Quatuor libri amorum secundum quatuor latera Germanie. Machine-readable text Celtis, Conradus: Amores. - Nürnberg, 1502. Celtis, Conradus Celtis, Conradus XML version, markup prototype, August 2003 Ruediger Niehlmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ celtis1 celtisamores.html s001.html celtisamores.xml celtis1/jpg html Nürnberg: Sodalitas Celtica, 1502.

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 20 February 2004 Ruediger Niehl markup Markup, TEI-HEader, Greek text added, Errata-List; editorial description: typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - partial manual and complete Morpheus spell check CONRADI CELTIS PROTUCII PRIMI INTER GERMANOS IMPERATORIIS MANIBUS POETAE LAUREATI QUATTUOR LIBRI AMORUM SECUNDUM QUATTUOR LATERA GERMANIAE FELICITER INCIPIUNT.
RATISPONA - DANUBIUS - MERIDIES - IUVENTUS -- CROCA - VISTULA - ORIENS - ADOLESCENTIA -- BOEMIA - ALBIS FLUvius in media Germania -- MOGUNTIA - RHENUS - OCCASUS - SENECTUS -- LUBECUM - SINUS CODANus - NOX - MORS compass
Cum tot iam nutriat tellus Germana Poetas Audent qui cunctis spargere metra plagis Cur ego ter quinum tacui qui Celtis in annum Non ausim nostros edere in orbe libros
AD DIVUM MAXMILIANUM INvictissimum et sereniss. Rom. Regem et caesarem Augustum Con C. in libros amorum suorum praefatio. et Panegyrici prima pars.

Libros amorum nostrorum: decennali peregrinatione a me conscriptos: cui merito (tanquam primitias agrestis et rudis mei ingenii) dedicare et offerre debeo Rex sereniss. quam sacratissimae tuae maiestati et inlustriss. domui tuae Austriae: quae me ante aliquot annos per genitorem tuum Fridericum tertium divinae memoriae ad Poetices disciplinae coronam et imperialem laurum evexit Cogitabam ego interea apud me frequentissime ut susceptae meae a Caesare dignitati aliquod dignum excuderem: et non tantum inanem quendam huius dignitatis titulum et umbram (ut multi nostri saeculi homines solent) gestarem. perque hoc Genitori tuo: et celsitudini tuae apud posteritatem dignas gratiarum actiones persoluerem. Qui errantes musas: et quasi iam aliquorum inperitorum hominum calumniis in germania infames et extorres hoc anno conlegio et perpetuo stipendio cum duobus mathematicis liberalissime donasti. Data etiam mihi et successoribus meis vice tua: ut in eodem conlegio (ut nostro saeculo Romae fuerat) creandi et insigniendi poetas auctoritatem habeamus. Sed nec in meis hactenus facultatibus et ingenii viribus erat: ut aliquo a me absoluto in poetica opere tuae celsitudini dedicando responderem. neque per hoc ullo pacto pro magnitudine tuorum in me beneficiorum satisfieri tibi posse intelligebam: qui in tanta fortuna et felicitate: et in humani generis fastigio positus es et ita emines ut ab homine privato et tenui: doctrinaque et eloquentia triviali aliquid tale tuae maiestati offerri possit: quod dignum tanto principi et christiani orbis imperatori foret. Conmasculavi tamen frontem: et erasa omni (ut in proverbio est) verecundia: cogitare coepi: si non aliquid tale quod par tuae celsitudinis laudibus esset offerrem: saltem nostris nugis. ineptiis: incomptis: et inlepidis iocis quibus aula se oblectare solet: animum meum: iugemque et perpetuam in te tuamque inlustriss. Austriae domum observantiam intelligeres. meque (ut saepius solitus es) ad maiora animares: Maximileiden inquam et per te scriptos a cunabulis annales nocturnas et diurnas commentationes. Nunc autem Rex gloriosiss. serena oramus fronte (ut omnia: etiam magis exigua: in nostris studiis soles) libros amorum nostrorum quattuor suscipe. In quibus Germaniae nostrae: immo tuae: quattuor latera: et quibus illa cum collimitiis gentibus et nationibus et regnis clausa et circumsaepta est. Eiusque interiora ad inclutum Albin fluvium cuius utrasque ripas regiis palatiis et in alueum eius ingentibus iactis molibus Fridericus Saxoniae dux Imperii Rom. elector: musarumque nostrarum et studiorum maximus amicus: longe lateque possidet. et qui olim Romanis incognitus erat fluvius: iam felici conversione siderum in medio quasi corpore imperii pari fama cum tuo Danubio et Rheno ac Rhodano tuo: Tago et Dorio Tiberique floret et pollet. Invenies autem in his nostris de amore libris utriusque hoc est terrae et caeli nostri situm et positum. quas artes tu: velut alter Cai. Iulius caesar: Adrianus et Alfonsus calles. mirificeque te his oblectaris. Invenies item anni descripta a nobis tempora et ex cardinalibus caeli signis mutationes eius: et temperamenta. et (ut natura comparatum est) ingenia suum caelum et terram sequi: ita hic depicta et figurata secundum quattuor aetatum circulos et hebdomadas (ut Pythagorici tradunt hominum animos et eorum corpora contemplabere. Apposite autem quae in Germania nostra me moratu digna sunt ut flumina: montes. lacus. nemora. paludes: et solitudines: urbes etiam insigniores: et septem metropolitanas. Patriasque doctorum virorum: et si non omnium: mortuorum et adhuc viventium: et ubi occasio se obtulerat: regum et imperatorum praedecessorum tuorum facta et gesta: recentiora etiam nostri saeculi et Centenarii confecta aut profligata per te aliosque claris. duces nostros in germania bella. Quale ad septentrionem Brutenicum: et nuper Dacicum: et Suedicum Ad meridiem autem per Sigismundum patruelem tuum cum summa victoria gestum Venetum. Per te autem Burgundum: et Helvetium. Rursusque ad ortum per te recepta Austria Pannonicum: et ad occasum Sycambricum: et quod iam firmata pace conquiescit Gallicum. Haec ego ita praefari tecum rex gloriosis. coactus sum: ut illis hominibus qui indelibili quodam nostrorum studiorum odio (ob poetices disciplinae ignorantiam tenentur obloquendi occasionem praeripere. qui omnia poetarum scripta inania quaedam commenta: animique labem et corruptelam: et omnium inquinamentorum quoddam coagulum dicunt. publiceque in sacris aedibus vulgo in odium nostri praedicant. Eiusque altissimae et divinae disciplinae cultores et scriptores: flagitiorum doctores: et omnium vitiorum magistros insimulant. Itaque persequuntur et insectantur. ut nihil apud illos impudentius: et a religione nostra christiana profanius sit: quam poetas legisse: aut audiisse. Adeo usque apud illos ignavos Crabrones: et fucos: veteres Romanarum et graecarum artium hostes honorata illa a sapientis. imperatoribus invisa: despecta: et proculcata sunt priscarum litterarum studia: quorum ego ulcerosa intestina: et purulenta terga ad vivum usque (ut Cicero ait secarem. saniemque et conceptum virus elicerem: nisi a sanctis. et doctis. nostri saeculi viris totiens iam defensa esset poetica. et quia iam despectae ab illis imperitis musae te restauratore: defensorem: communemque parentem nactae fuissent. O dignum regem qui nobis cum Rom. imperio: ut alter Caesar Augustus: priscas nobis artes romanas et graecas litteras cum imperio restituis. Sed me contineo contra hos balatrones plura scribere. cum sciam in omnibus rebus: praesertim in humanis studiis: subitam naturae hominibus mutationem esse molestam. proinde aliquid tempori esse dandum: quod multum in natura et commutatione studiorum potest: cum quo hoc est tempore: illis frementibus: egregia adolescentium nostrorum surgent ingenia et quos illi hactenus: expertus loquor: inanibus verbis et futilibus rebus a solida philosophia et eloquentia abduxerant: iam te rege incluto iubente et instituente ad prisca studia animabuntur et reducentur. Quos ego adolescentes et ingenuos minime a lectione amorum absterrendos (ut illi suadent) censeo. Nam cum inter humanos affectus blandissimus: naturalissimus: et potentissimus amoris sit: adolescentibusque multa et varia inventionis exercitii et ingenii experimenta suggerat. quis illos honesto illo amore: ad quem nos natura vocat et sollicitat: ludere et iocari non permittat? ad erigendasque animi vires et arcanas in amore cogitationes: prope divinas: de amore legere et audire non consentiet? de honesto illo amore dictum velim. quo caelum: terra: omniaque natura constantia quodam favore et tacito consensu se misceri iungi: maritarique cupiunt. De infami illo et spurco qui et in brutis cunctisque animalibus in hominem autem male affecto ferocior communis est: alia cum adolescentibus habenda est ratio. Utrumque tamen quis expiandum ambigit? cum in illo quid sequendum: in alio quid fugiendum intelligere facile quis possit. quocirca de utriusque amoris amoris vi et impotentia nihil unquam inlustrius scriptum a poetis invenio: quam illam Lucii Apuleii speciosam fabulam. et eos quos de transformatis quindecim Ovidii libros legimus. in quibus poeta egregius de divino creatoris in creaturam amore orsus: ex eoque caelum: terram et omnia universitatis membra in chao confusa discreta et concordi foedere et nexu vinculoque amoris sociata et ligata cecinit. Is amor quem ignem: aquam: vaporem vel aerem philosophi principium naturae nominant. nos autem deum optimum maximum dicimus. qui hominem ex terrae gleba et limo finxit. hominique et cunctis in natura viventibus animalibus plantis etiam et seminibus inanimatisque rebus aliquibus: hoc est gemmis: lapidibus coloribus etiam vim et virtutem amoris indidit: ut quadam inter se cognatione naturae et tacito favore et consensu coniungi gestiant et gaudeant. In homine autem (qui maxima pars tanti opificii erat) maiorem deus amoris partem esse voluit. Tantumque in hos amoris imperium esse iussit ut aliquos ob illius affectus impatientiam in saxi modum glaciemque in duraverit: alios in liquidas undas resoluerit. Quid referam in arborum robora? truncos: radices: et herbas concretos soloque adfixos? quid in brutorum: ferarum: pecudum: piscium formas abiisse? volucrumque pennas induisse? ut illi proni terram alii praepetibus et pernicibus alis aut natatilibus obligatis cute unguium digitis aera et aquas tranarent? quid autem animorum et mentium nexu mirabilius? quos amor inenarrabili quadam commixtione in unam substantiam rapit et unit quod graeci metayuxhn. i. transmutationem vocant ut duo corpora una se vivere anima: alteraque se cum altera vivere et spirare putat et credit. unaque morte sublata tamquam partem animae altera comitetur. ut nuper Ratisponae accidit. quae omnes ex Lucio et Ovidio fabulas si ad affectum amoris et mentium nostrarum naturas interpretari vellem: non mihi lunae menstrua. aut solis annua conversio sufficeret. Amore totus orbis (in eo quo et pulcherrimo ornatu fabrefactum conspicimus) ortus et absolutus est. In praescriptumque ab auctore suo tempus manebit. Amore urbes et regna et imperia constant et durabunt. Tanta caeli et terrae in mutuo amore societas est: ut deorum dearumque connubia (quas activas et passivas Aristoteles virtutes vocat) poetae confinxerit. Non enim semper ou)/kn a)ei po/lla yeu/dontai a)oidoi\ plura mentiuntur cantores. Sic quendam inter has virtutes Aristoteles esse occultum appetitum scripsit. quem ille nomine privationis tertium naturae principium posuit. Hic illi crebri de amore in hominum conviviis et conloquiis et contuberniis sermones. hic illi sales et dicteria: facetiae et scommata: variorumque casuum in amore mirabiles fabulae et fortunae. hinc illa epithalamia et nuptialia carmina. hinc ille vocum concentus: et musicalium instrumentorum modulamina. Quid militiae ludos: saltationes: choros: tacitosque nutus: et oculorum connixiones commemorem? quae omnia eo spectant ut allectamenta quaedam et semina amoris sint: quo quaedam spirituum et animorum communio fit. nec mirum si in hoc potentissimo affectu naturae quidam desipiscant et delirent. Pessima enim semper (ut aiunt) coniuncta sunt optimis. ex eodemque flore favum apis et aranea venenum sugit et colligit. Haec ego in nostras Aegyptiacas ranas dictum esse veli: quibus ego libros sacros et totum pentateu/xon. i. quinque libros Mosi legendos propono. in quibus impletam divisamque universam gentibus terram per amoris propagationem legimus. Quid . i. viginti quatuor libri sacri Canticacanticorum: Hester: Ruth: Regum: Iudith: admirandae historiae aliud scribunt et canunt? quam male sani amoris inpotentiam et dementiam? et caeci pectoris ignes. qui Davidem et Salomonem prorsus sui et suae dignitatis inmemores fecerunt. Longum esset si Asiae: Africae: et Europae reges et sapientissimos viros ex gravissimis et illustribus historiographis recensere vellem quo pacto amor illos irretivit et illaqueavit. Facessant igitur illi nostri rabulae: sinantque nos de amore scribere: audire et legere. laudentque illi cum divo i(eronu=mw contra Iovinianum caelibatum: dummodo nobis schiraschirin legere permittant: sciantque nos secundum naturam scripsisse: qua se omnia animantia propagare et aeternare (quod divinissimum est) cupiunt et appetunt Vivant interea illi suo more qui se castitati: paupertati: et sacerdotio addixere: et se propter christum castravere Dummodo nos de illorum numero sumus quibus graeco proverbio dicitur filhre, o( sofo/s h\, dusqanath/re, o( osfradh/s.. i. Amabit sapiens cruciabitur autem stultus Et rursus in sacris litteris Propterea relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit etc. Nos igitur Rex serenis. aliquis ex his blateratoribus arguet et causabit nos de amore scripsisse: qui si non esset illi inter mortales non viverent. librosque quatuor sub tui nominis sacratiss. tutela et patrocinio edidisse: in quibus adolescentes alioqui in hunc affectum (natura monstrante viam) proclivissimos a pravarum mulierum fraudibus et saevis blanditiis avocamus. cavereque meretricum congressus (ut sapiens saepe monet) et consuetudines docemus. illorum exemplo eos deterrentes qui ob foedum amorem in summas calamitates: miserias: mentisque et rationis eversionem: summasque aerumnas et caedes et id genus plura et ferme infinita: quae hunc affectum potentissimum comitantur: ad ducti sunt. Qui dum illa de amore poemata nostra legerint aut audierint: discant hallucinabundi inter modestiae et temperantiae fines vivere et se continere. Nam res illa: si quis huic alimenta dederit: aut in consuetudinem adduxerit: nec modum nec rationem habet. Sed fortasse a plagiariis illis iterum ad iudicem vocabimur: dum nos subaccusabunt spurca quaedam minusque pudica et verecunda: sed prurientia et titillantia quaedam inseruisse carmina et quae castas innocentum adolescentium aures laedant et inebrient. Fatebimur equidem ingenue: et illis non aliud quam quod in praefatione sua in Comoedias Hrosvita nostra poeta saxonica obtrectatoribus suis dederat respondebimus. De amore scriptorem non tantum debere verba effingere: sed eorum qui ita affecti essent omnia etiam facta et cogitationes. Idque poeticae esse consentaneum et ab amoris gradibus non alienum Quocirca dum illi sanctum IOb et Salomonis qui de sapientia liber inscribitur: legerit: sciant (ut o(logo/ttos in eius libri enarrationem scribit) illos non semper ex suo: sed ex stultorum aliquando hominum ore locutos Idque de industria et ex proposito factum ut sapientis et stulti verba et cogitationes vir prudens cognosceret. quod et nos illos secuti) saepius in elegiis fecimus. quodsi nostrarum rerum omnino adhuc sinceri iudices esse recusaverit: accipiant quaeso in pensiunculae modum circa lasciva quaedam nostra carmina quae admodum pauca sunt (ita cogente materia scribendi) ex philosophia summisque viris Platonicis Pythagoricis et Peripateticis Epicuroque: quem Seneca moralissimus in suis undique libris laudat et allegat: adducta loca. Ob eamque rem a nobis id factum esse: ne lubrica tota: inanis: supervacanea: sterilis denique: arida: ieiuna: siccaque foret amoris tractatio: et ut in fabulis est: Dulcius adriderent seria mixta iocis. utque in conviviis fit grata solet lectori rerum varietas. Accipe igitur Rex et Caesar Auguste Maxmiliane hanc nostram decennalem lucubrationem: in qua Germaniam nostram in paruae tabulae modum et sua quattuor latera depictam intuebere. incluto rum etiam fluminum nostrorum in in Germania ortus et exitus: quotque illa miliaribus alueis suis ad maria deferantur quantumque Germania nostra se in Italiae: Galliae: Pannoniae: Daciae et Sarmatiae fines (tua Rex inclute et priscorum germanorum virtute et bellorum gloria) extenderit. Suscipe dehinc novam et generalem Germaniae ut hodie habitatur carmine heroico descriptionem. Nurmbergae insuper nominatissimae urbis: et quae nunc in imperio Augusta praetoria est: originem: situm: instituta mores et ornamenta. quem ego librum cum vita divi Sebaldi: eius urbis patroni: nuper senatui Nurmbergensi dedicatum opportune his nostris de amore libris ad imprimendum curavi. ut Hercynia silva (quae per Germaniam longe lateque divagatur) et eius gentes et urbes: obstrusaque gentium et locorum in ea vocabula apud inlustres scriptores memorata ab hominibus earum rerum studiosis intelligerentur. Haberentque eius silvae in toto orbe memorabili propter suam magnitudinem ante oculos descriptam imaginem Dianae insuper ludum et paneguricos pro erecto poetarum et mathematicorum conlegio. Sunt qui se Gallias: Hispanias et utramque Sarmatiam et Pannoniam: transmarinas etiam terras lustrasse et vidisse gloriantur. Ego non minori gloria hominem germanum philosophiae studiosum dignum existimo: qui patriae suae linguae fines et terminos: gentiumque in ea diversos ritus leges: linguas: religiones: habitum denique et affectiones corporumque varia liniamenta et figuras viderit et obseruaverit. Illaque omnia in inlustrata Germania nostra quae in manibus est faventibus germanis nostris numinibus: et tuae inclutae maiestatis praesidio et auxilio quattuor libris: particularibus gentium tabulis explicemus Vale Rex et caesar Auguste Rom. imperii dignissimus rector et arbiter. nostrumque perpetuum ornamentum et praesidium. ex Nurmberga Diversorio nostro litterario aedibus Vilibaldi Pirkhamer Patricii et senatorii ordinis viri humanissimi et utriusque linguae: latiae et graiae non mediocriter docti. Reliquas Panegyrici nostri partes in praefationibus librorum odarum nostrarum et Centepigrammaton brevi accepturus. te/los.

VINCENTII LONGINI ELEUTERII Artium et Philosophiae doctoris. et Poetae laureati in Con. C. novenarium Lyrica. IN QUATTUOR AETATES Pubertas vireat sic moribus instituta sanctis Adulta ut aetas litteris coruscet Floreat hinc claris virtutibus aucta sic iuventa Sit ut quieta a manibus senecta IN QUATTUOR ANNI TEMPORA Ver aperit terram zephyrisque inspirat amorem Spiciferam Cererem metit aestas Uvifer Autumnus turgentes exprimit uvas Claudit Hiems pia viscera terrae IN QUATTUOR MUNDI PLAGAS ET QUATTUOR VRB. GER. TETRAGONA. Potens eoas Croca regit plagas Finem occidentis clara Moguntia Afro imperat vetus Ratispona Et Codono rigido Lubecum IN QUATTUOR VENTOS Sic Eurus volet obuius Florenti zephyro. ne noceat satis Sic spiret Boreas rapax Auster ne feriat grandine vineas IN QUAT. HUMORES ET COMPLEXI. Sanguinis est habenda Cura. ne atra bile caput fumigerum laboret Neve calore adusto: Humor incensus teneram diffugiat medullam IN QUATTUOR CAELI SIGNA Hellespontiacum tuta Aries mare Germanis faveas libra potentibus Cancer sidus amicum Da blandasque hiemes Caper IN QUATTUOR QUALITATES Fervor potens germanicos trahat duces Calorque gloriae tenax Tepore delicato abacto poscimus Torpor gravet ne Teutonos IN QUATTUOR ELEMENTA Ignis diluvium dum prohibent aquae Fontes dum cohibet flamma refidere Dum nec terra ruit concita flatibus Surgit gloria Teutonum IN QUATTUOR COLORES Cum nos parturiat luna colore in violaceo Hinc ad verba loquax purpureo Mercurius ferat Et nos puniceo conmaculet deliciis Venus Haec in lividiore esse colore omnia desinunt te/los.
Index eorum quae continentur in hoc volumine C. C. LIBRI AMORUM QUATTUOR Secundum quatuor Germaniae latera

Primus orientale latus Vistulam describit.

Secundus meridionale Alpes et Danubium

Tertius occidentale Rhenum et Mosellam

Quartus Sinum codonum et mare germanicum cum insulis adiacentibus.

Generalis Germaniae descriptio carmine heroico

Liber de situ et moribus Norinbergae et magnitudine Hercyniae silvae

Hymnus de vita S. Sebaldi Noribergen. patroni

Ludus Dianae coram Maxmiliano rege

Copia bullae regiae erectionis conlegii poetarum et mathematicorum in Vienna cum auctoritate creandi et insigniendi poetas in eodem conlegio

Panegyricus C.C. in praefatione huius opis: dictus Max. regi pro erecto conlegio cuius duae aliae partes libris odarum et centiepigramaton praeponentur

Panegyricus Vincentii Longini carmine heroico dictus eidem Max. regi pro eodem erecto conlegio.

 CONRADI CELTIS PROTUCII GERMANI POETAE LAUREATI LIBER PRIMUS AMORUM QUI HASILINA VEL PUBERTAS VEL VISTULA ET LATUS GERMANIAE ORIENTALE INSCRIBITUR. AD FRIDIANUM PIGNUCIUM LUCENSEM INFELICITER SE AD AMOREM NATUM EX CONFIGURATIONE HOROSCOPI SUI. SIdera quae nostrae fuerit natalia vitae Candide pignuti carmine nosse cupis Accipe. per latias vates doctissimus oras Lucanae gentis gloria magna tuae Nox erat et februae submerso sole calendae Transierant mensis februa maesta colens Candidus inflexa phoebus tunc stabat in urna Proxima cui nitidae stella serena lyrae Cumque sagittiferi surgebant sidera signi Horaque post medium tertia noctis erat Tunc mea me genitrix reserata effudit ab aluo Et dederat vitae stamina prima meae Illa nocte lyram nemo conspexit olympo Phoebus enim roseis hanc sibi iunxit equis Plectraque pulsabat toto resonantia caelo Et dixit: phoebo nascere quisquis eris Ipse meam citharam plectro gestabis eburno Lesboaque canes carmina blanda chely Seu te germano contingat cardine nasci Sive Italo: Gallo: Sarmaticove polo Nam mea sunt toti communia numina mundo Sim licet arctois languidior radiis Dixit et assensit Capricorni frigidus astro Saturnus: totiens qui mihi damna tulit Marsque sub aestivo micuit tunc forte leone Et medium caeli cum Iove virgo tulit Lunaque fraterno capiens iam lumen ab ore Cornua cum capri cornibus implicuit Quaque mihi nato volucris sub parte refulsit. Haec eadem coepto pars orientis erat Principium maiis fuerat tunc forte calendis Concepit nostrum dum pia mater onus Mater centenos quae quasi impleverat annos Et vidit quartam stirpe sua sobolem Mercuriusque suo iunxit vaga lumina phoebo Lusit et ad citharam verba canora suam Iamque venus stabat: vervecis sidera lustrans Deridens tremuli frigida membra senis Quam pater in quarta dum vidit adesse figura Increpat: et contra talia voce refert Saeva venus nostro quam de genitore creavi Eius ut inieci secta verenda mari Cur mea derides venerandae membra senectae Et falcem qua cum cuncta sub orbe meto: Ipse ego iam tecum qui inimico lumine voluor Et male concordi foedere semper ago: Efficiam: quicumque sub hac vitam accipit hora: Sentiat immites semper amore deos. Dixit. et auratae veneris fera spicula fregit Plumbea. sed tarda iussit abire mora. Inde mihi facilem nulla est quae femina mentem Praebeat: et stabilem servet amore fidem Testis sarmaticis Hasilina est nata sub oris Elsula danubio quaeque creata vago Ursula Romanis et quae vaga gloria ripis Adque codoneum Barbara nota sinum Atque aliae multae quas fido pectore amavi Quis mea deceptus munera saepe dedi Munera quae cunctas retinent in amore puellas Et validas vires semper amoris habent AD NICOLAUM GELONUM SE AMORE CAPTUM MUSIS HELICONIIS INTENDERE NON POSSE. QUid mea festivis impellis pectora verbis Fontibus Aonidum tingere labra monens Non ego iam Phoebo rapior nec Appollinis ira Et mihi pierium displicet omne nemus Seu mea Saturnus gelidus modo plectra moratur Et vetat ut solitis non trahar ipse lyris Aut toruum meditor trepido certamine martem Qui modo Sarmaticos cogit in arma viros Ut pellant scyticas tanais trans flumina gentes Sarmatico quae iam margine plaustra locant Atque hinc germanas cupiunt invadere terras Utque olim Codanum sic modo adire volunt Seu mihi iam blandum venus inspiravit amorem Et iubet ut flammas prosequar ipse meas Quicquid id est: Phoebo non sint sua carmina. nobis Iam placeat nitidis Hasa puella comis Quae sibi me tanto nuper devinxit amore Dum me deliciis foverat illa suis Ut nunc post habeam cunctos in amore sodales Segnior ad castas factus amicitias Displiceant quemuis mihi saepe in amore dolores Ipseque sim morbi causa pudenda mei Et quemuis ratio crebro mihi vellicet aurem Saepeque praeceptis me monet illa suis Scilicet: ut nocuas abigam de pectore flammas Ne sim rumigero fabula vana foro Sed feror in praeceps nulla medicabilis arte Nec me consiliis quisque levare potest Non Plato. non Socrates: latiae nec turba sophiae Nec dea quae summo vertice nata Iovis Sic me saevus amor rapit: et scelerata Libido Ceu cupit hydropicas turgidus aeger aquas Utque magis vetita sitiens exaestuat unda Et reparat morbi semina lata sui Sic me blandus amor graviori vulnere carpit Dum vetor a vitio pectoris ipse meo Illorum mores fugio simplex in amore Qui dum semper amant: semper amare negant Ingenue fateor: tantos mihi mente calores Pro quibus insolitam Celtis obibo necem I nunc ingenuas suadens mihi visere musas Occupat insanus dum mea corda furor AD HASILINAM DE ABORTA TEMPESTATE DUM GRACOVIAM SARMATIAE PETERET ET SIGNO VERIS TEmpus erat pluvio dum phoebus surgit in austro Phrixeaeque petit sidera blandus ovis Iuppiter ad gremium sese cum virginis almum Suscipit: ut prolem proferat illa novam Et novus in verno pubescit tempore mundus Et soluit tepidos humida terra sinus Ut pariat flores roseis et lilia campis Et tegat umbrosis frondea tecta comis Iamque amor ad coitus properat: stimulatque cupido Eiaculans tacitas sole calente faces Ipse peregrinas cupiens tum visere terras Regna malis avibus Celtis eoa peto Exercet vacuos ubi crudus sarmata campos Et male compositis incolit arua casis Quaque suis vastis cum cornibus explicat undas Vistula: teutonicis qui modo meta plagis Ventum erat ad collem: quo regia tecta videntur Et surgit muris croca superba suis Vix mihi visa: vagum mox cingunt nubila solem Flabraque de variis confremuere plagis Eurus achimeniis vertisset flatibus orbem Ni Caurus rapidis obuius isset equis Frigidus hinc boreas: madidis notus hinc ruit alis Et gravis effusis decidit imber aquis Murmure quin etiam concussus inhorruit aether Ruperat ut scissum Iuppiter igne polum Mox querulae maestis volucres tacuere sub aruis. Dum reboat gemitu silva: nemusque suo Sed volat infausto feralis gutture coruus Perque suas voces omnia dira canit Et modo coversis mea tempora verberat alis Ungue truci refugas collacerando genas Ter stupefactus equus: submisit sessile tergum Ungula constiterat terque quaterque solo Excutiesque leves mea pendula membra per armos Corripuit volucrem versus ab urbe fugam Summe pater (merui tua si modo fulmina) dixi Non mora sit: lapsum fulminis igne cremes Vel face: quia tollat subitus mea corpora torrens Ut sim Sarmatico piscibus esca salo Qua scogus et stricto stat trendulus aequore mersus Et stadus: et Codani scandia clara sinu Gloria: fama: decus: virtus genialis: abire Me patria: atque alias cogit adire plagas Illo ego si merui pater o tua fulmina caeli Iam mea sub stygias fac meet umbra lacus Sed si leva tuis monuisti pectora flammis Auspice te felix hoc mihi restet iter Auspice te felix sit iter dum reppeto: saeva Flamma repercussis ignibus ora ferit Tunc iacuit longo sine sensu tempore corpus Nullus et exangui visus in ore color Ultimus ille dies clausisset tempora vati Ni Phoebus solitam forte tulisset opem Phoebe pater vatum: fuerat dixisse voluntas Fac releves vatis tristia fata deus Ipse sub eoas veniens tua numina terras Clara canam: Aoniis te celebrando lyris Audiit. et venit cinctus sacra tempora lauro Concutiens nitidum terque quaterque caput Surge ait. et priscum capiant tua membra vigorem Ut patriae fines quatuor ipse canas Turgidus eois quam claudit Vistula ab oris Sed latus austrinum maximus Hister habet Rhenus ab occiduis limes sed dicitur oris Et boreae partem gens Codonea tenet Hinc quicquid mediis Germania continet oris Carmine Phoebeo nota sub orbe dabis Sed patiens varias tolerabis Celtis aerumnas Orbe decennalis dum peregrinus eris Magna venit nulli sine magno fama labore Et vaga sudorem gloria semper habet Dixit. et aurivagis fugiens secat aera pennis Aonidumque simul concomitata cohors Multa ferens animo trepidus proficiscor in urbem Captus luminibus mox Hasilina tuis Et iacet obductum multa caligine pectus Exercet vires mens neque caeca suas Et nisi te toto complexam pectore versat Semper et ante oculos stat tua forma meos Qualiter umbrosis exercent guttura siluis Iam volucres verno: et sideris igne calent Concutiuntque vagas sperata ob gaudia pennas Et sua respondent oribus ora simul Sic mea feruenti vocitant te carmina plectro Ut fruar amplexu blanda puella tuo Aspice consumptas o femina cruda medullas Et resoluta tuis ignibus ossa vide Aspice quia fessos prope linquat spiritus artus Teque suae causam praedicat esse necis En semel obliquum lustravit cynthius orbem Duodeciesque tulit cornua plena soror Ex quo dura meas tenuisti tempore curas Igneque non facili mollia corda coquis Seu videant Phoebum terre: vel opaca trahantur Tempora: non requies nec modus ullus adest Vel mihi fatales neverunt fila sorores Talia quae cogant me sub amore mori Noxius aut semper mea corda e)/rwnosos habebit Quem morbum stellae forte dedere meae AD BERNARDUM VILISCUM ROXOLANUM QUO INTERPRETE AD PUELLAM USUS ERAT QUae venit in claram tibi segnis epistola dextram Scripta fuit tristi qua patet ore specus Salque tenebrosis excisum in saxa cavernis Sarmaticos multo ditat in aere duces Hic ego iocundis habito privatus amicis Et mihi quae vita carior Hasa manet Hanc mihi blandiloquo salvam si dixeris ore Ipse mihi fidus semper amicus eris In studia et mores aequalis visus uterque Ceu nos nativus conciliasset amor Sed facile est nostri causas tibi scribere amoris Cur teneat tantus pectora bina favor Seu libuit medias duxissem gaudia noctes Non lentus fueras care vilisce comes Voluere seu doctos placuit vel noscere vates Non paruos stimulos tu mihi saepe dabas Quam pulchrum est claros (dixisti) voluere libros Et vitam studiis instituisse bonis Tu divinorum cognoscis carmina vatum Et quae nobilibus digna legenda viris Comis: et urbanus: prudensque in singula verba Nec segnis gratos ore movere iocos Saepe struis largis epulis convivia doctis Saepius exornas muneribusque tuis Integra nec taceam vel apertae pectora frontis In quibus haud fastus: nec dolus ullus adest Sed nunc praeteram plures in Carmine dotes Quas dederat virtus ingeniumque tibi Candidus interpres Hasilinae saepe fuisti Germanam linguam sprevit ut illa meam Tunc ego condidici te praeceptore puellae Sarmaticae linguae barbare verba loqui Sed magis illa rudem potuit mihi flectere linguam Iunxerat ut labris basia blanda meis Ludebantque simul lascivo murmure fauces Et mea pugnabant oribus ora suis Utque monet Naso pyladem qui curet horestem Querere: te nobis sic Venus alma dedit Principium nostri fuerant haec noscis amoris Pluraque non humili iam referenda pede Sed veniet tempus: quo teque tuosque parentes Laudibus emerito iussus in astra feram At nunc cum fausto currant tua fata tenore Et faveant votis numina cuncta tuis Hinc ut te monui da nostrae verba puellae Nocte dieque feras me suus ignis edat AD HASILINAM CUM DESCRIPTIONE CARPATI SEU SUEVI MONTIS Mihi magnarum curarum Hasilina levamen O mihi quae flammas tollere sola potes Sola mihi placido commutas tempora vultu Luctifica: et mentis nubila quaeque fugas Ecce iterum in mea membra ruit blandissimus hostis Et premit assueto subdita colla iugo Fluctuat in variis iterum mens aegra procellis Praecipitemque parat mergere saevus amor Qualiter incertam fragili cum cortice cymbam Ventus agit: tumidis tollitur illa vadis Et rapitur quo flabra vocant furientibus undis Et tandem refluis naufraga fertur aquis Pallidus ipse sedet mortis formidine nauta Et movet attonitas in sua fata manus Sic dubio suspensa metu: mea pectora flammis Exagitas: animam discruciando levem Quam melius fuerat patriis latuisse sub agris Et vitem palo consociasse suo Quam tot sollicitos vitae tolerasse dolores Et semper dominum mentis habere ferum Saepius exosus vitales corporis auras Corripui ferrum te fugiente manu Et pressisse volens in saucia pectora: tandem Curarum finis mors ut acerba foret Saepe calens flammis animam exstinxisse sub undis Mens erat: aut laqueo plectere triste caput Optavi totiens rapido me turbine ferri Quo nitidum Phoebus ducit ab orbe diem Ah quotiens dixi rutilo dum Iuppiter orbem Fulmine concuteret me pater alme petas Nostraque de gravibus soluentur pectora curis Linquere quae mentem nocte dieque negant Vel me constituas gelidis sub cardine caeli O dea: quae tanti vulneris auctor eras Ut mihi feruentes exstinguat pectoris aestus Frigida nimbosi menalis versa poli Sed video nullo flectuntur carmine divi Ipse mihi inveniam per mea fata necem Est mons aethereum pulsans cum vertice caelum Qui iuga cum scopulis aspera durus habet Huius hyperboreos dorsum cosurgit in axes Brachia typheis continuata iugis Gentibus hunc medium posuit natura duabus Sarmaticos inter: pannoniosque duces Sarmata de prisco carpathum nomine dicit Hunc pergo infirmo tristis adire gradu Ut mea ab aerio demittam pectora saxo Pectora luminibus non bene capta tuis Et posuit maesti titulum mea musa sepulchri Musa canens laceris in mea fata comis Hic iacet extinctus per saxa rigentia Celtis Saxea dum fuerat saeva puella sibi Carmina quam Phoebi poterant nec longa movere Obsequia: ut noster mutuus esset amor Quam bene nunc nostrum primum es experta calorem Cum pretium mortis saeva puella vides AD IANUM TERINUM DE SALIFODINIS SARMATIAE QUAS PER FUNEM INMISSUS LUSTRAVERAT IAne canens gelidis repetebam saepe sub antris Cur nullo nobis tempore scripta dares Forte tuum reris vatem mersum esse profundo Pandit ubi tristes sarmatis ora specus Multaque de umbrosis ceduntur saxa cavernis Quae niveum tribuunt igne soluta salem Vel saltem poteras paucis mandasse: valeto Celtis: et infernas i rediture domos Sed redii superas dextro Iove vivus ad auras Lustravi et stygii tristia regna canis Alcide ut similem dicar subiisse laborem Et socia Theseu qui rapis arma manu Illaque iam rigido volui tibi scribere versu Quo noster solidum pignus haberet amor. Est specus immensis pandens cum faucibus ora Suppositumque vident lumina nulla solum Sed face candenti distantia longa notatur Fax ubi inexhausta luce fatiscit humo Ora specus circum latissima machina surgit Qua rota cum rapidis turbine versat equis Robora transpositum per multa volumina funem Plectuntur: curuo pondera dente trahens Lubricus hic caecum mortales mittit in antrum Aereum praebens inrequietus iter Huic ego sum tremulus toto cum corpore vinctus Ut fueram tristes ausus inire domos Quas neque lucifluus conlustrat lumine PHoebus Nec radiis penetrat lucida fratre soror Cum Iove multiproco fugit hic Cyllenius ales His neque sub specubus Mars violente rubes Nec veneris flammae rutilant hoc orbe remoto Falciferique senis lurida stella latet Plaustra nec undivagis ibi monstrant aequora nautis Illa nec arctophylax regna sepulta videt Sed volitant caeco tenebrosa ibi sidera mundo Sidera quae nullum sunt paritura diem O mihi quam magno trepidabant corda pavore Pendula lictores dum ea membra ligant Et mea tartarea condunt ubi corpora veste Nullus erat toto vivus in ore color Dumque inter vitam medius mortemque volarem Daedalii timui fata subire fabri Et mea signassent fatalem nomina terram Celtica quae fuerat Iane canenda tibi Sed modo cum superas rediissem sospes in auras Oblectat tales saepe subisse specus Quippe ea quae vidi statui mortalibus olim Pandere: quot poenas tartarus ater habet Interea rigidum depone a fronte Catonem Et somno curas: tristia pelle mero Decipimur votis: et tempore fallimur: et mors Deridet curas: anxia vita nihil Saepe mihi laudes Hasilinae corpus et artus Haec praeter: placeat fac rogo Iane nihil AD HASILINAM PERFIDIAM ET INCONSTANTIAM SIBI EXPROBRAT IGNEMQUE TECTUM MAGIS URERE ESt locus instructo qui clauditur undique muro Statque in convexo pendulus orbe lapis Illius angusta laxatur ianua rima Et fissum tenui poste foramen hiat Quo meus altus amor vaga lumina pascere suevit Dum visu curas posse levare putat Sed ferit occultis gravior me flamma sagittis Et crescunt tacitis vulnera caeca notis Voce: pede: et gestu cum das mihi candida signa Et simulas vultu spemque metumque tuo Quis me blanda moves: refugis tamen impia motum Femina tantaleis assimilanda cibis Perfida nunc spondes communia gaudia: pactis Constans: euboicis ut solet unda vadis Quale solet vernus dubium producere solem Qui nunc aestivat nubibus hinc hiemat Sic varium gestat non constans femina pectus Quod petiit spernit. quod cupiebat odit Nusquam cura potest gravior mortalibus addi Quam dubiam longa spem tenuisse mora Oscula rapta locas modo: sed tenet altera cura Pectus. et in tacitis conseris ora dolis Nunc mihi furtivos ceu fido pandis amores Et tecum quotiens ille vel ille refers Et cupis arcanum furtis me adhibere ministrum Ut magis indoleam te quod adulter habet Quodque alius nostrae laetus foveatur amore Dum tenet in votis te mea vita suis Vidi ego perlongum quae egisti turpiter annum Plura: mihi tacita sed reticenda fide Nullus femineo iuvenis detrectet honori Nec trahat in cunctas quod facit una scelus Multarum casto sic mox potietur amore Dulcia dum tacitus furta silere potest Sed mea crudelis simplicia pectora fallis Noscis: decipitur quam facile omnis amans Parce precor fesso: miserere fatentis amorem Quod tacuisse tibi cautius Hasa foret Illud enim doctas tribuit mulieribus artes Audacesque sui criminis esse facit Dum sibi persuadent ignosci cuncta ob amorem Atque fidem verbis semper habere suis Sit satis exactum mentem excruciasse per annum Officiique mei iam meminisse velis Sed rigidam nostris nequicquam flecto periclis Asperior scopulis quos ferit unda maris Horrida per gelidas experta est mitior alpes Femina montivagas concomitata feras Sed tibi cognatae sunt frigida pectora terrae Quae gelido semper cana sub axe riget Quamque anguis geminas tractu diffusus ad arctos Despicit: occiduas non subiturus aquas Quaque solet paruo privari lumine Phoebus Lucida dum roseos Cynthia condit equos Nec tibi lascivi sunt cognita sidera Tauri Nec tua terra rigens sidus amoris alit Barbara contingit viduae sed Amazonis oras Admittens nullos horrida terra viros Sed tamen haec aetas tua dulcia gaudia novit Gaudia quae noti saepe dedere viri Impia dic tandem cur nil ingrata rependis? Quod dederas multis cur mihi saeva negas? En mea iam subitos emittunt lumina fletus Udaque cum largis imbribus ora rigant Qualiter in verno Phoebus dum lucidus orbe Aestuat: et niveas exprimit ardor aquas Tunc iuga Carpathi ferventi sole liquantur Et citus in tumidis vistula fertur aquis Sic tua flamma premens animum cum corpore solvit Duraque permulcet pectora blandus amor Sed sociam nostris te non geris improba flammis Nec penetrat pectus nostra sagitta tuum Cumque haec sollicita tractassem pectore cura Haec mihi de clario sunt data verba deo Fac caveas oro docta a meretrice ligari Submittive suo colla procera iugo Nam te transformet mihi crede in mille figuras Ut mea circeis nata solebat aquis Cumque tibi exhaustae tenero sunt corpore vires Nullaque luxuriae des alimenta suae Ridebit miserum mollique explodet ab antro Accipietque tuas ditior aere vices AD HASILI. IN SERTUM HEROICUM. Cunctas Hasilina super formosa puellas Sarmatiae gelidis quas clausit vistula ripis Et quas undosus variis erroribus hister Irrigat: Hercynio nec talem Alemania saltu Nutrit in arctoas extendens brachia terras Pulchrior Hesperiis Rheni et praelata puellis Forma colorque viget niveae dum vincula plantae Exerit aethereas nymphas cum gressibus aequas Purpureis suffusa genis tua lactea splendet Exhilarans facies: tua singula membra decore Extulit. et cunctos natura adverterat artus Nigra superciliis: frons libera: candida cervix Sidereique oculi modicoque tumentia labra Flammea quaeque favos superant et hymettia mella Quid genus enumerem: teretes dum corporis artus Semine divino testentur et ora creatam Inferior non ipsa deae cui munera fulua Obtulit in phrygiis iuvenis notissimus aruis Te riguis nuper qualem conspeximus ortis Dum liquidis soliis tua corpora pulchra lavares Candida formosae superabas membra dianae Et charites calcant niveis quae gramina plantis Nostra feras facili nunc carmina poscimus aure Diva: tibi tacitas iam depromentia curas Atque animum aeterno cupidum tibi tempore iungi Candida suscipias discasque assuescere votis Iam non dura meis tollam super aethera nomen Carminibus generosa tuum: nec Sarmata tantum Cognoscet: varias veniet tua fama per oras Et sua qua prono demittit vertice Phoebus Lumina: per Scythicos et qua coit unda rigores Non ego consueto mortalibus uror amore Tecum et in internas desaevit flamma medullas Visceribus congesta meis: ceu turbidus ignis Dum furit et flabris longe impellentibus Euri Corripit aestivos stipulis crepitantibus agros Et vagus aethereum fumus subducit olympum Haud aliter furibundus amor mea concremat igne Pectora: nec possum validas exstinguere flammas Vel sua cum Phoebus infundit lumina terris Frigida vel gelidus dum versat plaustra Bootes Dum subit illa mihi facies cum fronte serena Insidet urbanus blandis cui semper ocellis Risus: et occultas inspirans gratia flammas Dum coma cum niveis in toto corpore membris Albentesque manus et bracchia mollia menti Inciderint: mens aegra gemit: suspiria longa Pectore fessa trahens. lingua interruptaque verba Cogitur aegra loqui: gelidaeque simillima morti Pallida membra cadunt solitas perdentia vires Saepius illa tamen vidisti immitior omni Saetigero: et rabidis quae caspia litora oberrant Tigribus: aut furiens quae concutit unda natantes Murmure fluctifrago scopulos symplegados arcte Sed mihi iam toto spirans sub pectore diva Redde vices: et dura meae modo tempora vitae Commuta: et saevas abigas de pectore flammas Respondens tantis mulier saevissima curis Ni facias: effundam animam furibundus amore Vitaque districto fugiet de corpore ferro Impia funesto tandem inscribere sepulchro Dum mea cum tali signentur carmine saxa Hic iacet infausto nuper correptus amore Celtis: et insoliti causa est Hasilina sepulchri AD HASILINAM A SE RELEGATAM QUOMODO ET QUALEM PHILOSOPHUS AMARE DEBEAT. PRima meae fueras Hasilina o causa doloris Florem libatae virginitatis habens Cum mihi iam dederant natalia sidera quinque Lustra: per Hibernum continuata diem Phoebus febriles ubi fecit in orbe calendas Lumina purpureus sub Ganymede regens Impia sed nostros nunc aspernaris amores Meque tuis flammis saeva perire sinis Qualiter Herculeos olim consumpserat artus Stragula: quae nessi tincta cruore fuit Et quali verat Daphnes correptus amore Phoebus: ut aeternas iussit habere comas Sic nos affligis tacitum aspernata calorem Dum fugis: et sacros deligis ipsa viros Nulla magis mollit medicina in amore dolores Quam dum tangendi copia multa data est Nam veluti gelida feruor depellitur unda Dum geminos fratres lucidus orbis habet Sic in amore suum natura ubi dispulit aestum Tristitia gaudet mens relevata sua Quod mihi saeva negas duroque affligis amore Exstinctum vitio quem queror ipse meo Saeva meos teneros nimium dum despicis annos Membraque adhuc veneris non bene firma iocis Nam veluti martem delectant fortia membra Aetatem mediam sic Venus ipsa probat Quodque mihi totiens pudor et timor obstitit olim Primitias veneris quando daturus eram Tertia non meritae confingis crimina culpae Dum mage me libris quam tibi adesse canis Utque solent doctas mulieres spernere musas Et tenet invisos quaeque puella libros Qui mos barbaricis nostris solet esse puellis Sic tu fastidis femina cruda libros At non talis erat famosi Lesbia vatis Limabat versus quae sibi docta suos Et non talis erat Nasonis pulchra corinna Nomine non vero quae sibi dicta fuit Atque aliae multae generosa mente puellae Ingenium doctis quae tribuere viris His similem inveniam: totoque vagabor in orbe Qua patet Almanis maxima terra viris Interdum fateor studiosis altera cura est Et Pallas Veneris spurcida castra fugit. Altaque stelligeri conscendit sidera caeli Et comitem summi se cupit esse Iovis Inde celer nitidis delabitur aethere pennis Hospita terrenis dum cupit esse iocis Nec semper spurca sua membra libidine foedat Corpora: putrifico commaculanda luto Maximus in nostris non semper Iuppiter oris Sic fuit: in caelum sed redit ipse suum Cumque illum coepit terrae stimulare voluptas Et veneris blandum vellet inire sinum Induerat Taurum volucrem variasque figuras Deliciasque suas veste retectus habet Sic nobis caelo terraque marique vagatis Candida praebebit saepe puella iocos Ingeniumque levet: stimuletque in carmina mentem Quae pia posteritas laudet: honoret: amet Si tamen ignota dabitur lusisse figura Et repetat caelum mens generosa suum Utque animum et corpus nexus coniungit amicus Castra voluptatis sic utriusque placent Castra placent veneris: sed plus mihi Palladis artes Virtutis plus haec: illa pudoris habent Utque scias tandem quae sint mea vota in amore Hoc tibi iam paruum distichon Hasa dabit Non volo quod saties: sed sis mihi rara voluptas Ingenii vires sic mihi dura moves AD GERIONEM CORRIVALEM QUi quondam Herculeo superasti robore cunctos Et cui non genuit sarmatis ora parem Fortis in aduersum torsisti viribus hastam Vidimus arboreo stipite maior erat Omnis in occursum veniens prostratus: at ipse Solus ab immoto non cadis acer equo Hinc timet intrepidas iuvenis descendere arenas Dum timet invictam tota palaestra manum Et vaga per totum currunt tua nomina mundum Germanis: Gallis: Pannoniisque timor Quondam inter proceres fueras spectabilis heros Et stupuit tantum densa corona virum Nunc tepet et pigro nulla est in corpore virtus Et vaga quae fuerat: garrula fama tacet Excussusque iaces sternaci fusus Hasella Qua cadis occurrens terque quaterque die Illa sedens blandis mulcet tua pectora verbis Docta premens stolido colla superba iugo Et modo suspirans tacitis connivet ocellis Et locat ad nutus singula verba tuos Oscula blanda rapis: niveoque in pectore turgens Comprimitur manibus plumea mamma tuis Saepe timet veniat cum das sibi basia coniunx Praedicat aduentum praescia saepe suum Et modo rixatur: modo per sua numina poscit Ut sibi des pacem pulchra labella petens Auertitque suos vultus inimica: proteruum Te iuvenem accusans: cuncta licenter agens Callida sic tecum meretricis acumina tentat Nec cadat ex laqueis praeda opulenta suis Hastatum iuvenem te claudunt fulcra mariti Lustrat ubi totum Cynthia zodiacon Tempus erit vacuas dum sentit avara crumenas Tangere Svphorium vix sinet illa suum DE RADIIS PRAESENSIONARIIS QUOS PHILOSOPHI STELLICOS VOCANT ET QUAM POTENTES HUMANI AFFECTUS SINT VErum est? aut veteres finxerunt talia vates? Unicus an plures spiritus orbe meet? Impellatque suum corpus: quo intentio fertur? Ceu volat e manibus iussus abire lapis An virtus animis tanta est: ut corpora amantum Se poterint certis scire futura locis? Et mutare suas formas virtute polorum Unde queat magicis artibus esse locus? Ut capro volet ille sacro: ceu Lucius olim Carmine circeo factus asellus erat Et velut in somno solitus consurgere tecta Lustrat: et intrepidus pendula membra trahit Corpore sopitos quos spiritus excitat artus Hosque sui affectus esse iubet comites Sic amor: affectus superat qui pectoris omnes Virtute an moveat corpora nostra sua? Hinc oculus (mentis qui nuntius: atque fenestra est) Invidiae signum saepe et amoris habet Nam fertur radiis ocularibus esse potestas Dum solo visu femina saepe necat Atque lupus mediis fuerit si visus in aruis Mox spectatori guttura rauca facit Sic Hasilina suis mihi dum conivet ocellis Perpetuis radiis pectora nostra ferit Aut veluti radios dum lucida sidera iactant Sic virtute sua pectora nostra movet Ut cum Saturnus sua lumina protulit orbi Tristia cum maestis tempora maesta facit Iuppiter: et Mavors: sic et Cyllenius ignis Phoebus: et extremo cardine Luna nitens Quisque sibi certum tempus seruavit in orbe Afficiens radiis cuncta sub orbe suis Sic Veneris sidus: maior cui in orbe potestas Influit imperio cuncta subire suo Et veluti gemmas herbasque sub orbe creavit Natura: et vires iussit habere suas Quas ex cognati capiunt virtutibus astri Et sua de radiis mira sigilla ferunt Hinc adamas ferrum trahit: inviolabilis ictu Ille tamen capri sanguine mollis erit Sicque cutem teneram feruens Urtica perurit Socraticamque tuli dira Cicuta necem Sic radium sibi quisque suo concepit ab astro Quo movet: et tacito membra vigore regit Ceu quondam Marius cimbrum percussit ut ensem Conderet: et vitam iussit habere suam Romanos omnes sic terruit alta Catonis Frons: maiestatis signa verenda gerens Nam res quaeque suum radium sortita per orbem est Sidera dum caeli cuncta sub orbe movent Praecipuo humanos animus qui continet artus Excellit radiis cuncta animata suis Nam sua cognatis oriuntur semina stellis Fertur et aethereis proximus esse deis Hinc etiam voces: et verba ligantque: levatque Mobilibus labiis verba ubi sacra cadunt Haec ego ubi tacito repetissem forte cubili Et querulis elegis charta notata fuit Et mihi sic totos Hasilina invaserat artus Ut petiisse meam sit mihi visa domum Surgo celer praesensa volens perquirere vates Et stetit ante fores Hasa puella meos Praesensique suum radium quo me feriebat Affectusve meus fecit ut illa venit Quicquid erat: postquam pressit sua basia: dixit Altera quae restant gaudia nocte dabo AD HASILINAM SE REPUDIANTEM EQUITEMQUE ADMITTENTEM PATRIAM SUAM ET EIUS SITUM ET ANTIQUITATEM CONMEMORANS VEl syrtis: vel scylla vorax: aut dira charybdis Vel genitam furiens exspuit unda maris Aut tibi virgatae per Caspia littora Tigres Praebuit aut crudum saeva Leaena latus Vel te Carpathus: Suevus vel Caucasus horrens Aspera vel Tauri te genuere iuga Dura peregrinum dum dedignaris amantem Et sequeris Martis qui gerit arma trucis Sed caveas moneo: ne dum comprensa: catenis Vulcanus solidis te liget Hasa suis Et Phoebus toto spargat tua crimina mundo Et fias cunctis fabula foeda plagis Nec minor est Phoebi cultor quam Martis amator Hic quamvis Venerem: Pallada Phoebus amet Septimus a primo qui dicitur angulus orbis Prospera ni (fallor) sidera nostra refert Fervidus Haemonio iuvenis mihi surgit in arcu Et medium caeli cum Iove virgo regit Quin et suscipiens Phoebum Cyllenius ignis Ingenium vires iussit habere suas Nec dea cunctipotens aversa fronte resedit Cum numero partem per mea signa suam Et mihi praeteritos animus si computet annos Complevi quintam nuper olympiaden Maximus ai)mulios Romani nominis heres Hoc anno et fausto. sidere natus erat Nostra quaterdenis sed praevenit hora diebus Astra quibus vitam coeperat ipse suam Et mihi persuasum dignam esse in corpore formam Et quia non segnis servus amoris eram Adde genus longo proavorum stemmate clarum Moenus ubi gelidis cornua flectit aquis Hic ubi Francorum urbs illustri valle levatur Deque e)rebou graeco nomine dicta polis Fama est dum Grai petiissent gallica rura Ad Rheni ripas exonerasse rates Inde per Hercynios saltus: vallesque patentes Struxisse his placidis moenia Graia locis Cumque atras diti litarent more bidentes Et druides templis instituere sacris Hinc a dite dabant urbi sua nomina graeca Graecorum linguam gensque hodierna tenet Nam faciunt lingua graecorum sacra quotannis Et templum Argolicis personat omne modis Ante gradus cuius veterum simulacra deorum Palladis et Martis signa vetusta manent Graecorumque gerunt priscas in corpore vestes Cum patribus matres et iuvenilis honos Quas partim refluo mutavit tempore caelum Et partim luxus: vel peregrinus amor Nemo hinc miretur Graio me sanguine cretum E(llhnika ad patriam iam retulisse meam Elyseos credas campos: et amoena piorum Hic loca: quae cererem vinaque blanda creant Intonsique greges passim per prata vagantur Et nemora alituum vocibus alta sonant Hic me non lento Phoebus dilexit amore Hic dedit et resonis plectra movere iugis O ego te patrias si possem ferre sub oras Ditior Arctoo nulla puella solo Ergo quid infaustum nostrum interrumpit amorem? Et causam poteris quam mihi saeva dare? Per tua sub rigidis gentilia numina terris Et vultus charae quos genitricis habes Perque patrem sobolemque tuam quae clara futura est Et flammas: causae quae mihi mortis erunt Perque precor tandem languentia pectora amantum Mitior in nostras sis Hasilina preces. Et reddas priscum mihi conciliata favorem Dignerisque tuo me fugibunda toro Aut ego iam lacrimas longo maceratus amore) Accumulo extremas: in tua fata canens Difficilis nostris nec inexorabilis esto Carminibus: rigidas sueta movere feras Quod si dura tuum forte inconsulta tenorem Seruabis: tetricus iam tua furta canam Et mea iam totum spirant praecordia Phoebum Et mea iam Bromius pectora totus agit Ut dete totum spargantur carmina in orbem Carmina: quae votis displicitura tuis I nunc: et tumido suspendas carmina naso Notior arctoo perfida facta polo Ante tamen Siculum linquet fera scylla pelorum Et sistet bibulas naufraga syrtis aquas Ante coit libycis vertex latialis arenis Et freta spumosis destituentur aquis Ante vagus rapido miscetur Vistula moeno Et Vidrus rigidas influet Albis aquas Ante cadent refluum glacialia plaustra sub aequor Quam tibi coniungat me recidivus amor Sed post fata manet tenui si sensus in umbra Persequar: ad stygias te comitatus aquas Seu subeunt animi deserto corpore stellas Ipse petam occasum: dum tuus ortus erit Vel mihi contingat rursus post fata renasci Ipse iterum fraudes et tua furta canam Interea rigidas iuvenes fugite oro puellas Quas fovet eois Sarmatis ora plagis Cantantesque meos post saecula longa dolores Non pigeat nostris ingemuisse malis AD HASILINAM CUM SACERDOTE DEPRENSAM CUr tua submisso gestas non lumina vultu? Occupat et nitidas pallor utrasque genas? Cur te iam rigidi titillant fronte capilli? Garrula nec solito verba proterua iacis? Conscia mens scelerum caeco te vulnere torquet Et cruciant variis te tua furta modis Qualia vel siculi memorant tormenta tyranni Vel dirus poenas quas Rhadamanthus habet Hasa tuum dixi foedabis crimine nomen Obstrepet et factis garrula fama tuis Dum tu legitimas totiens confundere taedas Ausa: et lascivum prostituisse femur Proxima nox tetro vidit tua crimina vultu Isset ad invisos quando maritus agros Hacque ego sum passus per tota frigora noctem Rasus ubi nostras vir tenet inlecebras Sed volumus tacitae veniam concedere culpae Quandoquidem sacris flecteris Hasa viris Criminibus nostris possunt qui avertere divos Et fulmen rutili continuisse Iovis DE EXCLUSIONE NECROMANTICAS ET MAGICAS ARTES COMMEMORAT QUo pudor? et probitas? veteris vestigia saecli? Quo fugit aut virtus? venerandaque semper honestas? Moribus antiquis non est aequabile nostrum Aevum: et in aethereas iterum compellitur auras Ire pudicitia: et fugit indignata tenebras Nec sacer orbis amor (ceu quondam mutua curat Pectora: concordi fugiens coniungere voto Stupra: fames: strages: usuras: furta: rapinas Et muliebre nefas patiuntur saecula nostra Perfidia comitante dolos: et fraude maligna Interiit contempta fides: dum subdola lingua Numina sancta vocans: mendacia ficta colorat Se dat huic sociam non lentam Hasilina ruinae Atque aliae multae: quarum si nomina vellem Commemorare modo: numerarem sidera demens Aut quot carpathiae surgant aquilonibus undae Quotve niger libycas convolverit auster arenas Utque modo incipiam: repetamque ab origine causam Saevit avaritia: velut insatiata charybdis Et siculus (rapiens quodcumque inieceris) ignis Vendiderit sanctum quotiens submissa pudorem Inde petit saturas Sarrano murice vestes Et quos de scythico venantur mure sabellos In capite et collo multis onerata lapillis Et gemmis tumidum digitis circumligat aurum Inretire quibus solita est vel prendere amantes Ambitione tumens ostentat singula membra Docta locans stolidis venalia corpora moechis Elata ceruice sedens: semperque videri Laudarique volens: mulier dignissima laude Iracunda movet furibundo ubi pectora motu Tisiphonem videas rabidam vel in ore megaeram Perfurere: et totos illi iniecisse colubros Quaeque fuit semper multorum causa malorum Incubuit iam tota suis Venus improba nervis Factaque sub tacitis mulier notissima stupris Atque utinam sua stupra forent plebeia: sed illis Heu peccat scelerata viris quibus alta corona Abrasit nudam sacrato vertice testam Quosque iuvat miseris Mavortis vivere castris Hos fovet: et sacris haerens amplexibus: illis Militat: et castos moecha interrumpit amores Nox erat et medio transmisit sidera caelo Prona sub Herculeas mundo rapiente columnas Versa et in eoos iam torsit plaustra bootes Candidum in haemonio promittens sidere Phoebum Corniculata cavum iam Cynthia protulit orbem Et nondum solido spectabat lumine terras Ipse ego tunc tota perpessus frigora nocte Expecto tremulus promissae gaudia noctis Cumque Hasilinae reserata est ianua nostrae Mox mihi terrifico vultu occurrebat imago Atra sub obscuris involuens membra cucullis Iam lemures et noctivagis simulacra figuris Taetra vel infernas mutatis sedibus umbras Sorte parentali vigilans errare putabam Intremui: torsique genas et ab auribus actae Surrexere comae: geminus stupor alligat artus Ut redit ingenuus vigor et pavefacta reliquit Membra timor: veri retinent praecordia sensus Vota dabam superis: hecatesque ante ora triformis Numina sancta voco: memori sub pectore volvens Arcanas quondam mihi quas doctissimus orbe et Omnipotens varias tribuit necromanticus artes Hic potuit magico divertere flumina cursu Sideraque: et duras animis immittere curas Sanaque tabificis affecit corpora morbis Et rapidos ventos armans in proelia fulmen Cum tonitru iaculatus erat: tenebrisque fugatum Expulit orbe diem: vitae et statione solutas Carmine pallentes animas revocabat ab orco Sanaque consumptis animaverat ossa medullis Dixerat ille mihi: condas haec pectore verba: Nocte quibus stygios errantes sistere manes Colloquioque frui poteris: mirabile dictu Cum sua in humanas laxabunt ora loquelas Occultasque tibi pandem miro ordine causas Quae mare: quae terras: et sidera clara coercent Utque orbi concretus amor durabit in aevum Mentibus: aethereas dum seruant sidera leges Diversisque modis deus imperiosus in orbe Mollia sollicitis impugnat pectora curis Mutua flamma premat: socialis et ardor amantes Ignibus aeternis alios et nexibus arctis Concilians: mirum spirans in corda favorem Ast alios numquam sub mutua foedera mittit Illa sed alterius deridet pectoris aestus Exercens foedas venali corpore merces Et fructu non mente levem compensat amorem Talia non parua stimulabant pectora cura Experiar similes aliquando ut carmine vires Si modo quae fuerat mihi visa recurreret umbra Septimus interea radiosus cynthius orbem Ignifluis invectus equis a Tethyos undis Extulit: et totiens tenebras induxerat orbi Umbra redit: loca nota petit: librataque sensim Fertur: uti liquido suspendens aere corpus Mox ego stringo comas vittis: Maestamque tiaram Induo praecingens furiali corpora lino Et citus obliquam telluri inscribo figuram Ense secans stricto: vivisque adolescere flammis Verbenam iubeo: terque ante altaria circum Intrepidus mucrone cano: dein quatuor oras Terrarum caelique noto: qua Phoebus ab ortu Surgit: et hesperias cubitum qua fertur in undas Et septem gelidi lucent ubi nocte triones Et qua devexus calidum polus excipit austrum Deinde locum facibus stygiis et ture vaporo Consecro: velato capite inclinatus ad aras Iam magicis lustratus aquis: tum carmina diro Tristia ab ore ruunt: mox magno impulsa tumultu (Horresco referens) tellus per inane voracem Immenso subducta sinu patefecit hiatum Unde sepulcrales gemitus: maestique sonabant Ploratus: ululante chao: dum murmure vasto Conmugit tellus: quo celsus inhorruit aether Quale solet scythicis boreas cum saevus ab oris Irruit: et rapidis conatur fluctibus orbem Vertere: silvifragis prosternens robora flabris Carpatho obnobioque minans: ni frena retentet Aeolus: evulso nutaret cardine mundus Hunc dederat rupta tellus compage fragorem Ut foedus densas infecerat halitus auras Infernisque calet correptus ab ignibus aer Sulpureoque latent iam tristia sidera fumo Impia tergemino mox Cerberus ora latratu Sustulit: et superas primus mihi visus in auras Moliri: anguicomas secumque inferre sorores Apparat: et tristi quicquid latet aditum in orbe Tum trepidi gemuere lares et quassa profundo Tecta pene subitam traxissent mersa ruinam Ni mea tartareas tenuissent carmina vires At postquam sensit nutantia tecta labare Umbra: citam properare fugam: caecisque latebris Involvi: et volucres dedit in vestigia plantas Ante retroque ferens properanti lumina motu Non secus: ut serpens laetis effusus in aruius Dum renovanda locat ad vernum corpora solem Delitet: in varias spargens sua lumina partes Ne sua quis videat reparantem squamea terga Tum si forte venit magica qui doctus in arte est Turgida reptilibus sua tollit guttura nodis Ora trisulca movens: celerique per arua rotatu Dissilit: et spiras per mille volumina torquens Aufugit. angustas caudamque obliquat in aures Letiferi ut fugiat feralia carmina vatis Taliter umbra meum magicum indignata laborem Fugerat. et rapidis pressit vestigia plantis Hanc ego mox tali fugientem voce secutus Quis te? quis superas umbra errabunda sub auras Extulit? et nostros iubet inquietare penates? An movet haec calidus fugientia corpora sanguis? Fingere vel falsos potuit sibi spiritus artus? Cogitur ad superas quotiens ascendere terras? Vera refer: mox inferias tibi rite paremus Siquo transactam foedasti crimine vitam Haec ego. at umbra levem festinans prendere portam Conticuit: crepitu sonuit mox ianua rauco Cardine corpoream nobis testata figuram Ast ego: cur vivo fuerant mea territa vultu Pectora? non alio me ludes tempore dixi Umbra levis nostrae. te miscesn nocte puellae AD VISTUL. FLUVI. ORTUM ET EXITUM EIUS DESCRIBENS ET DE VESONTIBUS ET EORUM VENATIONIBUS VIstula carpathi ducens radicibus ortum Quae sua Pannoniis aurea dona ferunt Hic ubi praecipiti consurgit vertice krhmno\s Pulsans aethereum per iuga celsa polum Inde citus triplicem Cracovinam tendis ad urbem Sarmatici regis moenia celsa rigans Hinc Masovina vagus te obliquas maior in arua Qua patet Hercyniae portio vasta meae Horrida villosos quae pascit sola visontis Et validos uros: monstra stupenda ferae Belua vasta: micans oculis: et cornibus uncis Et nigrum Hirsutam corpus habet faciem Pendula promissis gestat palearia villis Quis strumae in morem guttura crassa tument Cornibus elatis venientem occursat in hostem Et iacit in caelum corpora prensa vagum Arboreos truncos annosaque robora quercum Ventilat: ut vibrat per vaga rura caput Quam cum venator rigidis prosternere silvis Apparat: hanc pulchro decipit ingenio Nam primum hanc iaculis tento vel provocat arcu Ut furiat laesis belua cruda toris Inde citus capit ille fugam se robore tutans Quod petit impactis cornibus illa suis Se prensisse putans fugitivum cornibus hostem Saevit: et in gyrum robora vasta terens Ille feram trunco se tutans saepe lacessit Figit et in tetram spicula saeva cutem Sic ubi iam toto lassatae corpore vires Cessit et exanimis impetus ille ferus Mox alii circum iam stantes more coronae Conficiunt iaculis corpora vasta suis Hinc propior codano Prussiae tendis ad urbes Vistula: teutonicae littora gentis habens Quae nunc sarmatico seruit malefida tyranno Germanum dominum forte perosa suum Hic multas urbes: validas construxit et artes Teutonicus miles: pallia flava gerens Scilicet ut scythicos possit retinere tumultus Effera barbaries dum sua castra movet Urbs ibi torna suas tollit sub sidera turres Et Marieburgum maximum in orbe decus Quod vagus in triplici circumdas vistula fossa In Codanum triplici plurimus ore fluens Hic ubi praeclaro munita est prussia portu Urbibus et populis dives in orbe micans Quas inter claro Dantiscum lumine surgit Qualiter eois Phoebe resurgis aquis Sed quondam Gedonum. gothorum a nomine dictum Hincque sinus codanus nomina clarus habet Ad cuius tractum: bellum memorabile gestum est Inter teutonicos polonicosque viros Heu pudet: aduerso parta est victoria marte Hostibus ut barbas desecuere truces Vistula germanae quondam ceu terminus orae Sic mihi iam fesso finis amoris eris Et veluti excedit qui accepit vulnera bello Sic cedo primo laesus amore puer EXPLICIT LIBER PRIMUS INCIPIT SECUNDUS CONRADI CELTIS PROTUCII LIBER AMORUM QUI DANUBIUS SEU ADOLESCENTIA VEL ELSULA NORICA ET LATUS GERMANIAE MERIDIONALE INSCRIBITUR INCIPIT AD HASILINAM DESIDERIA SUA ABSENS CONMEMORANS: TIncta meis lacrimis tibi tristis epistola nostra Iam venit: ac queritur te procul esse mihi Nam tibi cum primam Phoebus signaverit umbram Auroram roseis tunc ego cerno rotis Forte subirascens rescribes perfide Celtis Foedera rupta tibi. ruptus et altus amor Perfide: Sarmaticis abiisti nuper ab oris Nec mihi dixisti verba suprema: vale Perfide nulla tibi fugienti foedera curae Nostra: Iovem totiens quae violata vocant Perfide quid totiens iactabas Celtis amorem Iam tua nota fides: et pia cura mei Sic tua causa meam damnabit crimine culpam Hasula Sarmatico quae decus omne solo O ego non potui longo praeventus amore Dicere in aeternum tunc Hasilina vale Scilicet in verbis titubasset lingua supremis Vidisses lacrimis lumina plena meis Forsitan et toto fugissent corpore vires Pulsus et ante oculos spiritus ille tuus Haec timui: tacitum gestans modo pectore vulnus Dum tua sublatis vultibus ora queror Seu mea purpureum mirentur lumina Phoebum Lucida seu caeli sidera nocte legam Mente subis Hasilina mihi cum corpore tot Et placidi lusus: et data verba iocis Occurris quotiens phoebea poemata vatum Voluo: vel ad resonam carmina pulso lyram Occurris quotiens pratis viridantibus erro Lustro vel umbrosum sole calente nemus Quo tecum memini molli consedimus herba Pressaque in amplexu gramina lenta tuo Occurris quotiens repeto alta mente puellas Sarmaticas: inter quas prior ore micas Dum tua scripta lego: servataque munera lustro Offert luminibus se tua forma meis Occurris gelidae mihi semper tempore noctis Et mea cum blandus corpora somnus habet Candidior stellis tunc me tua fallit imago Ludit et in vano pectus amore tuo Quo feror infelix? quam mens mea concipis ignem? Es procul et nullam fert meus ardor opem Et forte infernas rapient me fata sub umbras Nusquam luminibus cara videnda meis Sed tua completo fuerint ubi stamina fuso Et quocumque loco gnosius esse iubet Te mea complexu comitabitur umbra tenaci Semper et haerebunt idola nostra simul Cumque iterum ad superas nos Iuppiter evocet auras Rursus deliciis perfruar ipse tuis Felix Sarmaticas si nunquam Celtis in oras Venissem o felix terque quaterque forem Non ego iam charam quererer mihi abesse puellam Nec mea corda ferus discruciaret amor Sed quid ego sterilem male sanus nutrio flammam? Quam tua vel saltem scripta levare queunt Absentem scriptis ubi te soleris amantem Languidulo forsan mitior ignis erit Dum vaga lucifluo discurrent sidera caelo Et Phoebus liquidas exit et intrat aquas Dum freta caeruleo pulsabunt littora fluctu Et sua gramineus lilia campus habet Te pia posteritas canet admiretur et ornet Hasula Sarmatico quae decus omne polo AD SE IPSUM QUOD AMORE RELEGATO AD PHILOSOPHIAM SE CONFERRE VELIT POstquam Sarmaticis remeassem Celtis ab oris Fataque germano me statuere solo Constitui nocuas animi depellere curas Nullaque iam Veneris vincula velle pati Femineas artes mulierum: et verba perosus Et male concordes in mea vota deos Et dixi (tumidis Hasilinae fraudibus actus) In portu reducem dente ligabo ratem Liberum in aethereos animum modo ferre meatus Astrorumque vias prendere mente iuvat Quis deus hanc molem tanta vertigine verset Cur septem aduersa iusserit ira via Ut nunc aestivum Cancri nitantur in axem Et modo regna petant quae Capricornus habet Nuncque retrocedunt: et nunc directa feruntur Nunc stant exigua desidiosa mora Anne chaos varias hac induit arte figuras Et renovent species corpora prima suas Quaque suas facies totiens natura reformat Cunctaque mutantur: quae vagus orbis habet Quis numerus stellis: quisue ambitus orbibus ipsis Et spatium: quanto et tempore quisquis eat Cur nunc libra pares faciant et longior horas Cancer et aestivo proroget axe diem Parte alia aegoceros pluvium declivis in austrum Noctibus hibernis tempora longa ferat? Quid solem inficiat? Lunamque ut vultibus atris Protendant miseris tristia signa plagis Cornua cur lunae dum tendunt solis ad ortum Iam suus aspectus praeterit oppositus Ast ubi in occasum sinuoso lumine tendit In coitu fratris iam vaga Luna fuit? Quae nostri natura animi? quae libera mole Coroporea? celsum an sit subitura polum? An phlegetonteas fallaci carmine poenas Sentiat? et triplicis dira venena canis? Cumque animum nullum poterit comprendere corpus Liber in aethereas quin volet ille plagas An fuerit melius: corpus formasse gigantis? Et non pygmaei membra dedisse brevis? Corpore tam paruo nequit exercere vigorem Atque animus vires nescit habere suas Quatuor ut magnus genitalia corpora mundus Contineat? propriis consociata locis Quae sua confuso miscent vaga semina motu Temperat ut virtus illa superna poli Hinc variae gentes: linguaeque: et sparsa per orbem Flumina: quae celsis montibus orta cadunt Inter quos surgit quadrifluvialibus undis Qui caput Hercynii dicitur esse iugi Pinifer: hinc Boemos qui tangit et inde Turogos Et Francos: Bavari et ditia rura soli Haec postquam angusta mecum sub mente revolui Venit amor blanda talia voce canens Quid tua perpetuis crucias modo pectora curis? Naturae leges prendere mente volens Linque deo tacitas naturae reddere causas Maxima pars veri pectora vestra latet Omnia quae modo nata vides: labentibus annis Invida lethaeis parca vocabit aquis Ergo iterum laetus duce me sectere puellas Ipse tuam navem per freta magna regam Dixit: et excusso fixit mea pectora ferro Tela cupidinei blanda fuere dei QUOD HASIL. OBLITTERATA ELSULAM NORICAM AMARE VELIT TOta mihi nondum fueras Hasilina putabam Felicem tumido captum in amore tuo Quam placido (dixi) consumit tempore vitam Qui sibi tam lepidum pignus amoris alit Cognita sed tandem simulantia pectora amorem Ingenium: fraudes: et male farta fides Docta quibus stolidum solita es deludere amantem Ut captus votis seruiat ille tuis Vota quidem dixi: non quae speramus amantes Sed quae sunt loculis displicitura meis Non ego te tyriis ornabo perfida pallis Vellera nec tribuam candidiora nive Alter hyperboreas mittat tibi munera pelles Et quas riphaeo vertice moscus habet Non phoenum: Madrumve dabo: mollemve Sabellum Nec te qui limbos Hermule vestis habes Pactoli dabit alter opes: et hydaspis harenas Quicquid et effundit divitis unda tagi Vel tribuat fuluum formica quod egerit aurum Inda: vel arctous quod mage gryphus amat Et si non cuperes peregrinae munera mercis Nata apud almanos non tibi dona darem Rhenus habet fuluum quod fertur alpibus aurum Argenti venis teutonis ora scatet Unio cum gemmis moeno reperitur in amne Divitias multas albis et hister habet Has tibi dent falso quos inretiris amore Non ego: sed tribuat stultus adulter iners Nocte dieque miser gemat ad tua limina seruus Perferat et fastus plenaque verba dolis Ast ego perpetuo queram mihi pectora nexu Et mecum parili quae sub amore calent Hic ubi per bibulas impellitur hister harenas Norica pannoniis proxima rura rigans Huic vitam: corpusque meum: cum dote perenni Carius et si quid candidus ipse dabo ODIPORICON A SARMATIA PER SLESIAM BOEMOS ET MORAVOS ET QUAE FLUMINA AB ILLIS EXEANT NUper ab Eois remearem ut Celtis ab oris Laetus in Austrinas me referendo plagas Exceptus fueram per terram divitis arui Qua Praga vitiferis collibus alta micat Cingitur Hercynio quo laeta boemia saltu Teutonicas gentes undique clausa videns Qualiter in grais memorantur Thessala regnis Tempe sub Emathiis saepta fuisse iugis Taliter Almanis se laeta Boemia terris Erigit: et largis flumina fundit aquis Hic Bohuslaus habet sua candida tecta boemus Musarum et patriae fulgida stella suae Albis Germanum cum Molda fertur in aequor Molda pragam pulchris qui secat altus aquis Sed medias albis germanas dividit oras Et secat in partes teutona regna duas Hic ubi misnensis celeberrima regia surgit Arcem et quae templum continet alta sacrum Hospitii qui iura mihi hac seruavit in urbe Pragensi: tenera prole beatus erat Nondum bisquinos Lunae compleverat annos Absumpsit decimum sed tamen illa deum O fortem dixi gentem: quam nemo domabit Dum vorat a prima luce beata deos Hic praesul fuerat iudaeo sanguine cretus Qui mihi non poterat verba latina dare O dignam dixi tam docto praesule gentem Qui mihi non potuit verba latina loqui Sed quia non lingua celebrantur sacra latina Quilibet hic praesul rusticus esse potest Hic Odera (a priscis qui nomina Suevus habebat) Nascitur. et Codani praecipitatur aquis Suevus: qui Slesum socium sibi convocat amnem A quo nunc nomen Slesia terra gerit Slesia quae pulchris habet oppida condita muris Visa caput quorum culta Vratislavia Hinc Moravinus ager: pluvium conversus in austrum Marcomanes pingui sub regione fovet Hic Augustinus vates olomuncius ortus Pannonii regis bellica gesta canit Hic igla cum deio tumidum emittuntur ad histrum Et Mora: quae genti nomina clara dedit Hic ubi bossonium consurgit turribus altis Limes teutonicis: Ungaricisque viris Hinc Cambus tumidis: nigrisque in fluctibus issus Exit in Austriacas: Pataviasque plagas Norica rura petit Regus conversus in austrum Qua Ratisponae moenia celsa micant Hic ego ut aestivae dederam mea membra quieti Subripuit mentem pulchra puella meam AD ELSULAM NORICAM CUM HOROSCOPO SUO STELLAS DE PRIMA MAGNITUDINE CONMEMORANS ET SIGNUM AESTIVUM AEstifer aethereo rutilat modo cancer olympo Qui spatium lucis maius in orbe facit Torrida vulnificis aperit Leo rictibus ora Feruet: et ignivomas quassat in axe iubas Quem circum rabidos iaculatur Procyon aestus Et canis aestivo corpora sole gravat Horridus hinc gravidis flavescit campus aristis Falciferamque deam messor in arua vocat Colligit in fasces avidus segmenta colonus Impiger: hibernas condit avarus opes Ast ego quid faciam? bavara iam notus in urbe Quam tumidus gelidis alluit hister aquis Cum mihi non faveant solito nunc carmine musae Et torpent tacitae plectra canora lyrae Elsula sic me torret amor tuus omnibus horis Et plus icareo me premit ille cane Nec patitur tantos aestivo sole calores Messor: ubi flavam falce metit segetem Candida feruores mihi quantos Elsula praestas Dum me sidereo lumine blanda feris Nuper enim cunctos toto cum pectore sensus Praedata es: nitidis visa puella comis Candor inest manibus: digitisque ex ordine longis Et superant scythicas lactea colla nives Dinumerare potes nigrantes corpore venas Talis texturae est forma tenella tuae Fulva coma est. atque ora rubent tibi: qualia fulgent Inter sanguineas alba ligustra rosas Aut quale in triplici splendet Thaumantias ore Imbrifer aethereas pingit ut arcus aquas Quid graciles suras memorem: et vestigia plantae Et latera: et pectus: quaeque tacere decet Floridus in tenero lascivit corpore sanguis Dentibus et niveis nobile cedit ebur Nec faciem taceo claris quae lucet ocellis Nuntius ut magni fertur habere Iovis His quotiens mecum tacito colludis amore Luminibusque tuis lumina nostra feris Mox mea vulnifico figis praecordia telo Et penetrant pectus spicula saeva meum Saucia et in totis aegrescunt membra medullis Teque suam solam mens mea poscit opem Seu mihi persuasi: quia me digneris amare Seu fallor signis in mea vota datis Quod si vera tuo deprendi signa rubore Nullaque sunt linguae verba profana tuae Ipse tibi seruus: vel sim tuus Elsula frater Et si quid restat nomen amoris habens Suscipito pignus fidei iam pectora nostra Quae tibi perpetuis dedico temporibus Tanta tibi ingenuo morum stat gratia vultu Et tantum probitas: simplicitasque placet Nulla poetarum poterint te carmina digne Dicere: vel laudes commemorare tuas Inter germanas dum fulges sola puellas Agmina stellarum cynthia quale solet Haec ubi fraterno deponit cornua vultu Et coit in nitidum forma rotunda globum Regia fulminei pallescit stella leonis Spicaque cum iugulis cedit uterque canis Quaeque micat torui radiosa fronte iuvenci Pallet Hyas magnum numen amoris habens Eridani tunc stella latet: sidusque serenum Corpore quod nigro scorpius ater habet Cumque suis haedis volitans auriga superbus Et lyra: quae nostras iam tenet alma plagas Arcturus solitum tunc ponit luce nitorem Atque oculus piscis exuit omne decus Interit atque indis quae lucet nocte canopus Tunc quoque centauri stella serena latet Crediderim ex illis unam micuisse sub ortu Elsula dum vitae sunt data fila tuae Taurus erat blanda rutilat cui fronte cupido Ille tibi primo cardine fila dedit Phoebus et in nona caeli tibi parte refulgens Cultorem Phoebi strinxit amore tibi Iuppiter in medio stabat tunc laetus olympo Et venus in gremio luserat alma suo Hi tibi finxerunt speciosi corporis artus Atque animum radiis composuere suis Cuius ego tacito fuerim si dignus amore Nectar et Ambrosiam posthabuisse velim AD ELSULAM INTERLUNIO APUD SACERDOTEM LATENTEM SEx modo Phoebeos aurora retexuit orbes Et nova quae latuit cornua luna gerit Elsula dum Celti totam quaesita per urbem es Quo tandem fueras perfida fare loco Aut mox districto feriam tua pectora ferro Perfida: quod nostrum deserit ecce latus. Quid tibi? quid Celti? quo me vestigia ducant An ratio nostri sit tibi danda tori? Proh superos: audes mihi talia reddere verba? Confidens formae stulta puella tuae Experiere tuo iam maxima verbera tergo Nullus et in toto vertice crinis erit Quid clamas? tremula poscens tua numina voce Perfidiae ultores cernis adesse deos Exsecrare meam non cessas perfida vitam? Ille etiam pugnus garrula labra domet Vis me relaxatis nunc perfida dicere labris? Quis tanto iniecit tempore vincla tibi? Vel tua qui totiens defoedat fulcra sacerdos? Iuppiter huic dederit quod cadat ante diem? Nulla sacerdotum luxu nunc casta puella est Causaque criminibus sunt sacra templa suis Nam plures totum non congrederentur in annum Illis colloquium dat modo sacra domus Hac tractant foedas turpi cum murmure merces Ceu solet in medio turba profana foro Iuppiter hoc poteris sacras audire per aras Et non fulminea concutere arma manu Dum loquitur nostrae submissa voce puellae Flamen: in auriculas talia verba serens Elsula Rhenani nunc est mihi copia bacchi Statque mea in lautis crassa popina cibis Est perdix: et orix: turdus. capus: et phasianus Et lepus: et ceruus: dorcas: ibixque salax Qui mihi de celsis nuper fuit alpibus actus Oenus ubi: atque Athesis murmura rauca facit Argenti aeterno scaturit qua vena metallo Et ditat totam patriam alemanicam Hic halant liquido puro et de fonte salinae Ditantes bavaros: austriacosque duces Hic turba est tetro nigroque simillima morti Qui soluunt vastis ignibus aera suis Haud credas nostris decocta metalla per ignem Sed phegetonteis mundificata vadis Vel tibi si piscis placeat fluvialis: ab histro Pinguis Esox veniet: cancer: et omne fretum Nemo meas veniet te gratior hospes in aedes Et cui constitui munera tanta dare Ergo veni sacris quia digna recumbere mensis Cynthius occiduis dum iuga demet equis Vulgus iners sacra de relligione deorum Deque metu superum verba locuta putat Sed rudibus populis illudunt numina caeli Excusatque sacros culpa tacenda viros Utque deae quondam fuerant simulacra silentis Quae pressit digitis muta labella suis Haec modo sacrarum cohibet reticere virorum Delicta: in caelum dicere verba vetans Gregorius primi Friderici tempore regni O quantum incauti pectoris aegit opus Ille sacris vetuit caelebs conubia lectis Liberior vitiis ut sacra vita foret Nullus enim pudor est teneras violare puellas Et neque legitimas sollicitare faces Quique uno quondam fuerat contentus amore Ille modo plures rite fovere potest Inde pater sanctus numerosa prole beatur Legitimans nummis pignora spurca suis Pignora quae luxus: semperque superbia patris Et sacrae matris saeva libido coquit Cumque dei soboles pater est: sese ille nepotem Praedicat: et summi progeniem esse Iovis Quodque magis turpe est sacratae filius aedis Laudes a stupris gestit habere suis Illorum nihil est quia paene salacius orbe Et gula: quae nullis est satiata cibis Plena mea his patria est: et plenus Rhenus et hister Vistula: et arctoi littora curua maris O sacer et magno es nummus venerandus amore Quo duce legitimus spurius esse potest Iulia lex rasa est: nostro dum tempore quisquis Natus adulterio nobilis esse potest Sit quamvis cunctis in legibus omnia Caesar Debuit hoc saltem non licuisse sibi Interea molles repetamus carmine versus Elsula: quo coeptus continuetur amor Hei: mihi qua steterat caeli venus aurea parte Praeda fuit rasis semper amata mihi Vel qui Martis equos et fortia castra secutus Contorquens rigida spicula saeva manu Invida dissidii semper sed causa sacerdos Nam capitur nummis quaeque puella sacris Et quas semper habent pingui nidore culinas Thyrsigerumque deum lenta verenda movens Hinc quas nemo potest unquam exhaurire crumenas Has pretium sanctae femina noctis habet Sed me tartareas Pluto iam mittat ad umbras Elsula: si noster continuetur amor Quam bene pertaesum est: animique elanguit aestus Pono Iovem testem: si mihi cura tui est Ipse aliam inveniam: cui sunt mea carmina curae Quaeque meis libris nomen habere cupit Tuque vale: et nostris excedas perfida tectis Clausa sit aeterno et ianua nostra tibi Ipse sitim mallem lapidosos ferre per agros Dum sua per Cancrum lumina Phoebus agit Hic ubi trans histrum per norica rura colonus Saxa inter triiugis aratra ducit equis Et nulli siccis fontes oriuntur in aruis Cisternis stantes ore bibuntur aquae Hercyniove petam satius sub vertice silvam Aspera et obnobiis saxa crepidinibus Quam te quae totiens violasti foedus amoris Cum tot furtivis in mea damna dolis AD ELSULAM FALSO SE EXCUSANTEM ET RECONCILIANTEM HErbarum vires nec amoris pocula coxi Nec strigis: aut ranae viscera rupta mihi Et neque servavi (dederam ut tibi munera) caelum Tristia depinxi nec simulacra poli Ossa nec in vacuis collegi sparsa sepulcris In cruce nec furis secta verenda tuli Nec mihi mactata est volucris pellita per alas Artibus aeeis nec tibi pectus ago Nec tibi Thessalico lymphavi carmine mentem Elsula: nec magicis cantibus ipse premo Importuna meas quod sic irrumpis in aedes Solius clamans Celtis amore feror. Nec mihi lanifico placet insudare labori Stamina nec pensis conglomerasse iuvat Nec genitrix me chara potest revocare: nec ipse Germanus: totiens qui mea terga domat Taliter exagitat saevus mea pectora Celtis Norica quem nunquam rura subisse velim Dixit: et implicuit nostro sua brachia collo Presserat et labris basia blanda meis Tunc ego: praeteritas tibi numquam ignoscere culpas Elsula: nec priscum foedus inire volo Ni mihi nunc pandas cuius sub amore iacebas Quaesita in toto nuper ut urbe fores. Est locus: aereas ubi noricus excipit alpes Hic magnum numen bavara terra colit Hic ubi cosurgit de septem sedibus una De salsa clarum nomen in orbe gerens Quae quondam fuerat Romana iuvavia dicta Iuvit ut Italicos saeva per arma viros Huc ego: matronas nuper comitata pudicas Persolui sanctae relligionis iter. Elsula sic vafras iterum te vertis ad artes Obscurans nugis stupra pudenda tuis Taliter oestri stimulis agitantibus Io Fertur niliacis applicuisse plagis Unde sacerdotum genus emigravit in orbem Isidis ad templum nocte dieque canens Non fuit oestrum vel vespa aut saevus Asylus Sed tumidus penis quem sacra turba gerit Quem propter furiunt nostrae nunc saepe puellae Discurruntque vagis pene agitante plagis Et sacris simulant sese indormire grabatis Paulina anubis ceu sacra membra tulit Multa superstitio mulierum fraudibus orta est Consueruntque novos fingere saepe deos Inde per indoctum spargunt miracula vulgum Cui semper novitas: fictaque verba placent Credula sed nunquam praebebo pectora Celtis Ingenium notum dum mihi femineum Nam scio te quanto complexus amore sacerdos Clausit. et ad decimum presserat usque diem. Illa sed hoc lacrimis mox excusabat abortis Cum largo incipiens spargere rore genas Quale sub Arctoo reperitur littore glesum Quod codanus toto solus in orbe vomit Aut quale Eridani memorant electra fluenti Talis erat niveis feruida gutta genis Inque meum tandem gremium conlapsa quievit Phoebus ut Eois mane rediret equis Inde mihi toto diffusa est corpore flamma Traxit et antiquas lenta favilla faces Et mox prisca novas senserunt vulnera plagas Et liquidum veteri pectus amore fuit Tale solet verno tellus liquescere sole Dum gelidas soluunt sidera blanda nives O ego sic placidae nunc conciliatus amicae Iam scio post rixas gratia quanta feras Utque solet Phoebus (piceo dum conditur austro) Per sudum nitida gratior ire rota Sic in amore deus simul ac fera praelia movit Maiori flamma mutua corda ligat Ast ego non alias vellem mihi surgere lites Quam quas cum lacrimis Elsula nostra movet AD ELSULAM OBSEQUIA SUA ET PERICULA AMORIS CONMEMORAT ELsula: regifluam rursus mala fama per urbem Spargitur: et capiti non bene grata meo est Scilicet ut solida tecum sit nocte sacerdos Et queritur tardos te sine ferre dies Tuque illi propriam fido te pectore scribis Dispeream: teneant si tua verba fidem Te saltem pudeat formosum hoc vendere corpus Et passim rasis prostituisse viris Qui populi peccata vorant et crimina mundi Et parentales februa dona dapes An nescis sacros dona exequialia nummos Debere infernum rite piare Iovem Hos tua profuso consumit inertia luxu Dum venerem et bacchum nocte dieque colis Prompta manus talo eest. damnosa nec alea cessat Donec sub media sidera nocte micant Heu quo demeruit dic tandem crimine Celtis? Tam subito cessi quod tibi noster amor? Ipse ego nam memini: per singula numina caeli Iurabas: Celtis maxima cura mea est Anteferent vernos glacialia tempora flores Sistet et ethesiis flatibus hister aquas Ante meo cedent formoso a corpore vires Quam tuus a nobis Celtis abibit amor Elsula tartareas me sistat Pluto sub undas Si credam verbis pondus inesse tuis Nil nocet ex ficto tibi dicere pectore verba Credula et in tacitis fallere corda dolis Commune hoc didici cunctis nunc esse puellis Quae testes scelerum numina saepe vocant Si tamen? ut simulas nos indulgenter amare Officiis partum est Elsula crede meis Nam quotiens duras hiberno tempore noctes Pervigil ad postes te remorante tuli Dum tu laeta bibis: madidis tua basia vendens Et versat talos nequitiosa manus Ebria tunc etiam profers mea pignora amoris Dum rutilat digitis annulus ille datus Ah quotiens citharam digitis tibi pulso gelatis Quae loquitur laudes carmine blanda tuas Saepe ego huic similes vix possum iungere voces Dum tremulus dentes concutit atre gelu Cumque datur tandem cupidis amplexibus uti Ipsa meum corpus mox refugis gelidum Auertisque tuum nostro de pectore pectus Nec gelidis digitis tangere membra sinis Rivalis quotiens crudos expavimus enses Ebrius ante fores dum canit ille tuos Scis quotiens tepidam cogebar linquere plumam Saeviret nivea dum Capricornus aqua Et tellus crustata gelu: cum cortice duro Offendit celeres in mea damna pedes O quam dura deus conscribit sidera amantum Est gravior tardo sidere blanda venus Sed tamen ingratae nobis sunt saepe puellae Dum novus instabili pectore crescit amor Adde. quia in nostris tua sunt iam nomina libris Et tua post mortem fama superstes erit Teque canet nostras germania tota per urbes Et celebrant laudes oppida cuncta tuas Quod si germani fastidis dona poetae Non mea in invita munera ferre volo Primus ego titulum gessi nomenque poetae Caesareis manibus laurea nexa mihi Grata minus quamvis vivi sint carmina vatis Post mortem tamen his gratia maior erit Inter mortales mors est quae sola poetas Nobilitat: cineri tunc sacra fama venit Et velut annosus iucundat pectora bacchus Cui dederat vires tempus habere suas Carminibus nostris sic tempore gratia crescit Et sacer in populo concomitetur honos Ergo germanae vates adamate puellae Qui modo principibus sordida cura sumus Nota volent totum sic nomina vestra per orbem Principibus nostris quod sacra musa negat Nam cum peruentum est germani ad principis aedes Derident stolidi carmina nostra viri Cumque meis monstror germanis esse poeta Mox dicunt: nullas ille parabit opes Insanus totam consumit carmine vitam Nec vult ad questum dirigere ingenium Non verbis curare potest: et vendere doses Nec vult rixoso spargere verba foro Nec sibi cappato vult radi vertice testam Expleat ut luxum crassa popina suum Duraque legitimi fastidit gaudia lecti Et quae sollicito vota parente sedent Ast ego pierides ditissima turba sorores Vos sequar. et nullas Celtis habebit opes Scilicet. ut nullus cupido mihi nummus in arca Imperet. et post me gaudia nulla ferat Doctaque posteritas superas me tollat in auras Post mortem nostros dum legit illa libros Quo sibi plus placeam: quam si sestertia mille Liquissem. aut curis balthica regna meis Vivus enim malo cum vivis spargere nummos Quam mea post mortem dissipet alter iners Utque dedit tenui caelum mihi vivere censu Et supra vulgum, pectora nostra tulit Sic vivam. et nullo mecum sim tempore discors Teque canam nostris Elsula flamma libris Cumque dies veniet: quo te tua fata vocabunt Hoc carmen tibi mox exequiale feram Elsula germano quondam dilecta poetae Hic iacet hunc titulum vatis amore gerens Prima ego germanas sum decantata per urbes Danubium regus: quaque Nabusque subit Pieriae saliunt circum mea busta puellae Et Phoebus lyricis consecrat ossa modis Sed potius nostrum compones Elsula bustum Nam te sublata non mihi vita placet AD ELSULAM A PRISCIS ET SANCTIS GERMANIAE MORIBUS DEGENERANTEM ELsula quid tantis oneras tua brachia baccis Aurea et in digitis vincula multa geris Ostrina sub veste tumens: vultuque superbo Tricarum ingenti pondere pressa caput Noctua quale gerit tenebrosae filia noctis Nyctimene patris consociata toro Inque peregrinos flectis tua corpora motus Dum strepitant mixtis buxus et aera sonis Et totiens mutas lascivo corpore vestes Ante: retroque tibi lactea colla patent Perque diem solidum convivia splendida curas Nec tua lassantur crura relisa solo O mihi quot surgunt feruenti corde dolores Dum pascis vultu lubrica quemque tuo Cum timeam roseis ne figant basia labris Audentes tenerum sollicitare femur Dumque nates teretes contrectat barbara turba Et premitur manibus stricta papilla suis Tunc vix conceptum compesco mente furorem Cum feriat niveas pugnus utrasque genas Quin etiam insano confundis pectore baccho Et titubat multo garrula lingua mero Linque merum: et talos. castis fugienda puellis Inque sinu tumidum suesce fovere colum Disce latere domi. patulisque sedere fenestris Effuge: nec visu sis vagabunda tuo Nam veluti volucres diversis nutibus ora Dum vertunt: nidos deseruisse volunt Sic vaga dum vario dispargit lumina motu Femina: iam castum vult violare torum Tali non quondam vixit germania more Dum pudor et sancti cura pudoris erat Castaque simplicitas non tanto perdita luxu Per nemora: et saltus concomitata gregis Rhenones fuerant rimosaque subera vestes Duraque contexit corpora vile sagum Qualis hyperboreo vivit nunc sarmata caelo Et quae post codanum sunt tria regna sinum Nemo germanos potuit tunc vincere bello Nec tulerant latium turpiter imperium Perfida non nostras rapuit tunc gallia sponsas Contemnens natam Maxmiliane tuam Corpore maturo tunc nupsit mascula virgo Quattuor ut lustris vita peracta fuit Colloquium castum iuvenis seruabat in agris Robustoque fuit corpore sera venus Sed nunc bisquino ubi vix transegerit annos In venerem et bacchum docta puella ruit Cui nondum teretes fratrant in pectore mammae Nec tenera angustum lana foramen habet Illius humorem nec menstrua luna fatigat Dum recipit plenum fratris ab ore globum Nemo hic amplexus ob mutua gaudia sumit Inque vicem nemo basia blanda rapit Expleat ut tantum conceptum mente furorem Et fricet angustum pene furente specum Si maribus coeas: vel eisdem forte puellis Paruum discrimen turpe tenebit opus Elicit urinam hic olidam: alter podice stercus Hunc furor ante regit: sed molit ille retro Quam vereor serpat nostras hic morbus in oras Quandoquidem luxus nos tenet Italicus Qui maris in plumes audet convellere coxas Et pueri glabras caevus inire nates Quique ministerio manuum genitale fatigat Huic credas lecto raro puella placet Mos erat uxori castum seruasse cubile Ut framea: et sonipes constitit ante fores Tunc firmus iuvenis robustam corpore prolem Sustulit. et matris pastus ab uberibus Lactantis nemo nutricis nomina novit Quae prolem cogit degenerare satam Arborei fetus: et agrestia munera caules Et rapum teneris faucibus esca fuit Pars hominum glandes: placidos pars maxima fagos Et cererem festa non nisi lance dabant Tunc laridum crudum fumosa in crate repostum Et lac concretum splendida cena fuit Nullus germanis crevit tunc bacchus in oris Sed potus madida fruge beatus crat Ille dabat vires: solidos et corpore neruos Ebriaque ex humulo semina pauca tulit Tunc puls ingentes implevit crassa patellas Quam circum coniunx: et numerosa domus Rarus erat morbus: peregrinaque semina nulla Nec medicus tantas hausit avarus opes Nullus erat talis ludus: nunc qualis in orbe est Qui bis dena ducum milia nocte vorat Perdidit haec nuper Francorum praesul in urbe Castor: Plutoni dum pia sacra facit Inde suis miseris nova vectigalia scribunt Pensantes censu cuncta elementa suo Hi caelo: et nitidum possent si prendere solem A censu liber non foret ille suo Nullus erat morbus: quateret qui corporis artus Vel qui contractos frangeret articulos Sed postquam luxus nostras migravit in oras Et Venere: et baccho singula tecta calent Hinc varios morbos patitur proclivior aetas Milleque nunc animas crapula saeva necat Caespite tunc patrio dicebat iura colonus Armaque iustitiae iuncta fuere suae Nec tot iudicibus: tabulis: nec tot patronis Nec strepitu tanto causa relata fuit Nemo fuit seruus stabulis hoc tempore Romae Exspectans latiae iura superba rotae Nec recutitus erat: nostro qui fenore vivit Expilans nostras insatiatus opes Nullus erat numus signatus principis ore Foeda nec alterius stupra reperta toris Libera per vastas ibant tunc flumina terras Et tot discordes non aluere duces Fenus: et usuram nemo illo in tempore norat Dum patrio tantum cespite victus erat Zinciber: et crudum piper: et crocus: et cinamomum Instrumenta gulae: fugerat ora ducum Nullus erat tali caelo mercator in orbe Nec naves Rhenus: Danubiusque tulit Suevus et arctoas impiguans vistula terras Et codano flavis proximus Albis aquis Quique metanastum vagus irrigat arva tibiscus A septem castris dicta ubi terra patet Terra per almanos hodie et possessa colonos Pannonii regis quam iuga foeda premunt Hic piso : qui docto conscribit carmine versus Editus: et lauro tempora cincta gerens Tunc centum stabant in arato caespite pagi Hospitibusque vagis libera farra dabant Absumptisque illis alias migrabat in aedes Hospes: et agrestes composuere dapes Tum primum memorat (ut gaudia mutua ferrent) Mutua sollicitis pocula lata cyphis Hoc virtus quondam) vitium nunc surgit in orbe Dum superat vires prodigiosa sitis Horrida tunc rarus fuerat per rura sacerdos Terra peregrinis nec fuit acta deis Sed druides castis cecinerunt carmina siluis Carmina teutonico quae placuere deo Nemo italos novit: voluit nec nosse penates Qui totiens nostris aera tulere plagis Sed deus unus erat a quo sunt nomina genti Hic cultus patria relligione fuit Hic non poscebat sibi pendere caseum et ovum Nec butyrum nobis vendidit ille deus Hinc Karoli Heinrici: Conradi: Ottonaque proles Luduici: et nomen qui fridericus habent Et qui nunc gentis custos: et gloria summa est Maximus Emilius: nomen in astra ferens Illorum cunctas implevit gloria terras Quas tribus immensus partibus orbis habet Sed quoniam nullas habuit tunc terra camenas Idcirco laudes non habuere suas O sacer: et magnus vatum labor omnia fato Eripis. et cineres solus in astra locas AD ELSULAM UT NATALICIUM SIBI CONVIVIUM INSTRUAT ELsula chara tuas Veniam cras laetus in aedes Phoebus ubi Libycas mersus habebit aquas Quippe ego in hac numero terdenas nocte calendas Febrilis mensis dum mihi vita data est Quapropter cultas componas Elsula mappas Fornacemque cavam plurimus ignis alat Cerea quin etiam redituro lumina Phoebo Accende. et ceram carmina bina notent Phoebe: sub aerea qui stas modo candidus urna Luce salutari cras tuus orbis eat Feruida tum primum vidit tua lumina Celtis Fluctibus eois quando renatus eras Hinc baccho compone cyphos: paterasque capaces Plenaque stent vario stannea vasa mero Illud cum Coo iubeas spumare falernoque Et tergestino cantharus ille fluat Oppano reliquos repleas et draminiano Vel quod feldlini terra beata creat Alter Helvetium: Rhenanum conferat ille Hic cecium: vel quod francia nostra creat Francia germano mihi stirps et origo poetae Hercyniae medio cincta beata sinu Quam moenus mediam perlambit vitifer oram Cuius quadrifluvio nascitur unda iugo Pinifer is: cuius de vertice flumina quatuor Quatuor in partes orbis amoena cadunt Moenus ad occasum francorum fertur in oras Sala sed Arctois perditur Albis aquis Egra sed eoi petit ardua regna boemi Sed Nabus histrinis insinuatur aquis Triticeum cereri componas Elsula panem Atque focus varios concoquat igne cibos Haec ubi cuncta meo constabunt iussa tenore Et nitet in cunctis partibus ipsa domus Ipse ego tunc veniam charis comitatus amicis Et genio solitas sacrificabo dapes Quas inter laeti certemus reddere causas Naturae. et magni querere iura poli In tres diuisit partes quis pondera terrae Per Nilum: et Tanain: per mediumque fretum Quis numeros stellis: quis primus nomina fecit Quis septem aduersa prendidit ire via Saturnus timido: laeto et cur Iuppiter astro Mars furibundus eat: Mercuriusque sagax Ut venus adstringat cupidorum pectora amantum Et sociat nexu cuncta elementa suo Quo caelum sub amore meat: tellusque quiescit Et generant species foedere iuncta suas Hoc citharam blandis fidibus resonare iubebo Coniungens cordis carmina nostra suis Tunc terram tremulo pulsabunt corpore plantae Et varios orbes laeta chorea reget Pulchrius ignifluo nihil est sub sole creatum Quam relevans curas: blanda puella graves Interea ternos cyathos tibi gratia praestat Vertere:: sed musae dant mihi rite novem Et Phoebus decimum calicem mihi forte favebit Phoebus qui media temperat astra via Sic postquam caeli fuerint duo signa peracta Et languent multo corpora pressa mero Elsula dic proprias convivas ire sub aedes Meque iube ad lectum pergere cauta tuum Quo totiens blandos suscepi corpore somnos Et quo mille tibi basia saepe dedi Quoque iterum tibi mille dabo natalibus horis Auspicio felix totus ut annus eat Cumque sua Phoebus natali lampade surgit Meque tuum cogit linquere luce sinum Tunc tu cum lacrimis circum mea pectora pendens Hos mihi versiculos in mea fata canes Iuppiter aeternos tribuat tibi Celtis honores Nec tibi Mars noceat. nec gravis ille senex Mercurius citharam: faveat tibi carmina Phoebus Nostraque contineat mutua corda venus NARRAT INSOMNIUM SUUM DE ELSULA PRIUS QUAM NORICO EXCESSERAT ABdidit herculeas vaga lumina Phoebus in undas Et nox stelligerum protulit atra caput Ipse ego iam fesso recubabam corpore lecto Clauserat atque oculos somnus utrosque meos Forte puellaris tunc est mihi visa figura Et stetit ante oculos Elsula chara meos Seu sopor illud erat: seu mens sibi fingere tales Consuevit tenues inrequieta notas Stabat purpureos humeris laniata capillos Et largo roseas sparserat imbre genas Talis atlanteas hebetat cum luna sorores Plurimus aethereis funditur imber aquis Vixque mihi tandem haec dedit udis verba labellis Me miseram: Celtis quo tuus ibit amor Nam pater Heliadum ternos ubi fecerit ortus Audio te nostram linquere velle plagam O ego non possum tantos tolerare dolores Si statues tacita Celtis abire fuga Meque tibi solam per norica culta relictam Intempestivam cogis adire necem Murmure quis blando longae mihi taedia noctis? Auferet: et dulci carmina voce canet? Carmina quae placido cantet germania vultu Candida dum laetus pectora bacchus habet Immemor officii: nostroque ingratus amori es: Perfide. sic nostro dignus eras thalamo? Saepe mihi exprobras Hasilinae perfide fraudes Iam data sunt culpae maxima signa tuae Perfide dum varias erras fugitive per oras Decipiturque tuis quaeque puella dolis Saga loquax nuper dixit mihi vera: caveto Elsula: ne Celtis decipiare dolis Qui tibi blandiloquis seducit pectora verbis Sollicitans resonae plectra sonora lyrae Huic ego iam moneo nimium te credere noli Errat enim et toto est semper in orbe vagus Dumque utero tenerum fecit tibi crescere pondus Ille solet tacita cautus abire fuga Et quod praedixit: sum nunc experta misella Dum servat nullam subdola lingua fidem Perfide: qua fueris tandem regione receptus Invenies nullam crede mihi similen Tunc totiens maesta versabitur Elsula mente Nec cadet ex animo Norica terra tuo Spero tamen nec vana loquor venturum aliquando Vindicet ut latro meque tuosque dolos Sed prius experiar magicos intendere cantus Ut sistam celeres in tua vota pedes Pars animae consiste meae: sit cura pericli Per nemorum latebras ne latro te feriat Per lacrimas precor ipsa meas et foedera amantum Perque tuam (dederas quam mihi saepe fidem Per mea si placido dederam tibi basia lecto Amplexusque meos quae tibi blanda tuli Perque meum primum tibi quem rapuisse pudorem Suaserat: aequoreo diva creata salo Perque meos tandem canos utrosque parentes Et prope maturum quod gero ventris onus Siste gradum: coeptumque regas modo Celtis amorem Ne capiat foedas candida fama notas Ni facias: furiosa sequar per inhospita saxa Maxima Boiorum qua solitudo patet Algionesque truces ubi vastas terra paludes Norica Rheteis proxima fundit agris Inter quas lacus est Tegerinus nomine claro Stillat ubi sacrum petra arenosa oleum Per bibulas tandem sensim hoc colatur arenas Et sabulum: venis quod fluit inde suis Succina crediderim sic nasci aquilonibus oris Delata a lucis: quod vomit inde salum Inde Chimerinus medias duo templa per undas Tollens. quis psallit femina virque deo Perque lacus alios pariunt quos imbribus alpes Si fugies Celtis te furiosa sequar Nec me Danubii retinet cataracta sonori Inter ubi scopulos et cava saxa sonat Vel mihi quod melius si te contingat abire Iste mihi gladius finis amoris erit Dixerat. et nostrum manibus comprenderat ensem Et iam lethaeo littore somnus erat Rhenus adest dixi. Rhenum cantabimus amnem Qui flos germani dicitur esse soli Iamque vale aeterno tibi sum devinctus amore Elsula: Danubii gloria magna tui Sed prius Euxinis arcebitur hister ab undis Quam tuus a nostro pectore cedat amor Separet et quamvis longum discrimen amantes Sunt tamen aeterno pectora cara simul NARRAT SE KALENDIS MARTIIS A latronibus duobus atrociter verberatum et spoliatum Nemo diu poterit sese obiectare periclis Perque orbem tutas semper habere vias Ingruat aduerso quin sors aliquando tenore Vertens instabilem mobilitate rotam Omnia quae simili vivunt animalia forma Seu terris: vel aquis: aere ve liquido Concordem ducunt sociali foedere vitam Nec se vulneribus conficiunt variis In miluum curuos miluus non asperat ungues Nec lupus est visus dilacerasse lupum Nec rana in ranam: nec esox petit asper esocem Dissimiles semper bella cruenta ferunt Ast homini tanta est concessa licentia vitae Contra hominem ut gladios: armaque saeva paret Intentatque truces rabioso pectore cedes Argenti atque auri dum stimularit amor Tempus erat verno quo currunt mense kalendae Quae sua de crudo nomina marte gerunt Laetus ego Austriaca veniebam celtis ab ora Norica amata mihi moenia forte petens Quis meus ingenuus Vilibaldus pirkhamer hospes Miscet cum grais verba latina notis Atque alii multi sincera mente sodales Quos sacra coniunxit philosophia mihi Etiam Bavaricos liqui tutissimus agros Deque Ratispona norica rura peto Iamque viam mediam confeci sospite cursu Vectus equo: et tutum iam ratus esset iter Est locus inflexa colles ubi valle levantur Densa et utramque tegit pinea silva latus In medio angusto spatio via limite trita est Perque putres agros ducit aquosa lacus Ecce duo a siluis dextra laevaque latrones Prosiliunt gladiis cuspidibusque feris Moxque caput valido primus mihi contudit ictu Et tergo ac humeris verbera saeva dedit Verbera bis denis quae sunt conspecta diebus Livida dum fuerat caesa cruore cutis Captat equum freno retinens per lora secundus Intentans gladio vulnera saeva suo Excussus sella: iaceo resupinus in agro Semianime et toto pectore corpus erat: Dum iaceo hi subito rapiunt corearia nostra Cingulus hinc: rapta et pendula pera mihi Quin etiam a digitis raptus fuit annulus auri Vittaque pannoniis aurea texta plagis Aufugiuntque suo repetentes more latebras Querentes auri pondera parua mei Cumque auri magni spes illos forte fefellit Mox redeunt celeres: haec mihi verba ferunt Siste pedes: clamant nec equum conscende iubemus Nunc alia tecum est aggredienda via Tercentum scimus quia gestas aurea frusta Quae nisi des nobis: iam moriture cadis Ore minax: vultuque ferox comprendit euntem Mox latro qui rursus verbera saeva dedit Duxit et in silvae socio comitante latebras Et mea prostravit corpora crudus humi Detraxitque meis ocreas de cruribus atrox Inquirens auri pondera tecta mei Deinde meas toruo lustrabat lumine vestes Corporis explorans abdita quaeque mei Cum nihil inveniunt gladiis mihi saepe minati Constituunt subitam velle patrare necem O socii (supplex ego tendo ad sidera palmas) Parcite iam: Vitae parcite quaeso meae Vulnera nec nostris nunc inferte obsecro membris Obsecro nec vitam iam spoliate meam Philosophus totum Celtis discurro per orbem Divitiasque mihi philosophia negat Omnia quae mecum sunt tollite quaeso sodales Me sinite et nudo corpore abire precor Ferte manus: dextrasque meae coniungite dextrae Firmiter haec vobis iam sacramenta dabo Praesto fidem o socii fieri mox velle sacerdos Pro vobis summum et saepe piabo deum Supplicibus verbis tandem fera pectora mulsi Et vici atroces in mea fata minas Moxque abeunt laeti spoliis: praedaque superbi Meque sinunt trepidum perfidi abire pede Quod si de caelo ceu dicunt fata hominum sunt Utramque et sortem sidera celsa regunt Incautus prorsus fueram: quia sidera caeli Non cavi: infausto hoc quae micuere die Nam Luna opposito Saturnum lumine vidit Mars luna et radio viderat opposito Coniunctusque Iovi fuerat mavortius heros Oppressitque mei fata benigna Iovis AD DANUBIUM UT PUELLAM DESCENDENTEM IN PANNONIAS NUMINE SUO TUEATUR. Hister in Euxinum properans septemfide pontum Qui varios populos flumine latus adis Obnoba quem tenui mons fundit ab ore perenni Aediculum atque aras Caesaris altus habens Ortus apud Suevos vicina hinc alpibus arua Ingrederis: Bavarus qua sua rura colit Ingolstadensum qua moenia picta videntur Et mugit lato vacca sonora foro Hic philomusus habens nomen famamque per orbem Doctrina ingenio carminibusque nitet Inde Ratisponam Patavinaque moenia radis Oenus et Ilsus ubi te locupletat aquis Pierius graccus vitalem hic coeperat auram Carmina pieriis digna legenda canens Maior in Austriacas citus hinc diverteris oras Pannonii regis quae trucis arma tulit Vidimus hic pulsis per diruta tecta Colonis Arva sub informi maesta iacere situ Vidimus Augustos Friderici et caesaris ortos Et sata caesarea robora multa manu Vidimus exsculptum magna et de mole sepulcrum Quod tegit invicti caesaris ossa mei Vidimus alpinas tumido hic cum gutture gentes Et stolidos villas qui coluere viros Efficit id crassus qui torpet in alpibus aer Atque humor niveis densus et ater aquis Accedunt amnes Dravusque Savusque sonorus Qui duo Danubium flumina magna petunt In quorum ripis alpestribus oppida clara Frisiacum Grecium Labacum et Iulichum Bellogradum fuerat turcorum ubi saeva caterva Experta a nostris praelia saepe viris At parte ex alia est amerina vallis amoena Qua tyrolis celsum tollit in astra caput Quaque tridentinas athesis se flectit ad alpes Cuius in adriacum decidit unda sinum Vitiferaque nihil maius conspeximus urbe Quae sua de vino nomina celsa gerit Qua sua furta sequens mea flamma morabitur urbe Elsula Bavaricas laeta perosa plagas Quam tibi sollicitis precibus commendo Danubi Navalem ut possit carpere tuta viam Casta precor maneat: nec cecia vina salutet Ut locet Austriacis oscula blanda viris Et quicquid sequitur blanda oscula: saepe monebis Ne solvat tenerum casta puella femur Bacchus enim Veneris stimulans consurgere neruos Solvere matronas saepe pudore solet Praecipuo Austriacas intrat dum femina thermas Non procul a campis clara Vienna tuis Cumque per excisas curret ratis incita ripas Perque cavos scopulos unda relisa sonat Petrosa in mediis ubi fluctibus insula surgit Murmurat et valido qua catadupa sono Numine tuta tuo mea sit pater alme puella Ut possit portum laeta subire tuum Sic ubi nostra tuo firmabis vota favore Carminibus nostris clarior Hister eris Alueus ille tuus quam multas permeat urbes Septifida tandem sub mare fauce cadens FINIS ELSULAE NORICAE SEU DANUBII VEL ADOLESCENTIAE QUI HABET ELEGIAS TREDECIM SEQUITUR RHENUS SEU URSULA RHENANA VEL IUVENTUS CONRADI CELTIS PROTUCII GERMANI LIBER AMORUM TERTIUS QUI RHENUS VEL URSULA RHENANA AUT IUVENTUS ET LATUS GERMANIAE OCCIDENTALE INSCRIBITUR ODIPORICON ID EST ITINERARIUS EX AGRO NORICO AD RHENUM PER SUEVOS ET BACENIS SILVAM AUTUMNALEQUE SIDUS DESCRIBIT. TEmpus erat mediam dum Phoebus fecerat umbram Et parili steterant noxque diesque mora Frigora iam tepido certabant lenta calore Exprimit ut bacchum vinitor ipse suum Pleias et aequoreo miscet fera praelia ponto Turbida ut eois nascitur illa plagis Ipse ego Danubii ripas tunc forte reliqui Et iuga: quae celsis alpibus astra petunt Mens mihi Rhenanam fuerat descendere in urbem Cui Cia cum Mogano nomina clara dabant Quae docuit spretis germanos scribere pennis Cernitur ut pulchris littora pressa notis Ibam per medios seruo comitante Suevos Quos vario cultu silva bacenis alit Qua Necari Cocerique vagas conspeximus undas Alter alit Bacchum: sed coquit ille salem Sal quod de liquidis (flammis genitoribus )undis Nascitur: et formam concipit igne novam Hic Venus in variis iterum mea pectora curis Implicat: et veteres concitat arte faces Cum tot praestantes vidissem errare puellas Urbe sub hac: cultu quae nituere suo Languida facundis mulcebant pectora verbis Dum vacat officio suevica lingua suo Cumque iter instaret: Phoebi redeunte lucerna Et me iam lassum ferret ab urbe pecus Sive per elatos in sidera transeo montes Sive sub umbrosis vallibus esset iter Maxima cura meos rursus corroserat artus Elsula: iam viduo quae mihi visa toro Terque quaterque vagis sonipes mihi constitit aruis Terque suis loris frena reducta mihi Dum dubito terram repetamne ad terga relictam Ut fovear flammis Elsula chara tuis Victa fuit tandem furiens ratione libido Et coepit frenos improba flamma suos Et peto Rhenanam collectis viribus urbem Lenior hac noster factus in urbe dolor Dum statui populos germanos scribere et urbes Quaeque vagas stellas regula contineat Quot fontes Rheni quot et ora binominis histri Qua: lona: rura: suis lipia quaque vadis Qua sara trevericos laetus despumat in agros Sellaque cum mosa nomina iunctus habet Qua sua funesto conclusit praelia fato Karolus: europae qui timor unus erat Maximus Aemilius quot gallos straverat hostes Pannoniamque suo frenat utramque iugo Italiamque trahet germanis viribus olim Dum reparat latium candidus imperium Hanc mihi materiam statuissem carminis esse Ni mea iam rursus corda subisset amor AD VENEREM ET CUPIDINEM UT SE AMORE FESSUM DESERANT DUm mihi iam tepidis accedant viribus anni Et mea in occiduas vita feratur aquas Dum vigor in nostro talis modo corpore restet Qualis inest radiis dum mare Phoebus adit Cum color et facies talis mihi surgat in ore Qualiter autumno languida prata virent Saeve puer depone tuas ergo oro sagittas Nullaque per nostrum spicula pectus age Tuque meum excrucians animum blandissima mater Da requiem fesso iam rogo diva viro Nam tua signa tuli roseum prolata sub axem Magnus ubi gelidis Vistula fertur aquis Danubiusque rapax totum qui circuit orbem Te duce quae gessi bella cruenta canit Sed nunc qui trifido mare poscit flumine Rhenus Succendit flammis pectora nostra novis Dum me conspicuo ferit Ursula candida vultu Et spernit blandas in mea vota preces Quo magis illa negat duplicat mihi pectore flammas Et sequitur praedam spes fugitiva suam Quo careo (dictu mirabile) plenus abundo Et quod non mecum est copia multa mihi est Dum quod amo refugit precibus nec flectitur ullis Me misero est toto tristius orbe nihil O dea quae certo tetigisti pectora telo Et iungis animos foedere certa duos Aut modo conceptas mitissima disice flammas Vel mox consilium des mihi diva tuum Nam velut in librae dum fertur Cynthius astro Quae iubet hibernas crescere nocte faces Sic mihi ab igne novo confossum vulnere pectus Aestuat et crescit nocte futurus amor Mitior ille tamen quam qui mihi praeterit ignis Phoebus ubi medio constitit ante polo Quale solet clauso mustum defervere vase Vinitor ut flammis urit utrumque latus Sic mihi confuso fervescit pectus in igne Et fera bella movent humor et ignis edax His ubi me bellis venus improba solvere nescis Nec vis consilio mitis adesse tuo Nulla tibi cantet germanus carmina vates Nec noscet laudes teutonis ora tuas Necte animos: quae cuncta ligas elementa perorbem O venus: et nostram diva tuere ratem Haec ubi dicta dedi: Venus aurea nostra petivit Tecta: subit currum blanda columba suum Quam circum Iocus: et demulcens corda cupido His vultu triplici gratia iuncta fuit Balsama spirabant patulos implentia nares Totaque caelestis tecta replevit odor Dixit. et admonuit placari carmine divos Munera carminibus si modo iuncta forent Hunc quoque Rhenanis animum nunc esse puellis Diligerent nullos ni sibi dona darent AD URSULAM EIUS SE CAPTUM AMORE CONQUERENS URsula Rhenanas tua vincit forma puellas Qualiter ignifluus sidera cuncta globus Qualiter aut Moenum rapido cum gurgite vincit Rhenus: Helvetiis alpibus exoriens Quique lacus subit inde duos a Caesare quondam Qui sua constanti nomina clara gerunt Quam male conveniunt tua nomina vultibus illis Cum superet facies illa decora deas Talia Sarmaticis sunt nomina digna puellis Quas premit Arctoo parrhasis ursa polo Ursa per Arcadium quondam compressa tonantem Quo meruit rigido sidera celsa polo His te crediderim stellis natalibus ortam Dum tibi ab eoo surgeret axe leo Quo vagus exaltat sua feruida lumina Phoebus Dum metit optatum falce colonus agrum Arte dionea splendet tibi corpore vultus Et rutilant niveis ora venusta genis Ursula: quicquid habes totum mulcedine plenum est Frons: coma: vox: pectus: lumina: colla: manus Sed nihil in toto muliere est durius orbe Mulceri pectus quae sibi posse negat Siste pedes: nostrosque velis audisse dolores Et flectat mentem nostra querela tuam Desque oculum his oculis radius quo fortius urat Atque genam nostris consere diva genis Qualiter obnobiis exhalat montibus ignis Saxoniae princeps quos Fridericus habet Quo duce daphnea cinxit mea tempora lauro Caesar et Aoniis ora sacravit aquis Feruida sulpureis vel qualis fontibus unda Ebulit: ut plures silva bacenis habet Quas petit autumni sub sidere languida turba Membraque sub calidis confovet aeger aquis Torrida flamma meis sic sic scatet undique venis Ossaque cum toto corpore nostra cremas Inque aegras fibras veniat nisi cura medentis Et blandum morbum solvat amica venus Impia praebebis crudae mihi semina mortis Dicerisque meae causa fuisse necis Hoc postquam nostra carmen scribetur in urna Quae seruet cineres post mea fata leves Ursula germanum sic torsit amore poetam Illum sub stygias misit ut ensis aquas Et velut a duro redeunt ubi spicula muro Auctorisque petunt tela relisa caput Concavitas speculi radium ceu colligit orbe aut Reflexuque suo incendere quaeque solet Sic rediens nostros mea flamma repulsa sub artus Me velut adgesto torquet avara rogo O me felicem tua lactea sugere labra Si dabitur blando et membra fovere sinu Labra ligent animos aeterno foedere vinctos Strinxeris amplexu dum mea membra tuo Dum vaga per mediam discurrent sidera terram Concretusque gelu stabit uterque polus Dum liquor oppositas medius secat aequore terras Rhenus et externum fertur in Oceanum Ipse tibi fido semper sim pectore seruus Subdenturque tuo colla domanda iugo Isque tibi aeterno datur anulus: aptus amori Pignore quo nostri iam meminisse velis Cumque alii varios venient post fata sub orbes Cognatamque petit quisque subire domum Nos simul ad veneris migrabimus Ursula spheram Cum Iove caelestes participando dapes AD URSU. INSOMNIA SUA CONMEMORANS ET AMORIS IMPOTENTIAM URsula dum nostros tua flamma invaserat artus Nulla Moguntiaca mi fuit urbe quies Sed veluti turbo puerorum impellitur ictu Sic me sollicito verbere saeva premis Sive deos orem: videam seu littore classem Seu veterum inquiro dum monimenta ducum Plura MOguntiacae quae stant in moenibus urbis (Sollicitas oculos unica cura meos) Inter quae drusi stant ardua busta Neronis Clara a germanis nomina primus habens Utque comes Phoebi sese Heliotropia vertit Nocte dieque vagam concomitata rotam Luminibus sic ipse sequacibus impiger erro Quo mea flamma tuos fersque refersque pedes Nec tot habet pennis oculos iunonius ales Quot vaga sollicitus lumina gestat amor Hinc mea nocturnae cum trado membra quieti Et vigor externis sensibus omnis abest Ursula mox placido conludimus ambo favore Et pares votis obsequiosa meis Brachia tunc nostris supponis blanda lacertis Gaudet et officiis utraque lingua suis Cumque tuum stringo cupido cum pectore corpus Dulceque patrandum feruet amoris opus Mox fugit expulsus lethaea ad littora somnus Ingratusque meo corpore sensus adest Quo cum blanda volat cupido ementita voluptas Et remanet querula non nisi mente dolor Cum vigil in vacuo te quaerimus Ursula lecto Sed tua deceptum lusit imago volans O mihi quot tristes renovas tunc pectore curas Nulla mihi vellem quae medicina levet Tantus adest cupidis miserisque in amantibus error Ut cupiat nullam morbidus aeger opem Somne soporifera qui fers tua gaudia nocte An tua quid veri somnia ferre queant? Dum nos sub variis ludunt simulacra figuris Et mortis species nox gerit alta vagas An cum letheas animus defertur ad undas Talis erit vitae vana figura meae? Quicquid erit: vacuas relevabimus Ursula curas Mutua dum iungit pectora nostra favor Nec mihi divitiae desunt: et amoris alumni Par genus: et formae munera clara meae Ante trucem faciem latronis quisquis egenus Divitias iactat captus amore suas Hic timet: hic sperat trepidantes dispare voto Hunc metus altus habet spes tenet ille ratas Has mihi fac certas nec defraudabis amantem Nocteque ventura somnia vera dabis Dum mecum cupido copones corpora lecto Suspiretque suo blanda Venus gemitu Ibis in amplexus moxque oribus ora ligabis Et miles Veneris proelia saeva dabis Ingeminesque tuos referens super ictibus ictus Nec cedes bello cruda puella meo Cumque utriusque furens fuerit satiata voluptas Lassatos foveat somnus et alma quies Ante tamen moneas securum linquere lectum Quam fundat radios Phoebus ab axe suos Ne nos oppressos somno rivalis amantes Opprimat et capiti vulnera saeva paret QUOD FUGA ELAPSUS PAENE CUM URSULA DEPRENSUS FUERAT NEmo velit vetitos bene sanus tangere lectos Et neque legitimas sollicitare faces Quam prope concussa fueram deprensus in aede Gaudia sperato dum dedit ursa toro Ursa cui fulmen magni Iovis eruat auras Plutoque sub stygias hanc vehat ater aquas Quippe suis gestat nomen par fraudibus: omnes Exsuperans rigidas insidiosa feras Nulla per humanas res est sincera voluptas Sollicitum laetis semper adesse solet Inter complexus: et basia grata iacebam Et quicquid lecto fervidus audet amans Cumque pene mediam superassent sidera noctem Dum vertit currum clara Calisto suum Mox fragor intonuit rigidis resonantibus armis Quale solet Martis conglomerata cohors Iamque propinquabat nostro fera turba cubili Coeperat et temera rumpere claustra manu Moliri et nostros convulso cardine postes Concutiens clava. fuste. bipenne. manu Sive maritus erat seu conrivalis adulter Seu cui pollicita est Ursa dolosa torum Exclamat vasto mox barbarus ille boatu Et dederat tales in mea fata minas Pape cave (papum ratus ille latere cubili) Iam tibi praeripiam perfide testiculos Lex fuit haec priscis et sanctio sacra sub annis Desectare sacris membra pudenda viris Et modo Rhenanas lex haec est coepta per oras Dum sacra testipremis membra secare licet Dixit. et insonuit iam cardine ianua fracto Deciderantque suis fortia claustra seris Mox ego per bifores deflecto crura fenestras Corpore iam nudus praecipitandus humo O mihi Daedaleas Venus insere candida pennas Molliter ut terris iam mea membra cadant Forte domus fuerat nostro coniuncta cubili Imbrice sed paries dissociatus erat Hac ego praecipiti dederam mea corpora saltu Crure parum laeso terra petita fuit Irrupit nostrum sed iam fera turba cubile Meque stupet celsa desiluisse domo Etiam saxa volant: saxum praeteruolat aurem Et resonant lotio testea vasa suo Ast ego per medias nudus discurro plateas Testatus nitido numina cuncta polo Numina iam stabant toto rutilantia caelo Sex in signifero sidera clara polo Laniger in medio caeli leo stabat in ortu Urniger Herculeas forte petebat aquas Claviger: et Cepheus: Eniochus: Cassiopeia Perseus: Arctophylax: anguis: et ursa ferox At parte ex alia pluvioso sidere Orion Stabat uterque canis: Cetus: et Eridanus Et lepus ad tantos visus mihi currere motus Qui dederat nostrae maxima signa fugae Andromedeque meas derisit amoris aerumnas Viderat ut nudum currere nuda virum Illa mihi tandem vox est audita per auras Seu Veneris fuerat: seu Iovis omniproci Difficiles aditu fugias in amore puellas Si te secura ludere mente iuvat Utque solet charam venator ducere praedam Quae sibi cum magno capta labore fuit Sic in lascivo Veneris contingit amore Ut facilem spernas difficilemque petas AD URSULAM SOLA FUGA VENEREM VINCI POSSE Iuravi totiens testatus numina caeli Ursula me lectum spernere velle tuum Quippe tuam nequeo linguam tolerare procacem Et totiens iussis verba proterua meis Quasque struis semper fallaci pectore fraudes Dum facies laesi signa pudoris habet Putidaque exhalant hesternum guttura Bacchum Oscula ut invito vis mihi blanda dare Multaque per niveum dum stant vestigia collum Quae tibi mordaci dente momordit amans Omne sed exsuperat facinus muliebre: quia inter Amplexus nuper te duce prensus eram Ast ego iam cuperem sine te me vivere posse Aut nunquam vultus cernere posse tuos Visus enim regerit causas mihi semper amoris Indiciumque suae lumina mentis habent Omnibus in vitiis licitum est concurrere pugna Sola Venus tacita vincitur ipsa fuga Si fugis: ipsa fugit. gressu comitatur amico Si vitio mentis blanda alimenta dabis Utque trahunt validas vivacia sulpura flammas Et magnum generat parua favilla rogum Sic amor ex minimis crescit saepissime causis Ceu parui fontes flumina magna creant Ergo tuos fugiam vultus: et mellea verba Docta quibus iuvenes illaqueare soles Improba iurabas te solo Celtis amore Haerere: et cunctos spernere velle viros Expertus: quicumque tibi sua munera mittit Mox compos voti gaudia noctis habet O nimium miseras venali merce puellas Quae sua sic passim vendere membra solent Non pudor: aut probitas illis: neque honesta voluptas Nota: sed ad questum voluitur ingenium Aspice naturae per mutua foedera leges Quae sociant nexu cuncta animata suo Unus adest cunctis sociali in amore maritus Inter quadrupedes cernis: et illud aves Taurus pro nivea vibrat sua cornua vacca Cum gallo gallus bella cruenta gerit Utque ferox pressis sonipes retinetur habenis Et docet officium qui sua terga premit Sic varium semper quae gestat femina pectus Non nisi virtutis verbere discit iter Ultima sed nostrae quae sit sententia mentis Accipe iam paucis perfida carminibus Dum cadet occiduas serpens glacialis in undas Vel ferus Arctophylax cum genitrice ruet Terraque dum stellas et caelum gramina gestat Et socias liquidas ignis habebit aquas Vel dum nubigeras mare merget fluctibus alpes Duces Phoebeos sub tua iussa viros Ergo vel obsequio facilis mulcebis amantem Et discas nostro te satiare toro Sic ubi te fidam nostro praebebis amori praeteritam culpam diluere ipsa potes Ursula rivalem non possum ferre tonantem Nec qui lucifluam fertque refertque rotam DE SUPELLECTILI SUA PER AURIGAM SARMATAM PERDITA SArmatia infelix rigidum damnata per axem Utraque quam gelido despicit ursa polo H(ni/oxosque suo volitans per sidera curru Enioche o nostris quam malefide libris Nam cum mandata est quondam tibi nostra supellex (Quam mihi debebas reddere perdideras Quot scythicas pelles et crudi vellera Mosci Quicquid hyperboreo et Sarmata mure rapit Quotque palaestinae secreta volumina linguae Hei mihi: sarmatico perdidit ille dolo Plena mihi latiis quis reddet scrinia libris Et quae de Grais docta Minerva canit Democritas Zenonas inexplicitosque Platonas Multaque per Samium dogmata scripta virum Quid Ciceronis opes querar et pia carmina vatum Omnia sarmatico perdidit ille dolo Nolo tamen miserae deducere tempora vitae Ut mihi post mortem fama perennis eat Scilicet: his rebus vita est querenda beata Corporis atque animi non caruisse bonis Non egeat sanum corpus cum pectore sano Et rerum causas discere semper amet Excudatque aliquid residens sub pectore Phoebus Quod bona posteritas laudet: honoret: amet Certa domus mihi sit: mediocri et splendeat usu Contegat et corpus patria lana meum Iucundus veniat parilis tacitusque sodalis Qui vultum sortis ferre utriusque queat Hinc Cytherea meo consors sit candida lecto Quae sit carminibus lima severa meis Rite deos venerer nec mens mihi conscia culpae Et maneat vitae candida fama meae In ius nemo vocet: nec opus mihi iure protervo Iudice me nemo sic neque teste cadet Sic ubi tranquillae currunt mihi stamina vitae Nil querar amissos in mea damna libros Et pelles scythicas et crudi vellera Mosci Textaque sarrana serica fila manu AD ALBORUM SACERDOTEM VESTALIUM SECTATOREM ALbore quid sacros violas temerarie lectos? Vestalesque tuis ignibus ipse coquis? Inque sacram sacer ipse ruis fera praelia miscens Tenta cruentato dum furit hasta toro Vulnera quin etiam nullam inducentia mortem Exploras: cunnum dum feris ipse sacrum Laurigerumque deum casta cum pallade rides Et quae pieridum docta caterua canit Pruriat in nostris quamvis Venus improba libris His tamen invenies quod pia vita probat: An quia Mars genuit sacra de virgine remum Et fratrem: latiae qui caput urbis erat: Idcirco liceat sacras violare puellas? Velatae sacrum et pene ferire lacum Te saltem admoneant prisco de tempore leges Quae de vestali et virgine lata fuit Scilicet ut pereat: vivo corrupta sepulchro Templorum casto dedita servitio Laxior est vestrae sed facta licentia vitae Dum vobis tantas accumulastis opes Quae reges et iura regunt superumque favorem Regnaque diripiunt quae modo Pluto regit Omnia nummus habet: caelum venale: quid ultra? Invertit leges Pluto sepulte tuas Si tibi sit nummus animas revocabis ab orco Et patris: et matris: coniugis: et socii Non ego crediderim fatales esse sorores: Iudicibusque tribus vel suus ordo manet Si dederis nummos: nostris quis Turcus ab oris Pellatur: nullum crimen in orbe manet O quam felices veniant si rursus in auras Tantalus? et saxo deditus Aeolides Aut si quis sanctum daret ob sua crimina nummum Solueret hos poenis suppliciisque suis O qualis facies et quae mutatio Romae Vendidit haec quondam corpora: nunc animas Quicquid in extremis habuit germania terris Et mediis quicquid continet illa plagis Exhaustum est: totum et latias migravit in arces Expleat ut luxus impia Roma tuos Dum qui militibus deberent cedere nummi Et nostro tutas reddere in orbe domos Hos modo Romanus miles sibi tollit in usus Ut Veneri et baccho nocte dieque vacet DE MUNERE ET EPISTOLA SIBI AB URSULA MISSA URsula germanis misit mihi carmina verbis Fulmina quae possent frangere rauca Iovis Excuterentque suum Neptuno blanda tridentem Et Marti gladium Mercurioque lyram O quotiens placidae dedimus nunc oscula chartae Et quotiens nobis illa relecta fuit Eius enim videor praesentes cernere vultus Dum sua luminibus perlego scripta meis Sed lacrimae produnt veros sibi mente calores Confudit scriptas cum quibus illa notas Et queritur tacita Veneris se compede vinctam Et simulat flammas condere posse suas Felix si latiam didicisset femina linguam Iam respondissent verba latina meis Non proba: non sappho: nec Hrosvida blandius illa Scripsisset lyricis carmina docta modis Nemo germanas latialia verba puellas Edocet: aut cupiat verba latina loqui Quamvis femineis scateat germania claustris Et latiis verbis nocte dieque canant Sacra tamen latias intelligit ulla camenas Tantum simplicitas barbariesque placet Vel druidum ritu non debent noscere voces Quas dedit arcanis Solyma terra libris Scilicet in vulgum ne serpant sacra profanum Mandentur magicis vel sacra verba dolis Quapropter ritu quondam servavit eodem Relligio. ut nullus ferret in aede libros Compulsi Graios iuvenes ediscere versus Nec liber in manibus ceu modo tritus erat Sed nunc germanis tot pressa volumina terris Ut scateat libris quaeque taberna sacris Omnia pressor habet nil nunc absconditum in orbe est Cunctaque sub lucem iam rediere novam Scimus enim caelo faciat quid Iuppiter alto Et quid sub terris Pluto sepultus agat Quid sibi monstra velint: quae tot modo visa sub orbe Germano ut cunctis sit timor atque metus Quid referam pueros? vel porcos? vidimus ipsi Corpore qui bifidi: frons tamen una manet Antaceam memorant Oeni quam litore matrem Sex quater heu fetus ventre tulisse simul Nec volucres tacuisse queam tres cardine soles Et quae de caelo fulgetra saeva ruit Pulcher Helvetias ubi Rhenus concoquit uvas Gallica Germanis proxima rura secans Sed redeo: sacros quid prodest psallere versus? Nocte dieque suos sollicitare deos? Dum canit et nescit quid sacro carmine poscat Sic solet in medio vacca boare foro Sicque datur teneris occasio multa puellis Plurima quae tacita crimina mente ferant Et cum deberent animos intendere verbis Intendit tempus sacra puella procis Ergo fata meam si ducant Ursula vitam Inceptusque manet si modo noster amor Carmina romanis doceam te scribere verbis Pulsabisque meae plectra canora lyrae Tunc mea lingua tuis infundet verba labellis Et dabitur versu syllaba quaeque tuo Hanc tibi nunc longam per basia longa notabo Oscula rapta dabo cum brevis ulla venit Omnia Romanae sic disces verba loquelae Donec sis latiis facta diserta modis Aegoceros niveas dum fundit ab aethere plumas Litoreusque trahit Cancer in orbe dies Vel dum Libra suis opulentat frugibus annum Dux gregis et vernum tempus adesse iubet Semper eris stabilis concordi foedere nexus Mutuus et nostris mentibus ardor erit Cumque datur gelidos olim sepelirier artus Et circum funus flamma suprema calet Hoc mox perpetui statuam tibi carmen honoris Quod referat laudes docta puella tuas Ursula Romanis quae scripsit carmina verbis Hic iacet et musis plectra sonora tulit QUOD DIVERSI AD DIVERSA STUDIA NATI SUNT SE TANTUM AD AMOREM NATUM ESSE SCRIBIT QUam variis fatis caelestia sidera mentes Exagitent: nostro carmine nota dabo Ille tenax rigido tellurem versat aratro Et stimulat biiuges per sua rura boves Hic baccho teneras coniungit in ordine vites Ut repleat dulci concava vasa mero Ille ducum et regum sequitur spectabilis aulas Donec sub titulum nobilitatis eat Est alius: quem fata ferunt ad praelia Martis Deliciasque suas vulnera saeva putat Divitias alius caecum concludit in antrum Et spernit solitas ventre famente dapes Illi tantus amor nummi mihi quantus amore Dum sequor amplexus Ursula chara tuos Est alius: nomen qui gestit habere poetae Nominibusque tribus nobilis esse cupit Et quamvis nullos didicit concludere versus Et quo legitimum stare poema solet Ille tamen titulum vatis nomenque poetae Mentitur: vacuum nomen ab arte gerens Cuius cum relegis figmenta et inania verba Ceu crepitus ventris turpiter aure sonant Non is divina: aut humana negotia tractat Grammatici tantum nomen inertis habet Atque utinam latiam: graiamque hic flectere linguam Nosceret: et quicquid philosophia docet Spumam: algam: bibulam scribit sine calce et arenam Nec quod divinae est construit artis opus Antigonus tali dederat sua dona poetae Ut dese nullum scribere vellet opus Inter mortales nemo est sublimior arte Quam qui describit cuncta poeta bonus Nascitur hic melius quam praeceptore creatur Divinum ingenium cui dat ab arce deus Divinaque sua conscendit ad aethera mente Verbaque blandiloquo fingit in eloquio Haec tria si quis habet veri sibi nomina vatis Accipit et cunctis carmine gratus erit Sorte sua contentus erit parvoque beatus Diuitiasque suas carmina docta putat Induit hic tetrum simulata mente cucullum Fomenta ut vitae possit habere suae Indoctum tandem quem sors ubi tollit in altum Ad questum toto voluitur ingenio Et cuperet nemo fieret quia doctus in orbe Mactat enim obtruncans scripta vetusta manu Inque habitu et verbis et gestu relligiosus Pectore sed rapidus noscitur esse lupus Ebrius hic tota desiccat pocula nocte Omnivori tantum gaudia ventris amans Astrorum petit ille vias: zonasque patentes Climata cum certo dinumerans radio Ille vagus quaerit per vastum flumina mundum Oceanique trucis littora cuncta notat Hic mare velivolum plenumque furentibus Euris Scandit: et aeratas in sua lucra rates Et populos gentesque petit quos Phoebus ad ortum Quosque per occasum lumine pronus adit Ille genethliacam praedicit fata per artem Et manibus densas tractat e)fhmeri/das Illis non alia est regio nunc plenior ulla Quam quae germano nomine dicta manet Est qui fortuitis praedicat tempora punctis Quemque tenet glabra linea scripta vola Hic quaerit numeris arcana mente cabalas Et magicis verbis sacra profana facit Ille videt sacro Cristallo cuncta futura Euocat hic manes tartareumque chaos Alter mirifico probat omnia condita verbo Bisque duas samias iactat in ore notas Non opus est nobis quod Gallia vana petatur Nobiscum surgit cuncta superstitio Cum deus hunc sacro perfecit pectore mundum Ut nihil huic addi diminuive queat Cur temere illi audent naturae vertere leges! Arcanumque dei vendere consilium! Hinc tales natura fugit: deus optimus odit Ceu qui prostituant condita fata dei Nemo mathematicus genium indemnatus habebit Quandoquidem violat iusque piumque dei Inde parum illorum constant mentes: animique Et vita illorum multa pericla subit Hic cupidus tacito confundit in igne metallum Promittens auri pondera magna novi Et vagus in toto sponsor devoluitur orbe Decipiens nugis oppida cuncta suis Concoquit hic aurum potabile: philosophorum Et lapidem miro conficit ingenio Ille rotam vivam patula promittit in aura Cuius motorem cernere nemo queat Huic Lolli doctrina placet: verbosior omni Quae sedet ad cunas garrula semper anus Est quem per totam dialectica sauciat annum Cui lis de rebus nominibusque venit Bella Chimerifero cui sunt rabiosa tumultu Dum fervet totis rixa proterua scholis Cum res defendit cui nomina praetulit alter Pro quorum rixis non faba danda mihi Hi modo germanas gymnasia cuncta per oras Implent et logicam per tria lustra docent Nemo hic Platonis quid dia volumina scribant Noverit aut Plinii vel Ciceronis opes Dum quaeris faciat quid Socrates aut Plato summa Lumina: per Graias quae micuere scholas Mox tibi respondent hic currit et ille movetur Sic perdunt nugis tempora cuncta suis Bartolus hunc: Baldusque tenet: verbosus et Aso Quemque tulit tumido Sicilis unda freto Est qui Romanam cupidus discurrat ad urbem Absentes nummos in sua lucra petens Dives ubi multis altaribus est: pia Baccho Et Veneri cunctis sacra diebus agit Ast ego non alio potui sub sidere nasci Quam quod sub terris dicitur alma Venus Illa suo totam texit mihi sidere vitam Quatuor ut lustris vita peracta fuit Cumque alii variis plorent sua fata querelis Tela Dionei numinis ipse queror INVITAT URSULAM UT SIBI VENAM INCIDENTI MINISTRET SQuamigeris modo Phoebus agit sub piscibus orbem Humida et ad vernae sidera tendit ovis Iamque redit nostris lumen spirabile terris Occultum inferno quod prius orbe fuit Inde simul certant calor et crassissimus humor Frigida quem genuit nuntia mortis hiems Quaeque prius fuerant occlusis corpora poris Soluuntur Phoebo iam redeunte novo Spumeus hinc toto lascivit corpore sanguis Et tumet in membris turgida vena suis Ergo ubi cras roseo sol spargit lumine terras Vena mihi elicito caesa cruore fluet Nam mihi dum pectus gravidum non rite saliret Nec tenuit soliti vena tenoris iter Hippocraten: Rasum. Galienum: celsum Avicennam Consului: medicam qui mihi ferrer opem Qui mihi ferret opem medicus si fata morari Arte potest: doses miscet ut ille suas Sanguine plena tumens (respondit) vena secanda est Et cruor atra gerens eiaculandus erit Mox ego consului Phoebum quae signa teneret Atque ubi in obliquo curreret axe soror Iuppiter inveni Venerem cras luce benigna Aspiciet: clarum solque tenebit iter Ergo age cras venias nostri sub limina tecti Ursula: pars animae dimidiumque meae Primus amor furor est: et noxia flamma secundus Tertius a vera sed ratione venit Quartus ab officio est dum curva supervenit aetas Quae movet ad baculum languida membra suum Stabis et emissum spectabis laeta cruorem Iudiciumque mei sanguinis ipsa dabis Scilicet an fido tibi sim coniunctus amore Dilecta et quantum femina nulla mihi est Sanguis enim sedes animae cum dicitur esse Iudicium veri semper amoris habet Sic tua te facies prodit cum cernis amantem Candida sanguineus mox ferit ora rubor Sic tua sperato dum comprimo pectora lecto Purpureo occurres blanda liquore mihi Albaque sanguineis miscentur lilia baccis Dum simul ad metam pugna utriusque venit Ergo age puniceam dum vult incidere venam Flebo/tomos querens vulneris ante locum Qui simul ac vulnus subito mihi fecerit ictu Et cruor elicitus prosilit astra petens Tu niveis manibus sustentans Ursula peluem Hos mihi versiculos in mea fata canens Macte novum Celtis membris habiture vigorem Prorogat et vitam Iuppiter ipse tuam Et mox fasciola constringes vulnera nostra Quam signet cordis nota figura tui Inde torum molli sternes mihi candida pluma Ceruicemque meam terque quaterque leves Oscula tunc blandis infiges dulcia labris Et fies nostri fida ministra tori Sed caveas caesam ne tanges lubrica venam Nam solet in digitis vena tumere tuis AD URSULAM UT TEMPUS LAETITIA REDIMAT ET NATALEM SECUM CELEBRET URsula quid differs promissae gaudia noctis Suspendens longis pectora nostra moris Nescis quam rapido nos fallant tempora cursu Dum partem vitae quaelibet hora rapit Felix qui potuit vitae decerpere fructus Et laetus stabili semper amore frui Quippe dies venient cum nobis curua senectus Gaudia cum placidis eximet illa iocis Tunc dulces risus aberunt et gratia vultus Et quae nunc oculis spirat amica Venus Tunc tua quae cunctos iuvenes iam forma lacessit Et gena purpureo mixta rubore nitens Pallida suscipiet rugas et sucus abibit Turgida lascivo corpore membra movens Cumque suo nitidae consurgunt ordine stellae Terraque lucifluum condidit atra globum Frigida tu viduo torpebis sola grabato Nec tibi iam iuvenes carmina laeta canent Et latus huc illuc iactes somnumque vocabis Sed praesens lecto non erit ille tuo Defrictisque tuis ubi mane exsurgis ocellis Dices quam longae tempora noctis erant Quae quondam spatio numerabas unius horae Proelia dum tota nocte cruenta dares Haerebantque simul tenero cum corpore corpus Mordebasque rudes dente proterva notas Ergo age laetitia ne fraudes tempora nostra Cras praesens tectis sis precor Ursa meis Quippe duodecimam mihi cras Trieluri/den implet Phoebus ab Eoa tethyos ortus aqua Phoebe bis undenas Ganymedis sidere partes Seruabas: vitam ut das mihi in orbe meam Pythia cras Phoebo Trieterica festa lyaeo Instituam numeris candida dona meis Phoebus amor vatum Phoebus mihi computat annos Ista dies Phoebo festa superba trahet Ignigenoque deo curas qui supprimit atras Ille ratas vitae spes dat habere meae Et licet occasum mea nunc vaga sidera poscant Longa tamen vitae tempora spero meae Ergo age natales cras pones Ursula mensas Et genio sacras instrue larga dapes Aetatemque tuam si vis numerare trilustrem Quatuor et messes Ursula chara potes Pocula vertemus totiens quot Phoebus in axe Annua confecit tempora nostra regens Oscula carpemus placidosque canemus amores Iungentes blandae carmina docta lyrae Omnia plena iocis: securo et plena cachinno Et plenus Baccho cantharus omnis erit Oscula dehinc laeti Venerisque suavia bella Pergemus placido continuare toro Tartara cum poenis et regna calentia ditis Crassaque sensificis frigora cum tenebris Esse sacerdotum commenta putemus inertum Cum quibus hi vulgi pectora caeca regunt Magnaque sub variis abscondunt monstra cucullis Harpyias volucres cerbereumque caput Monstrorum et quicquid memorant sacra carmina libris Moribus illorum tradere quisque potest Horum nos tenero nunc despiciamus amore Murmura: blandiloquam concutiendo xe/lun Haec ego dum laeta cecinissem carmina mente Reddiderat querulos Ursula maesta sonos Proh facinus dixit: referunt quid Celtis in urbe! Audio te Rhenum linquere velle vagum Perfidus Arctoas contendens visere terras Cras ubi Francorum moenia nauta petet Te furiosa sequar vaga per nemorosa turogi Et sua qua Cattus regna petrosa tenet Perque Salam: Vidrumque vagum et rigidumque Visurgum Perque Oderae nigras te comitabor aquas Perque sinum Arctoum: Gothorum a nomine dictum Hic tecum celsas laeta subibo rates Arcturum patiar nimbosae et Pleiados iras Teque mare incertum tristis Orion agens Perferam et oleniae signum pluviale capellae Ette qui phrixo naufraga vela dabas Dum mihi contingat tecum considere transtris Dacica germanis proxima regna videns Hinc Tylen quondam fuerat quae terminus orbis Insula: sed finem nunc glacialis habet Sic vaga mutantur sinuosae littora terrae Cum caelo et toto constat in orbe nihil Dixit et infectos pestis sibi corripit artus Intentans celeres ad sua vota pedes AD RHENUM ORTUM ET EXITUM EIUS CONMEMORANS ROGANS UT PUELLAM DESCENDENTEM AQUISGRANI NUMINE SUO TUEATUR RHene Moguntiacam rapidus qui tendis ad urbem Qua te Rhene suis Ceria salutat aquis Quaque tibi Moenus miscetur nomine claro Flumina quadrifluo qui sua monte trahit Sed tuus excelsis fons ortus in alpibus: acres Linquit Helvetios valle sonante viros Terquinis annis pater hic Nicolaus in alpe Sederat et nullos ceperat ore cibos Sive deo pascente virum sive aere crasso Servata est sancti caelica vita viri Libera germanis haec gens est sola sub oris Iustitiam et leges saeva per arma tuens Fama est Italicas atrox dum Cimber in oras Inrueret: suedos secum habuisse duces Relliquiasque suae per tecta alpina ruinae Liquisse: et suetios se vocitare viros Indomitam gentem rosei sitibunda cruoris Qualis in Arctoa noscitur esse plaga Cum quae magna tulit domus austria proelia quondam Maximus aemilius: nuper et arma tulit Congressi et valido bellatum utrimque tumultu est Sed nondum belli finis utrisque datus Perque lacus celer inde duos te voluis ad urbem Quae de constanti Caesare nomen habet Insula qua mediis clarissima surgit in undis Tiberii quondam Caesaris arma tenens Sed druidis sacris nunc haec est insula plena Quos nostris regnis terra Britanna dedit Per scopulos ruis inde vagus celer atque sonorus Perque Cataractas impetuose duas Donec per pulchram rapiaris Basiliensem Urbem: quae gallis proxima rura colit Hartmannus meus hac Eptingus in urbe recumbit Doctorumque virum candidus hospes adest Argentoracos Nemetes hinc Vangionasque Abluit irriguo fons tuus ille vado Hic meus aeterno quo mens mihi feruet amore Vangionum praesul candida tecta colit Iamque Moguntiacam vastus te flectis ad urbem Quae prima impressas tradidit aere notas Qualem ego te memorem! talem qui in veneris artem Italicis: grais plus memorande viris Hic ubi sol roseo revehet cras lumina curru Et clarum croceo sparserit orbe iubar Accipies nostram piceatis navibus Ursam Ibit enim calidis urbs ubi fumat quis Urbs ubi fumat aquis chraneo ab Apolline dictis Corpora quae morbis tincta liquore levant Quaque patent celsae genitricis templa tonantis Sanctius in nostro quis nihil orbe micat Hanc caput imperii statuit rex Karolus olim Dum gallos nostro subderet imperio Gallia quae nostris vitiis nunc libera vivit Et spernit leges Romulidumque duces Ast ubi Rhene meam duces pater alme puellam Fac maneat sancto numine casto tuo Neve sacerdotes blandis allectet ocellis Qui tua per ripas flumina tota tenent Quondam enim ubi latiis legionibus arma fremebant Hic Constantini: iam toga sacra canit Instruit et varias furienti Marte cohortes Hasta cruentato dum furit acta toro Casta precor maneat nec vina meracia sumet Quae stimulant tumidum saepe resumpta femur Praesertim quae collis habet qui nominis autor Urbi est de Baccho nomina clara gerens Sed cum peruentum est obliqui ad cornua vallis Quam rapidus vortex saevaque syrtis habet Voxque repercussis specubus reboabit ab altis Fertur silvicolas quos habitasse deos Quaque sibi caecos memorant quaesisse meatus Rhenum et sub terras fertur habere vias Atque aliis dicunt tandem regionibus ortum Largifluos fontes amne creare suo Ceu Graii memorant subter labentia terris Flumina apud siculos fontibus orta novis Hic pater alme tuo posco sis numine praesens Ne navem refluo sorbeat unda freto Sed facias velis intret turgentibus urbem Qua fluis in Rhenum flave Mosella tuum Flumine trevericam quique alluis impiger urbem Multa tenet veterum quae monimenta Virum Vidimus hic Grais e)pigra/mmata multa lituris Multa Mosellanis castraque celsa iugis His ripis duxit clarus Tritennius ortum Cusaque: Mosellae qui decus omne fuit Navis Agrippinam vaga sed cum venit ad urbem Expones Ursam candide Rhene meam Transmittens curru per Iulia moenia in urbem Quae sua de thermis nomina clara gerit Interea ad fortem te flectis Rhene Nusiam Burgundi Karoli quae tulit arma ducis Ad Lobicas arces mox incipis ire tricornis Cum trifido scindens flumine Rhene caput Issula ad Arctoas gentes: sed Balus in austros Rhene sed in medio gurgite nomen habes Haec Batavi: madidique habitant loca nota Sicambri Quos modo Gelrenses: Flamineosque vocant Hollandosque cavis habitant qui litora terris Suspensos dubio per freta saeva metu Nec cuiquam mirum madeant quod nocte dieque Quandoquidem mediis hic habitatur aquis Sic tua qui celsis deducis ab alpibus ora Marmora cum triplici flumine Rhene subis AD PESTEM QUAE URSU. IN STELLAM VENERIS RELATAM ABSTULERAT SAeva lues nostram tibi quid rapuisse puellam Profuit! et subita prostravisse nece! Unus et alter abit mihi nunc dulcissimus annus Dum mea traiecit pectora blanda Venus Ursellaeque meae tanto me iunxit amore Facta quod ex nostris una animabus erat Sed tu saeva lues cupidos disiungis amantes Semianimem cogens vivere dira virum Ast ego non possum tantos tolerare dolores Desertae vitae tempora maesta trahens Sed dum parca meam sic iussit currere vitam Ut te sublata nec mihi vita foret Ergo mihi gladio mors consciscenda cruento est Stringendusve meo gutture funis erit Vel mea praecipiti demergam corpora Rheno Hic ubi vorticibus dira vorago patet Non tua busta meo pede conculcabo puella Nec possum tumulos Ursa videre tuos Ossa cinisque iaces: quondam (dum vita superstes) Gaudia cum nitida fronte serena dabas Qualem commemorant Spartanis moenibus ortam Quae fuerat Phrygii causa et origo mali Talis erat facies: Veneris certissima proles Praestat virgineis quale Diana choris Ibo per extremos Dacos: Suedos: Noribegos Qua ferus et Cimber regna gelata colunt Hic ego direptos deflebo tristis amores Augebit lacrimas humida terra meas Si lacrimis revocanda foret tua vita puella Audirentque meas impia fata preces Omnia iam nostros auxissent flumina fletus Donec ad superos reddita viva fores Dira lues seu te produxerit ira deorum Seu cum deficiunt sidera saeva venis Seu corrumpuntur Cereris cum dona per agros Quicquid et arboreis fructibus arua creant Inde vel humano vitiatur corpore sanguis Vel sua corporibus dira venena scatent Vel tua letiferi causa est iniuria caeli Vel nebulis nocuis pestis amara venis Hinc volucres magnis exire haec regna cateruis Cernimus: atque alias querere saepe plagas Seuse sub numerum certum natura reducit Grassaris morbo dum fera saeva tuo Quicquid id est: tua causa latet saevissima pestis Cum subito casu corpora nostra necas Non tris expectas (fureris dum pessima soles) Quique hodie est vivus cras sua busta videt Hic sedet ad placidos laeta cum mente sodales Nescio mox clamat quid mihi crure tumet Hic a)po/sthma suo queritur sub gutture natum Huncque sub ascellis pustula saeva premit Ille venenosum gerit intra viscera morbum Et moritur: signum cum neque mortis habet Aegros destituunt socii: coniunxque maritum Deserit: et natos saeva noverca fugit Nec sunt qui tumulis prostrata cadavera condant Pestifera nullus civis in urbe manet Nec fundit solitos cantus super astra Colonus Curua ubi per glebam ducit aratra rudem Quam melius fuerat rigidis occumbere in armis Mars ubi sanguineus praelia cruda movet Agmine praesentes ubi quisquis conspicit hostes Et vitare sagax vulnera quaeque potest Saeva sed occultis feriunt tua spicula telis Pestis: et it trepido plena timore dies Ferrea claustra subis: sublimia moenia scandis Ascendens arces per iuga celsa sitas Nec medicina potest saevum depellere morbum Dum moritur medicam qui dare debet opem Nec deus ullus adest miseris qui ferre salutem Iam velit: aut votis prosper adesse piis Haec ego dum querulis scripsissem carmina verbis Obduxit oculos maeror utrosque meos Cumque soporifera iacuissent membra quiete Visa fuit somnis Ursula chara meis Ursa sub augusta mihi vix iam cognita forma Et dixit querulos siste Poeta modos Ipsa sub elyseis habito nunc candida campis Causa meae mortis nec modo flenda tibi est Dum mox ad superas me Iuppiter evocet auras Inque globo Veneris regna beata dabit Et sua cum tollet nitidis nox lumina stellis Me tibi praesentem sidera nostra ferent Sic visum superis: ut corpora nostra relinquens Spiritus: in stellas quisque suas remeet At tu si quid habes nostrum extensurus honorem Fac titulum clarum nostra sepulcra ferant Et tua nominibus iungentur nomina nostris Ut volet in varias fama utriusque plagas Nullus enim maior poterit mortalibus addi Quam qui defunctos concomitatur honos Dixit: et in tenues fugiens evanuit auras Quale vapor caelo perditur aurivago Ast ego mox lacrimis hoc scripsi carmen obortis Quod referat laudes Ursula chara tuas Ursula Rhenanis decus et vaga gloria ripis Hic iacet ad Veneris diva relata globum Pulchra renascentes ut Phoebi nuntiet ortus Luceat et fessos sol ubi condit equos CONRADI CELTIS PROTUCII LIBER QUARTUS ET ULTIMUS QUI CODONUS VEL SENECTUS AUT BARBARA CIMBRICA ET LATUS GERMANIAE SEPTENTRIONALE INSCRIBITUR INCIPIT FELICITER IN LAUDEM PEREGRINATIONIS ET QUOD AD COGNITIONEM SAPIENTIAE ET PHILOSOPHIAE NECESSARIA SIT AD IANUM PLUMULUM NUNQUAM PATRIUM AGRUM EGRESSUM. PLumule quid plumas semper mihi marcide laudas Quis stertis cunctos in tua damna dies Non facit hoc pullos nido qui concitat ales Nec fera quae catulis monstrat in arua vias Educens natos campos et flumina monstrat Et varias praedas prendere in arte docet Te iuvat in patrio semper requiescere nido Et pigrum noto cespite fata trahi Linque focum patrium: peregrinaque sidera caeli Conspice: caelestes si petis ire vias Nam veluti variis mercator querit in oris Divitias: et opes in sua tecta ferens Sic tacitas cupiens naturae noscere causas Ipse petas varias in tua lucra plagas Nec te vaniloqui moveant vaga murmura vulgi Te dicens nullo sistere posse loco Nam cui propositum est naturae cernere vultum Hic mare sub variis cernet et astra locis Sic tibi multiplices patefient ordine causae Quas vulgus stolido pectore saepe stupet Quis maris undivagi naturam credere possit! Ni videat rauci murmura saeva sali Quisue hominum mores varios tot et ore loquelas Crediderit! causas qui nisi doctus habet Quis rapidos ventos! Hibernae et sidera noctis! Et brevis aestivae tempora nosse queat! Utque aliis alia nascantur sidera terra Hisque cadant! illis semper in axe manent! Ni sua qui variis pressit vestigia terris Atque illam teretis senserat esse globi Et circumduci rapida vertigine caelum Et septem variis ire per astra rotis Sic primi fuerant peregrini ut fertur in orbe Scripta quibus Grais pulchra sophia libris Summus Aristoteles Pellaei castra secutus Naturam varias prendit habere vices Platoque Niliacas peregrinus venit in oras Accipiens animo dogmata sacra suo Pythagoras etiam latias migrabat in urbes Instituens graiae nomina clara scholae A Scythicis veniens Anacharsis barbarus oris Palladia didicit quicquid in urbe fuit Atque alii multi quorum modo nomina clara Graecia cum titulis gaudet habere suis Reges quin etiam totum perquirere mundum Dum cupiunt variis bella tulere plagis Magnus Alexander nigros pervenit ad Indos Sicque Asiam bello protulit ille suo Quid memorem Alcidem. et fatum experientis Ulixis Iactatus dubia per freta cruda rate Aeternos loquitur celebris quos fama per orbem et Mirantur tales saecula cuncta viros Semper enim dubiis virtus se credere rebus Gaudet. et insueta pergere ad astra via Romanis etiam qui tot regionibus acti Gratia sit: similes qui genuere viros Qui si pertaesi fuerint tot adisse labores Non foret in tantis scripta sophia libris Et quae naturae facies: hominumque propago Qui terram variis excoluere plagis Quos inter nitido Caesar fulgore coruscat Cui dederat Nilus sidera nosse vagus Diversos caeli dum pergit visere tractus Doctior est latiis Ausonis ora libris Ipse quoque ut patriis latuissem Celtis in oris Nec peregrina foret terra petita mihi Non Hasilina foret nostris cantata libellis Vistula quam tumidis pulcher alebat aquis Elsula nec tantam meruisset carmine famam Ursula nec Rheno saepe legenda meo Nec modo sidereo mea cimbrica Barbara vultu Movisset gelidi membra sopita senis Cuique ego nunc tremulae committo vela senectae Illa mihi quarti finis amoris erit Ergo age iam patrium linquas rogo Plumule nidum Ut videas varias in tua lucra plagas Expergiscere et aude aliquid quia saecla loquantur Sic tua sub caelo nomina clara volent Quo moriare loco nil refert: ad Iovis aulam A terra spatium semper habebis idem ODIPORICON A RHENO AD SINUM CODONUM ET MARE BALTICUM ET TYLEN INSULAM TEmpus erat niveas dum caelum spargere plumas Incipit. et nubes conglomerare vagas Phoebus ad hibernum dum flectit lumina captum Qui noctis spatium maius in orbe facit Tunc ego qui fueram peregrinus in orbe decennis Cogor ad arctoum pergere forte sinum Orcadibus qua cincta suis Tyle et glacialis Insula ad extremum quam videt unda polum Et iam de Rheno per celsa cacumina pergens Quae Frisius: cattus: Busatoresque tenent Qua gronigen magna notum est super aethera fama Rodulfi agricolae patria terra mei Vidrus ubi curuo sinuat sua flumina flexu Atque amasus rauco murmure saxa ferit Vuldaque se fluvius visurgi flectit ad undas Praebens coenobio nomina clara sacro Inde per Hercyniam nemoroso robore silvam Venimus ad terram quam modo Saxo tenet Pentapolim hinc noto Brunsvigum nomine dictum Et quae de Gottis urbs generosa manet Quaque scatet multis Goslaria clara metallis Embecum et Cereris pocula sana coquit Montibus hinc celsis iam rarescentibus arua Pinguia traicimus quaeque Visurgus habet Visure saxonicis amnis clarissimus oris Sedibus e septem qua Bremis una micat Inde ad Cimbriacum contendo Chersonesum Albis ubi flava sub mare fertur aqua Ad cuius surgit pulchra hostia Cimbrica quondam Sed nunc de Hammonis nomine dicta polis Eius et ad ripas Madeburgum nobile splendet De septem sacris sedibus una nitens Condidit hanc primus Caesar qui dicitur Oddo Oddo saxonicae gloria summa plagae Inde urbs clara nitet de lunae nomine dicta Et lobecum Codoni fama decusque sinus Angulus haec laudis dicta est urbs nomine prisco Nulla quia ad Codonum sit mage clara sinum Angulum in hunc fertur fluvius Dravena patentem Efficiens portum: plurima vela videns Hic ego dum fessas cupiebam corpore vires Restaurare: quies mox mihi parua data est Barbara Cimbriaca hic hilari me suscipit ore Et relevat blando corpora colloquio Ignibus extinctis grata cum voce favillas Suscitat et vires carmine blanda dabat Cumque moverentur veteres sub pectore flammae Me iussit quartum scribere laeta librum DEPLORATIO SENECTUTIS ET PEREGRINATIONIS TErdenos Phoebi mihi iam facit orbita cursus Et super hos decimus cardo volutus adest Et totiens iam bruma nives demisit et imbres Et totiens crustis terra gelata fuit Falceque decubuit totiens Ceres alma sub agris Et totiens Zephyrus pinxerat arua rosis Pomaque iam totiens Autumnus protulit hortis Et totiens Bacchus munera grata dedit Bis mihi vigenus hinc currit lubricus annus Prima mihi Phoebi visa ubi lampas erat Vitalesque vias et respiramina cepi Infans maternis pastus ab uberibus Ora dehinc rigidi cogebat ferre magistri Et ferulam rigidam nocte dieque pati Inde per arcanam deductus philosophiam Sudabam studio nocte dieque meo Inde situm terrae didici cum Tethyos undis Et triplicis linguae per rudimenta feror Verba Lyrae sociare fuit mihi summa voluptas Astrorumque vias pieridumque choros Nulla meam flexit damnosa pecunia mentem Illi ego non seruus sed mihi seruus erat Hinc subii varias peregrinus Teutonis oras Quatuor ad partes quas Alemanus habet Iamque ego depilis glabraque in fronte notatus Et cani mentum corripuere meum Quale in Goricio feriunt vaga sidera caeli Et stant cum caluis saxa nivosa iugis Et mihi iam facies faveat cui nulla puella Cum turpes rugas undique vultus habet Invida quae cunctis formam cum tempore tollis Languida cur properas curus senecta gradu: Tu facis annosis putrescere robora siluis Et spolias patulis arbuta grata comis Aeripedes cervos et equos pernicibus alis Exuis. et celeres comprimis atra canes Te veniente cadunt in pratis gramina laeta Et pereunt oritis lilia odora suis Hei mihi quo fugiunt lasso de corpore vires Et coma quae denso vertice flava fuit Nec vigor in tremulis manibus: mihi vix pedis usus Nec color in vultu talis ut ante fuit Per faciem totam frons sese exasperat atra Et pallent oris lurida labra meis Rarescunt dentes citrini et in ore coloris Decidui: et septum deseruere suum Emoriturque suo mens deficiente calore Quale solet tepido lente favilla rogo Dissideo mecum probo nec mea tempora Celtis Qualis sum nolo: nescio qualis eram Et me iam fugiunt relevantes maesta sodales Quique dabant olim gaudia grata iocis Non animus talis: qualis iuvenilibus annis Quondam erat: et vires perdidit ille suas Nec me somnus alit per longae taedia noctis Humectans requie corpora fessa sua Sed variae surgunt curae cum pectoris aestu Et veniunt miris somnia dira modis Venturae mortis terrent simulacra sopitum Auribus instillant: cras moriturus abi Iturus nigras terrae moriturae sub oras Quis Rhadamanthus atrox crimina cuncta rogat Eumenides ubi triste sonant truculenta tyranni et Aula sonat diris percita verberibus Cerberei flatus ardenti ubi sulpure fumant Fatalesque deae tempora maesta rotant Hinc me circumstant vitiorum turba meorum Dum feruet saeva pectus avaritia Parte alia me affligit amor: stimulatque cupido Et movet exigua corpora pigra face Qualiter Hibernae iam restat portio lucis Hibernus cum te sol Capricorne tenet Lucem Cimbriacas miniam tunc spargis in oras In paruoque micas lumine panta/kunwn Iamque parum abfuerit totam quin cardine noctem Inducas: horis vix tribus axe micans LAUS SENECTUTIS ET VETERUM PHILOSOPHORUM IN PHILOSOPHIA MEDITATIONES MAgna fuit quondam senibus sapientia canis Quo coram iuvenis poplite flexus erat Quique capillosam nudavit vertice testam Ore verecundo verba pudica loquens Pristina ob hoc credo tribuisse his saecula honores Quot sanctos mores et pia facta darent Ast me iam cano glabroque in vertice multa Stultitia exagitat dum Venus ipsa placet Torret amor pectus tenero quoque concoquor igne Et praeter teneras nulla puella placer Quod si castigant fido me in amore sodales Illis responsum carmina nostra dabunt Graecia septenos habuit tantum sapientes Qui patriam ingeniis erudiere suis Italo adhuc nullus nobis numeratus in orbe est Et neque germanis invenietur agris Ibis ad Hispanos: Gallos et in orbe Britannos Extremos: Dacos: Sarmaticosque viros Invenies paucos quos fro/nhsis alma tenebit Et quos naturae sollicitaret opus Divinas atque humanas qui pectore causas Versarent: raro sidere proveniunt Ergo senex fugiam sapientis nomen et artes Stultitia plenus cum vagus orbis eat Ob bene vivendi rationes philosophatur Iam nemo: aut quae sit vita beata petit Propter divitias solum nunc discitur orbe Turpius et nihil est quam modo habere nihil Hic medicos sequit: iuris petit ille peritos Ille sacros libros ob sacra lucra legit Hic claris titulis septem sibi vendicat artes Grammaticam et logicam vix docuisse potens Hic audet sacram lauri deferre coronam Soluere qui versus nec facere arte potest Hinc tota ad questum fertur meditatio mentis Dum gravis aegestas pectus inertis habet Et per mille dolos et vafri pectoris astus Divitias et opes accumulare studet Quippe libido ferox: simulatio: luxus: honores Illius mentem detinuere trucem Hos non philosophos Plato: sed bene filosw=matos Dicit: corporeis dum studeant vitiis I puer et teneram subito emercato puellam Bissena currit cui sua vita rota Quaeque pharetratae vectigal soluere Lunae Incipit: et Veneri militat arte rudis Nulla mihi effetis placeat iam femina membris Sed cui iam fratrans turgida mamma tumet Illa meas totas exhauriet aere crumenas Decipiens stolidum docta puella senem Nec mihi sit curae quod me vicinia damnet Quandoquidem nummus crimina cuncta tegit Nummus tot veniens sacris absenter ab aris Hoc sacrae Veneri sacra pudenda dabo Septenisque horis pulchram exorabo puellam Septem criminibus quae mihi causa fuit Sed tamen angustae surgunt mihi pectore curae Quae trepidum pectus sollicitare solent Scilicet: an superi curent pia vota bonorum Et pravos dignis perdere suppliciis Quisve malis finis: vel quis post fata bonis sit Quem Cicero docto disputatore locum Quis locus emeritis: et ubi sit carcer opacus Eluit assiduis qui scelera acta rotis An semper fuerint glebosae flumina terrae Unde suis tantus fontibus humor eat Quotque habeat Rhenus annos: quot et impiger hister Vistula: et arctoo Codanus ipse sinu An crescant montes: caelum subsidat an altum Unde tremor terris: et calor altus aquis Qua causa volitent nunc tot per rura locustae Quae spoliant fruges: laetaque prata vorant An nova naturae facies hominesque noventur Et linguae: et mores: aethereusque polus Quin etiam an stellae nitido generentur in axe Accolae Erythrei ceu cecinere maris Qui conquisissent ubi curuae alimenta senectae Naturae causas quaerere cura fuit At nos ad musas iuvenes migramus egentes Divitias nobis Philosophia negat Quique ex proseucis stabulis et olentibus orti His modo nummosas sors vaga donat opes Ditior inter quos vestali matre creatus Et quem testiculi progenuere sacri Qui scelus omne movent: rudibusque altaria vendunt Commutantque suis pinguia sacra dolis Iuraque per sanctam repetunt anathemate Romam Intentantque sibi fulmina rauca Iovis An deus inclusus mundi cum mole laboret Vel liber tantum deserat autor opus Et sic fortuito moveantur singula casu Et titubet dubio sorsque deusque gradu Qui voluit recta nos omnes esse figura Sed reliquis pronam finxit humi faciem Ut quinque in caelo zonae terraque trahantur Tres steriles: vitam sed tenuere duae Et quas Zodiacus non recto intersecat orbe Bissenisque nitet clarus imaginibus Sub quibus errones rapiuntur sidera septem Adversisque viis lumina clara ferunt Utque alia obliquae Nabathaea per aequora surgant Signa: alia in recta cernimus orta via An fatum ex illis: vel constant omnia sorte An natura potens vel deus illa regat Illa ego sollicito tractassem sepe labore Barbara ni quarto nostra canenda libro AD BARBARAM BENEFICIA SUA CONMEMORANS UNica quae restas mea Barbara sera voluptas Quae non fastidis femina blanda senem Quaeris: quo sensi tua veri signa favoris? Accipe: non noto munera saepe dabas Quicquid ab assiduo tibi partum chara labore est Hoc dederas larga Barbara laeta manu Dira lues nostros ubi nuper presserat artus Cogens me tepido saeva iacere toro Cumque mihi nullus: rarus vel adesset amicus Qui gereret verae pignus amicitiae Sola mihi praesens nostrum solata dolorem Larga mihi medicas saepe ferendo dapes Iuscula nunc miscens feruenti et iure polentas Radices. succo: poma et odora dabas Nec mihi defuerat granosum cortice pomum Exstinguens aestus Barbara chara meos Nec mihi defuerat pullus: capus: altilis: ornix Omnia sollicito larga favore dabas Unguentisque tuis variis mea membra fovebas Restituens vires Barbara chara meas Balnea cum variis herbis mihi saepe struebas Dunamhdi/a tibi cognita tota fuit Nec sic dilectos genitrix obseruat alumnos Officiosa mihi Barbara quam fueras Inde tibi aeterno devinctus Celtis amore est Virtutesque tuas carmina nostra canent Carmina quae quarto tibi in hoc cantata libello Quo tua posteritas nomina clara leget Octavus scythicum dum merget plaustra sub aequor Orbis: et occidua sol orietur aqua Balticus Euxinum quando sinus exit in histrum Et Tylea rigidis destituetur aquis Immemor aeterni fiet tunc Celtis amoris Barbara in Arctois femina clara plagis Cumque ad cognatum transibit spiritus astrum Et consanguineo sidere vita volat Corpora nostra simul rigida tumulentur in ora Et saxum hunc titulum mox utriusque feret Hic sua cum Celtis sepeliverat ossibus ossa Barbara in Arctois femina clara plagis Arcticus extremum concludens circulus Axem Vertice kaqe/tikou nostra sepulchra videt AD BARBARAM SENECTUTEM SUAM SIBI COMMENDANS IAm mihi sexta fluit collectis viribus aetas Septenam hebdomaden Barbara spero meam Dum cucumer mihi fronte sedens et pluma nivalis Deformesque genas ruga senilis arat Tu mea cum blandis impellens pectora verbis Sollicitas Veneri sacrificare iocis Ast ego quid faciam languenti Barbara nervo Dum mihi displiceam factus amore senex Me tamen addixit tibi inexplebilis ardor Blanda Venus nostris quem serit alma animis Magna Codoneae tibi danda est fama puellae Quae relevas laetis pectora nostra iocis Sed velut a Librae descendens sidere Phoebus Mundus habet caelo languidiore dies Sic mea iam vergens sub sidera pigra Bootes Aetas: iam teneris viribus aegra caret Nec triiuges sic pellit equos per pannonis oras Ungarus: ut celeri tempora nostra fluunt Omnia tempus alis: rapis omnia nata per orbem Omnia perpetuo cardine saecla ferens Tempore languescunt flores: et tempore surgunt Tempore mammosum pectus abire solet Pratorum spoliatur honos cum tempore: pallent Gramina: et effeta terra fatiscit humo Sic mihi iam solitae tenuantur tempore vires Enecat Herculeos curua senecta viros Dum mihi pubertas teneris feruebat in annis Mox Hasilina meo capta in amore fuit Deinde ad spumiferum dum me sors protulit histrum Elsula carminibus mi celebrata fuit Ast ubi per Rhenum nuper me sidera voluunt Ursula teutonico vate superba fuit His tribus intento steterat mihi ramice neruus Plurima conficiens bella cruenta toro Qui nunc languescit priscorum oblitus amorum Et cadit et prono lumine spectat humum Nec galea tectus rigidam nunc erigit hastam Turgebat totiens dum iuvenilis erat Omne aetas vitium iuvenilis corporis aufert Solus amat Bacchum verbaque multa senex Quodque magis mirum supremae in fine senectae Vexatur sola pectus avaritia AD LAMIAM ANCILLAM A CONGRESSU BARBARAE SPE QUAESTUS SE PROHIBENTEM PErfida quid cupide Veneris mihi vota moraris! Peruersa ingenio lamia saeva tuo Barbara pollicita est speratae gaudia noctis Sed me disiungis lamia saeva toro Perfida quo nostram cupis exhaurire crumenam Dum dominam tacito vendis avara dolo Dii tibi dent gelido semper requiescere lecto Infidusque tibi semper amator eat Cumque tibi prurit calida tentigine fossa Et promissa tibi gaudia noctis habes Hic te decipiat alioque fruatur amore Te cogens longa spem retinere mora Experiere meos tandem quos mente dolores Sustinui. dominam dum mihi saeva negas Rivalisque meus cuius nunc languida amore es Illius hic vindex fraudis et ultor erit Terque quaterque tuum crudo cum verbere tergum Pulset et increpitet virga sonora nates Cumque tuo dormis tanquam secura cubili Et placidus somnus te malefida tenet Ille superveniens baculo tua terga domabit Vindicet et fictos in mea vota dolos Iam scio quod toto nihil est fallacius orbe Quam cui cuncta regens femina numme places INVITATUR A BARBARA UT MORE LUBICENSIUM SECUM CELLAS SUBTERRANEAS INGREDIATUR AUrea barbigero voluit modo lumina capro Phoebus: et hibernos nox remoratur equos Vixque suos radios tribus horis spargit in orbem Ducens opposito lumina clara polo Algidus hinc Boreas furiens glacialibus undis Iam Codanum gelidis obstupefecit aquis Quaque prius tenui currebant limite naves Hic modo quadriiugis plaustra trahuntur equis Iamque super glaciem baculo subnixus in auras Se tollit: celeri currit et inde pede Sparsus et albenti canescit vellere campus Et tegitur niveis arbor operta comis Pratorum latet omnis honos et semina terrae Donec fetifico lumine Phoebe redis Cimbrica quid facimus glaciali Barbara caelo Quo nos ferre iocos: ludere quo ve decet Est mos Arctoo quo se germania claudit Aequore: quo rigidum temperet aura gelu Sub terra effossis facimus convivia cellis Quis laridum crudum farsaque cruda damus Cum strumulo caeso: butyroque in pyxide salso Et Bacchum: et Cereris pocula aquosa damus Phoebeus rigidas globus ut se condit in undas Noxque suos oculos protulit ignivomos Cumque processerunt stellati sidera mundi Effulsitque suo iam Cynosura polo Mox noctem ludis baccho Cererisque liquore Ducimus: aequali et pocula lance volant Huc mecum tectus descendes vertice Celtis Sub terris quae sint gaudia grata videns Dixit: et ob duxit faciem nigrante cucullo Moxque ego pullato vertice vado comes Iamque fuit ventum sub subterranea castra Quae Ceres: et Bacchus: Cypris et alma tenet Elysiis positum campis me forte putabam Atque locis quibus in turba sepulta sedet Tam varios video lusus et ludicra verba Oscula et amplexus quicquid et audet amans Iamque ego non noctes tenebrosas ire putabam Sed qui vernali ridet in axe dies Gaudet amor tenebris: volat et sub nocte cupido Noxque placet Veneri. Baccheque blande tibi AD BARBARAM AD AEQUALES HAUSTUS SE URGENTEM IAm cuperem stygias Plutonis adire cavernas Barbara dans aequa pocula lance mihi Cum Venus et Bacchus fortissima pectora frangunt Infirmis fugiam pocula utraque senex I precor extremos illa cum lance sub indos Terra ubi perpetuo tosta calore sitit Aut pete vicinos Pomeranas ebria terras Aut pete Sarmaticas Barbara saeva plagas Vel pete Sauromatas ubi Revola Rigaque surgit Ultima de septem sedibus alta micans Barbara vesano quid flectis lumina motu Signaque das oculis non mihi visa prius Ebria germano vitio suffusa laboras Nam titubant gressu lingua pedesque suo Quid iuvat insano pectus lymphare veneno Et male composito gutture verba loqui Hei mihi Teutonicas non reddis Barbara voces Dacica cum Scoticis Barbara verba vomens Et caput huc illuc iactas et spurcida verba Lingua supervacuis personat ore sonis Ira: Cupido: furor Veneris: monstrosa voluptas Ebrietate ferunt continuasse gradum Taurus habet certas potandi tempore leges Sic equus et liquidus quam vehit aer avis Sed nos divina qui cum ratione vigemus Cur Venus et Bacchus nocte dieque tenet! Icarus occiditur: primus quia pocula Bacchi Protulit: haec vulgus dira venena ratus Dum poti caderent proni: facieque supini Et toto nullus corpore sensus erat Erigone miserata patrem canis ora secuta est Iuppiter ad superos donec utrumque locat Ebria quid nostras laceras modo Barbara vestes Barbra tuum stimulat saeva libido iecur Ebria quid figis madidis mihi basia labris! Me tecum ad lectum quid temulenta trahis Mutonemque suis cupis exturbare latebris Inquirens manibus condita regna tuis Pande sinum: distende pedes: mea spicula tendo Figatur gremio nostra sagitta tuo Non tantum nostros germanos Bacche fatigas Hispanos: Gallos: Italicosque tenes Utque stetit quondam latia ille Triconchius aula Sic hodie Italicis ebria turba plagis Quamvis nos turpi germanos sko/mmate laedunt Ebria Teutonico pectora habere solo Quatuor at haustus prisci meminere poetae Prodidit arcano ut Graia sophia libro Ora rigat primus: sitibundis gaudia mentis Alter habet.Veneris tertius antra petit Quartus ad insanos detrudit pectora motus Ebrius exserta dum quatit arma manu Utque peracta ferunt quondam hoc sumpo/sia more Sic in amore solent quatuor esse gradus Primus habet tacitos animos: sed verba secundus. Tertius in visu est: inguina quartus amat Quintus amat nummos locat et sua corpora nummis Nomine non vero est sed simulatus amor Barbara sed cunctos complexa es callida amore Iam scio mobilius quod muliere nihil DE FURIA BARBARAE DUM VIDISSET SE OPPRESSISSE FAMULAM VIdi ego nunc oculis o quanta iniuria nostris Vidi ego quae furias elicuere meas Vidi ego quae exacuunt nostros in praelia dentes Vidi ego quae cogunt corripere arma manu Vidi ego visus habet notissima signa favoris Sit quamvis caecus plurima cernit amor Vidi ego proh superos nec possum visa tacere Celtice te famulam supposuisse meam Sueva fuit tota qua nulla salacior urbe est Postquam tu fureris ceu Leo maurus agris Illa vorat quicquid tibi nostra crumena reponit Et gestat digitis munera nostra suis Terque quaterque tuo ramoso hanc ramice tundis Sed geris in nostris inguina lenta toris Et postquam accepit te nostri culcitra lecti Te simulas aegro corpore posse nihil Quemque mihi debes addicto foedere neruum Praeripit omnivorans bestia spurca mihi Huic ego perfodiam candentia lumina frontis Putrescentque sibi femina carminibus Tuque refrigescens nostrumque prorsus amorem Efficiam veretro vulnera saeva tuo Afficietque tuas feruens modo bile medullas Te cupidum tento ramice posse nihil Tunc tremulo incedes curvatus poplite in urbe Infamisque mei fabula amoris eris An nescis sucos me noscere semina et herbas Femina nulla magis docta veneficiis Arte mea Codonus furiosas elevat undas Carminibusque meis fluctibus astra ferit Arte mea possum lunam deducere caelo Atque gelare vagas doctaque sistere aquas Arte mea laetas ferio cum grandine fruges Et Bacchum nostris contudo carminibus Arte mea scuLptus sub certo est annulus astro Cristallusque mihi abscondita quaeque canit Arte mea scriptus nuper mihi forte character Qua Moses Pharium merserat arte ducem Arte mea expressa est qua pectora dura liquescunt Cera.et vesano concoquit igne viros Arte mea tumidis mihi lac subducitur agnis Aspectuque meo fascino quaeque volo Arte mea possum sanis inducere morbos Poenarum et quicquid sub styge Pluto tenet Arte mea possum superas revocare sub auras Manes: et furiis impero docta tribus Arte mea invidiam durum converto in amorem Affectusque meo carmine quosque rego Hoc ego perficiam per teque tuamque puellam Artis et effectus experiere meos Tunc ego ridebo vestros in amore dolores Inficiat vestras pallor utrasque genas Fulgida dum gestat stellatus sidera mundus Allecesque suos Scandia dives habet Virtutemque suam dum seruat sucus et herba Et Verbena meis artibus apta manet Dum strumulus rigidum prendetur siccus ad arcton Succinus et Codanis invenietur aquis Carmina dum possunt humanas vertere mentes Et vires magicis artibus esse solent Dum furor antiquas vetulas prurigoque vexat Invidiae et stimulis saeva calescit anus Ipse mihi invisus: semperque invisa puella est Quae te de nostro reppulit arte toro AD BARBARAM DUM OSCULUM EIUS PETERET ALciden memorant totum dum circuit orbem Oscula et amplexus saepe dedisse vagum Arboribus: saxisque: feris animalibus atque Ut caperent vires corpora fessa novas Quosque in deliciis seruant retinent et amantes Oscula: contactus: blandaque verba petunt Ast tu me rigido fugis improba Barbara vultu Barbara cui nomen litra canina dedit Ante meam faciem tribuis mihi candida verba Post me serpentis lingua trisulca sonat Et mihi canitiem nudoque in vertice testam Obicis: et glabrum dicis habere caput Talis erat primus Romani conditor orbis Iulius: et stellam qui genitricis habet Talis erat Ianus bifronte vertici notus Qui tenet in latio delubra clausa solo Talis erat quartus Karolus cognomine dictus Qui Caesar toto clarus in orbe fuit Talis erat caluus libros qui scripsit amorum Talis ego quartum qui modo claudo librum Ast ego quid tecum convicia longa parabo Est stolidus rixas cum muliere gerens AD BARBARAM OBIURGATIONIBUS SUIS RESPONDENS BArbara barbaricis quae nata es dura sub oris Dura tuo vacuum iam me in amore scias Nam quis ferre potest stolidae convicia linguae Quaeque moves semper iurgia multa mihi Dumque inter rixas damus aemula murmura vocis Verba mihi tecum non mea corda sonant Non ego ferre queo cani modo taedia lecti Et de pyge femur. membraque sicca toro Sucus abit gelido tibi Barbara corpore nosti Aruit et rigido pectore mamma tuo Hispida rugoso mea tundis corpora tergo Exprobrans tota praedia nocte mihi Quodque mihi dotem nummosa impenderis arca Qui nimium tenuis pauper et ante fui Annosa ut fisso se scindit cortice quercus Tale tuum corpus ruga senilis arat Ericius potius lecto mihi nocte fovendus Femina quam rixas quae mihi nocte movet Nec mihi luce sinis placidam captare quietem Ira tibi: et vultus semper in ore minax Altera Tisiphone furiens fera proelia misces Pallida rixosis faucibus ora gerens Qualiter Arctoo consurgunt aequore fluctus Dum fera tempestas sidera celsa ferit Et mare velivolum tumida cum voce remugit Et trepidat dubia naufraga turba rate Sic tua perfuriunt rabioso a gutture verba Quae turbant totam Barbara saeva domum Explodisque meos furiosa voce sodales Quique mihi est carus displicet ille tibi Utque lupus: furuisque legens sub noctibus aurum Nullius addictas curat amicitias Sic quem mente coquit Veneris damnosa voluptas Nullius curat spurcus amicitias Sectaturque suam felici sorte puellam Oblitus famae.deteriora sequens Cincta anubus vetulisque tuis garritibus aptis Exploras quicquid vulgus in urbe facit Accedunt raso qui incedunt vertice tonsi Hi tibi depilant Barbara quicquid habes Et tibi promittunt splendentia sidera caeli Expertes caeli quos sua vita probat Quod tibi iam totiens suspectus causor amore Et teneras praedas dicor in urbe sequi Ingenue fateor. teneram mage nocte puellam Deligo: quam nummos quae mihi ferret anus Quodque mihi magicas per cantus saeva minaris Per herbas mentes quae vitiare solent Accipe responsum Phoebeo ex ore relatum Ingenuos animos carmina nulla ligant INVITAT BARBARAM AD ORTUM UT SECUM DIEM CONCEPTIONIS SUAE CELEBRET CAndida cretei lustrabat sidera tauri Phoebus: et in Ledae sidere fecit iter Ipse ego me riguis tunc oblectabar in ortis Qua garrit vitreis lubricus amnis aquis Non longe a portu qua se Dravena sub aequor Voluit: et in rigidas it taciturnus aquas Iamque inter laetos floresque rosasque sedebam Et dulces risus: blandaque verba iocis Hic ubi terra suo vernali spirat odore Et laxat gremium feta calore suum Roscida complebant patulos mihi lilia nares Attraxit vires et mea vita novas Et titillabat corpus iam blanda voluptas Phoebus ubi nostrum pergit adire polum Ergo ages solue animos. roseisque recinge corollis Barbara flaventes cimbrica laeta comas Ergo age solue animos solito de more faceta Ut releves salibus pectora nostra tuis Nunc disiunge pedes herboso cespite torpens Concerpens flores Barbara odoriferas Abice quaeso tuam niveo de corpore pallam Subque umbris densis corpore nuda sede Cernis ut iste locus nemorali consitus orto est Murmurat et tremulis herbifer amnis aquis Hos inter corilos det gaudia blanda Dione Sternantur nostris gramina lenta iocis Nunc diffunde tuas distentans poplite suras Accipiens gremio gaudia verna tuo Nunc diffunde animos priscorum more virorum Placabit genium cena superba meum Conceptus Maiis fueram qui forte calendis Primae hae natalis Barbara origo mei Nunc diffunde precor ferventis pocula Bacchi Et foveas placidis corpora nostra cibis Nunc diffunde animos plantamque innectere plantae Daque age gramineo basia grata toro Nunc diffunde animos iam ciscampestribus oris Tangam nostram inter crebra salicta lyram Nostraque per totam volitabunt carmina mundum et Nominibus nostris fama perennis erit Nunc diffunde animos mea Barbara vicimus omnem Invidiam: doctis carmina nostra placent Et leget haec faitw=n crispanti nare superbus Ingenium cuius nil nisi nummus habet Ambicio: et caros mordentia labra labra sodales Callidus et sola non probitate potens Hos abigit: illos nunc subrogat ore minaci Atque urbis totum vendicat imperium Palladis et Phoebi voluit qui ducere currum Sed cecidit: poenas mox luiturus iners Quippe sua irrisit Chraneus inania vota Donans phoebeis libera tecta viris Ille ubi non poterit (quos debet) scribere versus Rumpatur magna luridus invidia. Primus teutonicas conspexi finibus oras Quatuor. et scripsi quatuor inde libros Primus sarmaticos Hasilinae continet aestus Elsula dehinc nobis flamma secunda fuit Tertia per tumidum celebrata est Ursula Rhenum Quarta mihi finis Barbara amoris eris Hic ubi perpetuo concreta est terra rigore Et stant Arctoo sidera pigra polo Ergo age: solue animos stant tute in littore naves Temporibus nullis fama utriusque perit NAVIGATIONEM AB HOSTIIS ALBIS AD TYLEN INSULAM AB ORTA TEMPESTATE DESCRIBIT Collige sarcinulas mea Barbara collige quicquid Ituros rigidum per mare ferre decet Nam tuba ter sonuit: sonuerunt classica ponti Prosper in oceano ventus in alta vocat Funde cadis vinum cererisque impleto liquore Vasa: age et has corbes pane repleto leves Ingere fumatas bovis et suis impigra carnes Et farsa et butyrum cum sale conde tuum Nec tibi defuerint stomachos firmantia nostros Zinciber: et quicquid cor recreare potest Nam cum perventum est pansis super aequora velis Et mare de fundo cuncta sepulta movet Teter odor nostros implebit Barbara nares Eliciens stomacho Barbara quicquid habes Nulla est quae poterit tantum medicina levare Quam mare: quod quaeque in ventre sepulta movet Illa ubi constiterint mea Barbara singula iussu I precor ad sacrum mox reditura virum Cuius in amplexu iacuisti saepe sacrato Saepe sacer gremium presserat ille tuum Neptuno soluat sibi dic quia candida vota Felici ut cursu per mare navis eat Nauticus exoritur clamor mea Barbara curre Ingredere: ad nostrum consideasque latus Ponticulum attraxit nauta: anchora fune soluta est Iamque aestus veniens tollit in alta ratem Aestus septenis vicibus qui littora mutat Cuius adhuc cunctos condita causa latet Sive ingens animal totum quod dicimus orbem Spiramenta suis faucibus illa vomit Seu subtus terram latebrae extenduntur inanes Luctatur ventis in quibus unda feris Aeolus absorptam quam mox iaculatur in auras Hinc ubi subsideat.ventus in astra levat Sive ex congressu Solis Lunaeque recessu Mutant tam varias aequora salsa vices Caelorum aut virtus diversis motibus acta Impellit tumidum sic remeare salum Nam septem eoum se impellunt sidera ad ortum Occiduum octavus sed petit orbis iter Quicquid id est: fugiunt nostram haec miracula mentem A diverticulo nos repetamus iter Illi abigunt tonsis curuo de littore navem Applicat hic remos concutiendo vagos Flammivomam incendit bombardam hic: vastus in aequor It fragor: et fumus sidera clara tegit Hic celer ascendit constringens fune rudentes Antemnasque suis cornibus exsinuat Turgida vela tument: prosper volat Africus alis Et Zephyrum socium iussit adesse suum Et iam sub septem spectant vaga rostra triones Qua cincta est rigidis insula Tyle vadis Incipimus laeti concinno carmine cantum Quod canit altitono nautica turba deo Nomine nunc domini vehimur qui cuncta gubernat Nobiscum cuius gratia semper eat Adsit et adiutrix sua per mare sancta potestas Ut capiat portum nostra carina suum Interea hic zonam ducit spirasque relaxat Inque orbes varios inplicat arte suos Cum labor exactus gelido se corpore quassat Brachia cum manibus concutiens rigidis Nuncque has: ut tepidum flatum exspiraverit: ori Admovet: et stupidos pulsat utrosque pedes Qui sedet ad clavum vasto cum remige puppem Invertit: navem quo cupit ire iubens Et magnete suo ventos obseruat et auras Proclamans noto nomine quemque suo Nunc Zephyrum appellans: nunc Euri flamina clamat Nunc Boream et madidum provocat ore Notum Et latera afflantes hos quattuor evocat: omnes Terdenos memorant et simul esse duos Praeter eos quondam fertur quos Aeolus antro Non de legitimo procreavisse toro Iamque bis octonis vehimur feliciter horis Donec sol tepidos sub mare flexit equos Ecce nigra a madido nubes se sustulit austro Et tenebris totum texit aquosa polum Tum mare pertumidos coepit crudescere fluctus Albescitque fero candida spuma freto Delphinusque maris sua terga in margine voluit Et canis aequoreus tollit in alta caput Et monicus piscis qui tectus pelle cuculli Emicat.undosi signa futura maris A cuius visu sumunt proverbia nautae Enatat ut monicus mox freta turbat hiems Mox ruit arctois Boreas demissus ab antris Proelia quem contra fervidus Eurus agit Hinc vomuit furiens sabulosas pontus arenas Et styge tartarea nigrior unda furit Iamque propinquabat nostro stans vertice nubes Crebraque fulmineis ignibus emicuit Et vasto sonitu concussus inhorruit aether Ceu Iove iam rueret fractus uterque polus Plurimus inde ruit resolutis nubibus imber Et madefacta suas carbasa per pluvias Iamque salo coepit spirare valentior Eurus Occupat et totum marmoris imperium Tollitur ad caelum validis ratis acta procellis Mergitur infernum hinc ceu subitura specum Fluctuat in tenebris pluvioso et in aere navis Mersa acheronteis ceu foret illa vadis Omnia nimbosa latuerunt sidera nube Utraque nec visa est ursa micare mihi Nec Cepheus mitra qui tectus pontificali Visus erat.toto et sidera nulla polo Ipse ratis rector demittere cornua clamat Et vela antemnis mox religare iubet Hinc alii remos ducunt malumque rescindunt Coepimus et medio sic fluitare salo Exoritur vastus cunctorum ad sidera clamor Incertusque suae quisque salutis erat Qualiter austriacam clamatur forte per urbem Bacchica de cellis turba ubi vasa trahit Aut qualis clamor nautarum: ubi navis in histro Infert bavaricis dolia multa plagis Vestibus expedior spes si foret ulla natando Et tabulam aut remum prendere puppe volens Barbara tum nostros amplexa fideliter attus Cum gemitu et lacrimis haec mihi verba dedit Si tua committes Celtis modo corpora ponto Te comitem intrepide mox peritura sequar Ipsaque desiliens: una iactabimur unda Aequore. donec terra petita simul Vel si non dabitur placidas contingere terras Nec nostra ad littus corpora fluctus aget Hoc mare letiferum nobis commune sepulchrum Iam detur: hunc titulum naufraga membra ferant Barbara cum Celte his vitam finivit in undis Infausta Tylen dum petiere rate Dixit. ego trepido concepi pectore vota Neptuno: ut nostris vellet adesse malis Eripe me hoc Neptune mari: tibi vota quotannis Persoluam: et placido carmina multa dabo Adiiciens: nunquam tua me super aequora ferri Velle: peregrinas nec penetrare plagas Nam nostro tota est Alemanea visa labore Scripta et limitibus quatuor ipsa suis Quod superest vitae: superi concedite Celti Illud ut exiguo sub lare tutus agat Audierant: fesso et mox somno visus in alto est Talia Mercurius qui mihi verba dedit Postquam teutonicas remeabis Celtis ad oras Velaque germanis te exposuere plagis Pergito imbrigenas festinabundus ad alpes Qua tria coveniunt flumina clara simul Isis ab eois: Athesis sed sole cadenti Valle serentina tertius amnis adest Hic ubi polsanum spatiosa valle patescit Et Tyrolis: terram nec fugias calidam Vel pete Tergestum. Goricum: Fora iulia poscens Qua patria est Bonomi praesulis alta tui Vel tibi quod melius Brixnam: vel adito Tridentum Musarum pater hic Maxmilianus agit Qui dudum almanas concepit ferre sub oras Pegasides nymphas: Pieridumque choros Is tibi perpetuo donabit tempore census Et paupertatis non sinet esse metum Collegio sacras statuens donare camenas Atque Mathematicos iunget in aede duos Hic ubi nunc tollit sua moenia clara Vienna Et Cecius Bacchi munera largus alit Teque huic domui rectorem praeesse iubebit Caesareasque vices te gerere ipse iubet Scilicet ut lauro poteris decorare poetas Et qui succedent post tua fata tibi Sic fatus: celeres ad sidera sustulit alas Et petit aethereos impiger ille polos Interea nubes iam rarescebat et actis Tempestas coepit mitior esse salo Anchora tum iacitur sed non pervenit ad imum Haerebat solida nec suus uncus humo Tum subito iactu Bolidem demittimus alto Ut terram referat: quaeque profunda forent Est locus arctoo quo se Germania tractu Claudit: et in rigidis Tyle ubi surgit aquis Quam iuxta infames scopuli et petrosa vorago Asperat undisonis saxa pudenda vadis Orcades hos memorant dictos a nomine graeco Atque has periuris exilia esse deis Accola mutato quos dicit nomine Drollos Aere quia crasso corpora habere solent Nec mihi vana fides variis errare figuris ei)/dola ad hos scopulos vidimus horrisonos Illa ministeriis hominum se iungere gaudent Officiisque suis tecta marina petunt Sed postquam verbis factisve iniuria laesit Aufugiunt: homini et saepe nocere solent Nunc adimunt remos mergunt nunc aequore naves Anchora humi fixa est saepe soluta mari Tempestasque ferox his saepe atrociter orta est Egi et in scopulos et fera saxa maris Huc nos tempestas: validus iactavit et Eurus Hosque inter scopulos nox brevis acta fuit Nam tenuis nubes facta est et rarior aer Coepit ventura et luce rubere polus Visaque iam claro longe et late omnia Phoebo Non procul et nobis cognita Tyle fuit Erigitur malus tolluntur in alta ceruci Tendunturque suo vela reducta sinu Ingredimurque salum laeti statione relicta Intrantes portum Tyle petita tuum Et mox Neptuno persoluimus humida sacra Pocula per totum continuando diem At postquam fessos laeti recreavimus artus Et lustrata mihi Tyle ubi tota fuit Cumque serenato luxissent sidera caelo Caurus et aequoreas dexter haberet aquas Mox ego ab Oceano glaciali et ab aequore vectus Per iuga per scopulos regna Athesina peto Moxque mihi summi fuerat data copia regis Exponoque meae quae sit origo viae Subiunxit Caesar: facile est nutrire poetam Si cupis: uxorem iam tibi Celti dabo Vel si devota fieri vis mente sacerdos Absentes nummos si petis ipse feres Non ego (rex Latii princeps et gloria regni) Haec: cupio vitae taedia magna meae Sed cupio aeternum fieri per carmina regem Eius et in cunctis gesta canenda plagis Quod fieri ut possit rex invictissime regum Annua des certo cum lare dona mihi Adnuit. et propriis manibus signaverat omne Quod petii: oblato et munere abire iubet AD IUVENTUTEM GERMANICAM CONCLUDIT LIBROS AMORUM QUantus habet miseros labor et vaga cura colonos Et quantus miles castra secutus habet Tantus Palladia labor est faciendus in arte Ut tua sub caelo nomina clara volent Illius effugias iuvenis consortia semper Eius et in nullo tempore tecta petas Cui placet in longam somnum deducere lucem Somnacesque oculos nox fugit alta suos Qui furit et calidi bacchatur munere Bacchi Et venere: et talis tempora noctis agit Qualiter inprimis adolescens vixerit annis Talem praebebit curua senecta patrem Et sequitur natus vestigia saepe parentum Et praeceptorem cuncta iuventa refert Utque vetus dictum est: cunctorum et voluitur ore Natus adulterio semper adulter erit Quisquis ab infami fuerit meretrice creatus Scortator spurco corpore semper erit Turpibus assuetus turpem feret ille senectam Nequitiamque suam sub sua busta trahet Et flos arboreo veluti de stipite turgens Spondet ad autumni tempora dona sui Indolis egregiae iuvenis sic noscitur omnis Venturae vitae candida signa ferens Ergo agite o iuvenes (moneo) mea tempora vitae Aspicite: et studiis invigilate bonis Ne vobis veniat baculo dum nixa senectus Inducat varis plurima damna modis Ipse meam anteactam dum verso pectore vitam Anxius invenio quam mea scripta nihil Quae me iam vobis olim vixisse loquuntur Nec vitam ignava deseruisse rota Cetera quicquid erant: tenuis modo cernitur umbra Et velut hesternus praeteriere dies Divitiae. luxus. dominatio. gloria. honores. Forma. genus. mores. et gemebundus amor Omnia terra suis sepelit conditque cavernis Et toto (certum est) constat in orbe nihil Sola immortalis probitas virtusque sub orbe est Et quae posteritas carmina docta probat Exemplum vobis imitabile sumite quaeso Continuus vobis quo sit in orbe labor Nil superest de me: quando omnia terra dehiscit Quam quia nunc vobis mortuus ipse loquor Mortuus et vivus vates aeternus in orbe est Et qui virtutis stemmata clara colunt Prima aetas puero fuerat mihi phlegmate plena Sanguineo subiit mox iuvenilis honos Tertia deinde virum fecit prudentibus annis Quarta melancholico iam mihi vita venit Prima datur Lunae: Veneris tenet altera ludos Tertia sed Phoebo: quarta relicta seni Quatuor in nostris mihi decantata libellis Lascivae interdum carmina forte sonant Hos non spurcus amor iussit me scribere versus Affectum et mores philosophia notat Docta poetarum describunt carmina mores Quique hominum affectus: quid rationis opus Sed nunc emeritae permensus tempora vitae Orbe ego nunc alio tempora Celtis ago Quo loca amoena colunt Flaccus: Naso atque Tibullus Sappho Propertius et Lesbia vatis amor Interea iuvenes et Barbara chara valete Ad nos dum cunctos urna suprema vocat LIBRI AMORUM. C. C. FINIUNT EIUSDEM GERMANIA GENERALIS AD MAXMILI. REGEM PRAEFATIO. REx cui sceptra dedit latialia conditor orbis Imperiumque tuo subdidit arbitrio Accipe germanam pingentia carmina terram In genere: et totam cerne superficiem Aequora cum silvis. populos. montes. iuga gentes Et quantum silva extenditur hercynia Haec rogo pauca legas donec germania tota Illustrata tibi Maxmiliane detur. ORIGO MUNDI EX VENTRE DEMO. PEr Demogorgoneum memorantur cuncta tumultum Ex veteri prodisse chao dum ventre tumeret Forte senex totueque ferens in corpore mundum Distendit gravidam maturi ponderis aluum Quod fuit aeterni conceptum ab origine mundi Impatiensque oneris cupidusque reponere tandem Pondus iners molemque rudem se ventre prementem Indignatus ait: vacuas te profer in auras O mundi deforme chaos superisque pudendum Et vos cunctarum discordia semina rerum Ignava in nostris quae tanto tempore membris Delituistis: acres facientia saepe dolores Visceribus tumulata meis dum bella movetis Ite ite actutum iubeo: pulchroque decore Condite luciflui rutilantia sidera caeli Et me iam vestro vacuum praestate tumultu Dum mundi fabricetis opus: quod pace perenni Alliget aeternus concordi foedere mundus Dixit: et excutiens veterum: mox terra polusque Et mare fluctivomum liquidusque et turbidus aer Quique subest gelidae lunae nunc proximus ignis Exierant: propriis spatio et disiuncta figuris Atque lacunosas ventris liquere cavernas Moxque per octavam simulacra micantia spheram Ignifluis radiata comis per quinque patentes Zonas se totum subito explicuere per orbem Hinc Vervex: et Libra pares facientia noctes Et Caper: et Cancer: quae maxima tempora luci Et tenebris referunt: et quae prolata sub axes Signa micant cursum peragunt mox fixa diurnum Bisque duodenas redeunt revoluta per horas Donaque per teneras coeperunt fundere terras Et variis radiis lucere per aera. deorsum Infusa virtute nova quae semina rerum In terrae tumulata sinu caecoque in acervo Digessit: iussitque suis distare figuris Hinc tellus variis florum redimita coronis Arboribusque suis fructus frugesque creavit Atque homines pecudesque simul produxit in arvis Hinc volucres aer: piscesque receperat aequor Per mare squamigeris ducentes corpora pinnis Hinc etiam octavo quae sunt contraria mundo Astra suis variis coeperunt currere cyclis Saturnus totumque regens qui Iuppiter orbem Et Mars qui miseras inmittit sidere clades Et Phoebus Veneri socius: citharaeque repetor Mercurius: gelidae Lunaeque novissimus orbis Quae nunc retrogrado properantia tempora motu Impediunt: tardantque vages procedere causas Et rursus statione sua fluitura morantur Ut stabili fixoque meent sua fata tenore Dum miscent refluo volitantia semina motu Per varias reditura vices et longa per aevum Compleat aeterno mundus sua saecula cursu Illa iubente deo rapidis qui praesidet astris DE SITU GERMANIAE ET MORIBUS IN GENERALI GEns invicta manet toto notissima mundo Terra ubi se devexa globo demittit in Arcton Solis et algoris patiens durique laboris Ingrata ignavam vitae tolerare quietem Indigena. haud alia ducens primordia gente Sed caelo producta suo Demogorgonis aluus Protulerat: patulas ubi cuncta creata sub auras Germanos vocitant latii. Graii sed adelphos Quod fratrum soleant inter se vivere more Nomen nobilibus quod adhuc venerabile nostris Pectoribus similes ingentes corporis artus Prodiga cui natura dedit per lactea colla Candida proceris tollentes corpora membris Flava coma est: flavent oculi: flavoque colore Temperie iustam retinent sua membra staturam Voxque habitum mentis cum gestu et pectora prodit Vox quae nil muliebre sonat sed tota virilis Martia crassiloquo testatur corda palato Commune his studium venari: equitare: vagari Atque suum varias victum quaesisse per artes Vel Bacchum viduis crescentem iungere palis Aruaque quadriiugo proscindere pinguia aratro Nec patrio tepuisse solo iuvenilibus annis Sed mox doctiloquae praecepta adiisse minervae Vel vaga veliferas duxisse per aequora naves Atque suis terris varias adducere merces Nec censere nefas animum intendisse rapinis Dum fera belligeri meditantur praelia martis Atque illum regum celsas quaesisse per aulas Quatuor ad fines quas teutonis ora coercet Sive per hercyniae nemorosa cacumina silvae Dentatos prosternere apros: silvisque vagantes Aeripedes cervos: Ursosque agitare feroces Unguibus accipitres trucibusque iubere rapinas Tollere et evulsas dispergere in aethera plumas Hinc animus dubiis audens se credere rebus Nec segnis: timidusque mori: roseumque cruorem Pro patria et charis certans effundere amicis Atque avidus caedis: siqua ulla iniuria laesit Quique fidem sancto et constanti pectore seruat Relligionis amans: superumque: et cultor honesti Et veri: iustique tenax: mens consona labris Ficta coloratae fugiens mendacia linguae DE SIDERIBUS VERTICALI. GERMA. QUalia ab herculeis memorantur pectora stellis Perseo andromedaeque vago descendere olympo Fortia robustis animare et corpora nervis Quique sub extremo monstratur cardine Cepheus Ultimus algenti quem torquet circulus orbe Nocte carens calidi dum sol stat sidere Cancri Et Bacchi Phoebique decus rigidusque Bootes Heniochusque suo volitans per sidera curru Ursa minor: maiorque: trucem complexa draconem Nunquam caeruleas subeunt quae Tethyos undas Sidera: germanas radios iaculantur in oras DE QUATTUOR LATERIBUS GERMA. FLUMINIBUS MARIBUS ET INSULIS PVlcer ab occiduo quas claudit limite Rhenus Alveus et rapidus pulchras adlabitur urbes Et tandem externum triplici cadit ore sub aequor Nosque a sequanicis disiungit flumine gallis Vistula purpureo sed terminus exstat ab ortu Vistula sarmaticis qui famosissimus oris In Codanum trifidis effundens faucibus ora Hic ubi Bruteno clara est Germania portu Et capit innumeras codonea per aequora naves Quae glesum eiciunt: quod succinus ore latino Dicitur et nostris tantum reperitur in oris Danubiusque rapax: et amictae nubibus alpes Austrinos faciunt fines metamque resignant Italicae: Illyricae: Scythicae et contermina genti Solus germanas hister sed deserit oras Lata peregrinis inducens flumina terris Germano concepta solo quaeque ungarus acri Barbarus ore bibit: Metanastaque teutonus haurit Hic ubi nunc pulchro: claret Moldavia tractu Septenis tandem qua faucibus exit in aequor Non Nilo nec Gange minor qui maxima toto Orbibus ex aliis memorantur flumina mundo Sed mare Codoneum (germano et nomine dictus Oceanus) fines posuit natura sub Arcton Quos ultra tria regna manent: gelidusque Britannus Orcadibus qua cincta suis Tyle: et glacialis Nuper hyperboreo quae inventa est insula regi Norvegos Dacosque regens suedosque bibaces Ultima concreti qui cernunt sidera caeli Aestatis verisque inopes: hiememque perennem Perpetuasque nives caelo patiuntur inerti Inter quos memorant Lappones nomine dictos Qui vitam specubus ducunt siluisque nivosis Venantes madros: et molles pelle sabellos Et nostri fugiunt rigidi commercia mundi Congressusque hominum nec habentes ore loquelas Horrida barbaries rigido damnata sub axe Atque feris similes: quorum cognoscere mores Et ritus quis forte velit petat ille libellos Quos de germanis nuper conscripsimus oris Talis ad arctoum nostra est Germania tractum Sauromatis vicina feris: asiaeque potenti Hic ubi se tanais: sinuoso littore voluit Impetuosus aquis rigidis vastamque paludem Et matrem marium ditat glacialibus undis Interiora rigat terrae sed maximus Albis Qui rapidus mediam fluvius perlabitur oram Et quantum Rhenus sic Vistula distat ad ortus Tandem et cimbriacum vagus exoneratur in aequor A cimbris quod nomen habet: quos proxima dacis Chersonensus habet rigidum porrecta sub axem Isthmos ubi geminum sua littora pandit in aequor Oceanum Codanumque videns ubi scandia dives Alleces totum mittit piscosa per orbem Et strumulos sicco quos mittit corpore Suedus A struma qui nomen habent: gluviaque patente DE TRIBUS IUGIS ET MONTIBUS GERMANIAE SEd nemus hercynium montes et ab alpibus orti Cum ramis totam se diffudere per oram Iamque sub occiduum tendentes brachia solem Hinc austrum Boreamque petunt Eurumque sonorum Donec in Euxinum procumbant vertice pontum Quaque byzantinas angustat bosphorus undas Sed tria germanae tollunt iuga maxima terrae Verticibusque suis feriunt vaga sidera caeli Impositasque ferunt nebulosis montibus arces Et scabris latebris spumantia flumina fundunt Primum est immani dorso quod spectat in Arcton Germanos: Gallosque videns: Italosque potentes Quod Rheni: Rhodanique parens Oenique sonantis Quod veteres prisco dixerunt nomine Adulam Atque suis longis ramis nunc procreat alpes Hic ubi cum rapidis Athesis se concitat undis Adriaco miscere salo: Venetisque superbis Dicere germano quia dedant colla tyranno Ast aliud carpathus habet qui spectat in Eurum Auspicium nostris niveo dans vertice terris Quem Suevum in priscis memini dictum esse libellis Qui cuproque auroque scatens variisque metallis Pannoniam largo locupletat munere gentem Hercyniumque iugum medio germania tractu Erigit: et multis dispargit cornua terris Ex quibus ingenti dorso stans pinifer atrum Tollit in astra caput liquidoque a vertice quatuor Quatuor ad mundi fundit vaga flumina partes Moenus in occiduum festinat currere Rhenum Esala qui Drusi gestat praeclara tropaea Algentes petit Albis aquas. Nabus exit in austrum Egra sed Eoos flectit sua cornua in ortus Et secum hercyniam trahit alto vertice silvam DE TRACTU HERCYNIAE SILVAE PER GERMANIAM QUae variis porrecta plagis nunc. vasta sub arctom Inque Eurum Zephyrumque suis cum saltibus errans Explicat inmensos annoso robore lucos Relligione sacros veteri quoque amore verendos Qui druidum dense per opaca silentia silvae Plurima magnificis servant coenobia tectis Quae diti nigris operantur sacra cucullis Vallibus irriguis constructa ubi murmura blando Unda sonans placidos inducit corpore somnos Sed transrhenanas ubi silva reliquerit oras Tendit ad innumeras germano sanguine gentes Per Suevos Caucosque feros madidosque Sicambros Algionesque truces Rhenique ad fluminis ortum Perque lacus geminos candentes praeterit alpes Helvetiis porrecta iugis: durisque Cheruscis Vindelicos Rhetosque petens: et norica rura Perque lacus plures capientium ab alpibus undas Boiorum deserta petit rursusque sub Arcton Brachia longa iacit Suevos Francosque Turogos Circuit. Obnobios montes: qui particula Alpium et Saxonicisque reducta plagis phrysiisque bubulcis Vissegothis Ostroque gothis Cimbrisque vetustis Donec germanum prope tangat saltibus aequor Ast ubi spumiferi fontes contexerit histri Austriacas aditura plagas: Ceciumque comantem Qui dum nubigeras radicem accepit ad alpes Quas Carnus Stiriusque tenet Slavusque bilinguis Hic ubi Danubius positurus nomina ponto Proxima Dalmaticae radit confinia terrae Qua Dravus Savusque vagum exonerantur in histrum Sed longum austriacas dorsum protendit in oras Quod tandem rapido calua fronte imminet histro Unde sibi totum sunt nomina nota per orbem Hunc silva obliquis ramis et collibus atris Integit atque feris foliosa cubilia sternit Silviferumque caput nemoroso vertice vestit Silva prius late Bavaras sed sparsa per oras Ante sub austriacas quam tendat brachia terras Obliqua ad Vilsi protendens cornua ripas Vilsus in histrinis qui tandem perditur undis Ast ubi per Bavaros ingentia cornua flexit Mox Francos Turogosque petit Boemosque feroces Tanquam nativo claudit quos undique muro Quos medio nutrit bellax germania tractu Pingue solum: frugumque ferax: silvaeque perennis Plurima germanis quae emittit flumina terris Albim Oderam qui nigra fuit memorata vetustis Quos ubi deseruit Carpathi culmina spectans Marcomanes Gepidasque petit Iasigesque potentes Hic ubi nunc cultis est transsilvania terris Moribus almanis gentem linguaque creavit Inde iterum vasto diffundit cornua flexu Visburgos Sabocosque petens durosque Gelonos Quaque manet pulchro dives iam Prussia portu Sarmaticis obducta plagis quosque ultimus orbis Angulus abscondit Agathyrsos limite claudit Ad Tanais fontes Ripheoque in vertice late Diffusa: et fines Europae vasta pererrans Diversasque feras volucresque in saltibus abdens Per masovina truces abscondens rura Visontes Proinde metalliferos extollens undique montes Argentique aurique ferax variisque metallis Plurima perpetuis effundens munera venis Fornacesque cavas rapidus quibus aestuat ignis Quem fovet excussis ventosis follibus aura Quas circum valido se tollit malleus ictu Quem rapidis levat unda rotis et machina molis Ingenti sonitu ferit astra volantia caeli Brontis opus Steropisque gerens liquefacta metalla Extendit varias ubi ferri lamina formas DE QUALITATE TELLURIS PER GER. TErra hominum pecudumque ferax quaeque ubere gleba Spiciferam cererem multo cum fenore reddit Pascua florigeris extendens pinguia pratis Ingentesque lacus varias vastasque paludes Et fluvios varios sapido qui pisce redundant Collibus apricis agrisque et montibus altis Plurima vitiferi qui fundunt munera Bacchi Vicino iam sole novo qui sidere laeto Proximior nostris infundit lumina terris Hinc varii cultus et cultis moenibus urbes Mitior et populus germano nascitur orbe Explosa ruditate fera quam barbarus olim Silvicola in riguis servabat saltibus ortus Illa superficies germanis traditur oris Quae mihi bis quinos fuerat lustrata per annos Quam siluis fluviisque suis et montibus altis Et variis populis vario et discrimine linguae Sideribusque suis deus et natura creavit Verba Ierothei sanctissimi ex eius hymnis amatoriis. Amorem sive divinum sive angelicum sive spiritualem sive animalem sive naturalem dixerimus: unitivam quandam et commiscentem intelligimus virtutem Ipsa superiora quidem moventem ad providentiam inferorum aequalia vero rursus ad communicativam socialitatem adinuicem et in ultimis inferiora ad meliorum et sublimiorum conversionem CONRADI CELTIS PROTUCII GERMANI POETAE LAUREATI LIBRI QUATTUOR AMORUM SECUNDUM QUATTUOR GERMANIAE LATERA CUM GENERALI DESCRIPTIONE EIUS AD MAXMILIANUM REGEM EXPLICIT ANNO MILLESIMOQUINGENTESIMO ET NOVI SAECULI SECUNDO KALENDIS FEBRUARIIS. IN ANNO VITAE MEAE. XLIII: Ad lectorem In medio Europae mediaque in teutonis ora Hanc relegas urbem lector amice precor Cui similem toto nemo conspexit in orbe Quae sita tam sterili rure opulenta foret CONRADI CELTIS PROTUCII GERmani Imperatoriis manibus poetae laureati. de origine. Situ. Moribus et Institutis Norimbergae libellus incipit feliciter. Capitulum primum Praefatio ad Senatum:

CUM NUPER RELAXANDI animi gratia in urbem vestram ornatissimi ac felicissimi senatores concessissem: vestramque florentissimam rempublicam: ordinem prudentissimi senatus: modestissimos cives: religionis superumque curam: sacras aedes: ceteraque urbis vestrae ornamenta diligentius contemplatus fuissem: coepi multa apud me tacito animo cogitare: quonam pacto et ego vestris virtutibus monimentum aliquod relinquerem. et in aerarium vestrum vectigal aliquod non vulgare infer rem. Persuasus igitur quantum angustia temporis passa est: ut aliquid de urbis vestrae origine: situ: institutis et moribus scriberem litterisque commendarem. ut quemadmodum nomen vestrum quod iam fere totum orbem sua fama implevit: per cunctasque terras maria et emporia circumfertur: ita quoque in libris et bibliothecis a latinis et eruditis hominibus legi: admirarique possit maximeque germaniae nostrae et eius inclitis urbibus: carumque principibus et rectoribus exemplar et speculum quoddam imitabile fore. quo imperium Romani nominis cuius vos specimen: decus: et ornamentum estis reviresceret: resurgeretque divi Maxmiliani auspiciis. de quo ut ille iam pridem animos nostros multorum felicitate bellorum et gloria sustulerat: Ita nunc piissimo patre Caesare Friderico ex humanis sublato: ipsoque ad imperii habenas subfecto: pias et iustas spes nostras quas concepimus haud dubio dii patrii nostraque Germana numina frustrari non permittent. Quocirca ad vestrae felicitatis cumulum nihil ego egregius laudabiliusque accedere posse existimavi. quam quia vestrae urbis laudes et annales illustrem hodie aliquem scriptorem sortirentur. qui nomen vestrum et famam eloquentia romana extolleret posteritatique consecraret. muro diuturniore et perenniore quique a morte tueri vos possit cingens. Quam rem emisse vos maxime decet graeciae et Italiae urbium quae et si hodie magna ruina sepultae et collapsae conspiciuntur. tam celebri tamen nomine et recenti quadam fama apud nos non superessent nisi ut illorum cives aeternitatis fuerant appetentissimi: sua facta dicta et gesta libris commendassent. liberos suos non in quaestuosis tantum et servilibus artibus instituentes: sed longe speciosius rati: si in philosophia et ingenuis disciplinis eruditi: patriam suam ingenio: doctrina: litterarumque claritate illustrarent. Scientes se suasque urbes: opes et familias eluvionibus: incendiis: bellis: terraemotibus: aliisque mundi accidentibus: aliquando everti interireque posse. Ideoque solis litteris (quibus sub caelo nihil aeternius et per universum orbem volatibus) gloriam suam et famam in longum aevum prorogare debere Quorum hodie nomina non trabibus: aut saxis (quandoquidem et in illa tempus vires suas habet) sed monumentis aeternae laudis incisa videmus. In quibus: id est in illorum libris et historiis: dum eorum facta et sapien ter dicta legimus et audimus: et quantum illi humano generi profuerunt non satis venerari et admirari possumus: dum in hodiernum usque diem proficit per illos universus orbis: et nedum reges et principes in illorum libris et sapientia se oblectant et consolantur: verum: omnem. r. p. et totius vitae seriem et imaginem ad illorum aemulationes et tamquam ad speculum quoddam imitabile componere enituntur. O magna litterarum beneficia. O divina mortalibus cocessa munera: per quae ab ignorantia et oblivione interituque vendicare nos possumus. memoriam nostram in longum aevum et saecula transmissuri. Sed neque ego idcirco haec dixerim: quo vos ab ho mine germano et in medio hercyniae saltu nato: aliquid tale: id est eloquentiam: quae urbem vestram digne praedicaret: expectare debebitis. Quae et si tanta in me foret: quae vel nulli unquam mortalium contigisset tamen magnitudo et amplitudo laudum vestrarum. publicae ac privatae virtutes. facile orationem et omnem dicendi ornatum extenuarent et vincerent: Satis ego mihi fecisse arbitrabor: dum amicorum precibus paruerim. Quo ego observantiam et amorem meum in illos et erga r. p. vestram quodam testimonio non vulgari comprobarem. Apud quos oro iudicium dictionis nostrae sit. ut quod illi me iusserint: examinent. et dein laudent. aut contemnant. Neque illorum iudicium qualecumque futurum est ab instituto me revocare debet: dum contra officium minime facturum aut fecisse me arbitror: si Germaniae meae pro has nostras lucubratiunculas tamquam aliquo munere congratulatum ire cupio: quod talem hodie et nostra aetate urbem fortunatissimam: et perinde pulcherrimum imperii nostri domicilium: in qua et nos quondam Imperator insignivisset nacta sit: quae sua pulchritudine et moderandae r. p. scientia nedum nostris. sed externis gentibus admirationem visendique desiderium et amorem iniecit. Ideoque famam eius et nomen laudesque aliquas et si non omnes: quoad tamen fieri potuerit ab homine Germano temptatas. nemo fortasse inconsultum: temere aut frivole factum existimet. Accedebat etiam ut libentius huius rei assumeremus provinciam: tanquam praeludium quoddam et ingenii experimentum ante editionem illustratae Germaniae: quae in manibus est: bonivolis lectoribus praemitteremus Sed ne diutius hic immoremur ita urbis situm exordior.

CAPITULUM SECUNDUM DE ORIGIne et Situ et regione urbis in genere.

ESt locus in Hercynia quadraginta milibus passuum patens. Cuius tota terrae superficies (quod nusquam alias in interiori Germania comperi pulverulenta arena squalet: malignos et infecundos undique colles a radicibus alpium et molli devexitate: in modum sellae Germanicae in hercynium iugum usque procurrentes erigens. Passim castellis. vicis. arcibus. pagis: prout solum fons: campus: aut pascua invitaverit: refertus: Silvae tamen inexciduae suus honos et perpetua frondis et intacti roboris gloria manet. Quae variarum ferarum. et volucrum altrix in diversas caeli partes longos ramos: ingentes et aeternos lucos: veluti quosdam maris sinus expandit. Sed haud felici limo: vel ubere gleba: letave uligine: benigna aut obsequente tellure: verum ieiuna et infecunda glarea quam reluctante natura incolae (ut ingenium et hominum industria est) ad partum fecunditatemque suscepti seminis cogunt: ubi fimo mergoque et sarmentis arborum interstratis arena impinguata: sucum alimentumque vegetalis animae attraxerit. parcissime tamen et admodum tenui fenore votis respondet. neque quotannis sed duobus tribusue annis otiosis. Amnes duo non ignobiles: Pegnesus: et Regnesus in eius regionis tractu surgunt. Qui ubi se per bibulas arenas et sterile carectum evoluerit haud procul ab urbe cuius situm dicemus miscentur. Sed alter urbi influens per medium: illam abluit dividitque. Ratium tamen et navigii utcumque solutis nivibus aut effusis imbribus sociae undae et confluus humor intumuerit prorsus impatiens est. Quem illi arte facile ratiferum facerent nisi curruum magis quam navium commoda animadverterent. Piscosus alias et fertilis amnis sapi doque et vario genere piscium ubertim scatens. quorum nomina non facile dixerim: temulas: drutas: quas et varias a coloris varietate dicunt. aschias: fundulam. priscis vocabulis affirmare fortassis non ausim In eius regionis arenosae ferme centro collis nativus et arduus qui urbi nunc imminet erigitur: saxosus et ut natura terrae est in unam petram ex arenarum mole concretus: clementi tamen clivo sensim et leniter assurgens et placido ascensu se fastigians. in cuius summitatem et cacumen cum peruentum est: cespitem amplum multa arbore umbrosum in similitudinem theatri circumducit aestuante syrio gratum perfugium. In quo dum circumlatis luminibus perstiteris urbis situm ipsamque Hercyniam ad primum ab urbe lapidem et quasi portis eius undique imminentem: et instar coronae circumduci intueberis. Sed ubi silva sterilitate arenae exaruerit illam (quod mireris) lucis sativis reparant: quandoquidem serendarum silvarum scientia nostrorum hominum solertia nuper inventa est tantus amor nemorum germanis est. Silvae peri/metros sedecim milium est. Norici quondam a quibus nomen colli (qui principis venationi cubiculum erat) et urbi est: dum ab Hunis premerentur: ut gravissimi auctores produnt: ea natura loci perspecta et quod esset ab incursionibus tutissimus: et ob amnis vicinitatem ad inhabitandum accommodus. In eo castellum rudi opere communiere. Ad amnisque ripas: liquatorias et ferrarias elaborandi molliendique ferri officinas (qua arte gens illa ab antiquo claruisse memoratur) exstruxerunt: rotasque impetu et rapiditate amnis circumactas machinasque ad varios usus et artes inventas fabricavere. Aucta dehinc sobole (ut hominum societate fit) influentibusque assidue Hercyniae pastoribus eiusque loci aboriginibus: hi congestis temere saxis et roboribus: fossaque oppidum cinxere. In quod diversarum artium et morum homines colluvie quadam sine duce et legibus collecti coiere. latrociniis et rapinis ferarum more dediti: infestam aliquamdiu reddebant Germaniam. Quamobrem per imperatores Conrados et Heinricos castellum cum arce sua direptum et expugnatum legimus. Neque a latrociniis: ab indomitis et silvestribus hominibus temperatum est: donec imperator exercitum colli admoverit: muros erexerit: et coloniam deduxerit: domicilium sibi in arce firmissima construens: veteranisque et emeritis ibi relictis: quibus regendae urbis gubernacula commiserat: praecipiens ut vastitas nemoris ob rerum commercia a latrociniis purgarent: tutumque redderent: cuius rei in hodiernum usque diem urbs studiosissima est: et ad hanc rem emissarios semper equites et pedites plures habet: qui omnia nemoris latibula et lustra a latronibus insessa: diligenti indagine perquirunt: tutamque et securam negotiatoribus viam faciunt: hi publicis sumptibus et stipendiis aluntur. In eum igitur modum urbs coepta est. quae dein imperatorum nostrorum frequentia et crebris conventibus germaniae principum: quibus illa situ et loco (ut dicemus) peropportuna est: incredibile memoratu in quas divitias et opes ordinemque senatus (quem hodie videmus) brevi coaluerit. Sed priusquam de urbis situ dicamus: non incommode putavi aliquid de Hercynia silva inserere quandoquidem pro obscuritate rerum Germaniae partimque itinerum: et peregrinationum difficultate: partim etiam ignavia et nostrorum hominum inertia: quibus illas res (hoc est naturae maiestatem) inquirere ludibrio est: a nullo hactenus scriptore hunc locum plene absolutum reperio. Id ego non iniucundum litterarum studiosis futurum spero: si ita ut illam labore et cura nostra aliquot annis permensi sumus hic breviter absoluemus. Non sine malevolorum hominum obtrectationibus eorum etiam qui se sum mas sapientiae partes attigisse arbitrantur) vano nos quodam et ventoso spumo parumque stabili animo Ulixis errore teneri cavillantes. Ego autem inter difficiles illos peregrinationum mearum labores et aerumnas (quae peculium meum bonamque corporis valetudinem non mediocriter attriverant) eo omnem animi cogitatum converti in eam sane spem adductus. ut si non patrianis et germanis meis qui ut Cornelii verbum est hospitibus tantum favent) placere: externis tamen et doctis hominibus ad maius aliquid excudendum laboriosa illa mea doctrina occasio et invitamentum esset. Imperitorum illorum et barbarorum hominum iudicia de nostris rebus: perinde ac febricitantium gustum existimans: neque dignos de quibus aliquis sermo habendus sit. Eos igitur congerones et verberones ab honestis litteris et eorum cultoribus: (ut eorum verbo utar) excommunicamus et cum sua ignorantia relinquamus.

CAPITU. TERTIUM DE HERCYNIAE silvae magnitudine et de eius in Europa definitione

ESt silva in Europa qua in boream spectat quae se Rheni: Danubii: Albis: Visurgi et Odere (quem Suevum et Guttulam a priscis vocatum reperio) Vistulaeque et aliorum inclitum amnium parentem iactat. graecis et latinis memorata scriptoribus: hanc germani (per quorum fines se maxime extendit) Hercyniam a pice: quam patria lingua haertz vocamus. dixere: Haec igitur ut Thaurus se per Asiam et Atlas per Africam ita illa se per universam Europam spargens in Galliae finibus ab Ardemia silva quae et hoc no mine hodie gaudet initium origineque sumens: dein per Germaniam et Sarmatiam in ultimum Europae angulum et in ipsos caeli vertices sempiternis iugis concreatisque mundo roboribus se propagat: ubi transrhenanas urbes Friburgum Paduam Haeidelbergam Franconofordiamque Moeni attigerit. diversa nomina sibi consciscit. a Rhenique ripis ingentes saltus inmanes trucesque veteri religione lucos per innumeros Germaniae et Sarmatiae populos efficit. quos nos hic summatim perstringemus. a Friburgo igitur in ortum et septentrionem vasto et perpetuo tractu occursantes iter se colles excipies et implicans: hinc ad Rheni lacus: et in ipsis radicibus alpium positos Rhetos: Vindelicosque attingit. citra Oenum: Licum: et Isarum longissimo dorso ad danubii usque ripas porrecta: rariore tamen et humiliore virgulto: ut a frequenti habitatore excisa est. Frisingum: Ratisponam Patavium noricas urbes ipsumque Cecium (qui et mons caluus Norici terminum: et Viennam pannoniae attingens. Illic ad fontem Danubii et necari per totam Sueviam se late vasteque diffundens nigram silvam (quae et Bacenis a maioribus dicta est) efficit: ut quae illa centum olim pagis: ita hodie centum haud contemnendis Sueviae urbibus referta est. donec ad Eychistodium usque urbem a querceto silvae nominatam) et Almani amnis ripas attingat: quas aliquamdiu sequens: donec circa fauces danubianas ab his per Norinbergensium arenas et transdanubianum noricum hercynio iugo: quae pars germaniae editior est: ingenti et aeterno dorso committatur. A quo: hoc est a pinifero monte ut ille quattuor inclitos et dites amnes intra spatium duum ferme milium passuum: non sine admiratione et naturae maiestate effundit: ita ab eo monte: amnium et silvarum parente quattuor ramos veluti immania cornua in diversas orbis partes porrigit. versus arctom per Curiones cum Sala Fluvio: qui in Albin defertur. in Turogos ad Zephyrum. cum Moeno bacchifero in Francos Quo tractu silva cum amne progrediens: mox nomen a collibus: qua se in laevam fastigiat: accipit. Francisceque Steigervalt: id est ardua silva dicitur. Deinde ubi propior Rheno Moenus factus est: vetustissima urbe E)rebi/poli, Francorum metropoli irrigata: unde et nobis origo est: ad Mildenburgum oppidum suis ripis silvestribus: silvae duo nomina inponit: ut dicemus. ab Euro autem cum Egra fluvio: nabo per noricum transdanubianum fluente in Boemos se erigit. quos cum undique tamquam nativo muro cinxerit ad septentrionalia eius Albin et Oderam emittit. ad meridionale et orientale eius latus Marcomannos et Quados attingens. et ab his in Carpathum germaniae caput qui et Suevus est) consurgens lasigibus Bastarnis Dacis Getisque contermina gentibus: Sed ad Carpathi montis (qui frons germaniae) radices reducto in septentrionem impetu supra Vistulae et Oderae: Memuli Tibisci Nestri Borysthenis et Tunuri et Tanais (qui Europae et Asiae limes) fontes per Sarmatiam europae: per Agathyrsos: et Sauromathas id est Poloniam Lytifaniam Masoviam Brussiam Livonia inmenso spatio et infinito tractu ad Europae usque fines divagatur: cum ipso terrarum orbe desinens. et is quidem orientalis eius tractus a Rheno est Nunc septentrionalem prosequamur. ab Haidelberga igitur palatini Rheni regia ubi Cattos a Cheruscis et Francos a Sorabis dividit) Oddonis silva ab incolis dicit: sive ex Oddonis imperatoris donatione Amberbacensis coenobii: sive ex loco non ignobili. Odonohaim ubi Oddo in venationibus pernox agebat. ex altera autem Moeni ripa ubi franconofordiam et Astiburgium urbes montesque e regione Magundinae urbis (Quae prima sculpsit solidos aere characteres et versis docuit scribere litteris) attingit: ab abundantia picis germanicae Speishartz hoc est picearia silva dicitur. Ibique vastissime se iterum dilatans donec flexo in septentrionem tergo in obnobios qui alpium particula sunt) et Cattorum seu Hassiae montes et ab his usque ad Sicambros hoc est Gelrenses longis lateribus obtendit. Quo etiam loco Tribochos? a tribus quercubus antiqua religione nymphis consecratis includit. qui cum germani in galliam erumperent: in altera Rheni ripa expulsis gallis consedere. Tribotesque corrupto vocabulo qui et Argentinenses dicti sunt. Verum ubi se silva ut diximus per cattos et obnobios et Bussactores (quorum vetus et in hunc usque diem nomen et familia exstat) extenderit: mox Buchoniam regionem a proceritate fagorum dictam apud insigne Druidum coenobium Fuldam attingit. Ab his ad Visurgi et Vi dri Amasi et Sale fontes in Saxones ad Gosloriam: Alberstodium et Brunsvigum clarissimas urbes se reflectit versus septentrionem et oceanum nostrum (quamvis gentes ibi etiam sine arbore vivant) longe lateque vastis solitudinibus diffusa: ubi etiam veterem sui vocabuli significationem adhuc servat. Ab hisque iterum in Turogos et Sorabos se recuruans inclitamque urbem a nomine suo Hercynofordiam dictam praeteriens donec in hercynium iugum a quo tantam peregrinationem fecerat ingenti fronte et cornu se attollat. Opulentas undique urbes quindecim publicis gymnasiis ornatas: ditesque populos: arces aereas et inexpugnabiles: argenti et auri universique generis metalli divites et inexhaustas venas montibus Iaspide Alabastro et diverso marmorum genere Cristalloque nobiles vulcanias. picearias. vitriarias et carbonarias cyclopum officinas quarum ut in plurimum Norinbergenses cives domini sunt. Salis etiam fontibus. et subterraneis montibus Sale lapideo veluti saxo concretis. Fluviis etiam margaritarum et auri feracibus: Hoc efficit ut silvae sicut et terrae non eadem apud omnes populos facies sit: ut enim illa glebam sabulumque arenave solo straverit: ita versus septentrionem maxime Taxum et Pinum producit: obscuris vallibus: sonoris torrentibus et per saxa se praecipitantibus parum lucida inferni speciem praebens versus meridiem autem quercuum magis et fago viburnisque fida ut terra saxea et lapidosa est maxime ad Rhenum: Necarum: Moenum et Danubium. Pecorum autem et nobilium ferarum in ea ingens et innumerabilis copia. Armenta etiam equorum multa quae publice alunt nullo mortali opere contacti Thermarum etiam et saluberrimarum aquarum fontes: maxime ubi Rhenum attingit: lacus etiam vastos inexclusos et perpetuos piscososque et diverso genere piscium scatentes ut sigillatim in germania dicemus. De volucribus autem et de Siluro in Moeno fluvio (ut apud gravissimos auctores est) nihil compertum habeo. Multa enim desiisse quae hodie non sint et multa renasci in retum natura quae olim non fuerint nova caelestium corporum (si quid in mundo novum aliquid emergere potest) configuratione crediderim. sed nihil in hac silva druidum coenobiis illustrius est. Genus illud philosophorum apud Gallos graecanice viventium erat: quos a)po\ tou= drus druo\s id est a quercubus nominavere: inter quos ut ab illis antiquitus ut Abrahae et Gedeonis quercus testis est oracula effundi credebantur. Ita illi veluti oraculorum et sortium fulminumque quorum illa arbor obnoxia interpretes: tales consedebant quales nudius vidimus dum Iohannes qew=filos vir summa eruditione et ingenio nos in patriam suam ad radices piniferi secum adduceret hic dum forte in coenobium divertissemus: imagines lapideas sex vetustissimo saxo ad fores templi parieti insertas conspeximus: septem pedum singulae. nudis pedibus: capita intecti. graecanico pallio et cucullato. perulaque et barba ad inguina usque promissa et circa naris fistulas bifurcata in manibus liber et baculus diogenicus severa fronte et tristi supercilio obstipo capite: figentes lumina terris. hi quondam apud gallos (sive interpretandae religionis sive solitudinis gratia quo expeditiores in inquirendis rerum causis essent in nemoribus et saltibus consedere: multitudinemque vulgi ad se pellexere. Postea autem quam Tiberius caesar ipsos propter factiones quarum duces erant galliis excedere iussisset: Illi in germaniam commigravere et sub Karolis: Arnolphis et oddonibus christianam religionem interpretantes: totam hercyniam in amoenis et irriguis vallibus: et aprorum et ceruorum saltibus: sub annosis et nigris quercubus a quibus scenobiorum suorum nomina sunt occupavere Qui nunc divitiis et opibus ita crevere ut regibus et principibus nostris non inferiores sunt seu luxum: seu arma consideres. Multi ex his ut divitiis et urbibus aucti fuissent et ut illis dynastiam coniungerent: excusso religionis severioris iugo abiectoque cucullo. quem adhuc statis anni temporibus ferunt licentioris vitae habitu populariter vivere coeperunt Cuditur adhuc apud francos nummi genus. apud quos Burgardus et Kilianus britanni a qua religio ortum habuit docuerant: quod a Druidum nomine druidensues dicitur. Magna profecto graecis nunc et sempiterno a nobis gratia habenda est. qui populum olim efferum et quem nulla arma domare unquam potuerunt. Nunc illi religione et vitae sanctitate ad mitiora studia et ingenia converterunt et qui prius in nemoribus et siluis vagi iam per illos in cetum et societatem congregati clarissimo imperio: sanctis legibus: et optimis moribus probe degunt. Ceterum silva ipsa trans vistulam Visontes quorum venatio Sarmatis gloriosa et uros habet. Sed in Massovie tantum finibus a qua imperator Fridericus tertius maternum genus duxit. Montes etiam in Friderici Saxoniae principis terra qui Vesuvum et Aetnam sempiternis ignibus imitantur. Illud autem in eius nemoris montibus qui ab alpibus ut diximus per Germaniam et Sarmatiam perpetuo dorso in Carpathum usque excurrunt. mira naturae providentia accidit: ut flumina a medio illorum spina decidentia hinc in oceanum et sinum Codonum a Gothis accolis dictum praecipitentur. Hinc per Danubium in pontum se evoluant: tantae terrae saepius angustia. ut quaedam arces et rusticorum casulae dum imbres suscipiunt in diversa maria (sicut in Appennino fit) ab uno tecto transmittantur. Karolus magnus dum apud francos ageret pulcherrimum facinus Herculem et Xerxem aemulaturus. animo agitaverat. dum persuasum sibi fuerat posse percommode de Rheno in danubium navigare. et proinde ab Euxino in externum oceanum copias traicere si in Regnesum et Almonum fluvios: qui decem milibus tantum distant eiusmodi fossa ducetur: quae esset navium capax. Confestim rex cum omni militum multitudine in eo labore totum autumni tempus consumpsit: ductaque est fossa cuius vestigia adhuc cernimus quam et hodie accole traiectum dicunt. duorum milium passuum longitudine et trecentorum pedum latitudine sed in vanum labor omnis cessit. Nam propter iuges pluvias et terram quae sabulosa erat opus fieri non potuit. quantum enim terrae a militibus interdiu egestum erat. tantum noctibus humo iterum relabente subsidebat Accessit ad tam pulcherrimi operis retardationem omnimoda et ultima Saxonum defectio. Hac igitur silvae digestione definita eius quidem longitudo in Europae finibus a Mosa Galliae fluvio in Tanais usque fontes accipienda est: latitudine ab alpibus in Oceanum ferme germanicum porrecta. Miliaria: si quis rem curiosius inquirere velit: ex supputatone caelestium circulorum et graduum colligat. in quo tractu hoc est septentrionali tres nobilissimas gentes: Suevos: Francos et Boemos silva suis saltibus claudit Moribus tamen et lingua religioneque differentes regiones ipsae admodum laetae et opimae perennibusque fontibus et fluminibus impeditae. Gentes ipsae pugnaces regum et imperatorum nostrorum parentes et nutrices. facile gestarum rerum gloria hodie inter ceteros germaniae populos principes ipse per Hercyniam et eius colles in morem Thessalicorum tempe undique circumsaeptae: intus glebulentae: vini et frugum feraces De quibus in Germania quae ad xwragrafh/in attinere visa sunt diffusius scripsimus.

CAPITULUM QUARTUM De IMAGIne et descriptione Norinbergae Insulisque eius et Thermis et Prato allerio

URbs igitur Norinberga negotiatrix tota et quaestuaria operosam quandam congeriem et negotiationem continens et quam ex coniectura longitudinum et latitudinum Segodonum a Claudo Ptolomeo nominatam invenio. in mediis eius regionis et nemoris arenis aedificata spatio murorum octo milibus patet: triplici muro et fossa una superbissime cincta: veterem etiam fossam et antiquae urbis vestigia intus habens: versus meridiem ut ab amne recedit latior: in septentrionem adductior: nec omnino rotunda: sed de industria aliquando reducto sinu ut obpugnatu difficilior foret angulosa: lapide murorum undique secto et arenulento quem passim in eius regionis collibus et campestribus locis terra effodiunt: cui peculiaris quaedam mollitudo est. et ut coagulatae arenae natura facile ferro cedes. Qui ubi ad auras expositus est sole et ventorum flabris velut igne concoctus indurescit: per inde struendis aedibus aliisque aedificiis peridoneus. Fossa urbis latitudine viginti cubitorum patet. altitudine ferme totidem eminens. inter duos muros perpendiculariter erectos interlabente rivulo et caespite herbido. quem ferarum greges: cerui: hinnulique depascunt Turres in interiore muro qui editior est quadrangulae et secti lapidis per circuitum eminentes pari spatio dispositae: ducente eriguntur. quibus vigiles ad excubias urbis impositi qui ululantibus cornibus et clangentibus conciso et continuo cantu tubis: ingredientes hospites ipsumque sidus exoriens salutant et excipiunt. Utque lux occiderit: cantu illam ex antiqua religione et veteri instituto prosequuntur. Praecone etiam noctis horario et excubitore: qui per stationes urbis: excubias noctis ut ille in turribus singulas voce denuntiat: horis diei et noctis ad annuam sideris declinationem et eius supra orisontem moram id est umbrae et lucis quantitatem non sine solis accedentis et recedentis observatione inaequaliter discretis. singulisque horis in quartas per pulsum mallei divisis. Et in quattuor urbis regionibus a quattuor excelsis turribus ordine denuntiatis. Tanta apud felicissimos cives temporis usura est cuius nulla honestior avaritia et gravior iactura. In antemurali autem quod fossae urbis imminet fere turres totidem: humiliores tamen et ubi muri flexus poscit teretes et rotundae: singulae machinis et tormentis balistis muralibus et armis: varioque et multo genere telorum oppletae et tamquam ad praesentaneam expugnationem instructae. Moenia pinnata coctili latere tecta. Muri autem interioris crassitudo tanta est ut bini armati per circuitum insertis mutuo brachiis sine periculo commeare possunt. In antemurali identidem. portas ingentes in diversas germaniae partes ducentes sex habet et duas angustas: singulae arduis turribus et fortissimis propugnaculis praemunitae: in quarum frontispiciis cernere est aquilas bicipites multo auro vestitas: opima nostrorum imperatorum de romanis quondam spolia et iam portis nostris: ut quondam romano foro locata rostra. per portas autem consulto non recta sed in obliquum flexa ducit in urbem via: locum amplum et multorum hominum capacem: moeniaque ambitiosa habentes: quae vel praesidio portae dum impetus exigit esse possint. aut irrumpentes hostes desuper saxis telisque obruere. Portae autem catenis vectibus ferreis concellatis et pensilibus clatris seu cateractis obfirmate: ab imo praeacuta cuspide et ferreis lanceis obductae et aculeatae: quae dimissae ingressum hostium arcent: aut subito decidentes impressores prosternunt et confodiunt. aquaeductum urbs a meridie habet abluendis devehendisque sordibus in diversas plateas coactus: qui caecis tandem cuniculis in amnis alueum defertur. Amnis autem ubi ab ortu per patentes arcus clatris et fortaliciis munitor urbi infusus est duas insulas efficit. Prima ut arte facta est a congesta terra et arena nomen habet. Secunda angustior sed illa prior latissima amoenissimum ambulacrum per circuitum circumducens densum et plenum in speciem nemoris comata arbore: aestivis umbris peramoenum arboribus ad utramque amnis ripam veluti columnis porticum efficientibus. loco intus patentissimo et ad solem aperto: in quo lineam vestem qua germanae mulieres frequentius utuntur ad solem undarum aspergi ne albore candoreque inficiunt. hunc illi locum a pallore nos colibium aut conditorium si ita liceret loqui diceremus. Quem circum ut aestivis lavationibus amnis persalubris est ad lucis occasum et nocte intempesta multitudo hominum calore relevantium confluit submissis cantibus et dulci murmure per opacas et tacitas umbras gradientium: audires tunc varios adolescentum et iuvenum puellarumque concentus blandeque se salutantium et excipientium mirumque dictu: nullam unquam hic factam caedem aut ortam controversiam aut rixam tanta animorum et naturae consensu ad amorem et amicitiam properantium. Adiacent Thermae medendis relevandisque corporum aegritudinibus saluberrimae: salutaris unda ubi verno tempore ab accessu sideris teporem spiramentumque vivificum acceperit: venamque suam largius aperuerit multitudinem languentium in commune diversorium recipit: vires et vigorem sensificum membris et artubus in pravum delapsis restituens: maxime sole per taurum et geminos vernalia sidera transeunte medicus et ad sanandum efficax liquor: Amnis autem ubi per duodecim pontes sublicios et secti lapidis: quibus urbis partes coniunguntur et per innumeras rotas perque arcus duos regios ferreo saepto clatratos sese evolverit extra urbis muros ad ripam suam locum publicum et peramoenum habet: quem pratum Allerium ipsi dicunt. In hoc die festo iuventus et omnis aetas effusa verno et aestivo tempore velut in commune theatrum confluit. Iuvenes in palaestra: lucta: saltu: saxorum: stipitum phalangae et hastarum iaculatione aliisque exercitiis et ludis contendunt: viresque et membrorum robur experiuntur: varioque applausu et cachinno vacanti populo praebent spectaculum: locus is quingentis passibus longitudine patet latitudine angustior. Intus quaterna serie arborum iusto interuallo distantium consitus. sub quibus quattuor fontes irrigui oriuntur. Tres in altum singuli quattuor fistulis et cannis aeneis garrulum liquorem effundunt in moremque imbrium spargunt amplis lavacris colimbis et natatoriis teretis et cavati lapidis subpositis. Quartus peripheria secti lapidis ad imum perspicuus in ipso prato erumpit vena uberrima largissima et saluberrima haustu. Pegasum et libetriden putares si musarum imagines: aut Phoebi simulacrum expressum haberet tam laeta facie viridi et prodigo herbarum cespite et odora dum florent arborum opacitate: adstrepentibus proximi amnis ripis: varioque et dulci concentu volucrum ex colle qui adiacet frugiferis arboribus et vitibus amictus: qui in arcem usque caesaream porrigitur. Ubi ab occasu arx praerupta petra. fossae urbis altitudine centum cubitorum ambitiosissime imminet.

CAPIT. V. DE ARCE IMPERIALI FONTIbus aedificiisque et foris urbis ortis et officinis metallariis.

URbs igitur in eum modum sita ad utramque amnis ripam prona est tectaque et aedificia sua humiliat: molas machinarias: et papirianas: frangendae frugis: formandi aeris secturas et stridentis serrae rotas variasque metallarias officinas amplectes: quae incredibili arte et miro ingenio: arma: enses: cuspidas: loricas: frameas: tela: cultros: novaculas: caldaria: pelues: patellas: acus: forpices: sartagines: gyros: filaque ferrea: et aenea: et honestae supellectilis varia vasa: escaria: lotoria: et potoria cudunt et expoliunt: rotis ipsis malleisque et machinis velut in officina Brontis et Steropis inter se consonantibus: ipsisque aquarum nymphis de tanta servitute et laboribus suis conquerentibus. Ferunt ibi primum artem extenuandi ducendique radii per rotarum labores inventum a quodam Rudolfo qui dum artem velut arcanum occultaret magnasque ex ea divitias conquireret ob hoc ceteris civibus quemadmodum usu venit in lucrosis proventibus maxime apud auctionarios) inquirendae eius artis cupidinem iniecisse: qui filium eius induxerant et corruperant. ut interiorum rotularum labores et tenellas quae ferream bracteolam per angustum foramen prendunt sicque pertinaciter trahendo extenuant archetypo aliquo exprimeret: quod factum dum pater comperit velut in insaniam et furorem actus filium trucidare statuisse ferunt: nisi se ille aspectui suo subtraxisset manibusque elapsus aufugisset. Ab amne autem urbs sensim et leniter assurgens versus boream Eurum et occasum pomeria suburbana viridaria hospitiva voluptuariosque ortos innumeros extendens vario genere fructuum: florum et herbarum peregrinisque arboribus consitos oleribus: caulibus: rapis: ceterisque fructibus praecocibus. In ortis interstructis aediculis captandis umbris aestivis deliciis: aucupiis et declinandis imbribus accommodis vivariis piscium et aviariis intus capacissimis vinique feracibus. Oppidulum etiam orientali portae adiacet quod Verdam a saliceto amnis dicunt ad sagittae ferme iactum: in quod tamquam coloniam multos cives operarios fullones: et diversarum artium magistros urbs ipsa deduxit. Et extra quidem urbis imago cum arte sua sacrisque aedibus pulcherrima specie ingredientium se oculis infert et contemplationi praebet. ingressos maiori admiratione rapiens. Plateae amplae et mundae et ad solem apertae saxo durissimo undique propter oneraris currus stratae. Catenisque ingentibus maximo sumptu obserratis: ut si quando seditio principum orta esset: aut exercitus per urbem iturus: civitas tuta et occlusa foret. Puteis publicis centum et viginti. Canalibus autem et fistulariis tribus supra viginti opportunis locis per urbem ob incendia et necessarios usus exstructis: duobus etiam fontibus subterraneis venis erumpentibus: aqua ut per arenas collata est dilutissima et suavissima potu. Fora multa habet: raparium. porcorium. lactarium. vinarium. frumentarium. caballarium: oporinum: a fructibus sic dictum: piscarium. Ex illis quod spatiosius est negotiatorium fontem habet secto lapide multo auro varioque genere sculpturae ornatum: virorum fortium imaginibus circumpositis. Materia eius instar pyramidis erigitur opere mirabili ferreo et cancellato saepto. Intus lavacro amplissimo subposito: in quod sedecim cannis auratis profluens liquor se colligit. Adiacet divae virginis fanum per Karolum quartum magnifico opere constructum opibusque regiis dotatum. Expulsis ab eo loco iudaeis qui omnes fontes urbis veneno infecisse causabantur excidenda profecto gens aut ad Caucasum et ultra Sauromatas perpetuo exilio releganda quae per universum orbem in se totiens iram numinum concitat. humani generis societatem violans et conturbans. Aedificia autem publica urbis et aedes eius privatae et publicae ingenti sumptu et longo labore exornatae: tectaque largis infusa divitiis. duplici latere rubentia: a base cubica et tetragona: in trigonum proclinatis tectis (ut dum imbres nivesque solutae fuerint deducantur) in arctum liberalissime consurgunt. Parietes omnium ferme aedium secto lapide olim ruderibus et virgultis pro simplicitate illius saeculi argilla obliti: cretaque aut gypso cementario opere obducti. a fundamento largissimis impensis in summitatem erecti elucescunt: ut plane non ad civium sed ad regis et principis humani generis et imperii domicilium constructa existimentur. Fenestrae patentes et columnulis postibusque fulcitae multo ferro circumsaeptae rotulisque vitreis pro aeris intemperie occlusae. ante quas multorum genera florum et peregrinae herbae testaceis vasis vernant et redolent quae ubi aura spiritu agitata fuerit: cubicula et aedes ut patulae et perflabiles sunt odore suo plent. In aedibus penetralia et meditullia multa. in hisque munda variaque supellex auro: argento: ceterisque thesauris et metallis referta. Manifestior tamen nulla supellex quam framea: camisea ferrea: clava: equus: ea quae ad priscae nobilitatis et antiquae suae stirpis et generis claritudinem ostentationem habent: ad quem armorum apparatum tenues etiam operarii coguntur tamquam ad necessariam supellectilem: ut ad quemcumque motum et trepidationem (externam aut domesticam) manus prompta et expedita sit. Collis autem cuius meminimus latera sua in ortum et occasum circumducit urbemque ipsam extendit multo undique et frequenti habitatore circum radices suas domus regias et diversoria spatiosa amplexus: quae caesaris familiam et eius amicos magnificentissime recipere possunt. In collis vertice duae arces egregie. Maior in occasum respiciens ex urbe angustum aditum per petram excisam admittit quae regias aulas et Cenationes laqueatas magnitudine patentes et ornatu locupletes habet. Illaque caesaris et Romanorum regum domicilium est. Caesar fridericus ut hortis plurimum se oblectare solebat in ea arce pensiles sibi hortos fieri fecit. pilis onus sustinetur. altitudinem muri aequans: solumque superstratum herbarum et arbustulorum patiens est. Altera autem arx quae huic ab ortu ad iacet (a qua comitibus illius loci quondam titulus erat) nunc paene excisa et demolita est proximo bello: et in eius locum publica domus frumentaria constructa propugnaculum ad urbis excubias habent per quod porta in pomeria versus a)rkto\n ducit: quae utriusque arcis parietes per excisam rupem ad perpendiculum quadraginta cubitis surgunt fossa velut immensa dehiscente et se laxante Valle profundissima et latissima: ambitiosum sane opus et violatae naturae pulchrum spectaculum. Collis delubra tria et ornata habet: duo loco publico civibus semper patentia divae Margarethae et valpurgi dicata Tertium in imperiali arce angustius quo caesar rei divinae et sacrificiis caeremoniisque adsistit. ferunt vulgo illud quondam Dianae fuisse fanum eiusque rei argumentum adducunt i)dolo\n veteresque quasdam et in cogniti simulacri imagines: quod ego ut multa in germania incomperta habeo: sic an hoc ita sit necne: non quidem affirmaverim. Puteos duos collis habet unum montis radici et turri veteri adiacentem: alterum in vertices excisum cuius profunditas visum frustratur: aqua machina miro ingenio et facilitate hauritur. Turres autem quatuor in circuitu collis: vasta et ardua mole circumpositae eminent: duae ad Caesaris arcem urbem ipsam despiciunt. reliquae ad ortum solis adiacent in austrum et boream prospectantes: una ex illis altior: et quia in magnum caeli terraeque tractum visum admittat longo latoque prospectu patens: regionum specula ab illis vocatur. fama est hac divi Sigismundi imperatoris tempore tumultuario opere constructam: dum cives aliquorum germaniae principum felicitati urbis: auctui et opulentiae invidentium: impotentiam: dominationemque suspectam haberent. veriti ne aliquem subitum motum aut seditionem ut novarum rerum cupidi sunt) in urbe excitarent. ideoque patres Caesarem adiisse rogasseque ut urbi et arci suae praesidium tutamenque aliquod ponere permitteret. at Caesar quicquid inquit in Lunae conversione exstruere poteritis vobis permissum sit. Illi priusquam sidus se impleret: et ad secundum coitum rediret: tantam molem in aures erexerant: multorum sane hominum et properantium opus. Altera turris veneranda antiquitate conspicua est: religioseque a civibus vetus Norinberga nominatur: scabro lapide: et foeda situ: ut ab imbribus tempestatibusque exesa est: longi aevi et mutati saeculi evidens signum. figura eius non rotunda neque tetragona sed (praeter consuetudinem aedificiorum nostrorum) longa abside deformata.

CAPITULUM SEXTUM DE VERTICALIBUS URBIS SIDERIBUS ET QUALITATE AERIS VALETUDINE ET HABITU POPULI

SIdera verticalia duae de prima magnitudine stellae urbem ferme intuentur: et una quam in lyra et altera quam in auriga conspicimus: quaeque in latitudine eius inclinationis mundi intra circulum arcticum et aestivum conversorem in caeli imaginibus declarantur: ut genua herculis: humerus Boetis: ala sinistra oloris: Andromedae pedes. poplitesque Cassiopeae: Persei umbilicus. flexuraque posteriorum pedum maioris ursae. Ex signifero vero maxime virginis sidus imitatur: quod et ingenia et signa urbis aquila virgineo capite deformata testantur: ex quorum naturis: quod cuique ingenio: arte: seu coniectura licet: et quod velit et potest eliciat. Urbis parallelus qui et per Borysthenis fluvii ostia ducitur: et latitudo septimi climatis: quae ex terrae devexitate accipitur: quadragintanovem partibus et aliquot minutis ab aequatore abest diem habens minorem paulo horarum sedecim: longitudine Europae ferme media. Quo fit ut urbs non modo universae germaniae: sed totius Europae medio centro condita sit. Quippe quae tantum a Codono et Adriatico sinu distat: et ab oceano externo et Tanais ripis pari fere spatio. Quamobrem Ioannes de monteregio conterraneus noster astronomorum et mathematicorum nostrae aetatis, facile princeps propter universalem conversationem hanc sibi urbem in perpetuum domicilium elegit. ut cum viris mathematice studiosis commercia et observationes suas caelestes opportune habere posset. Sed caelestia forsan odia hunc virum (dum plura posteritati pararet) sustulerunt. Regio urbis neque caloribus neque frigoribus nimis infestatur: aerisque et caeli illius clementia et qua non benignior in germania est summa temperies et benignitas est. quippe quae in arena sita est: amnesque duo quos diximus neque palustribus uliginosis: aut stagnantibus locis profluant: illud maxime efficit ut terra ipsa halitum puriorem spiret: et vaporem sicciorem exhalet. hinc aer purgatior et a vento tranquillior: ipsaque corpora validiora: animique vigor caelestior. ingeniaque elevatiora et perspicatiora. Et quemadmodum alia ibi terrae superficies. ita illi a ceteris germaniae populis moribus: ingenio: lingua: et habitu discrepant: propter terrae exhalationem siccam: et qualis Mercurii est: quem ego in eo tractu primum e terra progressum crediderim si ut Hesiodo et doctissimis placet terra deorum parens exstitit. nec fidem quis detrectet: cum (ut apud Commelium est) Germani antiquitus Mercurio et Isidi sacrificarunt: ut in germania illustrata dicemus. Qualitas igitur aeris et telluris huiusmodi est: quia longe secus ad Danubii ripas propter humidiorem caeli dispositionem et alpium propinquitatem: ob alimenti etiam naturam accidere videmus: ut ex illorum hominum lineamentis: sermone et ingenio deprenditur: Idque mirum ut ad quattuor urbis portas et plateas diversa et varia cives inter se lingua loquantur: Suevice Francisce Bavarice et montane prout cum diversis hospitibus urbem frequentantibus lingua corrumpuntur et assuescunt ut urbs fere quadrifinia est. frequentes tamen nebulas urbs propter silvae vicinitatem circa aequinoctia habet ut in omnibus regionibus septentrionalibus accidit. Pestes luesque corporum rarissime nisi dum universales sunt patitur. quas magis corporum contagione in tanta hominum multitudine quam aliqua caeli iniuria accidere affirmare ausim Sed ubi pestis illa et humani generis gravissimus hostis evolutis decem aut duodecim annis (ut fit per germaniam) saevire incipit Seu occulta quaedam caeli terraeve repugnantia. Seu alimenti corruptione. Seu regionum iniquitate siderumve passione: seu infausta caelestium virtutum commixtione: deorumque ira. seu quia natura ad certum numerum mortalium per hanc luem reducatur: dum se ipsam purgat et supervacaneum tollit et resecat seu ut in aliis animalibus peculiares quaedam plagae et morbi sunt: ita quoque in hominum genere accidit. Sed quis omnium eorum quae natura fiunt causas certas reddiderit: coniectura nostra tenuis est et inventio timida et incerta utcumque sit: dum plaga illa invaluerit membraque et corpora incendio suo depascit: et ne contagio ad ali os serpat singulari cura et providentia olim hospitis nostri Sebaldi clamosi ad amnis ripam extra urbem constructa publica domus est lazaretum itali vocant spatiosa et aerosa inque varias cellas digesta: in quam aurigae et baiuli cum sellis gestatoriis illos quos leus corripuit evehunt et abducunt. servis proselytis: operariis: et cuiusque conditionis hominibus haec pietas fit: domus ea divo Sebastiano consecrata est: ab eoque nomen habet. Populus igitur Norinbergensis ut caeli terraeque tractus est. et pro germanorum natura corpore validus. laborum frigorum et aestus patiens: neruis et ossibus solidis: statura eleganti: vultu liberali: et prospera valetudine. nisi quam intemperantia et non merentis stomachi accusatio (ut nostrorum saeculorum luxuria est) induxerit in libidinem ventrisque gaudia effusi: animo laeto et hilari et quod multum decoris apud illos est in variarum linguarum loquelis gnari et prompti: novitatum et rumorum avidi: ingenio vafro et sollerti lucrioso elato et iactabundo: quique ad affectiones facile commoveantur et cito resiliant: naturam arenae credere. quae facile a vento tollitur et dissipatur: elegantia morum et civilibus virtutibus alias conspicui. habitu corporis plerumque nigro et vestium forma saepe mutabili ut ab externis gentibus quibus cum negotiatur corrupti fuerint: utque diversae nationes influunt: praebentibus maxime principibus nostris occasionem qui ut iam in multis aliis a prisca germanorum virtute desciverunt: ita quoque nedum a patrum suorum verum etiam a patriae moribus degeneraverunt: linguamque novam vestemque sequuntur: et patriae meminisse piget: vitaeque prioris. dum pax atque fides fuit et constantia rebus: nunc Sarmatarum more laxa et sinuosa veste vitta caput redimit: pendentque a corpore pelles. nunc Pannoniae hasucum: et Italiae cucullum patria veste commutantes: nunc gallorum more limbatas chlamydes et manicatas tunicellas induunt: nunc corpus caliga et tunicella interula strictissime singulaque membra exprimente stringunt: caputio posteriore parte phalerato et caudiculato supraiecto palliolo ad dexteram aperto: vixque super inguina producto: calceis quondam rostratis: nunc vero obtusis: et circa talos zonatis: crepidis et soleis substratis in Gallicanum morem ferunt. Senatoribus tamen et honestis aliis civibus patrius hactenus amictus mansit: incincti tunica ad talos usque demissa et ampliter manicata circa collum latum limbum circumducens. et a pectore ad pedes usque nodis fibulata. pileoque suae libertatis indice capita tecti. annulus aureus inleva. signaculo aut gemma incluso. Dextera autem zona oraria cum ampulla oliaria tereti ambitu formata.

CAPITULUM SEPTIMUM DE INGENIIS ET MORATIONE VIRORUM ET MULIERUM.

VIri in armis expediti et exercitati (quippe qui ut plurimum iuvenes bella sequantur externa) quod ut in habitum consuetudineque adducant exercitia bellorum semper habent: die festo non ingurgitationibus aut ingluvie vacant: vino: somno: epulisque sepulti: sed ubi mane sacris interfuere cibisque refecti: confestim bombardarii et sagittarii ante urbis portas aut fossas coeunt: muneribus praemiisque iuventutem ad certamen invitantes quique peritior et ad signum certior fuerit primum ille munus consequitur: ceteri ex ordine (ut singuli virtute praestiterint) inter se alia munuscula distribuunt: haec sunt annulus au reus aut aliquid argento fabrefactum arma etiam et framea: cantharus: scutellaque stannea: patera: phiola: lagena: et alia quae supellectilem ditare et ornare possunt. At parte in alia centuriones (qui longo usu bellorum in re militari excellunt peditatus cohortiumque praefecti collectam ingenuam et plebeiam (prout sors quemque armaverit) iuventute: sub signis in fossas urbis longe lateque patentes tympanis tubisque sonantibus deducunt: quam illi in cohortes: phalangas: alas: praesidia: et primipilares sub signis in duasque hostiles acies sub imagine veri futuri et praesentanei proelii distribuunt: et signo dato armis se et sagittis primo lacessere: dein confligere hastisque certare nunc instare et nutare: nunc fugam simulare et missilibus seruato ordine et statione: nunc retrocedere mutuoque tandem congressu concurrere viritimque martem conserere cum aduersa acie docent. acclamationibusque nominatim quemque hortantes animant et instruunt. gladiatorum etiam gymnasio ob eam rem militarem semper in diebus festis aperto et frequentato Ingenia utriusque sexus delicata et vafra et quae (ut a sapientibus quoque traditum) locorum quoque situs ita format: ut filoqomoi honoris et gloriae laudisque cupiditate maxime flagrent: parata ingenii simulatione et lucri causa nihil intemptatum relinquentes utque apes diversos flores pervagantur ut favum construant et alvearia ditent. Ita illi a diversis regionibus divititas et opes conquirunt urbique suae invehunt Inde plurimum sibi tribuunt et ad vulgi ostentationem se accommodant. Popularis aurae venatores et aucupes. Urbs profecto omnium quae in Europa aguntur gnara et nil reticente et sermonum avida quaeque sui generis: divitiarum: facultatum: magistratuum et honorum respectum maxime inter se et peregrinos haberi velint et cupiant. quod vitium ut in principibus nostris dum conveniunt conspicuum est: ita nunc in cives contagione sua se latissime diffudit concomitante semper invidia et animi indolentia si quem praelatum sibi ambitiosa mens viderit: quae non parum tunc in illos potest: dum aut rebus divinis intersunt aut publicis perfunguntur honoribus. tunc turbato ordine aut a congressu se subtrahunt: aut alter alterum adhortatur prensum manibus assequentem attrahere pro viribus adnitens: quod si honorem illi praeriperet indelibilem adhortantis indignationem incurreret. Tantum nunc ora hominum ab animis dissident. quandoquidem ex humanis mentibus amicitia priscum illud mortalium bonum nunc exolevit: in cuius locum assentationes: blanditiae: et quod optima nunc via processus amoris insimulatio submigravit. Feminarum autem hilaritas et eximia mansuetudo (plus quam credi par est) decora et venusta adest illis (quae maxime animos conciliant) comitas: affabilitas: mitisque humanitas ut plane ad emolliendam silvestrium virorum feritatem natae videantur mundae: politae: iucundae: sed maritis imperiosae: et andromedae: quapropter urbano et lepido ioco in illos luditur ob eam rem imperatorem aquilam virgineo deformatam capite urbi insignum dedisse. placidae tamen et ad obsequia virorum laetae contubernales et convivariae non segreges aut conclavariae et non tantum in curanda educandaque prole (quam praeter morem germanorum in hac urbe profusa indulgentia et blandissima appellatione educant sollicitae. verum in gubernanda dirigendaque familia prudentes merciumque et arithmetricae et musicae Romanorumque characterum et linguae Romanae intellectum et usum litterarum callentes. ideoque questibus sellulariis deditae: incessus autem et habitus matronalis et qui pudorem vultu gestuque praeseferat peplo parum in fronte rugato septuplo aut decuplato ob frigoris asperitatem capita involutae. Plerumque etiam velo quod insigne matronale est) lato et sinuoso plicisque retorto et circa tempora bicorniculato quod non omnibus gestare concessum est et quae gestant si infamia aliqua notantur velo illis interdicitur. pallis nigris sinuosis et syrmata trahentibus: pudicitia: fide et obsequio erga maritos insignes: adeo fecundae ut nulla paene Europae civitas a sobole sua vacet: ad quatuor ferme milia civium nasci quotannis perhibent. Caesar Fridericus ut novissime norinbergae egerat ut de multitudine puerorum urbis sibi relatum erat omnes pueros infra decimatum in fossam urbis cui arx inminet vocari iubet. Iam tota urbs in publicum gaudium et communem laetitiam effusa et genitrices exultim in spem erectae: quia aliqua egregia munera ab imperatore in eo delectu accepturi essent. matresfamilias puerorum facies laetissimas lustrare: frontes ornare: comas pectere et diffundere: praetexta bulla candidaque toga et purpura auro et margaritis onerare: et nihil eorum quae hanc aetatem gratiorem et favorabilem reddere possunt negligere. At Caesar ubi collectam multitudinem et germani sanguinis florem vidisset: oculosque hoc tenerrimo examine humani generis satiasset: pueris placentulas tortulasque mellitas (ut aetas puerorum illarum rerum avida est) distribuit. sicque pistillis donatos parentibus remisit. constituens ad futurum eorum conventum nummum argenteum signatoria sua gemma notatum in singulos donare: quem illi in longa saecula et in generationes et familias suas tanquam thesaurum aliquem asseruarent. pueri tunc ingenui semper quattuor milia numerati fuere. Compara nunc priscorum imperatorum in cives romanos donativa et congiaria publica et sumptuosa convivia ad nostra tempora. Ornatus mulierum et corporis cultus (quod equidem in hoc sexu probaverim) parcissimus est: aurum et gemmas nisi in digitis ferre concessum est. Sarmaticas: scythicasque pelles nulla margaritas nulla coccineasque: coas aut ostrinas vestes nulla: sed has tantum limbis vestium assuunt: considerantes hac mulierum luxuria multas germaniae et sarmatiae urbes in paupertatem adductas: dum viri mulieriarii corrupto feminarum appetitui nimis indulgent: earumque ornatui (cuius ille sexus avidissimus est. et ab illis difficulter eripi putest inconsulto favent: quoad aere et egestate oppressi: imprudentiae et illius luxuriae damna experiuntur.

CAPITULUM OCTAVUM DE DUOBUS augustioribus templis et hospitalibus eorumque opibus et reliquiis.

SAcras aedes et augustiores duas habent paroxi/as graeco vocabulo vocant has Romani quondam per provinciarum suarum dispensationes quas dio/khses vocant instituerunt latine aedes praebitorias dicere possumus: ut quemadmodum illae quondam provinciarum praesidibus publicitus viaticum praebuere. Ita nunc mutata religione ex illis divina sacramenta erogantur. Prima et honoratior Petro apostolo dicata et divi Sebaldi corpore et sepultura sua celebris. Is dum paulo post Karoli magni tempora ut Britanni: Galli et hibernici christianam religionem in germaniam invexerant cum aliis influens: primus eius collis et nemoris incolas ad religionem christianam vita et morum sanctitate invitavit: eiectis veteribus diis quos priscorum hominum simplicitas suorum agrorum et locorum praesides et tutores putabat. Alia divo Laurentio consecrata est: regia sane basilica et amplissima. Singulae magnis opibus et multa supellectile sacra (ut liberalitas et pius in religionem civium affectus est) dicatae sumptuoso opere parietum: tectorum columnarum: et fenestrarum patentissimarum conspicuae: binis ardius turribus singulae decoratae: ingentibusque vasis aeneis (quas campanas vocant oneratae: quo rum sonitu et impulsu populum ad rem divinam vocant: aut elata funera prosequuntur: et ingruentibus tempestatibus nubes (ut naturae quoque interpretes tradidere) dissipant: rumpunt: et propellunt. Aedes autem intus cum absidibus suis fornicatis pilis et arcuatis testitudinibus duarum columnarum ordine in sublime eriguntur: vario genere celaturae parietum et fenestrarum et sculptura imaginum: auro: argento gemmisque dotatae aramque et ingenuarum et veterum familiarum insignia nedum in his aedibus sed et in aliis omnibus monasteriis et sacellis affixa: quod primoribus tantum ut dicemus permissum est. Vestibus et ornamentis ad rem divinam perficiendam vario opere et labore exotico: arteque et materia peregrina pretio sis. Organis (quae Pipino a Constantino graecorum imperatore) missa erant: primumque tunc in Germania et Gallia visa sunt et fistulis: longitudine et magnitudine disparibus maximo sumptu constructis: quae ubi attracto per folles vento manuum et pedum impulsu conceptum spiritum per vocales cannas evomuerint ingentes sonos et mugitus resultante testudine et fornice: concordi tamen harmonia reddunt: concentu tubarum et cymbolorum interstrepente. Orgia crederes aut Corybantum chorum incedere. Cenodo/xeia i. diversoria aegrorum educandis fovendisque pauperibus quae vulgo ipsi hospitalia vocant) quatuor habent. Insignius quod novum vocant super amnis ripas inmensis opibus et structuris ad pauperum curas dotatum perenni stipendio fu/sikon xeirourgikon aromatariumque fovens. qui affatim et abunde quae aegris salutaria sunt administrent: opemque ferunt In eius diversorii templo sacrosanctae imperatorum nostrorum reliquiae servantur (maxime de salvatoris cruce et lancea: et Karoli magni insignibus et vetera regum et imperii nostri diademata. quibus imperatores nostri hodie ad aquas craneas id est Apollineas Mediolani et romae caesares declarantur. has Sigismundus caesar in eo motu quo Boemia a religione romana defecerat a Praga Boemorum metropoli in Norinbergam (quam solam inter tot claras germaniae urbes hoc munere dignam censebat traduxit: quae nunc quotannis exactis duobus et decem post pascha diebus in publico foro maxima veneratione et cultu ostenduntur tabernaculo miro apparatu in foro constructo: in quo sacerdos vocalissimus astantibus druidibus gabino more praecinctis et divinis exuviis onustis vulgo proclamat magna circumiacentium regionum frequentia et ex omni germania ad hunc diem populo urbem velut diluvio quodam inundante: ob id armatis et cataphractis in speciem proelii pedem tabernaculi forumque ipsum et portas urbis cingentibus: ne per insidias urbi sacro spectaculo vacanti trepidatio aliqua suboriatur. Referam in hoc loco subitum eius diei tumultum ludicra et vana re coortum. Corvus in foro astante multitudine culmini domus insidebat: utque advecta praeda se satiaverat: conspecta inter lata res enata herbula mox unguibus verrere et rostro laterem concutere et collidere: quoad solutus calce ingenti sonitu per tecta praeceps evolutus secum alios sua ruina trahebat: qui frustatim decidentes nonnullorum astantium capitibus inpacti sunt: et iam ad sonitum et fragorem in profundo silentio (cum omnium animi et aures in contionatorem arrecti essent) turba veluti repentino malo correpta silentium ruperat: stationesque soluerat: tum a laterculis vulnerati veluti hastis desuper confossi essent sublato ingenti clamore personabant: secuta mox mulierum et puerorum non minor (ut in trepidatione fit) vociferatio. Iamque salutis suae quisque memor: tamquam urbs capta esset: plateatim vicatimque discurrere coeperat. sed iam in ordines suos singulae cohortes processerant: et signo dato: tumultuantem populum qui nullo alio reme dio arceri et sudari potuit voce et verbere castigarunt. et confimarunt in eo tumultu aliquorum corpora protrita: aliquorum vulnerata reperta sunt. Exin spectaculi die senatus catenis ferreis forum claudit armatos in modum coronae circumstare (ut nemo ad similem vanum terrorem elabi extra septum fori possit) iubet.

CAPITULUM NONUM DE NOVEM URbis monasteriis et eorum sanctis et probatis moribus.

MOnasteria virorum et sacra skh/nobia id est contubernia. urbs intra murum septem habet: locis opportunis constructa: et per urbem di visa: aedificiisque et caedibus idoneis donata: et illis quae ad rem divinam religionemque ornandam pertinent abunde locupletata: illa non suo sed senatus decreto et arbitrio reguntur. Interdiu noctuque deo et superis psallunt: non ut in multis germanae locis per urbem vagi: conviviorum et cauponarum importunae volucres: aut avaritiae studio animarum negotiatores: et a pauperum mensis velut rapacissimae harpyiae cibos auferentes. memores his moribus religionem magis foedari: labefactari: contaminarique posse quam incrementa suscipere. sed ut senatus iussit et voluit quottidianas supplicationes et sacrificia pro salute reipu. sancta et pia conversatione faciunt: ab alienis abstinentes et ullis quae possident: aut quae ultro erogantur caste et modeste utentes: crebris contionibus populum ad religionem deique cultum et metum adhortantes: et a viciis deterrentes: laudes praemiaque virtutum: quae bonis praeposita sunt: et poenas sontium proclamantes. Sacerdotibus etiam popularibus honestis legibus a senatu coercitis: ne licentiose vivant ut in aliquibus urbibus fit in quibus sibi omnia licere per religionem et dominationem putant. Duo etiam sacrarum virginum skhnobia: quae ut se perpetua castitate deo devoverunt: ita ab hominum aspectu sublatae et occlusae nec amicorum aut parentum congressu aut visu perfruuntur: sed velut mortuae vitam agunt. Quapropter dum aliqua consecratur plurima circum eam mortis imago: ante aras prostrata candida veste induitur. et velut sepulcro iam composito: sacri laticis aspersione perfunditur. suffitione et aliis mortuorum cerimoniis et orationibus lustrata. quae ubi spectante populo peracta sunt: sacerdos candela sibi in manus praestita ad ostium (per quod tantum virginibus ex religione ingredi licet) sistit: ibique ceterae virgines cantu: orationibus: et osculo ingredientem excipiunt. eam collaudantes et extollentes: quia contemptis urbicae luxuriae et superbiae deliciis: perenni et iugi se castitati et servituti dei et sanctorum (qua nulla verior libertas est) devoverit.

CAPI. X. DE DOMIBUS PUBLICIS FRUmentariis et de fame et generibus panum insolitis

DOmus publicas in urbe multas et quottidie novas exstruentes habent: maximasque et patentiores frumentarias. Quae urbem (dum annonae caritas ex sterilitate caeli aut calamitate bellorum acciderit) sustentare possunt. Frumenta annorum centum et quinquaginta habent acerus iam sive folliculis et nuda adipe fatiscente. Ex eo frumento Maximiliano nuper e gallico bello in Pannoniam tendenti panis ut desiderabat pistus est: quem et nos apud amicum et hospitem nostrum Sebaldum clamosum antiquitatis et litterarum amatorem feruentissimum degustavimus. Aliasque species panis (de quibus dicemus) vidimus. Sed ille colore et sapore substantiaque inter ceteros facile noscibilis. Sed quoniam in hunc locum incidimus quo panis mentionem faceremus referenda etiam a nobis est nostrorum temporum gravissima fames quam ego in primis memoratu dignam duxi ne hoc ut alia multa apud nos scriptorum penuria ab nominum memoria elaberetur aut tempore intercideret. Haec ad annum nonagesimumprimum supra mille et quadringentos orbis christiani: regni vero Maximiliani anno sexto.ad biennium germaniam afflixit: furientibus etiam tunc: ne ulla calamitas sola esset Galliae. Pannoniae et domesticis germaniae bellis Quibusdam hominibus pro panis usu erat pirum agreste et corni fructus: sorbumque contusum modico furfure fermentoque congesto ne partes massae difflueret. alii ex feno herbarum florumque semina et cum folliculis suis grana excutiebant Iunipero addito et farre modico sicque in cibum et vitae alimoniam accipiebat. Erant qui fame premente ad priscorum hominum cibum redibant: glandem fagumque mola frangentes: et ex illis tortulas quasi oleacei panis pinsebant: fuerunt qui pirum sole aut furno siccatum farre et furfure tantum miscebant fermentique et furfuris partem addebant quo coagulatio materiae cohaereret. Quidam dum longa famae confecti fuissent: motis tandem dentibus consumptis angivis privati sunt corrugatisque et intortis visceribus dum panem cibumque accepissent: haerente siccis faucibus alimento suffocati et exstincti sunt. Compertum est multos: ne fame contabescerent: in remedium vitae caules: rapum et nucum putamina: concerptis arborum foliis et corticibus contudisse et cum lacte leniendae famis gratia absumpsisse. Alii amicorum et vicinorum convivia: ut germani gentiliter epulones et manducones sunt: peten tes: non prius domibus recepti sunt quam tantum panis ante hostium secum attulisse demonstrarent quantum ad cenam illis sufficere posset. vidisses tunc omnis aetatis et sexus homines a rure ad urbes commigrare: intonsum hirtumque agricolam hercyniique nemoris incolam: foeda et fruticante barba squalidum: pendentibus genis: macieque confectum: per plateas urbis hostiatin: velut iumentum famelicum advacua praesepia bonas: ante sacras aedes cum coniuge et liberis stare: ingredientes acclamare prehensare: elatisque ad sidera manibus et abortis lacrimis genu nixus rogare: prius quam superos placarent pietatem aliquam: qua nihil gratius acceptiusque diis immortalibus foret: in se suosque iam prope fame et inedia defecturos facerent. Memoriae proditum est quendam tunc in furto deprensum laqueo ut in iudicium tractus erat addictum: ubi secum ante portam ad gemonias ventum fuerat: scalae per lictorem admovendus ille ultro et exultabundus ter facto saltu ascendit: interrogatus cur ad paratum supplicium praesentemque mortem tam leto vultu alacrique animo procederet: mox ille ad multitudinem conversus. Testor inquit superos: et semper mihi culta christianorum numina me non alia causa quam cogente fame ad furtum coactum cumque carissimam coniugem: et ex ea susceptos liberos mortuos fame iam terra condidissem: meque superstitem nullo ingenio aut labore vitam redimere potuisse: ideo furti reus hac hora: fatis iubentibus et se hac misera clade mea satiantibus: libens coniugem liberosque meos sequor: gaudeoque nunc me ab his vitae liberari miseriis: coruis aliisque scaevis alitibus nobis felicius natis hanc meam carnem: siqua adhuc ossibus haeret: expositurus. et his dictis. iam laqueo implicitus se a scala: dum liberare illum supplicio populi pietas vellet. praecipitem dedit. inmotus prorsus et neque palpitans. oblisis faucibus. quasi cum sensus humani solacio esuriebundam exhalabat animam. Ferunt multos taedio vitae affectos necem sibi laqueo conscivisse. dum hoc malum Sueviam et bavariam maxime grassaretur. Iam urbem populumque Norinbergensem veluti saeva quaedam tempestas afflabat omniumque animos perculerat. dum percrebruerat: sine bavariae frumentis. quae iam defecerant. urbem aegre sustentari posse. cumque in dies pistorum avaritia glisceret panem miseris civibus et operariis pretio augescentes eisque subtrahentes ut vix diurno questu vulgus famem propulsare posset Mox hac re comperta: senatus ut in aliis etiam prudens. Frumentarias: butyri: salis: salitarum carnium siccorumque piscium et leguminum aedes: cellasque vinarias aperuit: pistoremque se publicum constituit et gessit laborantibus civibus et animo consternatis panem omnia quae victui necessaria recto et iusto pretio vendens donec pistorum avaritia lapidata totaque urbs a fame relevata fuerat. Magnum profecto et memorabile et salutare reipu. factum. Est praeterea domus senatoria et praetoria aula patentissima qua dum Germaniae: aut Caesaris aut principum conventus est causae discutiuntur: et publica nuptiarum et chorearum spectacula celebrantur historiis et imaginibus vetustissimis imperatorum nostrorum et regum depicta. Sed haec ut bibliotheca publica et ornatissima eius domus publice pari incuria fuligine et puluere obsita est et neglecta.

CAPITULUM UNDECIMUM DE DOMIbus cerevisiariis: et armamentariis et expositorum.

SImiliter dum populus cerevisiarios (ita vocant eos qui cerevisiam coquunt et vendunt) eodem scelere criminaretur senatus ut lucri cupidinem ex illorum animis eraderet: mox tabernas cerevisiarias et brassiatorias aedificavit publicumque potum ex illis exhibuit. Potus is aqua est: decoctione fumati hordei (quod tunc vulgo brasium vocant) aut alterius frugis adipe corrupta cui (ut omnes in vitia ingeniosi sumus) semina herbae cui humulo (ab ebriorum voce sic dicunt nomen est: miscent et incoquunt et ut herba plurimi fumi est: ita semen eius in aqua cum fruge decoctum inmodesteque haustum potantes in hebetudinem sensuum et temulentiam agit: vidimus dum in Saxonia et litorali Germania essemus post decoctionem eius potus siliquas ad plateas urbium expositas: iumentaque ex illis nidorem fumumque ut adhuc tepebant naribus attrahere pauloque post in furiam actos boves vibratis cornibus ad mutua praelia se lacessentes: herba profecto taxo et veneno colchico nocentior et quae plerisque germaniae populis caedium et multorum malorum causa est dum certa lege et artibus: poculorum vicissitudine inter se contendunt: et tamquam de hoste parta victoria sit virtute et gloria de eo quem insensatum et velut mortuum reddiderint gloriantibus. Potus alias si modestiam et naturam sequeris: saluber sane: et nutriendis vegetandisque corporibus levandi aestus sedandaeque sitis gratissimus humor. Armamentarias domus habent ferramentis: machinis: bellicisque instrumentis locupletes. Nec facile quis in Europa urbem nominaverit quae harum rerum studio et comparatione huic urbi par esse poterit. Nam si quid unquam germana ingenia pro armis: machinis: tormentisque rei bellicae excogitare potuerunt: illic affatim invenies acutas et hamatas cuspidas: mucronatas lanceas: trinodes et quadrinodes clavas: gesas: frameas: acinaces: falcatos currus: thoracas: loricas trilices: papiliones: sarissas machaeras: catapultas. Cerneres instrumenta ad muros quatiendos disiciendosque exquisita: et ad omnem apparatum bellorum: expugnationumque necessaria: seu castra ponere: seu martem eminus: comminusque conserere oportuerit bombardarum. balistarum. mortariorum. tormentorum. fundarum. omnisque generis telorum infinita paene multitudo diversis variisque formis admirabili ingenio et arte et diversis usibus apte ingentes orbes glandes et volantia saxa sternacem vagumque ignem flammas taedasque aliamque materiam perniciosam et exitialem iaculantes: et quaecumque hostem in conditiones pacis et deditionem cogere profligare exterminareque possunt emittentes quorum omnium usum et formam describere magis belli quam pacis scriptorem posceret Expositiciorum domus seu ut graeci omnia quam nos melius brebotrofia ut sexus maris et feminae est: duas publicas habent quibus infantes a genitricibus paupertate: imbecillitate: infamia. timore aut pudore ut affectiones illius sexus sunt expositi educantur: his summa cura et studio nutricum maxima pietate incerta soboles adolescit. Collatis etiam nuper pio affectu pecuniis ut vir et femina his domibus praeceptionis munus obirent. qui pueros prius sine lege et institutione: barbaroque inter se fremitu et ritu viventes: iam in ingenuis moribus et characterum romanorum cognitione et formatione imbuunt. eius pietatis et multarum aliarum aliquando hospes noster Sebaldus autor et sollicitator apud cives exstitit. Cum autem pueritiam in his domibus exegerint iamque rationis compotes facti fuerint civitate mas et femina donatur et ut de ingenio indole aut industria spes est: ita mas negotiatori aut operario (quos e)rgasteres grai id est opere manuum victum quaerentes vocant) commendatur: femella ex pietate dote assignata viro copulatur. A civibus orbatis plerique aut infecundis adoptantur: sed quoniam in eum locum a nobis perventum est nunc etiam ceteras urbis pietates commemorabimus quas illi ut multa vocabula a graecis etiam germana lingua accepimus elemosunas id est misericordias vocant.

CAPITULUM DUODECIMUM DE PIEtatibus et elemosinis urbis et leprosis.

NOn facile quis urbem per religionem christianam offendet quam huic nostrae comparare queat tam propensa et exposita in pietatis opera est. sunt plus quam quadringenti nummi aurei perenni redditu qui quotannis in illorum civium subsidium et vitae sustentationem erogantur: quos aut fatum aut iniqua sors externus et longus carcer: vel aes alienum (dummodo ex sua culpa obaeratus non sit) fregerit. aut quas incendia latrociniave oppresserint: et in egestatem compulerint: qui aliquando cum ignominia et contumelia urbem cogerentur de serere hoc annuo et occulto stipendio cum quibus ratio generis dignitatis aut familiae habetur sustentantur donec desaeviente fortuna redeuntibusque placidioribus astris tempestatem naufragiumque enatarint. Illud ego maximum pietatis opus duco: quo ingenui etiam et in tacita calamitate constituti consolantur. Sunt post hanc certi et publici redditus honestarum puellarum dotibus reservati: quas parentes prae inopia matrimonio locare non possunt: aut pupillae orphanaeque fuerint. dummodo spectata pudicitia et probitate morum sanctitateque insignes fuerint. Sunt duodecim virorum decrepitorum (quos illi duodecim fratres vocant) duo contubernia. In quae cives operarii colliguntur: qui senio aut longo labore effetis iam viribus fessi: victu et corporis cura egentes. hi a tredecimo fratre illorum curatore: omnibus vitae necessariis providentur. Pro feminis etiam multis domibus eadem pietate constructis et fundatis: Sunt hebdomadales et ut ipsi dicunt dites sportulae (ita eam pietatem apud Romanos quondam exstitisse et vocatum fuisse invenio) hae centum et sexagintaquattuor civibus egentibus singulis hebdomadibus die solis: ubi sacerdos sacras undas in populum sparserit perpetuis redditibus panem: carnem laridum: aut dum ex religione a carnibus abstinetur: pisces sardam quam illi allec pisum aliaque legumina elargiuntur. Decem sportulae num mo aureo comparantur: constitutis dispensatoribus qui de honestate: probitate: necessitateque accipientium cognoscant et examen faciant. Sunt insuper minores et perennes etiam sed pecuniariae sportulae quae die veneris quinquagintaquinque civibus sed aliis a superioribus in singulas hebdomadas solidum (ita numisma vocant quod vicies sumptum aureum Rhenensem reddit) erogantes. Est aliud pium opus quod sex civium filiis annuos sumptus quinque annis ad gymnasia generalia mittit: Primi sacris litteris et theologiae student. Secundi ordinis humanis et divinis legibus operam dant reliqui medicinae. Hi dum suorum studiorum praemia honestioresque titulos doctorum quod in eorum arbitrio positum est merentur in urbem revocantur quorum opera si urbs indiget digno a senatu stipendio providentur quotiensque illorum consultatione opus his fuerit: consiliis adhibent: quod si extra urbem apud principes aut alias urbes illos agere contingat sacramento adacti sunt. dum suis consiliis opus est reip. et civibus adesse. Est et aliud pietatis opus et quod nusque apud alias urbes aut gentes inveneris aut audieris. In ea hebdomada quae de salvatoris nostri passione obseruamus leprosi utriusque sexus ex omni regione in urbem confluunt. Sescenti: octingenti aliquando conveniunt: domo publica in urbe ad conventum illorum constructa: qua per eos dies reficiuntur. qui ubi convenerunt sacerdos et physicus eos de quibus certitudo morbi non constat lustrant et intuentur signis eius plagae diligenter aspectis: si aut lues cuti inolita aut alterius aegritudinis causa caro polluta sit. Moxque iudicium mundi et inmundi corporis proferentes veluti in delectu militum fit illos excludunt: alios ad collectam multitudinem conscribunt: datis litteris a senatu his qui mundi reperti sunt: suam sanitatem testantibus. quo delectu habito sacerdos dato ad contionem signo omnes die quem de cena domini appellant in unum locum cogit. Is est quem ad aedes divi Sebaldi koimithrion graeca voce dicunt. Nos dormitorium mortuorum dicere possumus: conscensoque suggesto hortatur illos ad patientiam et tolerantiam: quodque eam membro rum luem corporumque foeditatem et quia ab hominum societate extra urbes et pagos eiecti vivant aequo et placato patientique animo tolerent: sanctorum martyrum et eremitarum meminisse velint: maximeque acerbissimam salvatoris nostri passionem prae oculis habere et mente revolvere: quantas ille pro humani generis salute et redemptione contumelias: suique sanctissimi corporis plagas sustulerit: cuius corpus mox peracta contione in memoriam passionis eius sumpturi sunt. Quibus ita consolatis et confirmatis post sacrificium in sacello quod cimiterio adiacet a peccatis purgati dominico corpore cibantur. Deinde instructa cena lautissima in commune cenaculum omnes conveniunt videres tunc nobiles et insignes matronas ingenuos et magnificos cives velut ministros praecinctos ad illorum mensas stare incisorio propinatorioque munere velut ad regum epulas gaudere: ministerioque inter se certare: convivantesque adhortari: consolarique ut corpus cibo animique gaudio expleant. Tanta pientissimarum matronarum et optimorum civium pietas et studium circa miseros est. Ast ubi iam epulae mensaeque remotae: et hymno dicto singulis vestis pro tunica et linea camisia datur: cum viaticoque ad propria salutatione et futuri anni invitatione facta remittuntur adde nunc ad has urbis pietates quattuor ante portas domus leprarias et duo publica in urbe et circa urbe et circa urbem peregrinorum diversoria quae ab omnibus regionibus et terris itinere fatigatos colligunt: cibo potuque per diem et noctem reficiunt. Secundo die recuperatis viribus cum viatico ad institutum iter dimittunt. Adde nunc huic pietati pauperes adolescentes a rure et ceteris urbibus disciplinarum et litterarum causa influentes quos urbs quattuor publicis gymnasiis larga manu fovet. Accedit ad Italicarum urbium morem et imitationem: pro ingenuis pueris et adolescentibus erectum stipendium centum aureorum quo vir in romanis litteris eruditus in poetica et oratoria in publica domo legit: ad id stipendium primus a Monaco Heinricus Greningerus vocatus: vir in Romanis litteris exquisita doctrina olim in Italia institutus: vita et morum honestate conspicuus et singulari humanitate et modestia praeditus. Eius erectionis et stipendii autor apud senatum genitor hospitis mei Ioannes Pirckaimer utriusque iuris professor: fuit. Sed iam alia prosequamur.

CAP. XIII. DE MAGISTRATIBUS URBIS

URbs trifariam: in plebem mercatores et patres: qui antiqua generis claritudine insignes: divisa est Inter quos octo et viginti fere honestiores et veteres familiae sunt: apud quos summa rerum et imperii est quod graeci a)ristokra/teian vocant: publicosque honores illi soli et magistratus a plebe et mercatoribus separati obeunt: in quorum manibus ratae leges leges et summum ius (quod nusquam in aliis germaniae urbibus invenies) repositum est. Hi ex agris et praediis vivunt: negotiis tamen et mercibus ut huius urbis mores sunt plerique dediti: patrum et plebis rarum connubium. Corpus senatus sex et viginti viris constat: tredecim ex his potestatem in cives exercent quos illi scabinos (romani praetores urbanos) vocant. Ceteri de rep. consultant duobus semper ex utroque ordine per mensem consulum nomine gaudentibus: quos ipsi magistros civium vocant: quo instituto lunationes tredecim annua solis conversione illorum numero explentur. Quaestores autem qui ceteros senio fide: modestia. et probitate antecedunt ex his duos habent. Isque summus apud eos magistratus est: qui omnium vectigalium (quae reipublicae nerui sunt) sacrarum aedium et monasteriorum et eorum reddituum totiusque urbis aerarii curam habent: sunt praeter hos ferme ducenti ex tribus quos diximus ordinibus senatorii viri: qui semel in anno et ubi res arduae postulaverint coeunt Et in commune consultant. hos ipsi nominatos vocant. Est quinqueviratus apud quem criminales causae discutiuntur: hique tribus per hebdomadam diebus causas audiunt. Quibus etiam diebus praetores urbani in civilibus questionibus ius dicunt assidentibus semper tribus doctoribus iurisperitis. Est praeterea praetor arvalis qui rusticis ius dicit: urbi ac civibus subiectis. Ex quibus cum necessitas ingruit supra decem milia armantur. inter quos circa sex milia egregie bombardis periti. Currus autem falcatos ac proeliares ultra tria milia ex his instruunt. Nullum in urbe operariorum aut plebis publicum aut occultum conventum patiuntur. Nec convivii religionis aut exequiarum causa: perniciosum illud et exitiale reip. arbitrantes quia ex talibus congressibus seditiones et factiones discriminaque popularia seminentur et pullulent: quae res multis germaniae urbibus libertatem nostra memoria ademit. Quod si aliqua inter operarios simultas aut dissensio orta fuerit non ad capita operariorum et ad primores artium sed ad senatum omnia referuntur qui ut patres consederint statim duos ad illos privato colloquio mittunt qui concordiam tentent et dum illi perstiterint confestim ad senatum causa refertur gravi mulcta concordiam empturi. hac castigatione repressi plures inter cives controversiae tolluntur et ab iniuriis abstinetur. Caesar Fridericus dum Romae consecrationem coronae a pontifice (ut imperatores nostri ex religione solent) accepisset utque Norinbergam rediit populi multitudinem effusam ante portas undique vides et ut urbem intrasset civitatem in populum effusam obsessas undique plateas et tecta laborantia et velut diluvia quaedam vidisset senio rem urbis qui tunc leve eius adequitabat interrogavit quonam ingenio et arte tantam multitudinem sine seditione et tumultu regerent et continerent. At ille ut vir Veneranda canitie et summa animi prudentia erat. verbis inquit imperator invictissime et gravibus pecuniariis corporisque poenis id efficimus. significans ingenuos cives verbis et piis adhortationibus monendos esse hisque se emendare. Plebem autem ut servile et indomitum vulgus non nisi corporis poena aut pecuniae mulcta a delictis arceri debere: ad cohibendaque peccata plus timorem quam pudorem apud vulgum valere. vox digna et salutaris reipu: cunctisque civitatum rectoribus et principibus memoriae tradenda. Nullus in urbe publicus aut privatus locus patet aleae: taxillis: potationibus aut aliis quae corrumpere aut depravare mores urbis possunt: praeter eum quem senatus pro ingenuis solum constituit relaxandorum animorum gratia ne decoctoribus et abligutoribus bonorum suorum occasio aut irritamentum praeberi possit quod in illo rum hodie urbibus qui ex religione sibi cuncta licere reputant: tanquam in decus et incrementum reipu. christianae fieri videmus: Qui ne dum publicas lusorias tabernas vilissimis scurris deorumque contemptoribus locant: verum etiam ipsi de his questum tanquam honestum lucrum querunt et recipiunt: In quibus cerneres sacris initiatos: et quos nec habitu: verbis et moribus a plebe discernere possis in corona sedere. aleam: pocula: taxillos pari furore et insania tractare exsecrare: furere: et indignari: et quod magis stomacheris in ruborem palloremque effervescere brachia iactare: ingemiscere seque suamque fortunam et vitam accusare: dirisque deuovere. iramque et trementia labra in deos et homines exasperare. Hi saeculi nostri mores et christianae religionis principes sunt: in quorum usum redditus a maioribus nostris relicti pio in religionem affectu. quorum hodie tanta luxuria et avaritia est: ut si totus orbis ipsumque caelum cum sole ab eis prendi posset vectigale facerent. Honestatis curam urbs talem et circa feminas habet ut ne dum de illarum vestibus verum etiam de pedum vinculis leges tulerint: eiusque rei secretos delatores habent qui eas quae legi non paruerit denuntient: ferunt multam pecuniam publico aerario quotannis inferri quarundam feminarum ad voluptatem instructarum licentia et immodesta lascivia. coguntur autem singulae apud senatum comparere et mulctam offerre ut illarum contumaciam verbis etiam et monitione benigna ad verecundiam et modestiam inducat. Quod si qua inter mulieres controversia coorta fuerit: alteraque alteram iniuria: verbo: factove indecoro (ut ille sexus maledicentior est) laeserit: aut quae pellicatui aut lenociniis faverit: vel castitati puellarum posuerit insi dias: aut adulterorum congressibus consuluerit: certo aut vago auctore delata publico foro ante curiam patrum magnum saxum in globi formam excisum humeris gestare cogitur precone cum tympano et fistula praecedente ad cuius pulsum in foro a toto vulgo concurritur. In sequentibus et acclamantibus pueris et aetate provectioribus foedaque sugillatione cavillis et probris saxo onustam (ut lentiori gressu spectaculum praebeat confusioneque et calumniis subiaceat insectantibus et per circum agentibus: ridiculum profecto et plenum cachinno spectaculum et coercendis mulierum delictis satis efficax documentum Has enim vituperationes aliquando magis metuunt quam leges ad bene beateque vivendum constitutas. Sed nos iam reliqua urbis ornamenta consectemur.

CAPITU. XIIII. DE POENIS SONTIUM.

SUmmam libertatis urbis curam habent quod si qua contentio aut rixa in vulgo concitata fuerit astansque civis illis priusquam mutuis verberibus aut caedibus se affecerint pacem venerari et ab iurgiis abstinere senatus auctoritate Praeceperit et illi in furore pertinaces perstiterint. Mox apparitores qui libertati urbis invigilant accurrunt carceribus illos confestim mancipantes. Proscribunt ultra germaniae (ut longissime ab urbe qui in patriam deliquerint absint) quattuor nemora et flumina: Bacenin: sueviae: piceariam et hercyniam Franciae et Turingiae et Boemiae Danubium albin Rhenum et Moenum: quibus fluminibus et silvis urbs ad quattuor mundi latera in medio sita circumsaepta est Eos autem qui delicta committunt levi etiam aliquando causa diversis poenis et generibus tormentorum exquisitis afficiunt aut quaestionibus subiectos damnant ut sint reliquis documento et magnitudo poenae alios perterreat: alios ad palum in foro vinctos ferreo lupato circum collum adacto coram multitudine stare cogunt publico foro vulgique ludibriis et ignominiis exponentes. Alios per urbem virgis ad cruorem caesos ante portas deducunt et extorres ab urbe et trans nemora et quatuor flumina proscribunt. Aliis oculorum orbes effodiunt aut praesectis auribus et amputata manu urbe expellunt. Linguas dei sanctorumque blasphematoribus praescindunt: digna tragoediis materia et de Oedipo Tereoque decantata Periurii reis digitos quibus ille tactis sacris caelestia numina in testes vocaverat amputant. Falsariis monetae (ut iam metallariae artes adulterinae pravorum hominum ingenio inventae sunt) aut alterius rei cauterio velut pannoniis equis frontibus aut genis indelibilem characterem inurunt talique nota poenas nefarii pendunt. Neminem occulto veneno aut Toxico placidissimo genere mortis (quod equidem germanae simplicitati tribuo) tollunt. In nullos saevius graviusque quam in latrones: parricidas: fures et patriae hostes animadvertentes: cerneres ante portas in gemoniis damnatorum cadavera suspensa mutuis se (dum aer movetur) conflictari cadaveribus et velut diomedeis praesepiis a corvorum scaevarumque volucrum rostris lacerari: falsarios mercium aut monetarum sacrarumque aedium spoliatores et sacrilegos: vivos rogo impositos aut ad stipitem vinctos cremant: inserto sub ascellis capiti: inguinibusque nitri puluere ut flamma fomentum corripiat. Latrones et parricidas non crucibus agunt aut culleis insuunt: sed aculeatis rotis tibias et lacertorum moras confringunt: Contritisque singulis ossibus carnifex ceruicem et praecordia humerosque ingenti rotae citato impetu pulsat: a sedibus et amico domicilio latibulisque suis miseram explodens animam: dein lacerum et deforme cadaver spirantibus calentibusque adhuc venis rota supra palum suffixa in aura resupinatos volucribus exponunt. At quibus cum mitius agitur vivos prius ense percutiunt: dein truncum ipsum supplicio rotae afficiunt. In mortuos etiam et exanime corpus saevi. Nec ad has poenas miseris proficisci datur. sed equo adligatos supinos ad haec tormenta trahunt per saxa lacunas: voragines imbricesque platearum miserorum corpora ut de Hippolito tragoedia gemit) lacerantes: obiter uncis flammatisque forcipibus suras et musculos aliaque carnulentiora corporis loca vellicantes foedum illud et germanicae severitatis triste spectaculum: nec ad coercenda latrocinia caedes et rapinas perditissimorum hominum sufficiens et efficax exemplum: dum lacera corpora et truncos artus et infecta tabo canibus et scaevis alitibus cadavera exponunt Hostibus patriae et in eam coniurantibus exta rimantur et veluti aruspicina aut a)nato/mh fieret: carnifex primum cor scrutatur: exsectis deinde ceteris intestinis corpus exenteratum in quattuor partes lancinat ut manus et crura exseruntur. Has tanquam ex religione ante urbis portas palis et crucibus affixos ad quattuor mundi regiones et caeli cardines exponunt. Tanta germanorum latrocinii et sacrilegii vindicta est. Nec mulieribus (tantus severitatis et iustitiae rigor est) parcitur. quae cum (ut raro se a sceleribus abstinent) toxico aut amatorio poculo lymphaticos fecerint aut fascinatione aut superstitione infamatae fuerint: vel quae partum necaverit aut inmaturum excusserint diversis suppliciis afficiunt aut culleo insutas submergunt: aut igne vitam adimunt: aut vivas humo defodiunt: nec his tormentis et cruciatibus humana temeritas a flagitiis et sceleribus arceri et absterreri potest. quin semper scelus sceleri accumulent. Novis etiam ingeniis crimina perpetrantes ut non satis illis digna supplicia et tormenta respondeant. Omnibus damnatis cum ad supplicia ducuntur cucullus capiti inicitur: ne ex amicis: cognatis: notis aut ignotis animi turbatio: aut desperatio misero suboriatur sed fixis humi et obductis obtutibus et facie: ad mortem quasi incognitus trahatur.

CAPI. XV. DE UNIVERSALI URBIS IUStitia legibus conviviorum. nuptiarum Iudaeis et vini corruptoribus.

UNiversalis iustitiae: quae alienae utilitatis speculatrix est: et eorum quae ad civilem cultum pertinent vigilantissimam curam agunt: ponderum: regulae: mensurae: utriusque ex auro et argento monetae et in cunctarum rerum administratione aequabilitatem seruare praecipientes. Mercium adulteros gravissima animadversione corporum et pecuniae punientes. Nuptiarum et conviviorum et quicquid eorum est quae in favorem matrimonii et contrahendae amicitiae causa fiunt de cibo et potu numeroque convivarum sumptuarias leges tulere neque carnes et pisces simul sepelire ventribus concessum et Satis visum unum elementum ingluvie nostra spoliasse et non cunctis naturae membris ut luxuriae popinali modum ponant propter gulam nostram cum qua bursa pugnare debet sequitur. insidias posuisse: easque commessationes velut iacturas et inanes sumptus et quibus se cives exhauriunt damnavit. Lege etiam de canibus lata: ut singuli patresfamilias unum tantum canem nutriant. venatione canum nocturna ob eam rem per vispilonem demandata: ut extortes nocte molossis suis prendat et mactet: venatori tamen cani ab hac lege inmuni. In nativitatibus prolis et funeribus (ut per totam ferme Germaniam fit) epulationes non concedunt: ne mulierum aggregationi occasiones ebrietatum dari contingat. In conviviis autem dum publicas voluptates instruunt. epularis sermo concinnus et praeter consuetudinem germanorum sedatus nec murmurabundus nec in licentiosos cachinnos effusus sed verecundo silentio pressus prudens et accuratus. Vinorum etiam corruptores utinam graviore supplicio afficerent. cuius corruptelam: ut multa alia nostra saecula excogitavere: ita illa quoque adulteratio et exsecrandum malum inventum est: nec iam solum per germaniam: sed et per Galliam Pannoniam Sarmariam: aliasque terras scelus illud se plantavit: dum colorem: saporem: odorem: vir tutem: substantiam: patriam etiam in illis mutant. Inventum illud druidae esse ferunt Martino Bavaro nomen illi erat in franciae oppido quod a nigra quercu dicunt: dignus profecto aeternis suppliciis qui liquorem (et quo res sacrae fiunt) corpori humano gratissimum pestiferum et letalem fecit. Naturae munus et quo non aliud praestantius sidera ipsa ornamentumque mundi Phoebus excoquit contaminans et inficiens et quod in gaudium et alacritatem et curarum nostrarum remedium natura nobis elargita est: ille in toxicum et variarum aegritudinum causas mutavit humani generis extinctor: sanguinarius et crudus carnifex Quod si mercium et monetae adulteratores capitali poena apud vos prudentissimi senatores plectuntur: quali illum supplicio afficiendum censetis qui tot homines occidit aut in aegritudines conicit: quot hodie vinum bibunt. Illi paucioribus corruptelas suas vendunt. Ille aetatem omnem et utriusque sexus homines in varia pericula adducit. Mulieribus sterilitatem inducit. abor sus facit. Conceptumque fetum abigit: nutricibus lac inficit aut subtrahit: Arteticos dolores corpori immittit. In viris autem intestinorum renumque tormina (quo non maior dolor corporis est: et corrosiones viscerum inducit: et ut plura paucis dicam venenum inflammat: mordicat: adurit: extenuat: exsiccat: nec sitim aufert: sed auget ut natura sulpuris est. Cuius magnam vim prius quam deferbuerint vina (commixtis aliis noxiis et venenosis rebus quae hic docere pudet) addunt. naturam transmutantes: hoc nos sub dulci melle venenum amicis nostris: uxoribus et liberis et nobis ipsis ut magna pluribus annis vini caritas fuit tam magnis pecuniis emimus: natura tanti sceleris ultrice: quae hunc liquorem per tot an nos propter hos suos hostes et universi humani generis exterminatores subtraxit. Quocirca patres prudentissimi non solum eorum vasis concussis in fluvium vestrum tale venenum effudere debetis: verum etiam huius vini propinatores in rogum et ignem vivos praecipitare debetis: non minus huius toxici quam latrocinii curam agentes. Hebraeos in ea parte quae in septentrionem spectat urbs habuit et fovit: sed ob iustas et necessarias reipubli. utilitates nuper expulit et explosit: gentem transmarinam insigni contumelia et ira numinum a patriis sedibus exulantem: quae suis sacris et superstitionibus adhuc dedita cunctis regionibus aduersa edurat Nec satis erat tantum auri et argenti in Italiam mercium et conservandae religionis christianae gratia a nobis quotannis invehere. Illos etiam pecuniarum nostrarum corrosores et feneratores intra sinum nostrum per Germaniam fovemus. Et quod quorundam principum nostrorum avaritia a suis extorquere non potest: hoc per suorum subditorum et pauperum locationem et redemptionem efficiunt ut tandem a Iudaeis usuras et vectigalia et tributum colligant. Felices profecto urbes et terrae quae hac hominum lue carent: ne multis furti occasionem et bonorum suorum distractionem praebeant. Videres ab illis christianorum supellectilem vestes: aurum: argentum: sacra etiam vasa ca lices veluti proscriptam praedam sub hasta vendere. Christianorum pecunias non tantum: sed et sanguinem nostrum sitire: dum veteris suae superstitionis extispicia cum in fantibus nostris: quos cruente et atrociter mactant: celebrant. et hoc divinationis genere futura perquirunt. nullam Germaniae urbem immunem reliquere: quam hoc scelere non polluissent. Sacris etiam hostiis et sacramentis nostris saepe ablatis contumeliaque et ignominia affectis. Qua propter flammis aliisque suppliciis saepe excruciati magnam suorum scelerum foeditatis et perfidiae reliquere infamiam.

CAPITULUM SEXTUM DECIMUM et ultimum de annona et victualibus urbis

Armenta et pecora: oves et caprae in urbe non sunt propter munditiam: quamvis ad primum ab ea lapidem ingens copia sit. Gregalium et cicurum ipsa prorsus expers. Quippe quae in tam sterili solo sita est ut vix locustis et formicis cicadisque (quod omnium insectorum maxime ieiunum genus est) alimentum cibumque procreet. Ipsa tamen annonae et commeatus abundantia nullis germaniae urbibus ad flumina et ad inclitos portus Codoni et oceani nostri constructis inferior est. quippe quae saepe triginta aut quadraginta principibus imperatori et regibus victum et omnia ad eorum familiam necessaria administraverit. Nullius rei quam vel luxuria regum aut ebrii saeculi aut naturae necessitas requirit egens: vini: frumenti: olei: salis: carnis: piscium: salitarum: ferarum: volucrum omniumque rerum victualiumque copia et affluentia abundans et exuberans: iustoque et legitimo pretio (tanquam apud se nativis opibus genitum sit) quod inter licentem vendentemque conveniat omnia affatim exhibens. a Moeno tubero Cocero Aesto franciae amnibus. et Necaro Sueviae et Rheno patre fluminum vina. ex Pannonia et Boemia carnem in singulas ebdomadas boves centum mactans praeterea vitulorum et pecorum multitudinem magnam. ex Norico salem ferrum et frumenta cuius mille modios singulis septimanis absumunt quorum unus hominem per annum pascit ex qua re colligitur civium numerum quinquaginta duo milia hominum excedere. Ex Italia omnis generis fructus et peregrina vina: sucos: odores: aromata transmarinasque opes magis ad instrumenta gulae et deliciarum patrocinia quam ad vitae necessaria invectas. Hae omnes res pecuniis quae a negotiatoribus importantur commutatione mercium facta a civibus et operariis comparantur. Indidem victitantes et ut eorum verbum est non terra caelo aut aere ut ceteri mortales sed solo nummo viventes. Quo circa magna mihi intuenti remp. vestram gravissimi senatores admiratio subiit. Cum enim alias urbes quae hodie adhuc florent: vel quae iam longis ruinis excidere: celebritate tamen famae aut litterarum beneficio adhuc apud nos memoratae: has aut inclitis portubus et fluminibus: marium commercio: ubertate terrae: aut pecore: mineris bellorum gloria aut imperio in vicinos auctas locupletatasque legimus et videmus. At vos in vicinos studio obsequio: amicitia: et fide insignes: eiusque rei gratia non fragili et facile perituro papyro sed firmo pergamento omnes vestras epistolas et senatusconsulta emittitis. Et sicut parandae pacis conseruandaeque fidei et foederum auctores. ita latrocinii dominationis et rapinarum semper impatientes et infestissimi hostes fuistis. Quorum agrum dum lustro silvam sabulum et arenam invenio: dum fluvium specto cervum transilire conicio: et is vester Oceanus Rhodanus Rhenus et Danubius quibus rebus in eam opinionem adducor: ut crediderim vestram urbem (sicut graecia de quibusdam suis urbibus canit) a diis immortalibus conditam et in hunc usque diem in ornatissima sua repu. et in tanta populi multitudine sine civium seditione et tumultu numinum favore conservatam: in quam velut in communem patriam totius germaniae gentes et collimitiae nostrae nationes confluunt: quos a latrociniis tutantes vos recipitis: et variis mercibus onustos per universam Europam emittitis societatis humanae et commerciorum conservatores et principes caelesti aliqua et occulta credo virtute ut doctissimi de loci natura dis serunt) in urbem vestram desuper divinitus infusa. Quam precor faustam felicem stabilemque dii inmor tales urbium et locorum antistites et fatales genii indigetes et hospitales. diu in felicitate sua siquid ex voti nostri nuncupatione illi accidere potest conseruent et tueantur: dum rotat astra polus feriunt dum littora venti.

Finis libelli de situ instituto et moribus Norinbergae. Censoribus Ioanne Dalburgio Wormatiensi Episcopo et Villibaldo Pyrkhaimer Patricio et senatorii ordinis viro integerrimo philosophiaeque et in utraque lingua graeca et Romana eruditissimo: et Ioanne Coclite ducali senatore. CONRADI CELTIS HYMNUS SAPPHICUS IN VITAM SANCTI SEBALDI REgiae stirpis soboles Sebalde Norica multum veneratus urbe Da tuam nobis memorare sanctam Carmine vitam Te sacris votis generant parentes Cum diu lecto sterili vacassent Teque suscepto statuere castam Ducere vitam Natus his sanctis puer ergo votis Galliae claram properas in urbem Artibus sacris animumque cultis Moribus ornans Hauseras sanctas ubi mente leges Patriam doctor rediens in aulam Regiam quaerunt tibi mox venustam Iungere sponsam Ut dies laetis fuerat peracta Nuptiis virgo pudibunda vultu Ducitur celso tibi copulanda Candida lecto Cumque iam clausum fuerat cubile Et quies cunctis foret alta rebus Tu tuae sponsae loqueris pudicae Talia verba Nata de magno mea sponsa rege Non tuum castum violabo corpus Si placet mecum pia vota castae Iungere vitae Adnuit virgo tenero pudore Et deo magnas dedit ore grates Integram seruans generosa casto Corpore vitam Ipse mox celsam genitoris aulam Spiritus sancti monitu relinquens Horridas silvas heremumque vastis Saltibus intras Et per exesae cava saxa rupis Stratus orabas manibus supinis Feruidum solem: boream: nivesque Passus et imbres Et fertas inter medius quiescens Saepe montanis satiatus herbis Hauseras puram liquidis fluentem Fontibus undam His ubi corpus dapibus foveres Mentis in puram tenuatus auram Saepe divinos nitido videbas Pectore vultus Sic tribus lustris tacito peractis Inde romanam properas ad urbem Qua dei verbum monuit per orbem Spargere pastor Ipse mandatum recipis paternum Et vagus terras varias pererras Donec immensum peregre venires Laetus ad histrum Hic ubi cymbis tumidus careret Praebuit tutam pater alme navem Pallium: quo tunc fueras pudico Corpore tectus Moxque per vastas nemoris latebras Noricam laetus veniens in urbem Hanc docens sacro monitu profanos Linquere cultus Et deum celso residere caelo Praedicas: poenas vitiis daturum Quique virtuti tribuat bacatae Praemia vitae Ille de casta genitrice natus Corporis mortem tulerat cruentam Tertio Phoebo rediens sepultis Victor ab oris Approbas multis tua verba signis Scripta quae libro reperi fideli Nec minus claris hodie coruscas Inclute signis Cumque iam longo fueras labore Fessus: et sedes meritus beatas Te senem nostras deus imperabat Linquere terras Spiritus sanctos ubi liquit artus Mox boves corpus tulerant agrestes Qua tuas sanctas modo personamus Carmine laudes Ergo iam caelo merito locatus Hanc velis urbem mediis arenis Conditam: sanctis precibus iuvare Sedulus orans Terra fecundo madeat liquore Et salutares habeat calores Spiceam gestans cereris coronam Fenore multo Spumet et plenis rubicundus uvis Bacchus et frontes tetricas relaxet Et pecus laetis nemorosa carpat Pascua pratis Prosperos seruent radiosa cursus Astra: nec morbos subitos minentur Paxque per nostras maneat perenni Tempore terras Fata germanis faveant triumphis Dum petet Turcos gladiis cruentis Principis nostri iuvenile robur Maxmiliani Hinc ubi nostras animas solutis Corporum vinclis deus evocabit Confer: ut tecum capiamus alti Gaudia caeli Haec ubi nobis pater impetrabis Ante supremi faciem tonantis Hic tuas semper cumulemus aras Ture benigno. INCIPIT LUDUS DIANAE CORAM MAXIMILIANO REGE PER SODALITATEM LITTERARIAM DANUBIANAM IN LINZIO MERCURIUS PRAELUDIO MISsus a Diana ad spectatores loquitur. Pennata gesto calcibus vestigia Tectus galero et hac in aula prodeo Atlantide olim quem creatum praedicant Fidus deorum et qui dearum nuntius Hominum sagax et foederum caducifer Mandata vobis iam fero triviae deae Nemorum latebris et feris quae praesidet Venationis et magistra regia Faunis Satyris Nymphis comitata agrestibus Silvano Iaccho et putido Sileno Haec maximo regi est datura Aemilio Arcum: pharetram: cuspidas: rete: et canes Sibi offerens venationum insignia victamque se dicet per egregium virum Venationis omnis expertissimum Vos auribus sed cuncta nunc prehendite Alis levatus ipse ad astra hinc evolo Actus primus. Diana Nymphis Satyris et Faunis reliquaque sua familia singuli suis insignibus ornati et induti regem alloquitur. CAesar ave auspicio superum qui dirigis orbem Quem decorat Romanus honos cui vivida virtus Per varios casus per mille pericula rerum Hoc peperit regnum: gestis qui cedere nescis Caesaribus priscis: et adhuc meliora supersunt Advenio supplex genubus prostrata sacratis Quam coluit crebris aris veneranda vetustas Atque Ephesus memori tot iam per saecula templo Donavit: triviam vates dixere priores Mansit honos nomenque meum: mihi numina ruris Silvanus Satyrique leves Faunique salaces Et Bacchus socio Sileno in caespite sacrum Struxerunt: me magna cohors comitata sororum Oreadum Dryadumque simul: solemque nivesque Pertuleram: inque humeris tot retia ferre sub aestu Non piguit: costisque cutem deducere ceruis Nec minus et nostros ornarunt undique postes Arcubus et iaculis captivarumque ferarum Pellibus et votis mortales mille vocarunt Donec in Austriaca quidam felicior aula Ducit Aventina veteres qui ex arce parentes Progenitus: superans atavos virtute priores Venatu oppressit silvas cautesque petivit Ignotas antehac homini: non ulla ferarum Non volucrum secura colit montisue cacumen Sive profunda lacus penetrat. montesque lacusque Et manibus pedibusque ferox: certaque sagitta Sive capit prendens lato venabula ferro Seu iaculum torquet: rideris prisca vetustas Herculea decorata manu: Calydonius heros Iam nihil est: quin ipsa virum venerata priorem Ipsa Diana colo: Fauni Satyrique sequuntur Silvanusque rudis Nymphae et generosus Iacchus Auritoque sedens madidus Silenus asello Hunc dominum: nostrisque choris non amplius haerent: Et si me vultus non decipit: ille videris Ille es caesar: ades venator maximus ille Quem capreae ceruique timent. ursique suesque Et lupus et nuper tibi missi aquilone visontes Quem fugiunt: qui saepe ferus nemus omne fatigas Cedo libens: arcumque meum pharetramque nitentem Et iaculum capias Caesar spoliisque Dianae Laetior exsultes et quae tibi munera Mavors Iam pridem largitus erat crudelis in hostes Exerce his nostris: placidus lenisque fruaris Post huius carminis recitationem Diana choro Nympharum stipata. Laudes regis et reginae cum Nymphis et Faunis quatuor vocibus cantat. Ipsa in medio choro corniculata stabat. Nymphis in chorea circa ipsum salientibus et haec carmina canentibus Maxmilianeas Nymphae nunc dicite laudes Et resonet nostro Blanca maria choro Ducite iocundas Fauni Satyrique choreas Indulget festis regia tota iocis Dedicat hanc Genio caesar cum coniuge noctem O nox perpetuo carmine digna coli. Actus Secundus Silvanus comitatus Baccho Faunis et Satyris regem alloquitur. Rex cui Maximium praestant pia sidera nomeN Verus ab aethereo missus mortalibus orbE Cultor olympiaci iustique aequique tonantiS Iuris amator oves christi tua sceptra gubernenT Mens vigil ut caelo populus turbatus apertO Vivida ad aeterni tandem pius ora trahatuR Serva commissum tibi ne lupus intret ovilE Iustitiam superos obeuntem hoc orbe relictO Nobis qui Austriaco fruimur pastore remittaS Victa diu Ausoniae Lugubri moenia vultU Impia luxerunt et adhuc insubrica ploranT Culmina cristati vanissima praelia GallI Tolles laude atavos si tu venerabile numeN Occurras Turcorum annis inimicaque castrA Telis Christicolum superes martemque tyrannuM Urbis abegisti dum tristia bella tumultV Tunde male infidi venientia perfida turcI Agmina et immanis nunc disice daemonis illuD Maumet robustum pectus qui bella furorE Suscitat insano germana in corpora et armA Urbanos Christi cultus perdentia gestiT Bellator Stygio qui fretus robore geseF Perdere nos regesque pios mandare gehennaE Ritus heu miseros hominum quos si ante tribunaL In nigra perpetui mittendos tartara fatI Nos timor admoneat numquid mortalibus istaC Constrictos videas animos in crimina ferrI Intendens licet usque malum draco membra resolvaT Perfidus exhaurit matris qui viscera nostraE Enses effodiens sic undique bella parentuR Vexati te iam cessent dominante periclA Imperii invictum tolletur ad aethera nomeN Turgentes Venetos igitur tuque omine lumeN Attere felici gallorum: ac pectore totO Motus Helveticae compesce et turbida plebiS Praecedens carmen sex versus in capite et unum in litteris finalibus continet. Non auro redimita comas mea carmina sunto Nec sunt a tanto principe digna legi Arte tamen contexta diu qua nulla fuere Forsitan in nostris condita temporibus Litterae in extremo carmen tibi sine reponunt Et sex principio carmina lector habes Post huius carminis recitationem per Silvanum Chorus Bacchi et Comitum suorum ad fistulam et citharam saltabant haec carmina quattuor vocibus saltando modulantes. Silvanus Satyri Fauni Silenus Iacchus Lascivis pedibus chorea nostra strepet Maximus Aemilius coniunx et Blanca maria Cantentur nostris hic et ubique choris Vivite felices ambo dum vita superstes Et locet aethereo vos deus inde polo Finis actus secundi. ACTUS TERTIUS BACCHUS THYRSIger comitatus Sileno et Bacchidibus Regem alloquitur. Ex qui stemmata Aventina geris sacra Salue: romulidum gloria Caesarum Osiris capias et Dionysii Quondam magnificis gesta laboribus Bacchus nunc vocitor laetitiae dator Impellens animos scribere carmina Cantantes satyros iam tua saecula Silvanos faciles capripedes deos Silenum madido somniferum mero Mecum temporibus perpetuis fero Cingentes capitis tempora frondeis Sertis: sunt quibus et pinea pocula Hi sunt qui manibus Thyrsigeris petunt Mecum colliculos celsaque montium Laeta vitiferum fronte cacumina Sic veni calida laetus ab India Et Nisam peragrans Niliacam et plagam Grais et Latiis montibus inserens Radices: tenui sub scrobe vitium Dignum perpetuis munus honoribus Hinc montes adii laetior arduos Gentis belligerae monticolas videns Germanos: docui: et pampineum nemus Per colles teneris ducere surculis Sic Rhenana mihi culta fuit plaga Et montosa scabris rura sub alpibus Nostris muneribus vitea reddidi Moenum cum Necaro cum Cocero et vago Albinque cumque Odera et Bacchifero Sala Rhaeti Vindelici Carnioli Styri Et longa virides valle Carinthii Hinc et Austriaci qua Cecius ferax Vinosum tumido Danubio caput Infert vinifluis comminus uvulis Me vineta locis editioribus Consecrasse sacris carminibus canunt Me sic clara Vienna Austriaci soli A vino nitidum nomen habens bono Cantat Bacchidicis iam triath/rikois Ad quae conveniunt milia plurima Faunorum Dryadum et Silvicolum deum In primis referunt qui meritas pio Laudes Maxmiliano imperii duci Urbem tam celebrem qui sinit orgiis Et natale solum muneribus meis Impleri et fieri bacchica gaudia Post recitationem illius carminis: conticuere omnes intentique ora tenebant et mox Recitator Choriambi huius ad pedes regis provolutus Lauream his carminibus a rege petiit. SIqua mihi est virtus doctrinaque maxime caesar Imponas capiti Laurea serta meo Per superos ego iuro tibi et per sceptra tonantis Cantabo laudes hic et ubique tuas Poeta igitur caeremoniis solitis per manus regias creatur: totus chorus gratiarum actiones regi cantavit tribus vocibus. Regis aeternas resonemus omnes Incliti laudes: nitidae coronae Serta qui docto dederat Poetae Silesitano Tuque susceptum videas honorem Ut sacris dignum facias camenis Neve te torpor furor aut libido et Questus obumbret Liber in vastis memorare siluis Ut canas laudes probitate partas Asper et contra viciis faventes Cornua tollas Sic tibi totum celebris per orbem Fama nascetur rapidum per histrum Vistulam et duras Codani per undas Et vada Rheni Actus quartus Silenus asello insidens et Cantarum ansa attrita et contusa perife/ria extendens: vacillante et titubante lingua et cruribus tremulis regem alloquitur. Clarus Aventino quondam qui sanguine cretus Iam faveas nostris Maxmiliane iocis Silenus sedeo pando temulentus asello Et negat officium pesque manusque suum Est animal toto quo nullum pigrius orbe Vivit. quod tergo corpora nostra gerit Pendula demissis cui torpent auribus ora Et lento graditur bestia pigra pede Aera rugitu: clamoso et commovet ore Cerberus obscuris ut solet ater aquis Officiumque suum duro nisi verbere discit Dum crebro baculo terga relisa sonant Illis nunc faveas rex Maxmiliane rogamus Atque hos caesareis rex bone pasce cibis Hinc rursus silentium et pocula aurea et paterae per regios pincernas circumlatae et inter pocula pulsata tympana et cornua. Finis actus quarti. Actus quintus et ultimus. Personae ludi omnes in unum chorum congregatae gratiarum actiones agunt. Diana loquente et universo choro quatuor vocum concentu singula carmina repetente et veniam abeundi petente, his carminibus. Vivite felices ambo Caesarque torique Consors: nestoreos fata dedere dies Caesar ad occasum felix sis solis ab ortu et Viribus invictis regna solumque tene Multiplicem variet sobolem tibi Blanca maria Et ducibus terras impleat Austriacas Tardior extremae cum venerit hora senectae Collocet omnipotens laetus utrumque polo Maxmiliane vale: valeas iam Blanca maria Iam repeto silvas casta Diana meas Post ludum actum divus Maximilianus altera die convivio regi omnes personas refecit: Quae erant numero viginti quattuor. actores regiis muneribus donavit. Sodalitas illa carmina subiecit. Perlege germanas rex invictissime musas Auspicio crescunt quae modo in orbe tuo Has olidi quamvis tetrique odere cuculli Et quos barbaries mitraque lata gravat Quinos mordaci rabioso et dente lacessunt Infamantque suis carmina nostra dolis Quod si de sacris auferrent carmina libris Horae septenae nullius ore forent Hos merito spernis nobis tua munera larga Distribuens: refovens aere: favore: lare Unde tibi merito pulsant tua plectra camenae Et te perpetuo carmine ad astra ferent. te/los. PRIVILEGIUM ERECTIONIS COLLEGII POETARUM ET MATHEMATICORUM IN VIENNA

MAximilianus divina favente clementia romanorum rex semper augustus: ac Hungariae Dalmatiae Croatiae etc. Rex: archidux Austriae; dux Burgundiae: Lottoringiae: Brabantiae: Stiriae: Carinthiae: Carniolae: Lymburgiae: Lucemburgiae: Gelriae: Lantgravius Alsatiae: Princeps Sueviae: Palatinus in Habspurg: et Hannoniae: Princeps et Comes Burgundiae: Flandriae: Tyrolis: Goritiae: Arthois: Hollandiae. Selandiae: Feretis. in Kiburg: Numurci et Zutphaniae: Marchio sacri romani imperii: ad Anasum: et Burgoniae: dominus Frisiae. Marchio Schlavoniae: Mechliniae: portus Naonis et Salinarum etc. Ad perpetuam rei memoriam. notum facimus tenore praesentium universis. Cum post susceptum divino auspicio Caesariae maiestatis titulum officii nostri: in primis duxerimus: ad ea singula animum intendere: quae et reipu. nostrae decori et ornamento perpetuo fore arbitraremur: et nationem nostram germanicam ac domum Austriae ex qua orti sumus quantis possemus honoribus: apud omnes gentes et posteritatem: notas faceremus: id potissimum occurrit pro aeternitate litterarum: necessarium in humanis rebus fore: ut populis et urbibus nostris Romanarum litterarum gymnasia: laudato ordine et romano more statueremus unde publicarum rerum moderatores ac recto res ut plurimum excellentes prodire: qui veterum rerum gestarum lectione facti prudentiores: bene et beate vivendi rationes multa etiam experientia posteris scripsere: directis itaque a nobis in nostro Viennensi gymnasio. civilis iuris lectionibus. cum in poetica et oratoria arte nihil hactenus ibi instituerimus: decrevimus pro ipsius universitatis nostrae argumento collegium poetarum ibidem priscorum imperatorum ante cessorum nostrorum more erigere: abolitamque prisci saeculi eloquentiam restituere: Itaque pro hac re provehenda et imitanda duos in poetica et oratoria: duos vero in mathematices disciplinis eruditos: ad ipsum collegium deputamus: inter quos: eum quem pro tempore lectorem ordinarium. in poetica constituemus volumus eidem collegio praeesse. quem etiam praesentibus nostris ipsius collegii et lectionum superintendentem facimus et creamus. Quo autem praefatum collegium uberiori a nobis gratia et privilegio decoretur: resque ipsa felici gradu debitum sumat incrementum pro honore nostro. et dignitate augendae Viennensis universitatis: caesarea nostra auctoritate: ac motu proprio praefatum collegium hoc praesenti privilegio ac praerogativa decoramus: ut quicumque in praefata nostra universitate Viennensi in oratoria et poetica studuerit laureamque concupiverit: Is in praenominato poetarum collegio diligenter examinatus. Si idoneus ad id munus suscipiendum habitus et inventus fuerit: per honorabilem fidelem nobis dilectum Conradum Celtem: per genitore nostrum Fridericum tertium divae memoriae: primum inter germanos laureatum poetam et modo in universitate nostra Viennensi poetices ac oratoriae lectorem ordinarium ac deinde per successores eius: qui pro tempore collegio praefuerint: laurea coronari possit. Sicque per eum et successores eius laureatus: pro poeta ab omnibus habeatur et celebretur: omnibusque privilegiis et insignibus: quibus ceteri poetae laureati fruuntur: quomodolibet consuetudine vel de iure: uti et gaudere possit: ac si manibus nostris ea dignitate fuisset insignitus. Cuius rei tenore praesentium. damus: concedimus et impartimur nostri Caesarei iuris eidem legenti poetae ordinario ut praedictum est omnimodam auctoritatem: non obstantibus quibuscumque legibus: statutis: consuetudinibus: ordinationibus: aut aliis quibuscumque in contrarium facientibus: reseruato tamen nobis nihilominus iure poetas coronandi. quos idoneos duxerimus. potestati etenim nostrae per hoc privilegium nequaquam derogamus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc nostrae concessionis et ordinationis paginam infringere: aut ei quovis ausu temerario contraire. Si quis vero id attentare praesumpserit: poenam indignationis nostrae grauissimae ac quinquaginta marcarum auri puri irremissibiliter se noverit incursurum: quarum medietatem imperiali fisco nostro. ac reliquam partem praefato collegio decernimus applicandam. Harum testimonio literarum sigilli nostri consueti appensione munitarum. Datum in oppido nostro Bozano pridie Kalendas Novembris. Anno domini mIllesimo quingentesimo primo regnorum nostrorum Romani sexto decimo. Hungariae vero duodecimo.

 VINCENTII LONGINI FLEUTHERII Silesitani artium et philosophiae doctoris poetaeque laureati: ad divum Maxmilianum regem Romanorum panegyricus pro instituto et erecto collegio poetarum et mathematicorum in Vienna Pannoniae incipit feliciter. ALta velut primi stupuerunt aequora nautae Dum pegasea ratis liquisset Thessala Pelei Litora: sic nos arctois qui nascimur oris Nitimur externas primum cognoscere linguas Crassaque barbarico formamus verba palato Quae stillant veluti concretis Stitia gemmis Guttatim: donec liquidis exuberet undis Alueus eloquii: atque ausit se credere ponto Quamvis ingenii vis plus quam lingua probetur Haec tamen Aonii fontis decorata liquore Auget spirituum vires animoque beato Suggerit aeternum post fata illustria nomen Hinc est quia petimus crinitum tempora lauro Phoebum: quem noctesque dies germania poscit Ingeminans: vatumque orans hac voce parentem Phoebe veni: nostras placidissimus hospes in oras Nec pigeat gelido torpentia membra sub axe Visere et illustres radios infundere nostris Pectoribus: quum sis priscis a sedibus olim Pulsus ab ignavi turcorum gente: vetusto Nomine Teucrorum variato a tempore edaci Hinc tua cessarunt oracula: nec tua Delo Templa pio fumat Ture aut Cynthoque Rhodoque Phocidis arua iacent: delubraque ditia delphis Non iuga Parnassi resonant: victricia serta Lauro hederaque ligant nec vates tempora circum Nec blandam Citharam sequitur delecta sororum Turba repercussis resonisque per aera neruis Namque Chelis moderator abest: et spretus Hiachus A trucibus Turcis. latias petiere penates Musae. explorantes terras sedesque quietas Totius Europae: ut tandem considere campo Felici possent: et libera pectora nudo Ore: per aethereas depromere vocibus arces Admonuere deos Bacchum Phoebumque calentem Ut post Chaldeos: Solymos: graecos italosque Ardua per celebres peterent vestigia muros Qua dat iter tutum ad germanos Mantua campos Tum fluvios Athesis primum peragrare sorores Coepere. et montes mirari argentea dantes Munera: dehinc cereris per letas horrea valles Pergentes: sinere alpes in duo brachia cernunt In medioque videt muscosis fontibus arva Prataque odorifero subluxuriantia flore Et fluvios dulces murenarumque fluenta Huc igitur sedem locet orant numen utrumque Laeta ubi vitiferos circumspicit Austria montes Inter quos laetis cum vitibus uvifer omnes Est ingens Cecius plures ut nutriat oras Cum Bavaris Boemos vicinaque regna Polonis Et terras circum sine Liberi honore iacentes Hic tua Thyrsigere celebrabunt o)rgi/a bacche Et curuae resonabunt montibus eu)/ie valles Sive illas teneat Rhenus: Necarusve: vel Albis Aut Odera aut Moenus: Sala vel Dravus Cocerusque Cantantes venient ad bacchanalia ludos Nos quoque Pegasides: quas iam viridantia prata Et cava saxa tegunt liquidi sub pumice fontis Et quartus retinet modo limes ab urbe Vienna Debita soluemus madida tibi munera voce Nec tamen interea fugiet nos carminis autor Cuius fatidicos semper comitamur ovantes Gressus: hinc nemora aerei cum fontibus haemi Maeoniique senis celeberrima liquimus arva Vidimus ut nuper. Machumeti erumpere faeces Turcos in memoranda loca impia bella movere Et latices laetos: musas: citharamque canoram Spernere et argolicam sophiam: vocemque latinam Et quicquid divino animo complectitur orbis Hos quoque nos decuit contemnere nec sinere omnes Perdi quaesitam modo crebris usibus artem Dixerat haec ter trina cohors in Parthica regna Hinc non immerito in damnum illorumque pudorem Maximus Austriacae dux illustrissimus aulae Aemilianus honos regum: clariique triumphi Et decus et splendor famae et pars maxima vatum Condita totius spectat modo consilia orbis Et medio residens sceptra Europea gubernat Sceptra quibus trepidant superatis aequora terris Magnanimi et regis sacratum numen adorant Gallus et hispanus Latium: pictusque Britannus Pannonus: Austriacus: Stiriusque: Carinthius hinc et Carnus: goritius: Croatusque: et Dalmata: et acer Burgundus: Brabanticus: Haimoniusque: Selandi Quique cava Hollandi nunc de tellure vocantur Naumurci: et quos a tenebris dixere Pelasgi Scoti: cum Flandris: Phrisii: audentesque Suevi Burgonii: Arthoi: Alsatii: Lymburgus: et alto Sanguine quos reperimus Aventina arce creatos Habsburgi: Tyroli: Gelrenses: quosue tenet fons Aut Oeni: aut Araris: Lotrico quique vocantur Seu a luco et burgo: vel quos sungaudia nutrit Flandri: Mechlini: Schlavus: portusque Naonis Atque Salinarum: sed quid germanica regna Conmemorem: aut terras circum tua rura colentes Cum tua iam proles alio consedit in orbe Cumque nepote tuo oceanum moderatur utrumque Haec dum miramur pensando Heroas avitos Tecum: nil erit et cedet tibi prisca vetustas Quae si iam nostro tam laeto viveret aevo Diceret: hic maris et terrae discrimina novit Hic superat iusto irritatus marte superbos Reges atque duces: hic est et pacis amator Dum videt Heroas concordem ducere vitam Et rerum causas rimatur pace sub ipsa Nec sinit in turpi mentem torpescere luxu Divinam: cuius de summa est spiritus arce Missus ad inclusas animas velamine caeco Quas ut ad aethereas posset revocare regendo Sedes: difficili conatu saepe laborat Nec studio satis est huic ter germania quino Accersit graecos Chaldaeos: cumque latinis Hebraeos et habet doctos quos maximus orbis Sive illos teneat tellus qua fw/sforos undis Occiduis condit se: aut qua se tollit in ortum Atque alio vivunt aduerso pondere mundo Sub stygiis lacubus: versa et vestigia planta Figant hos omnes audit donisque remittit Magnificis: necnon divinae munera mentis Illis infigit: stimulos ignemque ministrat Virtutum: quin et legum iurisque peritos Et triplicis sophiae in natalia rura vocavit Qua spectat templis munita Vienna patentes Campos: et circum et leges et iura ministrat Praeterea vatum erexit collegium in aevo Centeno. atque oratorum qui pectora possunt Flectere: et est quorum numero obseruare Mathesim Quicquid et Euclides: Vitruvius aut Ptolomaeus Metitur numero aut radio terramque polumque Res memoranda et inaudita et sub principe tanto Digna: quod is post imperii tot saecula gentis Teutonicae: primus mereretur amare camenas Audiit ut nuper Lyricum resonare poema Germani vatis: Phoebi praesente caterva Obtulit huic hilari mox regia munera vultu Munera quae donare potest tantummodo Caesar Nam potis est lauro sacros decorare poetas Celtis in Austriaca memorandi principis aula Nunc igitur discat divinas Teutonus artes Discat et humanas: mentem superumque hominumque Haec pius et iustus doctrina maximus heros Omnia romulidum rex instituitque dicavit Ut maiore fide maneat constantia maior Inter Teutonicos reges regumque nepotes Idcirco hunc merito post tot felicia regem Gesta: triumphantem magno cunctatur honore Italia Heroum genitrix portusque deorum Quatuor ad partes terrae tractusque marinos Hunc etiam expectat pontus septemplicis histri Qui nuper solito plus spumosa hostia cernens Feruere Danubii: fluviorum hunc agmine regem Fluctivago excepit: vasto cum murmure ponti Et nova rorifluo laudabat nuncia vultu Dum Rheni fontemque Histri sub Caesare tanto Aspexit: largas liquidasque effundere venas Concordesque per Oceanum perque hostia gentes Reddere: et a Gallis pacato currere lapsu Non araris nymphae fugiunt: non aurea tagi Flumina: Maxmilianeum decus uber hiberus Et Rhodanus supplex undarum molibus auctus Cum fluviis aliis dominum veneratur aquarum Herculis hunc notae memori munimine gades Exoptant: ut et occasum conseruet et ortum Inde triumphator velut alter caelifer Atlas Quando fatigatos humeros ad pontus onustum Sentiet: et superam laetus remigrabit in arcem Felici soboli rerum committit habenas. te/los.. Dictus Anno domini. M. d. et novi saeculi Secundo Kalendis Februaris. Sebaldus Schreyer civis Norinbergen. C. Cel .Poetae et Philosopho. S. P. D.

Multi iam et in nostro hoc saeculo Conrade doctissime germani in litteris Romanis et graecis non mediocriter docti evasere. Multi etiam opera ad posteritatem scripsere et reliquere. Inter quos tu unicum et praecipuum decus iam pridem uberrimam segetem concepisti: et procreasti: quae dudum messem et fructum postulasset: tibi et nobis omnibus amicis tuis: immo toti germaniae: honestissimum. Si quando tu opera tua tot annis iam tuis vinculis et carceribus clausa: in lucem partumque iam dudum maturum ederes Ut enim homines hominum causa progenitos esse non ignoras: illudque inter mortales egregium esse: docendo et scribendo vivis et posteris prodesse: utrumque tu laborem tota germania nostra teste pro virili tua exegisti. a cunctis tuis germanis (externis etiam) ad singula germaniae latera laudatus: sed in uno: nedum tibi: sed et omnibus tuis deesse nunc videris: in quo ego tibi molestus esse non desinam. quia aut per invidiam: desidiam: superbiam: aut quocumque alio errore traharis ab soluta illa tua egregia opera: et quibus (ut ais) extremam manum imposuisti apud te seruas. nec ad hominum conspectum egredi (ut parentes cum prole sua iam aetate matura faciunt permittis: ut dotem et prolem: ex nuptiis coniugalibus susciperent Nemo enim (si ad aes cumulandum intentus fueris) dubitabit tibi illa honestum questum paritura: cum operum tuorum indices non modo sint novi et inauditi: verum etiam dignissimi sci tu et nova quadam rerum cognitione referti et inventi Scis profecto vilescere vetera: nova autem semper suam habere gratiam. quod si laudis: gloriae: et famae studio (quod tantum poetis queritur) flagras: quis ignorat tibi et universae Germaniae summam propositam esse gloriam. Italiae etiam: quae tuum ingenium et eloquentiam admiretur. quod hactenus in tanta barbarie tu inventus et natus sis. qui par in carmine inter suos huius saeculi scriptores esse possit. Quare age amantissime Conrade desideria nostra non fraudes: totque annis conceptum et maturum fetum operum tuorum enitare. qui tibi multos (mihi crede) nepotes procreabit. Non enim adolescentes nostri tantum sed et aetate provectiores: cum illa tua scripta legerint: similes tui esse: et parem virtutis laudem adsequi obnixe studebunt. Quare age persuasus sis: quo rem ipsam incisis formulis adceleres. Quod nisi feceris: futuros esse conicio. qui vel alienae laudis titulis: aut lucri cupiditate inducti: illa tua opera (quod fata avertant) tibi subtrahent sibique inscribent. aut imprimi te invito procurent. tu igitur vale et tibi et nobis omnibus: ut prudens es: consule. Ex Noriberga Kalendis martiis A. S. MD saeclari.

 C. C. Sebaldo Schreyer S. P. D.

Admones me amantissime Sebalde multis honestis et efficacibus causis: ut opuscula mea quae iam ferme in duodecimum annum parturio in lucem proferam. recte quidem et sincere admodum me mones et hortaris Dudumque sanis tuis consiliis et monitis morem gessissem nisi me legitima quaedam ratom et: ut ita dicam: monstro si nostri partus respectus continuisset. Qui ut in omnibus animalibus certo et definito a natura tempore concipitur et absolvitur: ita quoque in animi prole procreanda fieri debere affirmo. Ut enim animalia quaeque non nisi ex certo stellarum kronikw= aut h(liokw= ortu certum et praefixum sui coitus tempus habent et ad certam in utero moram fetus edunt: ita cum his accidere video et viris doctis simis qui aut carmine aut oratione quidpiam illustre et dignum lectione cudunt et producunt: non semper quando volunt aut cupiunt niso: nescio quo daimone aut spiritu concitati: ad scribendum incalescant et rapiantur. Sed ut in formatione fetus fit subsicivo tempore quod in omnibus rebus sapientissimum est per inventionis: dispositionis: et elocutionis partes ad e)ntele/xeian opera sua producunt Scis enim illam extemporaneam a Quintiliano damnatam esse garrulitatem. multumque referre an quis pariat aut inmaturum fetum excutiat: multumque interesse an tibi: uni aut pluribus vel omnibus scribas. Scis quid in hac re poetae sentiant. Scio ego plerosque ante editionem operum suorum multi nominis et famae fuisse: cumque suo aut amicorum consilio opera edidissent ludibrio et dedecori se exposuisse. Ego tibi: quicquid futurum de nobis est: pareo et adquiesco. Ita etiam R. Maxmiliano hortante. velaque ventis mando. Tu rescribe quid post editionem indoctum vulgus et phoebea sodalitas nostra de nostris rebus sentiat. Vale. Ex Vienna kalendis Februariis M. D. et ii.

Absoluta sunt haec C. C. opera in Vienna Domicilio Max. Augusti Caesa. Anno M D. novi seculi II. kalen. Febru. Inpressa autem Norimbergae eiusdem anni Nonis Aprilibus. Sub privilegio Sodalitatis Celticae nuper a senatu imperiali impetrato ut nullus haec in decem annis in Imperii urbibus inprimat.