Poematum Nathanis Chytraei praeter sacra omnium libri septendecim. Machine-readable text Chytraeus, Nathan Chytraeus, Nathan XML version, markup prototype, December 1999 ? markup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ chytr1 chytraeuspoemata.html chyt001.jpg chytraeuspoemata.xml chytr1/jpg html Rostock, 1579.

Regeln fuer die Texterfassung 12/2000

not necessary

 chytr1 chytraeuspoemata 24 October 2003 Ruediger Niehl markup typed text - structural tagging complete - incomplete semantic tagging - no spell check. could not identify reference of errata-list item: "p. 114 sine". The "Varia itinera" have been double-keyed and manually checked - should be rather neat. 09 April 2004 Kim Barkowski markup Morpheus spell check performed NATHANIS CHYTRAEI SILVARUM LIBER QUARTUS. Ad Generosum omnique virtutis, et doctrinae laude clarissimum D. ANDREAM DUDItium , Senatorem et Oratorem Caesareum. SILVA PRIMA. DUDItium quoque Musarum Phoebique patronum Insignem, Sophiaeque decus, Suadaeque disertae Quis celebrare vetet? cui sit bene cognita virtus Illius, et generis decora, atque illustris avitae Nobilitatis honos, facundae gratia linguae, Excultaeque adeo vis et sapientia mentis. Felicem ante alios illum! quem nomen avorum Nobile, et altarum praeclara scientia rerum, Virtutisque decus, rectae rationis alumnae, Nobilitat. non ille hominum de sanguine tantum, Aut sine mente Die terreno nascitur orbe: Sed genus ex ipso deducens nobile caelo, Ceu deus in terris, immenso munere div-m , Iura dat, et summo dignus censetur honore. Namque ideo mortale genus natura, Deusque Ordine destinguit, fixa quem lege tuetur: Nobilis ante alios ut rerum sceptra teneret, Infirmosque manu et sumptis defenderet armis. Attamen egregiis quicumque parentibus ortus, Excoluit studiis animum, Musisque dicatus, Ipse per ingenuas altum caput extulit artes; Sic superat reliquos omnes, qui nomen avitum, Claraque maiorum solum-modo facta recensent, Lucifer ut toto fulgentia sidera caelo. Ergo quis ut par est nomen laudesque decusque Duditii celebrare queat? qui magnus honore Sit licet, et celso maiorum sanguine cretus: Ingenio tamen et summis virtutibus, ipse Nobiliora facit generosae nomina stirpis. Salve igitur, coeptisque libens allabere nostris, Salve iterum, tu lux patriae, tu gloria certa Pannoniae fulges, quae sicut Apolline Delos , Et Iove Creta suo gaudet: sic te quoque magnis Annumerat nostri verax heroibus aevi. Tu magna virtute potens, et Caesaris aulae, Regibus et carus , magno celebraris in orbe. Scilicet hinc verae se nobilitatis origo, Hinc verae se laudis honos, hinc gloria famae Tollit, et aereum celsis caput inferit astris: Nam veluti nequeunt nocturni in turribus ignes Caelari, aut patriis sub lucem in montibus arces: Ignea sic radiis, habitans sic ardua virtus Tecta latere nequit, variis sed nota sub oris, Omnia perfundit faculis et luce serena, Humanasque sui mentes inflammat amore. Sic ego cottidie summis dum laudibus astris Aequari nomenque tuum laudesque perennes Audio, cognoscoque domus et gentis honorem, Quem tamen exsuperes vera pietate fideque; Utpote quae Latii de faucibus Antichristi Ereptum nuper veri te in luce locarint : Ipse (fatebor enim) miro succensus amore Virtutum laudisque tuae, non pectoris ultra Hanc volui caelare mei sed prodere flammam: Paucaque cycniferas Varni quae nuper ad undas Deduxit rudibus tibi nostra Thalia camenis, Indicium addictae transmittere carmina mentis. Quae tibi si vultu fuerint perlecta sereno, Ut bonitas candorque volunt sperare timentem; Monaviusque iubet carus tibi, carus amicis Omnibus, et fido ante alios mihi iunctus amore: Gaudia contingent nostris gratissima Musis , Iam cupidis vestras aeternum dicere laudes. Sed memor unde abii, tu nobilitatis honores Doctrina exornas varia: tibi splendida legum, Et Ciceroneae superata scientia linguae, Non ideo ut patrios turbares litibus agros, Saevaque distractis agitares iurgia linguis: Sed vitam prius ipse tuam, moresque venustos Iustitiae ut norma regeres, legumque tenore Ut punire malos, iustos defendere posses. Hinc miratus ovat, seclusa in valle Tibiscus . Hinc mater doctrinarum saepe Itala tellus Ingenio et bonitate tua, verbisque disertis Obstupuit, tantumque tuis invidit honorem. Hoc Athesis Lycus et Rhodanus fecere Padusque , Quando animos vultumque tuum videre , tibique Laeta triumphali cecinerunt carmina plausu, Et petiere suis caelesti munere multos Concedi similes verae virtutis alumnos. Sed linguam qua voce tuam, variasque loquelas Pro meritis celebrabo suis? te Gallia dives, Eridanique simul priscique Antenoris arces, Promere nativo norunt sua verba lepore. Et velut hyblaeisque favis, et nectare puro Dulcior egregii narratur sermo fuisse Nestoris , Atridas blanda cum voce moneret: Sic sacer imperii praeses, caput urbis et orbis, In te mellifluae dulcissima flumina linguae, Quae cernit patriae gratam spectare salutem, Diligit, atque tuae non parva negotia curae Commendat, teque officiis et honoribus auget. Quid tibi Pierides memorem? quas carminis arte Perpetuo tibi iunxisti, versuque sonoro, Saepius ut lepidas agerent ad plectra choreas Fecisti iuvenis florentibus integer annis. Hinc quoque perpetuo Musarum munere vives, Nec nomen laudesque tuas annosa vetustas, Ulla nec aetatum series, aut tempora laedent. Haec tibi caeruleas Varni labentis ad undas Dictabam, dum tu tractanda negotia regum Suscipis, et Christo carum defendis ovile. Sis felix, magnoque diu cum Caesare vive, Virtutemque ducem felix fortuna sequatur. D. Henrico Baroni Starembergio . SILVA II. SI vacat, et castos non aversaris amores, Hos etiam generose Baro lususque iocosque Accipe laeto animo, ut mos est, vultuque sereno. O decus eximium generosae Caesaris aulae, O columen magni generis, stirpisque vetustae, Maecenasque meis dudum carissime Musis . Quartus enim, bene si memini, iam labitur annus, Caesaris augusti quando legatus in urbe Varniadum vero nos es dignatus honore. Cum mihi blandus hymen licitos properaret amores, Sponderetque tori sociam, tum scilicet ultro, Non humiles intrare casas, et tecta Chytraei Es veritus: quin laetifico sponsalia vultu Condecorasti , implens tenues fulgoribus aedes. Cetera quid memorem generosi signa favoris? Quae mihi sunt fratrique imis infixa medullis, Sollicitosque tenent animos, tibi solvere grates Dum cupimus, lateque tuas diffundere laudes, In quibus et toti sumus, et debere fatemur, Plura tibi meritisque tuis, quam dicere versu Exiguo fas sit: magnarum pondere rerum Sic premor, et fandi mecum vis victa laborat. Attamen et Charites vestrae nudique lepores Aspicient nostras aequo si lumine Musas , Tum facundus ero, et si quid mea carmina possunt Te quoque nulla dies venturis eximet annis. Interea exigui non despice munus agelli: Utque mihi, sponsaeque meae nova gloria praesens Praecipuumque decus fueras; sic nominis absens Hic fulgore tui, tenues ornare libellos Non pigeat, certeque honor es tu maximus illis: Pieridesque simul sibi tanto a nomine nomen Praesidiumque petunt, contra censoris iniqui Murmura, perpetuoque rudis convicia turbae. Quod patiere libens. multos sic aurea coniunx Guntacorus tecum seros et Rudiger annos Unanimi implebunt concordes pectore fratres, Olim etiam vestros donec celebremus amores, Me parvum parva, at magnos vos magna decebunt. Nuptiis Tilemanni Stellae et Annae Hoffmaniae . SILVA III. Fertilis et Rheni dextrae contermina ripae Est regio, non magna quidem, sed divite gleba Piscinisque potens, chalybisque armata fodinis, Quin auro, argento, et cyprio quandoque metallo Insignis, ni prisca loci vestigia fallunt. Hanc circum fortes fama est habitasse Sugambros , Menapios , Ubios , Chattos , priscosque colonos Westphaliae . Urbs iacet hic aprico in colle Sigena Nobilis, unde alta duo flumina despicit arce. Flumina quae socias illic coniungere lymphas Incipiunt, subitura vagi mox brachia Rheni , Bonna Sugambrorum priscis ubi pervia campis Adiacet. urbs eadem turritis undique muris, Circuituque super cincta est, despectus ab illo Commodus in segetes, in iugera consita silvis, In pecora hic viridi passim ludentia prato. Quin te convertens redituri ad lumina Phoebi , Nassovii comitis turres et tecta videbis Splendida, piscososque lacus, fontesque salubres. Purior hic aer, caeloque affinis, et aurae Sidereae, egregios homines producit, et aptos Moribus, ingenio, studiis, rebusque gerendis. Comprobat hoc praestans animi et laudabilis heros Fortis Ioannes , qui nunc Comes optimus arcem Incolit, a Dilla praeterlabente vocatam, Uranii frater, magna cum laude volentis Qui patriae sacra sceptra tenet. Ludovicus id ipsum Comprobat, Uranii qui fortia castra secutus Bella gerit, Comes egregius, nullique secundus Ingenio, fortique manu et praestantibus ausis. Tu quoque magne Comes, summae et virtutis Adolphe Nuper in hoc numero clarorum laude virorum Non postremus eras, iuvenem te Rhenus et Ellus In gremio fovere suo, cum rura Tribocum Nobiscum incoleres, ubi Prusca e flumine spirat Castalios latices , et magnam dividit urbem. Mox hinc Leucoreum longe translatus ad Albim , Musarum studio sollertis acumine mentis Deditus, egregios vicisti laude sodales, Illustrisque scholae sublimia sceptra tulisti, Tantum erat ingenium, tanti virtutis amores. Sed nunc, proh dolor, ob patriam dum strenuus ultor, Bella moves, hostesque necas victricibus armis, Victor obis, longi vita dignissimus aevi. Te Phrisiae gemuere arces, Amasique querelas Audiit Arctoo notissimus orbe Visurgis : Abiecere lyras Musae , laurique virentis Germina funereo permutavere cupresso: Mox laudes cantare tuas et facta paratae, Post obitum ut celebris famaque superstite vivas. Sis felix, placideque tua sub mole quiesce Magne Comes, tibi quos annos mors abstulit, illos Fratribus apponat, patriae qui iura tuentur, Et tua vel sero numquam laus concidat aevo. Haec ego de patriae ducibus. Nunc clara Sigena Quos celebres virtute tulit, mihi proxima cura est, Enumerare tibi, quos inter dignus honore Praecipuo Donnerus erit, quem Fuggarus olim Custodem natis dederat, morumque magistrum, Cum procul Hispani peterent gymnasia regni. Hinc ille eximius legum iurisque peritus In patriam rediit, famaque innotuit aulae Caesareae, dignusque fuit, qui Caesare natos, Rodolphum , Ernestumque duces virtutis amore Imbueret, primisque animos formaret ab annis, Phillyrides alter, magnum praeceptor Achillem Qui docuit pacis pariter bellique labores, Verborum orator rerumque effector ut esset. Salve magne senex, in te spes publica magni Est posita imperii: sacrae tu Caesaris aulae Restitues quandoque duces, qui sceptra tenere Utiliter, cunctosque queant frenare rebelles. Qui decus imperii, labentibus undique rebus, Instaurent, finemque malis hoc tempore praestent. Nil melius sapiente animo rerumque perito Principe, si patriae iusto moderamine praesit, Omnia tum rident laeto pulcherrima vultu. Dum tales Donnere tua virtute fideque Instituis nobis: quis te non diligat unum? Quis meritas umquam possit tibi solvere grates? Olim tempus erit, senior cum sceptra videbis Tantorum iuvenum, perpessorumque laborum Aspicies fructum, toti qui proderit orbi. Urbs eadem tulit Arnoldum , qui consulis amplo Fungitur officio, regina Colonia Rheni Qua rapidas moderatur aquas, hoc nobilis aevo Fortunaeque animique bonis: hoc Carolus olim Hospite perpetuo, Rhenum cum viseret, utens, Insignes illi titulos concessit, ut inter Auratos equites magno praestaret honore. Quin eadem Tilemanne tuo memorabilis ortu Clara Sigena alias inter caput extulit urbes, Tu nova Stella micas istis gratissima terris, Hanno pater Stellae , placida sub mole quiesce, Qui talem nobis natum post funera linquis, Cui puero primas quando prodiret in auras, Uranie arrisit placido pulcherrima vultu, Ingeniumque dedit, rebus caelestibus aptum, Postmodo quod celebres magna cum laude fideque Excoluere viri. primis praeceptor ab annis Hammerus tibi Stella fuit, quem curia Lani Suspicit eximium iuris legumque patronum. Non hic Aemilius , non hic Sarcerius ille, Medlerusve silendus erit, quos Stella magistros, Eximios habuit, formatoresque iuventae. Nec mihi de clava Germanum nomen adeptus Praetereundus erit, quo commendante Vilelmus Nassovius , pater Uranii , dare munera Stellae Annua, Pierias Hassi cum viseret arces Coepit, eumque suos inter numeravit alumnos. Non mihi Caesarius, quem magna Colonia fovit, Non Lutherus erit, non maximus ille Melanchthon Praetereundus, opes animi quibus ille amorem Imbibit, ut doctos inter mox doctior ipse Floreret, fieretque aliis iam notior oris, Doctrinae eximiis non impar laude magistris. In primis tibi cura fuit doctissime Stella Aethereas tentare domos, praenoscere caelum, Sollerti studio et cura, numerisque rotundum Percensere polum, et radio distinguere stellas, Terrarumque plagas certis depingere signis. Hoc tabulae librique docent, quibus optimus auctor Regna Palaestinae veteris describis, et oras Aegypti , cunctasque plagas quas ostia Nili Iordanesque suo spatiosus flumine claudunt. Hoc docet exiguis Germania magna tabellis En subiecta oculis. cunctas hic aspicis urbes, Montesque fluviosque omnes, silvasque virentes, Et fines patriae cunctis a partibus orbis. Cui mox adiunges, opus admirabile cunctis Gentibus, et nullis umquam delebile seclis , Quo quidquid patrius celebrandum continet orbis, Factaque maiorum, nostraeque encomia gentis, Et mores urbesque omnes, stirpesque vetustas Complectere sagax. Musae tua coepta secundent, Proroget annorum metam Deus ipse, tibique Adsit, ut impositam magno cum pondere molem Sustineas velut alter Atlas , par viribus illi, Fortis et ad laetum perducas omnia finem. Huic Camerariades , huic optimus ille Melanchthon Te videre parem, quin perfecere monendo, Et precibus crebris, ut praestantissime Stella Susciperes onus hoc tantum, tantosque labores, In patriam pius, et seros quandoque nepotes. Quin patroni operis tanti, tua coepta benigna Adiuvere manu: quos inter prima tenebat Noster Ioannes Albertus , sceptra vetustae Vandaliae , Varnique tenens, tractusque marini, Balthica finitimos ubi tangunt aequora Danos . Hic ille est princeps nostro doctissimus aevo, Plurima cui Phoebus , roseae cui plurima debent Pierides , quarum divino numine nomen Perpetuum cum laude feret. nam profuit ille Omnibus Aonidum cultoribus. optime princeps Vive diu, nostrasque etiam non despice Musas , In gremio quae magne tuo crevere , tuumque Nunc quoque praesidium reliquo sibi tempore poscunt, Aeternasque tibi sollemni carmine grates Perpetuo dicent: nec te Stella optimus olim Negliget, historiam patriae cum scribet, avito Stemmate deducens vestrae primordia gentis, Virtutesque tuas merito decorabit honore: Ut te nulla dies venturis eximat annis. Quid Comites nunc eximios, Mansfeldia fortis Quos genuit, quid Stolbergi qui iura tuentur, Quid Suartburgiacos celebrem? qui coepta secundis Auspiciis tua iuverunt, quibus inclitus ille Suendius , Uraniusque simul iungentur et Hassus , Atque Bipontinus princeps. quin arbiter ipse Imperii, genitorque tuus Maximiliane Propositum Stellae sacro diplomate iuvit, Munificaque manu tantos urgere labores Promptus erat. Sic ille Ducum Regumque favore, Omnia quae magno Germania continet orbe Vidit, et egregiis descripsit cuncta tabellis: Incipiens primo partes lustrare marinas, Hic ubi sub gelida floret Megalepolis Arcto , A Danis divisa mari, pelagoque Codano , Cuius sceptra tenent illustri sanguine creti Praestantes virtute duces, insignia quorum Sunt Tauri caput, ornatum fulgente corona, Et Gryphus quadrupedes, rostroque alisque decorus, Fasciolisque ligata manus, gemmaque relucens Annulus erecta, indicium virtutis avitae. Hinc ubi Cimbrorum Paeninsula cingitur undis Oceani, Holsatos vidit, ferroque tremendos Saxonas , et quotquot populos celer ille Visurgis Albis et includit. quin Brocci culmina montis ( Bructerus hoc illi quondam dedit accola nomen) Obruta conscendit nivibus, silvamque Bacenim Praelongam latamque adiit: nec Marchia quidquam Misniaque , Phrisiaeque arces, aut rura Nemetum , Vangiones , aut Sala tenet, fortesque Triboci , Quod non ille sagax solidum cognorit ad unguem. Quid tibi iam Viadri populos? Moravosque Silesosque , Istricolas tibi quid Dacos , celebresque Bohemos Austriadasque canam? simili quos ille labore Strenuus accedens, visu quae digna notavit. Non iam Westphaliam , Meliboci et culmina montis, Non tibi Menapios , non fortes ense Sugambros , Non Ubios , Batavos , Belgas , civesque Namurci , Iam repeto. quin et Morinos , tuaque oppida Trevir , Atrebatesque Athesinque libens, gentesque Mosellae , Et Vogesi taceo scopulos, et flumina Nicri . Praetereo quoque Pleumosios , veteresque Cheruscos , Quae tamen hic magno studio, summoque labore Omnia lustravit, patriae communis in usum, Ut prodiret opus quandoque insigne, suisque Perfectum numeris, ex quo Germania nomen Perpetuum referens, toto legeretur in orbe. Dum tamen a patria procul est, hic optima coniunx Deserit hoc aevum, mortales deserit oras, Absenti spes magna simul, magnique doloris Causa viro, quando rediens sine compare lectum Invenit, tristemque domum, natosque tenellos. Sic opus inceptum laetos contingere fines Hactenus haud potuit. pectus sine nube serenum Uranie poscit, studiis mens aegra negata est: Nunc ergo Hofmannus praestans pietate fideque, Aetherei praeco verbi, tibi foedere natam Legitimo iungit; natam virtute, pudore, Et forma eximiam, et vultu verbisque decoram. Quam lepor exornat, roseisque affusa labellis Gratia, pura fides, in sponsum mutuus ardor. Haec tibi Stella fuget curas, et lampadis instar Phoebeae nubes abigens, te luce serena, Impleat, ut coeptos possis absolvere cursus. Vivite concordes animae, nil gaudia turbet, Labra columbatim coniungite, pectora nodus Vinciat herculeus, nulloque solubilis aevo Duret amor, caleantque una duo corpora mente, Illa Sibyllinos superes tu Nestoris annos. Non iam progeniem sponsae, matremque patremque, Non alios celebrare licet: verbosior aequo Cum fuerim, semperque ultro brevis esse laborem. Officium tamen hoc alii commisimus. at tu Consule nostra boni. multo meliora fatemur Carmina sunt tibi scripta, meos superantia versus. Est tibi, sitque precor, multos Husanus in annos, Nobile doctarum decus et tutela sororum, Ingenium cuius celeri ferventius igne, Flumine et uberior facundae gratia linguae, Nos terret, timidosque procul post terga relinquit. Est Mylius tuus affinis, prudentia cuius Nestoreis par est meritis: facundia certat Cum Ciceroneis , multum miranda, libellis. Est quoque quem decorat Graiae sapientia linguae Optimus arguto suavique Caselius ore. Cur igitur, veluti philomela attendit achantis; Sic ego non tantis auscultem sponte magistris? Melchiori Faliscio et Annae Flehingiae , Sponsis nobiliss. SILVA IV. Est regio ad Moenii ripas quam Tubarus amne, Piscifero, iunctusque rigat Radiantia Laso, Atque eadem geminis circumdata saltibus; unus Vergit ad imbriferum Suevo conterminus Austrum : Finitissimus Turingo alter se extendit ad Arcton : Terra ferax Bacchi et Cereris , celebrataque claris Magnanima virtute viris. quae natio Francos Ignorat veteres? ista qui sede profecti Indigenae, priscis, Mavortia corda, Latinis Terrorem incussere olim. nam fortibus armis, Cum gentes passim opprimeret Romana securis; Incuteretque metum toti tot cladibus orbi: Hi magnis invicti animis et robore, soli Opposuere hosti, non fossas, flumina, muros, Sed fortem intrepidamque manum, frontemque minaci Terribilem aspectu: quo gens haec unica duro Non subiecta iugo, sub libertate resedit. Propria magnanimis haec namque est gloria Francis Ferre famem, tolerare aestum, contemnere frigus, In pactis servare fidem, sanctumque tueri Foedus amicitiae , mentiri aut fallere numquam , Posthabitaque bonam vita defendere famam. Artibus his Franci , Romano a milite tuti, Duravere diu; quin ista gente creati Regia Sequanicas tenuerunt sceptra per oras, Romanique illis magna cum laude coronam Imposuere olim. testis mihi Carolus ille Magnus erit, rex Francorum qui regibus ortus, Intulit in patrios, fasces trabeamque penates: Imperiumque illud multos feliciter annos Obtinuit, meritis cumulans ingentibus orbem. Posteritas quoque non ista de laude recessit. Nunc etiam magnis Musarum et Martis alumnis Francica gens proavis certat; quis carmina nescit Huttenique animos? quis scrutatoris Olympi , Cui monte a Regis nomen fuit, aut Camerari Doctrinam ignorat, toto quae nobilis orbe est? Quis Francos iam non equites, et robora laudat, Innatamque fidem, et priscae virtutis amorem? Quos inter iam dudum habuit memorabile nomen Melchior (an Melior dicam? Namque optimus ille est) Quem natum antiqua gens stirpe Faliscia laudat, Patre Sigismundo ; dextra qui magnus et armis, Consilioque potens, et servantissimus aequi, Iure Palatinis ducibus clarissimus olim, Acceptusque fuit, quis saepe fideliter ille Consilio et monitis rebus prospexit in arctis. Testis Otho Henricus , testis Fridericus , uterque Septemvir magni imperii, meritisque verendus, Illius eximias operas animumque virilem Experti, quando magna cum laude fideque Praesidis officium, Boeris praefectus, obivit: Nunc magnus iacet exigua tumulatus in urna. Hic pater est. Si quaeris avum? fuit ille Philippus : Si proavum? fuit Henricus , qui praemia laudis Auratos torques meruerunt: forsitan idem Si cupis agnatos; Fabiani nobile nomen Accipe, compluresque alios hac stirpe creatos, In laudem et certos patriae communis in usus, Saxonicaeque domus, quam saepe sagacibus illi Consiliis iuvere olim, studioque fideli. Tunc quoque Vangiones missi cum dicta Lutheri Audirent, (illuc namque ad comitia Caesar Venerat, ut motos de relligione tumultus Comprimeret) tremeretque animo pars maxima victo: Hic illi praesto tibi magne Luthere fuerunt, Consilio, certaque fide et prudentibus ausis. Quod tua scripta probant, probat optimus ille Melanchthon , Cui placuisse viro non laus extrema putanda est. Salve sponse meis observandissime Musis Te puerum placido nascentem Iuppiter ore, Et bona Calliope aspexit, tibi risit Apollo . Te pater a primis virtutibus imbuit annis, Nobilibusque viris docuit discenda, virentem Praestanti ingenio, spectandum moribus aureis. Scit bene Castalios qui spirat Elister odores, Scit Ligeris , Soma , cum Rhodano , scit Sequana mentem Doctrinamque tuam, quam tu es testatus ibidem Egregiis virtute viris. scit nobile regnum, Celtarum , quot tu linguas, quot noveris artes, Admirata suos peregrina in gente lepores. Inde Nicri cum te reducem pulcherrimus amnis Vidit et obstupuit; tibi magna palatia pandent Magnus Otho Henricus , magno te fovit amore, Virtutis propter cultum, ingeniique vigorem. Legatum quoque Gallorum te misit ad arces, Saepe tuae mandans non parva negotia curae. Virtutemque ducem, felix fortuna secuta est; Nec te septemvir minimo Fridericus honore Nunc colit, et coluit quondam. te namque magistrum Custodemque suo Casimiro legit, ut ex te Virtutem et dignam divino principe mentem Imbiberet, primisque tibi pareret ab annis, Sceptri haeres patrii. Sic olim Aeneia virtus Et gravitas iuvenem dictis formavit amicis Pallanta : egregio sic cretus Amyntore Phoenix . In verbis factisque acrem, studiosus Achillem Erudiit: cui non, vera virtute, secundus Excellens Casimirus erit, quem Gallia nuper, Fortis et intrepidus sumptis dum fulminat armis, Mirata est iuvenem, tacitoque in pectore sensit, Quid patrius vigor, et virtus generosa magistri Naturae et quantum excultrix doctrina valeret, Laudavitque tuos clarissime sponse labores. Te pater ipse novo mox insignivit honore, Iussit et Astraeae celebrem conscendere sedem, Hic ubi spumifero florens contermina Rheno Spira, decus magni Imperii, non ense sed armis Iustitiae, legum norma et virtute tuetur. Sis felix o perpetua dignissime vita Melchior , excellens animi, et tot dotibus aucte Nobilis ingenii, doctrinae et stirpis avitae, Perpetuoque meis multum celebrande camenis. Qua ratione etenim Musis indictus abires? Quarum tu merito comites dignaris honore, Quas reverenter amas, redamantes: hinc tibi texunt Aeternum virides amaranti e flore coronas, Ut te nulla dies venturis eximat annis. Sed neque Musarum sunt clarae indebita sponsae Munera, quam pater excellens in stirpe Flehinga Luduicus , duplici Wolgangus nomine sevit, Nobilitatis honos Graeci labentis ad amnem, Hic ubi vitiferos laudat Mencingia colles. Natus Udalrico Wolgango : hic virginis Annae Est avus, insigni virtute et fortibus ausis Cognitus Ambergae , senioris signa Philippi Dum sequitur; pater ipse etiam Ludovicus , eodem Tempore qui pressam Charitino a principe Brettam Devictrice manu asservit: quo scilicet ille Corpore tum puer, at paulo post inclitus arte Nutriri hic patria posset sub sede Melanchthon , Natus in exigua, sed nomine maximus, urbe. Si matris genus observes, sponsaeque venustae Maiores, anus est illi generosus Obertus , Arce Ravesburga , Golerorum sanguine cretus, Qui fortes animis quondam et Mavortia bello Fulmina, pro patria virtute et laude labores Sustinuere graves: hostem vel vincere pugna Vel patriae excidium moriendo avertere sueti. Est Lotharingorum sedes Nancaea , sub ipsos Germani et Galli fines, hanc Carolus ille Burgundus quando hibernis male cingeret armis, Illi tota domus Golerorum vindice dextra Auxilium tulit, et rebus non liquit in arctis. Quo ruitis generosae animae? damnosior hoste Proditor est, a quo turpi dux perditus ausu En cadit, armatis quem vos defendere dextris Dum cupitis, Libycaque velut de rupe leones Irruitis, metitisque acri quaeque obvia ferro; (Fraude perit virtus, non vi) succumbitis omnes. Non impune tamen, neque enim moriuntur inulti Hostibus haud tergo, sed fronte et pectore noti Magnanimo, iuvenes Golerorum stirpe creati, Quos velut una dies ad pugnam emiserat omnes; Sic etiam una dies funesto perdidit ense. Attamen ut tantae superessent semina gentis, Prospexit Deus ipse; unus nam liber ab armis, Addictusque sacris, ista de gente relictus Sospes erat, quem tum Caesar Fridericus , amico Ipse patrocinio amplectens, a praesule tandem Obtinuit, mutata ut conditione priori Legitimi posset consortem ducere lecti, Extinctamque fere natis extollere gentem, Mox iterum ut similis maiorum laudibus illa Floreret, possesque olim pulcherrima nasci Tu quoque quae fieres lectissima sponsa mariti Tam celebris. nec spes illum generosa fefellit, Multi etenim nati Golerorum e gente supersunt, Egregii virtute viri, quibus illa priorem Aequare et meritis poterit defendere famam. Hac tu stirpe satam laetus complectere sponsam Melchior , egregium Themidis decus, ardeat illa Semper amore tui, quondam ut Panthea maritum Susis Abradaten , proprio plus corde solebat Diligere, eximiumque sibi decus esse putabat, Observare virum, verboque offendere nullo. Sit capitis nova sponsa tui pretiosa corona, Morigeris animosque modis, et pectora dulci Recreet alloquio. cum te tua limina fessum Excipient, teneri concurrant blanda puelli Oscula praeripere, et tacita dulcedine tangant Corda tibi. quibus ut seram munire senectam, Atque diu gaudere queas cum coniuge felix, Me tibi iusserunt votis optare profusis Pierides ; monuitque ultro Cisnerus , amatus Iam collega tibi, et noster bonitate patronus Excellens, doctosque inter doctissimus ipse, Cui cur quaeso negem, pro te modulata petenti Carmina? cui multo plus debeo; tantus amico Candor inest animo, tanta est sub pectore virtus, Sed nec plura licet. felices ergo valete Melchior , et Cisnere , meas nec spernite Musas , Iustitiae, magni meritis, fideique patroni. Cum Ordinis philosophici Decanus, ad funus Io. Bogentini Lubecensis , studiosos adolescentes convocaret. SILVA V. SI quis adhuc dubitas diri regnator averni Quod superet, quod bella gerat cum gente piorum, Aspice terribiles casus, et tristia nostri Fata Bogentini , quo vix praestantior alter Integritate fuit, verae et pietatis amore. Ille Lubeca tibi non aspernandus alumnus Ingenium studiis et honestis moribus ornans, Ad vada spumiferi primo concessit Elistri , Doctrinae intentus clarorum laude virorum. Hinc Varni rediens celebrem novus hospes in urbem, Musarum in castris meruit, carusque magistris Discipulisque fuit, patri sed carior, unum Qui natum hunc in venturae spem stirpis alebat. Spem quae magna fuit, tanta illi industria, tantus Aetheriae pietatis amor, purissima virtus, Et placidos ornans generosa modestia mores. Quin etiam populos iam de pietate docere Salvificaque fide, claris inceperat ausis. Non tulit hoc Sathanas , qui cum sua regna videret Imminui, fortemque illum quandoque futurum Cerneret heroem, qui relligionis honores Asserere, et Christo adversos convincere posset. Non tulit hoc inquam Sathanas , sed callidus illi Insidias iuveni struxit, qua fraude doloque Heu nimium tibi iam notum est studiosa iuventus. Non tamen imbutum vera pietate fideque Debellare animum potuit, qui fortior atris Restitit insidiis, et Christi funere nitens Vulneribusque sacris, caeli iam regna subivit, Purpureos inter proceres divosque locatus. Quid furiosa olim quid tu patiere iuventus? Ebrietate tumens, et verni prodiga floris, Cum maneant haec fata bonos: resipiscite tandem Dum licet, et sanctae vigiles assuescite vitae. Horridus ille Leo rabioso circuit ore, Intentus praedae et spoliis, nec parceret ulli, Ni Deus iniectis illum frenaret habenis. Hunc igitur pietas, sanctaeque modestia vitae, Assiduaeque preces summa et vigilantia placet, Ne similes fore in laqueos quandoque ruamus. Supremum quoque defuncto praestemus honorem, Primae signa dabit quando sol aureus horae, Afflictae memores vitae, mortisque propinquae, Quae quia vita brevis, numquam non proxima nobis Esse potest, homini accelerans mundoque ruinam. IN FUNERE IO. Dureri Lubecensis . SILVA VI. Ergo iterum spes Aonii pulcherrima fontis Flebilibus lugenda modis temploque scholisque Occubuit? Durere iaces doctissime, nec te Vel triplicis potuit praeclara scientia linguae, Vel pietas, virtusque animi, roburque iuventae, Incolumem servare tuis, nobisque? Lubeca Ingenii cultrix tanti laetissima quondam, Interitu nunc maesta dole, tristesque querelas Ingemina, similes illi sperare nepotes, Vix ausura equidem, dum degenerare videmus Omnia, barbariemque suos extendere fines. Quid querar infelix? nihil hic suspiria prosunt, Non habet hic medicina locum, sic omnia fatis In peius conversa ruunt, properantque ruinas. Quis quaeso sperare ausus sit? Sophiamque sacrasque Aonidas , retinere suos hoc posse vigores Tempore, quo iuvenes Musarum castra secuti Ingenium aut luxu perdunt, aut deside vita Torpescunt, stulteque putant sese omnia scire, Inflati, doctique magis doctoribus ipsis: Quo spretae sine honore iacent frigentque Camenae Desertae: quo virtuti sua praemia desunt: Auri sacra fames toto quo regnat in orbe. Praeterea quid Palladias magis impedit artes? Quam summos quod laude viros, prodesse iuventae Qui multum poterant, mors ipso in flore peremptos Evocat; aut si quos tales quandoque relinquat; Illi subsidiis et Maecenatibus orbi, Coguntur steriles inviti linquere Musas , Lucrosasque sequi studiis maioribus artes. Sic Phoebi cultura iacet, Musaeque relictae Exanimes paene, inculcant repetuntque querelas; Barbaries contra, Baccho praeeunte, triumphum Spirat, et ignavos secum trahit improba ventres, Egregiis inimica viris. non infimus inter Quos Durerus erat, doctrina clarus et arte, Cuius in exiguo regnabat maxima virtus Corpore: qui iuvenis seniores saepe docebat, Tantum erat ingenium, tanti virtutis amores. Nunc tamen ille iacet, diuturna tabe peremptus, Spes tanti sublata viri est mortalibus oris, Et superis illata plagis, sedique beatae. Plangite Durerum , quotquot novistis ademptum Devoti studiis iuvenes, et funeris hora, Hic extremus honos tanto debetur amico. STELLA AUREA. SILVA VII. EN nova cur mundi facies? cur aurea caelo Clarius astra micant? rara quid luce venustae Nereides ducunt hilares ad plectra choreas? Quid Varnus pater accumbens in margine ripae Carmina laeta canit: Rhodia quid totus in urbe Pieridum chorus, insolito ferit aethera cantu? Quid rosa tam pulchre fragrantem spirat odorem? Fallor an exspectata diu Stella aurea tandem Progreditur, roseae succedens moenibus urbis, Cuius ab exortu bonitas, sapientia, candor, Et radios doctrina suos, fulgentior astris Exerit , et totam replet splendoribus urbem. O lux ambrosiis exoptatissima Musis : Hinc sacri se fontis honos, hinc gloria vatum Tollit, et erectum celsis caput inserit astris. Haec, modo si vatum praesagia vera putantur, Ipse comes Musis vates mihi dixit Apollo . Nam soror Aonidum tenebris aurora fugatis, Vix hodie primos extollere coeperat ortus, Cum Varni ad ripas viridi prostratus in herba, Caelestis patriae miro perculsus amore, Aetherias lustrare plagas et sidera coepi. Aurea luciferi Venus effulgebat in ortu, Mane capistratis caelo subvecta columbis, Cui prope siderei radians sub corde leonis, Regia stella aderat, venturo praevia soli: Iuppiter hinc paulum Saturno a patre recedens Herculei prima sub parte leonis agebat. Posthac Pleiadibus monstrans sua spicula Mavors , Sub se gemmiferum spectabat Orionis ensem: Aestivos qui torret agros hunc Sirius ardens Suspicit: Oleniae pluvialia signa capellae Fulgebant medio, sublimis vertice caeli. Pone sequebantur septem vicina trioni Sidera, caeruleos non ingredientia fluctus. Haec ego sublato, gavisus, in aethera vultu Aurea templa videns; magni te conditor orbis Alloquor, effundoque preces: pulcherrime rerum Christe decus caeli, vatum qui verus Apollo es, Tu radiis et luce tua, quibus ardua mundi Machina completur, nostris de mentibus atras Pelle procul tenebras, et puri numinis ignes Insere, terrenis quo mens mea libera curis, Aetherias penetrare domos et sidera possit. Hinc tua quo variis spargantur lumina terris: Perpetuisque sacrae maneant in honoribus artes: Reddita vicinis iterum pax aurea regnis Exsultet , bellumque tuos vertatur in hostes. Dum loquor, auratum vitreis caput extulit undis Phoebus , et ad nostros referens sua lumina vultus, Talibus incoepit . Iuvenis gratissime Musis , Quod caelo stellisque vacas, et saepius illas Aspicis, assiduisque gemens, petis aethera votis; Ipse preces studiumque tuum probo, laetus et illud Exitus, optata dudum cum pace, sequetur. Nam quas sanguineus turbas, quae praelia Mavors Excitat; auxilio Veneris , nostroque retundet Iuppiter , hinc patriis reddantur ut otia terris. Atque ideo faculis e caelo illustribus ardens Aurea stella oritur vicinae moenibus urbis, Aspectu cuius populi et fulgore sereno, Mentis et aetheriae radiis et luce subacti, Submittent animos, et pax optata redibit. O igitur felix tam pulchri sideris ortus! O multis optata dies! salve aurea stella, Salve iterum, non tu pingues ut Sirius agros Exures: non sanguineo, ut Mars , imbre rigabis. Te duce grata scholis, templo, patriaeque locisque Omnibus alma quies, patulis plaudentibus alis, Iustitia comitante, aderit. Sic optima rerum Libertas, gratum cunctis et amabile nomen, Cum populis terras, caelo delapsa, reviset. Vos quoque Pierides , regum quae facta per orbem Spargitis, et memori transmittis omnia famae, Otia certa manent, et meta optata laborum. O vos felices, omnique ex parte beatos, Aurea stella quibus coram spectanda refulget! Christe dator pacis, fons luminis, autor amoris, Da precor ut multos haec aurea stella per annos Fulgeat, et patriae pacis sacra munera genti Conservet, terramque novis splendoribus ornet. Post et aetheria multo fulgentior arce, Par radiis Venus alma tuis, par lumine Phoebo , Emicet, aeterno numquam delebilis aevo. Encomium Grammatices . SILVA IIX. ET iam tempus adest, prima quo grandis Orion Nocte pedes caelum ingreditur, magnoque labore Sidera conscendens, alto supereminet ore: Phoebus et adversa caeli regione morantes Sistit equos, noctisque umbras producit opacae; Lucis et angustas cunctando contrahit horas. Scilicet acris hiems , tremulo venit aspera gressu, Nixa pedo, canosque fere spoliata capillos, Squalida concutitur. plena nivis undique veste Stiria dependens, villis impexa cohaeret, Quacumque ingreditur, gelidos nive conserit agros, Eius et afflatu, pallantes arbore frondes Et folia alta cadunt; canis aspersa pruinis, Aut nive tecta latent immenso gramina campo. Quin etiam densae currenti in flumine crustae Iam coeunt, navesque prius quod adire solebant, Nunc pedibus mare pandit iter: sata Caurus adurit Frigore, et in glaciem convertit stagna rigentem. Quam subito heu menses alisque fugacibus anni Aufugiunt! ah quam pulchras male perdimus horas! Quam subito subrepit iners et inutilis aetas! Vere novo, campi, frondes, et prata virebant, Mox etiam gravidis tellus canebat aristis, Ipsaque lux blanda ridebat amabilis aura, Sed brevis hic vigor est, et parvo tempore durat. Nunc ea diffugere procul. non arbore frondes, Non herbae campo apparent, non gramina pratis. Quodcumque aspicias nix est, et frigus acerbum. Non aliter miserae mortalis tempora vitae Finit homo, puer ore viget, mentisque sagacis Ingenio, bene corpus habet, membra omnia florent. Ast subito flos ille perit, non floribus impar Quos prius insignes, subiti vis effera venti Deicit arentes, nec lapso redditur umquam Quod periit. nonne et pueros, iuvenesque virosque Cursibus a tergo insequitur miseranda senectus? Atque inopina manus homini, sperataque nondum Inicit, absumitque animi cum corpore vires? Paulatim lenta donec mors omnia falce Demetat, et finem rebus mortalibus addat. O laevas iuvenum mentes! quam talia paucos Dicta movent! quam parva cohors florentibus annis Utitur ut par est, accedentique senectae Sternit iter prudens, serisque viatica canis Praeparat, in studiis et prima aetate laborat. Sunt quos Veneris vaesana voluptas Non sinat optatos virtutis scandere colles. Vina alios, tumido ronchosque educere naso Post calices, nimioque iuvat turgescere somno. Hos sapere ante diem, rudimentaque et spernere prima Et subito celsas Heliconis tendere ad arces Praecipitat, nimiumque ausos, per saxa volutat Ardua. sic Phaethon dum concipit aethera mente, Infima contemnens; fluvio perit: Icarus alis Non bene compactis dum celsior ire parente Nititur aequoreis misere submergitur undis. Ergo mihi tenerae cum sit formanda iuventae Vox rudis, et Latiae praecepta salubria linguae Spreta quidem, vigili tamen enarrare labore Incipiam: prius invisae praeconia dicam Grammaticae : puerosque omnes iuvenesque monebo, Quae bona, quos fructus, et quae mortalibus ars haec Dona ferat, quantis et sit sudoribus illi Discenda, ex studiis optatos carpere fructus Qui velit, et docti cognomine dignus haberi. Ut pauci, quos laudis amor, generosaque virtus Excitat, egregia cum fruge vigentibus annis Utantur, primaeque artis fundamine iacto, Paulatim celsas doctrinae educere turres Incipiant, vitaeque decus commune tueri. Si placet his mecum studiis operata iuventus Percipe sollerti placide quae dicimus aure, Utque soles, eadem sublimi mente reconde. Musarum , Phoebique decus, fidissima doctrix Grammatica , unde tuas praesenti carmine laudes Ordiar? et dignis tua pandam munera verbis? Tu, licet a tenui tua surgat origine virtus, Pingere dum primasque notas et grammata iungi Legitima ratione iubes: tamen inde parentem Te reliquae, matremque artes venerantur, et alto Extollunt: tibi praeclara puer indole florens Nutrici veluti, primo committitur aevo, Lactea crescenti tu praebens ubera nato, Pascis et ad frugem tenerum perducis alumnum. Felicem cuicumque datum est his tempore iusto Uberibusque et lacte frui: non Cynthius illi Castalios haustus et pocula sacra negabit: Non illum Aonides Parnassi a culmine montis Arcebunt umquam : doctis sed mistus ibidem Virginibus, ducet lepidas ad plectra choreas, Gaudiaque et plausus Musis praeeuntibus edet. At quicumque huius non iusto tempore matris Ubere nutritus, reliquas contendit ad artes, Ut spurius dubio natus genitore, repulsam Mox patitur, turpemque refert cum clade pudorem. Indignumque putant talem castissima Musae Numina, qui sacros Phoebo conscendere colles, Cultor Apollineae dici vel debeat artis. Sic avis angustum nidum tenebrasque perosa, Ante diem inplumis vasto se credere caelo, Cum matre invita coepit: trepidantibus alis Luctatur, dubias et vincere nititur auras: Viribus ast vento inferior, movet aere pennas Incassum, sentitque feri mox vulturis ungues, Flet ramo miseranda parens, maestasque querelas Integrat, et multis late loca questibus implet. Hic igitur durate animis, et pectore firmo, O pueri, ventura quibus laus famaque curae est. Hinc decus, hinc verae laudis dependet origo. Nec prius ad reliquas studiis audacibus artes, Tendite fundamenta prius nisi rite locata, Impositae sufferre queant bene pondera molis. Sic faber aedificare domos, aut principis arcem Si velit, ante alios bene fundamenta labores Collocat, et nitens ingentia saxa reponit, Arte cavernosos condensans fornicis arcus. His positis bene, cemento gypsoque columnas Erigit, auratasque trabes longo ordine tendit, Regali surgunt aedes ad sidera luxu, Iurgia nec Boreae tempestatesque morantur. Si male sit fundata domus; labefacta repente Corruit, horrendumque edit concussa fragorem. Non aliter studiosa cohors fundamina recte, Cum posuit, cupidisque labris sacra ubera suxit Grammaticae : si deinde alias accedat ad artes, Sive ea de falso verum secernere: sive Et sapere et culta iubeat bene dicere lingua: Aut etiam, quae sit rebus natura creatis, Doctrinamve sacram aut iuris mysteria pandat. Quicquid id est, bene grammatica fundatus in arte Rectius, et facili perdiscere cuncta labore Doctrinaeque potest celsos evadere colles. Haec illa est, quae sicut Atlas sustentat Olympi Pondera, sic humeris reliquas bene sustinet artes. Ast alii qui non primis constanter ab annis Hac doctrice loqui fido didicere labore: Iuraque verborum ignorant, normamque loquendi, Postmodo vel Sophiae sacrive volumina Iuris Aggressi, ut caeci ignota regione vagantur, Proficiuntque nihil, studio licet omnia tentent . Non aliter tenues captet quis retibus auras, Semina litoreis mandet vel stultus arenis. Hinc alii minimas mox regrediuntur ad artes, Pigri alii, spretos nolunt perferre labores, Seque libidinibus dedunt ventrique voraci: Desperant alii, tenuis quibus aere crumena est, Proque libris clypeos, et acutae cuspidis ensem, Pro calamis hastam arripiunt et bella sequuntur. Posthabitis alius, lucrosa negotia, Musis Tractat, et immiti vento se credit et undis. Quaerit opes alius nullo sudore paratas, Et puer alludit vetulae, cui nummus in arca Tinnit, inescatas operitque numismate rugas, Illius imperium, saevasque uxorius iras Sentit, et in duro secum convicia lecto Multa ferens, curis tacite luctuque senescit. Commentis alius sine mentis acumine fretus, Et compilatis sine rerum pondere verbis, Et tantum sapiens alieno ex ore, misellus Rus abit, et caecos inter rex luscus, ad aras Et cathedram properat, nudas disperdere voces Callidus, immodicusque tamen, fastuque tumescens, De rebus sibi propositis aliena profatur, Et sibi de cunctis recte dixisse videtur. Usque adeo admissam scelerata inscitia culpam Abnegat, et Sophiae latitans sub imagine fallit. Idem, pigritiae assuetis quia ferre labores Haud facile est, Baccho indulgent, et pocula vertunt Pro libris scriptisque sacris: aut otia segnes Semper agunt: miseram foedant contagia plebem, Unde offensa graves perfert Ecclesia luctus, Haec damna, hae clades neglectam saepe sequuntur Grammaticen , teneris quam si neglexeris annis, Sermonisque modos nullo cognoveris usu, Postmodo nec sacris quae sunt conscripta libellis Percipere, aut alios poteris cum laude docere: Verba notae rerum cum sint, resque explicet ipsas Sermo trahens imo deductos pectore sensus. Qui si forte rudis fuerit, raucoque boatu Dissonus, aut stupido tibi si sordescat in ore Languidus, ipse alios quanam ratione movere, Pandere vel summi poteris mysteria Christi , Fontibus ex ipsis? an non aetate parentum Relligio, et sincera fides, praeeunte revixit Grammatica ? quae si voces variasque figuras Perspicue propri‚que aperit, res ipsa necesse est Clarius ut pateat, quam si dictamine chartas Commaculans, rivos neglecto fonte sequaris. At nunc proh dolor haec iuvenum vesania mentes: Exagitat. subito illotis manibusque labrisque Artibus involitant summis, puerile putantes, Atque animi rudioris opus stupidique morari Grammaticae in studio, donec via certa loquendi Cognita sit, subito alta petunt, nihil ima morantur. Hinc veterum monumenta iacent contempta , nec illis Iustus habetur honos: divina poemata vatum, Aut si quis Latiae praecepta salubria linguae Ignaris fido velit enarrare labore: Parietibus vacuis, et surdis carmina scamnis Praecinit, incassumque fere frustraque laborat. Usque adeo Ausonia restincta est gloria linguae. Ne tamen hoc ne quis tacitus miretur, et artem Propterea spernat. semper pulcherrima paucis Cognita sunt: nihil est multis commune, quod una Praeclarum esse queat: tractant vulgaria multi. Hinc alios inconcinnis quamplurima verbis Disserere audimus de relligione, pioque Virtutum studio: et verbis audacibus ultro Iudicium grave de magnis sibi sumere rebus, Liberius multo senibus, qui temporis usu Sint licet edocti; studio tamen omnia pensant Pervigili, precibusque piis in vota vocantes Saepe Deum, cautis decernunt singula verbis. Illi autem subito edocti, pulchre omnia norunt , Et quia Grammaticae ignari, quaecumque loquuntur Vera putant, nullosque olim timuere magistros, Qui moderari animos, et mites reddere possent: Indomiti temere insurgunt, et dogmata foede Corrumpunt, rixasque movent; et cedere rectis Dum sibi turpe putant monitis: pax aurea mundum Deserit, et lites de lana saepe caprina Exortae, invadunt totas cum gentibus urbes. Usque adeo a teneris placidis assuescere pulchrum est Moribus, et primas perdiscere gnaviter artes. Quid tibi cunctarum propriissima nomina rerum Commemorem? qua primus Adam praeclarus in arte Ingenii specimen magni dedit, ipse creatis Nomina cum rebus, tacitas pingentia vires Attribuit, summo mundi spectante Monarcha. Nunc ea vis ignota fere toto exulat orbe, Quicquid adhuc superest ista de parte peritus Grammaticus sibi deberi cum laude fatetur. Ille rei vires tacite, velut alter Adamus Aspicit, et cunctis concinna vocabula rebus Attribuit, propriisque notis quaeque obvia signat. Ille herbas, frutices, arbusta, legumina, fruges, Ille domus partes, ille instrumenta periti Artificis, volucresque ipsas, et in aequore pisces; Denique doctiloque pulchre omnia denotat ore, Muto alii similes, nec se nec cetera norunt . Illum igitur reliquas Sophiae quoque discere partes, Grammatici titulo cupiat qui dignus haberi, Est opus, ut pariter res et data nomina rebus Noverit, et facili queat explanare labore. Adde quod ars eadem, quo quaevis littera ductu Quotque quibusve notis, et dictio quaelibet apte Conscribi, et docto proferri debeat ore, Edocet, et vocum pulchre mysteria pandit. Quae contra, dii quam multos delinquere cernas. Barbaries innata quibus simul ore manuque Exerit ignavo turpes sub pectore sensus. Ille notis illegitimis: hic ordine falso Utitur, et certis distinguere singula membris Dum nescit: parit errores, et labitur ipse, Omnia confundens tetra et caligine mergens. Lingua alius peccat, dum producenda subinde Corripit, aut rursum quae corripienda, morari Ore sinit, raucaque aures stribiligine laedens, Excitat ingratis risus aut taedia verbis. Et quoniam teneris puerilia sprevit ab annis Grammaticae praecepta, senex ludibria rursum Cogitur et merito pueriles ferre cachinnos, Cum male vel pingit, vel non dicenda profatur. Quid quod ab hac etiam divina poetica manat, Multiplices quae cum numeros hinc discit, ut apte Quo quaevis correpta loco, qua parte moretur Syllaba scire queat, Sophiaeque in pulvere sudat Gnaviter, Aonidum segni mox plebe relicta Culmen adit, laudesque Die, praeclaraque facta Heroum canit, et verbis ad sidera surgit. Salve igitur dilecta parens, doctissima salve Grammatice: tu carminibus divina poesis Quae canit, una potes praestantis acumine mentis Percipere, atque aliis fido enarrare labore. Te sine Cimmeriis sunt omnia plena tenebris, Nullius et studium cum laude absolvitur artis. Derogo nil aliis, meriti tu pondere multum Praecedis reliquas, cum te sine, nulla manere Incolumis, nomenque suum laudesque tueri Possit, et egregiis sua pandere munera verbis. Principe te quondam certis sacra biblia signis Edita iam totum sunt divulgata per orbem Quodque senes iuvenesque sacros evolvere libros, Et possunt summi mentem penetrare parentis, Munus id omne tuum. tu prima elementa legentem Grata ministra doces. et ne sacra scripta deinceps Intereant, tu sola facis, memorique reponis Indice, qui custos nullo delebilis aevo, Tam paucis signata notis, paucisque figuris Omnia conservat sero spectanda nepoti. Tu quod habet scriptas felix Respublica leges, Quod populi frenare animos, punire nocentes, Et decreta potest subiectis mittere terris Caesar, et absentes quae sint facienda monere, Tu facis, inventumque tuum, quo pectoris imi Consilia, et motus tenui depingere charta Possumus, atque oculis animi proponere sensus. Denique quicquid id est, miserae quod commoda vitae Auget, et illius decus ornatumque tuetur, Praecipue tibi nos grati debere fatemur, Te sine nulla fides, commercia nulla, nec ulli Contractus aut pacta forent: ius omne periret Officiumque fori: dubias oblivia mentes, Barbariesque omnem foede perverteret orbem. Sed mea forte aliquis vero non consona dicet Carmina, cum referam dare munera tanta per orbem Grammaticen ; videatque illam non cultibus ullis Ornatam, vilique toga, tritaque lacerna Contemptam spretamque uti: cum splendida vestis Hanc deceat: reliquas artes prae divite cultu Fulgentes, haec cum genitrix eduxerit olim. Praeterea reliquis addictos artibus, amplis Divitiis opibusque frui plerumque videmus: Ferre Galenus opes, fulvum dare Bartolus aurum Dicitur, et sacra non adeo ieiuna cathedra est. Grammaticus macer et pallens, vixque ossibus haerens, Vestibus indutus laceris, vacuaque crumena Incedit miser, et nulli miserabilis. illum Cum pueris ipsi oderunt persaepe parentes, Vixque sua, murem quo pascat, possidet aede. Insuper Ausonii referunt ut carmina vatis, Felix Grammaticus non est, sed nec fuit umquam Nec fiet: vel si felix cupit esse, relinquat Grammaticam sterilem, lucrosaeque involet arti. Sunt ea vera nimis fateor, nec gratia digna Pro meritis umquam contemptae redditur arti. Saepius illa ducum celsas evexit ad arces Discipulum, gemmisque illum decoravit et auro: Ad summos alium placide perduxit honores, Qui tamen immemores doctae non praemia matri Retribuere umquam . sacris hoc tempore Musis Talis habetur honos, ipsorum ut semper alumnos Non magnae comitentur opes. Non attamen omnes Anxia paupertas duro quos pondere pressos Detinet, in ludo pueris dum grammata tradunt: Grammaticen culpare velim, sterilemque cathedram, Sunt meriti quos culpa sui, sunt improba vita Quos premit, et duro cruciatos verbere caedit. Illi cum teneros ignave et turpiter annos Finierint, non immeritas pro crimine poenas Desidiae luxusque ferunt: nullosque labores In studiis quicumque tulit, nec fructibus ille Dignus erit, meritoque suo miser est et habetur, Non ea Grammaticae , quam nescit, culpa vocanda est. Sed neque Grammatici praeclaro nomine dignos Illos esse puto, vitae qui tempus et annos, Rebus inutilibus, nugisque et murmure vano Traducunt, veterum dum clara poemata vatum Evolvunt, nervosque rei viresque latentes Praetereunt: veluti Latios cum classe relicta Aeneas tetigisset agros, prior anne sinistro An dextro. vel utroque simul pede, littore curvo Constiterit. Siculis vel cum discederet oris Quot quantosque cados illi donarit Acestes , Aut prius instructis dederit quae fercula mensis. Sunt ea vana nimis, laudesque et nomina vatum Qui graviora docent, atque utiliora iuventam Imminuunt doctis et sunt indigna magistris. Nec mihi Grammatici sit nomine dignus habendus, Qui studio, exemplisque suis vitaque decenti Cum nequeat formare animos moresque iuventae, Ipse rudis, iussisque suis contrarius ipse; Mox sine iudicio, levia ob commissa, furorem Induit, et tetros veluti saeviret in hostes Ingenuos flagris pueros et verbere cogit Dura pati, quibus ipse tamen virtutibus impar, Aut raro est melior. studiorum in limine primo Hinc puer imprudens, tantae et dulcedinis expers Deficit, egregiumque animo nihil amplius audet, Aonidesque ipsae flentes aegraeque recedunt, Dum turbam invalidam, tetrico implacabilis ore, Ille ferox terret, saevisque immanior ursis, Imperio inviso gaudet, foedoque labore. Hoc tamen ingenuos pueros ego carmine laudo, Qui monitis animos ultro submittere gaudent, Non alios asinis similes, procedere numquam Quos videas, nisi verberibus protrudat agaso Cessantes, semperque flagris et fustibus instet. Et sine iudicio plagosum culpo magistrum, Non alium, pueris qui poenas irroget aequas, Et cupiat potius virtutem propter amari, Quam metui, tantumque flagris sua regna tueri. Si quis in hoc numero fatis cruciatur acerbis, Non artem incuset, propriae sed crimina vitae. Grammaticam si quis discat iuvenilibus annis Gnaviter, et placide mediocres ferre labores Non fugiat (si non cupide nimis alta sequatur, Sed media possit contentus degere sorte) Quod satis est, simul et vitae quas postulat usus Semper habebit opes, animo quibus ille quieto Sedatoque bonis poterit praesentibus uti, Fructum percipiens dulcem radicis amarae. Crescentes comitatur opes metus, et labor ingens, Maiorumque fames: poscenti multa, necesse est Multa deesse etiam: felix cui numina parca Quod satis est tribuere manu, mentemque quietam. Magna tenet, quem parva iuvant. petit alter honores, Divitias alii praedasque sequuntur, et amplas Inter opes inopes, placidi non munere somni Utuntur, metuuntque manus et spicula furum, Iuventisque timent opibus frugaliter uti. Conscendunt alii magnorum limina regum, Quos rota fortunae celeri vertigine raptos Evehit, et summo sublatos vertice sistit. Cumque putant manibus regum se corda tenere, Sortis et immemores, cristas et cornua sumunt: Instabilis rota fortunae mox rursus eosdem Deicit, ut damno derisi dedecus addant. Perpetuos ita dum metuunt sublimia casus, Grammaticus parvis dives cum compare rebus, Liber ab invidia vivit, placidamque quietem Laetus agit, tenuique parum quia possidet arca, Non timet insidias: atque ima sede locatus Murmura non venti tempestatesque moratur, Sort‚que contentus propria nihil amplius optat. Illum admirantur pueri, quibus imperat, illum Observant, regnoque suo felicior ipsis Regibus esse, pedum gestans sublime, videtur. Sic breve tempus ea de re me dicere plura Non sinit, et pulchram per se rem tollere verbis Non decet. ergo tibi si res est publica curae O puer, aut lacero plorans Ecclesia vultu Te movet: aut Sophiae quidquam suspiria possunt: Invigila studiis, et florescentibus annis, Dum vacat, ingeniique valent cum corporis vires, Ubere Grammatices et puro pascere lacte. Nec pudeat mentem parvis intendere rebus, Quis sine magna suo nequeunt constare vigore. Dimidium, bene qui coepit, totius habere Dicitur: hic animis opus est, hic robore firmo, Ut bene coepta bono claudantur singula fine. Sed tu Christe potens, cuius sine numine nemo Vivere, nemo potest coeptos finire labores Utiliter; praesens nostris in mentibus adsis, Ut tibi grata, tuas tantum spectantia laudes Discamus, factisque ipsis vitaque probemus, Et tandem supera tecum laetamur in arce. Nunc quoque finitimas spectant ubi Balthica gentes Littora, dum vario grassantur bella tumultu, Armorumque sonus doctarum plectra sororum Impedit, et Phoebum paene obmutescere cogit: Multa quoque horrendas clades dum signa minantur, Iam strepitus caeli longe, iam murmur Olympo Misceri audimus: venti nova praelia tentant , Atque insueta prius: iam serpunt undique dirae Morborum pestes: de relligione tumultus Impia gens, odiis et plena cupidine regni Excitat, unde graves perfert Ecclesia luctus: Undique bella sonant, rauco et Mavortia cantu Classica, militibus terras atque aequora complent: Arrige Christe tuas miseris mortalibus aures, Teutoniaeque libens iam nunc miserere ruentis, Cui, nisi tu fueris, iam tristia quaeque minantur Omnia, et exitium miserabile iam portendunt. Ergo iuva, pie Christe iuva, miserere tuorum, Semper et invicto turbatas robore mentes Erige, lucifugi vafro ne daemonis astu Succumbant. heu quot nobis, quot retia tendit, Quot laqueos Sathanas ! quos nemo evadere, nemo Evitare potest, medio in certamine fessis Tu nisi succurras, atque irrita robora vincas. Tu fac ut mentes coeant, tu pace ligatos Concilia regumque animos, Martisque furorem Comprime, quo fessis sint otia libera Musis . Sic tibi dulcisonis dicemus carmina linguis. Sit tibi laus, tibi summus honos, tibi gloria. DIXI. Recitatum in Academia Rostochiensi Anno 1564. Idib. Decembris.