Poemata selectiora. Machine-readable text Buchner, August Buchner XML version, markup prototype, December 1999 Sandra Ehmmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ buchner1 buchner.html buch001.jpg buchner.xml buchner1/jpg html Dresden:M. G. Hübner

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 26 June 2001 Susanne Mussmann markup line tags AUGUSTI BUCHNERI I. HYMNI SACRI NATALICII. I. Ann. 1622. EN iterum redit ille dies, tot quem anxia votis Optavit spes prisca patrum, et cor credulum Abrami, En Christi Natalis adest. O quanta ministrat Laetitiae argumenta dies! aperitur olympus, Pax turbata coit, spesque interversa salutis Orbi iterum affulget. Nil pomum et noctifer anguis Porro nocent: medicator adest, qui triste venenum Expiet, et saevi persanet vulneris ictum. Surge, anime, et secli oblitus tibi te affere, tota Tota tua est, anime, ista dies. Quid gaudia cessas Promere? quid laetas Domino persolvere laudes? Turbent cuncta licet quassata hostilibus armis, Nil quicquam pallere potes. Fiducia CHRISTI Munit enim, cunctasque docet ridere procellas. Vincitur hac quodcumque nocet. Retro astra coegit Ire fides, augere diem: percussa recessit Unda fide, geminisque fretis vallavit euntes. Res invicta fides. Quod si nos nostra necesse est Fata pati, durumque nefas, superare laborem, Fer patiens, meritumque puta. Sed divitis auri Pondera, et antiquos durum est liquisse penates? Nudus in hanc lucem subiisti; aliena fuerunt Cuncta: quid ergo gemas? verus tibi census JESU Hunc serva, et toto fueris locupletior orbe. Quid quereris? Sors ista ducis. Quam dulce Magistrum Usque sequi, inque omnes una se spargere casus! Robora, ferrum, ignes, laqueosque, Tyranne, minare, Nil insanus ages. Inter tormenta beatus Atque hilaris Christianus erit. Vilissima corpus Pars nostri: parvum est hanc proiecisse: tenere Si nobis potiora licet. De morte triumphum Pangimus, ex ipsis lucramur praemia poenis. O quantum est haerere Deo! Quare ite quietis Ite animis, dilecta cohors, et fronte serena Ipsa inter bella atque tubas caecosque tumultus, Hac festa gaudete die, date munera ad aram, Ferte preces: precibus solis Ecclesia vincit Nil alia arma petens. Sed erit quoque Iova benignus Et bona cuncta dabit, capient si pauca ministri. At tu qui nostram voluisti assumere carnem, Atque hominem geminare Deo, sermone potenti Qui cum Patre operans fecisti quicquid ubique est, Huc ades, et tandem tot circum fluctibus actos Siste bonus: cohibe furias, fera contere bella, Quoque regis caelum, firma quoque foedere terras. II. An. 1623 QUi prius ingeniti natus de corde parentis Unigenus, quo fonte fluunt primordia rerum Naturae quantum exit opus, qui sidera certis Legibus, et stabili fixit libramine caelum, Inferior nil patre, nisi qua filius, ipse Aeternus, Deus ipse, hodie, volventibus annis, Quod dudum caelo pleni monuere Prophetae, Venturi consulta cohors, de virginis alvo Nascitur, humano numen velatus amictu, Ut medius duplexque genus coniungeret inter Mortales iterum atque Deum commercia prisca, Et male turbatae sanciret foedera pacis. Sacramentum ingens! virgo gravidatur ab illo quem pariet: sermo est soboles, est sermo maritus. Quem mare, quem tellus, et quod tegit omnia caelum Non capiunt, portat casto sub corde puella. Auctorem factura gerit; dat crescere in artus, Mirum, opus artifici: cessant fastidia mensum Illa decem: nil feta dolet, nil nixa laborat. Laetabunda parit: parit, et de coniuge nescit, Ac genetrix ut facta, manet tamen integra virgo. Cede Manes, hic verus homo est, atque omnia nobis Par, faciem, carnem, ossa, pati. Simulamine casso Corporis illusisse oculis, et imagine vana, Res indigna Deo est. Nescit male fallere numen. Tu quoque, qui dum hominem versuta fraude fateris, Maiestatem adimis, qua numen cuncta gubernat, Cede procul, Deus iste, Deus: quod facta loquuntur Et miri ingenium partus. Sine semine nasci, Atque illibatum matri servare pudorem: Flumineos latices mutare in pocula vini, Ventorum cohibere minas, requiescere fluctus, Marmoreum calcare salum, nec tingere plantas In solidum coeunte vado, dare lumina caecis, Invalidis robur, positis post funera vitam, Solius res nempe Dei est. Istum ergo fatere, Aut hoc omne nega. Quamquam quis crederet illi, Qui tam certa neget? nam de ratione modoque, Quis Deus et mortalis homo coalescat in unam Personam, scelus est inquirere. Noluit ista Aeternus nos scire pater, sed enim ille latere Quod voluit, pietas summa est nil discere velle. Credendum est, non rimandum. Frustra ergo salutem Collocat in Christo, qui vel Deitate negata Esse hominem dederit; vel qui mortalia membra Inficians probet esse Deum; nisi dicat utrumque, Atque hominem pariterque Deum veneretur in uno. Hoc solum Christiana fides, hoc dogmatis almi Norma docet: quicquid non congruit, omne venenum est Et mortem, aeternae vitae pro munere, reddit. Quocirca par est summa contendere opum vi, Hoc ut depositum fidei intemerabile nobis Constet, et, inferno frustra turbante tyranno, Salvificum ad seros propaget dogma nepotes. Et quia lux hodierna verendi tempora partus Et sacrum revehit magni natalis honorem, Hoc, agite Aonii iuvenes, et casta litate Vota Deo, Emmanuhel nostrum celebrate faventes Unanimi plausu: procul omni ex mente fugetur Triste nefas, solum volvant praecordia Christum. Et quamquam ad dulces deponere munera cunas, (Eois licuisse Magis quod novimus olim) Praesentique Deo nobis offerre negatum est: Nostra tamen pietas claro ut sese exerat actu, Pro re quisque sua munus deponet in ara. Et Deus est, ubicumque suam posuit Deus aram. III. Ann. 1624 STelligeri templa ante poli, flammataque Solis Spicula, purpureumque diem, Lunamque facesque Sidereas, tacitis solatia grata tenebris: Cum neque navigerum spumaret fluctibus aequor, Nec vernos expicta sinus turgeret in herbas Terra virens, ventisve esset spirabilis aer, Aeterni genitus, Deus ipse, e corde parentis SERMO fuit, sine principio, sine tempore, et annis, Quae post ipse dedit, quum iam virtute coacta Illius haec rerum moles concrevit in orbem, Et descripta suos volverunt saecula gyros. In Patre totus erat, rursum pater omnis in illo: Cumque alius Pater et Genitus, tamen unus et unum Atque Parens, et Natus erant: Deus unus, et unum Scilicet Esse Parens, et de Genitore resultans SERMO sacer. Quantum maiestas ardua Patris, Tantum etiam Nati se attollit gloria, quicquam Nec tamen inde perit patri; ceu filius illo Nec virtute minor: penes est par culmen utrumque, Par virtus: Unum quia enim discrimina nescit. Hic igitur, postquam culpa vescentis Adami Arboris illicitae fructus, mortalia secla Exciderant superis, et priscae lucis honore, Gens exosa Deo, fortem miseratus acerbam Et cladem foedam Evigenum, velamine nostri Corporis obductus, pereuntem visit ad orbem, Nos interque interque Deum, Deus ipse, sequester Adstitit, ut ruptae sanciret foedera pacis Denuo, et aeternam miseros inferret in aulam. Quod fuerat numquam ante, studet fieri: et tamen illa Quod fuerat, non perdit. Enim quia missus in orbem Ut mortale genus iustumque piumque doceret Exemplo monstrante suo, nempe ipse necesse, Ut fieret mortalis, erat. Sic pondera dictis Ut sua constarent, ac per facta ardua, soli Et patranda Deo, male credula ducere posset Pectora, salvifici suadens mysteria verbi, Numen adest. Dubitas? monstrat mirabile partus Ingenium, dat Virgo parens. Simul ille sub oras Aetheris emicuit, tenebrosis ilicet umbris Nox fugit, arridetque novo caelum omne sereno Festa luce micans, fervet discursibus aer Angelicis, passimque sonat caeleste per auras Carmen: Honor superis et adorea clara Tonanti! Terrigenas secura quies, sine nube voluptas Porro beet! Quis me o ponet sub montibus illis, Pastorum excubiis ubi primum innotuit infans Dux populi Pastorque sui? praesaepe quis illud, Quo superum iacuit Panis, dia unde fruuntur Pabula mortales, aeternam pabula vitam Quae spondent, deformi olim quos crapula leto Infelix dederat, stygiisque immerserat undis, Me quis o adducet? Capitolia celsa valete, Turritaeque arces, centumque exstructa columnis Atria, quis Nomadum flavis exhausta metallis Stant iuga, decrevitque rubenti marmore Synnas: Illic dulce mihi silvasque et roscida saxa, Ac humiles habitare casas, camposque per illos Lanigeros servare greges! hic iungere cera Flumineos libeat calamos, et ducere carmen (Sit procul hinc Galatea, proculque Amaryllidis ignes) Victori umbrarum, caelo terraque potenti. Non trepidus sudem studiis, curisque profanis, Quis coquitur saecli ambitio, non purpura fallax, Non dubii versent fasces; sed me otia pura, Sed me casta quies, sed sancti gaudia ruris Sustentent vacuumque metu, vacuumque dolosa Spe nimium: CHRISTUM mediter, nil cetera curem. Huc agite, atque nova formati pectora lege, Quotquot Saxonicas studiis celebratis Athenas, Aonii iuvenes, socios huc vertite gressus: Omnis eo, ne state, simul gens docta volemus, Gens Musis operata piis. Nil aequoris undae, Navifragique aestus turbent, nil invia saxa, Et si quae saevis obsessa latronibus antra. Ecce omnis nostram Bethle migravit in urbem! Hic stabulum, hic praesepe Dei est, hic nunciat ortum Angelus, aeternique docet cunabula Regis. Ergo ite et festis dotate altaria donis Sacrificumque gregem: quaeque hic oblata fuerunt, Ad Pueri praesepe Dei libata putate. IV. Ann. 1627. QUis candidi flos luminis, Illustrior Solis rota, Repente collustrans polum, Noctis tenebras exigit? Disparet ac condit facem, Quae menstruum currum regit, Maiore pressus lumine Aufugit astrorum chorus. Aeterna mens et lux Patris, Descendit in carnem Deus: Hic temporis mutat vices, Noctemque vertit in diem. Quousque mentes torpidas Caligo tristis opprimet? Et cum dies affulserit, Vivemus atra nubila? Recedat infaustus sopor, Qui nostra vincit pectora: Et noctis impiae chaos, Quod astra nobis eripit. Vigilate, Sponsus, en, venit, Pulsatque amice ianuam: Ut obviam fax fulgeat, Pium liquorem affundite. Facessat atra noxia, Informis artifex necis, Erebique terror, en, adest Spes nostra, vita, lux, salus. Quam dulce, Servator, tuum est Os intueri et lumina! Et quis ligatus fascias, Quae nostra solvunt vincula! Non tale Lucifer decus, Cum mane lotus aequore Emergit, indicans diem, Ostentat, idem et Hesperus. Tu solus omnes emines Formae beatae sidere: Non virginis lux aurea Sic intimum iecur cremat. Qualis Sabaeis messibus Prospirat aura turea, Quod cinnamum rarum sapit, Hoc est, Beate, odor tuus. Gaudete, proles Isaci, Cui sancta sanctorum patent. En, alter Aaron adest, Et victima ipse et Pontifex. En, iste Moses verior, Qui nomen Israel regat, Gentemque liberet suam Pharaonis efferi iugo. Hic ille Jesus noster est, Qui frangit hostium minas, Et possidere divitum Dat culta agrorum pinguia. Ubi mella cautibus fluunt, Et saxa sudant nectare, Omnisque vena fontium Lactis propinat pocula. O una, Bethleem, urbium, O una praeclarissima! Quae Principem rerum tuo, Beata, contines sinu. Quamvis stupendis arcium Nil turribus superbias, Nec lata spargas moenia Descripta parvis finibus: Flos orbis Eoi tamen Surrexerit, Solyme, tibi, Dominumque victrix gentium Roma ipsa submittat caput. Quid saeculi ambitus furis In exstruendis molibus? Et squalidas sordes putas, Nisi marmor atque aurum tegat? Tu rubra nudas litora, Ut bis rigescat sericum: Ut sideri par fulgeas, Tu saxeos ignes petis. At ille, qui torquet polum, Cui terra et astra serviunt: Vastumque murmur aequoris, Quin ipse Tartarus tremit: Hic inter horridum specus Feno involutus hispido, Qua vile brutorum genus (Res mira) pascitur, iacet. O usque luxus divitum, Abominabilis Deo! O usque paupertas pia Grata atque amica Numini! Quodcumque mundus aestimat, Id nempe despuit Deus: Qui stulta deligit sibi, Ut concidat vanus tumor. Hinc omnium primos vocat, Vel ipso Olympo interprete, Quos vita pura et innocens, Procul urbium pompis tenet. Qui rure felices suo Ac arborum laetis comis, Gemmas et aurum nesciunt, Quosque illa fabricant dolos. Salve, o aeterne Conditor Et siderum, et terrae, et maris, in carne terrestri Deus, Deumque vestiens homo! Salve, o Sequester optime Nos inter ac inter Deum! Ovile, pastor, ianua, Et vitis ipse, et vinitor! Age alme pacis arbiter, Et nos serenus aspice! Sint hactenus bella impia, Et saevus armorum furor! Secura currant otia Te candide colentibus: Sin hoc negabis, da Pater, Calcare saeclum et vincere. Incumbat hostis impotens. Et omnium nudos agat Per orbis oras exules; Sit dulce, quos caelum manet. Nescit prophana iniquitas, Amare te, quos presseris: Et cum probari passus es, Mox vindicare acerrime. Certamen acre celsior Functos triumphus excipit: Ubi pugna longior fuit, Sublimior laurus viret. Ite, ite, Pubes Musica, Devota Numini manus, Et dona ad aram solvite, Sed liberali dextera. Quodcumque donatur Deo, Id hostium effugit minas: Et quicquid expers casuum, Hoc vera computes lucra. V. Ann. 1628 Frigida nox terris humentem induxerat umbram: Iamque urbes, atque almus ager, tum frondea silva, Quin ipsum torpebat amicum murmur aquarum. At non Bethlaeis sub montibus acer Joas, Atque Efrem formosus, et Ammathaeus Elissar. Servabant pecudes, pecudes sub montibus illis Servabant fusi insomnes per gramina cana, Et matutinos optabant sideris ortus. Tum limen, conversa caput, spectabat Eoum, Arctos, et obliquo findebat sidere noctem; Cum subito ruptum, sed non cum fulmine, caelum, Et pictae patuere fores stellantis olympi. Emicat egregius iuvenis, cui lactea Phoebe Ultro, et formosos submittat Lucifer ignes. Ut super attonitum pecus, attonitosque magistros Libratus stetit, ambrosio mox ore secutus, Ne pueri trepidetis, ait: si gaudia festa, Si pia sollicitis praeco bonus otia terris Nuncio stellata superum demissus ab arce. Qua se scruposo Bethle non maxima colli Attollit, camposque procul despectat amoenos, Mundi aeterna salus, duro puer editus antro De casta genetrice, inter iuncosque palustres Graminaque impositus recubat, sua pabula muto Quod iuxta accumbit pecori. Nunc ocyus ite Visere, Pastores, magni incunabula partus. Nempe Puer, nempe ipse cupit puer ille videri: Ipse hominum custos, ovium custodibus optat Atque orbis nosci Pastor sacer. Ite faventes. Sic ait. Extemplo laetis concentibus aer Et picturatis exsultat flammeus alis. Nam caeli chorus omnis, et altae exercitus aethrae Descendit rerum Domino, et vastum implet inane. Illi corripuere viam, qua semita ducit Nota viae, atque hilares parvum magale subintrant. Cumque vident puerumque almum, matremque pudicam, Circum autem innumeras acies, quas maximus aether Sustinet, et puro volitantes lumine pascit, Prostrati dant vota, et agrestia munera libant. Ante alios Musam incultam meditatur Joas, Pastorum et longe nemorum decus, acer Joas, Et tale arguta deducit arundine carmen. Dulce satis humor, fessis in gramine somni, Matutini apibus rores, sitientibus undae: Te nobis, divine puer, nil dulcius uno. Formosae platanus, formosae ad flumina ripae: Irriguos formosa nitent quoque poma per hortos: Tu sed enim, formose puer, formosior ipse es. Cum nitidum Sol mane novo caput exerit undis, Et sola terrarum claro imbuit aureus astro, Laetantur segetes, laetantur roscida prata, Et saxis illisa crepat iucundius unda: Tu simul alme puer venisti in luminis oras, Sponte sua natas miratur campus aristas, Et matura arbos alieno sidere poma. Flumina odorato manant vaga nectare, et omnis Sudat silva favos, et mellis fundit honorem. Pascite dilectae pecudes, et pascite tauri. Iam licet, et fas est silvas errare per omnes, Atque impune nemus, securaque carpere prata. Cessant insidiae, cessant fraudesque dolique, Et toto excedunt tristes procul orbe furores. Excedunt ferratae acies, ac flebile bellum. At pietas, at sancta fides, at laeta per agros Pax volitat. Niveae luces comitantur euntem, Et cantus, choreaeque, et apertis otia portis. Nulla super rabies; mollescit et ira leonum, Non saevit lupus, acre genus; non amplius ursi Stragem atram meditantur ovilibus: alma voluptas Ruraque pastoresque tenet silvasque beatas. Pascite dilectae pecudes, et pascite tauri. Audieram, multumque animo, dum flumina iuxta Aut umbras inter virides, ut plurimus, erro, Mecum antiquorum relegens oracula vatum, Quaeque per hos ipsos montes, et frigida tempe Jessaeus cecinit divino carmine pastor: Quaeque alii, quibus arva inter silvasque virentes Incaluit cor saepe atque est percussa Deo mens, Rimabar, quem venturum volventibus annis Aeternum canerent regem, mundique monarcham. Quo duce mortales, arma horrida, et horrida bella Exuerent, firmamque ligarent saecula pacem. Tu, Formosus, eras. Te finem oracula vatum, Te metam sibi veridici posuere Prophetae, Ne qua ultra ambages obscuraque carmina ducant. Et tibi nunc lex ipsa tacet. Tibi fulmina ponit, Nec gemini silicis tabulas, velut ante, minatur Instrumenta necis. Solymeia templa valete, Hic totum penetrale patet, arcanaque sacra. Quo nemore, aut quo rure legam tibi, Dive, coronam, Unde tibi frontemque, et dulcia tempora velem? An, qua formosus fluvio Iordanis amoeno Palmiferas nutrit silvas, et liber inerrat? Aut immortales cedrus ubi Libanon ingens Educat, umbrosisque in sidera montibus exit? Namque licet tuguri exigui sub paupere culmo Ignotus populis lateas, sine divite gaza Regali procul ostro, et eburni dente Elephanti, Amplexus praesaepe; at magni machina mundi Te canit, auctoremque suum laeta astra celebrant. Quin Acheron, quin ipse trifauci Cerberus ore Te tremit, eversorem olim Letique Erebique, Maesta gemens, frustraque immitis limen Averni Conclamat, vastumque chaos, sine lumine regna. Huc ades, o, hederasque atque hos tibi, Parve, corymbos Accipe nunc, lenisque fave. Maiora sequentur Olim, cum firmata virum te fecerit aetas, Cum patrem testatus eris per grandia facta, Et tibi cesserunt aegri, dira agmina, morbi: Et venti posuere minas, et murmura rauca: Et recidiva suis micuerunt funera tumbis. Tum centum tibi, Sancte, aras, altaria centum Per nemora, aeriosque, intonsa cacumina, montes, Pastorum statuet pubes: tibi lactea fundet Pocula, cum flavo mellis gratoque liquore. Quin etiam frondenti olea lauruque comanti Sparget humum, festasque inducet fontibus umbras. Ibit rustica turba virenti incincta cupressu Incomptum caput, et mollem per graminis herbam Agrestes plaudet choreas, et carmina dicet. At procul umbrosis habitans sub vallibus Echo Ludet, et acceptas referet sub sidera voces. Haec tibi Pastores celebrabunt sacra quotannis Et totum late spargent discenda per orbem, Ultra Helicen, Scythicasque nives; ultra acria Cane Sidera: qua tepidum mundus devergit in Austrum, Qua venit, et sero succedit lumine Vesper. Dum pictis avium pennis sulcabitur aer, Messibus undabunt segetes, dum flumina pisces, Pascet silva feras, et erunt in vallibus umbrae; Semper honos, Puer alme, tuus, laudesque manebunt Haec Joas pangebat, et , o puer alme, canebat: Usque canebat, io Puer alme, atque oscla ferebat, Donec purpureo praevertens Lucifer ortu Et noctem, et pariter cantanti abrupit avenam. Vos etiam Musaea cohors, vos aurea pubes, Florenti Sophiae atque piis addicta Camenis, Divinum ad Puerum devoto tendite cultu. Leucoris haec, Bethle est: templum, cunabula: Christus Intus ubique iacet. Vocat Angelus: ite frequentes, Ite mei. Castos laudes celebrate per Hymnos: Allegate preces: date pura candida mente Dona Deo, date dona Dei, gens grata, ministris. VI. Ann. 1629 ERgo ubi devexae brumali a cardine metae Sol movet, et sensim eluctans maioribus addit Se spatiis, magni redeunt solemnia festi, Et pia Christicolis sacra instauranda per orbem. Namque dies, en, rursus adest, quo regia virgo, Hebraeum genus, aetherio de semine feta, Humanos indutum artus,et carnea membra, Servatorem orbis, caeli terraeque potentem, Magali procul enixa est sub paupere, cunctis Officiis defecta, sibi sola omnia mater, Et mater simul, atque simul (mirum) innuba virgo. Sancte puer, si parva tibi incunabula circum Fusi humiles, fassi culpas, de pectore puro Vota damus, laetique tuum celebramus honorem, Huc ades, huc, pie Nate Dei, Deus ipse, perennis Exortus de mente patris, sed temporis expers, Nec nascendo umquam a charo genitore revulsus. Qualis nec sine luce sua Sol aureus umquam est: Et lux cum Solis semper conectitur orbe, Unde fluit, rursusque in eundem obversa resultat. Namque prius caelum ac terrae, campique liquentes Te Duce principium caperent, unde omnis in orbem Concrevit mundus, ratio sensusque paternae Arcanum mentis penetrale usque usque tenebas, Immensum assidue, quod eras, meditatus amorem. Qui te nunc, puer alme, aurati limen olympi Migrare, et nostras miserantem invisere terras, Usque acres miscens stimulos sub pectore, et usque Incumbens ipse ipse sibi, fenoque iacere Compulit, expositumque Noto, gelidisque pruinis, Et teneros horrere artus, quando omne patebat Convulsum tuguri vitio latus, et breve culmen. Aspice venturo laetentur ut omnia saeclo: Ut nova torpentes lux exigat orta tenebras. Apparet procul Eoo sub limine, magnus Qua rapidum sonat Euphrates, Tigrisque per alta Saxa ruens scopulosque irato spumeus amni Volvitur agmen agens, caeli astrorumque peritos, Nec pulchra sine mente viros, quod duceret, astrum, Bethlaeisque adeo medios consisteret oris, Clarum, ingens, penitusque novum. cui saevus Orion Auratum, et multa stellarum luce coruscum Submittat vel sponte ensem: cui maximus Anguis (Quamvis per geminas, magni instar fluminis, Arctor Centum ignes, centum rutilo trahat agmine flammas Cedat, et ipsa adeo formosae cornua Lunae. Sive aliquis tantum accendit, seque abdidit intra Caelituum de gente, iubar; seu vera refulsit Sidere flamma novo (nam sidera parturit aether) Fit rerum novitate fides, venisse beati Auctorem saecli, loquitur natura parentem, Testantur tot signa Deum. Tibi Delphica Pytho Fata obliqua canens, Lybicae tibi praesul arenae Corniger, et surdis Dodona obmutuit antris. Quin etiam Styx ipsa silet, nec Cerberus ore Tergemino horrendum fremit amplius, et latrat umbras. Et iam tum victorem Erebi,letique futurum, Et culpae informis, metuens haud cassa, veretur. Salve hominum indubitata salus, totque ante per annos Exspectate puer, qui nunc licet ore tenello Arrides charae blanditus ad oscula matri, Interea tamen et terras caelumque profundum, Ipse auctor, Dux ipse regis. Tibi sidera celsa, Et vigiles stellarum ignes, tibi euntis in orbem Aevi alae currusque volant, annosaque saecla. Salve, inquam, et miseris tandem, et tot vulnera pas sis Auxiliator ades. Viden` atro turbine Mavors Ut ruat, et late incumbens ferus omnia vastet? Non aliter, quam qui Alpina de rupe volutus Praecipitat torrens, campisque insultat, et atram Diluviem exercet campis: ruit ardua silva, Ardua saxa ruunt: Stat summo in vertice Pastor Attonitus, clademque gemens despectat amaram. Quanta patet laetis quondam Germania cultis, Nunc sterili damnata situ, viduata colonis; Seu Nabataeum Eurum contra, Dacosque feroces Illyrico pingues ripas praetenditur Istro; Codano seu clausa mari est, ubi Belthica in arctos Stringitur unda sinus, hibernoque excita fluctu Cimbrorum radit terras, uberrima regna, Exiliis agimur, vel iniqui militis ense. Nec plagae pars ulla vacat: perit omnis ubique Teutonie, funusque sibi est et turpe cadaver. Ut cum, triste malum, cancer, labente veneno Saevit edens corpus nec quicquam aut gramina lecta, Aut doctae prosunt artes: sparsa undique pestis Regnat, et indomito consumit viscera tabo. An patimur, Sancte, has clades, tamque acria bella, Puro auro ut formata aetas, puro otia ab auro Excipiant miseros, et pax aeterna secundet? Qualis vere novo gelidae post sidera brumae Se novat, et senium ponens convertitur orbis. Sidera mota tonant, diris micat ignibus aether, Terra tremit, vastis undant ex imbribus arva. Mox Zephyri levis aura pio per prata susurro Increpat: hinc nitet omne solum: stat frondea silva: Ridet ager, campusque: it formosissimus annus. An potius noxae et scelerum caelestibus iris Poscimur, immensumque nefas et saecla piamus? Quicquid erit, iam parce, Pater, parce, alme, rogamus, Et fessis requiem indulge, pacemque serena. Quid iuvat, antiquo demissam a Teutone gentem, Qua non ulla magis casto tibi dedita ritu Et celebrat sacra, et puros instaurat honores, Perpetuis ardere armis, atque in sua tristi Viscera turbatam rabie convertere dextram, Artificem bellorum, atque insuperabile fulmen? Cum saevae contra Aemoniae Maumetica regna Otia laeta colant, nec tela arcusque sonantes Audiat Ismariis Rhodope celebrata Camenis, Plena odiis caeli atque tuis? Tibi sponte fatemur Criminaque et culpas: tibi fusi altaria circum Immemores grataeque dapis, gratique liquoris Vota damus, lacrimisque ingentibus ora rigamus, Respice io, felixque tuis mitisque propinqua. Quod si tantus amor bellorum, et dira cupido Mentibus insedit, rigidum ut deponere ferrum, Assuetum praedis, indignataeque recusent Pacem ferre manus, da, signa inimica ferantur Ultra Hypanin Phasinque, aut qua Jordanus amoeno Flumine Idumaeas purissimus irrigat undas. Ut spolia, et captos Christiana e gente triumphos Divitis eversorem Asiae poenasque reposcant, Et cidaris Romanum aurum Saracenis adoret. Interea doctas Pubes operata per artes, Rixasque, turbasque, et quicquid denique vitam Scit maculare, nefas addens, fugite ocyus omnes, Et casta cum mente probatos vivite mores: Nunc autem et festis cumulate altaria donis. VII. Ann. 1630. SErvator alme, prospera Quem ducimus tibi diem Festis sacratum gaudiis; Nam saeva circumstant mala. En hostis atrox imminet, Fremitque; bella et sanguinem: Si posset, omne funditus Fidele nomen perderet. Te nostra concinit lyra Non indecoro carmine, Qui virginis castae sinum Amplexus, astris imperas. Quamquam tuum quis, o Puer, Mortalis ortum edisseret? Tu natus aeterni Patris, Nec te prior Pater tamen. Par culmen, una aeternitas, Par utriusque gloria: Qua filius, minor Patre; Par arduo Patri, ut Deus. Mundi repertor est Pater, Et Sermo factor omnium: Nam te simul promsit Pater, Simul omnis orbis exstitit. Et pulcher astrorum chorus, Unde ordo temporum fluit: Et marmor undantis sali, Et terra feta fructuum. Te bruta et excors natio Fatetur auctorem suum, Seu laeta silvarum colat, Seu vitreas amnis domos. Ut imperas, virtus Patris, Dant alites pictas aquae, Queis omne pubeat nemus, Dum verna blanditur dies. Tibi arduos vultus homo In astra rectus sustulit, Pulcher, peritus, innocens, Exemplar artificis sui. Heu perfidae aspidis dolos! Heu feminae obscenam famem! Hinc noxa mundum perculit, Et mortis aperuit viam. Ruit ille ab alto culmine, Et Principe avulsus suo In omne procidit nefas, Dum saxa et aera habet Deos. O dira mentis caecitas Oblita lucis pristinae! Partitur orbis in Deos, Et orbis ignorat Deum. Pars alma pocla fontium, Pars Numinis flammam loco Veneratur (o demens genus!) Pars arborem antiquam colit. Est qui latrantem consecret, Aut turpe, Simias, pecus; Vel coniugem olentis caprae, Libidinosior fero. Meretur aras Iupiter, Quod exigit regno Patrem, Et summus audit Caelitum, Sororis incestu reus. Si quis rapinis nobilis, Et caedis appetentior Mars triste pugnando furit, Fit proelii et belli arbiter. Non pestis ulla mentibus Tam feda, tam tetra incubat, Quin nomen invadens novum, Templis dicaretur Deus. Sic quisque dum Deum studet Fecisse, vel mores malos: Longe excidere omnes Deo, Et praeda facti Daemonum. Nec Abrahae genus iuvant Legum sacrarum oracula; Dum corticem externum premit, Et verba, non mentem putat. Sperat salutem gentium Ducemque promissum sibi; Sed purpura et gemmis stupens, Pannos casamque non capit. Huc Jebus, huc ades Salem, En, Siloe venit tuus: Quo saxeus porro silex? Lex viva de Sion datur. En, ille vates maximus, Quem Legifer cecinit Senex, Imaginem cuius tulit, Cum Principem Israel daret. En, ille quem Jacob vetus, Cum nil videret, viderat: Qui tingeret stolam suam Rubentis uvae sanguine, Flos lactis exspirat tibi Ad candidi dentis nivem: Insuave nectar, prae tuae Lucis beato sidere. Nil amplius falso licet, Se pandit ipsa Veritas: Nescire quis potest Deum, Qui se videndum prodidit? Quid, Sancte, praedicem prius? Quid ultimo mirer loco? Partus adorem mysticos, An nostra pangam gaudia? Ne perderet, quod fecerat; Quod fecit, auctor, factus est: Fit mater, expers coniugis, Et virgo, quae peperit, manet. Qui terram et astra temperat, Hic vagit in cunabulis: Antiquior caelo et chao, Hic visitur parvus Puer. Nil detrahit corpus Deo, Nec obruit hominem Deus: Est aliud homo, aliud Deus; Et unus est CHRISTUS tamen. Ridet profana Graecia: Nec res Lycei est, credere. Quod mente percipi nequit, Hoc sola comprendit fides. Gaudete, quicquid gentium Late per orbem spargitur: Nunc esse filiis licet, Quando unus omnium Pater. En, aureum rursus nemus; En, porta caeli panditur: Mutantur astra terreis, Cum terrea haud sprevit Deus. Te, Sancte, quaesumus, Puer, Hoc da die nasci tibi Puro enovatos pectore, Ut ipse nobis natus es. Compesce bellorum nefas, Et redde pacis otia Certae, manentis, sobriae, Nascente te qualis fuit. Ut ipse semper in Patre es, Et semper unum cum patre, Sic in te ut alter alteri Fac simus unum, unum tibi. Nunc erudita civitas, Offerte festa munera: Si quid ministris fit bene, Id imputant Domini sibi. IIX. Ann. 1632. CUi lacrimarum non oculi scatent, Genaeque molles? cui miserabiles Plorare singultus molestum, Stelliferi ut moderator orbis Titan, amictus syrmate lugubri, Hucusque sidus condidit aureum, Atraque frontem nube tectus, Tot nebulis caput impedivit, Septentrionis grande decus gemens, Orbisque lumen deficere alterum; Dum denuo cristas tyranni Subrigere atque superba colla Saevi allaborant? Occidit, occidit AUGUSTUS ultor! flebilis omnnibus, Servire qui foedum recusant; Praecipue tibi, LEUCORI almae. Redire soles praecipites queunt, Annusque laetas rursus agit vices: Ille ille irrevertendus orbem, Et dubias bene liquit oras, Fortuna regnum mobile ubi tenet, Caeli potitus siderea domo: Hic floret aeterno triumpho, Laurigero potiore curru. Compesce lamenta, et lacrimis modum Nil profuturis pone: magis, pia, Numen benignum concelebra, Et faciles miserantis aures, Cunasque Nati, quem neque vertili Suspensus aether fornice flammeus, Nec splendor aeterni decoris, Aut patriae similis potestas Tenere novit: praeminet omnibus, Et vincit ardor debilis ah! luti, Et criminum non aequa moles, Vinculaque inferius parata, Trucesque poenae: desilit ocyus, Mortale corpus ut geminet sibi, Camposque squalentes coloni, Ruraque pigra coaequet astris. Ergo ille castae pusio virginis Duris revinctus fascibus eiulat Mortalium infaustos labores, Et tumidum atque ferocientem Apprensat Anguem nil trepidus, manu et Quamvis tenella strangulat, ut technis Centum relabi doctus aegre Sustineat sinuare caudam. Quid nunc minores, docta, animos geras? Quid dura saevi nubila temporis, Et triste conspirantis hostis Attrepides, Witeberga, robur, Quem posse vinci plus vice simplici Respersa vidit Misnia sanguine? Nec, si universus pugnet orbis, Vicerit hic pietate vera Caeloque fretos. Quare agite, et novis Mactate Patrem laudis honoribus, Clarosque adornantem triumphos Progeniem superi parentis, Et laeti et expertes sceleris mali: Post et ministros muneribus piis Solamini largi, ut ne inanem Forte manum lacrimentur aegri. IX. Ann. 1633 STROPHE I. TUrbidum nimbis caput, Canoque respersum gelu Bruma, hiemantis anni Vetusta proles, late in arvis Ostentans, tum choreae Dux astricae, lucis Pater, Deflectens altivagam quadrigam Laxiorem in orbem, Vocale barbiton quatit, Festumque poscit canticum monendo. Fave puer divine, Cui nostrae modo militat Studium Camenae. Fave, o, serenatoque vultu, Quo terramque, et astra pacas, Aspice carmen, ANTISTROPHE I. Flammeo de pectore Vates quod instinctus tuo, Parve tibi propinat, Amore mentem sauciatus. Ite hinc nugae canorae Detrita senio sommnia: Hectorque, ac Iliacae favilla: Quaeque prima remo Audace rupit aequoris Sacrum profundum puppis, et professae Necis viam commenta est. Me Dircaea iuvat nova Cithara integrare Mele Tonantis nato, et eius Sacro dedicare curas Non sine plausu. EPODUS I. Te stelliferis sedibus aethrae, Qua perpetuas flectit habenas Pater aeternus, mundumque regit, Demisit amor: Numenque quod stygis tremiscunt Stagnantis igne flumina, Cerbereusque canis, Duris catenis debitus, Umbrare velo carneo coegit, Mortalium salutem Mortalis ipse ut instaurares, Sanciens foedus novum Pacemque aeternam, copula ipse Connectens hominem ac Deum. STROPHE II. Non minor magno Patre Ex Patre semper nasceris: Inque Patre usque calles Sophie, mens, sensus: cui omnis Rerum natura coepit, Et natus orbis, qua patet Vasto in sese ipsum obiens reflexu, Dum tibi nec ortus, Nec finis ullus, cetera Fataliter qui destinatus urget Ruitque. Quo propellis Audax ab fragilem nimis Erato carinam? Age, ocyus frena impotentem Ausum, et vela verte retro, Improba vela. ANTISTROPHE II. Ingredi ergo ausis mare Vesana, quo tot nuda re- mis fluitare transtra, Forosque ruptos, naufragamque, Spectaculum triste, turbam Frustra quiritantem vides? Scrutari ne nimium labora, Quod latere caelum Voluit tegendo. Pessime Mortale semen, nescium sui ipsum, Verenda caeli quaerit, Et deprendere avet fide Capienda sola. Fuge hoc genus vesaniae. At tu Salve tot petitus annis, Maximus infans. EPODUS II. Salve, et dubiis casibus actos, Bellique malis dura iubentis, Miseros ex quo Pax laeta fugit Solare bonus, Solare, et impium furorem Constringe, aheneis lupa- tis tumida ora premens. O quot tibi sanctum in caput Sistam coronas carminum nitentes, Servator alme, Enyo Orcum simul fugato armorum! Interim pubes mea Gratanti pompa i, solve in aram Plenam munere dexteram. X. Ann. 1634 BRumae annus, puerique Dei sua carmina cunae Exposcunt, tacitamque movent chelyn. O ubi colles Bethlemici! aligeris et concelebrata catervis Antra casae? qui me o liquidas Jordanis ad undas Sistet, et ingenti praecinget tempora lauru? Sive per exustas damnato sidere terras, Qua nulla humani cultus vestigia restant; Seu quas perpetuis nivibusque et frigore durat Tristis hiems, ipsos via si calcanda per hostes, Non eat haec sine honore dies. Quodcumque parentum Primorum mala simplicitas, funestaque fructus Pabula traxerunt noxae, qua tota periret Posteritas infausta, hodierna in luce remittit, Omnis et exuitur mortali e corpore pestis. Ut miseros, quos ante informis ianua leti Usque patens captabat, et atrum limen Averni; Hos nunc formosi invitet domus ardua Olympi, Gaudiaque et nullo sine intercepta voluptas. Sancte Puer, summo genitori aequaeva potestas, Par fragili corpus matri, tibi sidera terrae, Mortalemque Deo licuit, aeterna caducis Miscere, et totas naturae evertere leges. Non aliter meruit nasci Deus. Integra virgo Feta fit, et fetum quamvis excludat in auras, Virgo tamen virgo illa manet: pariterque puella est Et genetrix, nec nota viro. Non istud acutae Vis mentis comprendere habet: ratio omnis hebescit, Nec potis est miri ingenium cognoscere partus, Ut velit, et partes animum raptarit in omnes. Sola fides complexa tenet, quae rebus adhaerens, Et confisa sibi fugit internoscere causas; Nec scrutata modum dubitans, mysteria credit. Si tamen occiduae caeli immortalis honorem Telluri, et parvis componere magna licebit: Laevia sic olim candentis corpora vitri Accipiunt redduntque diem, neque distrahit hilum Fulgentis speculi glaciem, vel caeca relaxat Vincula materiae lucis penetrabilis aura. Vix ubi natus eras, centum miracula, centum Testantur te signa Deum: lux nocte renidet Sub media, spelndetque novis caelum auctius astris. Personat, immensisque poli subtexitur alis, Quacumque ora, patet: descendunt sidera, et omnis Stat cunas circum flammatae exercitus aethrae. Nusquam bella tonant: nusquam fera proelia fervent Mollia pacatae traducunt otia gentes, Et recreat fessas armis Concordia terras. Iam quoque dum patrias versat Mars improbus ora Et versum fas atque nefas, ades alme, rogamus, Ac post tot miserans clades, post funera tanta, Respice, longinquis finemque laboribus adde. Adde bonus! cernis, quam late sanguis inundet Humanus, quantis albescant ossibus agri? Nondum dira tamen ferro, tristique furori Scit rabies posuisse modum: sed frena remordens Exsultat, pacemque haud una strage moratur. Quid scelerum innumeras facies, et tot nova pestis Nomina commemorem, quae passim impune per arma Increscunt animis, mittuntque in saecula labem? Si noster non sordet honos, si vota litamus Digna tibi, gratasque preces, ades o bone tandem, Et dirum aeternis Martem constringe catenis, Cui pietas neque cordi, aut magni regula honesti; Sed furor, et raptus, et numquam expleta libido. Interea doctis studiis operata Iuventus, Hoc agite, ac festis mactate altaria donis, Pro re quisque et forte sua. Non maxima dari Poscimus: at parco nimium nimiumque maligno Vix merces speranda ingens pretiumque datori est. XI. Ann. 1637. QUi tollendo orbis sceleri, tristique reatu, Et quicquid miseros poenae terretque premitque, Aethereas liquisti arces, tua regna, pudicae Virginis illapsus gremio, quam sanguinis alti Nobilitas, Regumque decus clarabat Avorum, Ipse tibi fragilesque artus et membra caduca Finxisti, patrium iam dissimulatus olympum, Huc ades, et quos, Sancte, tibi celebramus honores, Innumeris gens functa malis, sibi vixque superstes, Aspice, sed felix, et qualis turbida quondam Sidera, fulmineasque hiemes, et concita pacas Aequora, cum iussi ponunt tibi flamina venti, Et pariter pelagi cessant, terraeque labores. Nos quoque, nec nescis, multa heu ac dura fatigat Tempestas, ex quo incubuit feralis Enyo, Et semel excussit pacem, dirique furoris Semina dispersit populis, tetra unde libido Mentibus, armorumque incessit maximus ardor. Vidimus exustas funestis ignibus urbes, Et late exiliis miserorum ac dura gementum Fervere agros totasque vias. Pars moenia fessis Tuta petit, silvas alii, nemorumque per altas Conduntur latebras, aut cincta paludibus atris Tesqua habitant, celebrata feris. Quid fallere prodest Hostiles gladios, saevumque exire furorem, Si miseros tristisque Fames, et lurida Pestis Assequitur, diri spargens contagia morbi? Sternuntur leto pariter iuvenesque senesque: Nulla dies maerore vacat: luctusque gravantur Luctibus: ad manes immensum extenditur agmen. Musarum vox nulla sonat, Pindumque per omnem Et citharae cantusque tacent: pro carmine docto, Et quicquid dictis Sophie immortalibus edit, Maesta crepant planctus, damnataque fletibus aera. Nate Dei, Nate idem hominis; de Numine Numen Principium, non tempus habens; cui machina rerum Extat, et in numerum currit pulcherrimus aether: Quando semel te induxit amor, qui maximus usque Mentem urit, stimulosque acres sub pectore versat, Ut fragilem imbiberes moriturus nectere carnem, Nosque adeo vincire tibi, miserere tuorum, Ab fabricae miserere tuae. Tibi surgimus uno Ortu omnes, simul ac molli tua dextera gleba Instituit mortale genus. Num paenitet acti, Et totum tibi sordet opus? finemque minatur, Principium quae causa dedit? reminiscere pacti Foederis, atque incumbe tibi; quo mitius orbis Nil habet, aut gemino caelum complectitur axe. Nos commissa pati, meritasque exsolvere poenas, Novimus: en, ultro tibi nos pecavisse fatemur. Sed pudet, et veniam petimus, lacrimisque dolorem Testamur strati per humum, pacemque rogamus. An nihil ignosces, qui cuncta ignoscere natus? Et dulce est gratumque tibi, vel tota perire Saecula? tum viduas squalere colentibus aras? Durities non tanta tibi. Da cernere finem Aerumnis, miserosque leva. Tu sistere morbos, Et diram cohibere famem; tu vincere solus Bella armata potes, strictumque retundere ferrum, Artificem Leti, pacisque reducere morem. Qua melius maiusve nihil neque flammeus aether, Nec mater communis, humus, nec caerula norunt Marmora, quae medias involvunt undique terras. Omnia pace vigent,perdurant omnia pace. Pax mundi connectit opus, rerumque tuetur Naturam, ne sicca velint concurrere lymphis, Aut cum frigoribus flammae vapor igneus arma Conserat; indigesta rudis ceu semina mundi Cum tegeret deforme chaos, pariterque volarent Inter se commixta modis pugnantia miris. Pax celebrat terras populis, pax navibus undas, Humanisque aperit, quaqua patet, usibus orbem. Innumeras solers exercet et invenit artes: Virtutes monstrat legum pia mater et aequi: Quodque audit, facit esse hominem (nam bella Leones, Ursorumque decent genus atque immania saecla.) Hanc redde ereptam miseris penitusque fugatam, Quaque ligas elementa fide, quo iungis amore Naturae discordis opus, hoc, Optime, rursus Concilia gentes, diductaque pectora iunge, Aeterno firmans reparatam foedere pacem. Haec hodie vovisse iuvet: tuque o mea pubes, Posce eadem, posce assiduis noctesque diesque Questibus, aut quacumque alia lenire Tonantem Iratum ratione licet, veniamque mereri. Nunc autem facito ara suos quoque plena ministros Exhilaret, multoque graves domum ab aere remittat. XII. Ann. 1639. VEnit, et festo celebranda ritu Lux adest, seri decus ultimum anni, Explicans sacrum iubar, unde nobis Vita salusque est. Cernimus summi Genitum Tonantis Conditum cunis pueri figura, Sit licet caelo prior atque terra, et Aequoris undis. Hunc dat illaeso genetrix pudore Nuptiarum expers; neque flos recedit Proditus partu; meliore fulget Auctus honore. Nil obest nostrae pigra massa carnis, Quo minus celsis dominetur astris, Par Patri magno Deus ipse, et ipse Par quoque servis. Ite mordaces, mala monstra, curae, Et timor mortis Stygiique Averni: En, licet summi penetrare rursus Regis in aulam. Candidum optatae patet undique aethrae Denuo limen; nec, ut ante, terret Flammeus longe gladius sub ipso Limine custos. Alites psallunt iuvenum catervae, Et novus late ferit astra cantus, Nuncians terris stabilita ruptae Foedera Pacis, Ipse dum terrae mediusque caeli Debilem limum sibi copulavit, Qui solique undaeque, et ubique fusi Auctor Olympi. Sancte Servator, te io precamur, Stet tibi semper pia cura nostri: Has bonas terras tueare, et urbem hanc, Flavus ubi Albis Labitur, clarasque agit acer undas, Saxonum visens populos, utraque Conditos ripa. Viden`ut cruentum Flammeus ensem Torqueat Mavors? ruat impotente ut Turbine incumbens facibusque, mentis Dira quas nutrit rabies dolorque, Impia Enyo? Quid loquar saevae mala dura pestis? Quid famem numquam illicito abstinentem? Tot malis fessos recreare tandem, Sancte memento. Sanciat Pacem pietas negatam Conditis victrix gladiis: nec usquam Amplius turbent habitura nullos Bella triumphos. Absit, aut foedas repetat tenebras, Unde prorupit, Phlegethontis, atrum Morbum agens ante, et trepidos timores Pestilis Ate. Floreant doctae pia templa Musae: Iura deponant senium: iuventae Redditae leges vireant, scelusque, Poena fatiget. Ruris exculti segetes beatum Spondeant annum: pecus omne tutis Pascuis erret: mala cura nusquam, Aut metus urat. Sed puer sanctos tenero usque ab ungue Imbibat mores facilis doceri; Et Pater nato probus ipse vera ex- empla ministret. Hinc salus omnis redit, hinc beatus Publicae est rei status, ut sinistri in- vaserint mores, simul ire ubique Omnia pessum. Ite nunc castis animis iuventus Docta, nec parca properate dextra Munera antiquo stabilita ritu Ponere in aram. Arbiter celsa sedet omnium arce, Et pios actus hominum intuetur, Ut suo dignis benefacta donis Tempore penset. XIII. Ann. 1640. VOlvimur ad cunas, natique ante ora puelli En iterum, quem tota canit natura parentem, Auctoremque elementa suum. Qui sidera legem Ferre iubet, fixasque errando absolvere metas; Ne caeli turbante fide, mox ordine rupto Dissonet, et versas annus male temperet horas. Ivit ad Euphraten positus, patriamque relinquens Persin, Idumaeos venit duce sidere colles Dona ferens, aurique et myrrhae et turis honores: Nos praeter lacrimas, et singultantia verba, Devotamque tibi, Puer o, super omnia mentem, Nil licet ac fas est: solum hoc fortuna reliquit, Quae patriam, et miseros infandis turbida bellis Prodidit incumbens, totque (heu) exercuit annos. Vis immensa quidem scelerum (nam sponte fatemur) Sollicitat, iustosque accendit Numen in aestus: Exosi sed triste nefas, vitamque peractam, Plangimus, et maestos lacrimarum effundimus imbres, Flebiliter pacem orantes. Sit digna favore Nostra tuo pietas, fatumque exoret amicum. Namque etenim haud frustra moribundos te induere artus; Tum nos irrupto nexu tibi iungere fratres Immensus persuasit amor, qui plurimus ardet Nunc quoque, post Solymae crimen, post diruta sontis Regna Erebi, aetheriis iterum cum redditus oris Aeternas Patris atque tuas moderaris habenas; Insomnesque agitans stimulos, et pectora flammans, Non nostri haud meminisse sinit. Quo sidere primum Iam tener illuxisti orbi, lateque per omnes Exoriens populos iussisti bella silere Turbida, et everso pacem succurrere saeclo; Hoc nunc irradians magni miseresce laboris, Fataque nostra leva. Quae non, mitissime, dudum Supplicia, et tetro luimus pro crimine poenas; Seu ferri immitis rabies, seu lurida pestis Incubuit, maiúsve malum penuria victus Et semper male suada fames? Defecta colonis Arva iacent; squalent segetes, nec grandia farra, Sed tribulos lappamque ferunt, aut subter adesae Obsceno turpique malo, vota ultima fallunt Agrestum, miseraeque negant solacia vitae. Quid nunc commemorem crudelibus oppida flammis Aut tota interversa, aut magna perdita parte? Totque olim claras opibusque et civibus urbes, Queis sua iam fortuna fuit? nam rara frequentat Turba domos: tenues incisa negotia quaestus Exercent; penitusque adeo sua cuique oneri est sors. At quae barbaries animis inolescit, et omnes Evertit mores, armorum oppressa furore Dum leges ac iura silent, accinctaque ferro, Quidlibet improbitas impune audetque patratque: Contra autem scelerumque metus, et cura pudoris, Astrorumque haeres pietas fugit acta, simulque Egregiae expirant artes decus addere duris Dulce animis, magnoque insuescere pectus honesto? Heu mihi, quis gratos superis tum exsolvet honores? Quis digne tua sacra feret, cum regna tenebit Improba, et immites dira ignorantia fasces? Nempe semel nocte infausta mens cum horret, et omnem Exclusit lucem, nullaque in parte nitescit, Ilicet in vetitum ruimus, sequimurque cupido Quo rapuit vesana, aut mobilis incitat error, Exuiturque animis cultus rectique Deique. Respice io, ardentemque Patrem poenisque furentem Flecte bonus, tumidosque animos et pectora mulce: Namque potes, mens ipsa Patris. Natine refutet Vota precesque Pater, quicum una eademque voluntas, Una ut mens, numenque unum atque aeterna potestas? Assere nos opus, alme, tuum! tibi cura peculi An poterit non esse tui? Da cernere finem Aerumnis, miserosque iuva, fessisque quietem Indulge, optatamque (una hac dabis omnia)pacem. Sic te nascentem haud tantum cunisque iacentem, Parvule, maternove haerentem bracchia collo Connexum, geminasque manus, atque oscla ferentem; Sed decus et miranda Viri, clarosque triumphos Devicto umbrarum regno, Letoque, Ereboque, Laude attollemus magna, semperque canemus Te tutelam orbis pariter pariterque salutem. Interea egregii Iuvenes, flos lectior urbis Leucoreae, precibus purgata mente peractis, Antiquo pro more adolete altaria festis Muneribus non parcum agmen. Quam grata Tonanti Largiri facilis manus, et mens nescia culpae est? XIV. Ann. 1641. ARte novum carmen rerum tenuate parenti Vos, quibus accendit cor pietatis amor. Nam miranda Deus superis quoque coetibus egit, Antiqui excedens omne favoris opus. Dextera speratam nobis tulit una salutem Ipsius, emerito nomine sancta manus. Unigenam in terras caelo demisit, et inter Mortales voluit publica fata pati. Ille perire tot innocuos cum cerneret, instans Depulit exitium, nos habuitque suos. Nec passus saevire trucis mala saecla Tyranni, Imposuit furiis frena, Ereboque iugum. Sic modo regna iacent deiecta Satellitis Orci; Praeque dolore fremens Dis sibi pectus edit. Praecones verbi caelestis semina in orbem Principis edicto disseruere Dei Gentibus, e tenebris errorum in luce locatis, Ut rectas possent iustitiae ire vias: Nec moriendo mori, sed vitae tendere in arcem, Quae cunctis Christi munere plana patet. Scilicet hoc generi Hebraeo promiserat olim, Cum nati iugulum diruere ense Pater, Exstinctumque animosus averet tradere flammis, Dum mox pro puero corniger hostia adest. Viderunt populi longinquis dissiti in oris, Qua mare circuitu caeruleo ambit humum, Venisse auxilium seris memorabile saeclis, Quo noxas hominum solveret ipse Deus: Sanciretque iterum, penitus quae amissa, Salutem, Et pariter vitae munera perpetuae. Ergo hunc concordi gentes canite ore per orbem, Atque ingens pueri tollite ad astra decus. Barbitos hunc recinat, varioque hunc tibia cantu, Tum tuba, quae heroos incinere apta modos. Aequorei latices vitreo exultate profundo, Ducentes agili candida festa pede: Tu quoque communis genetrix gestire memento, Concussoque hilaris plaudere terra sinu. Praecipue doctis pubes operata Camenis Promite laetitiae candida signa novae. Non quam vina creant, ductaeque ad carmina noctes, Cum movet in numerum docta puella pedem; Sed pietas succensa animis quam concitat, omnis Ut sonet in laudes linguaque mensque Dei. Vina negant animos sacratis ritibus aptos: Nec nisi casta Deo corda placere solent. Hoc etiam superest, Iuvenes, ponatis in aram Dona Sacerdoti debita, grata Deo. Namque sibi Dominus collatum asscribit honorem, Fida ministerii quo decorata manus. XV. Ann. 1643. TIbi CHRISTE laudes solvimus, Quod passus es nasci puer De virgine intacta satus, Mundum levares ut tuum. Nam quicquid exstat et viget, Te Conditorem praedicat, Aetherque, et aeris liquor, Et terra, et undosum mare. Tu ratio, tu sensus Patris Molitus ante aevum omnia es, Quae mox creares proditus Vox ipsa subsistens patris. Dum, FIAT, inquit, ilico, Stat omne, quicquid iusserat, Et te chaos sumit Duce Formam, colorem et ordinem. O quis tuos ortus puer, Qua de Deo natus Deus; Cunas quis explicet tuas, Quae copulant hominem ac Deum? Res mira, sugit ubera, Unde ipsa vita est omnibus: Idemque, natus est simul, Auctorque matris ac parens. Quem, quantus ipse, non capit Vel vasta rerum machina, Hinc involutum fasciis Praesaepe parvum continet, Pone accubat brutum genus, Bos durus, atque asinus piger: Quae pompa? quae species? tamen Ingens sacramentum latet. Hic gentium turbam notat, Et Abrahae ille posteros: Nam sospitator omnibus Communis hic venit puer. Quod luminis iubar repens Caliginem noctis fugat? Quam siderum laeti chori Pastoribus pacem canunt? Tu lumen illud es, puer, Qui caeca cuncta illuminas; Qui nubila atra dissipans Lucem novam in mentes seris. Tu pax beata gentium, Qui foedus aeternum ligans Hominem inter atque inter Deum Commercium instauras vetus. Nunc ira tristis detumet Laetusque succedit favor: Transacta lis, nec amplius Poenae ullus est locus super. Demittitur caelo Deus, Et tendit in superos homo: Damnatus aeternae necis Vita potitur perpete, O, usque laeta et prospera, Pax, quae venis mortalibus, Et sola praestare es potens Quaecumque nos beant bona! Quando, beata, nos tuum Os intueri denuo Licebit, et pariter frui, Quae dona largiri soles? Nam bella nos postquam premunt, Et saevus ensis stringitur, Vis, ira, flagitium, scelus, Locum artibus bonis negant. Fas omne rumpit, ius silet, Metus exolescit Numinis, Votum suum cuique est Deus, Dira et libido pectoris. Fastus Giganteus furit, Et maximum regnis decus Existimatur, iugiter Tenere ferrum, et perdere. Facessat error noxius, Nec pectora in praeceps trahat Generosa, digna maxime Rerum tenere culmina. Hic fortis, hic ingens erit, Qui nec timet, nec provocat; Et ambitum armorum domans In publicum vigilat bonum. Insaniae infaustae est genus Male fructuosam lauream Tanti aestimare, sanguine Quovis emendam ut hanc putes. Hoc impius Cinna imbibat, Hoc Sylla non potens sui, Et quisquis inscius Dei Saxa, aera, vel lignum colit. Devota mens Christo Deo, Lenis, modesta, sobria est, Amica paci, quam facit Sibi propriam soli notam. Pax sanctitatis arbitra, Et regula aequitatis est, Magistra morum, et artium, Quas servat, ornat, provehit. Quod durat orbis, pacis est: Elementa per pacem vigent: Quae, dissilire ut contigit, In pristinum recident chaos. Amoris aeterni arbiter, Pacem redona, opus tuum: Rixas, rapinas, vulnera Contrarius tibi serit. Mitescat armorum furor Pietate victus et sui Pertaesus ipse, classicum Ferale dediscant tubae. Pax interim augustum caput Optata nequicquam diu Ubique terrarum exerat, Orbem et fatigatum levet. Hoc, Genite supremi Patris, Dux pacis et concordiae, Rogamus omnes supplices, Nuptae, innubae, iuvenes, viri. Nunc agite, docta natio, Celebrate sollemnem diem, Ut sobrias mentes decet, Christoque devotas Deo. Offerte dona altaribus, Ut cuique res, larga manu, Non more tradito magis, Quam mentis affectu piae. XVI. An. 1644. Quod noctis incedit genus? Quae lux repentino emicat, Mediumque perrumpens chaos Terris novum portat diem? Non hoc Orion flammeo Decorus ense agit iubar: Non Arctos Oceano mari Tingi auream metuens rotam? Quid? ergo amoenus Lucifer Praevertit assuetas vices, Compendioque sub novo Maturius lucem rapit? Promissam Jacobo patri Agnosco sideris fidem! Dum fata Balaam Duci Ingrata Sephoridae canit. Hoc lumen illud candidum est, Quod nocte sub densa sitis Clarum remissurum iubar Praedixit os sacrum DEO. Inter tonitruum vagos Ignes et atra nubium Sancita Legum marmore Descripta vulgavit DEUS. Dum meta legis nascitur, Et Gratia in terras subit, Nox transit in roseum diem, Caelestium et chori canunt. O dulce et optatum melos, Quo pax et alma gaudia Spondentur orbi in posterum, Postquam DEUS natus puer! Non, quae nepotes Romuli Et Ausonas tantum beet; Civilium armorum nefas Silere dum Augustus iubet: Quae foedus instauret vetus Hominem inter atque inter Deum, Terrasque connectat polo, Hanc astra pacem praedicant. Quamquam huius omen altera Sub principe Augusto fuit: Ne pacis auctorem editum Bella elevarent Caesaris. DEI minister Caesar est: Ille ergo bellis fulminet, Rex ipse Regum saecula Dum pace recreat sua? Hinc porta Iani clauditur, Et classicum nusquam sonat, Orbisque pacatur sibi. Mox cum Deo ut pacem colat. Spes una perditis, puer, Nostros labores respice! Et nos tot annos quae rotant, Fera bella, pacator doma! Non diffitemur perpeti, Quae vindicent nostrum scelus: Passisque poenarum ultima Restare quod noxam expiet: Sed tu benignus et bonus Malis tamen statues modum: Nec tamdiu incumbens premes Dum destruas opus tuum. Male dissident homines sibi Arctissime uniti DEO: Pacem tueri numinis Vix possit oblitus suae. Tamen, o redemptor optime, Nostrum istud haud tantum scelus: Ille hostis aeternus DEI Hominumque hoc inspirat nefas. Nam corpore humano tegi Dum numen agnoscit tuum, Mortale denuo genus Ut asseras moriens Patri: Tristi furore percitus Frendet fremitque unum aestuans, Spem tantam Adami ut posteris Malignus et livens clepat. Quid separat hominem DEO? Quicquid DEO contrarium est, Et crimen ac culpam trahens DEO esse nos dignos vetat. Ergo improbas cupidines Litesque et iras disserit, Ut distrahat iunctos DEO, Et distrahens DEO auferat. Compesce grassantis dolos, Et dissipa omnes machinas: Quo nos ligavisti tibi, Hoc iunge foedere invicem. Non temperet sceptra uspiam, Qui semper intensum manu Tenere ferrum ac perdere Unum decus regni putet. Sibi imperare, saeculo Et patriae pacem dare, Haec summa virtus: principes Hac astra conscendunt via. O quando fulgebit dies, Qua redditam piae canent Pacem Camenae? hunc ocyus Dux pacis indulge diem! Has nuncupent pueri preces, Has virginum casti chori: Hoc omnis aetas postulet, Hoc ordo quilibet petat. Vosque, o caterva Musica, Hoc poscite aethereum Patrem: Moresque puri altaribus Dicate festa munera. Non improbum quid poscimus; Nec summa pensatur DEO: Prolixior pietas tamen Prolixius donum sacrat. XVII. Ann. 1646. PRome barbiton, Camena; quid silebis amplius? Sume plectrum, stringe chordas, tempera novum melos: Est puer canendus, orbi qui salutem reddidit. O stupenda res nec ullis exigenda sensibus! Nuptiarum expers puella, nec viro umquam cognita, Dulce ventris pignus edit, dum pudoris flos manet. Quem nec orbis universus, ambitu quanto patet Primo ab Euro in ultimum axem, sufficit comprendere, Inter arcta fasciatus conditur praesaepia. Quae, Beate, vis te adegit, iussa cuius tanta erant, Caelitum ut vitam beatam, pulchra ut astra linqueres, Mox cavo ah vili tegendus aridoque gramine? Nec dies nec tempus ibant; ipse mundus nondum erat, Cum vigeres in profundo patriae mentis sinu, Cum parente cumque sacro flamine una vis Dei. Editus post aeviterni Sermo patris pectore Condidisti, quicquid exstat, sed prius fuerat nihil, Quodque longe post futuris proditurum saeculis. Dixti, et astra mox superno floruerunt vertice, Lege certa obire mundum iussa per statas vices; Duxque lucis hinc refulsit, inde noctium arbitra. Iusseras, stetitque tellus fixa clavo aheneo, Foeta pecoris, foeta florum, foeta molli gramine, Mater omnium atque nutrix, sed tamen bruta atque iners. Vix locuto mugierunt vasta Nerei aequora, Caerulumque per profundum mille luserunt greges, Pax tamen Ponto atque ventis, nec minax turbo furit. Claudite Aggeruntis oras, claudite Orci carceres: Liberator ecce noster, ecce, patronus venit: Cesset atra poena, cesset, et metus poenae simul. Quid ferox minare Parca? nil tuis fusis licet: Solve pensum, rumpe fila, nos vigebimus tamen. Nascitur leto premendus, morituus letum ut premat. Squalida annorum genetrix pande inaccessos specus, Pande temporum antra vasta; cui metalli nobilis Saecla dudum distulisti, Rector orbis, en adest! Prodeat felicis auri candidus grex, prodeat: Aere duro nata proles, ferreum cedat genus: Desinet malum omne, fasces hoc tenente principe. Nunc Fides, nunc prisca Virtus tollet e situ caput, Et Themis reversa caelo repetet antiquum larem: Ibit exul fraus maligna, nulla vis porro premet. Inter ursorum catervas, inter et pardos feros, Hinnulique agnique ludent: bella dediscent ferae: Bella per terras quiescent perque fluctisonum salum. Nulla nunc venena tetra, nulla nunc mala gramina Thessalae carpent novercae, teste Luna aheneis Falcibus resecta noctu, triste devotis malum. Saxa floribus nitescent, balsamo silvae fluent, Nectaris passim beati grata current pocula; Tura nec soli Sabaei, rus sed omne post feret. Salve o orbis,quem creasti, gentium salve o salus, Domitor Erebi, meta legis, pacis aeternae arbiter, Copula utriusque mundi, nosque mitis respice. Respice o levaque felix tot fatigatos malis, Dira quae bellorum Erinnys patriae invexit solo, Et bonus largire rursus alma pacis otia. Sola pax fessis medela est. Interim pubes mea, Ite candidis faventes agere festum gaudiis; Laude iusta colite Numen et Ministros munere. XIIX. Ann. 1648. ORbi redonatur dies Crescente Solis lumine, CHRISTUSque terris nascitur Impertiens novum iubar. Simul eius illucet dies, Nox dira mentium fugit, Et tristis ignorantiae Tetrum ilico cedit chaos. Quis aera, quis saxa algida, Aut arborum truncos colit? Vesana conticent Sacra, Patetque,qui latuit, DEUS. Nil maius optare imbibas, Quam nosse communem patrem: Summumque cum tenes bonum, Minora quid iuvet sequi? Te noscimus, rerum Sator, Ex quo dedisti filium: Natoque dediti et tibi, Nugas inanes spernimus. Sic Christiana natio, Quam lata tellus, spargitur; Inque orbis oris ultimis Vexilla iam crucis nitent. Sic mortis expertem licet Spondere vitam corpori; Cinerique putri ac ossibus Divinius quiddam polo. Namque omnis astrorum chorus, Ipsumque caelum intercidet. Quae parta per Christum venit, Aeterna perstat mansio. Si te inspicis, quid est homo? Nempe umbra, bulla, somnium: Quid omne, quo vitam exigit? Probrum atque noxa, aut vanitas. Hunc ille Rector caelitum Tanti optimus fecit tamen, Ut eius, in poenam, bono, Ultro unicum natum daret. Gaudete, quicquid gentium Quocumque caeli cardine, Quocumque terrarum situ, Late per orbem degitis. Gaudete, iam vita et salus, Et gratia et pax redditur: Descendit in terras Deus, Et vadit in superos homo. Sophista, quid risum moves Acumine insano tumens, Vilesque cunas despicis, Regisque nostri infantiam? Non ille terrenum parat, Qui regna dat caelestia: Qui cuncta fecit, et supra est, Pompasne inanes aestimet? Constringe fastus turgidos, Tuumque adora principem: Submitte signa, hic parvulus Rerum omnium culmen tenet. Non quaestionum vincula Doctis ligata nexibus, Non tortiles salvant logi; Sed sola, sed simplex fides. Te Sospitator quaesumus, Custodias munus tuum: Fidemque, quae semper tibi Nos copulat, praestes bonus. Hoc illud, ipse quod canis, Unum necesse ante omnia: Nudis enim ac vacuis fide Nil cuncta rerum proderunt. Fidem ergo semper suffice, Pariterque amorem mutuum: Ne tristis ira distrahat, Quos sancta coniungit fides. Irrupta durent foedera, Queis vincta sceptrorum quies: Nec ullus armorum furor Sancita fallat otia. Amemus omnes invicem, Dum te veremur maxime: Ne parta pax male expetat Iam perduellis in Deum. Quod restat, ite literis Censenda et arte civitas, Litare festa altaribus, Opus benignum, munera. Perit elegantiae nitor, Quem sumtuosus appetit: Transit voluptas ocyus, Quam maximo steterit licet. Quod liberalis in Deum Largiris arae, haud interit; Certo occupatum et fenore Promittit aeternas opes. XIX. Ann. 1649. EX primo Adami crimine Manavit atra noxia In omne nomen posterum, Contaminans totum genus. Nec corpori tantum pigro Haesit reatus degener; Mens ante lucis pristinae Oblita labem traxerat. Sic pestilentis semina Morbi male - integer pater Transmittit in satos sibi, Haereditarium malum. Ut, sicut ipse morbidus Caussarium corpus tulit, Propago adaeque debilis Fontem fateretur suum. Heu quo sitae tunc in loco Nam res erant mortalium, Aether rebelles dum premit, Et terra poena est ac domus? Quid Orcum hiascentem loquar, In quodlibet saevum caput, Furias et instantes flagris, Ignemque sopiri inscium? Ruebat infelix genus Demancipatum Tartaro, Inops salutis, et prope Spe destitutum omni bona. Nam sola Posteritas Jacob Olim affuturum gentibus Norat sequestrum, qui suis Pacaret iratum Patrem. Pars cetera orbis nescia Degebat et sui et Dei, Brutas sequens libidines, Hac parte sola non rudis. Dolebat et multum Deo, Sibi interire opus suum, Hostique duro ac improbo In ditionem cedere. Quid faceret? instinctus pio Amore mentem, destinat Ante omne Genitum aevum sibi Ortu altero in carnem dare. Pacandus a Deo Deus: Neque poterat nisi homo mori: Iungendus ergo homini Deus, Homo ut periret ne Deo. Rem factam habemus: gratias Quas solvere est Pater tibi? Reddi Deo nunc nos licet, Nos dum sibi induit Deus. O copulae mirum modum! O gratiae immensum bonum! Stet noxa, stet mors; si caves, Nocere, per Christum, haud queunt. Ut hoste victo plauditur, Cum feriatis ensibus Armata concio fremit, Ad praedam et exultat novam: Ut iubilare ager solet Largis beatus messibus; Sic natio omnis in tuo Laetamur exortu, Puer. Namque improbi pondus iugi Cervice decussum iacet, Fractusque debetur ioco Stimulus minatoris feri. Nunc praeda cessabit furens Tumultuosis caedibus: Quae sparsa vestis sanguine, Cremanda mittetur rogo. Pax ista finem nesciet Turbanda nullis litibus: Foedusque quod pactum est semel, Firmum manebit perpetim. Est unus atque idem Deus, Nullas et admittit vices: Nec quid per errorem insciens, Cuiusque paeniteat, facit. Ite erudita Civitas, Festasque laudes pangite Patrique, qui natum dedit, Natoque, qui nostra est Salus. Ite, atque castis moribus Sacrate vos ipsos Deo: Ite, atque larga munera Sacrate laeti altaribus. XX. Ann. 1650. DUm mundus institor sui Vendit petitque inania, Et sequitur errores suos, Aut qua furor malus rapit: Nos Ephratea culmina Petemus et panis domum, Qui pabulum unus omnibus Vel ipsa pascit sidera. Ubi antrum? ubi cunae meae? Et parvus infans et parens? Creator orbis, parvulus; Et mater, immunis tori? Quis o, quis o, precor, mihi Manum benignus porriget, Et comiter monstrans viam Me sistet in voto meo? Non me Corinthus perculit Gemino moram ponens mari, Quamvis ocellus urbium, Et sidus ipsum Graeciae. Non doctae Athenae, non Rhodos, Soli dicata civitas: Arx ipsa sordet Romuli Ad Bethlemiticum specus. Ite, ite pastorum chorus, Hic ille pastor gentium est: Qui ferream virgam geret, Hic maior orbe hic est puer. Tristi veterno conditus Quem mundus ignorat datum, Caelum ipsum et astra nunciant, Quae redditurus venerat. Tua illa lux fuit, Puer, Quae turpe perrupit chaos, Noctisque convertens vices, Novum ire praecepit diem. Qui cum semel sparsit comam, Emersit ilico suis Orbis tenebris, a tuo Ducens colorem lumine. Gens caeca, pompae dedita, Et freta tantum inanibus, Nequicquam Abrahamo patre Et sanguine Isaci tumens, Quid lenta, quid vecors sedes, Nec sidus agnoscis tuum? En, orbis Eous venit, Et Bactra adorant ultima. Ergo excidit carmen vetus, Et si quod aether fatus est, Cum pectora afflatu rapit, Et ora iam Vatum movet? Haec illa stella Jacobi est Seris recepta posteris: Hoc illud immensum iubar, Quod mortis umbram dissipat. Marmorea templorum sola Terunt Sacrorum Praesules; Sed parvuli ignorant casam, Sordetque, quod fastu caret. Quid aula? laeta prosperis Lascivit, in dubiis tremit: Et quicquid ante spreverat, Sollicita mox sui timet. Depone ferrum, quo ruis Tyranne? nae frustra doles: Non sceptrum Idumaeum petet, Qui soli et astris imperat. Quin fulmen intorque tuum, Omnem et furorem exincita: Quem tot manus unum petunt, Memphiticus nidus teget. Perire, si nescis, nequit, Qui fixus infami trabe Caelo immolandus victima est, Ut crimen orbis expiet. Tibi, CHRISTE, laudes solvimus, Quod passus es nasci puer De virgine intacta satus, Mundum redimeres ut tuum. Hinc post acerba compedum Nos alma libertas manet: Hinc redditos patri ac tibi Lux recreabit aurea. Quam dum sub astris annuas, Hic munere interim tuo Da, pace concessa semel, Pie CHRISTE, perpetuo frui. Haec una nobis tessera est, Amemus omnes invicem: Eritne CHRISTI, hanc nequiter Qui frangit, arma ut induat? Pubes Camenis dedita, Sapientiaeque cultibus, Hoc restat, ut pro tempore Aptare mores ardeas. Ad sacra puro pectore est Et ritibus castis opus: Litare nescit, qui sibi Vacare, non Deo, velit. Haec prima cura: at altera est, Altare mactes munere: Altare CHRISTUS: hunc sibi Quis non libenter obliget? XXI. Ann. 1651. SIc eat! en verso procedunt ordine fata In melius, laetumque novant mortalibus aevum! Servator speratus adest, parit innuba virgo, Et de visceribus castis effundit in auras, Quem nato vixdum, sub prima exordia, mundo Rerum auctor miseratus opus promiserat, ex quo Suasa dolis colubri mulier vetita arbore pomum Carpserat infelix, totamque ex ordine gentem Inficiens tristi damnarat saecla reatu. Vincla cadunt dirupta iugi, servilia cessant Supplicia, et Stygiae terrent non amplius umbrae, Dum capti pretium orbis adest. Hinc liber abibit, Et, quibus exciderat miser ah! et sponte rebellis, Astra petet, superasque revertet victor in oras, Iam terris digressus homo. Stat Tartarus horrens, Et totis trepidat tenebris: stat pallidus ora Cerberus, et vastis ululat ferale sub antris, Vindicias pueri metuens, quas sumet ab Orco Grandior, et victi populatus limen Averni. Namque licet tugura exigui contemptus in arcto, Quo claudi pecudes, armentaque bruta solebant, Ardentis procul ostri ac luxu divitis auri, Nunc feno infusus iaceat, nunc ubera presset Parvulus, aut dilectae ori genetricis inhaerens Oscla ferat rapiatve, ac mille invitet amores; Ille tamen pictam signis radiantibus aethram Torquet, et aeternas rerum moderatur habenas, Orbe prior totoque aevo, quod utrumque creavit, Mens sapiens et dextra patris, sermoque perennis. Qui postquam arcanae mentis penetralia laxans Prodiit eruptique foras, simul arduus aether Exstitit, et mundi crevit pulcherrimus ordo; Ac sol inde diem rapidis moderatus habenis, Coepit inexhausto producere saeculo motu: Hinc tacitas niveis noctes vaga Cynthia bigis Duxit, et obscuri descripsit tempora somni. O mundi indubitata salus! o unica nostris, Unica, vexatis lapsisque in Tartara rebus, Anchoraque portusque, et fida petentibus ara. Nate Dei, nate idem hominis, quem labe carentem Credimus, et nullis infectum pectora culpis, Huc ades, o, munusque tuum, quemque ipse daturus Migrasti superos, presso novus hospes in orbe, Exere, veridicisque aeternum edissere dictis, Atque ostende patrem, magnis verba ardua factis, Et tali virtute probans, angustia mentis Humanae quam nulla capit. Tibi pocula mutent Flumineos latices, et dulcia vina refundant: Ventorum ponat furor, et maris unda quiescat Centum aestus irata vehens, atque astra lacessens, Ad nutum tibi debilitas nova robora sumat, Incedens erecta, et nullos questa dolores: Deiecti morbis artus, redeunte vigore, Exosi lectum assurgant: quin luce carentum Corpora mors ipsa e tumulis tibi iussa remittat, Eludenda olim penitus, trabe fixus in alta Cum casto moriens dimittes corpore vitam. Huc ades, ecce novos sumunt altaria cultus, Sancte, tibi longoque sonant subsellia plausu, Et festum innumeris fremit alleluia Camenis. Eia agite o dilecta cohors, flos puberis aevi, Pierii Iuvenes, magnas huc iungite partes, Iungite, sollemnemque diem, ritusque verendos, Purgatis celebrate animis, et dona sacrate Aemuli in Eoos reges, quos Persidos ora Miserat, et parvis admoverat ultima cunis. Quos si forte minus liceat gravitate datorum Vincere, religione tamen contendere pulchrum est. XXII. Ann. 1652. AEnigmata, umbrae, imagines, Concedite, hic stat veritas: Silete vatum carmina, Rerum ipsa dum palam est fides. Quicquid verenda rituum, Adytaque templi in abdito Texere sacri pignoris, In virginis sinu patet. Quid omnium prius canam? Novissimum quid explicem? Connubium, partus, parens, Mortalium sensus supra. Orator aeterni patris Mandata perfert aliger: Audit puella, et concipit, Quodque implet, hoc virtus Dei. O copulae mirum genus! O nuptias penitus novas! Vir sermo, et uxor auris est, Matrisque, qui geritur, pater. Quid nobilis mater times? Rubore quid tingis genas? Durat tibi integrum decus, Et floret a partu pudor. Qui nil subintrans laeserat, Contaminabit exiens? Medela qui ruptis venit, An rumpat ille ac destruat? Prodi, alme, prodi, pusio, Spes orbis ac votum tui: Prodi tenelle, et candidum Mundo omen arride tuo. Te terra, te vastum mare Agnoscit artificem suum: Et quicquid astra continent, Sapientiae tuae est opus. Tibi, molle dum tractas lutum, Assurgit humanum genus; Et aetheris plenum sacri Imaginem spirat tuam. Par igneae mentis vigor, Par lumen accensum a tuo est: Quo differebat corpore, Nunc induisti ipsum tibi. Quocumque lumen spargeret, Id omne cernebat suum: Hunc vasta tellus principem Agnoscit, undosum et mare. Non cura, non durus labor Florem iuventae deterit: Cuncta aureum indulget nemus, Ubi similes carpit dies. Ah quo repente culmine Pravo ambitu, Eva, decidis? Qua labe damnas posteros, Rebellis auctori pio? Qui pectus evertit furor? Quod toxicum mentem eripit? An improbus serpens magis, An degener ipsamet tui? Hinc est, quod aerumnae graves, Nec unus exercet dolor, Luctusque, morborum et cohors, Tum poena, mors, novissima. Ab ultimo ortu ad vesperum, Mediique qua Soles calent Aut sidus Arctoum riget, Hic iura mors fixit sua. Non lustrat oras luminis, Quod saeva non tollat dies: Stat urna inexorabilis, Et quodlibet movet caput. Styx interim noctes dies In nostra supplicia excubat, Et mille rictibus patens Praedas agit semper novas. Emerge germen inclutum: Tibi iste debetur labos, Ut viperae indomitae caput Calce arduus victum premas. Quid? an Creator optime, Impune permittes tibi Opus perire homines tuum? Huc ultor! huc vindex ades! Non nasceris frustra puer, Et inter armenta accubas: Non astra fallunt, quae novam Nascente te pacem canunt. Stat baiulum iuxta pecus, Te baiulum ut noxae approbet: Et debitus bos victimis Te victimam mundi docet. Accingere heros inclite, Accingere ad partes tuas: Et vagientis lacrimae Quae non lavabunt crimina? Cum creveris mox in virum, Tibi omne concidet Chaos: Quin orcus ipse in vinculis Cedet triumphum nobilem. Tunc, post acerbas compedes, Optata libertas fluet: Et redditos patri ac tibi Lux recreabit aurea. Hanc dum sub astris annuas, Hic munere interim tuo Fac, CHRISTE, quod te quaesumus, Tranquilla pax orbem beet. Tristis Cometa intercidat, Et quicquid ominis mali Sub axe fervet, illico Liquescat ad Solem tuum. Non dira morborum lues Grassata devastet domos: Fames nec incumbat mala, Aut arma rursus terreant. Haec una CHRISTI tessera est, Amemus ut cuncti invicem: Eritne CHRISTI, hanc nequiter Qui franget, arma ut induat? Pubes Camenis dedita, Sapientiaeque cultibus, Hoc restat, ut pro tempore Aptare mores ardeas. Ad sacra puro pectore Et ritibus castis opus: Litare nescit, qui sibi Vacare, non Deo velit. Haec prima cura: at altera est, Altare mactes munere: Altare CHRISTUS: hunc sibi Quis non libenter obliget? XXIII. Anno 1653 VOlvimur ad cunas, et figimus oscula pannis, Queis omnis ostri regii sordet nitor, Et si quam aeria depectunt arbore Seres Pretiosioris velleris mollem comam. Quicquid opum vel dives Arabs, vel colligit Indus, Ad haec crepundia vitrum erunt, carbo, cinis. Hic tegitur, quo nil maius neque maximus aether Ubique fufus, vasta nec tellus habet. Sive illa Eoum felix assurgit in axem, Declive amoeni vesperi aut sequitur latus: Seu calet, et medios vaetorrida suscipit Austros, Septentrionumve ad malum sidus riget. Flecte, puer, flecte huc oculos lumenque serena, Tibi quos creasti, et nunc sacras natus, vide. Perdiderat nos triste nefas, et funere tetro Primi parentis saeva culpa merserat: Nunc simul exoreris, Sperate, renascitur orbis, Et vita miseris et salus per te redit. Amplexus praesaepe quidem sub paupere tecto Rude gramen inter et pecus brutum iaces: Et tibi somniferos mater pulcherrima cantus Liquente voce concinit Siren nova: Non quae velivolas fallaci carmine puppes Evertat alti gurgitis sorbens aqua; Sed quae partam iterum terris modulata salutem, Et cuncta felix facta praedicat nova; At tibi decurrunt stabilirata sidera motu, Aetherque fixas vertit et mutat vices: Quin sua dispertit Solis rota saecula mundo, Professa dextrae splendidum se opus tuae: At pater aeternus celsa tibi mittit ab aethra Centum apta pennis agmina, et totidem ignibus, Sancitam quae pacem orbi per rura celebrent, Queis nocte media iam novus radiat dies: Et late solvit tenebras et nubila pellit Durare inepta, dum tuum erumpit iubar. O felix genus agricolum, quos urbibus altis Procul, urbium alto et luxu, et argutis dolis, Candida simplicitas, et parvo adsueta iuventus Avertit atris noxiis, et Numini Conciliat, merito vobis innotuit infans Redemptor orbis primum et assertor sui. Namque humiles amat ille animos, despretaque mundo Sibi iacrare suevit usque pectora. Atque utinam liceat vestros assumere mores, Aut aemulari ruris innocentiam Primavi, cum nondum atrox infecerat orbem, Atque impiarat et genus totum, et patrem Noxa mala inductum pellacis fraude colubri, Et delicatae voce captum coniugis: Tunc mihi tunc, o Sancte, tuas accedere cunas Digno liceret, ire et inlaudes tuas! Quamquam equidem neque sic absim: quam vita moratur Onusta culpis, tam tuus me Amor trahit Atque ultro pius invitat, revocatque timentem, Qui nasci adegit, vindices ut me tibi. Ecce NabathaeisArabum procul exciti ab oris Ducente caelo et ignis insueti face, Adveniunt Bethlenque petunt, quos abdita mundi, Rerumque causas nosse et astrorum vias, Perpetuae exercent curae, fusique per antrum Te, puer, adorant, amplius iam non suis Dediti in Idolis; sed te 'Regemque, Deumque Hominemque pariter, muneris mysterio Tergemini non ficta alacres tibi mente professi Aurumque tusque, et lacrimas myrrhae ferunt. Ut sit simplicitas animi gratissima caelo; Tamen erudita non minus pietas placet, Quae Numen reverenter habet, nec acumine solo Confisa, legem ponit ingenio Deum: Et quaedam nescire, suum sapere aestimat: ultra Etenim ire, quam ille voluit, in praeceps rapit. Scilicet Eois in vatibus omne Camenae Nomen sacratum doctioris est Deo: Ac nostras etiam nunc fas accedere Musas, Orientis ad se dum Magos CHRISTUS vocat. Persequitur nemo sua munera: quilibet auctor Quod reperit, hoc amare non durus solet. Non igitur doctos Princeps Sapientia spernit, Et qui biberunt nobilem partem sui: Accipit, et facilis complectitur ille fovetque, Quicumque sapiunt, dummodo sapiant sibi. Huc agite, o Clarii Iuvenes, huc vertite gressum, Cunabula ista non minus vobis patent, Queis cunctos salvare datum est: huc vertite gressum, Dilecta pubes, et litate munera: Myrrham animi culpas secum maerentis acerbe, Precumque tura, quae Dei pacem impetrent. Aurum etiam, sed quale antiquum insigniit aevum, Cum sancta morum staret innocentia, Ac neque luxuries animos, nec pigra voluptas Effascinasset deque iecisset statu. Addite et huc, quo altare queat recreare ministros: Quod est datum arae, CHRISTUS imputat sibi. XXIV. Anno 1654. FEsta recurrit hiems, et Bruma nivalibus horis Ad CHRISTI cunabla vocat. Properemus ovantes Plausibus, infantique novo pia vota litemus, Vota pia atque preces. Nec enim, quod cernimus, omne est, Ipse quod est: maiora latent, caeloque petenda, Unde venit, restant. Pueri parva ora tuemur, Atque artus fragiles, et morti debita membra, Vis intus virtusque Dei penitusque repostum Numen agit partes. Nam dum praesaepia dura Et tenues implet pannos, dumque ubera matris Potat, et alludit matri, simul implet Olympum Arduus, et certa moderatur sidera lege: Quin mundum terramque regit, quae condidit olim, Prolatus iam ex ore patris, sub pectore cuius Hactenus aeternos nascens celebraverat ortus, Mundanum molitus opus, foedusque futurae Pacis agens. Prius ergo hominem, quam fingeret udi Auctor humo, quam triste nefas everteret orbem, Servavit, patrisque infensi emolliit iras. At postquam primi ob noxam genitoris Adami, Quae totum increscendo genus, volventibus annis, Peste mala atque omnem labens infecerat orbem, Orbem omnem, ac penitus mortalia saecla perire Cerneret, et tristes devolvi Acherontis in undas, Immenso clementem animum succensus amore Ingemuit, miseransque intactae influxit in alvum Virginis, adstruxitque sibi puerilia membra, Ipse ipse ut posset solvi, mundumque piare Occumbens, et morte sua sublidere mortem, Nosque adeo revocare aeternae in gaudia vitae. Hinc igitur genus humanum pro tristibus umbris, Pro flagris Furiarum immitibus, et styge saeva, Ignis inexstinctique rogo, pulcherrimus aether, Stellatique manet caeli felicior axis, Et superum immortalis honos; cui splendida cuncta, Quasque orbis miratur opes, collata liquescunt Ocyus, et sordes, et frivola vana videntur Quisquiliaeque merae, vel si quid vilius ipsis Quisquiliis. Quas, Parve, tibi, quas dicere grates Pro tantis meritis, et quas persolvere laudes Fas fuerit? Vox tota labat, nec tanta sonare Ora humana valent. Quantis concentibus aether Volvitur, et quantis exsultant astra Camenis, Dum menses annosque rotant, et tempora condunt, Non te digna ferent. Sed tu dulcissime rerum Huc ades, huc, tutela tui certissima mundi Atque salus: ades, o, laetus felixque propinqua, Muneribusque incumbe tuis! Haec assere nobis, Haec firma. Nam quos laqueos, quas undique saevas Ille latro stygius fraudes noctesque diesque Tendit in insidiis? qua vi grassatur aperte Turbidus, et totas effundit flammeus iras, Si possit tua dona intercipere, Alme, labores Frustrarique tuos, penitusque avertere caelo, Quod partum pietate tua post fata manebit, Quos immota fides animi, et constantia victrix Asseruit iunxitque tibi? Da vincere saecli Illecebras, mentisque vagae sedare tumultus, Atque omnes in te unum animi defigere sensus, Perpetuoque haerere tibi. Si sorbeat ardens Unda Stygis, Phlegethonque inamabilis obruat atris Fluctibus, et late nox circum obscena minetur, Tecum ibunt festusque dies, et gaudia amoena, Vitaque, nec tristi maerore excussa voluptas. At sine te non astra iuvent, non candidus aether, Et superum formosa trahet domus: asper ubique Occurret luctus curaque incumbet amara. Florentes avo Iuvenes, quos igneus ardor Excitat, et doctas agit impetus acer in artes, Ite pii, et longa celebrate altaria pompa, Gratum agmen, laetaque manu pia dona ferentes Munifici recreate aram, recreate ministros. XXV. Anno 1655. HUc tandem in tua regna veni, certissima rerum Et mundi indubitata salus: tibi debita iunge Saecla hominum, et nos iunge Deo. Stupet omnis ubique Et cedit natura tibi: rationis acumen Omne hebet, et toto nescit comprendere sensu Virginei partus speciem, et miracula tanta. Non aliter meruit nasci Deus. Ite profani: Ignorat torus iste viros: nec vota puellae Ulla calent: Deus omne patrat. Sublimior hospes Fecundans gremium intactae de sanguine matris Effigiat sumitque sibi resolubile corpus, Et poenae letique capax. Effloret amico Numine fetus uter, nec procul cata pudoris Purpura defloret: quid enim corrumpere posset, Instaurat qui cuncta, Deus? Hic abditus intra Viscera describit sedem sibi virginis, ipse Sordis inexpertam pulcherrimus excitat aulam. Egredere, egredere! en magnis stata tempora fatis Decurrunt: ordire tuas ter - maxime partes: Et quando genus esse duplex tibi contigit uni, Atque hominem geminare Deo, tua foedera sanci, Quaeque homines interque Deum tot saecula fervent Bella mala, et tantis affligunt cladibus orbem, Auspiciis compone tuis. Hoc nostra subisti Limina, velatus moriturae carnis amictu: Hoc caelum tibi et astra patent, quae maximus auctor Accendisti olim obscurae solatia nocti Praebere, et certis describere legibus aevum: Hoc tibi Tartareos amnes, et tristia regna Cocyti penitrare datum: quin inde reverti Impune, atque omnes Erebi prosternere vires, Et delere chaos, poenisque imponere finem. Emicat in mediis tibi lux inopina tenebris, It media sub nocte dies late omnia lustrans, Ut monstret praesaepe tuum: pastoria pubes Vicinis excitur agrsi, dum conscius aether Ingeminat plausus, et festis astra choreis Exultant, liquidoque canunt sub carmine partam Pacem orbi, et laetum miseris mortalibus aevum. Leucorei Iuvenes, agite o, sociemus ovantes Iubila, gratantique ornemus carmine cunas, Unde salus et vita fluit. Sed et ara benignum Sentiat officium, nostroque a munere crescens Exhilaret pariterque suos CHRISTIque ministros. XXVI. Anno 1656. BRumalis annus dum riget, Terramque constringit gelu; Pietatis igne mens calens In gaudium novum fluat. Haec illa tandem adest dies, Quae terminum aerumnis malis Finemque ponit, hactenus Humana saecla quae manent. Venit, venit vindex pius, Et matris in sinu iacet, Quem dira iamdum Tartari Nox horret, excidium suum. Stat saevus umbrarum arbiter, Et felle tristi inaestuat, Dum mox triumphum nobilem Debere se puero dolet. Stat noxa, letiferum malum, Stat artifex durae necis, Et spicula incassum vibrans Hunc principem vitae tremit. Ite, ite, nuptarum greges, Matris celebrantes decus, Cui nulla par pignus tulit, Ut ipsa maior omnibus. Ite, ite, masculum genus, Et laudibus miraculum, Cui nulla par vidit dies, Partus novelli tollite. Non nuptiis venter tumet, Quae nostra lex originis: Caelum est, quod implet viscera, Quod nascitur, caro et Deus. Fit feta virgo, fit parens, Et integer perstat pudor: Limusque et astra, homo et Deus, Ligantur invicem et ligant. Hic ille, hic est mirus puer, Quem plenus eius ac Dei Amosides, regum, canit, Satus superbo sanguine: Flos lactis, et mellis latex Cui cedet in cibum, bono Ut haereat, vitans malum, Virgo, infit, edet filium. Hinc nomen inclitum manet, IN CARNE NOBISCUM DEUS: Hunc sceptra, fasces, purpura, Regnumque terris amplius. Gens omnis, omnis natio Tunc regis exortu in novi Festis triumphabit modis, Laetos et instituet choros. Ut, cum per aestivum diem Rus omne fervet plausibus, Maturus annus uberi Dum messe rumpit horrea: Aut, perpetrato proelio Exercitus victor fremit, Cum praeda opima ducitur, Animosque spesque addit novae. In te, Redemtor optime, Spes unice nostra est sita: Te, culpa nos quando aggravat, Levamen unum poscimus. Succurre frater fratribus, Et mitis exaudi preces, Quas te precamur supplices, Dum tempus urget asperum. Da, luctus ingens patriae In longa mutet gaudia: Et damna sublati Patris Nati resarciant bona. Quid maximarum cladium Unius erepti attulit Iactura? melior optimis, Quem flemus, hic princeps, erat. Sed par Parenti maximo Quid non refundet filius? Duret, perennet, floreat, Ni vincet, aequabit patrem. Hoc tuta Pietas vindice Attollet invictum caput, Et ausa perfidiae improba Franget, retundet, proteret. Hoc iura constabunt sibi Custode firma et integra: Legesque terrebunt malos, Tutela non fallax bonis. Huius refotae gratia Novos Camenae spiritus Sument, et artes inclutae In pristinum assurgent decus. Nunc ite docta natio, Et ferte ad aram munera: O fausta liberalitas, Quae demereri scit Deum! XXVII. Anno 1657. HEu quae profundi Tartari rumpens specus, Obscena Ditis regna, quae nox horridis Operit tenebris clarum et expellit diem, Invasit astra Erinnys, ac centum caput Surrecta in angues omen illaetabile Minatur orbi, sanguine undantem facem Quacumque quassat? Quicquid Arctoi iacet Poli sub axe, qua fero Boreas gelu Indurat animos pariter, et durat solum, Insurgit armis: Visula et Viader tremunt: Attonitus Albis surrigit glaucam comam, Et ripa utraque aut fulmen armorum timet, Aut experitur. Balticum tonat mare, Geminisque fervet aestibus, tum quos movet Vis atra venti fluctuum glomerans minas, Tum saeva quos procella bellorum ciet, Laceratque naves pariter et tollit viros. Quid Rhenus ipse? trebidat armorum sono, Et quicquid hauddum sentit, ambiguus timet. Succurre, mundi rector, et placidus iuva! Succurre, praesens opifer in tantis malis, Et tumida bella comprime invicta manu, Ne denuo ater patriae turbo incubet, Excidia meditans dura, miseranda, horrida, Qualia per annos ante ter denos sumus, Vexata cunctis turba, perpessi, malis: Tuque o puer tenelle, cui damus modo Festos honores, cuius exortu in novo Caelestis acies inter auras concinens Beata terris exspospondit otia, Mortalibusque pacis aeternae bonum. Si regere nutu machinam vastam aetheris, Tot se moventem in orbibus parvo datum, Et adhuc ligato fasciis; legem ad tuam Si lucida astra traditas peragunt vices, Et Sol volantem flammeus torquet rotam; Si concitatum fluctibus saevis mare Tibi ponit iras, et tuum numen tremit Dominumque sentit; terra non capiat quoque, Et obsequatur iussibus, Puer, tuis? Nutum sequetur. Explica frontem modo, Et dulce pande luminis iubar tui, Silebit omnis ilico armorum furor; Irae quiescent: foederum sancta fide Coire gentes, incluti Reges volent, Redeunte amore pristino, dare invicem Invicta pacis pignora invictas manus. Tuo sacratos nomine augusto, Puer, In bella ruere ne sine impia, ne sine, Et cladibus se mutuis concidere. Aequo iugasti sanguinis vinclo tibi Genus universum: ut omnium ergo frater es, Sic universos invicem fratres facis. Odisse fratrem nec licet; quanto minus Nocere sponte? Bella non raro haec petunt: Inane nomen; praemium libidinis; Solatium doloris. Arma sic Getes, Et Thracus asper rapiat, et Nomades vagi, Aut si quis alius Christiani nominis Expers per orbem non - tuos ritus colit, Redemptor orbis. Quod tuae legis caput? Amare mutua: lividis odiis procul Consulere cunctis: quisque, quod sibi cupit, Ut faciat alii, moxque promittat sibi. Tanti capaces nos sacramenti tibi Praesta, o redemptor alme! Sic bella impia Dediscet orbis: alta pax terras alet, Et sancta terris otia fovebit quies Intaminata. Quisque, qui tantum bonum Exoptat (et quis non id exoptet sibi?) Huc vota iungat, huc pias ferat preces, Ut impetretur. Scilicet hoc unum beet, Si ferre fas est; et miserrimos dabit, Excidere si contingat. O mundi arbiter, Cuius rubenti fulmen excussum manu Uterque mundus horret, et qui prospicit Primos in ortus Solis enixi rotam, Et qui cadentis axem anhelantem videt, Adesto votis: supplices audi preces: Pia te rogamus: et pius pia annues, Nec denegabis, digna quae te poscimus Nobisque. Laudes quas tibi, Pater, canent Et templa, et arae, nostra quae sacris tuis Pietas dicavit? Nulla cessabit dies: Suasque peragent ortus et vesper vices. Lingua imbecillis quod nequit, mentes dabune Munera sonantes, et celebrantes tua Non audiendis laudibus, nisi tibi, Qui solus audis omnia, et solus vides. Nunc ite docta natio, sanctum genus: Dicate dona: sentiat facilem manum Altare castum, sentiat: probet Deus, Qui pensat omne, si quod est datum sibi. XXIIX. Anno 1658. BRuma redit, pariterque dies, qua coepit oriri Promissae humano generi spes certa salutis Tm quoque, cum intercepta fuit vescentis Adami Crimine, et intactum vitiis intravit in aevum Noxia, letiferam spargens in saecula labem. Nascitur en (non falsa canunt oracula vatum) Nascitur, in lucemque subit, qui colla superba Anguinei frangat monstri, qui vertat Avernum Victor, et aeterno remearet in astra triumpho, Nascitur. Indicium longas migrare tenebras Dat media nocte orta dies, lateque coruscans Insuetis lumen radiis, orbique reductam Aligerum pacem turmae, toto aethere lapsae, Ac per rura vagae, caelesti carmine vulgant Plaudentes, pariterque docent, quo proximus antro Deliteat positus terrarum conditur infans. Nulla mora, excitur per agros pastoria pubes, Et tantis trepidat monstris: mox tendere gressus Accelerat, mirique petit cunabula partus, Primaque Servatorem orbis prostrata salutat, Et nati fit praeco Dei. Quid casta mereris Simplicitas rurisque quies? te numen amicum Advertit primum, atque tibi se mite revelat: Negligitur Solyme interea, penitusque superbae Pontificum sordent cathedrae, ut, contemta, pateret Eligere amplectique Deum, qui spernit inanes Pompasque strepitusque, et quicquid saecla stupere Mirarique humana solent: qui nescia fraudis Pectora, et ingenuas gaudet sibi iungere mentes, Et verum non fictus amat. Tibi maxime rerum Arbiter, o quantas tali pro munere grates Debemus laudesque tibi? Dum nascitur ille, Per quem nasci olim, Pater, omnia, Sancte, dedisti, Non morimur porro miseri. Dum sidera linquit, Qui fecit, nos astra licet caelumque mereri, Et divos, cum factus homo est, colere omnibus aevis. Ite mei, ac properate Deo nascente renasci, Pierii, in melius, iuvenes: deponite morum Aspera, cumque novo puero mollescite: nil hic Durumque atque immite decet. Quae saeva, videtis, Tempora eant, quantas clades fera bella minentur, Et regnum commissae acies. Superaddere culpis Ergo iuvet culpas, graviusque accendere numen Iamdudum iratum populis? Peccavimus omnes, Si quid triste luit vicinia, fulmine dudum Armorum percussa gravi. Nec sistere poenae Quo primum incubuere solent; sed sumere vires, Et longo infaustam dimittere tramite flammam, Omnia dum late rapiant. Date carbasa retro, Et verum sectamini iter, non flexibus atris Quod trahit in praeceps animos virtute remotum, Exitiumque adducit atrox. Non certius ulla Hostia pacabit superos, flectetque Tonantem In largam citius veniam, quam casta dolentis Vota animi, stabilisque pudor. Nunc dona litate Munifici, sanctisque inferte altaribus aera Sacrorum facili stipe solatura ministros. XXIX. Anno 1659. ORbi redonatur dies Crescente Solis lumine, CHRISTUSque terris nascitur Impertiens novum iubar. Simul eius illucet dies, Nox dira mentium fugit, Et tristis ignorantiae Vanescit horridum chaos. Quis aera, quis saxa algida, Aut arborum truncos colit? Nugae silescunt impiae, Patetque, qui latuit, Deus. Optare nil maius queas, Quam nosse communem patrem: Summumque cum teneas bonum, Minora quid iuvet sequi? Te noscimus rerum Sator, Ex quo dedisti filium: Natoque dediti et tibi, Vesana calcamus sacra. Hinc Chhristiana natio, Quam lata tellus, spargitur: Inque orbis oris ultimis Vexilla nunc crucis micant. Hinc mortis expertem licet Spondere vitam corpori, Cinerique putri ac ossibus Divinius quiddam polo. Nempe omnis astrorum chorus, Ipsumque caelum intercidet; Quae parta per CHRISTUM venit, Aeterna perstat mansio. Quid es, quid es, dic, o homo? Levis umbra, bulla, somnium: Quid omne, quo vitam exigis? Probrum atque noxa, aut vanitas. Hunc ille Rector caelitum Tanti optimus fecit tamen, Ut unicum natum bono Illius in poenam daret. Gaudete, quicquid gentium Quocumque caeli cardine, Quocumque terrarum situ, Late per orbem degitis: Gaudete, iam vita et salus, Et gratia et pax redditur: Descendit in terras Deus, Et vadit in superos homo. Sophista, quid risum moves Acumine insano tumens? Vilesque cunas despicis, Regisque nostri infantiam? Non ille terrenum parat, Qui regna dat caelestia: Qui cuncta fecit, et supra est, Pompas inanes ambiat? Constringe fastum turgidum, Tuumque adora principem: Submitte signa, hic parvulus Rerum omnium culmen tenet. Non quaestionum vincula Doctis ligata nexibus, Non tortiles salvant logi; Sed sola, sed simplex fides. Hanc da, Redemptor optime: Uno hoc carere non licet: Nudis enim ac vacuis fide Nil cuncta rerum proderunt. Fidem ergo semper suffice, Pariterque amorem mutuum: Ne tristis ira distrahat, Quos sancta coniunxit fides. Amemus omnes invicem: Quid arma quid iuvet sequi? Reducta pax victos levat; Victoribus stabilit decus. Haec recreet, quos hactenus Oppressit armorum furor; At nostra nobis otia Intacta stent turbis malis. Quod restat, ite, litteris Censenda doctis civitas, Litare casta altaribus, Pro more festo, munera. Perit elegantiae nitor, Quem sumptuosus appetit: Transit voluptas ocyus, Quam maximo steterit licet. Quod liberalis in Deum Largiris arae, haud interit, Certo occupatum et fenore Promittit aeternas opes. XXX. Anno 1660. QUa rerum natura patet, qua se explicat aether Immensus, totumque tegens amplectitur orbem, Dira superstitio repleverat omnia fictis Numinibus, vacuusque Deo super angulus usquam Nullus erat. Laeta arva Ceres, tumida aequora Nereus, Iuppiter astra tenet superasque attemperat oras, Rexque audit Divumque Pater: Iuno assidet uxor Sceptrigera, innumeri longo pone ordine Divi, (Quos sibi vesanae mentis sacraverat error) Infernum sed Pluto chaos, sine lumine regna, Haud pulchre sortitus habet. Fontesque lacusque Nam quid ego memorem, nec non vaga flumina, et altas Silvarum latebras, montesque, et pinguia rura? Ista suos quoque nacta Deos: nec constitit error Hactenus infelix: colitur pallorque metusque, Et febris, quin ipse furor (proh pectora caeca Quo ruitis?) Divum in numero sibi repperit aras. Sic falsis dum quisque Diis male - stultus adhaeret, Neglegitur verus, quique omnibus exstitit auctor, Ignotus spretusque latet. Vanescite tandem Obscenae tenebrae: rumpit lux candida noctem, Nec patitur tantas obduci mentibus umbras Amplius, et foedo mundum sordere veterno. En ultro ignoratus adest, seseque videndum Exhibet, humanosque Deus sibi sumit amictus, Atque artus fragiles, et, quo totum ordine verum Disserat, os casta de virgine natus adaptat. Mira fides! contemtus amat: miseratur opemque Sponte affert, commune odium quem tristibus iris Persequitur, saevusque Acheron exscindere gestit. Nil agis: hinc medicina venit: de morte cadentis Vita oritur, quae fine caret: quae sidera donat, Aeternosque facit. Quas, o puer optime, nato Quas tibi solvemus grates? Dum nasceris, ipsi Nascimur, inque alios renovati surgimus ortus. Primum etenim morituri homines prodimus; at in te Nati iterum, immortale genus tibi reddimur, Alme, Caelitibusque, pares, quos nulla incommoda vexant, Tristia nulla urunt, aut atri funeris hora Deicit, et festo, quod ducitur, eximit aevo. Primigenus Genitor dum aeterni iussa Parentis Transilit, et longo vitiat ventura reatu Saecula, nos Stygiis tenebris, nos mancipat Orco Progeniem infelicem: at tu dum iussa Parentis Custodis, caelique exul communia sceptra Dissimulas, nectisque hominem, legesque sepulchri Sponte subis, superasque redis mox victor in oras; Poena omnis poenaeque metus disparet, et, unde Ortus erat, patrio per te donamur olympo. Huc ades, et nos finge tibi: da ponere sordes, Infecit quas priscus Adam: da sumere cultus Ate, sancte, novos, aliamque inducere formam, Quae toto tete ore ferat, clarisque parentem Vincat pignoribus longe pulcherrima, et omnis Libera deformis maculae, quo digna probetur Sponsa tibi, et sponsi trahat atque invitet amorem. Nemo quidem iam saxa colit, vel supplicat aeri Artifici; sed foeda latent idola sub ipso Consecrata animo: quot enim praecordia votis Exardent, tot quisque Deos sibi fingit. Adorat Aurum alius cupidus gazae: colit alter honores Ambitione furens: hic vanae gaudia pompae, Luxuriae quem turpe malum decepit, et omne Miratur, quod dulce putat. Sacraria Divis His posita interius penito sub pectore, per te Frangere da, modo - nate, et fundo exscindere ab imo. Te flagret mens unum, unum veneretur ametque, Caetera conculcet, bonitatis imagine vana Quae ludunt falluntque animos, specieque venusta Heu, male cum imposuere, necant, raptantque sub umbras Tartareque, duro et Cocyti in flumine mergunt. Aonii Iuvenes, Patriae spes dulcis, adeste Gratantes, Natoque novum Paeana canentes, Sed non voce magis, quam casto pectore. Sancta Si qua fuit, sancta ista dies: castissima rerum Stat mater, matrique haeret sanctissimus infans, Ille auctor mundi, ille salus, qui cuncta prophana Sustulit, atque orbem, quem condidit ipse, sacravit, Asseruitque sibi, totumque evertit Avernum. Nulla hodie nisi sancta decent: assuescite sancta: At quicquid scelerare diem, corrumpere sacra Quicquid nostra valet, festosque elidere cultus, Absit io cessetque procul. Non orgia Baccho Ebria ducuntur: non hic Corybantia fervent Tympana, nocturnusque sonat clamore Cythaeron: Sobria sint, quae sacra damus. Nunc ite frequentes, Ite pii, et largis mactate altaria donis.