Ludi theatrales sacri Machine-readable text Bidermann, Jakob Wagner, J. XML version, markup prototype, April 2003 Angela Reinthalmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ bider4 biderludi2.html s001.html biderludi2.xml bider4/jpg html Ed. J. Wagner. Munich 1666

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 12 April 2004 Angela Reinthal (spell check), Ruediger Niehl (tagging) markup typed text - simplified structural tagging (no speaker tags) - no semantic tagging - Morpheus spell check 19 July 2004 Ruediger Niehl markup worked in corrections supplied by Clemens Mueller (in last play: Josaphat) STERTINIUS PROSCRIPTUS. PRO DRAMATE SCHOLASTICO DATUS LUCALIBUS IN GYMNASIO MONACENSI. ARGUMENTUM DRAMATIS.

IGnoscet benevolus Lector, si nobilibus argumentis, quae praemisimus, et quae cuivis Scenae sint suffectura ad plausum, nunc veluti leve quoddam e)pi/metron addamus STERTINIUM istum, omnium bonarum literarum iuratissimum hostem. STERTINIUM, inquam, quem quia. Bidermannus noster sub finem Annis Scholastici, cum pro more omnibus Gymnasiis nostris recepto, bene meritae Scholarum Iuventuti Praemia distribuerentur, protraxit quasi obtorto collo in Theatrum, non sine plausu fructuque eiusdem Iuventutis. Ut autem no veris hanc pestem, STERTINIUS iste torporis et Ignaviae germana soboles, iam pluribus annis perdite grassatus in florentissimam Iuventutem Gymnasii Monacensis, magna cum multorum Adolescentum strage, pernicieque bonarum literarum, tandem a Labore in Ius vocatus, causamque dicere ad Tribunal S. Hieronymi, Praesidis et Patroni perpetuis omnium Studiorum, coactus, acriter instante Adversario, cum non haberet admodum, quo se defenderet, causa cecidit, iudicio tanti viri condemnatus. Sententia in cum lata, ut solum verteret, eos Adolescentes, quos tenebat in vinculis, captivitate exsolveret. redderetque liberati, deinceps Labori mancipes futuros; insuper etiam Iuventutis, omni commercio abstineret, et ad millesimum ab Urbe lapidem perpetuum exsularet. Paruit tum ille quidem legitimo iudicio condemnatus, et cum omni suorum coetu in exilium est deportatus. Sed credunt permulti, et pervulgata fere omnium est opinio, dudum illum non hic tantum, sed et alibi, ubi simili proscriptione notatus est, postliminio ad veteres suos Tribules. rediisse. Unde speratur haud leve operae pretium laturus, quisquis nunc temporis, exemplo P. Bidermanni, causam instauraverit, et ubique locorum hunc reum in idem forum Hieronymianum retraxerit, atque istum perniciosissimum hostem bonarum Artium ad Caucasi saxa in ultima Scythia condemnari, et illic una cum Promotheo aeternis vinculis religari curaverit. Interea dum hoc fiat tu, bone Lector, boni consule hanc qualemcumque nostram operans, qua permittere noluimus, ut quidquam eorum posteritati periret, quae sciebamus, ab erudito P. Bidermanni calamo prodiisse. Tibi autem si non vacat haec pauca legere, non sit saltem lubido illecta condemnare; Erunt fortassis alii, quibus haec non omnino displiceant, etsi credam non defuturos plures, qui spernant. Inter Virgilii tamen Maronis opera, nec Culicem, nec Moretum, quantumvis humilia argumenta, spernenda putant Viri docti; et Passer Catulli inter plurimorum manus circumvolat; nec post divinam Aeneida, post Peleum et Thedita dedignantur Reges Literatorum haec legere; neque eos paenitet operae, tametsi in vilissimis collocatae, quia Principes Poetarum non poeni tuit illa scripsisse. Ceterum superest adhuc in isto quasi supremo limine Operis, quod te monitum velim, mi Lector; Nimirum a non-nemine e Mariophilis additam esse appendicem huic STERTINIO, quae non sit P. Bidermanni: est tamen eiusmodi, ut si viveret etiamnum P. Bidermannus, nisi me omnia fallant, eam ultro civitatis a se conditae iure donasset. vel ob solam argumenti nobilis praerogativam. Est Ode longiuscula, minutis versiculis complexa minimam partem laudum maximarum sacratissimae Deiparae Virginis. Longe ultra primam destinationem Auctoris crevit Carmen sub calamo, magis affluentia materiae et felicitate uberis argumenti, quam scribendi pruritus, aut sterilis alioqui venae redundantia; uti in metalli fodinis contingit, quando vena beatior in montibus Potosinis, locupletat insperatis divitiis attonitum fossorem, quantumvis cetera inertem, et operis fossorii facile saturum; haec tamen inopinata felicitas suaviter extendit laborem, sua lucra sub pigro ligone crescentia, admirantem. Et quis unquam Poetarum serio voluit laudare MARIAM, et tamen post paucos versiculos, et quasi in vestibulo adhuc operis, pervenit ad finem? Quis autem enavigavit Oceanum immensum spatio paucarum horarum? Vix triennium suffecit felicissimis Nautarum, Draconibus et Magellanis. MARIAM autem Oceanum esse omnium laudum et Gratiarum experti sunt omnes, quotquot in eo navigare coeperunt; qui semel ingressi hoc pelagus, ubique aequora, non facile alibi littus, nisi in eo portu invenerunt, in quem velis remisque omnes contendimus. Eccui autem aliquando fastidium fuit, inter rosas aut mella diutule versari? Certe nec in roseto spinae, nec inter mella quamvis acres aculei aut tela ferocia apicularum, quemquam ad periculum usque lancinarunt. Imo auferunt sensum omnem cuiuscumque molestiae, et hic et illic blandimenta negotii, quod exercet sic occupatos, et rerum mollissimas tractantem si quid etiam occurrit, quod pungat, ipse propemodum iam dolor delectat, compensatus voluptate blandissima hinc odoris, illinc saporis. Quid mirum, si idem contingat modulantibus laudes Magnae Matris, cuius conversatio cum taedium non habeat, durus non potest esse labor, qui illi honorandae impenditur a sincere amantibus, cum amoris attactu omnia dulcescant. Quod si nihilominus Poeta videatur excessisse metas brevitatis in laudandi Virgine, nunquam sat is laudata, cogitet benevolus Loctor, STERTINIUM istum, alioqui sat is brevem, aliquid spatii reliquisse laudandae DEIparae; nisi forte inconcinnum sit, ut accrescat Reginae caeli, quod Torpori atque Ignaviae fuerit detractum. Alioqui quis erit ex Mariophilis, qui non in culmine felicitatis ponat, si possit in laudibus DEI Matris non modo consenescere, sed et mori? Et hoc solum sufficere potest ad excusationem prolixitatis.

 DRAMATIS SCENA I. LABOR. LAB. ITane ille me? Ita ille meos? Ita miseris modis Familiam omnem, domum omnem. rem omnem perdere? Et quem ego ne inter servitia quidem tuleram, ei ego Servitium esse? Vel hodie ego nomen desinam Meum, vel belluam hanc ulciscar. Sed cui, Et quibus haec querar infelix? Tanquam meas Se quis ob iniurias rumpat? Querar tamen. Et hanc dolori faciam medicinam meo. Nam LABOR ego sum: non ille quidem, quem sordido Et plus plebeio amictu ferme pingere Solent pictores, aut poetae fingere. Apage te has sordes ruris et inficetias. Quippe ingenuus sum LABOR, et solum Musicas Ad artes factus. Horum ego iuvenum incenderem. Ut devincirem mihi, ut ad magna incenderem. Ut otio praeriperem, ego nunquam destiti Promittere praemia, gloriam, libros, opes. Quaeque alia solitus sum meis alumnulis Praestare quondam. Sed quid effeci modo! Iam dicor imposuisse; et adolescentiam Vestram meracis elusisse fabulis. STERTINIUS hostis interim vester, meus, Exsultat victor, me triumphat, et suos Fucorum inertium ostentat mihi greges: Viden', inquit, ut ille, et ille, et ille, qui nihil Operae probae fecerunt unquam, perpetes Qui ferias egerunt, qui solidos dies, Solidasque noctes stertere, qui numquam libris, Nunquam Musis operati, semper somniis Nutriri consuevere; ut, inquam, illi modo Nihilo sunt infeliciores ac tui: Quos pernox, perdius ad incudem exercuit Conatus? Nempe uti carere praemiis Tui hodie possent, toto illis anno fuit Laborandum; hoc pridem mei otiando habent. Haec taliaque convitia porro non fero: Eo questum. Michael Superi Princeps gregis, Huius Lycei Tutela est. - - - - - - SCENA II. STERTINIUS. OTIUM. AMELIUS. ENDYMION. AMUSUS, Cum sociis. STERT. ITe ociter, - - - - - - Properiter ite; OT. Ite, ite. Haud intelligo Quam linguam tu loquare. Sedere, accumbere, Iacere didici. Ire. properare, currere, Graecum est mihi, non intelligo. Testudo sum, Si nescis. STERT. Atqui id est necessum. OT. Atqui id mihi Non est necessum. ENDYM. Male Stertinio huic; meridie Vix etiamdum exacto, iam a somno me excitat: Ecquid enim tibi tam mane vis? STERT. Curanda res Naviter et sollerter quaedam. OT. Hui nobis? STERT. Tibi Tibi Otium! Atque Endymioni huic, atque Amelio huic. AMEL. Omitte curas, Stertini; apage hinc solertias, Ad nomen enecor: absiste, non fero. Si est quod de somno inertiaque consulas, Recte advocasti. Aliud familia haec tua nequit. STERT. Atqui alius iam debebit. END. Quid enim illud aliud? STERT. Laborare et sudare. END. Cui fini aut bono? STERT. Ut paribus illa quoque donetur praemiis. AMEL. Quis enim alius donatus hodie est praemiis STERT. Etiamne rogas? Nempe LABOR, nempe Alumnuli Laboris. END. Illi praemiis? STERT. Inaniis Nimirum, affaniis, offuciis. Libros Sperare iussi et gloriam; modo sentiunt Frustra sese esse. AMEL. Ergo quicquid nos otio Captamus, illi praestinant sudoribus? Huc adeste iuvenes Divites et pauperes, Advolate celeres, Et calcate codices. OTIUM. Lacerate carmina Iuventutis tormina, IND. Fugite examina Capitum gravamina. STERT. Calamos confringite, AMEL. Nihil prorsus pingite. OTIUM. Neque iam distinguite, END. Nugas meras fingite. OTIUM. Otio torpescite. Somniando crescite, Litteras facessite, Ferias capessite. END. Qui vivit in laboribus. Corrumpitur doloribus, AMEL. Abite ab his foribus, Quid vobis cum his moribus? AMUS. CUM SOC. Ubi tam bellum, (o bellum) poema pangitur? Quin imus socii; et propius hos Amphionas Audimus? Obsecro vos, melos hoc absolvite Quod occepistis: nam oppido id quidem placet STERT. Vos mane summo surgite, Dum genae adhuc turgidae, Totis diebus scribite, In noctem usque discite. 1. AMUS. Nolumus, absiste, nolumus; aliud cane. 2. NOn itidem haec, sicut primula vestratia placent. STERT. Quippe Labor haec suis alumnis accinit. AMUS. At vos quid vestris? STERT. Haec, et mille talia. Corpus somno sternite, Neque lucem cernite; Totas noctes stertite, Latus nunquam vertite. OTIUM. Quando est diluculum, Et velletis plusculum; Abdite corpusculum, Usque in crepusculum. AMUS. Haec, socii, amemus. Nunquam simile odarium Labor depangit. Sed amabo, quinam genus? Unde domo estis? Nam mihi praequam beatuli Paretis. STERT. Ego Stertinius, duco familiam hanc; Semper dormimus, feriamur, stertimus. AMUS. Quantum operae est autem vestrae pretium? OT. Quantulum est Vestro Labori. AM. Quomodo? OT. Numquid annuam Inter castra Laboris vos fecistis operam? AMUS. CUM Soc. Sane annuam. OT. Et quid accepistis praemii? AMUS. Nihil hactenus, licet ageremus omnia. END. Et nos nihil agendo, idem habemus praemium. AMUS. Valete Laboris castra, valete in posterum, Si tanta dabitur merces feriantibus, Quanta laborantibus daretur. OT. Etquid et Vos adolescentes itis in hanc sententiam? Nam praemia, quae hodie exspectatis, nulla sunt. AMUSI SOCII OMN. Imo imus, imus. STERT. Hac ergo mihi comitamini. SCENA III. MICHAEL. MICH. LOci Tutela, iuventaeque huius arbiter, Praeses, praestesque Michael, adsum: et mei Quid agant clientes, imo quid hactenus egerint, Reviso; ah quoties et non visus adfui? Quoties notavi vos, notatus nemini? Videbam alios, cum strenue, cum naviter Obtemperarent legibus, quas huic ego Lyceo pridem dixeram. Et o bona indoles Sic adolesce, inquiebam, ac spem quam modo facis, Ne incide; magna te manebunt praemia. Alios videbam paullo sequiora facere, His, qua licebat ingemiscere, aggemui, Miseratus illos, ut qui nescii suae Felicitatis, partem aetatis optimam Abuterentur, et o dicebam, ut quondam ii Frugi essent, atque ab hac animi socordia Recederent. Sed haec vota fuerunt mera, Re destituta, nec eventu felicia; Pergebant illi, illisque susque deque eram. Alios rursus videbam, qui etsi litteris Sese indulgebant maxime, nunquam tamen Cur indulgerent, aut qua fini discerent. Considerabant; et ego, o isti sanctius Studerent, inquiebam? Nec laboribus Tam seriis, tam vanam et fluxam quaererent. Mercedem. Nam in Scientia scientiam Si solam spectes, iam periit labor tuus, Periit conatus, perierunt horae et dies. Ita enim et veteres solebant illi, Tullii. Marones, Livii vestri, milleque alii, Qui modo laudantur ubi non sunt; ubi vero sunt, Cruciantur. Ah ne tu mea adolescentia Olim etiam cum illis. Sed quid cesso singulos Scholarum Genios singularum arcessere? SCENA IV. MICHAEL. TUTELA RHETORUM. POETARUM, SYNTACTICORUM ET RELIQUI SCHOLARUM GENII. MICH. ADeste caelitum phalanx, socia cohors; Huius qui Athenaei curatis indolem, Musisque praesidetis Monachiensibus. RHET. Adsumus, o magni magne princeps aetheris, Quid imperas. MICH. Alumnulis vestris eo Consultum. RHET. Id nobis gratulamur. Nec alius Quicquam adeo avemus. MICH. Annus hodie finiit, Quem Musico vestros in opere ducere Ephebos iussi. Observitastis sedulo, Quas quique res id temporis actitaverint? RHET. Omnes non tantum accurate aestimavimus, Ut oportuit: sed singulas res insuper In acta transmittere distincte studuimus. MICH. Ergo rationem inite, et plane calculos Subducite. Seorsim quot quisque desides, Quot et sollertes; quot malos, quot item bonos Numerarit! quos donandos deinde munere, Quos et aliquo multandos infortunio Censuerit. Neque enim impune erit iis, optimas Horas qui in otio duxere: luent mihi, Luent. RHET. Cum. Soc. Ah nondum. Iam fortasse corrigent Male coepta: differ interim has minacias. MICH. Probos tamen navosque nominarier Mihi volo. RHET. Istud facturi sponte iam sua Eramus quisque. MICH. Ergo accurate. RHET. Cum Soc. Uti iubes. SCENA V. MELETERIUS. VIGILIUS. LABOR. MELET. QUis mihi meum monstrassit herum? Haccine abierit, An illac? an neque hac, neque illac? Nam illum ego Tota urbe dudum quaerito, nec uspiam Est invenire. Heus vos, nemo est qui viderit Laborem? In compitis fui; at nusquam Labor. Omnes plateas exii; at nusquam Labor Per omnia fora deerravi; et nusquam Labor. Visi ad tabernas; verum neque inibi erat Labor. Scholas aditavi: at nusquam, et nusquam, et nusquam erat Labor, Otium si quaererem, passim otium Etiam in negotio invenirem. at eccere, Vigilium; et hic eundem quaesitum iverat. VIG. Eu(/rhka, eu(/rhk'; Hui quantis sudoribus Mihi stetit istaec inventio? MEL. Sodes, ubi Ergo invenisti? VIG. Dicam. In humili tugurio, Ubi extremae inopiae puer, male conditos Elucubrabat versus; membranae ingerens Ingenti carmen; quo, ut ferebat, iusculum Liquidum emptitaret. Haerebat lateri Labor Intereadum, et monebat ne desisteret; Nam Endymion accinebat illi altrinsecus, Frange miser calamos, meditataque praelia rumpe, Qui facis in parva sublimia carmina cella. MEL. O ludionem ignavum: ita omnes scilicet A recto avertet? Sed numquid sequitur Labor? VIG. Eccum tibi ipsum. LAB Proximum est, ut nuspiam Mihi locus superet. otium undique et undique Occursat, et infelix Stertinii manus. Meque loco pellit: et parum habet, illudere; Quin eiam ephebos mancupi pridem meos Ad sese illectat, ac letali ignaviae Torpore fascinat. O supremae curiae Aliger, huiusque princeps moderator gregis Haec Michael vides, et interim taces? SCENA VI. MICHAEL. LABOR. MELETERIUS. VIGILIUS. MICH. QUae te querelae, quae te lamenta occupant, Labor? LAB. Ah rogas? paullum erit, et Bacchanalia Vivent plerique. Endymionem iam adeo mihi Et Otium contendunt; imo praeferunt. Nihil differre clamitant, probum improbo, Pigrum laborioso, residem strenuo. MICH. Ecquae illis causa tam stultae est sententiae? LAB. Una illa, quod vident et fucos desides Et navas indoles, utrosque praemiis Hodie privari. tantique esse inertiam Quanti et solertiam. MICH. Habe animum bonum, Labor; Faxo hodie intelligant, quantum inter desides. Interque industrios intersit. VIG. Ego vigiles Et inconnivos in noctem plurimam oculos Exercitarim? Ego gallicantum cum meis Alumnis iam vigil exspectarim? Interdiu Atque internoctu omnem quietem excluserim? Nec aliud tamen effecerim, quam ut cum noctuis Hisce, et cum somniantibus contenderer? Hanc prohibe, o caeli princeps, contumeliam. MICH. Prohibebo, ne cruciare. MEL. Alioquin et meis Male consuleretur lucubrationibus: Nam quorsum ego curis me conficerem? Cui rei Meditari, commentari, libros volvere Iuxta ac revolvere tanto opere conniterer, Nisi ut ab ignavo Stertiniorum somnio Dignosci quandoque et discerni possiem? MICH. Quin iam iam eximius ut sis, effectum dabo. Tu, Labor; intende Stertinio litem, ac palam Accusa: Quaesitorem causae exstempulo Sufficiam, Hieronymum aulae istius nobilem Tutelam: hic ille vobis ius dicturus est. OMN. I felix, et tuos serva clientulos. SCENA VII. LABOR. VIGILIUS. MELETERIUS. STERTINIUS, Cum suis etc. LAB. ERgo evoca Meleteri illisce ex aedibus Stertinium, ut quam diem illi dixit Michael, Edicam, ne dum causa agenda est, dormiat, Qui mos est illi. MEL. Stertini foras, foras. LAB. Stertit etiamnum pecus: at tu clama altius. MEL. Prodire Stertinium Labor, et Meleterius Et Vigilius iubent ad sese foras. Foras. STERT. Quis inquietat, hancque suavitudinem Quis turbo turbat? Agite vos ab aedibus: Nihil hic negotii est. VIG. Imo est. STERT. Nihil est, inquio. VIGIL. Faciemus igitur esse. STERT. Cui? VIG. Tibi, tuis. STERT. Abeste; sinite me otiari hoc otium. LAB. Non sino. Iam in ius vocamus. Vadimonium Tibi est obeundum; ita quidem aulae huius imperant Patroni Tutelares. STERT. Quos mihi dictitas Patronos? LAB. Nullos equidem tibi: nam hostes tuos Liquido esse constat. Quis enim te non oderit? STERT. Quis imo te? Nam amicos ego sicubi meos Numerare voluero, nunquam hodie desinam, Tu si tuos, voles, nunquam hodie incipies. Viden' ut hac de corona omnes mihi annuant? Viden' illum, extremis inibi qui subselhis Diducto ore oscitat? Ille mavult in meis Vel esurire castris; quam in tuis gulam Propitiare. Ecquid verum dixi? Te, puto Te, te; qui retro spectas. An non stertere Diem ipsum mavis, quam horulam unam discere? Recte: annuis. O mi adolescens, non solus hanc Iniisti mecum gratiam: Legionibus Totis amicos numero. Et hic mihi neminem Tamen favere criminatur. Quin doce Iam et tu, si quos habes forte necessarios. LAB. Docebo, sed post paullulum. STERT. In praesentia Doce, inquam: monstra ex omni hoc numero, quem putes Amicum? Nempe pudet rogare. Tuam vicem Equidem rogabo. Tun' es, qui laborem amas? Tacet. An tu? Tacet. An tu? Tacet. Nun tu? Tacet. STERT. Cum sociie. Tacet amicitia, Muta sunt officia: Labor dum laudabitur, Nemo quicquam fabitur. Vis habere socium, Quaere tibi Otium. Nusquam cibus deficit, Ubi somnus reficit. MEL. Triumphate licet; nondum decretorio Perfuncti discrimine; nec plane iudicis Minas lusuri. Comparendum est illico: END. Nihil moramur; ibimus clientulis Stipati mille, milleque favitoribus. Aut iure vincemus. aut multitudine. SCENA VIII. S. HIERONYMUS. EGO ille Hieronymus sum, cuius iconem In ara hac dedicatam saepe cernitis Colitisque: Ego unus de huius adolescentiae Patronis. Ego seu funditatis hic preces, Adspicio, sive divinis adsistitis, Adsisto: et vobis Numen propitio. Omnibus E Superis unus litteras acerrime Et litteratos diligo. Ea vetus est mihi Consuetudo. Nam etiamdum in solitudine Cum degerem, et vastis ambirer rupibus, Tamen has ambire litteras non destiti. Imo olim, aetas priusquam in senium vergeret, Immodicis deperii illas cupiditatibus. Hinc illa nox, mihi quondam inter verbera Evigilata; ubi me sisti magno Iudici Oportuit; ubi me, quum forte dicerem Hominem esse Christianum, lacrimans audii Me appellitari Tullianum: scilicet Profanis in scriptoribus, convenerat Nihil profanum quaerere. Quare hoc nevelim Exemplo iuvenes in Musas accendere. Illum illum me sequantur, quem alternae preces Et litterae occupabant; quem modo scribere Sacra, modo lectitare, modo lacrimis Iuvabat indulgere: quem suspiria Inter, et inter gemitus videtis pectora Silice pulsare; illum, inquam, me adolescentuli Ingenui imitentur, si bene volunt musicam Operam Iocare. Nam siqui Eloquentiam, Quam discunt, vertant in loquentiam. Poesin in lasciviam; si qui stilum Ad inaniam aptent, ingenium ad superbiam, Odi, odi, inquam hoc profanum vulgus et arceo. Nec illi me sibi patronom optaverint, Nec illos ego mihi clientes dixerim. Nunc iam me Michael, causam cognoscere Inter Laborem, interque Stertinium iubet. Pareo lubens; quando id meis alumnulis Bene eveniet. Vos. qui mecum estis praesides Huius Athenaei, partes huc arcessite. Rhet. et Poet. Ang. Imus vocatum. POET. Solus. Ego Stertinum. RHET. Laborem ego. SCENA XI. RHET. ET POET. TUTELA. LABOR cum suis. STERTINIUS cum suis. RHET. TUT. LAbor. quique in Laboris contubernio Diversitores, familiares, hospites; In ius eunto: data est in Stertinium actio. LAB. O mihi meisque optatam lucem! Sequimini: Atque advocationem adversus otium Praestate. SOC. LAB. Una omnium causa est: et vincimus Tecum omnes; et tecum omnes una vincimur. POET. TUT. Stertinius, quique in Stertinii sive aedibus, Sive officiis, sive obsequiis; seu servulus Seu liber; ad dicendam causam in publico Adsunto; si secus, exsulanto. STERT. Haud terreor Hac evocatione. Nam et defendere Meos; et aliis litem didici intendere, Si qua est necesse. Amici, socii, famuli; ubi Estis? SOC. Iuxta adsumus; prompti omnem in aleam Fortunae. OT. Idem omnes nos absolvet calculus, Idem damnabit. AMEL. NUsquam a te divellimur: Seu versare dolos, seu certae occumbere morti Ego obstinavi. STERT. Idem omnes compromittitis? SOC. Omnes; vivat Stertinius, dispereat Labor. STERT. Quod ergo bene mihi vobisque verterit, Eo, collatoque pede cum hoste dimico. SCENA X. S. HIERONYMUS. LABOR Cum suis. STERTINIUS cum suis. HIER. AGe Labor, et quas de Stertinio clanculum Querelas deposuisti, iure publico Da disceptandas. Aures ego vacuas dabo. LAB. Si apud eum mihi Iudicem dicendum esset, cui Ignavam hostis mei indolem, dudum cognitam esse Non putarem; supersedissem hodie fortassis de meis Aerumnis conqueri, omnesque impotentis belluae Iniurias, indicto mihi meisque exilio, tacitus Declinassem. Nunc quando eum Iudicem nacti sumus, Qui non pernoverit solum Stertinii huius inertiam, Verum etiam oderit, magnisque pridem decretis Iugularit; certam prope in spem venio fore, ut Hodiernum diem et Stertinius felicitatis suae, et nos Infortunii nostri supremum habeamus. Tribus te Criminibus Stertini, magnis, et in hac Musarum Republica non ferendis, accuso. (Nam levia quae Sunt, dissimulando ferre malumus, quam quiritando Exaggerare) Dico igitur te plagiarium esse, qui meos Mihi alumnos fraude circumventos abduxeris: Dico impostorem esse, qui praeclaros adolescentulorum Conatus, quos tollere non poteras, veneficio Corruperis, et velut Echeneis, tuo contactu, retardaris. Dico Calumniatorem esse, qui multis me probris Traducere, atque ex meis iniuriis crescere laboraris. Quae omnia cum adeo certa sint, ut ne singula Quidem defendere possis; quibus quaeso te legibus Hodie postulabo? Memini haud pridem fieri, Ut numerus eorum iuvenum iniretur, quos hoc hoc Lyceum educabat; et constitit, censa esse capitum Mille amplius et quadraginta. Laudanda prorsus Frequentia, si absque hac Hyaena fuisset. Sed Vide sis, in eum numerum, quantum hic praedo Saevierit. Alios enim otio aggressus hebetare, alios Somno conficere, alios rerum bonarum incogitantia Prosternere, brevi effecit, ut de castris meis Transfugere, sub inertiae signis mereri, coepta Omnia intermittere quam plurimi molirentur. Fallor enim, aut istic ipse adolescens, quo Capto immodice gloriaris, nudius primum tertius Aut quartus inter necessarios tuos haberi coeptus est; Heri mancupio adhuc meus? At vide iam, ut subito in Torporem defluxerit, ut omnem animi corporisque Vim non remiserit, sed amiserit? Ut vix aliquid Ingenui liberique hominis retinuerit? Cum is Certe olim virtutis causa praemiis a me aliquot Donatus, plura se meriturum prope ostenderit. Quam ego me daturum? Unde igitur haec illi Tam repentina defectio? Nisi quod tuis tu illum Confiliis in hanc amentiam praecipitasti? Nempe, Qui mos tuus, pessimos quosque non adsciscere Soles, sed facere; torpetque ad pleraque omnia Ingenium tuum; in hoc unum excitatur, Ut doceat torpere. Atque utinam exiguo contenta Haec pestis, in totam se Rem publicam nunquam Effunderet? Iam enim plus octiduum est, cum Sibi non in paucos aliquos saevire sumpsit, sed Ius etiam in universos arrogavit. Quippe scholas Propalam Omnes clausit, carmina concerpsit, Libris interdixit; calamos chartasque deportare, Sedes Musarum ipsas profanare, vastare, subruere, Evertere excidere maturavit. Quo ego nomine a te Stertini, multam postulo: A te autem, Iudex ac Patrone, peto rogoque, uti et hic mihi adolescens, Et eius similes ceteri transfugae, iure recuperatorio In meam familiam vindicentur; Stertiniusque ad Millesimum iam dehinc lapidem ab Gymnasio Proscribatur. Deinde uti commenta, quibus est Honorem meum deterere conatus, tanquam Labori praemia neque deberentur, neque darentur; Tantundemque inerres habituri essent, quantum Industrii; ea palam a se conficta esse fateatur: Mcique demum alumni, quorum studium Operaque per ceras ac libripendes comprobata sunt, Veteri more, spectante Stertinio, et invidente, Praemiis afficiantur. Dixi. SOC. LAB. Ita te omnes obtestamur; serva, quos potes, Serva clientes, atque ab Stertinio assere. S. HIER. Habes, quod dicas, Stertini? Per me licet. STERT. Atqui ego, Iudex, adeo nihil eorum, quae ab Labore obiecta mihi sunt, infitiabor, ut ea magnam Partem sponte etiam fuerim dicturus. Nam quae Alii crimina, ne negando quidem defenderat, Ego diluam confitendo. Habes ergo Labor, (Quod merito gratulere) habes reum confitentem. Quid porro agest eam mihi dicis indolem esse, Ut ex industriis ignavos reddam. Aliud tu a Stertinio Exspectabas? Aliud tibi de Otio, de Amelio, De Endymione promittebas? Fungimur munus Nostrum, et pro ignavia non ignave, Nemo Succensuit igni, quod ureret: nemo in hiemem Declamavit, quod undas glaciaret: natura illis, Defensio est: accusarem, si a natura desciscerent. Sed hunc ego adolescentem, huiusque similes Multos, ac fortassis opinione tua plures, manu Mea captos, abduxi, Id nimirum tu miraris? Feci, quod pro ingenio meo debui, feci quod Potui. Quin tu magis incusas vigilantiam tuam, Qui tot iactitas curis te septum, tot oculis, et Inconnivis quidem praeditum, ut quovis Argo Argutior videare: et has tamen praedas non Cavisti nequa tibi eriperemus? Quae si socordia Potius tua fuit, vide ne et tu esse Labor desinas, Et in Stertinii familiam accenseare. Quod extremum Addis, me commentis meis in tuum honorem Illudere; id pace tua dixerim, commentum est. Testabor enim hos adolescentes, quique a te Iam defecerunt, quique propediem sunt defecturi; Diem anni vix ullum abiisse, quem inanibus Pollicitationibus, vanisque spebus non impleris. Ecquae enim tu illis, ut ad laborandum induceres, Praemia, quae imo somnia non depinxisti? Annuos Scilicet labores ementita dieculae huius Exspectatione solatus es. Aut certe, si vana Tua promissa non sunt, hodie praemium aliquod Ostende, et vicisti, Haec ergo quando fecisse non Puduit, Labor, non pudeat audire, Nihil ultra Purgo; cetera iam omnia, confitendo refutavi, Dixi. SOC. STERT. Vicit Stertinius, vicit. Victus est Labor. HIER. Absistite intempestivis clamoribus, Ignava monstra; nota est impudentia Iam vestra; qui etiam ab ipsa vos inertia Iactatis; maleque vos egisse creditis, Nisi male agatis. Ite, dum sententiam, Quam scripsero, praeconis vox pronuntiet. SCENA XI. OTIUM. ENDYMION. AMELIUS. STERTINIUS. OTIUM. MAlum est mihi praesagium, fore ut male Ab istoc Iudice habeamur. Qui si modo Nos exulare iubear, atque protinus Illuc abire, ubi Laborem nusquam amplius Sit invenire! END. O mihi si exilium obtingeret Tam felix! Nam quo abeo a Labore longius, Hoc ad patriam videor accedere propius. AMEL. Ecquid tu ages, si te Iudex damnaverit? STERT. Nihil. AMEL. Site, inquam, in carcerem compegerit, Quid ages? STERT. Nihil. AM. At vero si te absolverit, Quid ages? STERT. Ho ho. Tum multo quam nihil minus. AMEL. Quid si Laborem tibi cedendum traderer, Quid ageres? STERT. Scuticam, opinor. Nam ille me nimis Iam abalienavit. Noxio de tergore Mihi parentarem; dum esset satias. End. Omnia Mihi imperet Iudex, dummodo ne somnulum Prohibessit. AMEL. Mihi dum curas ne imperet modo, Prohibeat quidvis. OT. Sed mihi dum nec imperet Quidquam, net prohibeat. Cetera faciam omnia. STERT. Nunc ite; dum intus summa de re consalam. SCENA XII. MICHAEL. cum singularum scholarum Tutelis. MICH. EFfectumne id dedistis, quod praeceperam? RHET. Ac diligenter. MICH. Agite et omnem evolvite Clientum vestrorum seriem; quid sanum ibi, Quid aegrum animadverteritis? Rhet. Ego de Rhetorum Tutela, centum praeter propter alumnulos Numeravi; pars dilapsi; pars ad sanctius Vitae genus adsciti; pars abrepti impetu Aetatis, praemature excusserunt iugum. Reliqui adsunt, impari conatu: alii omnia Fecerunt; alii aliqua; alii. Sed desino. Eximios omni ex numero, quiaque reperio, Quos hoc inscriptos defero ad te syllabo, Dignos qui aliquo donentur hodie praemio. MICH. Bene laboratum; et in his tametsi pauculis Operam non perdidisti. POET. Ego centum et circiter Numerabam septuaginta, poeticen Qui different, adolescentes industrios Ex illis multos, multos optimae indolis Capaces; quinque tamen horum potissimos; Quos itidem hac tabula consignatos accipe. Mich. O utinam centum potius essent: praemia Nulli deessent. 1.ae Gram. 1a Dilectu habito, quatuor Invenio praestantes, inter clientulos Octoginta, Si quintus etiam excelleret, Et quintum adscriberem, atqui et ille defuit. Sibi, et ego illi, 1ae Gram. 2.a Ego de centum et undecim meis. Quinque adeo reperi, quos praeferrem ceteris, Utinam unus adhuc potuisset iis accedere, Sed talis unus, quem inter omnes unicum Amabam atque fovebam. Quamquam, ut possum, feram. Et ille emerget olim: ah olim hoc quando erit. 2.a Gram. Mea in clientela, octoginta censui Et centum; hos inter eminebant quatuor, Plures volebant; ah plures! Sed defuit Aliis natura, aliis conatus; et aliis Aliud. Flebunt fortassis aliqui: at serius, Quam oportet. 3.a Gram. Sesquicentum ferme sunt mihi, Quinque tamen inde solum antistant ceteris, Adeo difficile est, ut de plurimis Vel pauci praestent. Rud.ma Nobis rudis aetatula Curanda obvenit. Et mihi numero ex meo Quinque adeo se probarunt. RUDmim. Quatuor ex meo: Reliqui olim eodem accedent. PRINC. Hanc et parvulos Apud illos operam facere decuit. Syllabum Proinde hunc tolle. MICH. O charos adolescentiae Vestrae conatus; excitare pergite Itidem ad maiora; nullos intermittite Impendere iis labores. Olim ex parvula hac Semente, magna vobis proveniet seges. Sed iam ad Reginam adibo supplex Virginem, Illa numerabit his nostris clientibus Stipendium. - - - - - - - SCENA XIII. MICHAEL. Tutelae omnes. B. VIRGO. MICH. O magni magna parens Numinis, Nostri Regina caelus, Domina caelitum Hominumque. Miserate labores, quos litteris Discendis aetas tenera tuoque dedita Honori, impendit, Praemiola, unde se tibi Cordi esse intelligant, et alacrius Tibi sese emancipent. imperti. TUT. OMN. Quae soles Benefica in omnes esse, sis clientulos Benefica in nostros. B VIRG. Quid precibus tam seriis Me postulatis, quod soleo prius etiam Quam postuler, donare? Scio quos animulos Procuretis; scio quibus illos cingere Custodiis soleatis; scio quam sedulo Illis deserviatis, quantoque stimulos Ad studia, et ad virtutes illis addere Consueveritis. Quam certe operam non magis iis Quam mihimet gratificamini. Adeo et anxie Amo foveoque vestros. Utinam mutuos Dent illi amores. MICH. Dant aliqui; aliqui dabunt. Quorum non paucos hoc inclusi syllabo. B. VIRG. Nec illos nescio qui sint. Pergant pergere Iidem; et donec maiora illis misero. Haec interim a me atque a virtute praemia Sibi servent. Haec tu in Rhetoras; haec vos ordine In alios, aliosque tribuite. MICH. Ita te diligane Tui clientes; ita te, o Virgo, omnes colant. Sed quia non omnes tibi fortasse gratiam Pro munere dicent, nos tibi certe dicimus. MICH. ARCH. Ades Labor, canamus laudes Virginist Incipiam Ego; sed tu sequere quantum potes; Nec parce voci: Mater est Mirabilis, Et est Regina; tenerum quiddam postulat, Et grande pariter; utere nunc coloribus, Liquidique gutturis vim totam exprome sis. MICH. MARIA Praeses omnium Suprema Litterarum! O cetta Musarum Parens Dulcis MARIA salve! LABOR. MARIA vera Castalis, Cui serviunt Camenae: Cui nunc Poetae supplicant. Dulcis MARIA salve! MICH. Quamquam novenae Virgines Sint oppido canorae, Cum tu canenda Mater es, Altum silere malunt. LABOR. Malunt silere, barbaro Stridere quam susurro: Cantent, recantent quidlibet. Nil surget ad MARIAM. MICH. Apollo dudum a Filio Exterritus MARIAE, Fatum timebit Marsyae; Timebit, et silebit. LABOR. Ergo Patrona Carminum Iam sola Virgo, restas: Tu sola Carmen suggere. Tua quod aure dignum. MARIA Nomen aureum, Et melle delibutum; Odore vincis Balsama, Nectar sapore vincis. MICH. Passim bonorum guttulae Sparguntur hic et illic; Sed tu bonorum maximum Compendium MARIA. Caeli sub alto fornice Nil usquequaque pulchrum; MARIA tu pulcherrima; Nam tota tota pulchra. LABOR. Deformis est formositas, Nec pulchritudo pulchra. Gratae nec ipsae Gratiae, Si comparem MARIAE. Quicumque quartam dixerit Te, Virgo, Gratiarum, Quam nescit ille Gratiis Te milte gratiorem? MICH. Sol Rex superbus Aetheris, Tot Siderum Choragus, Uni tibi prosternitur, Uni supinat Astrum. At Luna fratris aemula, Argenteo curuli Subvecta, gaudet lambere, Et basiare plantas. LABOR. Rerum supremus est Apex MARIA conditarum: Quod universae non habent. Habetur a MARIA. Nil maius est te Virgine, Nec par, nec est secundum, MARIA cunctis celsior Altissime superstas, MICH. Mundi Faber ter maximus Cum conderet MARIAM, Impedit huic se Virgini, Ceu vellet esse magnus. Hinc praepotentis brachii Nervos tetendit omnes, Fecitque magna qui potens, Sanctumque nomen eius. LABOR. Quod alibi parce severat, Effudit in MARIAM: Hanc fabricatus, credidit Dignam suo Magistro. Nullis pepercit sumptibus, Ut expoliret unam: Hic ille soli contulit, Quod omnibus negavit. MICH. Et ornat hanc, et excolit, Hac floret, hac triumphat. Dumque ornat, expleri nequit, Gaudetque plus mereri. Iam nemo speret gratiam. Quam non dedit MARIAE; Nemo favores expetat, Quos non habet MARIA. MICH. Quidquid choreae Siderum Et noctium Tapetes, Terraeque pulchritudines Possunt habere magnum, Rarum, venustum, nobile, Insigne,. gratiosum, Id omne magnus Artifex Congessit in MARIAM. LABOR. Es ergo retum maxima, Quae sunt, erunt, fuerunt: Et tanta cum sis, Filio Mater subesse gaudes! Est maior unus Filius; Huic, Virgo, cedis uni: Immentus ille Filius Stat altior Parente. MICH. At non proinde tu minor, Sed maior es MARIA, Quod tanta Maiestas DEI Te Matre glorietur. O quanta Matris gloria Supra videre Natum? Infra videre quidquid est Sub granditate Nati? LABOR. Laus prima tantae Matris est Quod obtinet secundas, Et interim non alteram Post se videt secundam. Nam quae sequntur Feminae, Non iam superba gens est, Nam supplices te Virginem Longissime sequuntur. MICH. Haec cuncta debes Filio; Nec maius est, quod optes; Ancilla nuper Filii, Nunc Orbis Imperatrix. Quacumque Caeli cardines Aulaea picta pandunt, Infra supraque Sidera Laudaris Imperatrix. LABOR. Ingens corona Matris est Hac unice triumphas, Nil absque posse Filio, Nil posse non per ipsum. Ni talis esset Filius, Nec ipsa talis esses; Ni tantus esset Filius, Esses nec ipsa tanti. MICH. Dictator ille Filius Nutus Parentis audit: Quod Mater oras, illico Hoc credit imperari; Et Mater ista dignior, Maiorque Bethsabaea, Partem potentis ImperI Si poscat, impetrabit, LABOR. Nam quid negabit Filius Si Mater hunc rogabit? Precesne possunt irritae A Filio reverti? Potestne talis Filius Quidquam negare Matri? Hoc possit alter, Filius Hoc non potest MARIAE. MICH. Haec postulat, Natus iubet, Et annuit precanti; Plus annuit, quam postulet, Ut monstret esse Matrem. Nec interest, quis annuat Materve, Filiusve, Si largiuntur omnia, Quaecumque postulantur. LABOR. Iratus olim Filius Mundo parabat Ignes; Tu Mater offers ubera, Quid Filius negaret? Dominicus istud viderat, Assisiasque pauper! Mundus savillis cesserat, Fuisset absque Matre. MICH. Cilix Sacerdos ausus est DEI negare Numen; Hoc ausus est; non ausus est DEI negare Matrem. Fulmen vibrabat Filius In perfide negantem: Praetendit illa Pallium, Et fecit innocentem. LABOR. Iuditha quondam barbarum Truncavit Holofernem, Fecitque quod vix femina, Vix capta debuisset. Quis anguis ille sibilat Sub calce Virginali Est Holoferne fortior, Non fortior MARIA. MICH. Hanc Inferorum Satrapae, Hanc pertimescit Orcus; Hanc intuentur Virginem, Nec sustinere possunt. Orco ruunt examina: Stat una virgo contra: Millena saepe examina Prostravit una Virgo. LABOR. Quis possit omnes Virginis Enuntiare laudes? Adobruit me copia, Immensitate vincor. Utcumque te laudaverim, Amare, Virgo, mallem: Des Virgo; quod desidero, Pro laude des amorern. MICH. Amare Matrem postulans Nil postulas negandum: Tuos amotes sanctius Non elocabis ulli. Amare vis hanc Virginem? Leges amoris audi: Non alteram dilexeris, Haec sola vult amari. Tum cuncta par est Cypridis Arcere tela blandae; Auri talenta spernere. Et infulas honorum: Primam vel ipsis Regibus Non invidere sortem: Perferre quaevis aspera Amore Virginali: Mentemque Caelo figere. Ut neutiquam refigas: Amare nil praeter DEUM. Hoc est amare Matrem. Haec grata Laus. est. Virgini, Odariumque dulce: Haec delicata Musica Sacras titillat aures. Haec sola Parnassum facit, Haec vincit Hippocrenem, Haec casta Siren sanctius Permulcet audientem. Illae novenae Virgines Impune nunc silebunt, Dum gratiores Oscines Iam repperit MARIA. LABOR. Quae magna res est, Virginem Laudare voce sola? Implent utramque paginam, Qui diligunt MARIAM. Dignare me, laudare te, O ter sacrata Virgo! Sic esse victor hostium Non desinam tuorum. Amare Te, dignare me, O ter sacrata Mater, Haec esto merces candidi, Sed pauperis Poetae. SCENA XIV. LABOR, cum suis. S. HIERONYMUS. PRAECO. LAB. HOra est, opinor, qua Iudex praesto sibi Nos esse iussit ad summam sententiam. MEL. Nusquam est Stertinius. an causae diffidere Iam coepit? VIG. Ipse damnat sese, qui forum Metuit. Sed prodit Iudex. S. HIER. Huc ades Labor; Hocque edictum praeconis voce publica Iube recitari. Vicisti. OMN. Quas gratias O patrone, o tutela tibi meminerimus? LAB. Habe igitur Praeco, et voce, quanta maxima Potes, lente, distincte, clare pellege. PRAECO. Bonum Factum. In ante diem quintum decimum Kalendas Novembr. hora diei nona, frequenti Tutelarium senatu, de Stertinio sic decretum: Stertinius captos adolescentes Labori reddito; ipse ante solem occasum cum omni familia solom vertito, nusquam in Laboris fundo, nusquam in villa, nusquam in praedio diverrito, nunquam in patriam revenito; nemo illum hospitio excipito; de sociis Stertinii Lex Siremps esto, Qui secus faxit, capital esto. De Labore sic decretum. Labor laborisque socii, omnibus sententiis absoluti. in antiquum restituuntor; Praemiis, libris inauratis, virtutis ergo donantor; praemia a Scholarum Tutelis, lancibus argenteis deferuntor; nemo intercedito. TUT. RHET. Adsumus; et quae promissa tibi sunt Munera praestemus. Ceterum tu hos iuvenes evoca Quos his indicibus consignatos videris. Posthac praemia distribuuntur ab Agonotheta. Ad DEI DEIparaeque Virginis aeternam gloriam.