Poematum Nathanis Chytraei praeter sacra omnium libri septendecim. Machine-readable text Chytraeus, Nathan Chytraeus, Nathan XML version, markup prototype, December 1999 ? markup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ chytr1 chytraeuspoemata.html chyt001.jpg chytraeuspoemata.xml chytr1/jpg html Rostock, 1579.

Regeln fuer die Texterfassung 12/2000

not necessary

 chytr1 chytraeuspoemata 24 October 2003 Ruediger Niehl markup typed text - structural tagging complete - incomplete semantic tagging - no spell check. could not identify reference of errata-list item: "p. 114 sine". The "Varia itinera" have been double-keyed and manually checked - should be rather neat. 09 April 2004 Kim Barkowski markup Morpheus spell check performed ECLOGARUM ET EPISTOLARUM SATYRICARUM LIBER. Ad illustriss. Principem, D. Gulielmum, Clivorum, Iuliae, et Montis Ducem. MAGnanimis dum maior avis Gulielme, penates Varniadum paruos maximus hospes adis: Laetantur Musae, nivei laetantur olores, Ipsa urbs hospitii gaudet honore tui. Prosequitur voto te Musicus ordo fideli, Hic specimen cuius dux generose vides. Si locus exiguis, inter tot summa, camenis. Sique vacat, quaeso carmina pauca lege. Haec studiis te patronum, te pacis adorant, Teque optant faciles ire redire vias. Haec patriae tibi sinceros testantur amores, Quamque tui reditus sit studiosa, monent. Vive diu incolumis nostro dux optime seclo, Omnia sint vitae candida fila tuae. CLEVUS. NUper ubi aequoreas illinc Mosa tendit ad undas, Hinc sua paulatim diffundere cornua Rhenus, Incipit, insolitis ripas implere querelis Non cessabat agens lacrimarum flumina Clevus: Pastores gregis eximios et ovilia plorans Praesidiis viduata suis, quae maximus ille Pastorum Meliboeus amor lustrare solebat: Vos mihi Pierides Clevi memorate querelas. Egregii Clevi, quo non formosior alter, Non adeo dives pecoris, non dives agrorum, Lanigeras sectatur oves in margine Rheni. Dicite, namque eius perhibent ad carmina nymphas Obstupuisse maris, siluas gemuisse: nec ullos A pastu venisse boves ad flumina, nullos Gramina tum tetigisse agnos, cytisumue capellas. Sic igitur Clevus maesto comitatus Iulo, O nostrum decus! o nostri quoque causa doloris Et gemitus Meliboee! quibus iam vivis in oris! Cum caris operum sociis defensor ovilis Eximius: te prata vocant, te laeta tuorum Pascua: nil sine te gratum nec amabile quidquam. O cur permisi, ut nostris egressus ad agris Mutares patriae sedes et dulcia rura? O cur non comes esse tibi, sociusque laborum Tum potui? quando pulchros pulcherrimus inter Ingrederere vias: non me vel murmura ponti, Ventorumue minae, non nubibus Auster aquosis Terrerent: ego prima viae discrimina fortis Aggrederer, tu me tutus sequerere: tibique Nulla profecturo vis aut fortuna noceret. Teque revertentem (quaevis mora laedit amantes) Festino, celerique gradu mea rura viderent. Nunc aliud visum superis. mea gaudia tellus Nunc aliena tenet: tristes et nuntius aures (Omina sint procul et maestae praesagia mentis) Perturbat, longaeque viae coeptisque minatur. Sed meliora iubet summi clementia caeli, Ipsiusque Dei bonitas sperare timentem. O nimium diuturnus abes Meliboee, reverti Quid cessas? pecorique tuo pecorisque magistris Reddere laetitiam solitam, veteresque camenas? Quae nimium siluere diu: pastoria nusquam Fistula dulce canit: pecudes, armenta, volucres, Omnia muta silent: philomelae noctua, alaudae Successere striges, et rauco murmure ranae. Quid memorare opus est, hoc quam mihi tempore segnes Prorepant, tardique dies? quam deside curru, Invitis et Phoebus equis sese aequore condat: Ut geminae noctes, solitoque ignavius horae, Ipse et cum stellis lente voluatur Olympus. Ah quoties nimio forsan compulsus amore, Deuoveo longasque vias, causasque morandi! Ah quoties numero tardi momenta diei! Et menses segni labentes increpo cursu! Invideque aliis, qui te Meliboee tuosque Aspiciunt, vultusque tui splendore fruuntur. Quando erit haec Meliboee dies pulcherrima, quando, Quando erit, incolumis patriis qua redditus agris, Gaudiaque et plausus tecum sublata reducas? Ipse ego nec calamos vidi, nec labra cicutis, Dum tu lentus abes, tetigi, versusque coactus, Saepe reluctando plectrum lugubre refugit. Et sine te quaecumque agerem, lacrimosa fuerunt. Mollia quamprimum nobis te fata reducent, Carmina sponte fluent innumeris iteranda sonoris. Tunc ego laeta canam, et veteres meditabor amores. Interea silet omne nemus, mutaeque volucres, Pascua muta silent, tecum omnis rura voluptas Deseruit, paucae lapidosa in rupe capellae, Carice, spinosoque rubo pascuntur, amati Graminis immemores, puraeque in fontibus undae. Ut sine sole dies, lunae sine sidere nox est, Et sine vere annus: sic te Meliboee, tuoque Orba patrocinio squalet tristissima tellus. Tu ruris Meliboee decus, tu summa voluptas. Saepe huc, praeteriens, celsa de puppe magister Lumina convertit, victusque doloribus, inquit: O fortunatos nimium quos cernimus hortos! Dum cultor Meliboee fores, o aurea prata, Dilecti Meliboeus erat dum pastor ovilis, Nunc o nunc miseros hortos, infaustaque prata, Dum pastor Meliboeus abest, cultorque fidelis. Quam vereor rigido ne culta novalia rostro Porcus aret, vites ne laedat dente tenellas Obscenus caper: exstinguens monumenta laboris O Meliboee tui. tu dum peregrina tueris, Occurritque animo quam dulcia liqueris arua: Dum tacitus tecum huc oculos et pectora vertens Ingeminas, terra ista meos mihi seruat amores, Non infausta olim, mea quando infantia caelum Vidit ibi, sonuitque meis vagitibus aer: Tunc, inquam, memor esto tui pulcherrime Clevi, Qui te plus oculis, aut si quid carius usquam Est oculis, amat, et veros spe nutrit amores. Et magis ut fatear, de te, redituque tuorum Anxius est: quam tu ipse tuis semotus ab aruis. Tanta tibi vis est mentis, constantia tanta, Tanta animi virtus, nullo superanda periclo. Si tamen aethereis superum regnator ab oris Haec terrena videt: cura si tangitur ulla Pastorum gregis innocui, si flectitur ullis Obsequiis: Meliboee tuo te reddet ovili, Pastorumque omnes luctus in gaudia vertet. His ille atque aliis implebat maesta querelis Litora, nec finem lacrimis statuebat amaris. Hasque repercussis iterabat vallibus Echo, Declivi donec processit vesper Olympo. ECLOGA II. IULUS. IAmque iterum medio Phoebus lucebat in axe, Cum memor absentis Meliboei orbatus Iulus Instituit Clevi veteres iterare querelas: Et maestus gelidi residens in vertice saxi, Sic ait. hic locus est lacrimis et fletibus aptus, Et nemo qui turbet adest: suspiria cur non, Cur non et plenos lacrimarum fundere rivos Incipiam? Meliboeus abest, pecorisque magistri Eximii, quos omne nemus, quos tota requirunt Pascua, quos omnes plorant in ovilibus agni. Quis sine nec gratum est quidquam nec amabile Iulo. Plura locuturum praenuntia fama, per auras Lapsa, interpellat, quae te Meliboee tuosque Aduentare iterum et notis se sistere ripis Clamat ovans, primoque illi vix credit Iulus, Convictus tamen, erectis ad sidera palmis Sic ait. exsultans animis. qua voce, quibusque Elogiis Meliboee tibi mea gaudia tester? O oculus, lumenque gregis: quo carmina tandem Vos saluos reducesque canam? quo cordis amorem Eloquio tester? neque enim sua gaudia pectus Iam capit, ad iustos desunt mihi brachia plausus. Salue festa dies: salue o Meliboee, labantis Subsidium columenque gregis. saluete reversi Pastorum proceres, et tu Meliboee reverse. Salue iterum, nostri spes optatissima ruris, Qui tot laeta simul cumulo mihi congeris uno, Omnia praeteritae renovas qui gaudia vitae. Hinc aberas, aberat pariter blandissima Nais. Naiadumque timor Satyri, Faunique latebant. Hic ades, hic adsunt tecum blandissima Nais, Naiadumque timor Satyri, Faunique triumphant. Tu Meliboee tui custos et rector ovilis; Tu cum lentus abes, notos ubi deseris agros, Omnia nox aperit, mortique simillimus agnos Torpor habet, squalent pigro late omnia luctu. Rursus ades; redeunt tecum nova gaudia, tecum Omnia laeta vigent, et lumen amabile totos Implet agros, recreans teneros in ovilibus agnos. Iniussae veniunt iam nota ad mulctra capellae, Flumina nota petunt armenta, et pascua nota, Iam philomela redit, blandae rediere volucres. Glande tument siluae, dulces a vitibus uvae Dependent, puris manant e fontibus undae, Pascua laeta virent, gelidas pastoribus umbras Dat nemus, atque hilares resonant arua omnia plausus. Non aliter peregre patriis abiturus ab oris Dilectus genitor, prolem paruosque nepotes Sollicitus linquit, tristesque et multa timentes: Donec confectis rebus, victoque periclo Ille idem patrias sese exoptatus in aedes Inferat, hic suavi saliunt praecordia motu, Hic resonant magno circum laquearia plausu. Tu pater hic Meliboee tuis, tu gaudia tanta Aspectu redituque moves. pater inclite salue, Salue iterum, laetoque tuos pater aspice vultu. Qua grates tibi voce canam rex optime caeli. Pascua laeta iterum laetis Meliboeus in agris Quod colet, et maesto plausus renovabit ovili. O lux exoptata diu, lux aurea salue, Salue iterum, tu quod septem compacta cicutis Fistula dulce melos repetit, quod iubila tollo, Pectore quod pulsis nova gaudia sentio curis: Munus id omne tuum, tu me reficisque fovesque, Tu facis ut saliant imis praecordia fibris. Nunc aras laetis ab ovilibus imbuat agnus, In reditus Meliboee tuos votivus: ibidem Tura crepent, placitura Deo, qui te mihi tandem Te patriae et toti reducem seruavit ovili. Hei mihi tam faustae quisnam praeconia lucis Ut par est, celebrare queat? quis dicere laudes, Ut dignum, Meliboee tuas? splendescere caelum Clarius ipse vides, motare cacumina quercus, Laetari siluas, totosque armenta per agros. Aspicis exsultare greges, accurrere laetos Pastores ovium, et saltu trepidare bubulcos, Matronas, pueros, iuvenes, blandasque puellas. Cunctaque te reducem vultu exspectasse sereno. At tibi si sociisque tuis Meliboee darentur Caelestes oculi, et tales. qui pectoris acri Sensa vident penetrantque acie; dii qualia vota, Dii quales risus tandem, quae et quanta videres Iubila, quos plausus imis gestire medullis! Lingua deest animo, nec si mihi guttura centum Sescentaeve manus, blandi aut vox Daphnidis esset, Pastorum celebrare satis tibi gaudia possem. Quam me destituunt non apto tempore Musae Sicelides! laudum forsan splendore tuarum Attonitae: desisto igitur, tu maxime pastor, Praesidiumque lupos contra vulpesque dolosas, Vive diu Meliboee: tuo spes dulcis Iulo, Nec cesset Lachesis niveo tibi stamine longa Ducere fila manu, Meliboei ut tempora numquam Tristia funesto conturbent licia rhombo. Hac nuper voce exsultans gaudebat Iulus, Audivit Mosa cantantem, Rhenusque tricornis, Audiit et Varnus spumosis cycnifer undis. Omnia quae pulsae retulere ad sidera valles, Ruraque mirifico sonuerunt undique plausu. In epistolam sequentem, ad Lectorem candidum Epigramma auctoris. HIc ego non unam gentemue urbemue, sed omnes Hoc ipso, si sint, nomine pungo reos. Non alios igitur, sed te quoque crede notari, Si labem hic videas conscius ipse tuam. Quin illam emenda potius, defendere noli, Sic finem attigerit Musa iocosa suum. Epistola Satyrica contra Pestem. Ad D. Antonium Wittershemium, IC. CL. DUm lue pestifera circumdamur undique, et oras Nunc etiam nostras pestis primordia tangunt, Vis scire ecquid agam? Antoni carissime Musis, Astraeae, Themidisque decus, Suadaeque disertae: Accipe, ni grave sit: studiis, velut hactenus, omni Conatu incumbo, securus cetera, quamuis Paulo post ad me ventura pericla videnti Neptunum procul e terra spectare furentem Forte esset satius. Sed quem fugiamue sequarue Nescio, tam late circum haec contagio serpit. Praeterea aegrotare foris cum coniuge, natis Et teneris, patri quam sit grave, triste, dolendum, Cuivis credibile est. his caros adde libellos, Quis sine vitalem despero ducere vitam. Aequo igitur promptoque animo cum coniuge fida, Cumque libris, totaque domo, natisque manebo, Christo uno fretus, custos qui maximus olim Ut potuit, sic in mediis defendere flammis Iam quoque vult poteritque suos. Veruntamen idem Torqueor interdum, nonnumquam rideo muros Hoc sub sole homines, satis expurgare cicutae Quos nullae poterunt. decimus vix labitur annus, Cum saevam. immanem, et solo sermone tremendam Experti pestem, heu aliquot millena per urbes Amisere hominum, tantum exsuperante veneno. Quin multos, qui nunc vivunt, aggressa, fideli Indignos medicorum opera indignosque salute, Restitui pestis passa est, ut postmodo nossent Cum sibi, tum patriae, carisque cavere propinquis. Sed nihil effectum est, antiqua incuria, (dura Molliter ut dicam) cunctos tenet. inde venenum Spernitur, et nihili est, patet atrae ianua pesti, Quandocumque volet certam hic sibi ponere sedem. Cur ita persuasum mihi sit, nisi displicet, audi. Optimus hic equidem est ipsisque Aquilonibus aer Peruius, et putridis non crebro obnoxius austris. Temperies caeli, ratione situsque locique Non culpanda foret, nisi stulti insania vulgi Ipsam se inficeret, cunctis rationibus aures Turpiter occludens, atque ingeniosa sagaxque Perniciem in propriam, seruari velle negares. Si libet aspicito plateas, quam sordibus illae Omnimodis sint infectae. iam putre cadaver Anseris, aut suis, aut felis, capraeve canisue Olfacies mane impransus. mictum atque cacatum Ex olidis multos cernes erumpere cryptis, Una ubi cum porcis (quis non porcescere dicat) Sunt geniti, facti, educti, pascuntur ibidem Turpis harae indigenae a pueris ad sera senectae Tempora communi sine sensu, et naribus orbi. Quas cryptas si praeterat quis mane, cloacae Halitus usque adeo taeter sentitur, ut ipse Miretur se non motu vel sensibus orbum Concidere, accepta ut plaga procumbit humi bos. Quod si olidis iterum obscaeni subiere cavernis, Pondere deposito; in vicis hinc inde trilibres Aspicies merdas, cognatis pabula porcis. Hinc vetula effundens lasanum fumosa loquaxque Prodit, et indigno refugit foetore relicto. Procede ulterius, iam te lutulenta premet sus, Iam vacca aut hircus. quin ipsis denique templis, Inque sepulcretis porcos errare videbis, Et voripernarum tumulos atque ossa (nefandum) Impune eruere, ut clades mortesque suilli Sic ulciscantur generis. quid docta lycaea Iam tibi commemorem, quid castas Palladis arces? Sub quibus impuros turpes iam pascere scrofas Non pudet, usque adeo porcis sunt omnia plena, Excipiasque nisi bipedes, evicero, non tot Esse homines hic quot porci. numerare licebit, (Quid rides?) me si dubites tibi dicere verum. Crede mihi, invenies, teque ipso iudice, multos, In quis, nil hominis, praeter vocemque oculosque Agnosces, corpusque illos sine pectore dices. Quin porcis mage degeneres quandoque videbis Non paucos. nam porcellos scrofa ipsa putatur Quos peperit, sic complecti, et constanter amare, Ut flammas quoque per medias, per tela, per enses Irritata ruat, si quis fortasse tenello Vi noceat catulo. Verum hi, mirabile, porci, Quos bipedes modo dicebam, sine corde, voracem Exosi sobolem ablegant, o turpe relatu! In loca pestifera, ut citius letale venenum Imbibere, atque mori possint, patresque levare Impensis, quas tuba fami indignata requirit. Verum si natos ista ratione liceret Tollere; cur illos idem non reste vel ense, (Tantundem est) tollis? minor est cruciatus in illis, Et mortis brevior via, quam si peste peribunt. O infelices cerebri! quos ipse Melampus Cum tribus Anticyris nulla sanaverit arte. Verum de porcis haec hactenus. altera labes Hane sequitur, non dissimilis par paene priori: Quod pestis quoque cum rabies mure effera saevit, Nilominus tamen in templis extraque, sepulchra Exstinctis statuunt, plenisque cadavera aceruis Accumulant; templum est cunctis commune sepulchrum. Atque adeo qui non sacram tumulatur ad aram, Is caelo excludi quoque creditur. ergo sepulcra In templis effossa patent noctesque diesque: Iuxta homines supraque sedent, dum sacra frequentant. Saepe etiam, quos non aliquot videre per annos, Correptos peste invisunt, ultroque salutant. Si velit ipsa Salus nequeat seruare saluti Infensos propriae. vere sic mortua vivam Turba vorat: totis luctantur funera vicis: Campanum sonat aes semper, pluresque subinde Allicit admonitu, pallentes morte sutura, Ut totam paulatim urbem Libitina peragret. Verum Buffalion, sapientum octavus, et inter Caecos non lusco absimilis, cum pestis inaudit Sic meminisse alios, irritamenta veneni Ut tollenda putent, neglecta incendia vires Sumere quod videam, non restinguenda labore Quantumvis magno, scintillam exstinguere primam Cum minimus possit: cum, dico, talia inaudit Octavus sapiens, barba trepidante profatur: Cur me pestiferis properas arcere venenis? Nil opus est. Deus ipse suos custodiet, etsi Porcorum in stabulis degant, mediisue cloacae Latrinis. quem mors atris circumuolat alis Concedente Deo, nullum hunc apotheca, vel ullae Munditiae poterunt subducere: terminus illi A fato fixus nulla evitabilis arte est. Usque adeone mori miserum? mors ultima meta Imponit curis finem, finemque labori, Quam qui sustinuit praesenti peste peremptus, Hunc neque dira fames, nec Turcicus auferet ensis, Non laterum dolor, aut tussis, non curua podagra. Dii tibi dent libram ellebori. si forte recuses: Dent pro sermone hoc tria tintinnabula caluo Gestamen capiti, cui tantum subsit acumen. Nil opus est risu, talem fert iure corollam, Qui sequitur nocitura, fugit, quae profore cernit. Attamen interea sapientum octave, roganti Auscultare mihi non sit grave, paucula dicam. Vult Deus et servare potest, Deus ille Deorum Omnipotens, qui cuncta videt, qui cuncta gubernat, A mediis non dependens causisque secundis. Quis negat hoc? nemo. verum Deus optimus idem Vult etiam ut quaedam prudentia sancta periclum Declinet, non ut mediis iustisque piisque (Namque hi se indignos plane divina ope reddunt) Neglectis, vel de celsae te vertice turris Deicias, cum per scalas descendere possis. Non pedibus te vult fluvios transire lacusque, Scapha tibi aut pontes cum sint: non denique rupem Aut fossam te vult praeter non ire patentem, Sed te praecipitare, licet vicinia clamet, Hic fossa est ingens, hic rupes maxima, coepto Tramite desiste, et certum non quaere periclum. Num, si aliquando tuum Vulcanus scandere tectum Incipiet, veterem flamma incendente culinam, Dum ruere atque omnes ignem restinguere cernes, Tu superis fretus, socors segnisque sedebis? Aut etiam magno insanus clamore vetabis, Ne dextram admoveant operi, quando omnia possint Numina neglecto nobis praebere labore. Pulchre equidem sapies, lacrimoso non sine fine. Quid faciunt aliud? qui nullo muneris ipsos Urgente officio, nullo cogente, venenis Mortiferis sese obiciunt, cum vivere possint. Si tamen illa animosa fides in pectore regnat O sapiens octave tuo, ut vel sponte perire Sic libeat: licitum esto tibi. non patria magnam Iacturam faciet tali pereunte cuculo. Invitum seruare nefas: morere ergo libenter, Dum solus pereas, nec totam audaculus urbem Exemplo inficias pravo dictisque silendis. Haec tibi dictabam, merito celebrande patrone, Cum nuper primae letalia semina pestis Hic sese exsererent, paullatim et spargere virus Latius inciperent. quod nunc tamen optimus ille Aeternusque parens miro compressit amore. Aut potius, nisi nos vitam emendemus, in horas Distulit haud multas. tu quae tibi mitto benigno Accipe et humano, velut accipis omnia, vultu. EPISTOLA II. BOTANOSCOPIUM. Ad Io. Franciscum Ripensem V. CL. Forte aberam, tua quando mihi dulcissima venit Littera, quam, sera quamvis cum nocte reversus, Perlegi tamen ad lychnum, lectamque supino Supposui capiti. primo cum lumine solis Perlego nunc eadem, satiari nescius illis, Id lecto tamen affixus. quae causa requiris? Sic iter hesternum me delassavit anhelum. Scire cupis quale id fuerit? nisi sit grave paucis, O Francisce bonis longe carissime Musis, Accipe, quo Phoebi geminas intelligis artes, Et medicus, vatesque bonus, virque optimus idem. Sic nostrum Botanoscopium, sed non sine risu Cognosces, causamque mei languoris habebis. Mane erat, ad ripam multos concurrere Varni Aspiceres; alius calamos librosque ferebat, Nomina ut herbarum perscriberet: ille ligonem Quo foderet fibras plantarum: cautior alter, Et ventri metuens, pernas cum corbe ferebat Panibus impleto, ieiunis qui satis essent Triginta agricolis. pueri mox deinde secuti, Suspensam e vecti magna cum mole lagenam Vi Cereris gravidam gestant, fundoque phaseli Omnia componunt. illos non quaerere velle Dixisses, iurans, verum perfundere plantas Puluere siccatas nimio, nimioque calore. Ventum erat in lembum, qui nos in margine ripae Sisteret alterius (raras ubi crescere plantas Ad diverticulum aiebant) angustior ille Vix omnes cepit: sed enim nihilominus una Coeptum iter ingredimur; nautae sua lintea pandunt. Dumque ea, quo venti propellant fortius, undis Aspergunt; nos continuo, velut imbre rigati Progredimur madidi. mox densam in fluminis uluam Et vada delati, dum non procedere lintrem Aspicimus; remis pariter contisque movere Naviculam frustra aggredimur. tum fortior unus Nautarum in medias sese cum vestibus undas Proicit, impellitque ratem, ut sublimior iret, Insequiturque natans. dum sic luctamur in ulua, Praeteriit diverticulum, quo tendere navis Iussa erat, atque alias errans defertur in oras. Hic dubios nunc huc oculos, nunc dirigit illuc, Ignarus dux ipse viae ripaeque locique Dum nil proficimus, frustraque hinc inde vagamur; Egredimur tandem, qua se loca proxima pandunt. Vix iter ingressos, ob crebras eluviones Fluminis excipium lamae putresque lacunae: Quas ocreis pars indutis, pars denique nudis Traiecit pedibus. dorso pendere videres Hic unum alterius, foedas hunc tergere plantas, Hunc stagnum monstrare novum, foedamue paludem. Exhalant tetram pedibus vada mota Mephitim. Caule ruber Tithymallus ibi tanacetaque crescunt, Herbaque Lysimachi, brevioraque centaurea, Febrifugas dixere alii. spectatur ibidem Quam vulgo dicunt Kaly: non eryngion inde Abfuit, hirsutusque tragus. procedere sed iam Non licet ulterius: maris ergo ad litora vecti, Defessi in tumulis bibulae prandemus arenae, Iam pernae magis intenti vastaeque lagenae Quam conchis, herbis, decumano aut denique fluctu, Quem superantem alios istic spectare licebat. Hinc foret in media cum sol calidissimus arce. (Praecipit Hippocrates illud magnusque Galenus) Continuamus iter saturi, ruptaque quiete Ingredimur siluas a litore. provenit illic Rara chamaepeuce, nec non et Teutona myrtus. Crassulaque umbella candente, ulmaria, ericae, Verbenaeque adeo, et dictum silvestre pyrethrum. Hic ducis ignari compendia falsa secuti Decipimur rursum, et longis ambagibus usi, Assequimur siluae fines, defessi et anheli, Ardentesque siti: quantisque erroribus actum Hoc sit iter, lassi et madidi sudore dolemus. Tum vero herbarum studium languere videres, Quin cecidisse adeo. pro sicca cantharus herba, Pro flore optantur serosi pocula lactis. His postquam sedata sitis, iam colicus unum Exagitat dolor, atque alium stranguria vexat. Per stipulas igitur prorepsimus, huc ubi siluae Villula vicina est; hic rursus flumina Varni Conspicimus, nautasque procul non esse putamus: Illi autem, dum nos siluas scrutamur et agros, Nescio quo curtum remis egere phaselum. Sic iterum elusi, pedites compellimur ire Quod restabat iter. nautis convicia dicit Quilibet, atque illis visis extrema minatur. Interea per agros, glaebas, stipulasque rigentes. Per fossas, septa, et saltus procedimus aegri, Ductoris miseri compendia vana secuti. Hoc iter ignavi totiens divisimus uno Affectu, quoties cauponae oblata facultas. Illa placet; non si pedibus calcasset amomum, Non si malobathrum, iam cuiquam inflectere tergum Segne libet; menti tacitae sic cantharus haeret. Traiectum Varni tandem, cum sudor ad imos Manaret talos, sub prima crepuscula noctis Attigimus, nautisque diu multumque moratis Praemia pro plagis dedimus, pro verbere nummos: Nam cerebrosorum dudum exsudaverat ira. Mox quoque sub dio nocturnos ducere somnos Paene necesse fuit, clausis ad moenia portis, Quas aegre tamen ingredimur, saeptique tenebris. Haec fuit infelix miserae fortuna diei, Hoc fatum. non me ducibus, non denique nautis Talibus a terra quisquam convellere funem Postmodo vel iubeat, vel navi includere tentet Haec tibi dictabam, segnis lassusque labore, Postera quando dies puro illuxisset coo: Quae si parua putas; hoc te mihi credere, verum Dicenti sine fraude, volo; non hactenus ullam Scribendi vel materiam, vel carminis artem, Maiori mihi cum nisu et sudore paratam. LECTORI S. DUas, quae sequuntur, epistolas longe meis his venustiores, hic tanquam addere volui: cum quod in Germania primo a me editae, et cum amicis communicatae essent: tum etiam quod earum exempla iam distracta, ab aliis quoque animadverterem desiderari. Factum igitur hoc nostrum boni consule, et candide interpretare. Vale. Ad episcopum Atrebatensem. Nicolai Sicci Brixiani Epistola. NE me forte putes vana ambitione furentem Desipere, atque animum deliro volvier aestu, Immemorem sortis priscae, veterumque malorum: Accipe, cur vanos odi, quos nunc gero, fasces, Et quod conscendi, te concedente, tribunal; Audi quam dubium, atque anceps discrimen agat me. Hic mihi felices glebae, et bona iugera campi Evenere quidem: tamen hinc se spumeus amnis Praecipitans, mollem ripam vorat, et rapit unda, Decidui et partem semper furatur agelli. Parte alia torrens montano turbidus imbre, Aggeribus ruptis campo decurrit aperto, Victor agens secum sata laeta, hominumque labores. At dices, quid tu interea teris otia? quid stas! Quid tu iura sinis piger in defensa rapi? nec Antevenis, firmasque tuum, facto aggere magno, Et terra, et saxis, et denso stipite, campum? Amnis uterque rapax aprico arcendus ab agro est Longa mole tibi, vi multa, atque obice multo. At non quos dicam fortasse intelligis amnes; Hinc numero fidens aufert mea iura senatus, Et res confundit nostras, tollitque, rapitque, Et rebus sese alienis ingerit audax; Inde nihil princeps durus non arrogat armis; Hi duo de summa imperii luctantur, agunt rem, Ille potens dextra, compto hic sermone disertus; Hic causa melior, arte at praestantior ille. Ut longurius in stabulo suspensus, equorum Non facile evitat calces: ut saepe coorta Seditione gravi in populo, iustissimus unus Qui paci medium se offert, perit; hic ego sic sum Spectator pugnae, exspectans quod me iubeat sors Ferre iugum, cuius victoris iurgia ferre; Interea torrens nunc hic nunc turbidus illic Decerpit ripas paulatim gurgite edaci, Et sensim pauper fines ita claudor in arctos, Ut mihi sint odio fasces, et inane tribunal, Institiaeque manu frustra qui stringitur ensis. Et quamuis nihil hic iam sim nisi fabula vulgi; Multus verna mihi tamen est pascendus, et idem Terue quaterue procax renovandus vestibus anno, Aulaeis ornanda domus mea, cum riget annus; Cum calet, extremis quamuis quaesita Britannis Sordent, nam melius paries ornatur Hibera Pelle, abeunte hieme: atque aestas cum feruet in agris, Temperat aestivos pellis vitulina calores, Aut auro pulchre, aut ferro signata calenti. Coenandum laute est, ne si gravis adveniat vir, Invisum cupidi, et sordentis nomen inurat. Nam quamuis multus superet patrimonia sumptus, Inque dies crescat, quod me gravat, aes alienum: Attamen, (est ut opus, utque est res credula) vulgo Credor habere ingens argenti pondus, et auri; Unde nec hospitibus domus est claudenda superbis, Undique quos fallax invitat opinio, quae me Per bibulas populorum aures, per compita ubique Ut bene felicem mendaci praedicat ore. Stragulaque exornant thalamos, pictique tapetes, Ne mea pauperies in lucem prodeat, et ne, Hospitibus nos accuset cariosa supellex. Nec minor hinc inopem stabuli subit altera cura, Ut foeno pascantur equi, nec desit avena; Et strigile eniteant multa in praesepibus altis. Acrius haec miserum pungunt dispendia, quod non Soluuntur promissa mihi stipendia, quae tu Munificus mihi larga dari, Caesarque iubetis. Undecimus mensis, ni fallor, labitur, ex quo Germanae pubi, quae me comitatur, et anteit Immitis, nec dat quaestor lictoribus aurum. Interea miseris ne desit lens, olus, aut sal; Aes praesto, moriens mihi quod pater ante reliquit, Quaesitum magna virtute, et paupere mensa. Non tantum per plana citus volat atria turbo, Reste puer quem multiplici, spirisque coercens Innumeris, magno sublatum verbere iactat; Quantum ego perpetuo curarum turbine versor. Curarum quae sollicitant noctesque diesque, Ut videant, de me quod contigit ante pusillo Forte homini, non est iucundior altera dictu Fabula, nec brevior: da te mihi, si vacat, audi. Nanus erat binis quondam non longior ulnis, Exigua insignis brevitate, atque integer annis, Quem propter facti novitatem, artusque pusillos, Optabant hilares cenae, et convivia laeta, Hunc mulcere senes, pueri, innuptaeque puellae, Et cupere, et laeti circum amplexarier omnes; Felix, ni cuicumque homini sua displiceat sors, Hunc atrox propriae brevitatis cura misellum Urebat male, et occursans miseratio sortis Invisae: pro qua ille Deum incusare solebat, Assidue obiciens tantilli corporis artus. Audiit orantem divum pater optimus, et rex, Et quid, ait, nos obtundens prece sollicita, vis? Procerus fieri, et longos assurgere in artus. An statura placet, communi longior? an quae Finibus, est homines inter, mediocribus? inquit, Opta animo quamuis speciem, tibi namque erit a me, Sive brevi, seu tu mavis procedere longa. Consilii dubius, formaque incertus in omni Haeret pumilio; at tandem: mihi forma Gigantis Supra hominem cubitus exstans, aut quatuor, aut sex Longa placet; Deus esto Gigas, ait, et prece ne me Posthac sollicita, atque informi voce fatiges. Nec mora, pinguescunt membris crescentibus artus, Corpus et in longum sensim producitur omne, Ut sole inclinante hominum fit longior umbra: Fitque eadem noctu deprenso lumine maior: Sic, quantum cupit, exsultans extenditur ille, Surgit in immensum, toto iam longior est pes: Hunc subito circumveniunt incommoda mille, Inprimis quaerenda illi domus amplior, et lar: Esuriens magnis pascenda laboribus aluus: Deciduusque amplis arcendus vestibus imber. Ille ubi se obsessum damnis videt undique caelum Respiciens, inquit tua me indulgentia perdit Iuppiter, ipsa boni fallax me lusit imago, Informem invisamque mihi pater exue molem. Tu Perenote mihi ille es, et pater optimus et rex, Qui obsequio victus dulci quondam, et prece blanda Fecisti e paruo me pumilione Gigantem, Insignem ventre, et damnosum faucibus amplis Seruorum, qui me, et patriam ligurire queant rem. Hanc mihi tu ingluviem famulorum, et inutile pondus Praecide, et tenues iterum me transfer in artus, Per genium, fratresque tuos, perque ossa parentis Sancta precor: vitae tandem me redde priori. Ista tibi et musto, et satur autumnalibus uvis, Dictabam ruri, Venusino carmine, dum tu, In Gallos aditus numeroso milite tentas, Ad Christophorum Madrucium. Card: ac principem Tridentinum. RIdeor a doctis, quod scribens tam rude carmen, Ostendam id multis, nec me ullus iam pudor urat, Sed iugulem incautos male compto carmine amicos, Qui temere occursant mihi, cum vitiata papyrus, Carnificem longo complectens ordine versum, Sub tunica latet, auditorem quae male perdat. Decipimur stulti dulcedine carminis omnes, Cuilibet est ingens proprii vis insita amoris, Quae nos praestigiis ludit fallacibus, et quae Errores specie virtutis vestit, et ambit: Id facimus vates, quod turpis bestia quondam. Iusserat edicto Deus accersirier omne Quadrupedum genus, et catulos gestare sub ulnis, Milibus e multis regem facturus eum, qui Dignior atque aliis forma praestantior esset: Ceruus, equus, panthera, canis, leo, sus, caper, et bos Producunt foetus proprios, et laudibus ornane: Ultima deformem coram Iove simia natum Hirsutum villo, turpi facie, et nate leni Fert, et ait. solam pater o iustissime nostri Accipe spem generis pulchrum sine labe catellum, Cui debes meritum tituli regalis honorem, Insigni villo, nitida facie, et nate pulchra. Exoritur magnus turba ridente cachinnus, Cum Deus ipse a risu ingenti vix cohibet se. Quilibet invitus naturae sic capitur vi, Ut sua cum doctis conferre poemata libris Audeat, immeritam et petulanter poscere laurum: Vos ubi deformes vitiato in corpore mendas Cernitis, et turpes malefacti carminis artus, Sic facite, ut vobis si forte eat obuius alter Gibboso tantum tergo, sed cetera pulcher Atque alter brevis, oblongus capite, et pede claudus, Ulceribusque lacer, turpis, gibbosus utrinque, Ingenti pietate illum excipietis, at istum Diducto licet inviti ridebitis ore. Sic nostro si sit versu tolerabilis error, Parte aliqua pulchri; faciles miserescite vatis: Sin fuerint distorta simul, et turpia membra, Ut collo caput, ut cruri non conveniat pes; Tollite cum plausu patefacta fauce cachinnum, Ridendi hanc veniam petimusque damusque libenter. Nec quandoque tamen pudeat legisse poetam Vix superantem urbis strepitum, et popularia verba Elumbem versum claudentem, ut ego facio nunc, Esse solet plerumque sub hoc sermone pedestri Nescio quid pulchri per verba latentis, et artis. Non semper qui grande sonat fert praemia vates: Pinxerat ingenti cura magnoque labore In tabula quondam Ganymedem pictor, et illum Mygdonio Regi dono portarat habendum. Forte illi hirsutum villoso pectore Apelles Squalentemque situ, et turgentem gutture pleno Attulit aspectu: primo Rex risit, et inde Nunc roseum decus, et pueri florentis honorem: Nunc maciem, et turpes artus, robustaque membra Villosi aspiciens hominis, deformior, inquit, Iste tuus puerum Ganymedem vincit Apelle. Sed nimis haec longum praelusimus, ut citharoedus, Qui dum discordes sumpta testudine neruos Indocto frustra concordat pectine neruos In cruce suspensas circum se detinet aures. Iam positis redeo nugis ad seria, quae me Insomnes cogunt longas producere noctes. Namque urens postquam stimulus me impellit honoris Linquere derisum populo insultante tribunat: Verso animo assidue, quae me urbs vicina, locusue Excipiat reducem, positis insignibus, et quo Nostra sinu cedat sensim inclinata senectus. Ut navis vexata diu maleflantibus Euris Caeca nocte furens, nescit quo vis ferat, et sors: Sic ego, quem venti invidiae luctantis, et aestus Ambitionis agunt in praeceps; indigus artis A geminis trepide portum Pollucibus opto. Vos mihi, vos estis fulgentia sidera. quae me Per scopulos oris rapidi, per lurida linguae Murmura, et infames dominante libidine ventos, In tutum vehitis portum virtutis amicae, Tuque, Atrebasque meus, nostri duo lumina mundi, Dicite vos animae illustres, quae certa carinae Sit statio, quam iam rodit cariosa senectus. Non vos Insubres inter laudabitis, ut sim, Aemula ne occurrens gravium mihi turba virorum Audeat, ut voti compos, illudere victo; Neve seni ut fecere animalia bruta Leoni, Certatim insultet petulans, et prava iuventus. Urbe minus Venetum suadebitis ut teneam me: Ne nive candidior, pura pice nigrior Idae Sit Veneto mea sancta fides suspecta Leoni. Ampla mihi nec sunt Romana palatia cordi, Nam nisi mitra biceps ibi cingat tempora, vel me Purpurei insanum pascat spes magna galeri; Quid facerem sine servitio, sine honoribus, hospes Paruo animo? neque enim fas est obrepere tantum Stultitiae, ut possim spe solum pastus inani Ista diu versare levi deliria mente. Unde mihi haec tantum superest spes certa salutis, Ut tandem excussoque vinclisque solutis, Aut curru vehar, aut lumbos lassante caballo; Pomifero donec Benaci in margine sistar, Conductaque lacus nitidi lympham rate sulcem, Ad tua confugiens reduci pede limina, quae me Tranquillique status cupidum, placidaeque salutis Excipiant, et amica meae dent commoda vitae. Sed vereor, ne qui quatientem molliter undam Non tulit, hunc rapido deprehendat turbine vortex Spumeus, infidi vestrae maris ambitionis, Qui magis horribili vento, et maioribus astris Saeviat, et miserum dominante cupidinis aura Per scopulos Regum, per magna palatia iactet.