Poemata

OCCASIONES QUAEDAM INDICATAE, ET DEMONSTRATA NONNULLA unde Latina supra exposita pleraque poematia concinnata sunt.

Ecloge prima fundatur Sententia Homerica:

ou)k e)sti\ xa/ris met/opisq' e)n e)rge/wn.

o)dus. d. Itemque Sophoclea in Oedipo Coloneo: qn/hskei de\ pi/sis blastai/ei d' a)pisti/a.

Ad Eclogam secundam. Quod Lupus kata\ metwnumi/an Usurpetur de eo, qui vehementer laedere et graviter nocere possit atque soleat, Proverbio quoque ostenditur, quod ait: Esse homini, hominem Lupum. Itaque nunc Lupi nomine notatur violentia et crudelitas et scelerata saevitia in imbecilliores, perniciosa rebus communibus et immanis adversus eos, quibus illa plus potest, et saturans acerbitatem suam aliorum afflictione. Sicut Vulpes metonumikw=s de malitiose et fraudulente et per insidias nocente atque malo. Non est autem reprehensio et exsecratio impietatis et nefariae improbitatis culpanda, neque res ab ipsius religionis sanctitate prorsus aliena. Cum quidem illa infelicitate implicati ac capti, ut explicentur atque liberentur, optandum precandumque sit. Quod autem varia mentio Deorum fit: Ne ipsum quidem in tali genere scriptorum perperam fieri, existimandum. Constat autem ab antiquitate Dei appellatione, et Deorum nominib. aliquam rerum hominumve excellentem bonitatem, laudem, utilitatem significatam esse. ut in Pindarico carmine o)lump. e. mh\ mate/ush| qeo\s gene/sqai. Et Apollinis atque Musarum nominibus opt. artium et humanitatis studia indicantur: Minervae egregia opera sapientiae prudentiaeque et sollertiae et fortitudinis. Et alterum Herculem vocarunt, vel eximium amicum, vel hominem ceterorum laudes superantem. Et servus unus apud Plautum vocat herum suum, Iovem, et alter heram Iunonem. Et Plinii est: Deum esse: Mortali iuvare mortalem. ut Dii ruris et Dii caelicolae, hoc et similibus in locis, summam atque maximam, et mediocrem ac communem potentiae principatusque in terra condicionem indicare statuendum sit.

Carminum quoque incantatio, quo pertineat, vera consideratione facile decerni poterit, et ab aequo lectore debebit.

Excerpta quidem ex Theocrito neque hic neque alibi placuit commemorare. Quod omnib. bonarum litterarum et artium studiosis haud ignota illa esse oporteret, et uniuscuiusque veluti Marte illa animadverti esset fructuosius. In hoc poematio pagina 5. In versu a fine quarto legi debet: armatus vis.

Eclogae tertiae titulo occasionem dedit titulus poematis Euphorionis a)rai\ h)\ pothriokle/pths. Cuius meminit Stephani epitome in nomine a)lu/bh, et versum inde retulit hunc:

o(/stis me\n kele/bhn a)lubh/ida mou=nos a)ph/ura.

Est autem celebre poculi genus, quam Alybeida Euphorion vocando, fuisse indicavit argenteam. Nam Homerus ibi fuisse ait a)rgu/rou gene/qlhn. il. h. Neque quicquam habui, quod praeterea h)\ peri\ tw=n a)llhgoroume/nwn h)\ e(te/rwn hoc loco admonerem.

Eclogae IV. Numerus Perverse est expressus. De huius autem scribendae occasione nihil nunc est dicendum. Sed generales sententiae facile possunt animadverti. I. praestantiam virtutis invidiosam esse, et aemulos habere multos, facileque inimicos invenire. Secundum hoc Pindaricum o)lump. s.

timw=ntes d' a)reta\n e)s Fanera\n o(do\n e)/rxontai. tekmai/rei xrh=ma e(/kaston. mw=mos d' e)c a)/llwn kre/matai fqone/ontwn.

Quorum sententia talis quaedam est: Qui virtutem colant, eos versari in vitae illustris itinere. Singulosque nobilitari suis operibus, Invidere autem auctis honore alios, quibus hi non contigerint. Sed in talibus congerendis modo oportere occupari studium meum non puto. II. Rebus secundis et prospera fortuna neminem debere nimis confidere, neque animo efferri. Nam:

e)n moi/ra mia= xro/nou a)/llote a)lloi=ai diaiqu/sousi au)=rai.

secundum eundem Pindarum. Et: Ardua per praeceps gloria vadit iter. III. Semper decere nh/fein kai\ a)pistei=n. Nam sw/fronos a)pisti/as ou)k e)sti\n ou)de\n xrhsimw/teron brotoi=s. IIII. Non esse abiciendam Spem bonam in miseria, et ferendum id aequo animo, quod evenerit: qarsei=n xrh\, inquit pastor Theocriteus. Et Amphitruo Euripidis:

ou(=tos d' a)nh\r a)/ristos, o(/stis e)lpi/si pe/poiqen a)ei\. to/ d' a)porei=n a)ndro\s kakou=.

Eum esse virum fortem et egregium ait, qui bonam spem foveat semper animo suo, et ea fretus sit. Omni autem spe destitui solere futiles atque ignavos. hanc et in cruce sustinendam Maecenatis fuisse sententiam: Seneca alicubi reprehendendo ostendit. V. Amicitiae esse officium, saltem dolorem impertire amico afflicto, si aliud praestari nequeat. VI. Quod Consolatio rebus adversis praecipua sit: Nil conscire sibi, et innocentiae cogitatio. VII. prognostikw=n confirmatio ex Arato. Sic enim ille:

kalo\n d' e)pi\ sh=mati sh=ma ske/pteisqai. ma=llon de\ duoi=n ei)s tauto\n i)o/ntoin e)lpwrh\ tele/qei. trita/tw de/ ke qarsh/seias. Signo decet addere signum Observando. Magisque duobus fidere possis. Accidentia sed faciunt spem tertia firmam.

In hac Ecloga pagina 15. scribatur versus a fine 8 hoc modo: Incidit, inque loco vest.

Eclogae V. Occasio ipsa expositione demonstratur. In qua pagina 22. v. 1. scribatur; Vos quoque sic, Et v. a f. 4. Moerin.

Ecloge VI. inserti versus Elegiaci generis exemplum habent Theocriti boukoliasta/s. Exceptae autem res atque sententiae generales sunt. Quorum praecipua est: Necessitatis eventuum fatalium. Quae etsi est gravis et valde molesta, aequitate tamen animi, et ferendo molliter, fit quodammodo levior. Durum enim, secundum Horatium,

levius fit patientia: Quicquid corrigere est nefas.

Et feruntur versus nomine Basilii, nescio cuius:

w(s e)qe/lei to\ Fe/ron se\ Fe/rein, Fe/rou, h)\n d' a)piqh/seis kai\ sauto\n blayeis, kai\ to\ Fe/ron se\ Fe/rei,

Alias similes sententias, et:

o(/ti th\n peprwme/nhn xrh\ ai)=san Fe/rein w(s r(a=sta ginw/skonq' o(/ti to\ th=s a)na/gkhs e)st' a)dh/riton qe/nos,

Secundum Aeschylum, colligere quam plurimas poterit, qui volet. Passim enim in scriptis veterum occurrunt.

Ecloga VII. Cuiusmodi imitatione efficta sit, nemine etiam indicante, facile apparet. Excerpta autem quaedam ex epigrammatis Graecis a me indicabuntur. Ex Theocrito enim translata, animadvertenda unicuique ipsi relinqui, supra dictum est, Epigrammatum Graecorum libro III.

tw=| grupi= pela/gwni path\r a)ne/qhke meni/skos ku/rton kai\ kw/pan mna=ma kakozoi/hs.

Libro VII.

ou) du/namai/ s' e)qe/lwn qei/sqai fi/lon, ou)/te ga\r ai)tei=s, ou)t' ai)tou=nti di/dws, ou)/q a(\ di/dwmi dexh/.

Ibidem.

kalo\s o( pai=s a)xelw=e. li/hn kalo\s. ei)de/ tis ou)xi/ Fhsi\n, e)pistai/mhn mou=nos e)go\ ta\ kala\.

Ibidem.

h)\n e)si/dw qh/rwna, ta\ pai/q' o(rw=. h)\n de\ ta\ pai/ta, ble/yw, to/nde gemh\, tou=mpalin ou)de\n o(rw=.

Ibidem.

Feu/gein dh\ to\n e)/rwta keno\s po/nos. ou) ga\r a)lu/cw pezo\s u(po\ pthnou= pukna\ diwko(menos.

Ibidem.

h(du\ qe/rous diyw=nti xiw\n po/ton

etc. Est inserta etiam refutatiuncula proverbii, quod et Cicero nonnihil prodesse ad aegritudinem leniendam putat in Tusculana tertia: Non tibi hoc soli. Qua consolatione utitur anus in Euripidis Helena:

polloi\ kakw=s pra/ssousin ou) su\ de\ mo/nos.

Et Chorus in Sophoclis Electra:

ou)/toi soi\ mou/na|, te/knon, a)/xos e)fa/nh brotw=n.

Et a Stobaeo refertur ex Euripide:

gi/nwske ta)nqrw/peia, mh\ d' u(perme/trws a)/lgh, kakoi=s ga\r ou) su\ pro/skeisai mo/nh.

Cui opponitur vera humani animi cogitatio: Augeri potius dolores infelicitate multiplice communis generis, quam diminui in bonis. Gaudere enim alterius malo improbitatis atque levitatis est.

Ecloga VIII, Est e)cergasi/a quaedam Virgilianae sententiae, quam de cultu ille vinearum posuit in secundo libro Georgicorum:

redit agricolis labor actus in orbem, Atque in se sua per vestigia volvitur annus.

In hac ut minus dubium syllabae tempus sit, scribatur Rutillia.

Ecloga IX. collegit sententias bonas pertinentes ad sedandas cupiditates pravas, quarum sunt acerrimae et perniciosissimae Venereae: Et convertendum animos ad temperantiam atque continentiam. Licetque assumat aliquis ad haec choricum carmen in Medea:

e)/rwtes u(pe\r me\n a)/gan e)lqo/ntes, ou)k eu)doci/an ou)d' a)reta\n pare/dwkan,

etc. Et ex Medea: , etc.

Ad Eclogam X. de Panis amore: Materiam suppeditarunt versus Bucolici poetae antiqui Moschi, qui conservati sunt studio Stobaei cuispiam, qui in diversos locos collecta ex libris veterum sententias digessit. Ille igitur capite LXI. hos versus rettulit: De ceteris nihil est mihi praeterea indicatum. Poterunt autem cogitare ea legentes.

Eclogae XI. argumentum est, fabula nota amorum Paridis (qui idem Alexander) a parentib. iussi interfici, propter matris somnium, enutritique ab ursa, et Oenones, quam agnitus receptusque a parentibus, rapta Helena, ille deseruit. Facile autem intelligitur notari vulgare fastidium atque adeo odium condicionis et sortis humilis, et cupiditatem vehementem affectantium honorum et potentiae excellentiam. Translata autem ex Herodoti Polymnia, sententia est, ita commemorata ibi verbis Artabani patrui Xerxis Regis Persarum:

Ecloga XII. Retractat locum de fatalibus eventus aequo animo, in communi hominum condicione, ferendis, quae complectitur to\ xai/rein kai\ lupei=sqai, secundum Euripideum senem, in Iphigenia ad Aulidem.

In Ecloga XIII. Orphei, qui perhibetur fuisse filius Oeagri et Calliopes, interfecti a Thressis mulieribus, fabula notissima tractatur, et proverbii causa, Notae Thraciae, seu Threiciae indicatur. Quo Cicero utitur libro secundo officiorum: Cic. off. 2Quid Alexandrum Pheraeum, quo animo vixisse arbitramur? qui, ut scriptum legimus, cum uxorem Theben admodum diligeret, tamen ad eam ex epulis in cubiculum veniens, barbarum, et eum quidem, ut scriptum est, compunctum notis Threiciis, districto gladio iubebat anteire. In eandem Eclogam tralati sunt versus Bionis Smyrnaei veteris poetae bucolici. (De quo e)pikh/deion carmen inter Theocritea exstat) relati a Stobaeo capite 62 . Quos et ipsos ascribendos putavimus. In hac Ecloga legatur pag. 53. Oeagrides iterum spol.

Ad Eclogam XIIII. pertinent praecepta operae et laboris Hesiodea: etc. Inserta est et sententia Bionis Bucolici poetae exposita capite 27. Stobaei, quos versus subiecimus: In hac Ecloga pag. 58. versus a fine duodecimus perscribatur integer hoc modo: Hic tuus est labor ille, hoc est opus. Haud decet ullum Et est haec Euripidis sententia, Iphigenia Taurica:

tolmhte/on mo/xqos ga\r ou)dei\s toi=s ne/ois skh=yin fe/rei.

Alia neque commonefactione neque indicio magnopere videntur indigere.

Eclogae XV. occasionem dederunt versus Plautini in Mercatore:

Profecto ego illum hircum castrarier volo, Ruri qui nobis exhibet negotium.

Sunt autem in hanc Eclogam translata Epicharmea quaedam, quae leguntur in capite CVIII. collectorum undique a Stobaeo: Ibidem exponuntur et hi versus Lini:

e)/lpesqai xrh\ pa/nt' e)pei\ ou)k e)/st' ou)de\n a)/elpton. r(a/dia pa/nta qew= tele/sai, kai\ a)nh/nuton ou)de\n.

Quorum interpretationem versibus Iambicis senariis subiecimus:

Non est nefas sperare semper. Nam nihil Rerum omnium spem non habet. Cum sit Deo Et expeditum et facile, facere quae velit.

De ceteris nihil est narrandum. Scribatur autem pagina 61. Aut chromis.

Ecloge XVI. Argumentum titulo indicatur, pleraque autem ex Theocrito sunt excerpta. In hac Ecloga pag. 64. scribatur e)mei= a)/pono/.. Et pag. 70. kata\ q' u(/pn.

Ecloge XVII. Prius etiam est edita. Qua unicuivis facile apparere potest, deplorari ex animo obitum opt. et doctissimi viri, et singularibus virtutis multiplicis laudibus ornatissimi Iohannis Stigelii: quem de optimarum disciplinarum et artium studiis et liberali doctrina imprimis bene meritum, et pietatis, religionis, veritatis maximum amatorem, non destitit clam palamque insectari improbitas turbulenta hominum inimicorum quieti et otio, et praetendentium suae acerbitati ardorem rerum divinarum, donec maerore ob remp. et propter privatas etiam difficultates curis confecto causam dedere mortis, permittente hoc Deo aeterno, immaturae, et nostrae aetati lugubriter deplorandae. Quae pernicies utinam non etiam latius vagando maiorum detrimentorum eventus commoveat. De quo Dei aeterni et clementissimi misericordia imploranda est. Versus autem paenultimi in hac ecloga initium sic scribi debet: eu)nh/ d' h(/per dh\ pre.

Ecloga XVIII. Et ipsa iam antea edita fuit. Sunt autem tralata in hanc Theocritea et Catulliana ex huius carmine nuptiali, et illius Epithalamio Helenes.

Ecloga XIX. mimikw=s facta est ad imitationem a)dwniazousw=n Theocriti. Sunt autem et iam in hac sententiae consolantes incommoda adversae fortunae, et celebrantes patientiam, et suadentes fugam repulsamque malorum et improborum atque turbulentorum. Sunt autem notae sententiae: Bonus animus in re mala, dimidium est mali. Et: In re mala animo si bono utare adiuvat. Et rursum Plautina:

Dic mihi, an boni quid usquam est, quod quisquam uti possiet Sine malo omni?

Et ex Euripide a Plutarcho hi versus referuntur:

ou)k a)\n ge/noito xwri\s e)sqla\ kai\ kaka\ a)ll' e)sti/ tis su/gkrasis.

Itemque ex Menandro Stobaeus:

eu)/rois d' a)\n ou)de\n tw=n a(pa/ntwn simu/le a)gaqo\n, o(/pouti mh\ pro/sesti kai\ kako/n.

In Ecloga XX. est a)nti/qesis pacis et belli temporum, et illius commodorum, huius miseriae indicium. Et est Callimachi votum in hymno Cereris explicatum et religiose expositum, cuius et Graecos versus ascripsimus: Et de pace, ut Philemonis apud Stobaeum leguntur hi versus: Et Euripidis sunt hi in Supplicibus: Legitur autem non poinai=si sed go/oisi, apud Stobaeum, capite LIII. ubi et hi referuntur Menandri versus:

ei)rh/nh me\n gewrgo\n ka)n pe/trais tre/fei kalw=s, polemo\s de\ ka)n pedi/w e)/fu kako/s.

Et Herodoti est haec sententia libro primo cuius titulus est Clio: Et Plutarchus Bacchylidae versus rettulit in Numa, qui et ipsi apud Stobaeum exstant. Inque iis etiam haec insunt:

Quid moverit auctorem, ut versus istos, quibus titulum praescripsit, Votum, componeret, de eo satis est declaratus ipsa expositione, sensus et affectus ipsius. Faciles autem declamationes adversus animorum pertubationes rebus secundis, et speciosae sunt praedicationes de eodem vultu Socratis, dum Fortuna prospera est. Sed quemadmodum, secundum Pindarum: Alias alii venti spirant, neque est idem flatus Aquilonis et austri: ita profecto diversa tempora diversos efficiunt motus cogitationum humanarum. ut Socratem quidem et Catonem sicut Herculem, suspicere et admirari, tamquam singularia opera naturae liceat, nihilo minus tamen communis condicio hominum agnoscenda, neque animalis ex humana natura tollenda sit. Cum animo suo ab ineunte aetate aliquem depugnare, ut est apud Plautum, laudatur et prodest: Sed similiter affici laetis ac tristibus, neque praecipi debet, neque fieri potest. Humana est oratio: Tu si hic sis, aliter sentias. Et sapientiae inventa sunt, tam consolationes ad abiectos et iacentes in miseria, quam admonitiones ad elatos et exsultantes felicitate. Quorum nullus esset omnino usus, si caderet in hominum natura illa Stoicorum a)pa/qeia quae est perpetua animi tranquillitas, neque in aegritudine dolentis, neque in laetitia capientis voluptatem, et quem neque spes exhilaret, neque metus contristet. Christianorum autem caelestis doctrina, ut superbiam, quae, ut ait Comicus, decet fortunas secundas, et insolentiam retundit ac coercet, si afflictis et maestis, omnium malorum praesentissimam medicinam ostendit, piarum precationum efficacitatem. Quam sapientia terrena Penitus ignorat. Neque de hac re nunc plura dicenda sunt. et de praesentibus satis esse poterit, mentionem factam esse proverbii: o(/pou tis a)lgei=, kei=qi kai\ th\n xei=r' e)/xei..

Duo poematia ultima, quando scripta sint, indicio anni addito ostenditur. Quae autem tunc tempora fuerint, et qui Reip. status, et quae hominum spes et formido, ii noverunt quibus ea aetate vivere contigit, et qui res negotiaque illa animadvertere ac considerare potuerunt atque voluerunt. Ceteri, si videbitur, de narrationibus historiarum omnia cognoscere et perpendere animis suis poterunt. FINIS. LIPSIÆ EXCUDEBAT IOHANNES RHAMBA impensis M. Ernesti Vöegelini. Anno Christi M. D. LXVIII.