Poematum Nathanis Chytraei praeter sacra omnium libri septendecim. Machine-readable text Chytraeus, Nathan Chytraeus, Nathan XML version, markup prototype, December 1999 ? markup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ chytr1 chytraeuspoemata.html chyt001.jpg chytraeuspoemata.xml chytr1/jpg html Rostock, 1579.

Regeln fuer die Texterfassung 12/2000

not necessary

 chytr1 chytraeuspoemata 24 October 2003 Ruediger Niehl markup typed text - structural tagging complete - incomplete semantic tagging - no spell check. could not identify reference of errata-list item: "p. 114 sine". The "Varia itinera" have been double-keyed and manually checked - should be rather neat. 09 April 2004 Kim Barkowski markup Morpheus spell check performed NATHANIS CHYTRAEI SILVARUM LIBER TERTIUS. TRIUMPHUS TEMPORIS AD NICOLAUM CISnerum v. cl. SILVA PRIMA. Nox erat, et puro fulgebant aurea caelo Sidera, caeruleis postquam se merserat undis Phoebus , et umbroso tenebras induxerat orbi. Quando ego stellarum miro compulsus amore, Deserui tectumque meum, gratosque penates, Observaturus tota vaga sidera nocte. Ad Boream, geminasque arctos, sua brachia Perseus Tendebat, vitreisque pedes immerserat undis. Pegasus eoas partes, coniunctus Olori Servabat, rigidae metuendus acumine caudae Scorpius, Australi stabat declivis in orbe. Ad latus hesperium Nemeaei cauda Leonis Ardebat, medium caeli piger ille Bootes , Et ferus Alcides Bacchique corona tenebat. Haec ego dum video, versumque ad sidera vultum Circumago, rapida pariter vertigine caelum Torqueri, atque alias lucescere sentio stellas, Obscurari alias, vastisque immergier undis. Donec mox solis, quem vix cecidisse putabam, Praevia fulgeret roseis aurora capillis, Et pariter tenebras ipsas, et signa fugaret, Grataque lux orbi nondum exspectata rediret. Cesso igitur lustrare polum, celeresque recursus Solis, et ex illis nostrae fugientia vitae Tempora demiror, qui sic volitamus, ut ipse Sol rapitur, subitusque cito se turbine vertit, Interitum nobis properans, mundoque ruinam. Nec mora, progredior vicini ad culta roseti Compita, cum blando coeuntia frigora morsu, Inque pruinosis canescens gutta frutetis, Non procul esse diem signo constante notaret. Aspicio: rosa nulla sui patefecerat orbem Floris adhuc, arcto foliorum haec clausa galero, Haec summo mucrone comas diducta notabat. Momentum intererat, subito turgere videres Omnia. iam densos illa evolvebat amictus: Haec foliis numerare suis, croceoque capillo Se meditans, nitidum calatho pandebat honorem. Mox ubi iam gratum foliis spirarat odorem; Pallida, collapsisque comis, pedibusque terenda, Tam brevis, et subit• mutata sorte iacebat. Hei mihi, dicebam, quam flos aetasque rosarum Exigua est! vix orta dies hanc protulit, ecce Nascendo moriens, cadit ipso in flore iuventae, Pro foliis spinam ostendens, papposque volantes. Quam similis mea vita rosae est! iuvenilibus annis Illa viget, laude ingenii, vi corporis, ore Purpureo, rectis studiis et idonea bello. Sed subito vigor ille perit, nec redditur umquam Perditus. en pueros, iuvenes, tenerasque puellas, Cursibus a tergo premit insidiosa senectus, Quin inopina manus iuveni, procul esse putata, Inicit, arroditque animi cum corpore vires, Paulatim dira donec mors omnia falce Demetat, et finem rebus mortalibus addat. Haec ego. tum positis radiis lauroque decorus Phoebus adest, doctoque comes lux aurea Phoebo , Qua duce, non tenebras superi, non nubila mundus Novit, et aethereo collucent cuncta nitore. Obstupui fateor, sed sustulit ille timorem Alloquio verbisque suis, cum talibus infit: Quid iuvenis dilecte mihi doctisque camenis, Usque ade• pendes animi, vitaeque caducae Tempora, praecipiti confers cum flore roseti? Cum meliora fere vestrae sint omnia sortis Conditione mea: nostros o quaeso labores Aspice, circuitusque, quibus sine fine fatigor, Aspice quo flectam ignitum moderamine currum, Ut rapiar, celerique rotas ut turbine vertam, Ut trepident properentque dies: ut fulminis instar Tempus eat, subitique ruant cum mensibus anni. Nec tamen humani possum compescere famam Ingenii, ruit illa prior vi temporis, illa Post obitum crescens, volat immortalibus alis, Candidior stellis solidoque perennior aere. Ecce aliquis fama celebris, meritisque per orbem Cognitus, exactae post huius tempora vitae, Clarior est multo, famaque superstite vivit Perpetuo, vitam velut ipso in funere nactus. Crescit enim moriendo decus, nova gloria crescit. Cui certe invideo, quin et pudet esse deorum In numero, cum mortalis mihi vincere famam Non liceat. quae nobilior si funere tandem Redditur, o miseram mortis sine viribus iram. Si superis labor atque homini laus posthuma crescit; O miseros hac lege deos, mortalibus ipsis Si non esse pares divino in numine possunt. Quatuor en sine fine domo pascoque caballos Flammivomos, celeres, rapidosque volantibus alis Proripio in gyrum glomerans, et tempora mecum Aequali spatio , numquam reditura feruntur: Non hominis tamen egregium post funera nomen Obscurare queo. piget, hei, piget esse deorum Concilii primos inter, si nomina famae Non ego mortalis post terga relinquere possum. Et pudet, et doleo. quin hic pudor excitet iram, Ira mihi rabiem triplicatis cursibus addat. Ardeo nunc animi, et non clam mortalibus istis Indignor, quos si centum vel mille supersint Post mortem aetates, fama immortalibus ornat Elogiis, clarosque magis post funera reddit Quam fuerant vivi. quis non tua Regule facta, Scipiadumque manus, vel magni nomen Achillis Audiit, haud tergo sed fronte et pectore noti Dardaniis ? cui non Cicero , Maro , Flaccus , Homerus , Notus ob eloquium est et doctae flumina linguae? Mille licet lustris nostros praecesserit annos. Hoc ne ego sic patiar? qui nocte dieque laborans Nequidquam abripior, celeres vincentibus Euros Curribus, apparetque viae non meta rotundae. An sic perpetu• mea per vestigia volvar? Non hominis validus tantam contundere famam? Quin licet experiar. solitos nunc ira labores Tergemina et cursus vincat vertigo priores, Gloria ne paribus semper me cursibus aequet. Dixit, et igniferum volitans sublatus in axem, Alipedes instigat equos, demittit habenas, Fervidus et calcar iam sponte volantibus addit. Quadrupedum incaluere animi, quaque impetus egit Hac sine fine ruunt, caeli ruit igneus orbis, Ante satis celer, insueto se turbine vertens. Lux magis atque magis properat, fugit annus, et ortum Quae rapit hora diem, fugit irreparabilis aetas. Sic modo pacatis conspectus in aethere ventis Milvius , intentus praedae, placidissimus ibat. Ast ubi vel turdum vidit, tenerumve palumbem, Tum celer insequitur, trepide fugit ille sequentem, Nec mora nec requies geminatis cursibus instat, Donec avem superare queat votoque potiri. Sed quid ego volucres Phoebi cum cursibus aequo? Quos neque mens hominis, nec lingua volubilis umquam Nec stylus assequitur, nihil est velocius illis, Non Rhodanus , non ira maris, non fulmina caeli. Nunc ego, quae suspexi olim mortalia sperno Omnia, dum rapidos solis mundique rotatus Attonitus video. o spatium revolubilis orbis Longum, immane, ingens! o lux tempusque diurnum Exiguum, breve, contractum! quo tanta perenni Sol cursu spatia absolvit, tantosque labores. O brevitas vitae humanae! o vicinia mortis, Aequali cum sole gradu si tempora vitae Aufugiunt, tantumque mihi decedit in horas, In rapido quantum exegit sol aureus orbe. Hei mihi quam vanum est, nimium confidere rebus Terrenis, quas tempus edax evertere possit: Quas simul adquirens perdas: retinere laborans; Amissas subita videas periisse ruina. Si qua igitur tibi cura tui est, si vivere recta Cum ratione velis, sana tibi prospice mente, Dum licet, et rebus nimium ne crede caducis, Sursum oculos, animosque tuos ad sidera verte, Hic tibi praesidium stabile est, hoc nitere solo, Contemptis aliis. quid enim tibi proderit amplas Volvere spes animo, partis confidere rebus? Cum videas duce sole horas mensesque diesque Effluere, et finem mortalibus addere curis Momenti unius spatio, vel dicere si quid Momento brevius liceat. circumspice quaeso, Ver, aestas, autumnus, hiems, quam saepe recurrant, Quam subitis vicibus. nix iam glaciesque videtur; Momentum intererit, rosa cum nascetur ibidem, Qua simul extincta , autumnus cum poma reduxit, Bruma recurret iners. et puncto temporis uno Maxima nunc aestas mox frigora maxima laedunt. Sic ruit annorum spatium , sic diffugit aetas. In speculo nobis nos et nostra omnia ponens Ante oculos. hic aspiciat se quilibet ipsum, Erroresque suos, et cum deprenderit ortum Interitumque suum, miseraeque brevissima vitae Gaudia, depositis cristis, ante omnia morti Se paret hic, rectŠque utens iuvenilibus annis, Sit memor aetatis serae, quae praevia morti Advolitans, ne sera quidem dicenda videtur. Mane infans aliquis, venienti nocte senescit. Namque hominis quid vita aliud? quid gaudia mundi? Quam nebulosa brevisque dies, et noxia multis, Temperies in qua caeli mutetur in horas, Nunc ridens, mox saeva iterum, quae bella videri Forte potest aliis: ego nil laudabile prorsus Hic video. quid spes hominum, quid cornua vulgi, Quid risus, variique ioci, quid tollere cristas, Atque ade• inflari et reliquos contemnere prodest Mortali? cui nec vitae nec tempora mortis Cognita sunt: quamvis numquam non proxima nobis, Quae vitae brevitas, mors esse et funera possint. At vos o iuvenes, nostris ne credite dictis, Obfirmate animum solitisque insistite nugis, Largiter et vobis diuturnae tempora vitae Gaudiaque et lusus magnis promittite votis. Quod multi faciunt, rectum parere monenti Qui sibi turpe putant, pro libris pocula Bacchi Tractantes, animis stolidi, fastuque superbi, Prodentes vultu ingenium, mentemque ferinam Vertice cristato, levitatisque indice pluma, Barbarico incessu, cubito fulcimine nixo, Guttur onocrotali bovis aut palearia laxis Dependent manicis illorum, et carbasa bracae, Velorumque sinus caligarum syrmata pingunt. Hos ego letifero sopitos esse veterno Non dubito, mittoque libens. quis stultus et amens Invitum servare velit? prodesse nocenti? Ingenuos ego compello, fucisque molestis Dissimiles. vos aetatis non spernite florem, Vos animum studiis intendite, vivite recteŠ Ut decet, et memores urgentis terga senectae, Quaerite praesidium serisque viatica canis. Hora volat, fugit ipse dies, cito defluit annus, Punctum erit, et mortis fiemus praeda, novamque Visemus patriam; summi vel gaudia caeli; Vel stygiae tormenta domus; si vita peracta est Turpiter. hic animis opus est, hic robore firmo, Dum licet, et miseri vitales carpimus auras, Et ratio tempusque sinunt. non sera moremur Funera, cum vitam in melius mutare peractam Non liceat. iam tempus adest, iam certa facultas Informare animos et sanctam degere vitam: Haec parient tibi perpetuum post funera nomen, Haec caelum ratione petes delubraque divum. Committant alii doctis sua facta Poetis, Historicisque libris, et serae nomina famae Se nactos hinc inde putent, et tempora flocci Praecipitisque dies, annos et saecula, pendant, Et fore se meritis, fama, virtute, librisque Perpetuo credant vivos, et laude celebres. Ast ego praeferrem vitae immortalis honores, Sanctorum in numero, quos nulla iniuria laedit, Non saeva annorum rabies, non spicula mortis. Fama vale, quid enim libri, quid carmina possunt? Corticibus conscripta, levi signata ligustro, Quod vel fama rapax, aut invidiosa vetustas Delet, et in nihilum parvo post tempore vertit. Milia librorum millenaque milia dudum Interiere situ. quot in his bene gesta virorum Nobilium deleta putas? quot perdita plane Nomina, perpetuam sibi promittentia famam? Praeterea sol ipse suis quia cursibus instat, Et spatia ingeminans, solitis pro mensibus annos, Proque annis lustra, et pro lustris secla videtur Conficere, ut mundo acceleret properetque ruinam: Perpetuo quis clarus erit? cum saecula vincant Historias, scripta, ingenium, doctissima quaeque Carmina. quid fama est tantorum clara virorum? Quos spatio inclusit medio Peneus et Hebrus , Quos vallis Tiberina dedit, quos flumina Xanthi . Quorum Maeonides communi ex sorte redemit Exiguam partem; reliquorum oblivio dudum Nomina delevit, nec parcere cogitat illis, Quos etiam multis donarunt carmina seclis , Machina cum mundi caelo flagrante peribit. Ergo quid hic aliud fama est; quam tempore veris Una dies, quae parte sui iam paene serena est, Mox dubio caelo nebulis turbatur, et atras Vertitur in tenebras prima caligine noctis. Sic fugiunt hominum pompae, sic regia sceptra, Sic ruit imperium, clari sic fama triumphi, Divitiae sic intereunt, sic splendor honorum: Quin etiam ingenium et doctae facundia linguae Temporis assiduas scriptis inhibere rapinas Non possunt. fugit hic mundus, nostra omnia secum Abripiens. requies tantorum nulla laborum est, Ni prius in nihilum redigens mortalia perdat. Nec curo hic quid vulgus agat, quid turba profana Somniet, immensi spatii cui vita videtur. Altius intendo hic animum, cogorque fateri, Vita hominis tantum paulo si longior esset, Visuros nos interitum mundique ruinam. Iam quia vita brevis multorum fata recenset: Sustinet et varios miseranda in sorte labores: Aetates simul et quam plurima facta priorum Enumerans: quae tam brevis est, sibi longa videtur, Stultior interea, et propriorum ignara malorum: Dum longas rogat aetates seramque senectam, Ut queat aeternam factis extendere famam. Quin multos quoque felices infantia tollit, Et miseros itidem multos extrema senectus. Nec desunt qui non genito tribuere beati Nomina, et exstingui cito, rectius esse putarunt , Quam superesse diu, et cumulos perferre dolorum. Nam quid fama tibi quid gloria proderit olim, Quam tanti facis, et paene immortalibus aequas? Vis dicam? geminam mortem tibi stulte creare Niteris. hic unam sublato corpore perfers: Altera mors famae est, quam si post funera linquas; Momento moriere iterum, cum fama peribit. Et quia consumit secum omnia tempus avarum; Nec primum poteris sed nec vitare secundum Interitum, poenamque tibi, pro laude parabis. Sic tempus de nominibus, famaque triumphos Hic agitat, clarosque procul supereminet omnes. Omnia consumens velociter, omnia vertens. Ergo tibi o iuvenis si res est publica curae, Si quidquam lacero plorans Ecclesia vultu Te movet, aut Sophiae si quid suspiria possunt; Invigila studiis, et florescentibus annis Dum vacat, ingeniique valent cum corpore vires, Utere, et adstantem semper meditare senectam. Si volat adsidue, ut volat, Virgil Georgics 3,284irreparabile tempus, Non vigor hic diuturnus erit, longumque manebit. Pallida ut in silvis autumni frigore primo Lapsa cadunt folia, et frondes cernuntur inanes: Sic subito flos ingenii iuvenilis, et omnis Decidit arescitque vigor. quin ista senectae Nos hora adiunxit proprius, mortique ruenti. Ergo laborando venientes vincite sordes, Fortiaque adversis opponite pectora telis Barbariae, dum turpis abest et decolor aetas. Nec tamen humanis nimium confidite rebus Ambiguis, vanis, miseris, misereque caducis: Non nimium in terris mortalem quaerite famam. Quin potius patrio mentem convertite caelo, Aeternis intenti opibus, famaeque perenni, Quam non tempus edax, non flammae iniuria laedat. Tu pie Christe fave, dubium tu dirige vitae Curriculum, coeptosque iuva perferre labores, Et tandem aethereae dona nos munere lucis: Sic tibi dulcisonis repetemus carmina linguis, Sic te dante tui fidus celebrator honoris Semper ero, dum lingua mihi dum vita manebit. Sit tibi laus, tibi summus honos, tibi gloria soli. Haec Cisnere tibi o nostris carissime Musis Magnis pro meritis do parvula, pignus amoris, Atque animi indicium grati, quo nomine, nosti , Tu placido atque hilari, ut mos est, illa accipe vultu. MEMORIAE IUSTINAE RUDELIAE SPECULUM UXORIUM. SILVA II. Iustitiae defensoris Iustina Rudeli Filia, iustitiae sat noto nupta patrono, Aeternae nunc iustitiae velamine tecta, Iustitiae ad solem properat, iustamque coronam Iustorum caeli procerum, sed sanguine Christi Iustorum: Iustina etiam quo iusta, dolorum Immemor immortali aevo cum pace fruetur. Huic, dum vita fuit, placuit super omnia mater Virtutum pietas, et casti cura pudoris. Contigit ingenium, et sexu prudentia maior. Pauca sed apta loqui: nullum contemnere; luxum Odisse, et pictas auro gemmisque lacernas. Dum tabes passa est, templi studiosa, domique Sedula, rara foris, placide officiosa marito, Munifica in tenues, in cunctos comis egenos. Non suspirando, flendove molesta, sed ultro Imperii patiens, et sobrietatis amore, Munditieque placens: dotemque genusque paternum Inculcans numquam : formatrix commoda prolis Ingenuae: modiceque hilaris, modiceque severa: In morbis patiens, et votis dedita Christo : Nec placitura sibi, nisi sit placitura marito. Denique virtutum specimen, quo saepe minores Alliceret, verbisque etiam monitisque benignis Et gravibus, virtutis iter cum laude doceret, Nec sine fructu adeo. formosi gratia vultus Tanta erat, et placidis fandi vis insita verbis. Tu quaecumque tui et vere studiosa mariti es, Hanc imitare libens, istis te laudibus effer, In quibus et tua philtra simul mundumque decentem Deprendes positum. non nobilis Epponnina, Non Lysidissa illi virtutum nomine certet, Non Postaea etiam, non regi nupta Phereo Alcestis , non quas alii sine pondere iactant. Haud etenim immerito partes Iustina priores Hic tenet. In reliquis quae singula namque fuere , Hic coniuncta vides. apicemque his omnibus addit Virtutum regina Fides, qua pectore toto, Toto animo, totis imo de corde medullis Ad Christi amplexus caelique ad limen anhelans, Evasit victrix, immortalemque coronam Obtinuit, veraeque adeo primordia vitae. MEMORIAE NOBILISS. DANIELIS RANZOVII , DUCTORIS FORTISS. SILVA III. Tene etiam lux Rantsoviae pulcherrima gentis Ante diem mors atra rapit? nec vivida dextrae Invictique animi virtus, nec stirpis avitae Gloria te rigidis potuit subducere Parcis , Heu nimium parcis, tibi quae florente iuventa Invidiae stimulis actae, vitalia rumpunt Stamina, nec gemitus patriae, fratrumque duorum Respiciunt curas, et virgineos ululatus Heu sponsae miserae, cari pro funere sponsi Sperantis liciti taedas et gaudia lecti. Dicite Thespiades (vestri nam muneris, ipsum Carminibus celebrare Deum, regesque potentes, Et magnos virtute viros) qua stirpe creatus, Qua patria, et variis quas res bene gesserit oris Rantsovius , vestri decus et defensor honoris. Et tantum lugete virum. quis namque profusis Temperet a lacrimis? quis acerbo frena dolori Iniciat? cum Rantsovii quoque funera fletum Ignotis simul incutiant atque hostibus ipsis: Tanta viri bonitas et erat sub pectore virtus. Hanc vobis labor est versu celebrare canoro In quocumque viro, quacumque in gente repertam: Et livore caret, celebris post funera virtus. Summo igitur iure invidia labor iste carebit, Prudentes si forte viri, et virtutis amantes Ista legant, nam plebeias vos spernitis iras. Ergo agite Aonides , tuque o fortissima Pallas , Si vestro puerum gremio tenuistis, et ulnis Amplexae, tenero fovistis ab ubere matris: Si vos ille pio semper redamavit amore: Incipite et mecum maestas iterate querelas. Adiacet Arctois dives paeninsula regnis, Quam pater Oceanus , laeva, dextraque Codani Litora circumdant, olim gratissima sedes Cimbrorum , imperio gens formidata Latino Quae fuit, et rigidas superavit saepius Alpes : Horrendaque manu Tiberinas terruit arces. Caepio testis erit, testis Sullanus , et acer Manlius , armatos qui non depellere Cimbros Ausoniis potuere iugis, et moenibus urbis. Nunc regio Holsatis ducibus cultissima paret, Quos inter virtute fuit rebusque gerendis Maximus, a Christo verum cognomen adeptus, Rex maris Arctoi, Dani custodia regni, Rex magnus pietate, armis, bonitate, paterque Florentis patriae, ut paucis quam plurima dicam. Illi, Rantsoviae stirpis decus, optimus ille Et pietate potens, et servantissimus aequi Gosgius , antiqua fuerat virtute fideque Cognitus, et primos carissimus inter amicos, Par illis pietatis amor, vitaeque probatae: Par illis studium sacros evolvere libros, Et castas recitare preces: quae copula verae Dulcis amicitiae seros duravit in annos. Eximius quoque divina pietate Lutherus Hunc coluit, studiumque pium mentemque probavit. Litterulae testes calamo dextraque Lutheri Perscriptae, vivens thesauri Gosgius instar Quas ostentabat, summoque adamabat honore. Gosgius iste suos cum laude educere natos, (Quae res tota fere nostro contemnitur aevo) Cum primis voluit, praeclaro sanguine natum, Non dubius stolidi mores corrumpere vulgi, Ni doctrina rudes animos et pectora firmet. Te Daniele igitur primis virtutibus annis Imbuit, exemplis vitae et rationibus utens Egregiis, generosa quibus formanda iuventus. Mox etiam studiis et honestis artibus aptum, E patria te Leucoreum transmisit ad Albim , Ingenii cultum ut caperes, castaeque Minervae Deditus, eximii spectare Melanchthonis ora, Eloquiisque viri permulta addiscere posses Nobilibus discenda viris. cumque ipse Lutheri Convictor medio fueris, puer inclite, lustro, Multa videns, discensque adeo: non temporis illic Iacturam es passus, veluti pars magna iuventae: Sed rediens animo sollers, et moribus aureis Visus es illustri decus et spes magna parenti. Doctrinarum igitur sedem et virtutis avitae Italiam penetrare iubet te providus heros. Non studio quo Cimbri olim, sed discere mores Diversorum hominum voluit, quae tempore nostro Utilis humanis multum est prudentia rebus. Ergo tibi medio quidquid Germania tractu, Quidquid et Alpinae gentes memorabile monstrant Est visum. quin et Venetae miracula sedis, Medoacumque Pado vicinum, et flumina Rheni Felsinei, vallesque Arni , Lambrumque rigentem, Et septem dominos Romae tibi visere colles Incluta cura fuit, nec te coniuncta Vescuo Ora iugo ignorat, Baiani aut limen Averni : Quem velut Aenean te multi adiisse putabant, Cum procul a patriis tam longo tempore terris Dissitus, expectare tuos noctesque diesque In patriam reditus sineres, nihilominus absens. Nam tibi Gallorum populos, urbesque videre Sequanicas placuit: quin bella gerentibus illo Tempore, consilio praesens armisque fuisti, Ut magnos virtute decet Martisque nepotes. Haec mora longa tuis felici deinde recursu Compensata fuit, simul ac pulcherrimus heros Optatae optatus rediisti ad limina terrae, Salvus et incolumis, patrio carissimus orbi. Nec caelare diu tua se clarissima virtus (Ignea nam vis est) potuit: post funera patris Egregii, te Rex fidum sibi legit Achatem , Et regni proceres uno velut ore vocabant Auxilium Daniele tuum fidosque labores. Quid faceres? patriae querulas contemnere voces Non decet, aut regum placidis se opponere dictis. Aula igitur tibi clara patet, tu carus in aula Omnibus, aulae inter proceres pulcherrimus ibas, Dotibus ingenii, nativo et robore clarus. Perpetuas Astraea tuo sub pectore sedes Confugiumque habuit. simul advenere sorores, Cum Pietate Fides, animi Constantia, Candor, Fortunaeque hostis Prudentia, vultus et idem Rebus in adversis animus rebusque secundis. Quid referam? ut Musas veteri complexus amore, Non raro vates etiam quid pingue sonantes Auxeris, et studium pleno laudaveris ore. Omnia quae Regi multum placuisse potenti Quid mirum est? cui non placeat tam splendida virtus? Te Rex praecipuos inter sibi legit amicos, Consortemque habuit rebus cui fideret arctis. Hic ille est magnus Phoebique et Martis alumnus Rantsovius , cui Rex equitum peditumque catervas Tradidit, ingenium cernens, generosaque bello Pectora, et immensum patriae regionis amorem. Hic ille est hic Rantsovius , qui dulcia sponsae Oscula, devotasque preces, lacrimasque cadentes, Et iam promissi genialia gaudia lecti Post posuit patriae, multum mirandus, amori. Romula gens Decios , extollat Graecia Codrum Laudibus, atque alios patriae qui impendere vitam Sustinuere olim. longe praestantior illis Noster hic est heros, patriae qui plenus amore, Sponsus in arma ruit (sed sponsi ardentius igne Quid fuit? aut quid erit?) pulchroque occumbere letho Non dubitat, nimium florentis prodigus aevi. Haec illi sponsa est, hi primae aetatis amores Aut vitam et patriam bello et virtute tueri; Aut patriae interitum praeclaro avertere letho. O decus, o nostri pietas clarissima secli ! O decus, o nullo pietas delebilis aevo! Hic ego deficio, et laudum vir summe tuarum Obruor Oceano: hic fandi vis victa laborat: Hic me destituit non apto tempore Phoebus . Forsan et incautum quoque serior arguet aetas Me studiumque meum, rupta maria alta carina Quod tentem , supraque meas tendentia vires Aggrediar, tenui celebrans te maxime versu. At miserande heros, magno carissime Regi, Quodnam omen laevum, quae te mala fata manebant? Linquentem sedes solitas, et regia tecta, Debitus ut Parcis numquam rediturus abires? Nullane sensisti equidem, cum te subducere turbae Paulatim inciperes, et solus degere vitam, Exequiis te rite parans mortique propinquae. Disposuisti etenim, certo diplomate signans Omnia, per fratres tua quae post funera velles Aut fieri, aut donari aliis, aut nuntia ferri. Nec tua larga manus turbam neglexit egenam, Non inopes, tenuesque scholae templique ministros. Et cum nemo sui vitet discrimina fati, Fortiter oppugnans hostiles fervidus arces, Pro patria nullo cecidisti comminus ense, Nec caesim punctimve hominis te dextera laesit, Non cadit in quemquam tantum decus. eminus ictu Machina muralis saevo te perdidit, ictu Quo tener Astyanax magnum quoque laedat Achillem . Ergo iaces, turmaeque tuae, carisque querela Fratribus: et pullo circumvelatus amictu Plangit Hymen , quassatque atras sine lumine taedas, Dammiadumque decus tibi desponsata puella ( Dammiadum Catharina decus, quae patris Othonis Vix bene turgidulis mortem plorarat ocellis) Scissa comam, laniata genas, et pallida vultum, Victa dolore, animam sub anhelo pectore et ore Vix tenet, et vocem singultibus interrumpens Has repetit miseras, miserando e corde, querelas. Sicne ego te talem adspicio? sic funere acerbo O mea vita iaces? Quos me, o crudelia fata, Crudeles Parcae , quos me servastis in usus? Hanc ut ego tam caram animam, tam nobile corpus Spectarem sine luce iacens, tumulumque viderem Pro thalamo optato, pro speratis hymenaeis? Heu cur non eadem tecum mihi machina vitam Eripuit? vetuitque isti superesse dolori? Muneris instar erat funus mihi tale, minusque Infelix tumulata forem. iam vivo; quid autem Dulce mihi nisi fata meo crudelia sponso Orba queri, maestumque patris spectare sepulcrum. Dixit et insano complevit tecta ululatu, Excipiunt miseram comites, stratoque reponunt. Susis Habradaten , sic et Panthea maritum Egregium virtute olim, sine fine modoque Luxit, et adspiciens praecisae vulnera dextrae, Impositumque caput sinui, et sine sanguine corpus: Vulnera complevit lacrimis, fletuque cruorem Diluit, et querulis adiungens oscula verbis, Dixit Abradate , quis te carissime nobis, O fidum optatumque caput, quis sustulit inquam, Casus? ut hinc possis nobis abiisse relictis? Te sequar extinctum , non te superesse iacente, Me decet. heu misera nondum a me morte revelli Care potes. si dulce fuit mihi vivere tecum; Sit quoque dulce mori, tumuloque abscondier uno. Talibus atque aliis cari quoque funera sponsi Prosequitur Catharina suo carissima sponso. Illam indulgentem lacrimis, et fata gementem, Stellarum vigiles mediis in noctibus ignes Adspiciunt, sol ipse videt cum promit eoam Lampada, et hesperiis quando se caelat in undis. Quid vero Regis gemitus? quid tristia patrum Lamenta, et questus? Regio quibus undique plena est, Aut quid feralis referam sollemnia pompae? Quando ipse adspectus imo de corde dolores Eliceret. lugent proceres maestique sequuntur, Non secus ac cari si quisque ad busta parentis Pergeret, aut fratris ferret suprema sepulcro: Tantus erat luctus, tam tristis clamor in urbe Omnibus, usque adeo dum lamentabile funus Expediunt, patrioque virum sub marmore condunt. Sic cum forte suo puppis spoliata magistro est, Nautica turba stupet, gemitus clamorque deinde Exoritur, resonatque novis ululatibus aer: Volvitur ambiguum navis deserta per aequor. Nec tamen o nimium nimias iterate querelas. Flebilis ille quidem patriae, regnoque potenti Occidit. at pulchrum est, et summa laude vehendum, Pro patria regione mori. vix illa vocari Mors poterit, parit aeternae quae nomina famae: Illustresque animas inter, divosque peremptum Collocat, aeternam donans post funera vitam. Hanc quoque Rantsovius , lumen virtutis, adeptus, Liber agit curis, et mundi gaudia ridet, Exutus vinclis miseris et carcere duro. Ergo quid illustrem vexatis fletibus umbram? Non eget hic lacrimis, qui iam sine fine beatam Laetus agit vitam, curas et spernit inanes. Imperturbato, quae vult Deus, omnia vultu Sunt tolerando piis. ne nobilis heroine, O Catharina tuo quondam spes maxima sponso, Fletibus ora riges nimium, quin parce querelis: Hoc pietas rectorque iubet stellantis Olympi . Vos autem non consilii aut rationis egeni Rantsovii proceres, et tu par nobile fratrum, Antoni et Petre , quem fertis superate dolorem. Hoc fortes claroque decet de stemmate natos. Sic vobis, fera quos fratri mors praeripit annos, Adiiciat pater omnipotens, et postmodo longo Tempore Rantsoviae servet duo lumina gentis. Vivite concordes animae, praeclaraque facta Fratris et egregium meritis aequate parentem. NOBILI ET MAGNIFICO HENRICO RANTSOVIO R. M. IN HOLSATIA Vicario, etc. SILVA IV. ILLE ego qui nuper Danielem carmine flevi Rantsovium , fulmen belli, armatisque tremorem Hostibus, et patriae, Regis, virtutis amicum: Nunc etiam celebrare tuas pulcherrime laudes, Cnoppero monitore mihi, fidoque patrono, Percuperem: dum cycniferi te moenia Varni Exiguo magnum hospitio, turbamque sequentem Excipiunt: sed iam brevitas mihi temporis obstat. Obstant magnarum gravitas et pondera rerum, Virtutesque tuae, tenui quas carmine dici Non decet, eximiis ne quid praeconia rebus Vilia detrahere, et famam obscurare putentur. Da veniam generose heros, ignosce fatenti, Quam mihi sint tenues pangendo in carmine vires. Olim tempus erit, cum te, proceresque vetustos Rantsoviae stirpis, repetita ab origine pandam. Quotque ibi floruerint irati Martis alumni, Quot Phoebo Musisque sacri, quot Regis amici: Et patriae quot luminibus stirps ista triumphet, Perscribam dextris tranquilla per otia Musis . Nam tua me bonitas, tua me clarissima virtus Excitat, et quemvis stimulat perferre laborem, Inducitque velim ut noctes vigilare serenas, Sollicitus, dictis quibus, et quo carmine tandem Clara tuae possim praepandere lumina genti. Quod si vestra meis ridebit Gratia Musis : Vix alius me carminibus superare sonoris, Aut poterit melius vestras conscribere laudes. Interea divine heros, spes aurea Musis , Ipse diu recteque vale, moderator olympi Incoeptum bene vertat iter, nutuque gubernet Omnia clementi, ut populos pax laeta revisat, Aurea quam pleno comitetur copia cornu, Copia vel sero numquam violabilis aevo. MEMORIAE ADRIANI TURNEBI IN ACADEMIA PARISIensi professoris Regii. SILVA V. Has etiam lacrimas Turnebi in funere mecum Funde novenarum praeses tutorque sororum Phoebe sacer, tuus ille cliens, castusque sacerdos Musarum interiit, longo dignissimus aevo. Fundite Sequanides lacrimarum flumina Musae , Quaque bipartito circumdatur insula fluctu, Turnebi interitum lugubri dicite vultu. Hic ille est superis carus, magnusque magister, Qui veterum monumenta patrum, sacrisque libellis Abdita, sollerti cognovit acumine mentis, Et vera pietate Deum, studioque colebat. Fundite Sequanides lacrimarum flumina Musae . Avulsaque comis lauro sacra fronde cupressi Tempora velate, et tristes effundite questus. Hic ille est iuga Parnassi qui summa tenebat, Vobiscumque deae, Phoebo spectante canoro, Saepe choros duxit, largosque e fontibus hausit Castaliis latices. Hinc illi vena fluebat Ingenii, eloquiique nitor, linguaeque disertae. Hinc quidquid veterum praeclara poemata vatum, Quae Latium doctaeque adeo mirantur Athenae , Innumeris docuere libris, cognorat ad unguem, Cognitaque egregiis poterat describere verbis. Fundite Sequanides lacrimarum flumina Musae . Turnebique obitus evulso ostendite crine, Saepe illum iuvenes Phoebei in vertice montis Plaudentem iam, praeterito victoque labore, Mirati obstupuere animis, quos ille benigno Et blando aspiciens vultu, dextraque prehendens, Commonstrare viam facilem, et mollire labores Est solitus, faustoque suos procedere gressu. Fundite Sequanides lacrimarum flumina Musae . Aureolumque habitum in pullas mutate lacernas. Ille ille occubuit Sophiae penetrare recessus Qui poterat, rerumque imas cognoscere causas. Ille quid Arcturus , nitidus quid Orionis ensis, Quid caper aut haedi , quid menstrua luna notaret, Omnia non dubiis poterat praedicere signis. Fundite Sequanides lacrimarum flumina Musae . Abiectaque chely et citharis, iterate querelas. Gallorum decus et lumen sidusque perenne Turnebus iacet, exigua iam conditus urna, Cui quamvis pietate animi, candore, fideque Doctrinisque prior variis hoc tempore nullus Viveret, et doctos inter doctissimus ille Iure foret: tamen usque adeo se pressit, ut omnes Praeferret sibi, vel saltem non inferiores Duceret, humano cunctis affabilis ore. Non illum ambitio, nec opum vesana libido. Non livor vexabat iners, securus honorum Illustrare artes, tenebrisque educere verum, Tranquillamque lubens vitam laudare solebat. Fundite Sequanides lacrimarum flumina Musae . Proque choris plectrisque novis ululatibus auras Implete, et vestras vicina ex arce querelas Audiat, atque eadem vobis respondeat Echo . Ille vir interiit, cuius si dicere laudes Virtutesque velim; laudes comprendere cunctas Cunctorum, ius fasque foret. vos inclita Musae Numina, tam clarum melius me nostis alumnum, Illius et nomen sinceraque gloria lethi Nescia per totum iam primum augebitur orbem. Illum Varnus , Arar , Viadrus , Nicer , Albis , et Ister , Populiferque Padus , Ligeris , Soma , Matrona , Rhenus Certatim extollent, et tanti funera plangent Maesta viri, pressisque modis encomia dicent. Fundite Sequanides lacrimarum flumina Musae . Non ille ulterius vestras concentibus aures Mulcebit, non hinc vestras accedere ripas Et Phoebo certans poterit deducere carmen. Musica plectra silent, ad vestras gramina ripas Nunc arent, caelum in lacrimas se triste resolvit. Obmutescit avis, florumque cacumina languent, Arboreaeque comae nutu dant signa doloris. Ipsa etiam nunc tecta domus, et pulpita vobis Sacra deae, vocisque sui non inscia maerent Doctoris, cuius mortem nunc omnia flerent, Si non livor edax vitae qui munere functis Parcere praeterito consuevit mitior aevo: Nunc tantam in rabiem et tantas insurgeret iras, Queis manes Turnebe tuos, umbrasque ciere Sustinet, et functo fatis maledicere tentat. Sed virtus Turnebe tua, et tua gloria maior Vindice freta Deo crescet, semperque vigebit. Nomen et egregium nullis abolebitur annis. Non asinum rudentem elephas, non murmura curat Infamis muscae aut culicis philomela canora. Fundite Sequanides lacrimarum flumina Musae , Et tumulum violis, ferrugineoque hyacintho Spargite, non illo moriens indignus honore Turnebus fuerat, Phoebei assertor honoris. Copia sed laudum et vestri sacra gloria vatis Me verborum inopem, meditato in carmine reddit: Cultoremque suum non apto tempore Phoebus Destituit. iam coepto igitur desistere cogor. Et nostrae nil laudis egens Turnebus obivit. Sistite Sequanides lacrimarum flumina Musae , Laetificisque modis caelesti sede recepto Plaudite Turnebo , et dignas persolvite grates. Illius in tumulo mortalia membra quiescunt, Nominis at totum celebratur fama per orbem. Voto etiam precibusque piis placate parentem Sidereum, ingrati propter qui crimina mundi Egregios virtute viros hac evocat orbis Colluvie, proceresque inter, patresque reponit: Ne gravius iusto offensus tria lumina fontis Aonii , Ramum egregium, vestrisque canentem Carmina digna modis Auratum, et pectore docto Lambinum , multosque alios his auferat oris, Et similes vobis gemitus luctumque relinquat. Parisiis Mense Iunio Anni 1565. D. Udalrico Severino , et D. Christiano Cussovio , v. cl. et nobiliss. Illustrissimorumque Pomeraniae principum legatis. SILVA VI. NON procul a Varni ripa est nemus, undique densum Arboribus, laeto rident ubi gramina flore, Leniter et vitrea decurrens rivulus unda, Ruricolas grati recreat stridore susurri. Huc ego mane novo solem fugientibus astris Dum forte ingredior, dilecta silentia Musis Ut soleo, et sedes quaerens meditantibus aptas. Ecce decem egregias ripis assistere divas Conspicor, et placide gratas miscere loquelas: Seque salutantes dextris coniungere dextras. Protinus ergo comae flexo pede detraho tegmen Impositum, venerorque deas, tacitusque resisto. Ipsa novenarum mihi numina docta sororum Nota fuere quidem, totiens conspecta: sed illis Mixta erat, et facie cunctis excelsior ibat, Augusta gravitate decens, animoque virili, Virgo gerens gladium dextra, laevaque bilancem. Quae cum visa prius numquam foret: oris honorem Miror, et ut possim, quae nam sit, scire laboro. Illa sed ore prior, Iuvenis, quod pectore prompto Scire cupis, tibi scire licet: sum scilicet una Ex reliquis non nota tibi. me regia caeli Iustitiam Astraeamve vocat, cum saecula terris Aurea florerent, et pax invicta manebat, Virtutisque decus, populis optata per orbem Iura dabam, studiisque amplis et honore colebar. Sed veluti rutilo, pulchras cum lumine terras Cynthius exoriens recreat, nec nubila silvas Aut pluviae turbant: gratis philomela sub umbris Dulce canit, vincitque omnes animosa volucres: At cum tristis hiems, fususque e nubibus imber Perfurit: illa fugit, latebrasque inquirit in antris Frondiferis, venti volucrum pro voce loquuntur. Sic ego cum scelerum fraudumque exorta cupido Improba, sanguineas implevit crimine terras: Protinus excedens, petii suprema tonantis Atria, spectavique diu, quam foeda pararent Crimina mortales: leges pretio ille refigit: Hic matris violat thalamos: necat ille parentem: Hic auro patriam vendit: vi vincitur aequum. Saepe tenebrosis igitur mea nubibus ora Contexi, supplexque deos ad iusta vocavi Fulmina, vindicibus quae talia crimina flammis Obruerent. sed lenta Die procedit ad iram Dextera: quam placido clementia mitigat ore, Inde moram iusta poenae gravitate rependens. Cur igitur terras caelo delapsa revisam Nunc iterum, fortasse rogas? paene omnia fatis In peius cum lapsa ruant, meliora nec inde Sit sperare datum, celso Pomerania caelo Me retrahit, paucique duces, quibus inclita curae Iustitia est, et vester honos, o candida Musae Numina. prae reliquis tamen ut Pomerania tantis Laudibus excellit: sic et gratissima sedes Est mihi, qua cuperem longo sine fine morari Tempore, nec placitis umquam discedere terris. Me, sincera animi praestans pietate Philippus , Principe quo multis nullus prudentior annis Praefuit, usque adeo coluit: vestigia patris Quin etiam nati, carae qui iura tuentur Iam patriae, magna iuvenes cum laude sequuntur. Vos illos teneris Musae fovistis ab annis, Et docuistis opes animi praeferre caducis Terrenisque bonis. saepe illos candida Phoebe , Dum reliqui ludo indulgent, dum pocula siccant, Invigilare libris posita de nocte lucerna Vidit, et arcanos Sophiae penetrare recessus: Saepe illos Sol aequoreis egressus ab undis, Dum multos dormire iuvat, perdiscere vidit, Quidquid habent veterum praeclara poemata vatum, Heroesque sibi tacita proponere mente. Scilicet hinc verae se nobilitatis origo Tollit, et aereum celsis caput ingerit astris. Parte alia pietate potens Barnimus et annis, Qua Viadri liquor arva rigat, quae principe digna Iudicat esse bono, simili pietate fideque Efficit, et patriae cives in pace tuetur, Me reverenter amans. quin haec exempla regentum Inflammant populos etiam virtutis amore, Maiori ut mea iussa fide studioque sequantur. Sed qua laude veham proceres? sapientia quorum Principibus perspecta viris, ingentia praestat Commoda per patrias urbes: qui pectora flectunt Consiliis monitisque ducum, populique salutem, Ut patriae patres, mira cum laude tuentur. Hos inter ceu stella micat pulcherrimus heros Ulricus , celebri Suerina stirpe creatus, Magnifica gravitate senex. Laurentius illi Alter adest Otho , laude potens, linguaque diserta, Principis orando qui nota negotia tractat. His bene Cussovius facunda Palladis arte Doctrinaque valens, et comi affabilis ore Belovius Charitum decus, et lux stirpis avitae Iungentur, multique alii, queis patria curae. Hos tamen ante alios iam praedico, scilicet illos Cum fide patriis me complectantur in oris, Iam rursum comitata sequor, vicina Rosarum Legati dum tecta petunt, quo Caesar, et ipsi Rex successurus, ter Maximus Aemilianus , Permultique duces, procerum misere coronam, Pacis ut aequoreis reddant sacra munera regnis. Felix, o nimium felix Pomeranica tellus , Siderea tu pace viges, splendore triumphos Quae superat: tu tranquillae das munera sedis Hospitiumque piis: tu doctis otia Musis Egregiisque viris praebes: tu templa scholasque Ceu nutrix studiosa foves: tu iura volenti Das populo, qui sponte colit iustumque piumque, Et patriae ducibus numquam parere recusat. Non te livor edax, non te discordia, non te Litis amor vexat, non execrabile bellum. Vos quoque felices Pomeranae o lumina terrae, Haec sua dona Deus per vos, velut organa, genti Impertit patriae. per vos pax aurea floret, Et celebrat Christi tranquilla Ecclesia laudes. Per vos prospicitur ne cedat viribus aequum: Per vos cana fides, sancta et reverentia legum, Saeculaque adveniunt Pomeranis aurea sceptris. Hac ego sede lubens, maneo semperque manebo. Quin Deus ipse sibi minima non parte placere Hunc populum summosque duces, re comprobat ipsa, Nam bene si memini, iuvenis carissime, nuper Sunt tibi visa ducum, docto ducente Metello , Atria, qua celsis surgunt ad sidera pinnis Wolgastum , Viadrique premens navale Sidenum : Principibus, visa est etiam tibi, subdita tellus. Gaudeat uberibus glebosa Turingia campis, Paeonii fluvios, silvasque Boemia iactet. Haec regio, neque frugiferis et pinguibus arvis, Nec fluviis lacubusque caret, quin rebus abundat Omnibus humanae quas vitae postulat usus. Retibus hic passim sapidos ad littora pisces Aequoreis vicina vadis gens extrahit: illic Fertile gramen oves, aut tondent prata iuvenci: Nec procul inde comas silvarum brachia pandunt. Hic fecundus ager curvo renovatur aratro: Nec sua decipiunt operosum vota colonum, Immissa cum falce seges cadit, omnia tanto Foenore proveniunt. vastum quid mercibus aequor Utile mutandis, cinctas quid moenibus urbes Oppidaque ampla loci: saltus et lustra ferarum Quid spaciosa canam? Salve Pomerania , salve. Propensa te mente Deus, quem pectore fido Sinceroque colis, tanta bonitate vicissim Diligit, et vario rerum te munere ditat. Huic tu funde preces, huic fido semper adhaere Pectore, et ut patriae, pulcherrima sidera terrae, Eximios virtute duces, tueatur ubique Defendatque roga: sic et tua commoda crescent, Tantaque prosperitas nullo delebitur aevo. Ista novenarum coetu stipata sororum, Carmina cantabat, superis Astraea relictis. Nec mora Calliope me chartis illa notare Protinus et vobis proceres transmittere iussit. Si placet et patitur vestrorum cura laborum, Haec animo et facili cognoscite carmina vultu, Nec leve non magni contemnite munus agelli. Hoc Astraea petit, Musisque adiunctus Apollo , Hoc decet Astraeae summos Phoebique patronos. Studiosis Academiae Rostochiensis . SILVA VII. SI quis ad Elaeas olim contendere metas Ausus erat, multosque annos ad maxima circi Sudasset spatia , ut stadio cum laude peracto Acciperet meritae tandem nova praemia palmae: Non ille a quovis tantos poscebat honores, Elaeos penes ista senes, quos maxima virtus Ante alios celebres toto tum fecerat orbe. Hi praeerant ludo, hi cunctis de more vocatis, Victorem in populi, praeconis voce, corona Frondibus ornabant oleae, titulisque notabant. Pertinuit tamen ad iuvenis, honor iste, virosque Ingenuos tantum et fortes, aptosque labori. Non dubio patre prognatus, non mollis et excors, Talibus audebat tum sese inferre theatris. Non aliter, si sacra licet conferre profanis, Si quis in Aonii scandendo culmine montis Sudavit multum, et tandem post mille labores, Victor ad optatam potuit se sistere metam: Nunc quoque speratae fert clara insignia palmae. Non tamen a quovis plebeio, offundere fucum Cui rudis ignavusque queat. datur ista potestas Officiumque scholis, quae iusto examine pensant Doctrinam et mores iuvenum, vitamque peractam, Exuviis latitans asinus ne forte leonis Decipiat stolidos, et se ipsum denique prodat. Sic quoque Pieridum sincerus cultor Orestes Vir pius, et triplicis quem clara scientia linguae Exornat, Musaeque prius cui serta pararunt Myrtea, Varniadum roseas concessit ad undas, Confecto insignem ut capiat certamine laurum. Nunc quoque doctrinae specimen, linguaeque disertae Edidit ipse scholae, vitamque ita labe carentem Novimus, ut tanto dignus credatur honore. Ergo quod auspicio coeptum felice geratur, Cras ubi signa dabit sextae sol aureus horae, In cathedra, solitoque loco, quem diximus, illi Clara magisterii conferre insignia votis Unanimes volumus. quare studiosa iuventus, Doctores, proceresque scholae de more frequentes Tunc aderunt, nobisque animo linguisque favebunt. Hoc decet Aonidum et cultos virtutis alumnos, Hoc decet eximios Phoebi Charitumque patronos. THENOS ATHENOS AD P. MELISSUM Francum . SILVA VIII. EST regio Arctois non plane incognita terris, Nomina non pono, rigidam quam vincere Thracen Barbariae, Scythiamque puto. cognovimus ipsi, Dum procul a patria peregrinas visimus urbes. Scilicet hic nocte exclusi, dum vespere primo Vicini ad pagi cauponam tendimus, illic Caupo senex et anus foedissima, limine primo Nos prohibent, aliasque iubent inquirere sedes. Nos precibus crebro instantes, mollivimus ipsum Cauponem tandem; longe sed durior uxor In nos inque senem convicia dura maritum Evomit, et tantum non verbera utrisque minatur. Hospite placato, vetulae nil saeva morati Iurgia, tecta casae sed spe meliore subimus. Ecce autem fumosa domus, septoque sub uno Ipse senex, rixisque tumens morosaque coniux Cum natis male compositis torvisque sedebat. Hos circa vaccae, vituli, capraeque suesque Anseribusque anates socii, gallique canesque Atque vagabantur feles, pinguesque caballi. Non aliam, si sacra licet conferre profanis, Crediderim faciem rerum visam esse, Melisse , Undique cum paribus lectis animalibus arcam Lamechides pius intravit, mundumque perire Funditus, atque undas tandem decrescere vidit. Hospitio tali exceptus, dum singula lustro, Barbariemque loci admiror, vitamque ferinam; Instantes socii potumque cibumque petebant. Sed citius duro liquidas e pumice lymphas Eliceres, quam vel verbum factumque benignum Talibus a monstris; qui nil nisi forte coacti Ense minisque boni facient, dum vita manebit, Unde nec immeritas solvunt pro crimine poenas. Ipse tamen caupo vetulae licet ante timeret Iurgia, tam crebris victus precibusque minisque Instaurare focum incoepit , flammasque ciere. Sed quia lignorum est illis defectus in oris, Pars terram effodiunt pinguem raramque levemque, Quae picis accensae lentique bituminis instar Inficitur flammis, admotaque concipit ignes. Pars, quibus in pagis et ruri degitur aevum, Excrementa boum plerumque ad lumina Solis Exsiccant, lignique loco dant ignibus, ipsis Inde sibi natisque suis alimenta coquentes. Quos inter caupo, qui talem ubi struxerat ignem, Tandem amplam panis molem, quam tollere solus Vix poterat, fumoque atram porrexit. ut illam Scindimus, usque adeo dura et male cocta videtur, Plenaque furfuribus, terram ut nigrore referret, Atque adeo mensae tenebras induceret atras. Caseus huic viridis pani mole aequiparandus Additur, hunc cenae finem fore nuntiat ipse. Et potum urgentes socii, post murmura longa Vix tandem urceolum cocti extorsere liquoris. Horum conspectu saturis, et pane remoto, Stramen ubi vaccae, porci, capraeque cubabant, Monstratur sane egregium, gratumque cubile. Omnibus hic promptis languentia tradere somno Lumina, grunnitus, strepitus, mugitus, et acris Mane cucurritus galli, latransque molossus Impediere . cubans et humi sibi quisque timebat, Ne pecudum laesus praedura calce doleret. Quin nondum ad mediam nox venerat humida metam, Quum vento et pluviis etiam penetrabile tectum Infecit madidas, madido cum stramine, vestes. Sic misere infausta tractati nocte, dolentes Ieiunique aegre lucem exspectavimus ortam. I nunc, et vultus placidos, aut nobile quaere Hospitium, regione ista, qua longius absunt Grata affabilitas, Charitesque et dexter Apollo . In Doctrinam Sphaericam, ad studiosos Academiae Rostochiensis . SILVA IX. Fulget in immenso divina potentia mundo Non alibi melius quam si pulcherrima caeli Lumina conspicias solitos servantia motus. Atque ideo erectos ad caelum tollere vultus Nos mundi sator ipse iubens, vult astra tueri Ut dextrae sapientis opus, bonitasque paterna Nota sit et toti ipsius praesentia mundo. Ergo bonis, caeloque satis nil mentibus usquam Gratius est, doctrina illis non suavior ulla. Quam quae cognati aspiciens orientia caeli Astra, cupit patriam in terris praenoscere sedem. Haec docet et motus fixos, caelique figuram, Stellarumque notas varias et nomina signat. Arcturum haec, pluviasque Hyadas , geminosque triones, Pleiadumque gregem, nitidumque Orionis ensem, Aestiferumque canem, Chironem et Persea monstrant, Atque alias puro fulgentes lumine stellas. Haec docet ut solus lucens, sol omnia puris Illustret radiis: discrimina temporis idem Et lucis noctisque vices, diversa dierum Ut spatia efficiat: cur se cito tingere soles Hiberni Oceano properent: vel quae mora tardet Aestivos: ut luna suam de lumine solis Accipiat lucem, atque augens, minuensque vicissim Orbem, ceu fastis menses discriminet anni: A sole aversis eadem cur cornibus Euros Aspiciat crescens, Zephyros minuenda sequatur: Tardius aut citius coniuncti a lumine solis Cur redeat: cur in terrae quando incidit umbras Soli adversa, suos tetra ferrugine vultus Contegat, obiectuque sui cur corporis ipsa Phoebeis mundum radiis et lumine privet. Quomodo bis senis totius mensibus anni Intereat moriens, totiens redivivaque lucem Induat, aeternae nobis praenuntia vitae. Nec tibi Nasonis sacros evolvere fastos, Nec licet Ascraeo cantantes carmine Musas , Aut etiam magni tractare inventa Maronis , Si tibi non constent toto labentia caelo Sidera, mox iterum fixis orientia metis. Historiam quod si sacram aut tractare profanam Temporis ignarus cupias, positusque locorum; Caecus in ignota veluti regione vagaris . Has tibi terrarum partes descriptio mundi Indicat, atque urbes, tractus, mare, flumina, ripas, Regnaque et intervalla docet diversa locorum: Quae si non liceat coram lustrando notare; Hic animo totum poteris percurrere mundum. Annorum vero series, quod lumina cunctis Praeferat historiis, nullum ignorare putandum est. Haec quicumque volet caelestia corpora mecum Aspicere, et patrii vestigia noscere caeli, Me duce carpat iter, seque auditoribus addat, Quos ego de pulchra numerandi sedulus arte Hactenus institui: caeli quibus addere motus Iam placet, aetheriosque orbes, Phoebique laborem. Tu studiosa cohors generosa enitere cura, Ne, quae trado tibi studio meditata fideli, Intellecta prius quam sint neglecta relinquas. SILVARUM STOMACHUS. SILVA X. Prolue te Cerere et vino, sectare lupanar, Diductis pedibus natibusque incede, feroci Aspectu, cubito erecto. quin morio tanquam Indue scurriles, cristato vertice, vestes: Et medium stertendo diem consume: magistros Irride fatuosque voca: nunc ebrius urbem Vel media percurre die, vel nocte fenestras Elide ad cathedras Musarum et Palladis arces: Verberibus lacera innocuos, invade modestos: Ingemina horrisonos tota vel nocte boatus: Nil opus est veniam petere, aut avertere poenas. Haec prohibent multi, sed punit nemo: verentur Omnes tam levibus iuvenes offendere nugis. Omnes austeri fugiunt tetricique Catonis Nomina, blandiri et famulis, dominisque ministris Assueti, ne dum effrenes compescere tentent . At si quis vigili studio magnoque labore Exponat veterum divina poemata vatum, Eque illis iuvenum linguas et pectora formet: Hoc mera stultitia est, pietas quam ferre fidesque Non queat. hic opus est venia dictisque severis. His studiis non ulla dies, non convenit hora. At memini quondam data praemia, laudibus usque In caelum elatos iuvenes, queis talia curae. Nunc aliis opus est dominis parere, vel ultro Si recte facias. lex est sua cuique libido. Pro vitio virtus patulo proscinditur ore. Quid secus aut recte in studiis vitaque geratur Aut nulli aut paucis curae est. sua commoda quisque Interea quaerit cupide: respublica plane Negligitur: virtus nihil est nisi nomen inane. Quid facias igitur? si foeda ignavia laus est; Praemia si vicium, virtus si damna meretur; Est scelus ingenuas didicisse fideliter artes. In Doctrinam Horatii de Temperantia. SILVA XI. Quae bona mundities generi ferat aurea nostro, Quae mala luxuries, et amor sceleratus edendi Ostrea, pavones, rhombos, mullosque scarosque, Et quae condimenta cibi sint optima: quis sit Divitiarum usus rectissimus: optimus ille Nos docet arguto mirandus Horatius ore. Quam partem studiosa tibi cras mane iuventus Evolvam puram salibus puroque lepore. Salve o sobrietas custos virtutis, et auctrix Ingenii, vitaeque hominum morumque magistra, Quam febres, morbique timent, cui sera senectus Assurgit cano multum veneranda capillo. At te perniciem iuvenum, pestemque senectae, O foeda ebrietas, o detestanda, madentem Ebriolorum inter iubeo plorare catervam. Te virtus inimica odit cane peius et angue, Oderunt vita, ingenium, fugit ipsa senectus, Est quibus ebrietate nihil damnosius. at te Sectantur febres, morbi, mors denique, numquam Quo tu cumque subis procul est: tibi ubique minatur. Teque utinam piceis Orci mox obruat undis. In Terentium Georgii Fabricii anekdozou et suppressum. SILVA XII. SUNT sale quis nigro conditos edere libros Rixosus sine fine labor: sunt litibus orbem Qui complent, turbantque pias, et templa piorum Progenies Cadmea scholas, non illa magistri Quem totiens iactant pacis praecepta secuti. Interea paucos studiis melioribus aptos Immatura dies, vel funere mergit acerbo, Vel vivos odiis et iniqua sorte fatigat. Hinc pietas contempta gemit, lucique priori Incipit horrendam paulatim offundere nubem Barbaries, pauci restant, qui fortiter illi Coniunctis animis cupiant occurrere pesti. Non hoc te latuit quondam divine Melanchthon , Sedulus ornares parvas cum maximus artes. Te Phoebus cecidisse gemit. Camerarius ille Restat adhuc: vatesque pius, rectorque iuventae Fabricius , qui quo studio, quantoque labore Profuerit Musis , et earum castra secutis, Quis bonus est toto iuvenis qui nesciat orbe? Nunc etiam purus dulcisque Terentius auctor. Mercurii sale conditum niveoque lepore Certatim veteres caelo quem laudibus aequant. En novus illius studiis, operaque fideli Integer enodatus adest mendisque solutus. In quo seu veterum sensus, sua sive cuique Propria personae, sive argumenta vel usum Verborum, rerumque petas, aut pondera spectes; Nil studiosa cohors hic quod desideret ultra est. Dic igitur grates auctoribus, atque precare Ut Deus alveolos et apes mel tale legentes Protegat, et similes donet quandoque nepotes, Barbariem procul ad fucos vespasque repellat. De historia Aemilii Probi , seu Cornelii Nepotis , ad Arnoldum Witfeldium equitem Danum , et consiliarium regium. SILVA XIII. Historiam humanae speculum qui nobile vitae Dixit, is historiae veraci providus ore Naturam vere expressit, quique illius usus Utilitasque foret, perfectum novit ad unguem. Non virtutum etenim tantum hic exempla videntur, Quae cum laude sequi quivis pro tempore possit: Crimina non tantum, scelerumque exempla pudenda Hic sunt perscripta, et comitantes crimina poenae, Quae fugias odioque habeas cane peius et angue: Verum etiam mores hominum, commenta, dolique Ingenia, et technae, rerumque eventa priorum Commemorata libris, aevi praesentis adumbrant Omnibus effigiem, qui non sine mente sagaci Cuncta legunt, et prisca novis componere norunt . Praeterea tam praestantes virtute fideque, Doctrinave viri, et memores quandoque merendo Qui multos fecere sui, cum luminis huius Vitalem liquere auram; post funera virtus Illorum peritura alias, bene cognita durat, Historicis comprensa libris: vel postuma laeto Flore reviviscit scriptis dispersa per orbem. Quae quicumque vident, animus nisi degener insit, Pectore concipiunt flammam, quae vivida tandem Crescit in immensum, faculis caelestibus ardens Usque adeo, ut liquidis sedari nesciat undis, Donec adaequarit priscorum propria laudes Gloria, mox iterum sero celebranda nepoti. Ardor hic Aemilium , et victoris fulmina Martis Scipiadas , multosque alios virtutis in arcem Extulit, et vera fecit clarescere fama Iampridem, nisi vana fides. hic tempore nostro Ingenia inflammat multorum, ut multa legentes Sparsa per historias heroum splendida facta, Consilia, eventus, postque ipsam encomia mortem; Ipsi eadem cupiant quasi per vestigia verae Laudis inire viam, paribusque assurgere coeptis, Atque adeo serae committere nomina famae. Quos inter non postremus profitebere nomen O Arnolde , decus Danaum Themidisque disertae. Namque idem stimulis animum tibi concitat ardor, Ceu nomen quoque promittit tibi dulcis honesti Verarumque adeo laudum et virtutis amorem; Cognomen vero candoris amabile signum est, Quem factis quoque declarans, hoc accipe miti Vultu animoque libens speculum, quod gesta virorum. Inclita nobilium cupide inspicientibus offert: In patriam meritis illosque ut strenuus aeques Nitere, quod facis, et caelo te laudibus infer. ANTAPOBATERION Academiae Rostochiensis . Ad Ioannem Cyriacum L. Baronem Polhaemium et Wartenburgium , quo ipsius valedictioni respondetur. SILVA XIV. TRIstis ut abrepto luget pia mater alumno Dulce onus in gremio pridem quem laeta fovebat: Sic grege Varniadum comitata Academia luget Squalida, maesta, gemens cum te tam dulce roseti Praesidiumque decusque sui discedere tristi Aspicit intuitu praestans Baro, gloria regni Austriadum , columem matris, patriae ancora gentis. Et cur non doleat? digressu maesta supremo Tam cari capitis, tam grati et suavis alumni? Unum prae reliquis tota quem mente animoque Diligere, ornare, et sceptris armare solebat, Sceptris Palladiis , quis tu frenare rebelles, Protegere innocuos, laesos defendere posses. Quae num quis Iuvenum tanta cum laude vel ante Iam tulerit, vel laturus sit postmodo, causa est Cur dubitem: cum tu rector sic legibus ipse Parueris, nihil ut faceres, quod subdita turba Carpere vel posset, vel non iusteque pieque Sollicitis imitari animis. sic vera parantur Legibus exempla, et sic legibus imperat ipsis Parendo studiosa cohors, nullisque minora Regna sibi parat obsequio. rex maximus ille est, Qui semet regere et leges non temnere novit. Tale tibi regnum hic partum est cum sceptra teneres O generose Baro. nam te quod legibus esset Adversum fecisse aliquid quis dicere possit? Tu ceu lenta salix curvanti cedit, et omne Flectitur in latus arbitrio tractantis amice: Sic vel sponte tua legi doctisque magistris Cedebas, gaudensque regi et parere monenti. Inprimis pietatis erat tibi maxima cura, Proxima Sophrosynes , qua tu duce spernere Bacchum Et Cererem et Venerem poteras somnumque gulamque, Et reliquas iuvenum pestes, quis maxima turba Inquinat affligens teneras cum corpore mentes. Hac ipsa duce, cum Musis Phoeboque canoro, Et Charites simul ingenuas castasque puellas, Suaviter allicere, et tecum retinere solebas. Nam seu forte domi studiis librisque vacares, Seu quid forte foris gereres, sive illa iocosa Seria sive forent; ipsis ex gestibus, ipsis Ex dictis, facieque ipsa lucere decorum Vidimus et Charites , cassos et felle lepores, Indicat hoc ipsum clemens, et amabile carmen, Singula quo Rosei placuit iam membra Lycei Compellare tibi, et nimio quoque forsan amore Impulso, immodicis laudes augere Camenis . Pro quibus aeternas maerens Academia grates Me tibi communi, nisi sit grave, nomine iussit Dicere, et aeterni monumentum et pignus amoris Hoc tibi cedenti maesto transmittere vultu. Ergo tibi generose Baro quas pectora possunt Concipere, et quas lingua valet depromere grates Dicimus ex animo cuncti tibi dulce rosetum Qui colimus, quod Varniadum lustrare Lycea Non tibi displicuit, gelido contermina ponto Sint licet, et rigidis aquilonum obnoxia flabris. Quodque adeo, totum septem cum mensibus annum Hic tibi dulce fuit positis subsistere curis, Et splendore tuo subsellia nostra frequenter Ornare, et faciles praebere docentibus aures: Atque adeo placido quod clementique favore Nos omnes es complexus, vultuque sereno, Nulla supercilii ut nubes, fastusque videri Indicium posset, quod valde hoc tempore rarum Est illis, quos nobilitas ceu follibus inflat. Singula quid memorare opus est? debere fatemur Nos tibi plura omnes quam par ut gratia tantis Respondere queat meritis, aut aequa referre. Quocirca memori contentus mente tuique Perstudiosa ut sis, una te voce rogamus. Ante tuus Varno miscebitur Ister , et Albis Ibit in Euxinum converso flumine pontum: Quam vero nos immemores quisquam arguat ore. Interea generose Baro quo matris amandae Iussa vocant, et fata trahunt, sequere impiger, et seu Caesaris aula tibi celso se limine pandet; Seu prius Italicas ibis novus hospes ad urbes; Sis felix nostrique memor, veterisque roseti. Sic tibi nil noceant instantis frigora brumae. Sic diuturna tuae sint aurea fila iuventae. Sic Hygiea comes nullo te deserat aevo. Propempticon D. Zachariae Welsio , ex Megap. in Silesiam redeunti. SILVA XV. ILIacae incoluit Pallas dum pergama Troiae , Troia invicta fuit: sublata Pallade et ipso Palladio , ruere in peius fortuna potentis Incepit Priami . nil vis, nil Hectoris arma, Nil Anchisiadae indomiti valuere lacerti. Non etenim Mars , sed cerebro Iovis orta virago, Florentes urbes, et regna antiqua tuetur. Qua rapta, intereunt urbes, et regna: Minervae Succedit fera barbaries, vi vincitur aequum, Seditio furit, aut libertas exulat omnis. Felices igitur populi, felicia regna, Palladii quis cura fuit, quod munere caeli Paucorum cerebro concessum est, longior aetas Quos docuit, rerumque usus, moderatio, candor, Ingenii vis, et pietas primaria virtus. Haec partim natura tibi, partim illa magistra Optima magnarum quando experientia rerum Contulit o Welsi clarissime; iure dolemus Te patrias revocare urbes e principis aula, Cui tua nota fides, et virtus grata, vigorque Ingenii perspectus erat: quin templa Minervae Iure dolent, quae te carum fidumque patronum Cognovere diu. sed cum retrahantque trahantque Fata homines, quisnam fatis obsistere tentet ? Vade igitur, nostri non immemor, optime Welsi Incolumis, quo fata vocant, et patria tellus, Et cumula Elysias meritis ingentibus urbes.