens est, Rex magne. Animi is taedium duntaxat est, erit Dieculae unius aegritudo; aut bidui summum, aut Tridui. Post evanescet. Habent hanc humanae res. Vicissitudinem; miscentur laeta tristibus, atque Iterum tristia laetis. Exspectem igitur, mea si intersit; Et quo res incliner, videam; prius, quam alia tentem. ABEN. Ad animi duntaxat aegritudinem haec vestra Spectant. At mihi metus est, ne in corpore vitium Celetur, quod hunc animi maerorem procreet. TEUD. Tum vero promptum est, medicos arcessere: Aderunt quotquot voles. Deprehendent ii, quicquid Vitii aut venis, aut medullis abstrusum est. Vocentur. HIM. Neque istud, ut mihi persuadeam, Possum. Constat oris, qui semper est, color: non Pallidum in vultu, non luridum quicquam paret. Quibus ego e signis ducor, ut ad corporis Valetudinem deesse nil putem. ARACH. Restat hoc Unum igitur, Rex; ut tute, nisi pertaesum est, ad Filium invisas; coramque explores. Dabit hoc ille vel Regi, vel parenti, ut animum, qua quidem est Indole, aperiat. ABEN. Placet ire: i prae aliquis, Et patrem venire nuntia. TEUD. Eo. ABEN. Quis Credat in palatiis, tot esse Regum curas? HIM. Quamquam recte fieri arbitror, in primis, Ut filium pater visat: id factum tamen hoc tempore Nollem. Siquidem Labruscam ego, qui ad principem Veniret, eique delicias faceret, acciri paullo ante Iussi: non illepidum cetera parasitum. Iam vereor Si qua venerit, ne praesente Rege, repulsam ferat: Atque hic excludatur. Ego puerum obviam, qui Admoneat, mittam. SCENA VII. CONISCUS, Puer Ephebus. LABRUSCA, Parasitus. LAB. MIre mihi mira Lemurum occurrunt simulacra, Quaqua incedo: ut urbem omnem obsessam A Manibus planissime credam. Heus tu vesana! Abstine; abstine manum ab oculis. Omitte hos Exsculpere, scelus' Vestram fidem! obsecro, cives! Quam ego aegre hanc anum repuli. Quantum hic est. Lamiarum, hospites? Etiamne ades trivenefica? abi: Omitte: mei hi sunt dentes; mei: nihil hic tuum est. Cives, obsecro, cives! civem defendite. CON. Quis Homo tam immane! et hic in publico? LAB. Miserum Me? CON. Hem tibi, Labruscam! Quid clamas insane? Quis molestus est? LAB. Abscede, Lamia scelesta: Sine venefica, sine! oh oh. CON. INsanit hic liquido. Miror ego quas umbras caedat! LAB. Etiam crines Vellis, vetula? Etiam laceras genas? CON. Labrusca! LAB. Dimidium perii. CON. Qua tu Cum larva dimicas? LAB. Cum Cerberea hac Anu. Ut illam hinc omnes inferi! CON. Qui cum illa? LAB. Ita in oculos Harpyia Involat. CON. Harpyia? Quod monstrum? LAB. Ita Dentes vetula haec excutit. CON. Ubi enim vetula est Ulla? LAB. Ita miseris modis me habet. CON. Nimis Tu hodie, Labrusca, illepide stultus es. Nihil expedio. LAB. Eho', Conisce, tu aderas? CON. Sane. LAB. Et Dudum adeo? CON. Satis. LAB. Tum tu igitur Molestas has, vetulas anus vides? CON. Ridicule! Quas ego videam hic anus? Luscus es totus. LAB. Istas hic, inquam, quae obturbant? CON. Nullas Ego hic ullas. LAB, Nullas? et eho', tu nullas? Quomodo enim tu hic nullas? CON. Quia enim Nullas ego video. LAB. At ego illas probe. oh oh! CON. Qua forma belluae sunt illae, quae adeo turbant? LAB. Rogare cessa: Informes sunt oppido. Simillima Est una Fami; ut si mater eius sit, aut certe neptis. Hui! strigosa iam pellis, et vetula; Hecubae ut Materteram putes. Tum deinde, edentula, effeta, Cana, macra, arida, squalida, lurida. CON. Miram Mihi Helenam narras, Labrusca. Nollem occurreret Mihi. LAB. Credo. At mihi nimirum occurrit saepe Saepius. Insultat ventrem, infestat dentes, strangulat Fauces, iugulat gulam; contrahit pellem, elidit Animam. CON. Non tu, tam obsessus, aliquo Tandem de remedio cogitas? LAB. Assidue pridem. Adeo omnes lanios, consulo aucupes, quaero Fartores, conduco coquos. CON. Neque adiutant Te illi? LAB. Opellulam afferunt aliquam; sed Adeo parvam, Conisce, et brevem; vix ut dieculam Prosit unam. Nam, ut primulum ab illis abeo. Redit e vestigio malum, et aeque, aut etiam Infestius vexat. CON. Miseram tu vitam vivis, Labrusca. Ecquae autem est altera illa molesta anus? LAB. Illa aeque, et amplius etiam infesta. CON. Quae, Sodes, illa? LAB. Est illa simillima Siti. Anus anhela, Sicca, exsucca, et tosta et torrida; tum iecur urit, Pultat pulmones, linguam asperat, cruciat palatum, Collum angustat, artat animam. CON. Hui pestilens Monstrum! Et tu ne isti quidem medicinam facis? LAB. Au', cessa hoc inculcare. Quaero, et omnibus Negotium Oenopolis et cauponibus, quotidie Multum facesso. Sublevant aliquid illi, Conisce. Sed pauxillulum. Quid facias? Inveteratum iam Oppido est malum. CON. Ego memini, Labrusca, Hic in vicinia, esse fontem, quem mire praedicant Omnes arcendo huic morbo idoneum, o salubrem In primis. LAB. Illum tu salientem ais? CON. Illum Aio. LAB. Qui hic propter angiportum tam absurde Strepit? CON. Ad unguem, Labrusca. LAB. Cui Illum? Apage sis inficetum: Nihil illo insulsius. Atque inconcinnius pote. Enicaret. Fugio, Quacumque possum, et arceo. o ventrem meum! CON. Tum ego nihil reliquum habeo consilii. Quo iuvem. LAB. Ita, miserum me destituunt amici Omnes. Et est tamen. CON. Quid iam est? Etiamne Alia Harpyia obturbat? LAB. Imo alia, aliis illis, Paene omnibus, taetrior, atque inexorabilior: Informis, spurca, acerba, et torva, et lacera, et Mucida, et rancida, simillima Paupertati. Haec Omnes exenterat sinus; evacuat arcas, spoliat Marsupia; nihil in spe relinquit, in re nihil. Vide sis, Quibuscum larvis mihi negotium sumpserim, Conisce. CON. Pertinacibus, quod video, et saevis. At ego, Labrusca, iam opem in tempore, magnam Maximam affero. LAB. Cui homini? CON. Tibi enim. LAB. O salus salve! mea o vita, fortuna, laetitia, O omnia mea! CON. Himilco iubet invitari. LAB. Quem denuo? CON. Tuum herum, Labrusca. LAB. Herum meum? Quem illum herum? CON. Ventrem hunc tuum. LAB. Ita est profecto! Ha, ha. ha. Ita est: memini. Hem! quam facile Obliviscimur, nisi identidem moneamur? Huius ego Mancupio sum totus, et longam illi iam servio Servitutem. CON. Sed exspecta dum modo: LAB. Imo Obest mora omnis: curre iam Conisce, propera, Vola. CON. Non licet hodie dum, Labrusca. Eo prodii, ut admonerem, quo invitatus crastinum Diem exspectares, LAB. Eho crastinum! Atqui Himilco iusserat hodie. CON. Atqui Himilco Aliud nunc iubet: nam insperato evenit, Ut principem Rex hodie inviseret. Cras opportunius Tu vises. LAB. Imo opportune iam satis: dum Himilco sinat. CON. Hodie non sinet; dixi. Sed cras quam mane tu veneris, tam opportunissime Venies. Egomet tibi ad palatii fores praestolabor; Ego te intro traham. LAB. Trahi non possum; Ultro consequor. Vel nunc adeo, si vis, CON. Vellem. Si Himilco vellet. Indiget Princeps, qui delicias Faciat: nam insolito est tristior. LAB. Ego tristior Multo, et neminem tamen ullum invenio, qui Faciat delicias mihi. CON. Vale, in crastinum. LAB At ego in hodiernum esurio. Cives, opem! iam Redeunt larvae meae; velitandum est denuo mihi. SCENA VIII. ABENNUS REX, Cum comitatu. IOSAPHATUS FILIUS, Cum Ephebulis. HIMILCO. ARACHINUS. TEUDAS. ABEN. EXhilarasti, fili, sollicitum patrem. Nam ne Qua Corporis invaletudo premeret, ego Anxie timebam. IOS. Quod gratuler mihi, pater; Sospes integerque sum satis. AB. At oris haec tristitia, Animi certe aegritudinem arguit. IOS. Egon' adeo Tibi tristis? AB. Et insolenter quidem. IOS. Videor Familiae fortassis. Atqui ego, quod norim, bene me Habeo. AB. Nisi omnes observarent, ego me errare Crederem. IOS. Non recte observarunt, pater: Nam aut nihil, aut perparum est. AB. Et perparum Istud ipsum, quid sit, quaerimus, nate. IOS. Gravius si siet, ego ipse non dissimulem, Pater. AB. Ne levia quidem concelanda sunt, Animum si crucient. IOS. Quando igitur cogit Tuus erga me amor, exigitque pietas quam patri Debeo, dicam. Quamquam! AB. Quid, Quamquam? Eloquere. IOS. Quamquam tanti non Est, inquam, ut audias. AB. Erit imo tanti: effare. IOS. Maeroris mei causa est palatium hoc, pater. Sine cetera, ut taceam: totum dixi. AB. Palatium Tibi hunc maerorem? Ergo diruetur hodie Extemplo. IOS. Nequaquam hoc, pater: sed est In palatio aliquid molestum. AB. Exigetur illud, Quicquid est. IOS. Neque istud iam potest. AB. Poterit. Nutu uno indica. An aliquid deforme Offendit? An famulorum obsequium? Aliudve aut Studium defuit, aut infortunium occurrit? IOS. Nihil omnium est horum. AB. Quid ergo In palatio necesse tandem est esse, quod offendat? IOS. Carcer est. AB. Carcer in palatio? IOS. Est. Pater. AB. Vos carcerem hic aliquem, me inscio, Excitastis? ARACH. Nullum ego, quem sciam; TEUD. Neque ullum carcerem ego. Quid enim In hoc palatio carcer? AB. Atqui vos alii, aliquemne In hac Regia meministis carcerem esse? HIM. Nusquam Ego ullum. OMN. Aeque nos usquam esse ullum Scimus. IOS. Certe autem memini ego, esse hic carcerem: Eumque mihi memorant paratum. AB. Tibi carcerem, Nate? Quis tantum sibi affectat iuris, ut carcerem Minetur filio? IOS. Ignosce, pater: abs te ipso mihi Paratum esse aiunt. AB. A me autem? a me carcerem Filio? Deos Deasque deiero, nate, si in mentem fuit Ulla de carcere cogitatio. IOS. Quid igitur innocens Includor? AB. Itane? Includis tu hunc, Himilco? HIM. Testor caput hoc meum, Rex; siqua unquam Hoc aut feci, aut somniavi. AB. At ab alio scibas Factum, et tacebas? HIM. A quo alio scirem? Qui Sciam nunquam esse factum? IOS. An enim inclusus Mihi non debeo videri, qui iam quintum decimum Plus annum, hinc nusquam efferre pedem, aut Proferre caput sinor? Obstant erecta valla; circumstant Moenia; quibus etiam oculi prospectu arcentur. Obiacent aggeres, et stant ferrati postes, et seris Undique munita ostia rigent, ne capti elabamur. Additae excubiae, et pernox custodia: vix evolare, Si conetur, hinc cogitatio queat. Tam arcte Obsidemur. Quid ni ergo in carcere me credam esse? AB. Igitur palatium hoc ipsum tu carcerem vocas? IOS. Da veniam hanc, pater: aliud vocarem, si aliud Esset. AB. Quid enim palatio deest? IOS. Libertas: Quae simul aderit surget palatium; ruet carcer; Animi aegritudo cedet. Quid enim commerui de te, Pater, in vinculis his ut tam pertinaciter haberes? Muta carcerem, si tollere tristitiam voles. AB. Volam, Omnia tua causa; dum nequa damno sint tibi. IOS. Quod mihi damnum sit, pater, si insontem Filium e vicennali carcere, in libertatem asseri Aliquando sinas? AB. Ah nescis! obstant Dii Deaeque; Et caelum obnuntiat. IOS. Patere ergo, me in squalore Hoc contabescere, ARACH. Meliora caelites! Te salvo, Salvi nos omnes sumus. OMN. Omnes sumus. TEUD. Periculo tuo, Princeps, et Regnum, et omnes Periclitamur. OMN. Omnes. IOS. Serii utique vos Estis, qui patri carcerem meum suadetis. ABEN. Quid statuam mecum. ignoro. Hinc caelum Absterret; hinc movet filius. IOS. An caelum carcere Me damnet, nescio: pater quid faciat, scio. ABEN. Quid faciat? amat: et minus si amaret, Indulgeret plura. IOS. Non accuso, pater, amorem. Sed si ridere tamen ego sic amatus negem me posse, Quis mirabitur? ABEN. Ite aliquis, atque Coniectores, Quos consulam, arcessite. Haereo perplexus: dum Neque Deos volo, neque filium queo videre tristes. Interea, nate, abscede: causas enim, cur intercedant Libertati cupitae caelites, non est e re tua, ut tute Scias. IOS. Nesciam libens, dum voti potiar. ABEN. Potiere, confido; flecti usquam si caelum Potest. SCENA IX. ABENNUS REX. ARACHINUS. TEUDAS. Consiliarii. ASTULPHUS. HIBISCUS. LARGUS. Astrologi. ARACH. ADsunt, Rex magne, quos vocasti. ASTROL. OMN. Adsumus. AB. De caelo Servastis etiamne hodie?? ASTUL. Ego quidem; et Diligenter. HIB. Nos nihilo segnius, Rex. ABEN. Addixere auguria; an etiamnum obnuntiarunt? ASTUL. Adversa, Rex, et infesta omnia. Aves Undique ominosae, atque horridae obvolant. Astra ipsa, maestum aliquid, et lugubre portendunt: ABEN. Cui vero infesta haec omina? ARACH. Regi Censeo, et Regno, et nobis. ASTUL. Hic sane, si Nondum fuistis, esse mendaces vos opto. OMN. Regi omnia secunda. Regno omnia. Nobis Omnia. ABEN. Pertexe telam; et quomodo ad nos Spectet omen, indica. ASTUL. In filio Principe Perimus omnes, et Regnum, et Rex. et plebs; Nili provides. TEUD. Antiqua nenia; et cantatum Hoc saepe iam odarium. HIB. Antiqua nenia, Fateor: sed non proinde vana. ABEN. Quomodo Autem in filio perimus omnes, nisi caveo? ASTUL. Nam Christianus propediem, nisi provides, Erit. TEUD. Hoc, inquam, est, quod millies iam Dictum. LARG. Millies: sed semper vere. ABEN. Ego feram, Christianum esse filium? Qui ne Servulum quidem, neque incolam, neque accolam, Neque advenam, hic ullum tuli? ASTUL. Filium esse Feres, nisi in tempore sollerter caves. ABEN. Quibus Artibus cavebo? LARG. Quibus occepisti; custodia. ABEN. Ergone mihi filium genui, ut perpetuo Carcere damnarem? HIB. Aut carcere; aut! ABEN. Quid aut? Quid ominaris mihi? HIB. Quod Saepe dictum est, Rex; ne dici saepius iube. ABEN. Conficitur aegritudine filius, nisi manu Mittitur. ASTUL. Optio tua est; Regnum perdere, An filium, malis. ABEN. Ergone alterutrum? ARACH. Neutrum, Superi! OMN. Neutrum. ARACH. Quis certiores fecit vos huius, quod Tam audacter asseveratis? ASTUL. Quis? Astra; Quorum conscii nos sumus. Astra omnia indicant. ARACH. Tum vos ergo ocius hic edicite, si rerum Arcanarum praescios astra vos fecere, sequeturne Vestra consilia Rex, Principemque aeternum hic Occludet? an respuet, et prodeundi iam foras Copiam dabit? ASTUL. Nescimus. ARACH. Astra Examinate; scietis. HIB. Regi integrum erit, istud An illud malit. ARACH. Et Principi filio, si Prodeat, cur integrum non sit, illud an istud velle? Ego, Rex, nihil arbitror hos audiendos ultra, cum Filii maerore tanto: laxetur custodia, ut prodeambulet, Quo cuique fas est: ne (quod alioqui verear) In squalore contabescat. Dixi. ABEN. Tum tu vero, Quid fieri censes? TEUD. Haud dissentio. Atque Insuper tamen cavendum non esse segnius, ne qua Cum christianis in congressum aut colloquium incidat, Quam cum domi etiamdum clauderetur. Arbitri Ubique, et testes adsint. Caveri periculum sic omne Perinde potest. ABEN. Ut filio gratificer, Regnique Heredem servem; ite et custodias laxate; educite, Quaqua lubet filium. OMN. Sapienter omnia. Ita Superi Regem, ita Regi Principem; ita Principi Regnum servent. ABEN. Date operam tamen vos Prius, ne qua vel funeris, vel miseriae cuiusquam, vel Mendicitatis fabula prodeunti occurrat. OMN. Factum Existima. PARS II. SCENA I. ANGELUS Tutelaris. FIDES. SPES. CARITAS. ANG. Peramne fecistis aliquam hic intus? An luditur inceptus labor? FID. Eventa si responderint intiis, incepti Non pigebit. SPES. Omnia sunt in Proclivi: speremus. CHAR. Nullis obsessum pectus Cupidinibus reperi: nullos animi effrenes motus. Facilis ad hunc reditus est. FID. Iam ligneos Ioves, Et aureos Mercurii truncos, et argenteos Lucinae Stipites, sentio vanescere paullatim. Et quamquam Nondum caelestia agnoscit bona; iam tamen haec Stygia monstra despicere sensim occepit. ANG. Profectum est aliquid. Insistamus operi: et Quantum adnituntur inferi, animum adolescentuli Ut teneant; tantumdem obnitamur et nos, inferis Ut eripi praeda queat. CHAR. Magno adiumento Nostris partibus etiam illud erit; quod morum adhuc Quaedam innocentia adolescentulum, castusque pudor Circumstant. ANG. Adolescentiae, etiam nondum Christianae, decus ingens, Castitatem! Hane quidni Amemus nos caelites, in alumnulis nostris, nondum Etiam nostris? amat illam et DEUS; amat illam et DEI et Virginis filius. Cui sicut parere olim castitas Potuit Martyrem, ita gratia obstetrice pariet castitas Christianum! SPES. Castus habet hoc adolescens, Ut cerae mollis instat a manu caelesti fingi ad Virtutem quamque facillime possit. ANG. Et hic Meus fingetur. At vos tempori adeste, cum usus Erit, nunc tantisper secedite. Ego duas mihi video Res, quas accurem, hic esse agendas. Alternam, ut Barlaamum, hic in vicinia Asceten abditum, in Notitiam adducam clienti meo. Alteram, ut de via Amoliar, quae alumnulo possint incommodare. Et eheu! video, iam nunc gestire hyaenam, quae illi Inhiet. Veniet Labrusca quidam; veniet, qui inficetis Salibus, ad ludicra, et voluptaria adolescentulum Invitet: eique hanc cogitationum bonarum sementem Prius evellat, quam aut radicem altius agere, aut In spicam, segetemque maturescere queat. Heu me! Quantum boni impediunt hae hirudines? quae ut Liguriant alienam dapem, vernilibus iocis, dictisque Procantibus animum ad libidines irritant; noxii scurrae. Non patiar ad alumnulum meum accessitare hunc Parasitastrum. Tristior est ille quidem paullo; sed ut Exigat tristitiam illi hanc Labrusca, non expedit. Quare consilium est, venientem a foribus arcere. Quod faciam commode, ubi Conisci faciem induero, Eius, inquam, ipsius pueri, qui, ut veniret, heri Vocaverat. Et facile hoc est mihi. Simillimus, cum Volam, ero. Tantum pinnulas ego, quas ille in Petalo erectas gestat, non capiam mihi: nam odi has Pillei cristas, et abdico. Cetera autem omnia Coniscus ero: atque ad has ei fores obviam ibo. Nec pudet humanos vultus assimulare, ut homini, Alumnulo meo, gratam operam gratificer. Ah quid Huius me puderet Non paenituit DEUM. SCENA II. IOSAPHATUS. FIDES. SPES. EPHEBULI. IOS. IUvat aliquantum in hoc palatii cavaedio Inambulare. VOS, dum revocem, exite. EPHEB. Ut iubes. IOS. Superi! quam ego mirificam Hanc noctem duxi? Somnium mihi quasdam Hominum, quas ante nunquam videam, imagines Obiecit; eleganter et affabre pictas omnes. Radiabant in frontibus, impressae singulis cruces, Adamantum instar: quales in nullis cimeliis meis Ego ullos reperio. FID. Atqui in meis certe, si voles. IOS. Ardebam nosse, quod genus hominum ii essent, Quibus ea formae venustas, atque eae opes Suppeterent? Nescio quid illi, et quale nomen, Insolens mihi et novum, obtuse identidem Ingerebant. SPES. Nescis tu quidem etiamnum. Sed o si agnosceres? Et spero agnosces. IOS. Me vero Puditum est mei. Nam ad illos aestimatus, informe Cadaver apparebam, FID. Non apparebas; sed eras. IOS. At illi me tamen, quamquam deformem, Invitabant tamen; utque accederem, meque Adiungerem, indice digito comiter vocabant. SPES. Etiamnum invitant: quin adiungeris? IOS. Nempe erubui memet. FID. Erubescendus Tanto iam magis. IOS. Capiebam tamen impetum Quandoque, ut accederem. Sed mira me quaedam. Repente obvia, semper retraxerant. FID. Nempe tuis Tu viribus non poteras: posses alienis. IOS. Obstabat Aliquando pater, minaci vultu territans. SPES. Ad Caelum eunti filio, si pater obstet, non est pater. IOS. Aliquando blandiens tenebat, ne qua avellerer. FID. Blanditiis periculosius nocet sanguis, quam Minis. IOS. Aliquando et lacrimans rogabat, ut Referrem pedem. SPES. Quem lacrimae a caelo Abstinent, aeternum lacrimabitur. IOS. Tum autem Deos penates, et quotquot in Larario servo, videbar Alios intueri fractos, alios mutilos, alios mancos Truncosque cadere. FID. Brevi tu felicius illos ipse Dirues. IOS. Neque iam videbar ea Deorum clade Commoveri tamen, ut antea. FID. Ridenda clades Stipitum, quem hominem moveat? IOS, Fateor; haec Internoctu visus mihi sum videre. At inane somnium Fuit. SPES. Non fuit inane, adolescens: plenum Ostenti fuit. FID. Neque somnium, uti tu reris; Sed plus quam serium fuit. Nos istas tibi rerum Novarum imagines, obiecimus, ut Christi nomen, et Christiani nominis amorem, tibi pingeremus. IOS. Atque ecce! iam se nomen illud, quod exciderat, Ultro memoriae offert. Christiani erant. Utique illi, Qui extra palatium hoc incolunt. FID. Qui imo Caelum incolent. IOS. Nimium fatigor, somnio hoc Recognoscendo. Quamquam certe, nescio, quid me Delectet aspectus ille tam beatus, etiam in somnio. Habuere aliquid Cruces insigne. O quis gemmas, Et adamantas mihi demonstret pares? Ephebi mei, Ubi estis? OMN. Praesto omnes. IOS. Ambulatum est Satis. SCENA III. BARLAAMUS, Anachoreta, ANGELUS Tutelaris. BARL. IAm plus vicesimus est annus, cum nemorum Avia et rupium antra pernox aeque ac perdius Incolo: quid retrahor seram in lucem? At ubinam Reliquit meus repente me ductor? Paullo ante Conspicuus aderat. Nunc ubi remansit? O caelitum Quisquis es, et quoquo nomine vocaris; miserum Senem aut rursum in abditas reduce silvas; aut porro, Quid fieri velis, indica. Totus haereo. ANG. Aderam, Tametsi ignaro. BARL. Ita promiseras certe. Et absque te foret, pedem progressus unum E solitudine mea non essem. ANG. Ibi tuas Barlaame Res agebas; hic aliorum commodis inserviendum est. BARL. Dum ne profanis tamen; quibus omnibus scis, Quam ego dudum renuntiarim! ANG. Non nescio. Ea propter neque nunc revises. Ad caeleste studium Alios magister tu duces. BARL. Imo discipulum alii Me magistri. ANG. Parebis DEO: sic visum est. BARL. Iube omnia; recuso mihi. ANG. Iosaphatus, Impio Patre melior filius, Christo est auctorandus. BARL. Ego quomodo in Tyranni impii conspectum Impune veniam? Omnes toto Regno ascetae exsulant. ANG. Id mihi curae erit. Tu vestem hanc omnem, Et sordes illuviemque emuta: Mercatorem indue: Et quoad potes, senecta exuta, te erige. Dabitur Accessus ad indolem alumni mei, non iam valde Alienam a Christi nomine. Cetera ego te hic intus Omnia docebo. Sequere. BARL. Sequar, o bone Ductor: sequar, etsi ad exstimos terrarum fines mihi Sit eundum, consequar tamen. SCENA IV. LABRUSCA. ANGELUS, Habitu Conisci. LAB. DUdum est hodie, cum de media nocte Evigilans surgo; caelumque anxie Contemplatus, exploro, nondumne aurora appeteret. Video, monstrum immane ingens; Orionem; adhuc Medio se caelo metientem; et occidentem dextera, Laevaque orientem plagam, immenso complexu. Affectantem: circum autem circa, omnia adhuc Nigrescere, nec dum diei vestigium ullum apparere. Ego miserum me, exclamo; quamdiu porro mihi Ignave dormiendum? Iam laboratum strenue oportuit, Et manibus, et dentibus. Quantum otioso mihi Disperit aetatis? Ita redeo, quamquam invitus, ad Somnum. Post multo, rursum excitor: rursumque Accurro, et de fenestra caelum consulo. Rursum Omnia eadem video. Haeret pertinax in statione. seu Plaustrum illud est, sen ursa; nec digitum se segnis Ille Bootes movet. Ut illum tardigradum cunctatorem. Et qua vis testudine inertiorem Booten, omnes! Quicquid pigratur ille, et vel somno indulget, vel Veterno marcet, ego innocens luo. Ter ita quaterque Irritus iam cubitu surgo, iam cubitum redeo, Dum tandem aliquando Solem eminus, diemque Conspicor. Metuebam quippe, ne si plusculum Differret, mea denuo se monstra mihi ingererent. Properandum idcirco impensius erat. Igitur, simul ut Per diem licuit, procinctus exeo, atque istuc mihi Palatium ut propitium sit, Deos Deasque precor. Annuerunt omnes; ipse adeo summus Iuppiter, annuens Kraqos ap' a)qanatoio megan e)le/lucen o)lumpon. Cetera item signa addicunt ad unum omnia: Solus adhuc deest, Coniscus; qui sese mihi Praestolaturum hic ad fores spoponderat. Nusquam Adhuc paret. At, ego si moram paullulam hic porro Fecero, incidam in Lamias meas, sat scio. Nam novi Morbum cerebri mei. Simul enim paullo inanius Mihi istud cerebrum est, continuo, hui qualia Phantasmatum oboriuntur portenta! non exspecto; Ubi ubi est Coniscus, ego ianuam hanc instituo Caedere. ANG. Quid tibi hanc tactio est, homo? LAB. O mi Coniscule! o mi omnia! ubi tamdiu moratus? At ego iam dudum aderam. ANG. Cui rei? Quid Aderas? LAB. Nempe, quod convenerat heri. ANG. Convenerat? Quitum homine? LAB. Quicum Homine: tecum. ANG. Qua enim de re, mecum? LAB. Ut si nescias? ANG. Equidem nescio. LAB. Au', nescis? Heri, inquam, cum hic in publico Sumus congressi. ANG. Heri tu nunquam in publico. Mecum. Aberras homo. LAB. Cum tute me vocasti? ANG. Neque istud memini. LAB. Au', scelus! cum Me invitasti? ANG. Istud multo minus. LAB. Et quidem Ad principem tuum? ANG. Istud multo minime. LAB. Dirumpor ira. Non tu me, ut hodie venirem? ANG. Non ego te unquam. LAB. Non ab Himilcone, Missum te ideo dixti? ANG. Nihil tecum ego De Himilcone. Nihil mecum de te Himilco. LAB. Ego, quid puero hoc tam praefracte Mentienti faciam, nescio. ANG. Non mentior. Res est. LAB. Non contendam porro: intro mitte me, Puer. ANG. Quo? LAB. Quo iusseras heri venire. Ad principem. ANG. Neque te heri venire ego iussi; Neque tui princeps indiget. LAB. At ego principis Egeo, admitte. ANG. Potest, ut tu egeas. At illi non Vacat. LAB. Dic verbo, puer; decretum est tibi, Me admittere, nec ne? ANG. Decretum est excludere. LAB. Et serio quidem? ANG. Et serio. LAB. Tum Ego ni fecero te incudem cras puer, aeternum Mendax ero. ANG. Potes, ut lubet. Interim Decretum est hodie. Abscede. LAB. Quamquam ardeo Vindicta; tamen ne insaniam prorsus, abscedo. O perfidas mentes! Ego hunc puerum heri mecum Fuisse, memini tam probe, quam nomen meum. Et ille Tamen tam impudenter perstat negare? Dabit Himilconi poenas, dabit, cum ego nusquam hodie Comparebo. Et quid, inquam, hodie? Vel toto, si Possim, biduo, ne si vocet quidem, et obsecret, Adero. Imperabo fami meae, et, obstinatius esuriam; Homines ingrati donec supplicent mihi. SCENA V. ARACHINUS. PRAECO, cum TUBICINE. CAECUS. SENEX incurvus. PODAGRICUS. ARACH. FActa es iam adolescenti Principi prodeundi Copia. Iamque primum exiit. ut Pugnacium volucrum aucupio animum oblectaret; Perque silvas, errantibus feris, et fugaci leporum, et Callidae vulpium, et damularum timidae genti bellum Faceret. Placuere initia. Atque iam expuncta est Magnam partem tristitia, quae nuper animum Insederat. At mihi negotia demum ex his negotiis Creverunt: damnum enim praestare iubebor Regi, Siquid damni acceperit in publico princeps. Ac Cetera me quidem minus sollicitant; unum praeter Omnia angit: ne quem de via fortuito aut Christianum ille, aut deformatum aerumnis senem, Aut egestate et morbis confectum homuncionem Incidat. Ingruit ab his periculum omnibus. Nam ab Illis ne trahatur deceptus; ab istis ne contristetur, Cautio est. Mihi utrique sunt ablegandi, quaqua Incessurus est Princeps. Is quoniam huc e venatu Iam divertet; age Tubicen, populus face, ut Regis Edictum intelligat. Tum tu praeco, quod agis, item age. Ego me ad Regiam confero. PRAEC. Cane Tubicen, Cane iterum, cane tertium. Popule audite; quique Cominus estis, quique eminus, quique usquam estis Ulli, audite. Quacumque Princeps, Regis filius, et Regni Indici heres, per publicum, sive pedibus, Sive curru, sive equo, est incessurus; illac nemo Caecilius oberret; nemo luscus obambulet, nemo Decrepitus occurrat, nemo mendicabulum subsistat. Excedite e vicinia omnes. Quisquis secus fecerit. Ei aut carcer, aut exilium, aut multa erit. Ita Regis Imperia iubent. CAEC. Miserum me? quid ultra vexas Fortuna? AN parum fuit, oculis captum maerere, et Nullum nec solem nec diem quondam aspectare? Nisi etiam exilio demum multares? atque utinam, Qua fugerem infelix, nossem! Sed age nate, et patri Locum ostende, quo sese abdat. POD. Properate Scipiones mei. meoque poplites in parte sublevate. Nam debile genu labantes artus non sustinet. Properate, et abdita nemorum, aut secessus aegro Quaerite. Gravis est meus orbi conspectus. Ferte qua Memini ego obvius occurram; qua nemo mihi. SEN. Gemina premit senium calamitas. Pater expulit Domo iam tanto natu filium. Et quantulum tamen Meum fuit delictum? Maiusculam avo meo bucceam Ingesseram, cum mansum darem; quam ille, cum Aegrius glutiret; veritus pater, ne praefocatus, Animam exhalaret senex; mihi iuniori iratus, interdixit Aedibus. Nunc alterum me infortunium mactat. Iubeor ex hac vicinia discedere, ne quos occursu Terream meo! o saecula! o temporum mores! Quondam habitus senio suus est honos. Nunc odio Est, et senex et senecta. Fugiam lubens proinde, et Tantisper hanc in suburbano silvulam petam. Ite Iuvenes, et senium abdicate. Quondam et vester Vobis vertex canescet; et quicquid iam alteri facitis, Feret. SCENA VI. IOSAPHATUS. HIMILCO. TEUDAS, cum comitatu. CAECUS. PODAGRICUS, SENEX. IOS. QUanto est amoenior libertas, quam carcer Palatii mei? Videor hodie mihi demum in Lucem editus: antehac nullus fui. QUOS amnium meatus, Et strepentium undarum susurros; et camporum Aequora, et virentium silvarum nemora conspexi? Piget in inerti otio tot annos exegisse. TEUD. Et quota Pars istaec est rerum pulcherrimarum? Videbis alia, his Ipsis etiam praestantiora. Haec primus tibi dies dedit Intuenda. Alia deinceps alii dabunt. IOS. Omniane Ubique tam erunt venusta? TEUD. Omnia: quaedam Etiam his venustiora. IOS. Qui igitur sunt homines ii, (Si tamen et homines) quos in silvulae huius egressu Vidimus? Non visi mihi sunt nimium elegantes. TEUD. Neque decuit illos hic tibi occurrere. IOS. Atqui tales tamen illi si sunt; certe nescio, Quam vos dicatis esse ubique omnia venusta. Terruit illorum aspectus, HIM. Nihil illi ad Regiam Fortunam. Aliud Princeps cogita. IOS. Quid aliud? HIM. Tuam felicitatem. IOS. Mea si esset. HIM. An enim tua non est? IOS. Amitti, quae tam Facile potest, meam non duco. HIM. Meliora Princeps: aeterna tibi est, eritque. Quis adimeret? IOS. Qui suam istis ademit. HIM. Alia istorum Conditio fuit. Homines sunt, nati in sordibus. IOS. Homines tamen certe? HIM. Non abnuo; Sed plebei. IOS. Quidni ergo homines mala Timere eadem possint? HIM. Alii nonnulli verum Non aeque omnes. Tuque omnium minime. IOS. Alii illi nonnulli, quinam et ubi sunt? Monstra. HIM. Nondum liquet, qui certo sint ii Miseri: liquebit demum, postquam esse coeperint. IOS. Itidem de me liquere poterit, postquam esse Coepero. HIM. Tu nunquam eris: dixi. Quaeso te, Omitte haec tam funesta. IOS. Omitterem, si me Illa omitterent. Nunc, donec intelligam mihine Certa sit illorum immunitas, non quiesco. HIM. Certa est. quid haeres? IOS. Ita tu quidem: Sed res aliud mihi: quae ut exploretur certius, Ite aliqui, et pompam hominum infelicium, quos vidi Primulum, de via reducite. HIM. Malam in rem illos; Quid est necesse? IOS. Mihi est. Noscendi ut copia Fiat. Ite. HIM. Malis hodie auspiciis coepta res agi. Vellem omnes hos potius in furcam actos, quam! IOS. Quid istud est? Quid ais? HIM. Nihil adeo. Sed Circumspiciebam, nondumne adessent. Quamquam Ecce! In fabula. IOS. Miserum! quale istuc est Oculorum monstrum? Horror est. Eminus consiste. Ne tu huc prope. CAEC. Iterumne fio ludus? Nondum satiaris fortuna aerumnis meis? Quid restat Demum; aut quo infelix retrahor? BARL. Exesse te Hinc e via oportuit. CAEC. Cur igitur educitis? Secedere e turba, et fugere publicum, Rex edicto Iussit, ut nequa Principi filio, ominosus occurrerem. IOS. Itane? Ut nequa mihi occurreret? HIM Quid Ergo occurris? CAEC. Vos imo occurritis mihi. IOS. Nihil est, quod metuas. Abibis liber. CAEC. Ah quomodo liber, quem caecitas tam arcte Alligat? IOS. Hem prominentes foede oculos! non Oculos! Quis infortunio hoc te infelix mactavit? Effare. CAEC. Nempe insperatum atque repentinum Fuit. Dies paene una me ex beato miserum reddidit. IOS. Ain' ex beato? an cum his, tam deformibus, Oculis ab utero statim non prodieras? CAEC. Minime Gentium: o bone, ignosce, quisquis es. Nam Decennium est, cum captus demum oculis, desii Videre. IOS. Qua causa? CAEC. Ridicula prope. In ioco et ludo, pulvisculi de sabulo cum incidissent; Rubere primum oculorum orbes; mox intumescere Coeperunt, dein' manare, ac fluere: postremo Aeternam in noctem coire. Sed absolve. Iubeor De via secedere, ne Principi fiam obvius. Properandum est, ne quid gravius luam. IOS. Infelix: et nunc mea, quod video, causa Infelicior. Video quid egerit paternus amor! Nempe, ut haec ego tot infortunia generis humani, Ne viderem, celata me voluit. Frustra, si evenire Mihi, etiam non visa, possunt. Quid autem incurvus Istic? Quid est hominis? Portentum! Quae barbae Illuvies? quae capillitii sunt sordes? SEN. Remetienda Est via, quum aegre confeceram senex. Quid agendum Est dicite. Nam trahere hic longiusculam moram, est Nefas. IOS. Etiam te, miser, hinc discedere iussit Regium edictum? Quod crimen est tuum? SEN. Meum, quaeris? Nempe istud, quod vides: Senium. IOS. Quid senium peccavit? SEN. Ah Multum! bone adolescens. Nam ex robusto, debilem: Ex recto, incurvum; ex hilari, morosum; ex formoso Iuvene deformem fecit. Et eho, tu nihil peccasse Senium hoc arbitraris? Ego sentio, quantum peccarit; Et luo. IOS. Cur in tempore non obstitisti, prius. Quam invalesceret malum? SEN. Qui obstitissem? Vivendo consenui. IOS. Cavisses ergo ne senesceres; Magisque meum in modum, adolescens semper Mansisses. Ego, si haec senectae sunt incommoda, Senium non admittam; adolescens vivere. et Iuventam agere perpetuo volam. SEN. Dum possis. IOS. Non possim ego? Quam facile est mihi Barbitium istiusmodi canum, et caesariem spurcam, Ne increscat, prohibere? Tondebo prius, quam sic Obsolescat. SEN. Potes experiri. Nos tam sollertes Nondum sumus. IOS. Tum vero hic proin corporis Incessus, et curvitas, mera mihi videtur consuetudo. Erigeres utique tute, rectaque incederes: emendaretur Totum senium. Viden', ut mihi facilius multo est, Rectum, quam curvum incedere? SEN. Ante annos Quadraginta, et mihi facilius erat. Nunc alii anni Mores me alios docuere. Et habe animum bonum, Adolescens: aetas mutabit etiam circa te, et in te Multa. IOS. Quid porro tu, post senectam hanc aetatem, Tam illepidam, quid habes exspectare? SEN. Quod Ceteri mortales omnes, Mortem. IOS. Mortales Inquis? Ecqui sunt ii mortales? SEN. Homines Utique omnes: quis enim omnium unus, mortalis Non fuit? IOS. Ego aeque etiam mortalis tibi videor? Videor tibi moriturus? SEN. Rides, video, meas Aerumnas. Quippini enim tu aeque, ac quivis alius. Morerere? HIM. Ego hos seneciones malis avibus A Styge arbitror adductos. Ita evertunt omnes illi Spes nostras. Abscede tu silicernium tandem. Satis Est fastidiorum. SEN. Ego vero recesseram. cur Revocastis? IOS. Vos autem quid me haec omnia Celastis? HIM. Quae omnia? IOS. Hunc senectae Tam deformem cultum, et mortis commune Periculum? TEUD. Nondum erat opportunum, Ut scires. Tristia sunt. Tu laeta cogita. IOS. Itane ergo? Scilicet securior moriar, si nesciam Me mori? HIM. Securior imo vives. Nam rerum Harum taedia quid. obsecro te, iuvant? Parens alia nunc iubet. Iubet vitam genialem Agere; iubet voluptatibus litare. IOS. Iubet ista Quidem ille: sed iubetne etiam senium a corpore Exesse? Iubet etiam mortem a me manus abstinere? TEUD. Ista, fateor, iubere pater non potest. IOS. Omittat igitur iubere gaudia. TEUD. Iubet Haec, dum adolescentia est. IOS. Satis istaec; intelligo. Quid agatis. Comitamini vos hac in Regiam. O irrita coepta! Evasisse me credidi in libertatem Ex carcere Nunc ampliorem carcerem inveni. Etiam Orbis iste, quam late tenditur, carcer est; si omnes Hic morti destinamur. SCENA VII. HIMILCO. CONISCUS. LABRUSCA. HIM. PUere tu, heus Conisce! exspecta sis paullum. Prodi foras, puer. Non exaudis? CON. Ego Vero audibam; tametsi remissius clamasses. Quid Denuo turbavit? Ego fortassis in venatu non cavi ne Caecilii isti et Charontici senes obviam essent? exspecto Quid luam. Nam utique hoc erit. Exedendum est Mihi, quicquid fastidii collectum est. HIM. Parcius Haec; moneo. Aut? CON. Quid, aut? Tamen ita est. HIM. Age, quod agis puer; et tandem ausculta. Non ego te iusseram superiori biduo, Labruscam Arcessere? CON. Enimvero iusseras, Naviter feci. HIM. Non et ille diem in alterum, Ut mihi tu dixti, condixerat? CON. Condixerat. HIM. At ille nusquam, nec altero iam die, nec tertio Comparet. CON. Etiam istuc scio: sed causam Cur ita sit, nescio. HIM. Ego. quicquid causae fuit. Adesse Labruscam hodie, ut quando quam maxime, Velim. Nam eget ultimis herus remediis. Hausit Unico in egressu plus hodie maeroris, quam si Carcere annuo clauderetur. Quare si operam fecit Labrusca ullam. hanc hodie optimam faceret: ne. Si diu invalescat malum, sanari post, ut tardius, Ita et aegrius possit. Quare ut confestim adsit, abi Et cura. Nihil excuset ille, ne morbum quidem. CON. Omnia experiar: et vel vim afferam; quam Tamen, (si hominem novi) afferri sibi non sinet; Ultro aderit. HIM. Ego interim, quid intus fiat, Negotium dabo. Tum simul, ut licebit, hic ero. CON. Ecce opportune, lupum in fabula! Sciebam, haud longissime quaerendum esse. O hominum, quotquot sunt, Labrusca, venustissime! Quam tu ex sententia nostra venisti? Triduum iam Totum hic exspectaris. Quid iam istuc? Quid cum Hoc tibi supercilio, Labrusca? Quid tam torvum? LAB. Omitte. CON. Ibam denuo ut vocarem. LAB. Absiste; moneo. CON. Et dudum oportuit Intus esse. Properandum est. LAB. Apage te hinc, Inquam. CON. Cessa istam tu personam agere, Labrusca: notior es, quam ut nobis hodie imponas. Age, et mecum ingredere. LAB. Nisi te facessis hinc. Puer: iam pugni pruriunt. CON. Eho pugni? Antehac prurire dentes tibi memineram. LAB. Atqui Iam prurire etiam pugnos mihi scies; trifurcifer. CON. Oh, oh. Inepte, quid agis? LAB. Incudem Tundo. CON. Oh oh. LAB. Dixi: non patiar, Impune tibi sic abeat, scelus. CON. Ego stolidum Hunc delicias facere rebar. sed scapulae iam meae Non rentur. HIM. Redeo: et eccum ipsum nondum Hunc introduxi? Quem spectas porro alium, puer? CON. Nisi mox effugero, alterum utique impetum Exspecto, quem plagosus istic in me faciat. Nam Paene humeros mihi ambos comminuit. HIM. Intempestive hic foris ludis Labrusca; alius Te apud principem locus exspectat. CON. Non sane Lusit hic insulsus: Serium fuisse scapulae istae, Magno cum suo malo didicerunt. LAB. Ita nempe Oportuit. HIM. Quae causa, aut iniuria fuit? CON. Ita dispeream male. si ullam equidem memini. LAB. Nullam, tu puer, meministi? CON. Aio Enimvero, nullam. LAB. Tum tu igitur ut aliquid Memineris, et istuc accipe. CON. Oh, oh! LAB. et istuc. CON. Oh, oh! LAB. Et istuc. CON. Oh, oh! LAB. Et istuc, et istuc. CON. Quid Tu, insane, vis? an mancipium me tuum ducis, Quis sic tundas? LAB. Utinam esses? hodie ante Noctem tuber fieres. CON. Iam equidem sum satis. HIM. Indutias impero, Labrusca. Tandem ingredere. LAB. Ingredere. Quo enim ingrediar? Unde me dudum Tute exclusisti? HIM. Ego te nunquam. Imo venire, Semper adesse, subire iusseram. LAB. Perquam; Ut videlicet vester est mos; cum hominem mei Ordinis ludibrium facitis. HIM. Quando enim Exclusi? Eloquere. LAB. Quando? Ut si nihil tu Horum unquam? Satis calleo has artes vestras. HIM. Hic tu aut somnias, Labrusca; aut, quod Propius credam, deliras. LAB. Non enim tu Coniscum Hunc, flagrionem puerum, in foribus locasti, ut me Aditu per ludibrium arceret? HIM. Ego te, Conisce? CON. Me vero nusquam LAB. Os mendaciloquum! Non tu ipse, in hoc vestigio, ita mi dixeras? CON: In quo vestigio? LAB. In hoc; in hoc ipso, Trifurcifer; in hoc. HIM. Fuistin' hic tu, puer atque Istud dixti? CON. Insanit iste: Nunquam illum Hoc triduo vidi: Iovem lapidem iuro. LAB. Abegit Imo, cum iniuria, ut si nosset me prius nunquam. Et Neque Principem iam mei, neque te cupidum, dixit: Itidem ego Iovem iuro. CON. Au periurum hominem! Tu vero hunc ne hodie intromitte, suadeo. Nam Principem invadet insanus sanissime: in periculo est Praesenti. LAB. Ego insaniam adhuc hodie in tergore Tuo, mastigia. HIM. Compendium esto iam: Ego iustitium edico. Tu mecum ingredere. LAB. Prius, si supplicet hic mihi. CON. Ego tibi? Ego ut supplicem? HIM. Supplica autem tu: Quando aliter exorari Iupiter hic nequit. CON. Quando Ita tu iubes, supplicabo: quamquam dare supplicium Mallem. LAB. Et de genibus quidem. CON. Satin' si Sic? LAB. Nondum, flagrio; de utroque genu. CON. Certe autem sic voles. LAB. Flexa cervice, Paullillum. CON. Iam satis? LAB. Imo amplius. Iam probe. Tum tu igitur occipesse, et verbis mihi Conceptis supplica. CON. Ingredere. o Bacchi proles; Ingredere o Semeles nepos. Et sive Lyaei carchesio, Sive Triptolemi modio placari vis, utrumvis accipe. LAB Dii, quando olim placati audire se preces Monstrarunt; laevum tonare sunt soliti: Ego uti me Quoque placatum ostendam, simul hic dextrum Laevumque intonabo. CON. Oh, oh, oh. LAB. Ita Soleo, cum ad meas aras litatum est. Nunc ego Placatus, quod itidem Dii consuerunt, nihil aegritudinis Reliquum habeo. Serenus sum totus; nulla in Cerebri caelo est nebula. HIM. Age nunc, Labrusca, Quando caelum tuum omne detonuit, intro te confer Ad Principem, atque aulam omnem oppido turbatam, Huius tuae serenitaris vel unico radio impertire; Protinus cum Principe tecum omnia serenaveris. SCENA VIII. ANGELUS Tutelaris FIDES. SPES. CARITAS. ANG. ETiam me meas res necesse est agere, ne Quid hic intus turbatum exsistat. Quamquam Enim isti inceptabunt omnia, quibus animum Alumni mei, a seriis ad nugas suas traducant; Tamen actum acturos spero Iam radiculas in pectore Quasdam altiores egit timor, quam ut irrisor iste Sonitu cachinni unius sit evulsurus. Tamen, age, Tu Fides, et, quo munitiora sint omnia, sequere Hos intro: atque undique inceptis obsta. Christique Nomen, et quicquid aliud soles, identidem inculca; Mortisque metum, et quod a morte consequitur. Urge. FID. Id omne pridem est studium meum, Ut nihil intentatum relinquam, quo quemque ad Meas partes invitem. ANG. Tuque iterum, Spes Sancta, i, fungere officio naviter. Caelumque Ostende, et quicquid caelo conditur. SPES. Iniussa Facerem quodcumque iubes. Et ades tu etiam, O Caritas mea; quicquid ego ostendero, tu diligat. Face. CHAR. Non differo; et nota iam sunt Diverticula, per quae, ad Alumnulum penetremus. ANG. At ego iam nunc alias his copias ut succenturiem, Ibo. Barlaamus stat in procinctu, et mercatorem Anachoretes assimulat; hac arte viam inveniet ad Regiam. Satis hominem institui. Idem etiam illos, Ego caecos, aegrosque et senes, hac primulum Deduxi; ut, quamquam ignari futurorum, redeunti Occurrerent alumno; eaque suggererent, quae Blandiens familia stulte occultarat. Et res cessere Commode. DEUM ego, de reliquo, ut eventa Secundet, pergo exorare. PARS III. SCENA I. BARLAAMUS Habitu mercatoris, cum duobus pueris. DORYLA, etc. IANITOR. ATRIENSIS. TEUDAS. BARL. EGo memet, credo, si de speculo Viderem, non dubie mihi ridiculus Essem! Ita mire mirifice novus prodeo. Vestem exui, quam silvae dederant Tot annis mihi; atque hanc induxi. Heu, quam Gravem, atque odiosam seni, nisi, Christe, sic Iuberes! Iam postea quam iubes, nihil abnuo, Dum tibi studia mea approbem. Atque indidem est, Quod veterem illuviem barbae, atque inconcinnam Capilli struem posui, meliusque tonsus iam prodii: Scis ipse, quam id aegre? Sed caritas hanc Metamorphosin imperat: et excusabit me tibi Caritas. Demum est, ut quam personam sumpsi, Eam agere occipiam. Accede sis huc Doryla, et Regiae huius ianuam pulta. DORYL. Exite aliquis Foras; siqui hic intus estis. aut aperite. IAN. Satis Tu imperiosus es puer; qui tam altum his foribus Obstrepas. DOR. Pensilem si malleum hic vidissem, Clamassem parcius. IAN. Iam quid negotii est? Actutum. DOR. Hic herus est meus: is dicet. BARL. Ego Vero dicam. IAN. Sed compendio. nam delicata haec Ianua est. BARL. Non accusabis, post quam scieris. IAN. Nescio, dum sane: et eo, quid sit, exspecto. BARL. Accipe ergo paucis. Inaudii, Principem hic, Regis filium; incolere. IAN. Verum audisti. Quid Porro deinde? BARL. Illum aiunt, unionum et Adamantum insignium cum amatorem, tum Aestimatorem esse. IAN. Potest, ut is ille sit: at ego. Ne erres, horum plane nihil aestimo. Claves hae meae Mihi sunt, mei uniones, et adamantes. BARL. Atqui Ego, ne tu item erres, haec omnia scibam. Neque Veneram huc, ut tibi venum gemmas, sed ut principi Tuo, darem. Id unum te oro, prius ei indices, Quam temere ableges. ATR. Qui in his foribus Nugarum est? IAN. Iste, nescio quas, gemmas se Venditare hic ait, ATR. Gemmas? BARL. Gemmam Unicam. Sed Regnis omnibus licitandam. ATR. Ne Quid nimis, mi homo. BARL. Infra est, etiam istud: Et inficias non ibis, cum videris. ATR. Videam Ergo, ut credam. BARL. Principi dum prius ostendero; Tibi post licebit. Verum est mira quaedam impatientia Huius adamantis, praedico: Quamvis enim mirifice Aciem oculorum conservet, si animus sit purus: Tamen obtundit oculos, hebetatque et penitus Excaecat, si cuius animum infecerint labes, ac noxae. ATR. Gestiebam, fateor, hanc ego videre gemmam, Tanti licitandam. Sed, si ea vis illi est, quam tute Praedicas, non gestio, Serva alteri hanc mercem. BARL. Eo adsum, ut principi offeratur vestro. Quem audio, adhuc integrum vitae, scelerisque Purum vixisse. Is idoneus erit, qui gemmae Adspectu recreetur. ATR. Tuo periculo faciam Igitur, ut ad illum te introducam. BARL. Meo prorsus. ATR: Tu vide tamen, ne maiora iactasse videare. Quam queas ostendere. BARL. Id mihi erit curae. Censen' ita rudem me mercatorem, ut quid venditem, Ipsemet ignorem? ATR. Etiamsi censeam, nil absurdi Siet. Multi iam agyrtae circumforanei sunt Huiusmodi, ut paratragoedient, et ampullentur In rebus nihili. BARL. Ego horum simile affero Nihil. Res maior est verbis. ATR. Ita tu quidem. Sed age, sequere hac, intro: solus tamen. BARL. Vos igitur mei, tu Doryla, tuque Cone, Interim ad conductum abscedite. SCENA II. ARACHINUS. IANITOR. HIMILCO. ATRIENSIS. ARACH. QUid hominis est iste, quem modo huc Ingressum, eminus vidi? Ianitor, Adesdum. IAN. Confestim. Quid est? ARACH. Iube Sis huc repente Himilconem. IAN. Eo. ARACH. Nam Tametsi laxata est adolescenti custodia, ut prodire Iam in publicum queat: tamen hauddum aeque Omnibus permittendus est aditus. Eo novius est Mihi, quod peregrinum visus sum hominem videre. Quem, quid agat, necesse est intelligere; ut Regi Rem indicem. IAN. Adest Himilco. ARACH. Vidistin' Hominem hunc peregre adductum, Himilco? HIM. Eum tu ais, qui iam intus cum Principe, In colloquio est? ARACH. Ipsum. Quid est negotii Cum Principe? Cuiatis est homo? HIM. Peream Ego male, si novi. Nostin' tu Ianitor? IAN. Ego Minimo minus. ARACH. Quid igitur ignotum tu Intro admittis. IAN. Ego minime illum. ARACH. Quis Alius ergo? IAN. Atriensis. Venit ipsus, ecce! Ille noverit. ARACH. Quis istic est advena, Atriensis? ATR. Ut si ex Utopia venisset; ita nihil Cognitus est mihi. HIM. Et tamen intro huc Admisisti? ATR. Minime gentium ego. Prior Illum admisit Ianitor. IAN. Prior ego? Tamen Excluseram ego iam, nisi tu in locum restituisses. ATR. Falsum est istuc: sed admissum abs te, ceu Nosceres tu illum, ego porro ulterius deduxi. Ad te Attinebat, quaerere, quis esset? ARACH. Ineptiores His fungis custodes, non facile alios reperias. Uterque stultitiae suum minerval debetis: sed et Regi poenam, quam de capitibus vestris sumet, Siquid setius evenerit. ATR. Quid ego habeo Noxae? Gemmam se quandam admirabilem aiebat Principi deferre? Poteram ego aliud? Nempe Abigerem. HIM. Ad me illum duxisses. ATR. Scilicet, Si omnia meminissem statim. ARACH. Serum est, Video, ut hoc agamus. Alterum restat, ut fiat. Tu Himilco, quid inter se agant, quam cautissime Ut intelligas vide. HIM. Dabo operam. Et siquid Certe deprehendero, vae capitibus vestris. IAN. Ego bene sum conscius: viderit Atriensis. ATR. Imo tu videris. ARACH. Imo uterque videritis. Ego dum Himilco mihi renuntiet, rem clam Habebo. SCENA III. CONISCUS. IOSAPHATUS. BARLAAMUS. CON. IUssit herus huc provisere, nemone in hoc Cavaedio alienus ambularet. Nemo paret; Solitudo est. Nuntiabo. Credam illum a mercatore Clam arcani aliquid condiscere. Ecce autem ipsum! Omnia tuta comperi, Princeps. Vacuus est locus. IOS. Gaudeo. Tum igitur non est, cur hic porro Exspectes. abi sis intro. BARL. Neque est tamen In vicinia locus, unde arbiter captare nostra queat? IOS. Nemo suspicatut. Quis enim in hoc vestium apparatu Latere Barlaamum cogitet? aut a mercatore, mercem Huiusmodi venum proponi? O quantum boni docuisti Barlaame! et quam brevi compendio Deos mihi. Deasque, infames fabulas, et mera sive nominum, Sive Cacodaemonum portenta esse, demonstrasti? Iam equidem et ante vacillabam; coeperatque suspectus Esse meus mihi error: sed in hoc meo carcere, qui Planius quid traderet, neminem habebam. Tu primus Haec palatii obserata repagula rupisti, ut gemmulae Huius pretium inferres. Atque hoc nimirum anxius Pater cautum ibat! hoc metuerat? BARL. Ego, Quicquid aut laboris, aut periculi vidi. Iosaphate, In hoc congressu; posthabendum id omne saluti tuae Censui. IOS. Et quibus hoc praemiis tuum tibi Studium remunerabor? BARL. Tu nullis. IOS. Iniquum est, si nullis. BARL. Est imo recte Factum; nam caelum opulentiora reddet; quam Tu mihi, tametsi opulentus, posses. Quamquam ego Nondum omnia tradidi; restant adhuc quae doceam, Multa. IOS. Quae multa? Didici, non esse iam Deos, sed DEUM; didici Christum, et Christiani Ritus lavacrum esse. Ecquid adhuc restat? BARL. Quae dixi, adhuc multa. Sed erant illis hae Praediscenda. IOS. Aveo quam primum et cetera Cognosse. Sed illud inter omnia primum; quae, Forma sit Christi mei. in Crucem ab impiis sublati? Haeret in medullis illud nomen. Tu etiam oculis Aliquid eius indulge, si potes. BARL. Possum aliquid: Sed imaginem Christi solam. Nam Christus ipse, Caelo receptus, nondum conspicuus est nobis; Erit olim, cum aut ipse ad vos reviset, ut bonis Malisque ius dicat aut nos ad ipsum evehemur. Sed mos gerendus est tibi. Ecce Christi sigillum, A Cruce suspensum? IOS. O caelites boni! Quis Habitus distenti corporis? Quis in ore sedet maeror? Quae vulnerum dehiscunt plagae? En ut pedes clavis Trabalibus, manusque rigent? Sine, mi doctor, ah Sine, figam beatis osculum plagis; sine brachiis Complectar; sine apprimam pectori; et istene Christi mei Deique est vultus? BARL. Fuit iste, Cum moriens de cruce penderet: nunc ubi redivivus In caelum evasit, vultus illi longe alius est; iuvat Caelestes in illum animos nunc inhiare; et hoc caeli Solisque iubar eius splendore exstingui se sentit. IOS. Quaeso te, autem; ecquae fuit adeo causa. Cur agi in crucem se DEUS hic meus pateretur? BARL. Recte istud ordineque interrogas: atque hoc Cum primis sciendum est tibi. IOS. Nam istud, Siquid aliud fuit unquam, mihi unice est insolens. BARL. Et magis insolens videbitur, cum causam Omnem audieris. IOS. Eo gestio nunc audire. BARL. Res ita se habet, ut compendio absolvam. Tu illi Iosaphate, inter ceteros, tu, inquam, ipse Caussam ansamque praebuisti, et Crucis huius, Et necis oppetendae. IOS. Miserum me! Quid ais? Egone illum in crucem sustuli? Ego DEUM meum Dominumque? Ego parricidales has manus eius Cruore imbui? Non memini factum, pater: et si Factum est certe, factum detestor, et lacrimis aeternis Eluam scelus. BARL. Non muto. Tu illum Iosaphate, sed non solus, in crucem agi iussisti: Nos, quotquot sumus omnes, contulimus symbolas. IOS. Etiam hoc tu obscure. BARL. Clarabo: intelliges. Nam perieras tu aeternum infeliciter, perennibus Rogis addicendus; iamque exspectabat mors, Carnifex non unus, omnibus momentis intentus; Nec usquam eras evasurus infortunium: et nec Regni te opes, nec patris potentia ereptum iissent. Decretum quippe DEO sic erat; tuque ita, vixdum Etiam natus, merueras. Hic enimvero misertus est Tui DEUS ipse; teque ut ab inferis ignibus Vindicaret, ipse vitam suam animamque in cruce Profudit: Eoque supplicio suo, et Stygium tibi Carcerem occlusit, et caelum, anteidhac Impenetrabile, pervium fecit. IOS. Redde meis igitur, Redde brachiis, Soterem meum. Parum feci, ah Nihildum feci. De genibus, sine, gratias habeam. Cur nondum istud ego scieram? Et ego. Christe, Tot tuis servatus meritis, potui te tot annis ignorare? Potuique heu! tantum amatus, infelix non amare? Potui tibi, per quem vivebam, ingratus vivere? Vae tempori meo, quo nondum amavi! vae ignorantiae Meae! BARL. Placet animus iste: nec aspernabitur DEUS, Iosaphate. Ideo enim ut expiaret has noxias Nostras, mortem ille oppetiit. IOS. At ego quid Reddam. pater? Quid redhibebo iam huic DEO Meo? BARL. Temet ipsum. Aliud ille flagitat nihil. Te da, et omnia solvisti. IOS. Dabo: Modum tu Aliquem praei: nam oppido sum rudis. BARL. Modus. Est, ut absque modo et mensura redames DEUM. IOS. Cupio, o DEUS meus. Atque utinam, quod Cupio, possim! BARI. Tum vero, necesse est, Ad nutum ut iussa facias. IOS. Omnia. BARL. Tum. Rursus, ut Christi in nomen, ritu nostro abluare. IOS. Propera. mi o auree doctor. Haec omnia gestio: Et si plura forent. BARL. O felicem hanc diem, et Auspicatam utique horam, qua contigit mihi seni Ad te invisere? Iam fecisse me operae meae pretium Duco, postquam in talem indolem incidi. O longum Persta, et adolesce. IOS. Ne dubita, pater; qui Animos mihi hos addidit, suppeditabit et vires. Tu tantum ne differ, manum imponere ultimam: Ita te ego per hunc, meum tuumque Christum (Christum o sero cognitum mihi!) obtestor, Ablue me Christiana lympha, ablue salutaribus undis, BARL. Parebo, fili: et quod tam ardenter postulas, Ultro eram daturus. Sed locum hunc, utique Omnibus pervium, rei idoneum haud censeo. Occultiora petamus. IOS. Ubicumque voles. BARL. Res clanculo tutius agetur. IOS. Nihil Pugno. Quamquam optem conscium terrarum Esse orbem. Quidni enim hoc optem? Exigit istud a me Numinis amor mei. Exigunt eius tot de me merita. BARL. Exigunt haec omnia; et omnibus his plura. Sed nondum ca sunt tempora, ut omnia provulgemus, Erit, cum expediet. SCENA IV. HIMILCO. ARACHINUS. TEUDAS. HIM. ESt profecto, est, o Superi! quod suspicabar. Sed ego quid agam? aut quod mihi Consilium capiam? Serum est, quicquid egero; Iam accepta est plaga; caveri, quod factum iam sit, Amplius nequit. Dum mihi tamen aliquod perfugium Foret! Nam istis ego custodiis inertibus. quicquid Fiat, merito futurum censeo, etiamsi excarnificentur: At ego, inscius rerum atque insons pereo. Arachine, periimus. ARACH. Quid ita Himilco? Et quo loco sunt res nostrae? HIM. Ut illum Hospitem advenam, cum sua merce! TEUD. Nempe Illum hic advenam ait, de quo tu mihi iam Arachine? ARACH. Hunc utique. Sed tu uti convenerat. Num aliquid rescisti? HIM. Plus adeo, quam Rationibus nostris expediat. TEUD. Nimirum damni Aliquid attulit ille? HIM. Et Principi, et Regno, Et nobis. Si ipsa iam salus adeo velit, servare me, Quin peream, non potest. TEUD. Tamen eloquere Quid sit? Commune periculum, consiliis Communibus est dispellendum. HIM. Ille advena, Quem pro mercatore, stipites hi nostri intro Admisere, Christianus est. ARACH. Christianus ille? Ad Regem e vestigio curro. TEUD. Exspecta sis Tantulum: ne temere rem incertam pro explorata Referamus. HIM. Explorata est plus nimio satis. Vidi in hoc palatii cavaedio insignia ostentantem, Quibus agnosci Christiani solent, Crucem, et Suspensum de cruce, nescio cuius, hominis sigillum. ARACH. Idque cui alteri ostentavit homo? HIM. Principi nostro. ARACH. Nec id aversatus Signum est Princeps? HIM. Ille aversatus? Osculo Etiam dignatus, de genibus adoravit. ARACH. Properanda res est Ego, Regem ut Conveniam, eo. TEUD. Interim ego, quid Astrologi Censeant faciendum, requiram. HIM. Capi veterator Adhuc potest, si naviter industrii estis. SCENA V. MAGIRUS, Coquus. LABRUSCA. OECONOMUS. MAG. MAlim ego Cerbero posthac cenam apparare, Quam istis! LAB. Holla, holla! omitte Canis. Quid agitis belluae! quo truditis? MAG. Foras Hiena; foras Abscede. LAB. Quo enim abscedam? MAG. In furcam, ad corvos, ad patibulum. LAB. At ego nescio ubi sit patibulum. Quaeso te, Praei tu mihi, et monstra. OECON. Pernicies aulae. Regnum quin pessum daret triduo haec pestis, si Copiam dares. Ita ligurit omnia. LAB. Eho, tu Paullulo istaec parcius, homo. Hodie enim vix Tantulum huic socieno meo impertii. memini. Cum saepe illi alterum tantum dedi: neque tum Tamen tu obstrepebas. MAG. Alia tum tempora Erant. OECON. Graviores hodie a nobis rationes Exiguntur, quam a quaestoribus olim provincialibus Exigebant Principes. LAB. Bona verba, mei vos. Quiqui estis, bona verba. MAG. Bona verba, tu scilicet Hic, sed intus, non bona tantum exigis verba, sed Bona etiam fercula. OECON. Et bona pocula. Vale iam satur, et abi. Ut vacillat ebrius? LAB. Ubi consisto? ubi iam estis pedes mei. Hui Quanto est alia facies hic rerum et locorum? Quondam Lemures Lamiaeque hic occursabant: Monstra simillima fami, et simillima siti: nunc Aliquid est hic simillimum saturitati. Ho, ho, Frustra estis: nihil ego iam terteor his talibus Portentis. Saepe saepius et olim obviam ierunt mihi, Usque adeo in familiaritatem: probe iam consuerunt Mecum: nullum inter nos est iurgium, quale est, Cum illae alterae rancidae, marcidae, luridae, aridae, Putidae mecum rixantur: hui quales facies, et qualibus Tabellis dignae? Ipse se Cerberus pingi tam deformi Imagine nollet. Pol ego quid iam hic intus in hac aula Agatur, nescio; turbatae sunt rationes. Vocabar ut Principi delicias facerem. Nugae! Nunquam ille me Venire in conspectum suum voluit. Monuit Himilco, Atque ursit, ut admitteret: nihil egit. Id ego Post, quam adverti; ne de nihilo venissem, feci Delicias huic meo cognato consanguineo: et coquinae Simul, atque cellae vinariae, ius dixi, aequissimus Praetor. Nunc tribunali meo foroque relicto, Domuitionem paro. Nihil sollicitus, quam operam Fecerim in Principis tristitia sublevanda: hic certe Operam fecisse me scio. SCENA VI. ANGELUS. SPES. FIDES. CARITAS. ANG. IAm denuo concordes ite, o caelestium Virtutum primae, subite liberae hanc aulam. FID. Omnia patent hic, parentque nobis, totae Imperamus: Christi insignia iam hic intus sunt erecta. SPES. Exacta sunt Deorum obscoena monstra: Quicquid ligneum fuit, diffractum est: quicquid Aureum argenteumque, iam est difflatum. Solus Imperat hic Christus. CHAR. Iam denique securius Licet libetque hic incolere: postquam hic Christus et Colitur, et amatur. ANG. Subite igitur postremum, Nunquam porro exiturae. Iuris est vestri palatium Omne. At ego molitionibus Arachini occurram. Regem adit ille, ut Barlaamo insidiae fiant: non sinam Adire, donec evaserit tutum in locum Barlaamus. Ibo proin' et coeptis omnibus pessulum obtrudam. SCENA VII. CONISCUS. IOSAPHATUS. BARLAAMUS. CON. HEre, in periculo est advena mercator, nisi Confestim effugerit. IOS. Qui compertum Est tibi? CON. Dicam. Tametsi non nescio, quam Ego sim ab Himilcone gratiam initurus, cum dixero. IOS Illumne igitur Dominum tu tuum, an me Vereris? CON. Scio. Atque ideo, neglecto ipsius Metu, tibi morem gero. IOS. Age igitur, et fare. CON. Quo tempore tu hic in cavaedio cum mercatore Agebas, ex insidiis, per rimulae hiatum, interea Himilco, quid tu ageres, servabat. IOS. Ita, ut etiam Audiret? CON. Non arbitror: certe autem ita, ut Quid ageretur, videret. IOS. Si verum tu fabularis, Proditi sumus. CON. Nihil ego unquam verius, Here. Atque inde coniurarunt in ipsum aliqui, quos Itidem ego audii. IOS. Iube igitur, properet ille: i, Mone, confestim ut adsit. Sed quomodo emittam; Si in foribus observent? Haereo perplexus. Nec mea Me salus sollicitum habet: de ipso potius servando, Crucior. Nam ille me vitae reddiderit, caelumque Primus tam amanter ostenderit; et ego hoc illi Praemium persolvi sinam, ut captus ideo proditusque, A patre iam enecetur? Non sinam. Certe occidi ut A patre possit, sine me non potest. Obiiciam ego Patri hoc latus meum; perque pectus istud in illum Mucro exibit. Aut si parcere filio volet pater, Necesse erit, ut Barlaamo parcat: absque illo non Licet, BARL. Timide anxieque me puer, cum Sarcinulis meis venire iubet praesentio, quid siet. IOS. Est, eheu, mi Barlaame, quod times. Proditi Sumus: ac nisi tu perfugium quaeris, captus a patre, Summa tua merita, morte lues. BARL. Ego mortem O fili, si metuissem, Christi, causa, oppetere; venire In Regiam ad te, supersedissem. Nunc nihil est, Quod animum cruciet; Effeci, quicquid Effectum cupii: Te Christianum, et Christi Insignibus ornatum video: Quid ultra exspectem? Haec mihi causa fuit, cur solitudine deserta, palatium Inviserem: iam rursum, ut nullus a patre immineret Metus, tamen ipsa me solitudo revocaret. Beneficium est patris, quod cogit facere, quae facturus Eram et sponte. Abscedo laetus. IOS. At ego non Aeque laetus dimitto. Eget aetas adhuc mea doctore. Ah, quem a te desertus habebo? Solus ego in ampla Familia Christum colo; quot adversariis assidue Oppugnabor? BARL. DEUS aderit, bonique caelites, Quibus defensus, homines aeque inferosque despicatui Habebis. Ea tu solum, omnibus studiis ut serves, Annitere, quae docui: et Christum ex animo nunquam, Nunquam e memoria amitte: Christi autem Matrem (O Matrem piam! o Virginem mitem et clementem!) Aeternis obsequiis demereri perge: Illa mediis in Fluctibus porriget manum: illa consilio iuvabit Implorata; illa in viam ex errorum labyrintho Reducet, illa patrocinio defendet; illa tibi (quid Multis persequar?) illa si colatur, atque ametur, Omnia erit. IOS. Absque hac, Barlaame, foret, Vitae pertaesum esset: abdicabo libens meam ego Matrem, ut haec me filium adoptet. CON. Da, veniam, Princeps; exigit meum erga te obsequium, ut invocatus Accurram, et quid ingruat periculi. moneam. IOS. Iterumne periculi aliquid? Nimirum illud, de Quo mihi tu iam prius? CON. Imo aliud novius. Posuit Himilco excubias in ianua palatii, quae egressu Adventorem tuum prohibeant. Obsidentur iam Limina; nusquam exitus patet. BARL. Ego ne tibi Tuisque facessam negotium, Iosaphate, palam in Vincula ibo; nullo opus est venatu, quo me Indagent. IOS. Per ego te, siquid usquam mereor, Oro, Barlaame; absiste coepto; teque tuis mihique Serva: pluribus opera opus est tua. BARL. Quomodo Servabo, cui nusquam evadendi superat via, ac ne Rima quidem. IOS. Imo enim. Est in hortensi Viridario posticum nemini observatum: illac emittam. Cape sis Conisce has sarcinas, et praei: ego cum isto Consequar. CON. Faxo naviter. IOS. Tum cave ne Cui suspectio fiat. CON. Intelligo. IOS. Tu vero, Per ego te denuo obtestor, aliquod mnemosynon Relinque mihi, priusquam abscedis. BARL. Quod ego Mnemosynon Regio adolescenti relinquam pauper? IOS. Nihil auri flagito, pater: vestem illam, saetis Atque pilis horridam, quam apud te vidi, illam Unicam peto. BARL. Quamquam aegre illam amitto, Tamen, quando sic iubes, tibi illam dedo. En Paupertinae supellectilis mercem! IOS. O gemmis Cariorem! Hanc ego corporis mei affrictu atteram. BARL. Nunc o supremum vale. IOS. Vale mi doctor, Vale: et bene filio precate, quem Christo Consecrasti. BARL. O servet ille! Atque aerumnis Regni feliciter defunctum, caelo inferat. lam abimus. SCENA VIII. ARACHINUS. IANITOR. ATRIENSIS. ARACH. CRedam omnes hodie Stygis inquilinos Mihi adversos esse. Ita nihil prope Succedit. Nam, ut quicquid in Regia tentabam, Modo, inane et irritum fuit. Regem cupiebam in Tempore conventum; nec ambigebam, quin facili Negotio possem, ut antehac semper: sed aliud super Aliud obturbabat. Iam illum in lectulo aiebant Meridiare: Exspecto, quamquam aegre. Post rursus Moneo; aiunt evigilasse iam quidem, sed adhuc vestiri Iterum insto, negotia sunt Regni, atque iterum Urgeo; intervenit Regina, et me praevertit. Ita nihil Ex sententia gestum: nisi quod postremo demum Admissus, rem de adventore ignoto, et Christiano Retuli: ac vereor, ne sero. Nam certe si qua interim Evasit veterator; ego me absolvo; sibi Rex damnum Imputet. Atque heus Ianitor! IAN. Adsum! ARACH. Tenetur advena adhuc mercator, an iam Erupit? IAN. St'. Nondum ille. Sed ei nos in foribus Iam praestolamur. ATR. Non ille pro eo quam temere Est illapsus, tam facile elabetur. Praedico. ARACH. Atque ego item praedico tibi, si feram E cavea emiseris, tu in caveam ibis. ATR. Tametsi Claves ego non custodio; mihi atrium est curae: Inde ne qua erumpat, caveo. Viderit iste, qui in Foribus curat, quem indidem vel emittat, vel Admittat. IAN. Ego satis, quid curem, attendo. Absque te fuisset, his custodiis aula non egeret: Nam abs te intro est ductus. ATR. Dudum audio Has criminationes tuas! sed nisi conticescis aliquando, Cave: audies et tu quidpiam! IAN. Nihil his ego Minis territor. Etiam hae claves tibi minantur; si Pruris. Aude aliquid, Thraso. SCENA IX. REX ABENNUS cum comitatu. ARACHINUS. TEUDAS, Cum Astrologis. ABEN. HUc evaserunt demum res meae, ut infelicior Sim pater, quam si improles liberis Carerem! o miseram sortem! etiam Regibus fortuna Ius dicit. Sed eo sum miserior ego aliis, quo minus Video, quid capiendum consilii sit mihi. Ulciscar Nempe? Sed quis ulciscendi modus? Quid si etiam Ulciscar? an damno proin' quod filius iam accepit, Medebor? Fluctuat hinc curis, hinc iracundia Praeceps animus. Vos quid expeditis? TEUD. Rex, Ita censeo. Rem eo loci progressam nondum esse, Quin restitui etiamnum in integrum possit. Veterator Ille, et Regni perduellis, est adhuc in aula: capi Continuo potest. ABEN. In aula adhuc? Protrahatur. Hac illum manu victimam dabo. Aut si hebes meum Est ferrum; vos certe una omnes, date operam, Ut mille vulneribus in frusta concisus, statim hic Oppetat. OMN. Oppetat statim. In medium huc Producatur extemplo. ARACH. Seri nimirum sumus, Quod unum veritus eram: evasit. AB. Iam evaserit? ARACH. Regiam ego omnem, scrutatus, murem, Credo, siquis latuisset, inveneram; hunc nusquam. ABEN. Qua ergo elapsus, quo abiit? ARACH. Ianitor, Sociique deierant, se oculis intentis ianuam servasse; Sed neminem, ne muscam quidem erupisse. TEUD. Saepe audii Christianos, Rex, magicam callere. Quid si praestigiis suis custodias delusit? aut arte Volucri pennas induit, tectisque et moenibus Transcensis in tutum evolavit? Ab. Heu! dirumpor Ira. Nihil in hoc aestu expedio. Ite aliqui, et Quaqua versum, omnibus viis locisque militem Expeditum immittite, qui deprehensum e fuga Retrahant. Tu, Teuda, hoc tibi negotium cape. Vide omnia ut probe accurentur hodie. TEUD. Curabitur. Eo. ARACH. Timueram nimirum Hoc solum: atque ideo tam contente, qui cito Admitterer, instabam: Sed obstabat ipsum, credo Infortunium mihi. Interim dum admittor, elabitur. Verum isti, quid ab astris consilii apportent, quaere. ASTUL. Astra nuntiant, evasisse: quoquo evaserit. Plus ego resciscere ex stellis meis hodie nihil queo. Viden' tu aliquid ultra in tuis Large. LARG. Ego Aliquid video, in meis; sed id tam obscure tamen, Ut adhuc, quid adeo sit, non videam. Viden' tu, Hibisce in tuis? HIB. Ego, si sudius paullo foret Caelum et serenius; aliquid viderem, spero; Nunc nebulae obstant quaedam, et est tamen aliquid Profecto, has intra nubes abditum; video. Sed itidem Ego, ac tu Large, quid illud omnino sit, non video. ARACH. Belli coniectores estis, aeque omnes. ASTUL. Caelum si nihil ostendat, aut aliquid ostendat Obscure, vin' tu ut clare videamus? Non potest. Ceterum Rex. quod astra mihi consilium negant, Mens ipsa suggerit; et consido, probari posse. ABEN. Age, prome. ASTUL. Barlaamum aiunt Vocari, hunc impostorem: novi olim vidique Hominem; et haerent in oculis lineamenta oris: Estque ei simillimus quidam Nachorius e nostris Popa, mystes, ut mentiri eius se fratrem possit, Si paullum aliquid simulet. Quare sic existimo rem Geri: ut si quidem ab istis vere Barlaamus in fuga Intercipi queat, cogatur, audiente Principe, Christum Eiurare; vanaque et liquido falsa, quae docuerit Omnia, dicere. Id si fecerit, facile reduci in viam Princeps potest. ARACH. Si fecerit! Sed censen' tu, Tam facile adigi ad defectionem Christianos Posse? HIB. Cruciatu, aut morte; vel mortis Ultimae metu possunt. ARACH. De mille Christianis Vix unus. Sed age tu, si Barlaamus ipse a nostris Deprehendi non queat, quid tum alterum ais restare? ASTUL. Nempe istud; ut illico Nachorius ex Composito capi se sinat, et Barlaamum mentitus, Palinodiam, quam iubebimus, cantet. ABEN. Non Displicet inventum: et spero confieri posse. Tamen An eventum habitura sit fallacia, caelum denuo Inspectate, quid nuntiet? LARG. Ego specillis egeo Rex: obtusa est acies, et oculi iam aliquamdiu Caligant. Vos acutum uterque videtis. Praeite. HIB. Ego autem hodiernam lucem video esse Inauspicatam coniectoribus: quare frustra sim, si coner. ASTUL. Mihi vero caelum indicat, rem ambiguam Fore, et vel bene, vel secus evenire posse. Nam Viden', ut caelum est utrinque secus mobile? hac, Illac, rotatur; atque hoc mihi ambigui indicium est. ABEN. Etsi vestrae me vaticinationes intricant magis, Quam expediunt, tamen ite, et, quem nostis, Nachorium instituite; qui Barlaamo non invento Succenturietur. Agite rem sollerter. Tu, Arachine, Familiam duce: meque in tempore, quid geratur, Ut sciam, face. ARACH. Nihil morabor. ABEN. Ego, quia filii mei conspectum non fero, Regiam peto. SCENA X. IOSAPHATUS. ANGELUS. CONISCUS. IOS. ANimum cruciat impense, quod audio. Eheu! Cur aliter Barlaamo non prospexi? Poteram Alicubi in aulae latebris hominem abstrusisse. Poteram Veste mutata emittere. Poteram! ah quid omnino Poteram? Interim nihil feci. Poteram tamen, inquam, Egomet cum ipso effugere: ut una cum ipso aut Captus ad patrem retraherer, aut cum ipso elapsus, Quiete in silvis degerem! Nunc serae sunt lacrimae Meae. Emisi solum, et intempestive. Tot illum canes Venatici iam quaerunt; quos viis pater omnibus Immisit. Ah, quam vereor, ut incolumis evadat! Et fortassis iam tenetur, neque dum rescisco? Quamquam, o Christe, tu, qui nihil non potes, Tu sospitem mihi conservabis, spero: et certe ut Serves rogo. CON. Ubinam est herus meus? Ecce? Solus. IOS. Quid nuntias, Conisce? CON. Nescio Quis increbrescat iam rumor, de advena illo: IOS. Quem de Pseudothyro deducti? CON. Illum Aiunt, iam e fuga retractum, in vinculis haberi. IOS. Certumne est tibi, an solum narras? CON. Alii Certum aiunt, et sese hominem, cum duceretur, Oculis suis iurant vidisse. Ego, quod audii, renarro. IOS. Miserum me! Praesensit hoc infortunium mens Inquieta. Sed quid eo dictitant futurum? CON. Plerique tristia. Nam aut vivum in stipite Putant arsurum: IOS. Illum? Et quidem innoxium! O Christe! CON. Aut lentis ignibus torrendum; aut Siquid aliud dictu sit horrificum. IOS. Quo crimine Autem, et quid commisit? CON. Plura nescio. Atque obsecro tamen, ne quid Himilco te audiat, Ex me rescisse. Periissem totus. IOS. Ne metue. Sed ego iam habeo miser quae metuam! CON. Quomodo enim tu, here! Nihil tu tibi a Quoquam. IOS. Mihi quidem: at alteri illi, insonti. Qui mea causa periturus est. Ego in discrimen Capitis illum conieci; ego, ah, ego sum nocens. Interim abi tu, Conisce. Et ut quidque illo fiet, Cum resciveris, continuo ad me refer. CON. Examussim, quicquid audiero. IOS. Ibo et ego, Precibusque Christum, et Christi Matrem Virginem Supplex, opem in rebus tam arctis flagitabo. ANG. Impetrasti, Iosaphate. IOS. Quae vox Et unde Allabitur? ANG. Mittit opem a caelo Christus. IOS. O quem te caelitum video mortalis? ANG. Tutela Sum tua; pernox et perdius adsisto, tuique curam, Christo iubente, gero. IOS. O solacium ingens! Mei suscipiunt curam caelites! at Barlaamo meo Quis additus est patronus? a patre captus est. ANG. Non est. Evasit ille in tutum, me ducente, Neque patris iam insidias timet. IOS. Recreasti Maestum. Nam fama nuntiarat iam captum. ANG. Eo veni, ut nuntiarem veriora. Commentum Est patris Barlaamus iste suppositicius; quem forma Vultuque similem, subornat, in tuam stragem. Atqui tu ne time: adero semper, et iuvabo; et, Quid fieri abs te debeat, suggeram. IOS. Quo te Subducis, tutela mea? O Christe, quanto me periculo Absolvis? Video iam quid moliantur hostes, et sentio: Sed et caelum sentio vigilare, et caelites mihi Suppetias ire; occurram audacter; et quid ille Suppositicius velit meus impostor, advertam. SCENA XI. ABENNUS REX. NACHORIUS. ARACHINUS. TEUDAS. Cum comit. Regio. IOSAPHATUS, cum suis. BARACHIAS. ABEN. QUando irritae fuerunt spes meae, reduci E fuga Barlaamum posse; altera placet Ire via. Tu Nachori, ut probe personam assimules, Vide. NACH. Siquid aut consilii in me erit, aut Obsequii, Rex, experiere, nusquam defuturum. ABEN. Eo te huc adduci in speciem iussi; ut si Filium in viam reduceres, teque propalam errasse Faterere, magnis ego te opibus et honoribus mactarem. NACH. Nihil horum ignoro: et agam proinde rem Ex sententia. AB. Vos filium advocate. Tu Praeco, Edictum recita. PRAEC. Cane tubicen. Iterum cane. Cane tertium. Quod Regi, Regnoque populoque Vortat bene. Qui rem vult Christianam, adversum Deos Deasque defendere; eique actione publica Patronus aut advocatus esse: ei prodire, agere, dicere Ius fasque esto. Fraudi ne esto. Ita Rex, ita Regia Fides iubet. IOS. Vocatus adsum, et gratulor hac Mihi fortuna, pater. AB. Gratularis capto tibi Barlaamo? IOS. Minime istud quidem. Nam liberum Esse opto precorque doctorem meum. Nihil ille Commeruit, uti caperetur. NACH. At certe captum Et in vinculis haberi, Iosaphate, me vides. Atque Ecce, iam valide cingor: urgentque hi metu, et Terrent. AB. Video quid moliaris impostor! nempe Metu facere te olim diceres, nec serio egisse; si haec Tibi arma, et vincula circumdarentur: non sic abibis. Demite catenas veteratori; sinite liberum de sua Religione dicere, quae volet: impune erit. Ita Deos Deasque testor, ita Regnum hoc meum, Regnique Sceptrum, et Regium caput iuro: nihil nociturum. Vos item mei omnes, impune hoc illi permissuros, Fidem publicam date. ARACH. Et TEUD. Damus: Et daturos iuramus. OMN. Iuramus. ARACH. Tum Ego deinde, quamquam a Christo sum semperque Fui alienissimus, iuro Deos Deasque, si Barlaamus Constanter in suis scitis perstiterit, daturum Christo Me nomen meum. TEUD. Id. ipsum ego. facturum Me iuro. Audite omnes, et nisi faxo, periurum dicite. ABEN. Audin' hos, Barlaame? ac ne qua dubites; Idem et ego me denique recipio facturum. Sed non Sum nescius, te magis libidine nova docendi, quam Veri amore, cum Christianis adhuc sensisse. Ex animi Sententia si iam loquare, aliud dices; scio. ARACH. Tum autem. lucelli et quaestus utique spes In illa secta tenuit. Hoc tu omne iam tibi, si voles, Et uberius quidem, Rex dabit. IOS. Liceat cum bona Venia pater, et mihi prius cum Barlaamo quaedam Pacisci. ABEN. Licebit, nate, quod voles. Eam Enim in rem, tibi ius summum vitae, necisque Confero. IOS. Accipio gratus, Et vero scis ipse Perite, pater, quam grave admittat in Regem Scelus, qui filium Regis aut corruptis moribus, aut Improbis falsisque Religionibus imbuerit? ABEN. Grave, quis abnuat? et eo res istaec me Sollicitum habet impendio. IOS. Gaudeo consensu. Nam ita profecto est. Nunc igitur ad te, Barlaame, Convertor. Siquid recte sancteque me docuisti, Cum ad Christianas leges institueres; habeo Habeboque quas par est, gratias. Quod siquid Vanum falsumque tradidisti, meque adolescentulum A patrio cultu, ad impios ritus atque ad fictitium Deum traduxisti: idque ego abs te quacumque causa Factum rescivero; tum tu vide, quas sceleris tui Poenas daturus sis mihi. Nam meis in oculis ego Te impostorem hic in hac horum corona, iubebo Flammis stridentibus, ac lentis ignibus veru torreri; Nec cessabo a cruciatu, donec satias sit. Ita palam Hic nunc edico: ratumque ac certum quod edixi, Volo. Age sis ergo, et hodieque, de lege Christiana Quid sentias doce. NACH. Ego, Iosaphate, si male De Christi legibus sentirem, te nunquam illis ego Formare, imbuereque sumpsissem mihi. IOS. Itaque Tu uti loqueris, sentis? NACH. Sentio. IOS. Ita te Sentire palam profiteris? NACH. Profiteor. IOS. Ita Iuratus etiam testaris? NACH. Testor. IOS. Tum Autem Deos Deasque omnes, quos hi colunt, meras Orci Lamias, et Cacodaemonas esse, perseveras? NACH. Ad unum omnes. IOS. Christum autem Vere DEUM, DEIque filium esse, adhuc affirmas? NACH. Quippini? Affirmo. IOS. Demum, aeterna Bonis praemia; malis supplicia aeternum esse decreta, Asseveras. NACH. Omnia, Iosaphate: Quid singula Rogas? Omnia confirmo: et morte ipsa, ac sanguine Meo consignabo. IOS. Placet animi haec constantia, Barlaame. Nam in quantas alioqui me tenebras tu Induxisses? Quare par est, ut et ego mihi constem, Et Magistri scita discipulus defendam. Christianum Vides, Pater, vosque alii mei, Christianum. Hoc ego Cum Barlaamo meo, nomen, quoad vixero, feram. HIM. Etiam mihi dabitis veniam, si quaedam E Barlaamo quaesiero. ABEN. Dabimus; et quaere Diligenter. HIM. Barlaame., cogita quo loco res sint Tuae; et verum aliquando dicere, audacter incipe. NACH. Dicam: interroga libere. HIM. Sentisne Deos Nostros, esse Cacodaemonas? NACH. Sunt enimvero, Et sentio. HIM. Christumque, abolitis omnibus aliis, Unum esse Numen? NACH. Unum est Numen. HIM. Et cetera omnia, quae modo temere affirmasti, Etiamnum affirmas? NACH. Nihil hic ego temere Memini affirmasse: sed quae affirmavi tamen, rursum Affirmo omnia. ABEN. Non, etsi velim, teneo me. Vos mecum hinc abite: atque hominem, malis Auspiciis reductum, in furcam facessere iubete. IOS. Atqui vos certe, quin Christiani iam ex pacto Fiatis, nihil puto causabimini. HIM. Et TEUD. Regem sequimur. ABEN. Aliud, nate, exspectaram Sed quando aliter accidit, huic impostori, est, quod Imputem: Te absolvo crimine: facis adolescens, Quod improbares senex. IOS. Pater, o facerent Mecum et senes! Quanto sapientius agerent ii? Certe autem quondam et tu pater, cum filio Senties: atque ut cito sentias, precor DEUM. ABEN. Quando sic decretum est tibi, Regna lege, Qua voles nate! o spes caducas hominum! o et Regum Instabiles opes! Hae ego Regnumque nitebamur Indole: eheu quam fragili fulcro! SCENA XII. NACHORIUS. CONISCUS. IOSAPHATUS. Ephebuli. NACH. QUidni ego, Iosaphate, me ipse modis Miserabilibus accusem? Quidni imo Condemnem? Qui cum Nachorius sim, tamen Malo dolo Barlaamum tibi assimularim? Ignosce culpis Meis. Et qui perditurus te accesseram, eum tu Clementior serva. IOS. Non fefellisti incautum. Ah sciebam ego Barlaamum meum longe alium Esse! Et quamquam eius ora oculosque tu referebas, Animo carebas, miser. NACH. Atqui nunc certe, Ut et animum assimulem Barlaami, adsum. Ignosce, Obsecro, nocenti; parce perdito: et ad Christum Duce. Quaqua duxeris ibo. Serius ago; quicquid Accesseram prius ut facerem ludos: iam certe serius Ago. Admitte. Per ego te Christum tuum; per Ego te, Barlaamum obtestor; ex Nachorio infelici, Barlaamum effice. IOS. Faciam libenter: et gratulor Hoc mihi eventu. Veneras tu insidiator ut me Deceptum ad Styga retraheres. Felicior ego, imo Tu Nachori, quem captum a Styge, ad caelum Licuit perducere. CON. Neque tu, Coniscum, Exclude sis here. Sentio Christi Numen, et ardeo. Etiam ego manes larvas exsecror; et Ioves tecum, et Iunones abdico: ad Christum duce, et mea obsequia, Siqua praestiti puer tibi, omnia superasti. Trahit Rapitque vis occulta non repugno: I, quocumque Ducis, sequor. IOS. O indolem mihi praeter ceteros Semper dilectam! Erigere in pedes Conisce, quid iaces? Et, sine, gratuler tibi hanc mentem, quam Christus Indidit. Quando autem, neque tu gemmas a me, Neque aurum flagitas, sed aliquid gemmis, aliquid Auro carius; laudo animum: et faxo potiare voti. Mecum subibis, mecumque effugies quo DEUS iubet. Abdico Regnum, et Regias opes; et ad Barlaamum Iturus Christo me sponte animi, consecro. Vos ergo Ephebuli mei, o aequales mei, salvete supremum mihi. Atque hoc a Iosaphato mnemosynon habete singuli; Tu torquem hunc; has tu armillas; tu vero anulos Istos; tum tu autem hoc capitis mei diadema: Tu Denique, sed enim, quid mihi ex omni meo restat? Tu. Fasciam hanc, inquam, cape. Et Regni mei haec spolia, Grati memoresque reservate. NEPOT. Non sinit, here, Nos intimus dolor fari. DROM. Ah relinqueres te Nobis, atque hoc omne spolium negasses: sat divites Essemus.