March 2004 Ruediger Niehl
new TEI header; typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - no spell check. Please note that texts from this anthology do not provide reliable copies of the original editions.


page ):(2a

CLARISSIMO CONSULtissimoque viro, Dn. CONRADO RITTERSHUSIO, ACADEMIAE NORICAE ANtecessori dignissimo, etc. S. P. D. A. F. G. G.

NON magis olim in Hydra exscindenda requirebat Iolaos [(transcriber); sic: Ioali] sui subsidium Hercules, quam ego nunc, V. C. operam desidero tuam: dum sub signis cogo manipulos istos Poetarum Germanorum. Scin contra quam? contra beluam illam centum capitum, populum, ibi tu, nunc suada facundia,


page ):(2b

nunc auctoritate duris quibusque persuadebis Capitonibus, nihil heic a me factum maligne, nihil subdole. Exsistent namque scio, qui me pastoricia traducent fistula, quod cum Musicae alae Equites plures vix eo adfecerim honore, ut unum alterumque ipsorum produxerim Epigramma: quo saltem cognosci possent velut ex ungue leones: repraesentaverim a vestigio pedis ad verticem aliquot alios totos integrosque. Reperientur praeterea a quibus sugiller, quod manipulares nonnullos quasi pompam totis circumduxerim castris: centurionibus vero tribunisque pluribus, ne id ipsum quidem concesserim, ut vel nomine invenirentur in Musarum hoc qualicumque albo. Et prioribus quidem ita velim respondeas: Sabinum quidem ac Lotichium comparere, ut a matre nati sunt, ne vim facerem famae publicae, qua censentur sui ordinis optimi maximi,


page ):(3a

ideoque neutiquam mutilandi. Idem accidit Gulielmio et Acidalio: non quoniam et ipsi e sacrosanctis: sed ne irritarem nescio quos recentioris Criticae crabrones, a quibus vix vivus dimitterer, si delicias eorum parte minima violassem. Et simili quidem privilegio uti frui debebant omnino Eobanus, Stigelius, Micyllus, Bersmanus, melicorum alitum sine controversia amoenissimi; nisi plura scripsissent, quam ut hac enchiridii forma commode comprehenderentur. Eam tamen fortunam consecuti sunt Schopperus, Dedekindus, Obsopoeus, Delius, verum argumenti magis quod tractabant, quam virtutis suae merito. Quamquam nihilominus neminem tam frigidae arbitrer tristitiae, quin quatuor viros illos pro arbitris ac magistris, etiam sobrioris convivii [(transcriber); sic: connivii] , eligi posse existimet. At cur fui tam restrictus ac parcipromus circa ceteros? Dicam


page ):(3b

verbo. Erant quorum nihil ad me pervenerat quam una forte alteraque Epigraphe. Dare plura quam quis domi habeat, nemo potest. Erant, quibus nihil comparebat unctius in tota supellectile quam id ipsum quod chartae adlevi. Plura si protraxissem, pedibus ipse eram trahendus: adeo omnia erant, ut multa paucis dicam, insueta. Imo utinam ne exoriantur qui vel eo nomine indignentur, quod eis heic aliquem reliquerim locum, hominibus quidem caligatis, sed non de suo. Et tales certe nido suo forte non extulissem Censor. Eclogario idem non erat iuris. Et alioqui qua fronte capiti eorum detraxissem Lauream a longa impositam manu? Haud tamen erit quod ideo fastidiosus quis ad epulas eiusmodi nauseet: modo meminerit saepe fieri in grandibus cenis, ut cum optimis satiati simus, varietas tamen ex vilioribus


page ):(4a

grata sit. Quam saepe quoque nobis.

Appetitur, posito vilis oliva lupo! Parti uni responsum est, respondebo nunc alteri. Et fateor simul et doleo nullos heic gerere ordines Iohan. Leunclavios, Iohan. Caselios, Laur. Rhodomanos, aliosque quorum monumentis Musicis nihil esse posse delicatius, inde merito colligamus, quod in ceteris ipsorum operibus merae regnent Lubentiae, merae triumphent Charites. Quid facerem? Perreptavi heic Francofurti omnia bibliopolia: nedum Magdeburgensia, Lubecensia, Wittenbergica, aliaque, verum frustra. Etiam literis non unis conveni homines a quibus horum poetica obtineri posse putabam: sed id quoque frustra. Itaque viderit collegium Augurum num infelicitas poenam ullam mereatur. Quin potius, si qui quid


page ):(4b

istorum virorum domi habetis, mecum quaeso totique rei Musicae communicate. Nominatur quidem aut reperitur in Catalogis Nundinarum, Bohislaus Hassenstenius, Gracchus Pierius, Vincentius Longinus, Eustathius Knobelsdorfius, Georgius Sylvanus, Petrus Vincentius, Ioan. Somerus, Iulius Mynsingerus: sed nullum eorum contigit adhuc videre: quamvis nec sumptibus, nec precibus, nec intercessionibus pepercerim. Si quis eos habet, si quis adhuc alios commatis non deterioris cur nobis invidet? transmittat modo Iacobo Fischero, optimi patris optimo filio: restituetur statim cum magnis gratiis pretium: annitarque ut iterata editione conspicuo emineant loco. Haec erant, mi Rittershusi, quae per occasionem insinuata cuperem (sed tuis potissimum verbis, hoc est, delenificis) populo Momorum, quei mox eum faceres mihi oleo tranquilliorem. Quoniam vero tibi in mundo versus esse possunt meliores, quam hi sunt, quos heic inserui, benigne quoque eosdem mecum communicabis, si placet. Ego certe ex tuis quae reperire potui ea excerpsi, quae oculis meis maxime adblandiebantur, aliisque vel ideo arrisura putabam. quod ipsum tibi pluribus forte probarem, nisi ea esses naturae bonitate, ut facile tibi patereris satisfieri, non a me, homine fidei bonae, tuique studiosissimo, sed vel a barbaro Potitio. Sane ut te semper habui verae pietatis antiquaeque candoris expressissimam imaginem: ita omnia tua, seu versa, seu prosa, suspicio foveoque, veluti pietatis candorisque perfectissimam subolem. Et hinc etiam factum, cur potissimum meam istam causam patrocinio tuo commendaverim. tu eam tibi, quemadmodum et ipsum me, ut habeas commodato, ne rogo quidem: adeo ultro subvenire amas aequo ac bono. quos mores, quam mentem uti aetatem, hoc est, diu diuque, obtinere possis, Deum opt. max. veneror: et tua, et mea, et Reipublicae literariae causa, cuius egregium es sidus. Vale et salve virorum optime.

IOACHIMI CAMERARII PAPEBERGENSIS.


[Gap desc: text already available in CAMENA except the following]


page 53, image: delb0052

Rosae.

SI quem forte Rosae delectant, iam magis illas,
Ut nitida Idalii germina floris amet,
Nam Venus una Dees inter pulcherrima cunctas,
Vertice quot gemino clarus Olympus habet,
Hunc sibi delegit florem, propriumque dicavit,
Quo nullus verna pulchrior exit humo.
Hunc etiam fuso rubefecit Diva cruore,
Cum laesit niveos impia spina pedes.
Quidam etiam affirmant ipsum rubuisse, priusquam
Scinderet Idaliam spina scelesta cutem.
Iamque Cupidineo quidam aiunt sanguine cretum:
Tam variat dubiae fama vetusta rei.
Attamen hunc Veneris florem suxisse cruorem,
Non facit ambiguam fabula prisca fidem.
Insamis Cinyrae proles formosus Adonis,
Quem genuit diro crimine facta parens;
Maternis crebro iunenis dum salrubus errat,
Immenso Gnydiam coepit amore Deam.
Seu quod dum properat nimis oscula figere nate,
Laesisset nudes prona sagitta sinus:
Seu quod erat iuvenis teneris peramabilis annis,
Carpsit et aetatis Diva proterua decus:
Non modo tardipedis sprevisse cubile mariti,
Sed fertur Thracem posthabuisse Deum.
Solus Adoni, tenes. sine se non vidit Apollo,
Non vidit tremula nocte Diana face.
Saepe immortali detracta est copula dextra;
Et canibus saepe est copula nexa tuis.


page 54, image: delb0054

Saepe fera vocem est conspecta voce secutus,
Feminei arguti clamor ab ore soni.
Dumque fuit me dii iam pars tranfacta Diei,
Phoebeoque ardens aestuat igne polus;
Ilice sub nigra niveis complexa lacerris,
Detinet in gremio te Venus alma suo.
Narrat et historias, rerum facunda priorum,
Argumenta quibus suppeditasset Amor.
Et monet, audaces pugnaque lacessere promptas,
Ut fugias cantus sollicitare feras:
Ursos, fulmineum que aprum, et genus acre Leonum,
Et quae caussa metus sit docet ipsa sui.
Fata vetant parere virum: vix abstitit illinc,
Congrediturque fero cominus ille sui.
Fixus aper candente ferit pulchra inguina dente,
Mortiferumque infert vulnus Adoni tibi.
Incoeptos gemitu clamores Myrrbina proles
Finit: adhos velox Cypria versa redit:
Per loca currentis silvae, qua semita nulla est,
Et faciente viam, qua via nulla, metu.
Saeva immortali rubuere in corpore sentes,
Fixit et ambrosios spina nefanda pedes.
At bona caelesti tellus contacta cruore,
Et pulchro Paphiae sanguine tinctae Deae;
Surgere purputeum iussit de termite florem,
Fercuriente Venus quo madefecit humum.

An beatitudo solum sit post mortem.

EXspectare Solon iubebat aevi
Finem, ac denique de beatitate
Adfirmare hominis, neque ante vitae
Felicem interitum vocare quenquam.
Ergo cum nihil in sepulchro et urna
Iam funebri eximus, dies ubi ille
Nos delenerit ultimusque, et infra
Terram puluereus cinis relictus


page 55

De nobis reliquus premetur alto
Saxo aut aggere, tum beata demum
Nobis saecula mortuis patescunt?
O miras sapientiae latebras!
Profundique animi graves recessus!
Qui iam nil sumus, hi sumus beati.

Nil sine Deo.

Consiliis ut mens hominum prudentibus actus,
Et magna oblatas res ratione paret;
Euentus tamen est fati omnipotentis, et eius
Cuncta manu, fatum qui moderante regit.
Illius arbitrio fiunt quaecumque geruntur:
Qui sapis, hunc spectans in cipe, si quid agis.

Modus adsit et prudentia.

Ut quondam Herculeas nautae transire columnas
Non ausi ignara mente fuere maris:
Sic intra quosdam sese prudentia fines,
Quos ultra metuit transiliisse, tenet,

Dectrinae commendatio Callimachi.

Quae quondam capiti im posui stellantia suavi,
Uda in deliciis unguine serta mea:
Omnia mox iacuere evanida tum quoque dentes
Ingessere aluum si qua sub immemorem;
Horum nil etiam sensit lux erastina: sed quae
Auribus accepi, nunc quoque certa manent,

Accio Plauto.

Non scena tantum morte, Plaute, deserta
Olim fuit, Comoedia aut tua luxit;
Risusue, ludusue, ac loci Itaque numeri tum
Innumeri, ut inquis ipse, lacrimaverunt:
Sed fabulis illis tuis tot amissis,
His inquinatis relliquis; quod ille alter
De se poeta dixit haud tamen Romae
Modo, sed in universitate terrae
Hominum est Latine mox genus loqui oblitum.


page 56, image: delb0056


[Gap desc: following poems already available in other editions]


page 105

PANTALEONIS CANDIDI AUSTIACI.

Centum et Quinquaginta Fabulae DE DIIS. Fabulae I. Iupiter et Simia.

IVppiter omnigenas cupiens perdiscere formas,
Ad se vocavit universas bestias.
Sistit ei natum pisa suvum tunc Simia dicens:
Pulchrone, quaeso, pulchricorem cernere
Hocce meo possis nato? infit luppiter illi:
Formosos est, natesque nudus candidas.
Qui proprie laudes proprias ebuccinat ore,
Propinat ille ceteris se risui.

Iuppiter et testudo 2.

COnnubio sibi Iunonem cum ducere vellet,
Iuppiter, et taedas concelebrare sacras,
Et simul omnia, ad haec, anim alia, festa, vocasset:
Adfuerunt studio, singula bruta, bono.
Sola moram traxit testudo: rogata, quid esset,
Curadeo longam, traxerit illa moram?
Respondit: Sua cuique domus carissima semper.
Poena hac, iratus quam decus ipse ferit:
Ut, quocumque loco sit, iter quocumque capessat,
In tergo propriam, baiulet illa domum.
Unde et tardigrada, et domiporta et sanguine cassa,
Testudo, antiquis indigetata fuit.
Aularum utiliter quidam splendoribus, ante,
Exiguas, magnis, res posuisse solent.
Cueictando proceres timeas incandere, bilem
Namque mora in nasum coneit, ut ipsa fames.
Molliter, offensas studoas placere laquendo:
Sermo ferox aliis soepe movet siemachum.


page 106, image: delb0106

3 [(transcriber); sic: 2] . Iuppiter et anguis

CAlcatus anguis a quibusque Iovem suis
Onerat querelis, ob graves iniurias,
Quas cogeretur undiquaque perpeti.
Huic Iupitet, si primus, inquit, calcibus,
Qui te petivit, vulnera et morsus tuos
Sensisset, haud pedem intulissent ceteri.
Iniurias primas regerens, cavet novas.

4. Iuppiter et apicula.

APis dolens damnum suis laboribus,
Inferri ubique a quolibet, favos Iovi,
Affabre factos exhibebat supplicans,
Sibi, letiferos aculeos ut inderet,
Iniurias uti qucat propellere.
Immanitate ea bestiola Iuppiter,
Offensus: immo, refert aculeos tuos,
Dabo esse vitales, ut amissis eis,
Vitam simul cogitaris ipsam amittere.
Poenas mideratas esse delinquentiam
Decet. nimia ira Diis vel ipsis displicet.

5. Sol et aquilo.

SOl ardens, Aquiloque tumens de robore quondam,
Inter se lites instituere graves.
Convenit utrivis, utfortior ille feratur,
Veste viatorem qui spoliare queat.
Prima tenens Aquilo, resonantibus aspera ventis,
Flabra, viatoris corpus in omne quatit.
Quo magis ille furit, magis hoc se veste viator
Integit obnitens, involuitque magis.
Posterior Phoebus radiis hunc lenibas ambit,
Intendens astum, dein magis atque magis.
Ille calore acrilassus sua pallia primum,
Exsuit, hinc vinclis liberat et tunicam.
Sic quod vis nequiit, moderatio praestitit illud,
Viribus ingenium pranaluiss solet.


page 107

6. Sol et noctua.

NOctis quod umbras Sol suis splendoribus,
Soleret illustrare rebus et diem,
Tenebricosus undiquaque reddere,
Ferebat aegre amica noctis noctua,
Ob id dicamque dixit illi maximam.
Phoebus suam volens tueri gloriam,
Quid, inquit aureum meum incusas inbar?
Quod luce cuncta lustrat, et fovet sua?
Non haeret in me culpa, sed in oculis tuis,
Qui lucis indociles, diem pati haud queunt.
Odere virtutem, et queruntur improbi,
Quod detegai nefanda corum crim na.

7. Diabolus et faenerator.

FOEnoris exactor simul et malus angelus ibant.
Ferret ut hic homines ferret ut alter opes,
Praetereuntque domum, qua flenti irata puello,
Trux ferat ut Daemon te modo, mater, air.
Ille monet Genium, tibi deditur, i, puerum aufer:
Cui cunctabundo sic ait ore Satan:
Quae dixit nato, non d xitseria, mater,
Cor aliud sentit, vox aliudque sonat.
Perrcxere. venit cerdo, quem debita poscit:
Debitor huicanimis exstimulatus, ait;
Te malus ut Damon rapiat cuna foenore ad aurrs?
Tunc comiti Genius sic ait ore malus:
Hic vero loquitur modo seria, deditus es mî.
Dixit, cum medio corripuitque virum,
Luctanrem et Siygias secum raptavit ad undas.
Sicque sua praeda praedo potitus abit.
Dana est incautis matrum indulgentia dictis.
Et nugis etiam vis sua saye subest.

8. Satyrus et ignis.

IGnis favillas ipsa cum Prometheus,
Furto Iovi abstulisset, et mortalibus


page 108, image: delb0108

Primo attulisset, et Satyrus ovans eum
Oculis suis lustrasset, ampelcti parat,
Et osculari, quippe qui mire illius,
Splendore delecterur, at hunc prometheus,
Tactu iubet abstmere ni barbam sibi,
Mentumque totum adurier velit suum.
Vehementer ergo tunc Satyrus Promethea,
Fertur reprehendisse, quod tam splendidum
Malum attulisset muneri mortalibus.
Simalque respondisse tunc Promethea,
Ignem malum non esse, quamvis ureret,
Ut qui simul lucem et calorem maximae
Iucunditati, et usui mortalium.
Praeberet inque fabricationibus,
Rerum variatum. commodaret plurimum,
Si dextre eo, et recte quis vei nonerit.
Erum omnium suus tenendus usus est,
Sinistra ne damno sit usurpatro.

DE HOMINIBUS. 9. Hame, et leo.

HOmo leonem, cogitans pervincere,
Quod fortiores sint homines leonibus
Monstrat simulacrum, in quo leonem homo ot terat.
Leo insit illi. si genus nostrum edere,
Simulacra quiret: in qua hominem fortis leo
Prosternat, effigiem darem contra tibi.
Vana est propria virtutis ostentatio.

10. Homo et statua.

POnebat statuam domi in sacello.
Divi, nescio, cuius, huncque multo
Quidam deveneratus est honore,
Et rogare, ut opes sibi benignas
Largiretur, et hoc magis magisque,
Indies agiravit: hinc sed haud est


page 109

Pilo ditior ille factus uno.
Tandem ira incitus impotentiore,
Invasit simulacrum, humique dextra.
Constravit: simul utque testa saxo,
Illtsa est capitis, fragore magno,
Ecceauri, quod eo latebat, ingens
Vis hinc exiliit. quod ct recepit,
Quae nam, Dive, ait, insolentia haec est,
Cultorem modo me ipse negligebas,
Contemtorem opibus beas opimis?
Pravos obsequio minus, feroci
Quam deviceris obstinatione.

11. Senex et duae concubinoet

DVas habebat concubinas vir senex,
Canis respersus lam capillis tempora,
Hae moribus fuere, et ore dispares,
Iuvencula haec, procaxque tetrica altera.
Senexque ut hanc accessit, aut cam, piloc
Ita quaeque dormienti ei, sibi dispares
Eullusit, haec nigros, sed illa candidos:
Sic ille fronte depilatus undique
Risum iocosque in urbe movit omnibus.
Contrariis nete implica negotiis:
Ne cum pudore damna dira sentias.

12. Aethiopem Lavans.

QUidam emit Aethiopem, dominique incuria
Sic decoloratum esse prioris autumans,
Eum lavare sedulo, acdistringere
Nitique diligenter, ut sordes cas,
Quemadmodum rebatur esse, abstergeret.
Nil hic suo tamen labore proficit.
Centum addidisset, si ille pondo smigmatis
Micam Aethiopis non reddidisset candidam.
Misero insuper agritudinem induxit gravem.


page 110, image: delb0110

Natura et ingenium nequeunt mutarter,
Semper servant quoe inbibere proprta.

13. Iuvenis et hirundo.

VEstes suas quidam abligurivit heluo,
Brumae sub horam, et una restebat modo
Penula. sed ille veris indicem videns
Hirundinem, decoxit illam et penulam,
Aestate ea quasi esset indigus parum.
Sed falsus est? nam Caurus acri frigore
Spirans inhorruit grave. ille ibi, hev, miser,
Frigens, dolentque semi oberrat mortuus.
Torpore confectam deinde hirundinem
Quum cerneret iacere: ibi ex sultans ait:
Infausta avis; non veris es, sed frigoris
Praenuntia, et poenas merito luis tuas.
Me teque noxa hac perdidisti pessima.
Non una ver hirundo fulgens efficit.
Non bolus unus improbam sidat famem,
Res una iuste quoeque fiat tempore.

14. Herus et Asinus.

AVrita [(transcriber); sic: AVurita] quum longo pecus iam tempore,
Hero fideliter ministrasset suo,
Graves subinde deferendo sacrinas,
Lapsa et suo non esset unquam poplite.
Dein forte iniquo praegravata pondere,
In calle plano impegit, atque corruit.
Herus repente hic advolans, miseram feram
Conviciatur non modo, sed improbe
Duris etiam tundit, dolatque fust bus,
Cumana ab imo acerba ducens pectore
Suspiria, heu, dolens gemensque bestia,
O qualis haec ingratitudo, quod nefas
Est, inquit? huic insetuii tot, en, hero
Annos, nec unquam errante concidi pede
Nunc illius fidelitatis immemor,


page 111

Ob unicum hoc mesplialma tam tractat male.
Perit, quod ingrato exhivebis, offici.
Ingratum ad urbem prepriis si Romuli,
Portaris humeris, ac cum non molliter
Ad portam ibi fortasse collocaveris,
Tanti laboris perdidisti gratiam.
Spectant homines fere id quod illo tempore
Aquoptam sit, haud quid antea egerit.
Saepe error unus merita priora obliterat.

15. Aegrotus et Medicus.

ROgatus aeger a medico, qui proximam
Noctem peregisset? respondet: admodum
Sudavi. at ille ait: bonum est. dein altero
Rediens die, pariter, qui se habuerit? rogat.
Aeger respondet: horror ingens mî in stitit.
Et hoc, ait medicus, bonum est. tum tertio,
Sic suscitatus, qui nam habuisset? ilico
Audivit: esse aquam profusam intercutem,
Et hoc, ait medicus, bonum est. Eo sed hinc
Digresso, amicorum unus accedens, rogat,
Qui sese haberet: aegerinquit, optime,
Nam prae bonorum exstringuor ipse copia.
Succenseamus meritoiis, qui nos vosre,
Adblandiend oblanditiis perdunt suis.

16. Medicus de Aegroto mortuo.

FVnus habebatur ferali flebile pompa:
Ad tumulum magna est quo comitata cohors.
Una ibat medicus, qui olim curaverat aegrum,
Multa super tali funere verba serens:
Si vino aegrotus sese abftinuisset, et aluum
Laxasfet. Senae pulueris usus ope.
Haud dubie poterat saluam producere vitam.
Tunc ad cum fenior qui, comes ibat, ait.
Quaemodo verba facis, dudum fecisse decebat,
Aeger adhuc vivo corpore quando fuit.


page 112, image: delb0112

Post obitum sero, et frustra medicamina fiunt,
Intempestive scilicet ista mones.
Tunc succurreadum est, cum res tempusque requiri.
Ferre labar anti convenit auxilium.

17. Mercator et Agaso.

MErces suas cum forte vellet institor,
Ad nundinas deferre, conduxit sua
Mercede asellum, pandum. eique sarcinas
Imponit huic agaso procedit comes,
Sub aestuantis igne solis arduo.
Tunc institor Phoebiut caveret spicula,
Scontia sub umbra aselli, humise condidit.
Ut hocagaso vidit, ilicet sibi.
Hunc ipse deberi locum umbrae clamitat,
Asinum, inquiens, locavi, et haud umbram tibi.
Id hic ait quidem, sed ille pernegat.
In urbe proximaque iudices sibi,
Uterque dum quaerit, vacatque litibus,
Ecce, interim ipsae transiere nundinae.
De frivolis certare multi sic solent,
Res serias ut vilipendant interim.
Quid hi aliud agunt, quam quod de asini umbra disputant.

18. Cuiusdam altercatio intempestiva.

QUaedam mulier formosa, eademque iuvencula,
Habens virum. qui saepe abesse sueverat
Domo lucrosis et vacare mercibus:
Amare quempiam solebat alterum.
Qui forte apud se quum foret; ruit ilico
Qui nuntiat, venire maritum. ibi femina
Iubet hominem istic prope puteum sibi quaerere
Per quos repente evadat ille cuniculos.
Amans abit, reditque, nullum ibi, inquiens,
Puteum esse, sed vestigia putei modo
Quaedam veteris mulier: quid hoc, ait, tua
Refert? modo fac, ut appropinquanti viro


page 113

Te subtrahas meo. ille [(transcriber); sic: illae] ; quin te autem bene.
Recteque monstras? illa: quin tu autem fuga
Tibi consulis, verbisque parcisinanibus?
Non ille vero litgiare desiit,
Maritus illum donec aprehenderit
Poenisque moechum debitis oppresserit.
Sic ille, prolevissima re, maximas
Loquacitatis futilis poenas dedit.
Est poenae garrulitatis infortunium.

19. Tubicen.

FOrte excitatis Tubicen aciebus suo
Cantu, atque facto proelio captus neci:
Ne me, inquit, date, nemo quia ex vestris mea.
Occisus est manu, videtis ipse quod
Inermis, hanc praeter tubam, gestem nihil.
Imo inquiunt hoftes, ob id te scilicet
Lethabimus, pugnare quod cum nescias,
Alios ad arma, ipsasque pugnas ineitas.
Magis nocent ii, qui potentes incitant,
Alii ut faciant male, quam qui ipsi sunt mali.

20. Lignator et Vulpes

INstante vi canum misera vulpecula,
Cursu ad Colonum venit ante casum suam,
Qui forte ligna cecidit: hund supplex rogas,
Quavis misellum ut abderet cavernula,
Diris ne fieret praeda veneratoribus.
Colonus hanc intra domum post ianuam
Iubet venire, qua lateret optume:
Mox cogitans quod quadrupes sit noxia,
Sequentibus repente veneratoribus,
Cum quaererent, vulpem ne vid erit viam
Huc tendere, aut sese abdidisse quopiam?
Non ille aperte supplicem tunc prodere
Est ausus, idcirco ore magno pernegat
Vidislc, at interim manu et vultu indice,


page 114, image: delb0114

Locum notat, latere qua vulpeculam
Intelligi vellet. Sed hi verbis modo
Cum attenderent, non nutibus, praeteruolant
Celere exit hinc vulpes, abitque iustico
Ipso insalutato. sed enim conspexe at
Audiveratque, perfidus quid egerat.
Inclamat ille, quo male grata te abripis,
Vitae salutem, qui mihi debes tuae?
Ad haec: agerem, Vulpes ait, grates tibi,
Si cum tuo sermone vultus et manus
Consentiant. si quid bene precabor, bene:
Linguae precabor: interim manum tuam
Esse amputatam, oculos sed effossos velim.
Multi bene pollicentur, ac faciunt male.
In ore mella. in corde bella, qui gerunt.

21. Agricola et Anguis.

IN rusticanae vestibulo domus
Lares habebat seps viridis suos:
A filio calcatus ille
Illius Aricolae puello,
Eum momordit, virus et inferens
Lerhale tristi tradidit, heu neci.
Dolore non vulgati et ira
Percitus agricola impotenit.
Anguem hipenni conterere expetit.
Quando cubili reperet e suo.
Seps crimints tanti sibi ipse
Conscius, haud fuit ausus indc
Prodire caute sed caput extulit,
Ferit, colonus seps cavet, incidit,
Ictus caverna prominentem
In lapiiem, facit huicque plagam.
Exire nollet sepsubi, rusticus
Ad ora, panem salque foraminis


page 115

Apponit, optans egrediillum.
Pacem uticoncliare possent.
Respondet anguis, pax fieri nequit
Sincera donec tu videas tui
Nati sepulchtum donecipse
Signa mei videam cubilis.
Coniunctio non esi animcrum ea
Constans, amore aut intima candide,
Irae cicatricum, prioris
In qua aliquid superesse cernas.

22. Agricola Anguem in sinta.

INvenit anguem paene duro frigore
Colonus, enectam, atque misericordin
Permotus huncsuo recondit in sinu.
Anguis clacrem sentiens, et viribus
Suis receptis, virulenteo, rusticum
Lethale ad exitium momordit vulnere.
Hanc a malis boni reportantgr atiam
Auguem in sinu, qui promosset improbum gerit.

23. De Rustico, Serpente et Vulpe. Quae sit mundi merces.

FOrte fuit diro serpens maculosus in antro,
Obice conclusus saxi, nec reddere dio
Se potuit, strepero, sed longum exhibilat ore.
Hos sonitus simul ut, curas vestesque solutus;
Audiit agricola, huc grefsum deflexit. ibi Anguis
Sensit cum, et multis supplex cum vocibus orat.
Eia ades, ô bone, et hoc quo contegor, ah, mihi saxi
Amolire, meo et me exserium carcere serva.
Ille, quid hinc mercedis erit mihi? (nescius cheu
Qui maneant illum casus) quas pro bene factis
Egregiis mundus suevit persoluere grates,
Seps ait, exsoluam. Saxum antrorusticus aufert,
Mercedemque petit: serpens cui protinus infit.


page 116, image: delb0116

Ergo tibi, mundus quae soluit praemia, soluam
Teque, neci lingua hac, letali vulnere tradam.
Munere pro vîrae mundus quia funera reddit,
Et simul attolit caput, et se adcuruat in ictum.
Audiit, expavitque miser, d xitque colonus:
Vince animos, iramque tuam, neu censor iniquus
Dum praeceps nimium properas in vindicis aestum,
Esse velis. non has mundus fert, o bone grates.
Auctoremne tuae, quaeso vis perdere vitae?
Quod si iudicio libeat contendere tecum,
Caussa stabo mea, sed enim, quaeso arbiter esto,
Ut quemuis primo dehinc offendemus, ituri,
In sententiam eam serpens tunc ivit, ibi illi
Deveniunt ubi equus post saepes forte iacebat
Exsanguis, sine visceribus vix ossibus haerens.
Hunc de mercede inquirunt quem pendere mundus
Suerit? Equus serpentem absoluens, inquit. Ego omni
In vita domino seruii, mea terga premebat
Sessor herus, meque huc agitans equitabat, et illuc,
Saepe labore meo sulcos findebat arator,
Saepe domum silvas et cadua ligna trahebam,
Omnia sudor erant, iam nunc sed inutilis annis,
Heu canibus linquor dirisque volucribus esca,
Seps victor miserum voluit lethare colonum.
Ille rogat: ne saevi animis, quaeso, arbiter esto,
Quifquis adhuc nobis pergentibus obvius ibit.
Annuit his serpens, aegre licet, atque ubi pergunt,
Forte canem cernunt in dumo post septa iacere.
Idem quaesitus iudex suffragia sepi
Reddit: ego multis seruivi sedulus annis,
Inquit hero, diros arcens ab ovilibus hostes,
Os ori laterique latus dum forte luporura
Obicio et multa obtineo per vulnera palmam,
Has nunc his meritis pro talibes aufero grates,
Dirarum infelix avium dein praeda futurus.


page 117

Iam morere, ergo, refert serpens. Miser ille colonus
Rursus ait, sine nunc, sine, tertius arbiter, oto,
Quisquis erit nobis abeuntibus obvius, esto.
Abnuit hoc serpens primo, post annuit idem.
Procedunt: fit, iter carpentibus, obvia vulpes,
Audiit et litem, vulpes: Ea multa sagaci,
Secum animo voluens tacite sic ore profatur:
Ardua iudicio res est, et acumine multo
Indiga, sed tam en hanc aequo componere iure
Quivero si modo me censorem ferre voletis.
Et simul agricolae clam vocibus inquit in aurem,
Heu mihi, quam graviter, tua caussa, colone, laborat?
Vinctus es, huic cuncum si non invenero nodo.
Dede tuas mihi gallinas, me, liber abibis
Vindice: non modo gallinas, mox rusticus inquit,
Insuper et gallum tibi me promitto daturum,
Et quicquid volucrum mea in aedibus area habebit.
Tu modo meincolumem tali in discrimine serva.
Iudicio praeses vulpes utrinque recepto,
Incipiens graviter facunda ita voce locuta est.
Haec mihi mente animi pietas, haec regula cordi
Prima sedet, ne cui mea sit sententia traudi,
Idcirco totam a principio noscere caussam
Me decet, et penitus rerum momenta videre,
Atque ipsum spectare locum facietenus, in quo,
Hae tam difficiles habuere exordia lites.
Hoc etiam serpens dare cogitur. Ergo retrorsum
Pressa pedum et ventris relegunt vestigia, et una
Antrum adeunt, quo seps fuerat. Vulpecula circum
Omnia collustrans: hic ne est spicus, hoc ne forameu,
Inquit, erat, tu quomodo in hoc subrepere quibas?
Qui te flectere in hoc? imo seps, talis agebam,
Me inquit, et ingrediens rursus prorepit in illad,
(Mens fato erepta est angui, subiitque cavernam)
Volue cito saxum specum et obsttue, vafra colono.


page 118, image: delb0118

Bestia ait: ruit ille, repente locoque retrudit
Saxa agilis. Sic ingratus sua digna recepit
Praemia, et immeritas cuasit rust cus iras.
Ergo petit vulpes Gallinas Rusticus inquit,
Cum Sol Hesperias post declinabit ad undas,
Tunc tibi faxo omne ut sit gallinarium apertum,
Unde queas omnes comprendere cortis alumas
Conditio plaeet, ur proprias devenit ad aedes
Rusticus, uxori rem, ut gesta est ordine narrat,
Sequ reum voti memorat, ne debita unlpi,
Abnuat. Illa suatum ad verbum Gallinarum,
Pingitur, ac magnas exagerat ore querelas
Dicit, et, infausto convitia multa marito,
Qui vel in hospitiis Bacchousque litaverit, aut qui
Frivolus astute nugas confloxerit istas.
Inque malam cum vulpe crucem, hinc, ut abiveris, inquit
Rusticus: haud quae so tantam accendaris in itam,
O mea, promissis fas est nos stare: lbi coniux
Fraude nova ingrediens, placida infit voce marito:
Esto, fere noftras promiseris ipse volucres:
Non ea vota ligant, quae sunt extorta periclis,
Nec quae non tua sunt alii deponere quibas,
Ius in Callinas ego mi, mihi vendico regnum.
Non gravie est vulpis, magna est iactura cohotis,
Fallere, fallacem licita est fallacia vulpem,
Cum veniet gallinarum lethabimus hostem.
Audi is quibus haud multum ipse repugnat agrestis,
Immemo. officiis, et pietatis et immemor omcis
Heu, fidei, Post condicto cum tempore vulpes,
Gallinarium obit, tunc villica prodit, et illam
Verberibus male tractatam obtruncavit acerbis,
Quae moriens tales expressit voce querelas:
Quod bene pro factis mundus mala praemia soluat.
Id misera, heu propria cum belle et sanguine testor.
Sic mirabiliterfors et ius omnia pensant.


page 119

Anguina, heu, toto merces deminarur in orbe.
Sunt, hone quis faciat, male quitibi facta rependant.

24. Agricola, Vultur et Columba.

TAnto Columba prosecutus impetu,
Est Vultur, ut sub tecta villici, simul
Sint devoluti: ibi necandus quum foret
Vultur, rogavit villicum. parce, in quiens
Parce, ô, nec enim quicquam tibi feci unquam mali.
Respondicilli villicus nec enim mei,
Fecere quicquam, unquam, tibi aut tuis male.
Simulque praedonem necavit improbum.
Illata servo iniria, ipsius est heri
Et subditorum vindicent iniuria,
Tamquam sibi illatatmet, ipsi Principes.

25. Agricola et Ciconia.

INter grues colonus et ciconiam
Cepit: rogat haec vitam sibi donarier,
Quod innocens, pia, et hominibus sit utilis.
Etenim venenatas ait. nostrum genus
Captare suevit, et vorare bectias:
Suos humeris et imbeci las arida
Gestat parentes in senecta, et sublevat.
Huic Agricola infit ista, ut inquis, omnia
Vera esse credo, sed tamen quoniam tu in hoc
Simul nocentem deprehensa es agmine,
Cum eis candem ferre cogeris necem.
Quivis similis habetur illis, cum quibus.
Degit, et iisdem sapius abripitur malu.

26. Herus et Simiae.

SImia erat domini cuiusdam pergula in ampla,
Versuti pollens viribus ingenii,
Ne quisquam quicquam auferret de mercibus ullis.
Illa observatrix gnara sagaxque fuit.
Notus homo dominum monuit, ne crederet isti


page 120, image: delb0120

Bestiolae, istius tam bona multa loci.
Illud hero renuente, fubit viris, et bona vina,
Saccaraque apponit dulcia Simiolae.
Quae, simul illa bibit, sopita est, is preciosum
De bysso pannum suftulit, ac abiit.
Amissa pro re dominus stomachatur: at ille,
Quae tulerat, domino reddidit illa suo.
Nec reticebat enim, qua calliditate, vel astu,
Victus ei nuper servolus ille foret?
Asper herus tunesimiolam pro crimine tali.
Tractavit duris undique verberibus:
Simia dein quoties hominem procul aspicit illum,
Qui dederat nuper dulcia vina sibi,
Reffugit, ac oculos manibus diducit utrinque:
Sic sua ne veniat somnus in ora, cavet.
Icta semel vino, dein procula, bestia vitat.
Solus homo non vult damna caverer meri.

26. Rusticus et Simia.

IN sacculo nuces gerebat rusticus,
Fessusque longa de via, sub arbore
Densa sedens, in somnum adactus incidit.
Hoc conspicata Simia, illa ex arbore
Descendit, et manu resoluit sacculum,
Nucesque sumit, quotquot ore ipso, et manu
Portare quibat, utque in arborem redit,
Delapsis nux est una. quam ne amitteret,
Descendit ac capit, subitque denuo
In arborem. sed ecce lapsa denuo
Nux eft, quam dum recuperare satagit, gravem,
Edit strepitum: quo expergefactus rusticus
Cum fuste Simlam insequens, tractat male.
Sic vapulans reliquas etiam amisit nuces.
Res appetens plures, quoque perdis, quas habet.
Aes negligere in loce eoeimium interdum est lucrum.


page 121

28. Faber Lignarius et Simius.

ORnum pararet findere quum Faber,
Fortem brpenni tunc cuneum gravi
Impingit, illis et relictis,
Hoc modo, abit dapibus vacatum.
Hunc in quietus, stans prope Simius,
Sic factitantem viderat, ac eo
Accedit, insidensque ligno,
(Tangere nam pede humum nequibat.)
Multum occupatur, quo cuneum queat
Movere eumque impellere denuo,
Sic ut fabrum fecisse dudum,
Viderat. hoc dum agitat, misello
Fissoram in ipsam forte pudendula
Pendere, postquam sed cuneus fuit
Libert, coit rima et pudenda,
Comprimit. hic queri et eiulati.
Pervasit aures clamor is ad fabri,
Et ceterorum, qui subito advolant;
Et fustibus magnisque contis,
Simiolum male dedolarunt.
Qui curiose mulia sacessere,
Falcemque messem mittere qui solent
In non suam, multa hos acerbe
Damna pudore pati necesse est.

29. Pastor et Venator timidus.

VOcibus inflando venator se tumidis, cui
Frigidus in molli pectore sanguis erat,
Nunc age, mî fului vestigie certa Leonis,
Monstra ad pastorem, qui prope agebat, ait:
Pastor ad hunc: en hic ca sunt, bene habet, nihil ultra
Nunc peto, venator constupefactus ait.
Verborum ampullas ructant quidam ate Thrasunes,
Sed cordis minimum ret ut poscit, habens.


page 122, image: delb0122

30. Pastor et Lupus

PAstor catulum lupi inveniens tulit domum,
Et cum canibus aluit suis. et quando oves
Invaderent lupi, ipse cum domesticis,
Hos persequi et propellere in stitir. sed ut
Canes lupsu fessi haud valebant assequi,
Contentione maxima lupos petit,
Praedae ac eorum factus ipse particeps,
Et ventre farctus. ad canes redit suos.
Quin ipse cum commilitonibus suis
Canibus, oves domivoravit improbus.
Hoc pastor advertens, scelestum cum lupum
Pendens ab alta strangulavit arbore.
Tilos lupus mutare, non animum solet.
Prava ingenia raro induunt mores bonos.

31. Pastoris Canis degenerans.

EGregius fuerat pastori ad ovile Molossus,
Quem latere, ac animis noluit esse rudem,
Cuius ope infestos arcere luposque, ferasque,
Atque suum sluum posset habere gregem.
Vana nec ista fuit domino spes. irruit ardens
Forte lupus, miseras ut laniaret oves,
Hunc canis aggressus, domini auxiliaribus armis.
Terruit, incolumes et servavit oves.
Tamque diu saevos vim exercuit acer in hostes,
Marte suo didicit dum superare lupos.
Sic adeo effecit, ne quis regionibus illis,
Amplius auderet se tenuisse lupus.
Libera gens ovium tecuris, tempore longe,
Pabula carpebat dulcia ubique locis.
Otmm at interea traxit geniale Molostus,
Pinguis in effceta dehtuitque domo.
Post messes aliquot longis lupus unus ab oris.
Venit, et in teneros irruit ore greges.
Tardior ad bellum iam desuetudine longa,


page 123

Ille, fit inferior protinus hoste, canis.
Ex illo numerus minor et minor ille vider,
Semper oves avido diripiente luop.
Hoc dominns cernens, ô, quam foret utile, si pax
Tam longa haud nobis ista fuisset, ait.
Deque novo tardum exstimulare ad dura Molofsum.
Proelia, terficos debuit, inque lupos.
Elanguet nullis stimulis exercita virtus.
Marcere solet virtus sine adversario.

32. Pastor et Canis.

PAstor gregi canem ministrum praebuit,
Eiusque curam habere iussit impigram,
Hero canis praesente perfideliter
Fovit gregem, luposque saevos aruit.
Hero sed ut sidem suo probaverat
Iam sat diu, et confisus illi herus cani
Abesset: ipse lautulas carpens oves
Voravit, idque tam diu dum nosceret
Hoc pastor. is quum fune eum suspendere
Aggrefsus est, ô parce, parce, ait, canis;
Lupumque necte fune, qui quottidie
Gregi tuo insidias struit, rapit, necat,
At pastor huic: apertus hostis est lupus,
Tu vero, ait, fur es mihi domesticus,
Cavere ab illo: queo, abs te non item.
Supre lumpum altiore dignus es cruce.
Domestici fures nocent plus exteris.

33. Pastor et Mare.

OVes tenebat pastor ad littus maris,
Illud quietum stare quumque cerneret,
Extemplo mercaturam facere cogitat,
Auris daturus alta latis lintea.
Grege ergo cuncto vendito, palmas emit.
Dat se mari. Sed ecce tempestas mare
Coorta vertit: unde palmas cogitur,


page 124, image: delb0124

Navis sua, suique tuendi gratia,
Proicere in undas, atque sic elabitur.
Idem deinde quum sederet ad mare
Tristis videret et quietitudinem:
Qui stantis admiratus aequoris fuit,
(Venti posuerant quippe iam) respondit huic:
Scio, quid haec tranquillitas velit, scio:
Quas devoret, palmas requirit alteras,
Mercatore pastore, perciclit abitur.
Piscaror ictus, si sapit, pulchre sapit,
Pisepator ictus, si havi sapit, nihil sapit.
Tescator ictus, si sapit fit cauttor.
Qui propriam Spartam velinquens eppent
Diversam, acerbu obucit se casibus

34. Pastoris memoria.

FOrte abiturus erat quidam Villanus in urbem
Negotiandi gratia.
Hunc aferre sibi blanda cum voce rogabat,
Monile coniux aureum
Reticulam famsla, et precuiosas filia vestes:
Parua sed in crumenula
Pastor ei nummos largitur, aitque, sonoram
Merceris, oro, fist ulam.
Rebus in vibeactis, rediturus, et ordine lustrans
Suas colonus sarcinas.
Reperit hic loculos memor et pastoris, rbi ilio
Mercatur aere fiftulam.
Pastorique domi reddit. tunc uxor, et ipsa
Ancillula, atque filia,
Filia praecipue, sua poscere quaeque. Sed ille
Quum se haud meminisse diceret,
Quidnam debuerit cuivis: ibi femincus grex
Dolere et indignarier,
Quod potiora suis habuisset iussa bubulci.
Vos inquitis, mirarier


page 125

Desinite, eius enim memori sub mente crumena,
Est prosecurta me comes.
Invenias, tenues operas. fortasse rogari
Proestare qui gratis velint.
At quid de proprio gratis dent oere, iuventque
Emille vix erunt decem.
Tasstoris memores fieri cupienque crumenoe,
Oblivionis a metus.

35. Piscatores et Thunnus.

QUi captare solent pisces fluvialibus undis,
Iam multos operae lassi exhausere labores.
Et tamen haud ullum potuerunt prendere pisem,
ERgo parant animo indignante abscedere lymphis,
Et cymbam ad terram convertere. tum simul, ecce.
Piscibus a magnis agitatus in aequore thunnus,
Insilit in vacuam, ante illos, ped praepete, navem.
Factus et est avidis ita piscatoribus esca.
Inde dom um laeti praeda hac abire potiti.
Saepe solent forte, et fortuna obtingere, quae non,
Arte queunt ulla aut ulla ratione parari.

36. Piscator somnians se capere piscem aureum.

CEpisse piscem somniabat aureum,
Se, ponderosum, retibus scrutans mare
Piscator: et dives quoniam sit oppido
Iam factas, a labore sese postmodo,
Iurat vacaturum esse. post cum somnus est
Fugaus, illum piscem, mare, som nium,
Et aeque, ut antese, esse, cernit pauperem,
Diuque secum disputans, qua se via
Aiureiurando expediret, dormiens
Quod fecerat, tandem necessitas eum
Absoluit, et rursus suo fungi impulit
Labore, ni vellet per ire inedia.
Spes pelle cutur aureas quidam sibi,
Eua Idoe quoe post in auras exaunt.


page 126, image: delb0126

37. Piscator Smarim capient.

HAud magnus est piscis, Smaris, sed esui
Pergratus, nanc picstor ur cepit. Smaris
Eum rogat, quum parua sit grandescere
S sineret, hinc maiorese cum commodo
Illum recepturum esse, mox piscator, huic,
Desipiam ait, paruum licet, si emitterem,
Manu futuri spe boni vel maximi,
Incogitans est, magna qui potius bona
Sper are malit, quam frui mediocrrbus.

38. Piscator turbans Aquam.

UT pisces caperet, limum turbavit in undis
Piscator. quare hoc adeo faceretque rogatus.
Ni lutum, ait, turbem, fame erit mihi obire necessum.
Quidam Alcibiadoe legas pacemque perose
Commoda sddidiis propria in civilibus augent.

39. Piscatores saxum trahentes.

CVm Piscatores traherent e flumine nassam,
Sentirentque [(transcriber); sic: Sentirent] gravem, praegrandi pondere, molem.
Laetitia exsultant animis; et gaudia versant:
Osocii, non henc operam sumemus inanem.
Ut vero ad terram traxerunt retia, ibi ingens
Esse vident saxum, quod praedam ante esse putabant.
Concidere illi animis tristari et corde vicissim,
Ob damnum proprium et vani ludibria casus.
Tum quidam ex illis senior sic ore profatur:
Ne vero, ne ferte animis id quiequid, iniquis,
Laetitiae consanguineam quin creditis esse
Maestitiam, hoc animis nobis iam praecipere ante
Debueramus. habere suos quoque gaudie luctus.
Ne latare prius quam optata es sorte potitus

40. Piseator cum Tibia.

PIscator liquidas venit cum tibia ad vadas;
Hoc sibi promittens, quod si tam suavia pisces
Auribus acciperent modulamina, continuo se


page 127

Sint in humum, pede, delympha, exsiliente daturi.
Spefalsus, subito sua retia sumit et illa
Demittens in aquas, multos e flumine pisces,
Extrahit. expositis et subsilentibus illis,
In ripa: modo saltatis, stomachosior infit,
Piscator, qui me calamo tam dulce sonante
Intempestmam tenuistis in amne quietem.
Quoe non cumque suo sunt tempore facta, locoque
Laude carent, nibil et commditatis habent.

41. Auceps et Auiculae praecepta.

AVcupem avis, qui se tenuit, studiose rogabat,
Utlibertati sese donaret avitae,
Facturum illum opera precium memorabile paruae,
Terna etenim se velle illum praeceptea docere,
Servatis quibus is semper queat esse beatus.
Auceps polliciti gaudens spe divite tanti,
E vinclis dimittit avem. super arbore sidens,
Illa suo praecepta tria haec e gutture promit:
Crede parum, tua serva, et qua periere relinque.
Libera avis tales ctiam dedit ore loquelas:
Dii Superi vobis magna ago pectore grates,
Pro libertatis dono hoc. quod si bonus iste
Scisset, ego quali thesauro nobiles essem
Numquam is me teneras misisser liberum in auras.
Nanque Smaragdus inest mî, unam qui ponderis ampla
Unciam habet. simul audivit quae credulus auceps,
Angit sese animis, et pectore maestus acerbo,
Paenitet, heu praedam quis sic dimiserit illam.
Hunc avis affata est istis sermonibus: Ohe,
Si mea non servas praecepta, invare nequibunt.
Cur mihi nam credis quod tam eam in visceregennata
Ipsa mco gestem, quae pondere ad vi ciam haberet,
Quando meum integrae non sit semmncia pondus?
Quod si hoc est verum, cut me non asservasti?
Hoc adeo sed quum neglexeris, id modo restat:


page 128, image: delb0128

Quae repeti haud possunt ne frostra amissa requirat;
Aut horum desidertio excrucieris inani.
Aucupe et his misso dictis procul inde volavit.
Crede parum tusserva, et quoe periere relinque.
Mutli multa bona accipiunt proeceproe: sed illoe
Qui seruet, vix sir multis e milibus unus.

42. Auceps et Anguis.

ET ibat auceps avibus insidias struens,
Turdumque in alta conspicatus arbore,
Aptare arundinem, illinere et visco institit,
Fixis oculis in alite, inque spe sua.
Haec inter anguem herba latentem, calcibus
Incautus ille pressit: a quo concito
Ictus repente, laesi feroque vulnere,
Accepto ait: miserum mealii qui dum struo
Fallacias, vitam ipsus amitto meam.
Malum consilium est consulenti pessimum.

43. Auceps et Fringilla.

TEtendit auceps rete, in insidiis sedens,
Escamque sparsit. aft aves quum pauculas
Eo advolarent, et saturae recederent,
Retique noller impedire pauculas,
Simul sed occupare vellet plurimas,
Diem sedendo pene abegit integrum,
Fringilla et inde ex omnibus capta, suam
Inanis et gemens abivit in domum.
Et parta sowpe cura perdit plurium.

44. Fluctuum numcrator.

AEQuoris undisoni fluctus numerare volebat,
Navita, sed nequiit: maestior ergo sedet.
Maestitiae caussam veniens vulpecula quaerit.
Audit, et hos fluctus dum numerare volo.
Praeteriere mihi, quos, heu, numerare nequivi,
Talia cui vulpes provida, iussa dedit.


page 129

Praeteritas missos facias, sed si modo, si vis,
Inde secuturos ordine connumera,
Non quod proeteriit. sed quod modo restat agendum,
Respice, tranquillos qui cupis ire dies.

45. Viator vovens.

LAssus viator ex via Cyllenio
Votum facit, se velle ei persoluere
Id dimidium, quod inveniret in via,
Tunc sac culum palmis refertum, et amygdaiis
Quum repperisset, ex eo fructus quidem,
Comedit, illarum nucleos vero, et graves
Testas amygdalarum in aras Mercuir
Im ponit, inquiens, ei quod solueret
Votum, reperta namque partiendo. se
Externa sic offerre, sic et intima.
Auarus ut suis cupiaitatibus
Fruatur, ipsos ludificatur caelites.

46. Viatores [(transcriber); sic: Tiatores] .

STabant viatores ad alti litora
Maris, videntque nescio quid adnatant:
Procul, rati navem illud esse maximam.
Paulo morantes, esse lembum existimant.
Ut venit id propinquius, istorum nihil,
Sed esse sarmenti struem ingentem vident
Quid hic, viatores, moramur, inquiunt?
Navem quid exspectamus hic inaniter?
Docemur, ignotos alis formidini,
Quosdam esse homines opinione quidem sua:
Sed his ubi congredi accidit propinquius,
Extemplo eorum futilotatem cognitam
Plerisque reddi, ignaviamque conspict.

47. Inimici.

DVo vehebantur inimici acerrimi
Inter se eadem navi: e quibus hic occupat
Pattem priorem, ast alter in puppi sedet.


page 130, image: delb0130

Tum ventus ingens turbidum movet mare.
Eratque navis obruenda fluctibus
Tunc puppe quisedebat, ad navis ducem
Air, quid oro, in nave, prora, puppis an
Contingit undis premipis mergi? prior
Ora, inquit ille: tum sibi ipsi gratulans,
Ait, bene ergo non mihi mors iam gravis
Mea est futura, quod enim, cum istum meum
Perire, fas, oculis meis sit cernere.
Mulei suis non afficisolent malis.
Dum modo suos hostes usdem involuies
Quoque videant periculorum casibus.
Ut quondam Achilles haudrecusarat mors
Letho prius si tradidisset Hectorem,
Licet insctus non esset ipse, quod sibi
Ab illius quoque moriendum esset nece.

48. Duo Amici et Ursus.

INter se duo fuere coniunctissimi
Amici, operasque tradidere mutuas,
Per lata eis dumeta iter capessere,
Fuit necesse ubi e propinquis saltibus
Ursus ruens adortus est improvidos.
Hic ille se fuga dat aliam in arborem:
Alter solo recumbit hoc quia noverat,
Inferre dentem non solere mortuis
Ursum et tenens suum sub ore spiritum,
Non esse vivum fe, sed esse mortuum
Fingit.. Stat ursus ac boit, tum singula
Pertentat, os iri frequenter applicans
Aurique, mortuum relinquens. post, abit.
Tum liberati ambo metu alteralterum
Rogat. quid Ursus, oro. quid nam auri tuae
Immurmuravitemulta, is inquit et bona,
Praecepit; hoc sed omnium utilissimum:
Amicum cum esse ne mihi persuadeam.


page 131

Cuius fidem non antea probaverim
In pessimis adversitatum casibus.
Utignis aurum, sic amicum crux probat.

49. Invidus.

QUum Iuppiter sensus hominum cognoscere
Vellet, ad eos suprema ab arce Apollinem
Misit voluntates eorum ut disceret.
In avarum hic incidit unum et invidam alterum,
Easque dixit: id quod uterque posceret
Se velle eis praestare: sed lege hac tamen,
Ut quod rogat hic duplum id daretur alteri.
Auarus hic rogare quicquam noluit:
Sed invidus tunc unum oculum sibierui,
Utroque avarus ut careret experit.
Niltnuido, ml est avaro terrius.

50. Navigans vovet.

PLures, in alto vela dabant mari,
Navi insidentes mercigerae viri,
Horrenda tempestas furenti
Aequora quum ciet atra vento.
Ne mergerentur mox aliquis Deos
Votis rogabat cordis ab intimis,
Promisit et se post daturum
Si videant sua tecta salui
Tam magnum et altum pondere cereum,
Quam malus esset turgida spiritu,
Qui vela gestet pando et aura
Totam ageret valida carinam,
Huic unus insit, qui bene noverat,
Quod prorsus esset re tenui domi,
Tam grande cur audes vovere,
Quod tibi soluere sit nebatum?
Respondit ille: si modo, si modo
Hoc exeamus grande periculum:


page 132, image: delb0132

Nummi unius tunc certo omnes,
Ipse Deos facile expiabo.
Sunt polliceri munera qui solent,
In rebus arctis plurima et ardua,
Salute sedcum suntpotiti
Vult dare neam terruntium unum.

51. Ager et Colonus.

FVndum colonus apparabat optime,
Qui, messa multa ei replevit horrea,
Hunc rusticus dein ut colebat parcius,
Frugis parum zizaniorum plurimum
Tulit, quod exprobrans agello rusticus.
Audit: quam inique comparatum hocest, nihil
Das et petis multum laborem impenderis
Ut ante, arando et stercorando, sedulum:
Profecto messe te beabo pristina.
Suos agrs labore Vendunt redditus:

52. Adolescentes et Coquus.

ASsederant olim coquo pueri duo.
Suas agente res coquo, tunc ex iis,
De carnibus frustum, quod adiacebat est
Furatur alter, alterique tradidit,
Illud suo qui vafer abdidit sinu.
Frustum coquus videns deesse carnium,
Hunc a pueris his postulat, cum tertium
Facti huius alligare posset neminem.
Tunc ambo deierare, et is qui acceperat
Ab altero quidem, quod haud acceperit.
Vicissim et is, qui acceperat, quod haud pennes
Se carnis hoc sit. at coquus, boni, ô boni,
Vos verba, ait, dare mi potestis, at Deum,
Qui cuncta cernit, non potestis fallere.
Teccare noli, nam si homines id non vident,
Deus tamen, hoc qui vindicabit, adspicit.


page 133

53. Coquus et Canis.

CAnis culinam ingressus, intento et coquo
Rebus suis, rapit pecudis cor ac fugit,
In clamat hunc coquus: sit hoc, canis, tibi,
Impune iam, sum post futurus cautior,
Dedisti enim, non abstulisti cor mihi.
In re aspera vis excitatur ingeni.
Ictus semel, caveto, qua nocent, docent.
In eundem lapidem impingere bis, piget et pudet:

54. Mulier et Gallina auripara.

GAllina villicae diebus singulis
Ouum pariebat aureum. haec vim maximam
Auri putans subesse, gallinam neci
Contradidit quiret potiri quo semel
Auro universo, sed misera heu, nihil nisi
Ouum aureum recepit illic unicum,
Omni deinceps destituta foenore.
Magna appetens amittit et mediocria.
Cupititates divitiarum reprime.

55. Mulier et Ancilloe.

NEndo atque texendo, vidua ut vitam suam
Suosque sustentare posset, oppido
Mane excitavit famulas ad operas suas,
Sub tigno avis cristata cum daret sonum.
Haec visa permolesta res famulabus est;
Neci ergo dedere clamitantem illum alitem
Ut voce cuius heram excitare dicetent,
Sibi ut liceret esse quietioribus.
Verum adeo non fuit hoc eis bono, ut magis
Labore sint ex illo oneratae tempore;
Quod hera dein gallo haud sonnante iam am plius
Sub nocte eas prima excitare sueverit,
Ut quae futurae lucis haud nosset moram.
Saepe ca nocent quoe profutura credimus.
Bonoe spes consilia sape male exturt.


page 134, image: delb0134

DE QUADRUPEDIBUS. 56. Quadrupedes et Trisces.

QUadrupedum simul omne genus, genus omne volantum,
De victis [(perhaps: victu)] inter se mutua bella gerunt,
Utraque pars socios, voluctes sibi in aequore pisces.
Reptila et vermes altera turba, legunt.
Venerat illa dies, quo classica rauca sonabant,
Debuit ad partes quilibet ire suas.
Hin cab aquis nequeunt pisces exire, sed inde
Vermiculi nequeunt expediisse gradum,
Sic tunc ceperunt bello desistere utrinque.
Iamque alium superat qui superare potest.
Faliitur is que spem promissa in foedera ponit:
Nil aude nisi quod perficere ipse potes.

57. Leo et Culex.

CVlex Leoni se inferens, ego haud te ait,
Formido nam quae tanta tua age, est gloria?
An quod miseras trucibus bestiolas unguibus
Discerpis? hoc iratae idem quoque feminae
Faciunt, viris quum proelia intentant suis.
Meumque robur at probem, age pugnas cie.
Dixit suoque illo canore Martio
Fractos sonitus imit tante tubarum, concitus
Intra leonis involat nares Leo,
Ira infremens suis laniat sese unguibus,
Naresque et os cruore foedat proprio.
Culex, lo laeta canens victoria,
Alte evolat, sed inscius, proh, paruulae
Subtilibus telis araneae miser
Inhaeret: a quo oppressus, et iam proximus
Morti, inquit, heu, quid hoc, quid infortunii est!
Victor leonis opprimor ab aranea?
Qui mogna partrant soepe casu abeunt levi.


page 135

58. Leo, Asinus, Lepus.

INferre bellum quum Leo volucribus
Veilet, suas lustraret atque copias,
Lepusque praeteriret ac asellulus:
Urso roganti, quorsum iis uti queat?
Erit hic ait tubicen, tabellifer lepus.
Tam nemo paruus aut humilis homuncio est,
Quin ad altquasves esse possit utilis.

59. Leo Animalia et Simia.

REgni quum Leo iam frena capesseret.
Brutorum placet hic parcere pinguibus
Ultro corporibus, quo sibi gloriam
Regis consiliet boni.
Hoc dein paenituit. Sed tamen haud palam
Ausus diripere est, undique bestias,
Sed quaerit placide comibus has sonis
An non feteat os sibi?
Dicentes malus est oris anhelitus,
Dicentes, bonus est oris anhelitus
Ut qui vituperent, falsa vel asserant
Has foede rapit ac vorat.
Dicentesque nihil, se velut haud parum
Obseruent laniat. tunc quoque simia
Cum quaesita fuit: messe Sabaea, ait,
Faux plena est tua, et os tuum
Assentaturci dulce adeo et bene,
Ut tunc noluetit perdere cum leo;
Sed non parcere ei constituit tamen.
Ergo tempore post dato,
Aegrum se simulat. stant medici prope,
Tentant continuo venam ibi languidam,
Sed nil aspiciunt esse periculi.
Non est corporis inquiunt,
Morbus, verum animi, sit medicus cibus,
Mensaelautities ordo sit et dapum.


page 136, image: delb0136

Rex inquit, cupio discere, simia
Qui nam mi sapiat caro?
Regi sit cibus et fercula fimia.
Non vita integritas, non docus ingeni,
Non facundia nonore suavitas
Savis liberata viris.

Leo et ursus.

QUum fortuito in hinnulum ursus ac leo
Simul incidissent, ac uterque tenderet,
Eo potirirtunc a cerrime invicem
Coepere conflictari, et unus alterum
Sic impetivit, ut gravi vertigine
Oborta, humi ia ceret expers virium
Uterque Vulpes hoc videns, adproximat,
(Spectarat illa haud hinc procul pugnae exitum)
Et hinnulum moxe medio illorum abripit.
Quod semiapertis illi oculis cum cernerent,
Nec id valerent im pedire, ad invicem,
O nos miseros, aiunt, parumque providos,
Vulpisne dimicando perimus gratia?
Saepe alter alterius fruitur labribus.

61. Leo et rana.

CLamabat alta rana voce: trux eos
Ut audiit leo sonos,
Primum horret, ingentem esse belluam putane,
Quae voce tanta contonet.
Post sumpto animo circumspicit, contraque se,
Hostem, ille quisquis et foret,
Pugnae parat: tunc e propinquo cum lacu
Prodire ranam cerneret,
Pudore et indignatione percitus,
Ranam suo attrivit pede.
Non ad Prepitum expavere quemuis, convemi,
Incognita rone tremas.


page 137

Trux ira veritatis hostium, levi
Est fuimen opelui editum.

62. Leo sonem

AETate confectus leo, cum debilis
Ab omnibus contemneretur bestiis,
Imbellis asini etiam petitus calcibus:
Deflere fortunam suam, qui fortibus,
Ipse exstiterit nuper timori belluis,
Iam spretus omnibus feris sit risui.
Facti potentes, et gerentes munia,
Sic so tenento, ne faciem, sors postmodo
Si mutet, evadant aeliis contemptui.

63. Leo et asinus.

IBant leo ac asinus, foedere inito, simul:
Tunc obviantibus lupis, se promovet,
Hic gressibus prior, sonum ore quam potest
Altissimum edit, terrifica turos lupos.
Risere asinum lupi: leone sed prope
Viso, celerem arripiunt pedibus trepidi fugam.
Interroganti asinus leoni, cur ita
Procurrerit? respondit: hos uti ego lupos,
Percellerem; risere te hi quidem, sed ut
Videre me, fugam dedere protinus.
Elleo sic fatur: at vero, inquiens.
Non voce, sed virtute vincitur lupus.
Non dicta fortis, sed patraeta respicit.

64. Leo furiosus et capra.

CApella forte cum leonem cerneret,
Acri furore concitum,
Onos, ait, nos ô. misellas bestias,
Et sorti iniquae deditas!
Ut quae leones iam furiosos insuper
Cogemur experirier
Quorum ante mente compotum intolenbilem
Passae sumus tyrannidem.


page 138, image: delb0138

Abile temperent et ira Principes,
Nec dopotestate exeant.

65. Leo cui mus in dorsum.

LAscivientes more sueto musculi,
Iuxta leonem dormientem, unum ex iis,
Incursione sic agitaverunt suis,
Iacentis vi insiliret in dotsum ferae.
Qui captus a leone deprecatus est.
Diram necem, non sponte. sed casu quod hoc
Sic factum. Is incitus licet, ignovit tamen.
Dimisit inviolatum et hoc animalculi
Tam vile. Post incautius praedam sequens,
In retia incidit, rugitum et edidit.
Mus audiens adcurrit oppido ac memor
Debere se quam reddat illi gratiam;
Rodendo fracta dissipavit vincula.
Sic liberatur exiit nodis leo.
Non paruitae spernenda, et impotentiae
Quorumlibet: iunare saepe nam queunt.
Decet referre pro benefactis gratiam.

66. Leo cui mus in iubam.

IVbas leonis dormientis musculus
Percurrit excitatus ille protinus,
Adire eo, quo cogitabat, destitit.
Irrisit hunc velut timidum vulpecula.
Cui protinus leo; haud sum ego tumidus quidem
Ait: sed hoc mutabitur viae tamen.
Saepe minimis res aestimandae maximae.

67. Leaena et vulpes.

Catulum quod unum modo leaena gigneret,
Vulpes ei exprobravit: illa, est nobilis
Hic unus, inquit, et leaenae filius.
Non res numere est censenda, sed praestantia.


page 139

68 Camelus formidatus.

CAmelum homines cum forte primo cernerent.
A granditate territi sunt bestiae
Tantae, ac animis perculsi, eum citis procul
Fugere pedibus inde mansiietudine
Ferae agnita, pedes suos propinquius
Tulere, et adspexere considentius,
Adeoque familiariter, frenos ei
Ut inicerent, puerisque agitaudam traderent
Casus terribiles saepe consuetudine
Sic mitigamur, ut timori sint paerum.

69 Camelus ontans cornua.

CAmelus a Diis petebat cornua:
Risere cuius insolentes hi preces,
Ipsis cumque mutilarunt auribus.
Ita inermis haud modo ille mansit belua,
Sed, quam fuit, factus quoque est deformiot.
Deos rogare non decet indecentia.

70 Equus et Ceruus.

SOlus habebat equus formosi gramina campi,
Quae pabulo ac escis fruebatur suis,
Quaesivit tandem pastum quoque ceruus ibidem,
Ceruus gerens ramosa fronte cornua.
Ringebatur equus, quod pascua carpat eodem
Ceruus loco, atque tale consilium innenit:
Accedens hominem rogat, ut depellere ceruum,
Ab his, velit se vindicando, saltibus:
Ille ait: hoc si optas, frenos patiaris oportet,
Et terga des, armatus ut insideam tibi.
His simul annueret, sonipes, neque ceruus abactus,
Iuris nec esse dein relictus est sui.
Sic qui alii invidit modicum, liber licet esset,
In seruitutem venit ille pessimam.
Nulli adeo invideas, ut, eum quo laedere possis
Tibimet ipse maius accersas malum.


page 140, image: delb0140

71 Taurus et Culex.

COrnu insidens tauri culex, eum rogat,
Num se avolare vellet? ille: nil mea,
Seu tu sedeas hic, interest, sive avoles,
Accessionem enim velut haud sensi tuam,
Discessionem sic neque sensero tuam,
Multi sibi videntur esse maximo
Honore digni, cum fatui sint maximi.

72 Ceruus altero oculo caeptus.

ID latus ceruus, quo oculo carebat,
Pabulans iuxta mare vertit, illinc
Nil mali sperans, alioque cernit
Lumine terram,
Vitet ut caute insidias: sed unda
Navis it; ceruum videt inde quidam
Ac eum contra sua tela certo
Dirigit ictu.
Ictus is, prô me miserum insciumque,
Inquit, a terra metui, sed undae
Sum quibus fretus, mihi diro acerbant
Funere mortem,
Saepe quae credas nocitura, quicquam
Haud nocent: contra, tibi profutura
Quae putas, creoro mala sunt timendi.
Caussa doloris:

73 Ceruus ad boves confugit.

ACtus ab infestis canibus, super aequore ceruus
Ad pingues patulo confugit ore boves,
Multa rogans, quo se admittant, non posse latere,
Hi, ceruum, referunt: instat et ille tamen,
Et memorat: quoduis se velle subire periclum.
Ergo illum accipiunt, straminibusque tegunt.
Villicus adveniens, obit ac abit, hic sibi ceruus
Plaudit, et in tuto se putat esse loco.
Audit at a bobus, dominum mox affore villae,


page 141

Gaudeat ac illum si latuisse queat.
Mex dominus venit, ac oculos fert omnia circum.
Adspicit et quo sint condita quaeque loco.
Ob male curatosque boves stomachatur, ibique
Hac illac proprias admovet ipse manus.
Singula dum lustrat, cerui quoque cornua lustrat,
Eius et ex hac est aucta culina fera.
Confugio qui sese alienis credere debent,
Mirum, si incolumes delittlisse queant.
Cura domus propriae magnum fert propriae fructum,
Cuilibet est domui quisque oculus, dominus.
Est oculus domui, domini praesentia cuique:
Est domus in tenebris si suus absit herus.

74 Asinus pelle Leonis inditus.

SE vestiebat segnis asellulus,
Fulua leonis pelle trucis, suo
Sic bestias occursu et ipsos
Terrifi cans homines, feroci:
Sed prominentes auricula patent,
Et rursus in pristinum asinus miser
Detrusus, hic tergo cruentis
Verberibus male dedolatur.
Sic cultus illis ac honor inclitus
Forte exhibetur, qui tamen hoc parum
Sunt digni eos mox vulgus omne
Dedecore officiunt pudende.

75 Asini pellis.

INgrata mors aliis mihi gratissima
Ades, meaeque rumpe vitae stamina,
His me eripe et malis, ait suo graves
Plagas, onusque tergo asellus perferens.
Mors haud morata, coram adest. tum desinit
Vite easinus, illiusque pelli tympano
Instrata, ut ante tunditur vel mortua.
Multos premit sors durae pertinacius.


page 142, image: delb0142

76 Asinus et Catellus.

CAnis cum dominus rediret, illi
Adblanditus erat, pedes levando
Eius in gremium, benigna herus quem
Dignatus fuit applicatione.
Hoc cernens asinus, parem favorem
Exspectans ab hero. pedes priores
Misit in dominum, redux ut ille,
Intravit proprios suos penates.
Perversum hoc studium, ferociamque;
Iumenti dominus videns inepti,
Tergum illi rude fuste dedolavit.
Cum duo faciunt idem, hoc idem haud est.
Non omnes eadem decent, iuvantque.

77 Lupus saltans et anser.

EScam lupus cum quaesiisset, ansere
Reperto, in altas abstulit silvas procul,
Eumque devorare dum parat, catum
Excogitavit anser innentum, et lupum
Vehementer orat, ut. quod ipsius queat,
Facile fieri absque fraude, se sinat suum
Ante interitum parumper oblectarier,
Solamen hoc sui futurum funeris.
Lupus, quid illud esset eloqui iubet.
Respondet anser: ut choreas ducere
Queat, lupo choragum agente praevio
Lupus nihil subesse fraudis autumans,
Ait: licet, pennamque levae prendere,
Alae extimam anseris, salire et occipit.
Fugae sed hic eccasionem cum sibi,
Datam videret, in gulae pennam lupi
Reliquit, et seliberavit avolans.
Lupus volantem cum dolore persequens;
Saltare iciunum haud oportuit, refert.


page 143

Daemnanda sunt quae tempore haud fiunt suae
Non ventro iciuno iuvat saltatio.

78 Lupus et Asinus.

LVpus asinum videns, in eum irruit, tuo
Meum inquiens ventrem saturabis corpore.
Hic mox asinus: ô, quam mihi hoc gratum est ait,
Ut saepe qui mortem ipse mi exoptaverim,
Cum sempiternis conficiar laboribus,
Miser dum onera porto insuper et plagas fero,
Nunc musta de lacu, Cereremque ex area,
Nunc ligna silvis, saxa nunc de montibus
Portare cogor, at tibi, si videbitur,
Me vallem in hanc abducito, et vinctum quidem,
Ibique me mactato, totum et mandito.
Placet lupo hoc, et reste nectuntur simul.
Tunc asinus, ad id, qua seru iebat tendere,
Villae, et lupum illac attrahere ante homines, licet
Retro renitentem, et furentem plurimum
Tunc ruere agrestes ferreis securibus
Sudibusque acutis, ictibusque pluribus
Certare, ibi forte dissipatu vinculis,
Lupus male multatus, fugae ad silvas venit.
Ipse altum asinus rudit, exsilitque gaudio.
Hoc audiens ibi lupus, quantum libet
Clamoris, inquit, ede, quantumuis rude,
Numquam effisies ut alligar tibi amplius,
Tandem ipso damno stultus accepto, sapit.
Non tuta inimici, aut profutura consulunt.

79 Lupus et Haedus.

CApra ad pascua itura mandat haedo,
Ne cui pandere ianuas laboret,
Donec Hesperus albicans Olympo
Vellet condere lucidas quadrigas.
Vix profecta fuit, lupus propinquat,
Et caprae similem sub ore vocem


page 144, image: delb0144

Effingens, aperire tecta poscit.
Haedus fraude patente mater, inquit
Imberbes vetuit, mera, hospitari.
Si morem patribus gerat iuventus,
Tunc salus pote certa comparari

80 Lupus et Vulpes.

VUlpes lupusque litigantes, arbitrum,
Accire simium, et ante eum valde acriter,
Sese invicem accusare, tum convitiis
Proscindere, insolentibusque iurgiis.
Tunc imperabat ut silentium arbiter
Te, lupe scio, inquit, esse rapacem prorsus, et
Astutiorem vulpe novi neminem,
Quapropter edico, sit inter vos quies,
Et mutua pax et ceterorum animantium
In vos odium sit, et simultas omnium,
Seu sint ea ratione praedita, seu minus.
Haec est mea illa, quam fero, sententia.
Arcto scelerosi pravitatis vinculo,
Sunt colligati aedinuicem. quapropter haud
Horum, bonos, dissersioribus viros
Decet moveri, eos sed aversarier.

81 Luporum et ovium pax.

GEssere bellum cum lupis oves canum
Freti auxilio semper pares: multoties
Victricem ab eis palmam reportantes, lupi
Victoriam haud sperare cum quirent placet
Rogare foedus mutuum, ovibus scilicet,
Catulos lupi suos darent ut obsides,
Oues, lupis canes darent ut obsides.
Iurata pax utrinque, utrinque et obtides
Dati. sed exiguo deinde tempore,
Catuli ululant luporum. adeunt oves lupi,
Easque pacem aiunt violasse. et obsides
Iniuria affecisse, quos dederint, suos,


page 145

Omnique defensore nudas, acope,
Miseras, perinde ut ante, diripiunt oves.
Facile arripit ansam, alii nocere qui cupit.
Aqueis tegi nos scimus, hos cotere decet.

82 Lupi ab ovibus canes petunt.

INgens lupis certamen et pastoribus
Ouium fuit: clades utrinque plurimae,
Ultro citroque illatae et acceptae simul:
Utrinque dimicationis taedium
Bellique animos incessit: arma ponere
Stat his et his, foedusque pacis icere,
Sed hoc tamen conditionis addito
Tenore, pastores canes ut dederent
Lupis suos, ut dissidii omnis unicam
Caussam et caput, verum hoc sibi cum maximae
Fraudi futurum ipsi opiliones noscerent,
Quippe omne sic qui praesidium auferrent sibi,
Tam fraudulenta pacta inire respuunt.
Si civitas nudata sit praeconibus
Verbi, Stygius, tunc opprimit cives lupus.

23 Lupus et agnus bibens.

PEllucidi claras ad undas fluminis,
Infra bibebat agnus, et supra lupus.
Hunc cum lupus, si devorasset, oppido
Vellet videri iure fecisse, ocius
Rictu patente ad hunc, et acer advolat.
Quid, inquiens, sceleste aquam turbas mihi
Ad me fluant ut inquinatae et turbidae?
Dignas enimuero dabis poenas mihi.
Agnus misellus et tremens, egon' ait?
Ate feruntur huc aquae, qui stas supra.
Ad hunc lupus, tun', ô, male mi dices, ait,
Nescis, pater quas soluerit poenas tuus,
Septem ante menses, oris ob proteruiam?
Tum natus, inquit agnus, haud fui Lupus,


page 146, image: delb0146

Scin', inquit, herbis campum ut omnibus propt
Nudaveris? quid, infit agnus, hoc ego
Commiserim, qui dentibus caream miser?
Tandem lupus: etenim licet dicaulus
Sis, et disertus, attamen, mens haec mihi
Est fixa, cenitare laute quod velim.
Dixit cruento agnellum et ore deverat.
Id quod placet, fas est Tyrannis impiis.

84 Lupus et ovis praeteriens.

CAnes male quem tractaverant, sine viribus
Humi lupus iacebat, obviam rogans
Ouem, sibi ut potum, afferret, se postmodo
Operam daturum, possit ut frui cibo:
Quis dolum subsentiens: me scilicet
Cibo fruere, si tibi potum afferam.
Dolos cavere disce versipellium.

85 Simiorum regnum.

VEnerunt illuc, ubi regnum Simii habebant,
Unus homo constans, vanus at alter homo,
Ad regem capti mox adducuntur uterque,
Rex sedet in solio Simius ipse suo.
Aulica gens ibi simioli circum ad latus adstant,
Tunc rex ad vanum voce profatus, ait:
Quis tibi ego videor? tunc is: Rex esse videris,
Inquit: et hos proceres auguror esse tuos.
Rex hunc assentatorem tractavit honeste,
Protinus ac illi munera magna dedit.
Tunc quoque constantem rex laeto interrogat ore
Quem se, quemque suum hunc crederet esse chorum=
Is, quia sperabat dicendo vera quod esset,
Quam mendax alter plus meriturus, ait:
Simius es tumet, solio qui sidis in alto,
Suntque tui hi proceres non nisi simioli.
Offensus sed ea rex libertate, ministris,
Hunc discerpendum tradidit ipse suis.


page 147

Haec est aularum species perversa malarum.
In quibus est, verum dicere, culpa gravis.
Periculosa res in aula veritas.

36 Simiae urbem.

SEnatum habentes perfrequenti in agmine
Urbem aedificare constituere simiae,
Quo tutae ab insidiis forent, ut ceteri
Mortalium, qui iura servant civica.
Ex simiis antiquior sed simia,
Consultum, ait, quidem hoc foret, si moenia
Nos firma tutari queant. sed hoc mali est,
Si fortiores impetant nos bestiae,
Comprensae in his, velut in cavea, et circumdatae
Omnes futurae eis simul praedae sumus.
Quid sit boni, quid sit mali in requalibet,
Primo omnium considerare convenit.

87 Pardus et Vulpes.

De specie, lis est, pardo, vulpique, coloris,
Iudicis officio fungitur acer equus.
Ille pilos iactat maculoso tergore, qui nos,
Floribus ut pratum versicolore, iuvent.
Ista vastro obtendit versutam in pectore memtem.
Iudicis arbitrio illa stat, ille cadit.
Pectoris ingenium, non corporis inspice formam,
Mens animi dotes corporis exsuperat.

88 Vulpes et Cancer.

EXibat unda cancer, inque gramine
Pascebat; hunc vulpes adorta, luridam
Sedare cum veliet famem, decorticat,
Crudelibusque condit aluo dentibus.
Cancer sibi cum iam moriendum cerneret,
Iure hoc, ait, patior, quod ego fluvia tilis
Cum sim , solum audax institisse, limites
Intra meos me continere nolui.


page 148, image: delb0148

Qui falcem alienam mittit in messem miser,
Labore frustratur suo et damnum accipit.

89 Vulpes et Ciconia.

COnuivio vulpes vocat ciconiam,
Et in catillo ei dapes lautissimas,
Proponit, ac eam iubet epularier:
Semet velut quoque factitare cerneret.
Suavissimum simul ligurit iusculum.
Sed ex eo dapes ciconia haud potest
Prensare, ob eius planitudinem, sui
Postrique acumen, inque pransa in prandio
Sedet, videns ita sese haberi comiter.
Ergo vicissim invitat et vulpem: velit
Venire cras unaque convivarier.
Excusat illa se, rogata adest tamen,
Ciconia hic vas vitreum angusto sibi
Cum collo adornat, huc reponit opiparas
Escas, iubens, vescatur, ac hilaris agat,
Semet velut quoque factitare cerneret,
Bellissimos simulque deglutit cibos:
Ex vase vulpes hoc nec ipse promere
Dapes vaiet: rem consulens sed hanc boni,
Non, inquit, hospes id tibi suc censeo:
Nam fallere fallentes alios quoque convenit;
Referre par pari ratio haud est insolens.
Reverti ad auctorem dolus solet suum.

90 Vulpes et gallus super arbore.

ALta super gallus sedebat arbore,
Simulque gallinae eius. huic vulpecula
Fame acta persuadere nititur, solum
Ut in patens planumque condescenderet.
Nemo, inquiens est, quem timere debeas,
Cunctorum enim conventus est animalium,
Solenniter celebratus, et concordia
Est con lita, atque sublicata, mutuo,


page 149

Ne deinde nos laedamus, aut iniurias
Nobis subinferamus. Hoc ut audiit
Gallus bonum profecto nobis nuntium
Iam nuntias ait: simulque subrigens
Collum quasi longinquo obiret quippiam
Oculis, rogatus et quid esset? oppido
Respondet: accursare conspicio duos
Patulo canes rictu. audiens hoc, ilico
Vulpes: valere ergo, inquit, hic morae mihi
Nil amplius, quid gallus, inquit, hoc rei est,
Non tune dixti mutuam factam modo
Pace? excipit vulpes, ita est, sed quid si ad hos
Perlata adhuc non sit renuntiatio?
Meaque eis de pelle lusum praebeam,
Tuture cum Cretense Cretisaveris.

91. Vulpes et lepus.

VUlpes aethereum sollicitat Iovem
Ut ceu mente vafer sit, pedibus celer
Exin esse queat tunc etiam lepus
Donum tale rogat lovem,
Ut quam sit pedibus feruidus, ingeni
Tam praestare vafripossit acumine,
Inquit luppiter his: sese animantibus,
Olim munera singulis,
Impendisse sua, ac omnia: non fore,
In fraudem reliquorum simul omnium,
Fas, uni attribui: consuleret, monens,
Donum quodque suum boni.

92 Vulpes et gallus aegrotans.

GAllus valebat haud bene gallinaceus,
Ad hunc adit vulpes, necessitudinem
Prae se ferens. summamque benevolentiam,
Vires ei, et salubritatem comprecans.
Haic gallus inquit ille gallinaceus,
Gratam profecto rem mihi tu feceris


page 150, image: delb0150

Vulpes, meaeque sanitati maxime
Conducibilem, si a me ocius discesseris.
Praesente quo vires redire mî haud queunt.
Periculosa est hostis obsequentia.

93. Vulpes et gallus canens.

CAmpestris prope culmina alta villa,
Vulpes sic levis est adorta gallum,
Quam vero speciosus et venustus?
Quam crispis rutilas superbe pennis?
Audirem modo si ore te canentem,
Vox est haud dubio optima et suavis,
Qualis et fuit in tuo parente,
Quae me non semel ante recreavit.
Gallo mollia verba cum pla cerent,
Ut vocem sibi inesse comprobaret,
Lenans sese oculisque utrinque clausis,
Altum gutture cepit insonare,
Vulpes hunc rapit interim ore, abita.
Quem mex russicus insecutus, infit:
En mi furrapit en meum iste gallum.
Vulpi gallus ait, calumniam istam,
Non vis ore tuo ipsa vindicare?
Id cum crederet aestimationem
Non parum facere ad suam, repenta,
Hic incauta alias acuta vulpes,
Mentiris sonat additura et istud,
Non fur sum, tuus est nec iste gallus.
Diductis modice ad sonum labellis,
Gallus avolat, ac ab arbore alta
Vulpis stultitiam hanc. ineptiasque
Magnis exagitat strepens cachinnis.
Alulta incommoda sunt loquaecitatis.

94 Hircus et vitis.

CVm pampinos hircus maligais dentibus,
Arroderet, tunc vitis hunc valide increpat,


page 151

Cur hoc faceret, cum silva abundet frondibus.
Finem sed illo non faciente, subicit:
Quantum potes nocere age noceas, licet,
Ego tamen tantum tulero meri, tuo
Mactando ad aras, quod satis sit corpori.
Qui vultnocere saepe prodest, alteri.

95. Hadus adoves confugit.

POstquam vim rabidi lupi cruentam
Euasisset, ad alta semet haedus,
Levi septa ovium fuga recepit
Illic tutius ut latere posset,
Illi subiciunt oves, receptum
Cur hic quaeris, ubi omnibus diebus
Mors certissima singulis timenda est,
Sacra cum iugulamur ad Deorum?
Haedus tunc ait: ut mihi sit ista,
Mors praeclarior exstitura. sanguis
Aras si Superum imbuat meus, quam
Si forte ora lupi irriget cruenti.
Mors communis et omnibus parata,
Cum virtutis opinione, cumque
Vera laeude et honestiore, debet
Coniungi, modo si cui pote hoc sit.

96. Haedus super tecto et lupus.

SVpra domus tectum sedebat haedulus,
Lupoque obeunti infra maledixit, cui lupus
Non tu, inquit, ast locus maledicit hic, mihi.
Tempus locusque animant quoque frigidissimos.

97. Oves et canes.

CVr, inquiunt, Pastori oves suo, canes
Tam laude alis: de mensa eis praebens tua
Cibos, licet ab eis tibi nihil sit commodi?
Nobisque quae erogas, quid est? quod auferas
Contra, haud parum est lanam, butyrum, caseos,
Agnos tenellos, herbulas depascier


page 152, image: delb0152

Viles tenemur, his vicissim se canes
Dictis tuentur: haud herus peccat, cibis
A ehdo nos quibus salutem et omnia
Debere vestra vos meminisse convenit.
Vestris lupos arcemus a ceruicibus
Tutasque vos praestamus a periculis,
Quod absque nostra si foret custodia
Ad pabula haud exire prae formidine
Certae necis possetis. Haec oves simul
Ut audivere. non gravatis postmodo
Animis tulere, quod potiores se canes
Habeantur, et maiore sint in gratia.
Si lautius Duces habent, quam subditi,
Non ringi ob id debent nec indignarier.
Si Principium pleoi vigil solertia
Non consislat, plebs esse tuta non potest.

98. Canis in praesepi.

TRux in praesepi canis accubat, oreque frendens:
Dentibus, allatrat: timidae ne pabula vaccae
Attrectare queant: tunc una ita farier insit:
Quanta haec invidiae est? cibo enim nos exsuis illo,
Quos. neque tu cupias, neque possis vescier ipse.
Nec se iuvat, ac aliis nocet invidentia

99. Sus et canis de fecunditate.

SVs et canis certant: utra ederet suum
Partum facilius? et canis mirarier
Quidem se, ait, si sic animans, contra ulla se
Auderet hoc quae gloriari nomine,
Huic sus vicissim, memineris, inquit, hoc tamen,
Quod ipso tu catulos parias coecos tuos.
Non quod cito sit, sed quod bene fit, palmam auferet.

100. Canum exercitus versiculonis.

BEllo canes lupos statuerant aggredi,
Exercitumque compararunt maximum
Sic ut timora sint lupi gravissimo


page 153

Perculsi. at unus ex iis qui plurimos
Equos oves, bovesque ab annis plurimis,
Dividerat, spectatum iit, super editum
Montem et canum procul videns exercitum,
Multis variegatum coloribus, iubet
Animis lupos adesse praesentissimis,
Vincemus inquit, absque magno praelio.
Nam ceu coloribus canes sunt dissiti,
Sic mentibus quoque discrepant pugnantibus.
Cum dissidet miles perit victoria;
Consentiens miles parit victoriam.
Nodus duplex perdifficulter rumpitur.

101 Canis canem eliminans.

QUae feta ventre turgido fuit canis,
Canem rogabat alterum, domi suae,
Dum gigneret catulos, sibi daret locum,
Relatum ab illo iri perennem gratiam.
Ille abnuit primo, deinde supplicem
Submisit. Illa sic parit, Mox hospes hos,
Abire peregrinos iubet, sed advena
Tunc. quam prius, rogare multo impensius,
Nese tenellulos et imbecillulos,
Eliminet. Post pauculos idem dies
Iubet: Canis mater, Furit pluvialibus,
Tempestuosus, inquit, Auster imbribus,
Serenior, sine, oro, dum redeat dies,
Quid faceret hospes: Sic mora addita morae,
Mordacioribus catelli dentibus,
Infestiores, hinc dein minus et minus,
Secedere. aut placari animum inducunt suum.
Exclusus ille Penatibus canis suis,
Itam dolore exasperante iudicem,
Adit, querelas aggeratque maximas,
Ab ea, rogans se vindicari iniuria,
Iudex querelas audit ille; ceterum


page 154, image: delb0154

Nolens sibi negotium facessere,
Et concitare in se tot hostes, ilico,
Cani querend dac potestatem, ipsemet,
Si Marte posset hos suo propellere,
Bona vel hostem eliminare gratia,
Recte saluti utipse consuleret suae,
Suum canis sic perdidit ius et domum.
Iuri ipsa vis iniuriaeque praevalent.
Nesplendidis promissionibus sidem,
Habeas: cave deceptus esse ni velis.
Saepe auxili parum ministrant iudices.

102 Lepores et vulpes.

COntra lupos bellum lepores parant,
Sibique vulpes auxilio vocant,
Communi eos ut Marte possent
Vin cere, ficque referre palmam.
Vulpes respondent: promti in id auxili,
Effemus omnes novimus at probe,
Qui sitis, et qui sint ii ipsi,
Vos quibus arma parare vultis.
Non hi salutem respiciunt suam,
Contra potentes tendere qui volunt,
Cumque his simultatei et iras,
Aut inimicitias fovere.

103 Leporum contio.

QUo tempore visum bestiis est omnibus
Conventum habere, quod aliarum plurimae
In ceteras essent querelae, et cum suam
Iam protulisset quaelibet sententiam,
Tum contionati lepores, ita inquiunt.
Aequum sibi videri, ut una bestiis
Sit dignitas, par et potestas singulis,
Tanto nec alias plus alis vero minus
Valere debere hinc futurum, ut insimae
Et im becillae neutiquam tum bestiis


page 155

Direptioni sint potentioribus.
Ad quae leones sic loquutos dicitur:
Dentes et ungues huic leporum desunt modo
Orationi, ceterum parum aut nihil.
Neruis carens inanis est oraetio.

104. Lepores et ranae.

VIsi lepores sibi omnium miferrimi
Animantium esse, quotquot aruis degerent
Latis vel in cacuminosis montibus,
Cum tot hominum insidiis, canumque obnoxii,
Omni forent fugaces aevi tempore
Deliberationis ergo praeviae
Communiter lata omnium sententia,
Consultius sibi putant semel mori,
Quem sempiternae mortis in formidine,
Praesentis usque et usque contabescere.
In proximam placent paludem, uno impetu,
Se praecipites dare, atque in undis perdere,
Hoc sum dubito accelerant pede perficere, ecce ibi,
Virentibus clamosiores herbulis,
Ranae insidebant ad paludis marginem
Hae cursibus leporum sonoris territae,
Mittunt repente se, in paludis alueum.
Quod sentiens unus leporum cordatior,
State inquit, ô socii pedemque figite,
In vosque nil violentius committite:
Et nos enim quaedam metuunt animalia,
Miseris aliorum miseriae est solutio.

105. Feles limam lingens.

IN officinam forti fabri ferrarii,
Irrepserat feles, repertam lingere
Cepit ibi limam, et fauciata cum cruor
Manaret e lingua, putavit, ipsa quod
Ferrum laceraret atque gaudens; haud prius,
Quin lingeret, cessavit, omnem quam suo


page 156, image: delb0156

In ore linguam absumeret misera suam.
Multi cupitis sic adhaerent mordicus,
Ut damna quae paetruntur, haud curent sua.

106. Mus et Miluius

MVrem rogat laqueo impeditus miluius
Se liberet. mus id facit rodens plagam,
Compensat hoc murem vorando, miluius.
Mali malas bonis rependunt gratias.

107 Mus inter caricas.

COngesto latuit mus in aceruulo
Se pascens, caricarum hunc dominus manu
Una cum caricis corripit. ilico,
Mus eius petit improbo
Cum morsu digitos. is simul, omnia,
Inquit. proiciens: nil ita paruulum est,
Si se inferre suis hostibus audeat,
Qum sperando sit huic salus.
In duris onimus visque periculis
Praesens ac stabilis. Scilicet hoc, tibi,
Propulsare queas ut celerem necem,
Et palmam obtinea: dabit.

108. Mus et rana.

MVs brevis latum superare flumen
Gestiens, ranam, pote qui sit illud
Effici, blando sub aquis agentem
Consulit ore?
Rana pellacem meditata fraudem,
Si meo filum pede, si tuoque
Illiges, inquit, fluvii per altas
Praevia lymphas
Te traham. film pedibusque nectunt
Illa nat, murem liquidosque tractat
Subtet humores, miserumque fundo
Mergit in imo.
Mortuum miluus per aquas natantem


page 157

Abstulit murem, simul alligatam
Traxit et ranam, rabidoque utrunque
Condidit aluo.
Dat suae poenas ruditatis amens,
Dat sua poenas sycophanta fraudis
Callidus. quivis proprta fruatur
Sorte beatus.

109. Glires sub quercu.

SVb intimis radicibus quercus, suos
Glires lares habuere, et inde glandulas
Auferte semper et comesse svenerant,
Coepere tunc inire tale consili,
Radicibus quercus ut excisis, eam
Prosternerent, ne cogerentur toties
Ascendere, ut glandes ferant: Tunc prodien.
Glis, cana flavas barba cui texit genas:
Quid hoc ait, quid consili est filii ô boni
Nostram ne nutricem iuvat subvertere?
Qua perdita, omnes nos sumus quoque perditi.
Nam quis deinde, quaeso, qui glandes dabit.
Ob comodum praesens, futurum incommodum
Consulere velle, stulta consultatio est.

110. Testudo et ranae.

QUam membris agiles desultatricibus essent,
Testudo ranas viderat:
Ponderis Ipsa sui et molem deplorat inertem,
Tardis inepta gressibus.
Ast volucrum genti praedae cum vidit easdem
Feris et esse piscibus:
Quando, inquit, satius mi' est tarde vivere quam me
Letho expeditam dedier.
Saepe ea culpamus stolidi quae munera nobis
Natura solers addidit.


page 158, image: delb0158

111 Talpa.

UTroque talpa capta forte lumine,
Sic inquit matri suae.
Morum praealtam conspicor; nares odor
Diverberat thuris meas;
Tinnitus aures aeris intrat: Heu mea,
Tunc mater inquit filia.
Non luce modo te adverto, sed aurium quoque et
Nasi carere munere.
Sunt magna qui iactant, sed in negetiis
Se dant pusillis turpiter.

DE AQUATICIS. 112 Fiber.

FIber sub undis ferme vivit bestia:
Eius pudenda maximum
Usum medicrum in arte habere accepimus,
Hic ssequentes cum videt,
Homines sciens, cum rei id sit gratia;
Pudenda protinu sua
Praemordet, et sequentibus ebicit: suam,
Hoc, vitam agendo sospitat.
Ut obtinere corpus et vitam queas
Opes relinque coteras.
Sic Hipymeni non cariora, quam salus
Poma exstiter ant aurea.
His ille humi atque de manibus iactis, suis,
Vitam tuetur integrum.

113. Rana crepans.

BRevis rana bovem videns opimum,
Eius crassitiem assequi putavit
Quive se, modo si cutem explicaret
Rugosa ipsa suam simulque buccis
Sese inflat, teneros rogatque puilos,
Quam longe a bovis illa mole abesse


page 159

Videretur? ei inquiunt tenene:
Per, nostra, ô genitrix, per usque multum:
Tunc sese vehementius, prius, quam,
Inflans illa, quid esse crederetur
Rogat denuo? tum una ranula in fit:
Non huic, si medio crepes, eris par.
Caveto nimis ardua incoare.

114 Ranae regem petentes.

REgem sibi ranae petebant: Iuppiter
Truncum in lacum proiecit; hunc primo quid
Verentur, at post insident regi suo.
Et insolentiori habent contemtui.
Idcirco eis regem dedit ciconiam,
Is cum severitate ranis praefuit,
Saltusque dantes hinc et hinc rostro suo
Praehendit, ac aluo praehensos condidit.
Adeoque regemsese habere sentiunt.
Statum quietum despicati, in graves
Molesttas sibi et pericla conciunt.

115. Cancri.

CVr sic oblique incedis, porroque retroque?
Ad iuniorem cancrum ait cancer parens
Recta ibo, tunc inquit ait carissime, natus,
Idem prius si te facientem videro.
Quae fecere patres eadem didicere nepotes.
Exempla multos inquinant domestica.

116 Cancer et serpens.

VIsum fuit cancro atque serpenti simul
Habitare, amicitiamque colere mutuam,
At cancer ut videt anguem cundo volubilem
Giris Meandros tortuosis ducere.
Quando animal ingenuum, ipse, et esset candidum,
Sinuosa ei ista displicet perplexitas,
Cum callida coniuncta fraudulentia.
Anguem monere idcirco, et obtestarier.


page 160, image: delb0160

Ut circulosis temperaret lapsibus,
Et fraudulentis abstineret moribus.
Audivit anguis haec quidem: at non paruit,
Versutior sed factus est, et pravior.
Dein tempore quodam. cancer anguem aggressus est,
Dum conglobatus dormiebat, ac eum
Collotenus, sua apprehendit forcipe,
Pressitque dum ille spiritum relinqueret:
Directus anguis cum iaceret mortuus,
Ibi cancer inquit: vita dum fuit comes,
Tu rectus esse debueras et candidus,
Si postulabas, anguis astutissime,
Ferri tuam a bonis necessitudinem.
Qui non aperte amicitiam. et pie colunt,
Sed fraudulente agunt: sibi ipsis hi nocent.

DE VOLUCRIBUS. 117. Aquila cestudinem docet volare.

ROgabat olim tarda, aquilam citam
Testudo, quo se per liquidum aera
Doceret hinc atque volare.
Abnuit hoc aquila, atque fatur:
Ne sit volandi, quaeso, animus tibi,
Natura pennas quando negaverit.
Non audit hanc testudo, at instat
Atque volare cupit doceri,
Ergo volucrum rex capiens eam,
Secum peraltum sublevat aera,
Ex vuguibusque omittit uncis:
Illa volat, celeri et rotatu,
Qua dura accuta saxa crepidine
Tellure stabant inferius gravi
Illisa saxis his, repente
Duro obit, heu, miseranda fato,
Parere si quis recto monentibus


page 161

Fronte obstinata respuit, et suae
Cupiditi indulget, pudendum
Ille sibi exitium parabit.

118. Aquila et Scarabeus.

SOrdida sub tenuis scara bei tecta refugit,
Fata cavens aquila dira, sequente, lepus.
Ille aquilam. ne supplicem, eum sibi, laedere vellet.
Per Iovis aetherei numina sancta rogat,
Rex avis, haec spernens, leporem rapit, et volat deinde:
Qua volet. huc oculos sed scara beus habet.
Illius in nidum ingrediens, ubi mollia habebat,
Qua, sui generis quo repararet aves.
Haec subter sese insertans provoluere tentat,
Nec labor huic fuit hic irritus: illa cadunt.
Lapsa incent et humi resoluta gravi acta dolore:
Illa, alia in summis rupibus ova parit:
Sed simili eventu. post confugit ad lovis aulam:
Propria nam Iovis haec esse putatur anis,
Illius inque sinu feturam ponit, eumque
Ut sese incolumem praestet et ona, rogat.
Sed nec ibi scarabeus abest, sterquiliniique,
Illius in vestes denoluir globulum.
Iuppiter hunc excussurus, sinibusque reductis,
Imposita e gremio deicit ova suo.
Illa pavimentoque rotata teruntur in aureo.
Iuppiter edoctus rem, velut acta fuit:
Quod sic vindictam scarabeus sumsit ab illa,
Quodque sui laesus nominis esset honos.
Mox redeundem aquilam valde obiurgavit, et illos
Quando alio nequiit conoiliare modo:
Qua tua excludas, aquila, illa tempore, nusquam
Amplius apparet quum scarabeus, ait.
Vel mimmos quosuis etiam laesisse caus o.
Ultrices alas et sca abeus habet.


page 162, image: delb0162

119. Aquilae et testudinis certamen.

CVm rege avium certamen init Cochlea,
Ut, qui prior datum veniret ad locum,
Quum sol die mundum relinquit tertio,
Victor foret Sed fulminatrix cochleae,
Ales morantis tarditatem spernere,
Circumuolare, et hic et illic sidere,
Noctem quicscere integram. nec surgere
Sat mane cochleam putans se uno impetu
Facile anteversuram esse. At haec remittere
Nihil, nihil frustra in via immorarier,
Sed ad locum praescriptum ubique pergere,
Eaque sic contentione maximum
Regem volucrum vicit, et metam attigit
Prior, quae abesse adhuc putabatur procul.
Intentione animi et vigore saepius
Plus promoverier solet, quam corporis.

120. Aquila propriis pennis.

FOrte aquila ad leporem vultum defixa tenebat
Praecipiti quem mox raperet demissa volatu.
Hocce parans, subito heu transfigitur icta sagitta,
Utque haesit ferrum membris sed arundinis extra
Pennae apparerent. et eas aquila ipsa videret:
Heu mihi, quam vere hoc, inquit, miserabile fatum,
Nunc ego quod propriis feriorsub viscere pennis,
Res gravis. et labrymis est deplorande profusis,
Cum bonaxofica solent concire pericula nobis.

Pennis ferimur propriis.

HOc dicto Caesar, qui nomen habebat Iuli
Usus erat, Christi quum ediceret ipse, fideles
Ne doctrinarum studiis, et in arce iuventam
Rhetorica imbuerent disciplinasque docerent
Ingenuas, hinc usu etenim, in moremque venire,
Artium ut auxilio, veterum doctisque repertis,


page 163

Christiadae soleant elumbia paganorum
Scita refutare, et validis configere telis.

121. Galli gallinacei.

BElla duo pro gallinis asperrima galli
Acri gerebant impete.
Vulnera uterque suo et quum accepit corpora, victus
Sese latebris abdidit.
Victor in excelso se pariete sistit, et alis
Strepit, Paeana et concinit
Sublimi ore ibi forte aquila intervenit, eumque
Uncis necavit unguibus.
Prodiit ergo alter. gallinarumque potitur,
Nullo impetitus aemulo.
Elatis animis Dous adversatur, et astat
Sua modestis gratia.

122. Gallus unionem reperiens.

E Sterquilinio cibos, ut assolet,
Gallus petebat ipse gallinaceus,
Fimumque verrens pedibus, ecce splendidum,
Ingentis et precii unionem repperit.
Illo reperto, Gallus: ad quid unio
Mihi, inquit, iste tam preciosusiaridi
Ut cui petius granum fuisset hordei,
Quo ventrem aliqua satiare quivissem meum,
Neque ille mî prodest, neque illum ego tollere,
Vel ulli honorem conciliare vel decus
Scio. alter in neutro auxilii sic quicquam habet.
Fortuna opes et dign taetem pluribus
Saepe exhibet, quae sustinere non queunt.
Frequenter ir famare denique et solent,
Incommode contingit eruditio
Eis, caerecie utier qui nesciunt.

123. Gallinae in cavea.

QUae sunt exterius clausas ubi cortis alumnas
Gallinae aspiciunt semper habere dapes,


page 164, image: delb0164

Laetae obeunt, rimamque petunt, penetrantque perillat,
Post voi non possunt inde redite, dolent.
Aula mihi quondam, nondum bene nota placebat:
Cognita sed tandem, dispilicet illa mihi.

124. Gallinae et Perdix.

GAllinis homo qui delectabatur alendis,
Huic quoque perdicem, quam ceperat ille, cohorti
Addidit, hanc morsu impetere, et propellere ab escis,
Gallinae occipiunt. Illa, heu, se affligere, et angi,
Corde suo sibi propterea hoc contigere credens,
Quod grege ab illarum dispar, peregrina quod esset.
Dein quoque gallinas sibi mutua figere rostra
Conspicit. hoc viso se consolatur, aitque:
Quid facerent aliis, sibimet qui parcere nolunt?
Publica conditio privata incommoda sedas.

125. Monedula et Columbae.

CIbis columbas copiosioribus
Frui videret avara quum monedula,
Nigredinem cerussa adobliniens suam,
Iis advolat, quae tamdiu facile hanc ferunt,
Os donec alto adstringeret silentio,
Sed eam, dein simul inamabili sono,
Exaudivere crocitantem: protinus,
Pulsam suo tum eliminant consortio.
Illa quidem adit, ubi erat prius, monedulas,
Sed a bicante quod colore praedita,
Sic sorte, quae contenta non fuit sua,
Sit visa ab his itentidem propropellitur
Petens meliorem utriusque perdit commoda.
Contentus esto quisque fortuna sua.
Cupiditates baudiuvant, rocert magis.
Comes loquacit as is infelicitas.

126 Columba sitiens.

ENecta quum siti columba cerneret
Cratera pictum levigato in assere,


page 165

Ibique inesse aquam putans, magno impetu
Defertur illo, et in tabulam impingens suam
Infregit alam, humique lapsa prenditut.
Incogitanter aggredi quicquam caus.

127. Columba et Cornix de fecund tate.

COlumba de fecunditate proelium,
Superbiens, quas in columbari abdita
Gignebat: id cornix ut audiit, quid hac
In re superbis inquit, in qua plurimum
Doloris et luctus misella gignitur?
Pullorum enim par et dolorum, copia.
In seruitute auget crucem fecunditas.

128. Anseres et Grues.

IN prato eodem, pastum habebant anseres,
Gruesque: tum appropinquante aucupe, hinc grues
Levitate sua adiuti avolant, sed anseres,
Gravitate, et mole sua impediti, ab aucupe
Nullo, implicantur retibus negotio.
Saepe urbe capta pauperes hostilia
Arma exeunt contra tenentur divites.

129. Hirundo et Luscinia.

HIrundo forte in solitudinem procul
Volans, ibi lusciniam sui quae filii,
Itis dolenda fata dulci carmine
Deflebat, offendit, monetque eam, quid his
In saltibus moraris, inquiens, feren'
Tuasque saxa cantilenas audiunt.
Tam dulcisonas? in urbe hominum consortia
Quaeras: ei luscinia respondit: sinas
Hic me esse, quaeso, namque hominum coniunctio
Veteris renovaret memoriam luctus mihi.
Praestat quiete vivere in silvis fori
Quam litigiosi audire vana iurgia.


page 166, image: delb0166

130. Hirundo et Furdus.

FOrte suae matri dixit vernalis hirundo,
O genitrix, quam formosus, quam commodus aevi,
Est mihi monstratus compar. sub frondibus altis,
Quo cum sit dulcem mihi spes traducere vitam!
Mater ei: quisnam est consors tam commodus ille,
Cum quo sit dulcem tibi mens traducere vitam?
Illa, meos, inquit turdus delectat ocellos.
Mater ad haec: erit hic dispar tibi. filia compar,
Usque adeo inter se natura utriusque repugnat,
Tu mea nara fugis frigus fugit ille calorem,
Cara tibi est aestas, sed hiems est carior illi.
Non bene dissimiles, inter se foedera iungunt.

131. Hirundo et Auiculae.

LIni semina in arua quando primum
Spargebantur, ibi alites hirundo
Monebat reliquas, ut illa secum,
Undique eruerent, quod herba ab illis
Relictis, oritura sit, volucrum
Nocentissima coetui universo.
Hoc quum displicuit, monebat, herbas
Enatas premerent. revellerentque.
Quum et hoc abnuerent patrare, hirundo
Mox silvestria, solitudinesque
Relinquens, hominum greges adivit,
Illorumque colit sodalitatem.
Maturum capitur deinde linum,
Ex quo retia laxa construuntur.
In quibus misere alites tenentur.
Sero consilii neglectionem,
Deflentes temerariam salubris.
Quisquis consilium bonum repellit.
Non mirum est, male si periclitetur.


page 167

132. Miluius et Columbae.

EX formidine Miluii columbae.
Patronum accipitrem sibi advo carunt,
Cuius praesidio integrae esse possent.
Illas accipiter ferus columbas,
Admissus veluti parum obsequentes,
Castigans, Hyperionis sub una
Diurni face stragis edit atrae
Plus intra pavidos domi penates,
Quam si libere ubique pervolassent,
Longo tempore miluius dedisset.
Tutela est fera praesiduum malorum.

133. Accipiter et Luscinia.

EXsilem accipiter lusciniam vorax
Cepit qua tumidam comprimeret famen
Ne se morte necet luscinia obsecrat,
Quod ventrem expleat haud ei
Maiores volucres impetat. huic ait,
Qui certum quod habet deserit, et procul
Incertum sequitur, mente caret miser.
Ac illam accipiter vorat.
Quaesitum manibus qui spolium suis
Dimittit, locuples pollicitus sebi
Maioris, quod abest, aucupium lairi;
Expers est saepientiae.

134. Accipiter et Luscinia canem

CAnens suave dulcis illa et paruula,
Canens volucris, omnium suavissime,
Praedone capta ab omnium fortissimo
Volucro praedonum rogatque et obsecrat
Se liberam dimittat, haud gratis enim
Facturum id illum, quaerit ille quid preci,
Quid illud ergo erit, melos suavissimum
Dulci, luscinia ait, modulabor carmine,
Ridens cam praedator ille et devorans,


page 168, image: delb0168

Explere ventrem curo, non aures, ait.
Nulla Cyclopes arte mulcerti queunt.
Necessitas est praeferenda suavibus.

135. Accipiter et Luscinia.

LVsciniam accipiter pedibus comprenderat uncis
Illa implet miserabilibus clamoribus auras,
Sperans quod veniam sic impetrare valeret.
Ille sed: efficies querulis non vocibus hilum.
Hac et eas dixit, vel ego te huc ire docebo.
Dixit, eam et rostro queritantem eviscerar atro,
Non pietas saevis curae est probitasque Tyrannis.
Stultus qui sese bellando potentibus infert.
Victus cum multis capiet damna aspera probris.

136. Accipitrum Pax.

BEllum quam gererent accipitres simul,
Suaserunt faciles hisce columbulae,
Ut pacem colerent vulneraque amplius,
Ne inferrent sibi mutuo.
Parent accipitres paceque condita,
Ex illo in volucres, inque columbulas
Imbelles, miseris exa cuunt modis,
Ungues unanimes suos.
Diris quando mali litibus invicem
Discordan: simul et tristia mutila
Inse bella gerunt: praecipue bonis
Haec res utilis est viris.

137. Vultur aves invitat.

INuitat ad convivium Vultur vafer
Alias aves, quod esset ipsius in suo
Natali eis daturus, adsunt sedulae
Ad tempus indictum, fores ibi is suae
Claudit domus, aves premensque et ent cans:
Ex hospitibus suis epulas sibi instruit:
Quicumque sectatur voluptates ei
Cupiditatr aro ista convecit bone,


page 169

138. Merula et Vespertilio.

QUum caneret merula in cavea sub nocte silenti
Dixit ei vespertilio, cur luce serena
Non canisrilla refert laqueis quia tristibus olim
Capta fui, canerem clara quum ad lumina solis.
Tum vespertilio: misere ipsa caves modo, dudum
Debueras canisse prius, quem capta fuisses.
Post damnum acceptum, omnis circumspectio sera est.
Sero sapit, qui iam malo accepto sapit.

139. Pavo et Grus.

ANte gruem sese Iunonius extulit ales,
Pulchris venustus ales ille coloribus,
Quanta mea est, inquit, species, quae gloria formae,
Est quanta corporis tui deformitas?
Grus ea contemnens, subito avolat, ac ita fatur:
Quam tu es gravi, quam sum levi ipse corpore!
Ob dotes proprias alios contemnere noli.
Deus suo quemuis beavit gloria.

140. Pavo vocem optans.

VOce, Deae querula, Iunoni proprius ales
Supplicat, ut pulchris praestet quum corpore pennis,
Suavisonam quoque ei vellet concedere vocem,
Quando ea lusciniae excellens sit gloria paruae.
Iuno refertisine, non uni dant omnia Divi.
Non datur omnigenis excellere dotibus unum.

141. Cornix sitiens.

SItibunda cornix, urnam adinveniens, aqua
Medio repletum; noluit se desuper,
Ut ore lympham tolleret dimittere,
Lapsum timens in undam et haud evertere
Vas quibat, ut gravem restin gueret sitim.
Hanc ergo technam invenit: lapides plurimos
Tollens, in urnam abiecit, hinc elatior
In vate lympha se bibendam praebuit.


page 170, image: delb0170

Quod obtinere vis nequit, hoc astus dabit.
Vis plura mentis efficit; quam corporis.

142. Cornicula alienis plumis ornata.

OMnigenas avium im plumis cornicula pennas
Induxit membris ambitiosa suis.
Et sic incedens, varioque colore superba,
Prae sese reliquas undique sprevit aves.
Vafra suam ut vidit pennam repetivit hirundo,
Abstuit et pennam garrula pica soam.
Hoc aliae atque aliae quum conspexere volucres.
Reppetiti pennam quaelibet una suam.
Sic ea furtivis nudata coloribus ales;
Ludibrio est cunctis exposita alitibus.
Commendicata non longo tempore durant,
Et facili casii dessoluuntur, opes.

143. Cassia.

CAssita nodis implicata dum cibos
Sectatur inquit: Heu miseram me, nemini
Res abstuli suas, nec ullus est mihi
Violatus. ob granum minutum tritici
Vitam modo in discrimen adduxi meam.
Multi ante vitam, quam cupita dese unt.
Multis gula et Genti nocet indulgentra.
Qui magna, parisi, aedeunt pericla, spelucri,
Est invenire saepe taler plurimes.

DE REPTILIBUS. 144. Araenea et Podagra

FOrte a texendis cessabat Aranea telis,
Et sese teneros oblectatura per agros
Exspatibábatur. cui se non gressibus aequis,
Illic ante oculos offert nodosa Podagra,
Iungere amicitias et foedera mutua habere:
Atque viam, visam, simul, est protendere utrique.
Et sic vicinae succedunt moenibus urbis.


page 171

Quaeque sua hospitium pro conditione petebat.
Non magnam insumens operam, pervenit Arachne,
Divitis eximias ostentatoris in aedes.
Ilicet illa suas inibi longo ordine telas,
Praepandebat et undique retia laxa parabat,
Laeta animis sed nescio qui trygo daemones illi,
Continuo textrinam omnem, vel arundine longa,
Vel virgis levium proturbavere scoparum.
Sic adeo quacumque lo ci se vertit in aula,
Momentaneus is fuit, et labor irritus illi,
Infelix plane. ut quae, rerum divite in aula,
Cunctarum sola, heu, compellebatur egere.
At Podagra, heu, miseri tunc mendicabuli ad instar
Pauperis hospitium tuguri vix obtinuit, quo
Postquam decubuit, nil non miserabile sensit.
Nam caenaturienti atra e silligine panis,
Vix et hianti aspris cum faucibus, urceus illi
Sordidus, insipido plenus de flumine lympha,
Apponebatur, quo, si velit, ora rigaret.
Deque via lassescenti torus horridus illi,
Frondibus haud ullis haud ullo gramine fultus,
Sed paleis duris granisque rigentibus asper,
Insternebatur, non hic mihi dicere mens est,
Quam membris mihime convenerit ista tenellis,
Atque cuti molli, ut sic dicam, holosericae et isti,
Lectica aspera, barbari et isti in tegmine villi.
Vix tandem radiis illuxerat ignicomus Sol
Exaudire potis Solomnia, et omnia obire,
Conveniunt ibi rursus Aranea, et aegra Podagm:
Illa prior vartos casus, variosque labores
Fraeteritae enarrat noctis, quos sumsit inanes,
Nunc et heri nimiam exprobrans circum omnia testa,
Mundiciem nuncservorum, purgamine crebro,
Saevit iam, inde suas quoque curua Podagra querelas
Aggerit, hospite quam sit paupere, et, usa, maligno.


page 172, image: delb0172

Nec satis otii habet monstrare atque edere pandas
Vibices, ibi quas adamantina fulcra tenellae
Impressere cuti. Placet hoc, ut aranea deinceps
Tecta inopum subeat, locupletum at mollis in aedes.
Se podagra insinuet. venit Hesperus, atra subit nox
Vicinamque simul post ingrediuntur in urbem.
Consilii hic initi non immemor ipsa Podagra.
Cuiusdam pedetentim se illat ebravit in aedes
Divitis. hanc ut herus conspexit, dicere non est,
Qualibus officiis, quam voce, manuque benignis.
Prorsus et ambabus venientem exceperit ulnis?
Nec mora supponuntur ei per splendida tecta
Culcitrae olorinae. atque referta toralia plumis,
Plumis, perdicum quae sunt sub mollibus alis.
Ut taceam omnigeni fragrantia pocula Bacchi:
Aut Surrentinis natos in vitibus. haustus,
Hesperiis procul aut vinum quod crevit in oris.
Non ego ficedulas, quasque India, et ultima Phasis
Mittit aves referam, nihil et non omnigenarum
Ipsa gulae indulgens exhausit deliciarum.
Pauperis ipsa casae successit aranea tectis,
Illic gnata suos quocumque in pariete casses,
Raraque curuatis suspendit retia tignis,
Orbiculari operi, manibusque et corpore toto
Intenta, et pede percurrit vagastamina molli,
Fila tholes abrupta redintegrat, orsa figurat,
Iamque scopas omnes supra, non ullius ullas
Insidias timet, et vacua dominatur in aula.
Tempore dein quodam Podagra ipsa invisit Arachnem,
Ac epulas illi eximias, potusque suaves,
Deliciasque omnes magno depraedicat ore.
Nec minus et multis commendat aranea verbis,
Imperiumque suum, libertatemque laborum.
Ex illo placet haec sententia, tempore, utrique,
Ut quocumque abeant: locupletum condat in anias


page 173

Se Podagra ast inopum subrepat aranea caulas.
Est magis hic, loco in hoc, felix, magis alter in illo,
Merborum effusas domicilia dixeris Aulas.
Libertatis ibi plus est, ubi delictarum
Est minus, in tenui vita securius aevum.

145 Formica et Cicada.

FOrmica fruges humidas soli suas,
Veris sub horas explicabat: hic eam
Cicada pro cibo rogavit illa sed
Quaerit; quid egisti, calore quum suo
Sol arua recrearet, et laboribus
Hominum simul faveret ac animalium?
Cantu, cicada ait, resolui guttura,
Solamen afferens hominum laboribus.
Cantu resoluisti sub aestu guttura,
Solamen afferens hominum laboribus?
Age saliendo tua nunc recreato femora,
Formica ait, cibum cicadae et abnegat.
Res compara suo tuas in tempore,
Ut ad manum sint in necessitatibus.

146 Formica et Columba.

FOrmica potum forte quaerens, incidit
In fontis aquas, et ut moreretur, erat prope.
Quam cum laborantem columba cerneret,
Ramum refellit ab arbore fonti proximae,
Iacitque in undas: huic adhaerescens ea
Euadit in columis. Columbam auceps dein,
Ut vidit illic, insidias misellulae
Struens arundines detendit subdolas.
Formica praestiti officii non immemor,
Clam repit inter opus ad aucupem, improbe
Eumque mordet. ille territus, solo
Arundines iacit. unde stridor editur.
Stridore quo columba percita, avolat,


page 174, image: delb0174

Salutem ab illa, cui dedisset, auferens.
En bene meritos nos essegratos convenit.

DE ARBORIBUS. 147 Securis et Lignator.

LIgnator a silva petivit iam recens
Factae, manubrium securi, Silva ei
Concessit hunc in usum oleastri stipitem.
Instructa ad hunc modum securi, protinus
Ille arbores suis spoliare frondibus,
Silvamque totam passim humi prosternere.
Ibi altae fertur inquiisse fraxino
Quercus: feramus aequo animo. et placide ô soret,
Nobis quod accersivimus ipsemet mali.
Hostes suos armare, quisapit, cavet.

148 Abies et dumeta.

QUum dumos humiles despicerer prope
Adstantes abies longa proteruius,
Huic illi: tua quanto
Sors praestantior est eo
Infelix magis est conditio tua,
Et duris magis obiecta periculis:
Nam gens Divum, hominumque,
Nectunt insidias tibi.
Nullius, licet est maxima, parisitas
Contemnenda hominis grandibus est viris:
Nam tolluntur in altum,
Maiore impete quo ruant.

149 Malus, pirus et rubus.

MAlus pirusque litigabant invicem
De stirpis et de fructuum praestantia.
Tunc e propinqua sede, dumus aridus,
Se nempe quidpiam inter illas aestimans
Adclamat: ergo tandem ab hisce iurgiis
Cassamus hisque litigationibus.


page 175

Bellum potentes dum gerunt, humiles quoque
Sibi arregare principatum gestaunt.

DE ALIIS INANIMATIS. 150 Ventris et membror um contentio.

HOminis, graves, externa membra corporis,
Querimonias habuere contra conditum.
Intus stomachum, quod devoraret omnia,
Magno labore quae pararent undique,
Potum, cibos. ipse otiosus interim,
Inventre, aqualiculus medio obtorpesceret,
Negantque velle se dinceps amplius
Conferre quicquam tam voraci et desidi
Cani. Stomachus quibus respondit invicem:
Ne. vero, ne mei, hoc animis inducite
Vestris amici, quod velitis munia
Mihi negare vostra, ne res proprium
Haec vergarin malum, atque perniciem ultimam.
Vobis enim meum laborat otium.
Quod vivitis, quod et nitetis; id meo,
Debetis omne, quod exprobratis, otio.
Vires enim toti ministro corpori.
Dibos mihi conferre si negabitis,
Vos tabe lenta et ipsa consumemini.
Considerantia hoc; suum officium ut prius
Ventri suo fecere membra denuo.
Egent manibus pedes, pedibus egent manus,
Egent stomacho membra, et stomachus membris eget.
Egent Ducibus cives, Ducesque civibus.
Homines operas praestare debent mutuas.
Non ex medico constat, medicoque civitas,
Non ex fabro constat fabroque civitas,
Sed ex medico fabroque constat civitas.
Res omnium pulcherrima est. concordia.


page 176, image: delb0176

151 Poma et Perquilinium.

CVm pomis sterquilinium, superantibus undis,
Dum fluitat magnum esse putans quod in amne vehatur
Velifero, iuxtaque adeo viridantia poma.
Continuo, quam scite, inquit, nos poma natamus!
Sed non ista diu duravit gloria, nam mox
Stercus it in tenues resolutum evanuit auras.
Iactabundus homo nihil est, nisi stercus in undis.

152 Mons parturiens.

GRavi tumens immanis Aethna viscere,
Ceu partus instaret, gemensque plurimum,
Incussit ingentem metum mortalibus,
Gravem ruinam ubique pertimentibus.
Tandem repente vilis exit inde mus.
Sic magnus ille terrorin risum exiit.
Haud raro singularis exspectatio,
Nugis dat ansam vana facta maximis
Quod exprimi hoc vulgo solet proverbio:
Mous parturit, ride ndus exit musculus.

HILARII CANTIUNCULAE.

Ad Iohan. Fridericum et Ferdinandum Hofmannos fratres et liberas Barones.

PRaestantissime Foederice, tuque
Diuûm cura venuste Ferdinande,
Quo tandem cupide mihi licebit
Vestras carmine praedicare laudes?
Nam virtutis uttique iam paternae,
Accensus teneris adhuc sub annis,
Totis insitus ardor est medullis.
O quanto studio bonas per artes
Aetatem excolitis, simulque florem
Vestrae moribus aureis iuventae


page 177

Nascentem decoratis; et venustis
Ambo mentribus esse Gratiarum
Vos ostenditis unicos alumnos!
Quod siquid valeam meo placere
Vobis ingenio, ut quod approbati
Paulum debeat ex honore vestro
Possim scribere versibus minutis:
Nil plane dubitem neas Camenas
Vobis dedere. nam profecto vellem
Omnitemporeposse me referre;
Quanto sustineat favore causas
Regnorum pater intimusque magno
Sit Regi, meritisque comprobatus,
Quantum quis pote comprobari ab illoe:
Aut quantum patriae minus beatae
Excitarit uterque spem, quod illi
Sitis praesidio futuri et olim
Vestrorum quoque laude sempiterna
Per vestigia vos ituri avorum.
Haec et talia vellem ego referre;
Sed cum maior ubique claritatis
Vestrae gloria, nec meae invenustae
Sitiam lusibus aestimanda Musae,
Nec me tale quid eleganter unquam
Posse ornare minutulis Camenis
Spes affulserit ulla, vos rogatos
Velim ignoscere, meque in aere vestro,
Tamquam materiae probae monetam,
Non contemnere. Nam licet negatae
Vires sint mihi, non tamen voluntas
Deerit candida, qua meos patronos.
Cultu vos ego prosequarfideli,
Ac omni studio boni clientis.

Ad Musas.

VOs ô Pierides favore vestro.


page 178, image: delb0178

Fama vivere vatibus perenni
Donatis; neque enim petemus unquam
Piura a virginibus novem puellis.
At respublica quos probat labores
Voluendarum animo subinde legum,
Et responsa virûm peritiorum,
Regum denique constitutiones
Praesentes tribuunt ubique honores.
Sed cum prima mihi sa cros recessus
Ante annos patefecerit, iuventa,
Quaeramus tenuem ora per virorum
Famam, Pierides avete primum:
Post ad sacra iram vorabo iura.
Sic et fraga reperta vere primo
Parnassi velut a iugo revellam,
Et mox uberiora poma iusto
Vitae tempore colligam severae.
Et fortasse prius mihi rapaces
Quam Parcae iniciant manus, Deorum
Fretus numine, candidoque Phoebo,
Decerpens studio ex utroque fructus,
Captabo studio ex utroque laudem.

Ad Severinum a Massenbach sodalemsuum.

O Nomen tibi qui dedit severi,
Debebat dare nomen hoc severo;
Non inter lepidissimos sodales
Omnium lepidissimo sodali.
Non est grata severitas, nec ipsi
Tristem nos colimus severitatem.
Verum tu minime severus esto,
Si te nominis arguam severi;
Emendare potes severitatem,
Nomen corrigere haud potes severi.
Quamquam non ego sorte natus istâ
Appellari ita me sinam severum,


page 179

Ne si forte sinam, esse me senenrum
Accusent homines venustiotes.
Perseus occuluit caput Medasae
Candens orbita qua patet nec ullum
Affulsit mihi triste sidus olim
Cum caelo bene nascerer sereno.
Atque in me nota neforet severa,
Fortunatius auspicatiusque
Omen nomen habet meum, necinter
Me laetos hilarem piget vocari.
Nam si nunc aliquis subinde dicat
Hilari esto hilaris; rogo, quid illi
Respondebo nisi hoc; agis quod a ctum est.
Fac ut sic moneas meum severum,
Hunc qui nomine sustinerseverum,
Enitare iube severitatem,
Quando nos colimus venustiorem
Austerâ gravitate comitatem.

Ad Christophcrum a Teufenbach in Marihofen Styrianum.

QUis tot rettulit in tuum libellum
Omnes Christophore optimos a micos?
Quis paruo nitide manu eleganti
Exceptis hominum venustiorum
Perscriptisque sodalibus libello,
Illorum tibi fecit ut maneret
Recordatio dulcis, atque amoris
Aeterni monumenta sempiterna?
Si quidquam modo posset esse nobis
Aeternum simul atque sempiternum.
Unum siccine prosequuntur omnes
Summâ curâ et amore singulari,
Ut te quisque sui bonus sodalis
Optarit memorem manere, quando
Illi te simul et tuo lepore


page 180, image: delb0180

Fortassis fuerit diu carendum?
Ut sic denique plurimos in annos
Horum, quos habuisse te iuvabit
Fidos semper et optimos amicos,
Obliviscier haud queas, ubi isto
Membra amicitiae tuae libello
Charae nomina tot leges iuventae?
Quae cum pro meritis suis amanter
A me sit quoque amata, te beatos
Longaevae, memorem dies Sybillae
O pto vivere cum tuo libello.

Ad Musas, de Lotichii secundi Elegiarum lib. II.

MVsae, quae colitis sacros recessus
Vestro nomine mi suum secundus
Secundum aureolum dedit libellum.
Vestro quin etiam favore, vobis
Et praesentibus alterum secundi
Illum, luppiter! aureum libellum
Perlegi, subitoque deuoravi.
Nunc vos iudicium meum approbate
Primum interposui quod et secundum,
Quod non saecula sexdecim secundum
A primo tulerintfere Tibullo,
Cultum qui magis exprimat poetam.
Musae dicite si quid est fuitue
Unquam cultius elegantiusue?
Vos et reddite nunc suos secundo
Divinos Elegos eique rursum
Nostros hendecasyllabos minutos
Commendate; sit ille ut his amicus
Primis more suo meis Camenis;
Tune vestro anteferam nihil favori,
Quae sacra incolitis vireta, Musae.

Ad Marcum a Kitlitz Baronern Siles.

VEr nos purpureum revisit, aurae


page 181

Spirant mollius, atque amoeniores
Laxant arua sinus, soluta suaves
Humus fundit ubique odore flores.
Sol iam splendidius nitet, neque almae
Telluri nebulas tenebricosas
Inducit Dea; fertilesque campi
Laeto gramine vestiuntur. O quam
Naturae omnia mira sunt! comatae
Caelo tollitur arboris cacumen;
Frondes luxuriant, novumque robur
Luctatur vigor exit atque rami
Late se vacuas ferunt per auras.
Occultasque iras virentis herbae
Pubens nunc anima invenit, caputque
In flores agit, explicatque formam.
Iam sunt omnia laeta; puriores
Illuxê dies, renasciturque
Tempus quale erat aureis sub annis.
Scin quid te modo Marce praemonere,
Praeclareque tuo optimi sodalis
Quid nunc obsequio velim expediri?
Est hortus tibi cultus, est recenti
Herbâ roscidulum domi viretum;
Ut nobis genialis eius umbra
Mox deseruiat, a perustione
Arcens aethereae facis sodales,
Abs te iure bono rogamus omnes,
Ergo candide Marce quin tuorum;
Quae fit iure, faves rogationi?
Causam respice, ne, tuis amicis
Si quidquam modo denegare velles,
Admittas facinus grave et severum.
Imo delitias tuas adornes,
Ut ritu patrio bonum liquorem
Quamprimum venientibus propines.


page 182, image: delb0182

Tu fer vina, ferunt sitim sodales.
Et si firmior est tibi Lyaeus,
Illum, guttura sicca qui perurat,
Depromi in viridi iube recessu.
Sic nobis nitidissimo in vireto,
Oblectamina cuncta praeparabis.
Nam (si quid mihi credis) est inumbrâ
Pergratum residere, sed profecto
Multo gratius hoc erit, quod ultro
Complecteris amabiles amicos.
Tum nos denique liberos, remissos
Paulisper studiis laboribusque,
Intextam iuvet inter et strepentem
Buxum, interque hederas recentiores
Omnes delicias, facetiasque,
Omnes carmine convocare amores,
Et tandem placidos inire somnos.
Ut vitae genus hoc beatioris
Stulte nos etiam redarguenti
Iam demum videatur. Eia age omnes
Bacchum laeticiae patrem invocemus;
Et zumpamus alacritate nostrâ
Livoxi ilia pessimisque laruis,
Quae vitam assimulant Catonianam.
Du perdant ita Stoicos severos,
Ut sunt hi miserique perditique,
Et cunctis odiosi et undequaque
Privati ratione homun ciones!
Vitâ vivere laetiore digni
Nos soli sumus. Eia age omnes
Bacchum laeticiae patrem invocemus.

Ad Iohan. Conradum Spretheram.

A Nigrâ procul huc, amice siluâ
Pulchrum ad Medoaci prosectusamnens
Vetristi ratione literarum


page 183

Impulus, puto. et optimi parentis
Praecepto monitisque paruisti.
Sic stagnantis amoena nuper Illi
Linquens ipse etiam fluenta, longe
Huc artes bene sum bonas secutus.
Quare cum patria procul relicat
Iusto consilio, optimaque causa
Nunc convenimus exteris sub oris,
Et tecum mihi si voles futura
Sit iam maior adhuc necessitudo;
Par est nos studio pari institutum
Tenore, ac dare mutuas vicissim
Inter nos operas et esse vere
Germanos, placidissimosque fratres,

Ad Valerium Fidilerum Borussum

FIdilere, quid in profectione
Ad pulchrum tibi Formionis amnem
Dictavit tua Musa, dum sub altis
Iam convallibus Istriae, remotis
In secessibus, et via peracta
Voti compos, Apollini rependis
Dignas carmine gratias, amore
Quod te perpetuo ille prosequatur;
Et deduxerit illo, ubi paratus
Est doctus tibi candidusque amicus?
Quem cerre merito tibi paravit
Virtus; vel studium vel optimarum
Rerum cognitio, Soles profecto
Semper scribere, laurea corona
Dignus, versiculos venustiores;
Hlos fac videam, et tuos lepores
Me gustare sine, aut tibi mearum
Mittam carmina mox, ineptiarum;
Cunctantique malum dabo. Catulli.
Nosti mirificam puto querelam,


page 184, image: delb0184

Cum facro male perditus libello,
Saturnalibus optimo dierum,
Secli incommoda pessimos poetas
Legit et doluit, suamque dextram
Missis horruit admovere chartis.

Ad Nicolaum Stopium.

CVm te Mercurii et favor Mineruae
Bonis augeat omnibus, tuusque
Res horum auxilio geras Deorum,
Stopi candide, non male extitisti
Auctor Mercurio et simul Mineruae
Ut se foedere mutuo vicissim
Astringi paterentur, et quasi unum
Effecti modo numen aestimentur.
Quid non ingenium potest? sagaci,
Quid praestantius indole est repertum?
Cum te Diva bonis scientiarum
Pallas fecerit artibus peritum,
Fortunetque negotiationes
Hermes saepe tuas, venustiori
Nobis ingenio tabella in una
Compactam modo reddis Hermathenam;
Quam multis venia tua dedisti
Usurpandam, ut ea recentiorum
Lucem afferre queant novis libellis
Auctorum, quibus hac suas in urbe
Mens est edere lucubrationes.
Sed non hanc ego nunc meo libello,
Quem committo tibi venuste amice,
Praeponi cuperem, elegante forma
Excudi nisi te simul minutos
Illos Hendecasyllabos putarem
Curaturum, operamque singularem
Ut correctius exeant daturum.
At si curam adhibebis, ut placere


page 185

Typis denique possit absolutis,
Tunc insigniter Hermathena frontem
Illustrare potest meo libello.

ANTONII CARCHESII. FREISTADIANI, SILESII.

L. Cornelius Sulla.

IVre quidem poteras Felix, Faustusque vocari:
Evertit laudes ultio Saeva tuas,

C. Marius.

Fama triumphatus Cimber, Nomadumque tyrannus
Sunt mihi: desiissem caedere summus eram.

L. Lucullus.

Disce meo ductu Romae parere potenti
Bosphore: nec latios Marte lacesse viros.

Maximiliamus I. Austriacus.

Parcite Caesareos quotquot gessistis honores:
Nil fuit hoc nostro celsius Aemilio.

GEORGII CAROLIDAE A CARLSBERGA.

Farraginis Symbolicae. e satellitio Viviam. Centuria Prima.

1. Scopus vita Christus.

HUmanae Christus scopus est et Regulae vitae:
Inde fac auspicium quo bene cuncta geras.

Aliter.

Ne male consilium, ne vitae cursus aberret,
Sit vitae Christus, norma scopusque tuae.


page 186, image: delb0186

2 Pax CHRISTI.

Intima pax CHRISTI, tangit penetralia cordis,
Et, ne nos turbent crimina nostra, facit.

3 Murus abeneus sana conscientia.

Conscia mens recti tibi murus ahendus esto,
Hac fretus, tuto limina Mortis adi.

4. Felicitas unica, intus nil strepero.

Si tua curbantur nullo praecordia motu,
Sorte aequa cecidit vita beata tibi.

5. Bonis omnia in bonum.

Seu Fortuna bonos tollat, seu mergat in undis,
Fine tamen laeto semper ovare solent.

6 Suspicionibus securis.

Suspicio non est leviter removenda sed acri
Falce: nisi hanc reprimas, invaluisse doles.

Aliter.

Nilage, quod pravum est: recti tibi conscius esto,
Securus tacitae suspicionis eris.

7 Virtus instar omnium.

Divitior Craeso est, quem Virtus ornat: et illa
Possidet utilius vita caduca nihil.

8 Virtus citra Fortunam valida.

Ipsa licet Virtus, Fortunam pondere vincat,
Attamen illius fortior exstat ope.

9 Trbicem Fortunae Virtus.

Mens velut humanum sustentat provida corpus,
Fortunam virtus, sic fovet alma levem.

10 Sanus intus et exterius.

In sano ut valeat mens corpore sana, superni
Supplicibus votis numina posce, Patris:

11 Antidotum vita Patientia.

Sustinet humanam constans patientia vitam,
Qui patitur, fortis vincere cuncta solet.


page 187

12 Sal vitae Amicitiae.

Ut sale non condita caro foetore putrescit,
Sic sine amieitia vita molesta perit.

Oculut vitae sapientta.

Est oculus nostrae felix Sapientia vitae,
Qua sine vita hominum nubila, caeca, levis.

14 In virute Oculi et manus.

Non spectanda oculis nec habenda in imagine virtus,
Adsidua sed erit rite rerenda manu,

15 Multi ntmium, nemo salis.

Larga licet multos nimium Fortuna bearit,
Vix tamen invenias, qui putat esse satis.

16 Satis hoc contento.

Si praeter concessa tibi nihil amplius optas:
Sat, quo sustentes debile corpus, habes.

17 Satis relicturo.

Qui Stygias tecum nihil hinc portabis ad undas,
Quo frustra miseras quaeris avarus opes?

18 Intus quam exterius formosior.

Si tibi deformis vultus, si sordida vita esf;
Fac animo virtus fulgeat aequa tuo.

19 Intus, quam exterius ornatios.

Arte laboratae vestes formaeque venustas.
Sunt nihil: haec laus est, quam pia Musa parit.

20 Harmonia interna,

Talis compages internos complicet artus,
Harmoniae ut possit vita referre modum.

21 Velle instar omnium.

Tantum, crede, valet miseri officiosa voluntas,
Quantum tardae hominis divitioris opes.

22 Natura quis pauper?

Non inopes natura facit: nam panis et unda
Cui desunt? cui non mensa ministrat olus?


page 188, image: delb0188

23. Opinione quis dives?

Nullus opinetur se rerum in turbine direns,
Nam cum possideat plurima, semper eget.

24 Nec malum, nec frontem.

Non preces hominumque metu Divumque rigoris:
Vive probe, probitas nil sibi certa pavet.

25 Sapiens silus longasuus.

Deiphobes numeret stultus vel Nestoris annos.
Longior una tamen lux sapientis erit.

26 Nocere promptum, ut pessimum.

In facili noxa est, quia iuncta occasio noxae
Commoda, quae prosint, abdita saepe tegit.

27 Prodesse abstrusum, ut optimum.

Prodesse abstrusum est, licet hoc Natura requirat:
In promptu scelus est, hoc licet illa neget.

28 Pauper egens, non carens.

Pauper homo est, auri cupidus, non qui caret auro:
Qui scit nil cupere et vivere, dives homo est.

29. Alienis lacrimis caut or.

Sumere in exemplum est alienos utile casus,
Flereque: laetitia non tamen inde frui.

30 Alieno risu laetior.

Adspiciat si quem vultu Fortuna sereno,
Mutua, sed tacito gaudia carpe sinu.

31 Cor canum in iuvenili corpore.

Mente senex fias, docili florente iuventa:
Non aevo imple annos, sed ratione tuos.

32 Pedica nimia fiducia.

Fallitur ille quidem, qui totus inhaeret amicis,
Tu magis, in te sie spemque fidemque locas.

33 Columbi oculus in serpentino corde.

Singula perspicias in rebus, more Columbae
Nefallare adhibe cor sapientis hydri.


page 189

34 Oculus insceptro.

Praepositus miltis prudens tha sceptra guberna,
Quodque alii spectant, noveris ipse decus.

35. In virtute Delphinus.

Ne bene vivendi rationem differ in horas:
Hic magni esse solet nam mora caussa mali.

36 In ultione Callipedes.

Nec propera, dextra sumpturus vindice poenas:
Ante alias res est perniciosa furor.

37 Temporis minister.

Commmoda ne tribuas viciosis tempora rebus:
Quae fugiunt, nullo sunt reditura pede,

38 Temporis parcus dispensator.

Vita quid est hominum, subiti quam temporis usus?
Ergo bene et parce tempus habere decet,

39 Magno vendendumtempus.

Quod nusquam vaenet, temere fuge perdere tempus;
Utile quod sit agas, nam reliquum omne perit,

40 Gloria crocodilus.

Cur adeo sequeris fugientes Gloria? ne me.
Sectantum invitam prendat anhela manus.

41 Hemerobia vana Gloria.

Glorîa vana perit, Scythico ceu flumine natus
Vermiculus: quo homines illius urit amor?

Aliter.

Charus heri tirulis vixisti et honoribus: et nunc
Vinbra iaces: sic est gloria nostra nihil.

42 Disce vivere.

43 Disce mori.

Quottidie summa tibi lucis oberret imago,
Ut recte vivas et moriare bene.

44. Vive ut post vivas.

Sic vive, ut possis vitam exspectare futuram:
Vive DEO, ille tibi vita perennis erit.


page 190, image: delb0190

49 Virtusexercetur, ronperit.

Interit hand virtus duris exercita rebus,
Usibus illa suis altius ire solet.

46 Generosa virtus flatus accenditur, 47 Virtus inimicitiis fortine crescit.

Emergit virtus flatu generosa malorum:
Quoque magis pressa est, hoc mage firma nitet.

48 Extorquet quies.

Regna quies firmat moderata et ab hoste tuetur;
Turbida cum propriis viribus icta ruunt,

49 Terret imperium.

Imperium vehemens terret, viresque clientûm
Debilitat; neque vis haec diuturna manet.

50 Blandum imperium imperiosum.

Blanditiis stant regna, homines capiuntur iisdem.
Quid mirum? in blando vis latet imperio.

51 Domitrix omnium patientia.

Non facile adversum superat furor improbus hostem,
Omnia sed patiens mens sine lite domat.

52 Nobilitatem non dat unus dies.

Nulli prima dies nascenti nobile confert,
Quod tantum virtus, stemma laborque parit.

53 Generositas virtus, non sanguis.

Sanguine communis melior virtute datur sors:
Nobilis hinc fies, inde pusillus homo.

54 Fortuna nimis blanda hamaia.

Quem blandis gestat manibus Fortuna, vicissim,
Ex alto incautum praecipitare solet.

55 Fortuna fallacior, quo blandier,

Quo magis eveheris, tanto mage deprime mentem:
Fors cum blanditur, nectit iniqua dolos.

56 Stabilissima Fortuna stultissima.

Infatuat Fortuna homines diuturua Deosque
Promittens, mundi ludibria esse facit.


page 191

57 Corpus excors, fragile.

Quid iuvat armatum re stricto in cedere ferro
Si, quae sola potest vincere, mente cares?

58 Cor vel incorporeum firmum.

Consilium per se magnas habet utile vires,
Quo sine nil robur, nil manus ulla valet.

59 Fideli nullae serae.

Si proba mens famulis postes obducere noli:
Si mala, vel clausas firmius obde fores.

60 Auctoritas rerum agendearum telum.

Saepe sua victor fert maiestate triumphum;
Gratia plus hominis, quam Ducis arma valent.

61 Veraci creditur et mentienti.

Ut mihi veraci, dum fingo plurima credant,
Certa fides multis ante probata facit.

62 Mendaci non creditur et iurate.

Vera licet narret, mendacia dicere suetus,
Non reperit, iurans Numina sancta, fidem.

63 magnes amoris amor.

Nullum conciliat constantem munus amorem,
Hunc parit ex parili sorte refusus amor.

64 Philtra amor.

Philtrum amor est, opus ergo alio medicamine nullos
Ipse sui pater est (uritur, urit) amor.

65 Magrum satellitium, amor.

Non sic excubiae regnum tutantur et armae,
Ut comitum socia cognita dextra fide.

66 Firmissimae opes, amor.

Somniat, in nummis qui se posse omnia censet;
Solus amor firmas gignit et auget opes.

67 Ubi terror, ibi timor.

Qui terret multos, multos sibi subicit ille,
Multorumque idem vimque dolosque timet.


page 192, image: delb0192

68 Ubi uber, ibi tuber.

Niladeo dulce est, cui nil succi insit artari.
Una dies oritur prospera mille graves.

69 Omnia proposuit labori Deus.

Proposuere Dii venalia cuncta sed illa
Tantum homini cedunt parta labore gravi,

70 Immodica imbecilla.

71 Modica firma.

Immodicum quicquid validum et durabile non est:
Firma manent, medio quae bene fulta gradu.

72 Magnus ope minorum.

Nemo potens rerum propriis a viribus esset,
Ni subiectorum dextera praestet opem.

73 Vicit Vim Virtus.

Virtus ut cognata Deo est, sic omnia vincite
Vis et fraus illi nulla nocere potest.

74 Stravit Fortunam Virtus.

Strata iacet Fortuna pedes virtutis ad imos:
Sic mage mens semper corpore firma suo est.

Aliter.

Multa quidem Fortuna domat; sed et ipsa domatur
Virtute, ac forti strata subest animo.

75 Fortitudo in foriunam non bomines.

Grassari in miseros non est, neque taedere, fortis:
At scire adfectus arte domare malos.

76 Optima, cibus invidiae.

Pascitur in magnis, humilesque nefaria transit
Invidia, excelsi serva comesque boni.

77 Invidia sibi et alis venenum.

Qua nocet, hac premitur livor ratione: veneno,
Quod frustra exseruit, rumpitur ipse suo.

78 Invidia vipera.

Vipera praemorsa genitricis nascitur aluo,
Sic patre sublato primitus, Invidia.


page 193

79. Quod deo et homini.

Si pietate DEUS, si fido pectore gaudet,
Quare homini non sint haec mage cara pio?

Aliter.

Quod fit et Auctori rerum placet omnipotenti,
Fas homini sit idem iure placere pio.

80. Da coecus.

81. Accipe oculatus.

Munera si tribuis, non specta muneris usum:
Si capis, unde datum et qua ratione, vide.

82, Bonus, bonis et malis.

83. malus, nec bonis nec malis.

Qui bonus est magnus reprobisque probisque videtur:
Qui malus, ille malis displicet, ille bonis.

Aliter.

Omnes virtutem laudant mirantur et omnes:
At vitium nemo per malefacta probat,

84. Praesidium in innocentia.

Omnia diversis subsunt humana perîclis;
Sola meru, culpae nescia vita, vacat.

85. Matura.

Matura sensim; properatio proxima noxae est,
Utilitas sequitur quod mora tersit opus.

86. Ciconiae beneficium.

Grata senem nutrit gestatque Ciconia Patrem:
Exemplum hîc homines, quale imitentur habent.

87. Comaedia vita humara.

Vita hominum, ludo similis diversa gerenti
Nomina, claudenda est fine peracta bono.

88. Ne vita Tragaedia.

Omnia commiscet repletque Tragoedia turbis:
Hinc simili migres ne ratione, vide.

89. Confide recte agens.

Nil metuas insons vitae confisus honestae,
Subicitur nullis mens bona et aequa minis.


page 194, image: delb0194

90. Veritas Pemporis silia.

Si qu rei pridem latuit sententia verae,
Prodire illa palam tempore nota solet.

91. Lupus mendacto tempus.

Ut lupus imbelles, sic est mendacia tempus:
Tempore figmentum proditur omne suo.

92. Veritas premitur, non opprimitur.

Ut cupiant hostes Christi ilico perdere verbum,
Hostibus id stratis sed tamen usque viget.

Aliter.

Vera premi possunt vi, sed non funere mergi:
Pressa levat, cum vis frangitur ipsa, DEUS.

93. Mendacio comites tenebrae.

94. Veritatis spiendor comes.

Nata per obscurum mendacia nocte premuntur
Vera seda claro lumine verba nitent.

95. Exsilium inter malos.

Extorris non est patria de sede fugatus:
Esse malos inter verius exsilium est.

96.Ne hilarem insantam insanias.

Nec tibi deliciae cordi nec stulta voluptas.
Sunto sed ut sana mente fruaris, age.

97 inter spinas calceatus.

Ne tribulos nudo calca pede, spicula figunt;
Vitaque cum multo saepta sit hoste, cave.

98. DEUM sequere.

Quicquid agis, duce fac Domino: lux aurea Christus,
Certa fidesque tuos usque sit ante pedes.

99. Fama pluris, quam opes.

Materopum fama est valgari nixa favore:
Quaere igitur famam, qui tibi quaeris opes.

100. Virtus pluris, quam fama.

Aeterna est virtus, volucris fama: illa perennat,
Haec distincte gradu posteriore, perit.


page 195

CENTURIA SECUNDA.

1. Virtutis umbra gloria.

GLoria virtutis fumus: qui curris ad illam
Virturis forti protere calce viam.

2. Orulos in pectus.

Inte deflectas oculos; te noveris ipsum,
Ut ster iudicio caussa aliena tuo.

3. Non axtor quebis amari.

Omnia vis cogit, solum non cogit amorem:
Cunctaque cum vincat se quoque vincit Amor,

4. Tempus e daxrerum.

Tempus edaxrerum depascitur omnia, praeter
Verba, animos et qui condidit illa, DEUM:

5. Subiecta Der manus consistimus.

Nil sumus ex nobis, nisi puluis et umbra potentis
Quod sumus, id Domini cura parerna facit.

6. Gloria vento discutitur.

Gloria nostra levis volucrique simillima fumo,
Quum tumet a quovis flamine discutitur.

7. Propter invidiam vela opulentiam.

Occule divitias, pastum livoris avari,
Et partis tacita mente fruare bonis.

8. Honores onera.

Omnis honos, onus est: fasces et munia fasces:
Qui placide cupiens vivere, vive domi.

Aliter.

Vive domi, quicumque cupis bene vivere: namque
Omnis honor labor: et munera sunt onera,

9. Virtutis radices altae.

Fundata est solide virtus: nihil ergo reveller
Quod menti virtus indidit alta bonum.

10. Mortalibus immortalia praferenda.

Virtuti aeternae mortales conferhonores,
Sunt nihil; hanc illis, qui sapis anre feras.


page 196, image: delb0196

11. Alata atas.

Aetate utaris celeres habet utilis alas:
Quae fugit, illa tibi non reditura fugit.

12. Fidens, non considens.

Omnia sperabis, verum licita omnia: nam si
Illicitum speres spes tua inanis erit.

Aliter.

Spes bona sit, rebus sed non immersa futuris,
Quae spem sepe suo fallere fine solent,

13. Cuius pudebit pigeat.

14. Ne ficeris quod factum nolis.

Nil facias, frustra quod posterus arguaterror,
Fine praei, serus ne pudor acta premat.

15. Stulta de alienis Superbia.

16. Alienum, quicquid adimitur.

Fortuitis in flas animum? tua gloria vana est:
Mens nostra est, nostrum, quod perit esse nequit.

17. Quod commodavit Fortuna, tollet.

18. Quod mutuavit Natura, repetet.

19. Quod paravit Virtus, retinebis.

Fors adimet dotes, repetet Natura salutem,
Virtus Mansuras sola relinquet opes.

Aliter.

Et natura suum repetit, fortunaque tollit
Quando libet. Virtus quae dedit, illa manent.

20, Princeps privatis sublimior sentiends.

Quanto opibus Princeps privatis maior habetur,
Tanto animi potior splendeat ille bonis.

21. Princeps multis consulendo.

Exue privatam, Rex communem accipe curam:
Trux nulli, cunctis utilis esse stude.

22. Tutibi venerabilis.

Adsit nemo licet, tibi tu venerabilis esto:
Quod celas homines, non latet ante DEUM.


page 197

23. Malumocultum perniciosissimum.

Pernicies homini, clausum sub pectore vulnus
Ferre, nec internis posse carere malis.

24. Non quam diu, sed quam bene.

Quid numerasannos: usum, non tempora specto:
Lux bona plus, septem quam mala lustra, valent.

25. Nomen prae opibus.

Congere divitias et iniquo foenore cresce;
Mi, post fata bonum nomen habere, labor.

26. Cdiosus, modo immerito.

Undique perfidiae telis odiique petebar,
Nec dolui: scelus hoc obruit immeritum.

27. Ingratitudo multis immerentibus moxiae.

Laesus ingrato, gratos fastidit amicus:
Sic sontûm insontes crimina sepe luunt.

Aliter.

Officiosus eram: sed gratia reddita nulla est
Hactenus; ingratum quemlibet esse puto.

28. Inturia oblivione ulciscenda.

Laesus es, hinc ultum properas? vindicta parata est:
Mitte animo noxas; et bona redde malis.

29. Praecipitis consilii affecla paenitentia.

Consilium praeceps comitum trahit ilico poenam;
Penset tota dies, una quod hora gerat,

30 Quod vin et omnibus.

Obniti et labi cunctorum est publicus error:
Quae mihisors, eadem pluribus esse potest.

Aliter.

Lapsum me rides hodie? cras forre peribis
Ipse: hominum casus sors inopina parit.

31. Ne ferrum igni.

Adspicis iratum? irato noli addere ferrum
Armatus satis est, si caret arte, furor.


page 198, image: delb0198

32 Lacrimis ignis exstinguendus.

Offensuan quotiens fratrem, vel numen habebis,
Non vi, sed lacrimis culpa luenda tibi est,

33. Fastigto caput submtte.

Qua saltare nequis collum submittito sepi:
Et quem non liceat vi superare, roga.

34. Falso nomine non gaudendum.

Par natura aliis, ne fluxa fortefuperbi,
Unius uni omnessubsumus imperio.

Aliter.

Cum voco te Dominum, ceu vero nomine gaudes:
Unius Domini feruus uterque sumus.

35. Amicus, ut non alius

36. Inimicus ut non idem.

Aeternum tibi credideris, quem nactus, amicum,
Hostem ita, quî fieri possitamicus, habe.

37. Quod videri vis, esto.

Vis pius et sapiens et doctus, amice, videri?
Hocage, quod dici quaeris, ut esse queas.

38. oculum in metam.

Quicquid agis. certum sempertibi delige finem.
Quem, veluta neruo iacta sagitta, petas.

39. Nocens metuit poenam.

40. Innocens nec casum,

Non timet adversos mens recti conscia casus;
Cumsceleris turbat quaelibet aura reos.

41. Excusanda steruitus sub necessitate.

Dignus homo venita est, hosti feruire coactus,
Qui liber casses rumpere non potuit.

42. Nea pudendo vincaris hoste.

Temne voluptates, spurcaeque libidinis aestus,
Hisque nihil victo turpius esse puta.

43 Turpibus neseruito.

Nec te criminibus, nec eorum subde magistris,
Ne morbum ex illa peste subinde trahas.


page 199

44. Amtcum immieum fugito.

Effuge velatum fraternis vestibus hostem,
Qui sua vel quaerit, vel tua commaculat.

45. Ne lingua mente celerior.

Mente praelinguam, nescit vox missa reverti:
Numquam animi tardum lingua dolebti opus.

Vel.

Frustra animi seamlingua vocabit opem.

45. Bellum cum vitius.

Pugna cum vitiis: homines quid Marte lacessis?
Hos cruciare feclus, vincere ut illa decus.

47. Divitiae, iniuriae pignora.

Ut positum sectatur opes iniuria, pignus:
Iustae etiam poenam saepe merentur opes.

Aliter.

Pulchrum aliquid, vel opes habeas, mox crimine ficto,
Ni redimas vitam auro cruce dignus eris,

48. Bona ad benefaciendum.

Quem natura suo ditavit provida censu,
Iussit ut acceptas in bona vertat opes.

49. Maximae opes prodesse.

Si prosis multis, multum tibi proderis ipsi,
Hac una firmae lege parantur opes.

50. Thesaurus gratia boni.

Omnia gratus habe: thesauros gratia fundat,
Et cumulat donis dona priora novis.

51. Quod vides, non diu.

Quae spectas oculis non sunt diuturna: peribunt
Illa brevi, vel te mors inopina trahet.

52. Ut verax, ne suspicax.

Coniectu loqueris, pares adfectibus vitro,
Et tibi vis credi? suspicione care.

53. Non dives, nicontemnas.

Divitias contemne frui si niteris illis:
Tum mihi dives eris, cum tibi paupereris.


page 200, image: delb0200

54. Expende.

Quam facias, expende prius ratione futurum,
Ne subito factum crux diuturna luat.

Aliter.

Rerum quiequid agas, expende ante omnia finem;
Sic bona mens, rerum sic bonus usus erit.

55. Sine querela.

Sic vive, ut nemo dete vivente queratur:
Sic nullum, de quo iure queraris; habe.

56. Frenum in lingua.

Vel bene, vel parce loquitur: linguae indue frenum,
Proferat expensos, ut bene vincta, sonos,

57. Ne bos in lingua.

Munere corrumpi. taceas ut vera. caveto;
Gestare in lingua, ne videare Bovem.

58. Accurate cogita immutabilia.

Quod mutare nequis et honesto avertere nisu,
Perspice, num possis id retinere iugum.

Aliter.

Nec temere thalamos, temere neque mystica tracta:
Ingresso facilis non datur inde fuga.

59. Longius modo tuliut.

Nil refert, cito quid facias, an feriûs: unum.
Prudentes spectant utilitatis opus.

Aliter.

Non annis bonitate tuos metire labores:
Sat cito, si bene quid fe ceris, istud erit.

60. Populo cede, non pare.

Cogeris? haud pare vulgo, sed cede surenti,
Scilicet hoc veniam, dedecus istud habet.

61. Et pilo sua umbra.

Quem credis paruum, noii contemnere magnae
Vires in paruo corpore saepe latent.


page 201

62. Hospes ne curiosus.

Indigenas exsul ne capta incautus honores,
Lite procul, vitam comiter hospes age.

63. Cadede, modo doce.

Cade licet, petiar dumme tuarcura docebit
Frangam opus est, nucleum si cupio esse, nucem.

64. Magni hospitu magnum hospitium.

Crede hominem magnum cui magnus Spiritus: hospes
Non capitur paruo magnus ab hospitio.

65. Tota vita dies unus.

Una dies vitam complet repetita fluentem,
Et nos illius nausea nulla capit?

66. Diarii omnes.

Una dies omnes vitalibus edidit auris,
Rebus ab humanis eximet una dies.

67 Ex usu, non collatione Fortuna.

Quantum possideant alii, tu quaerere noli:
Id curae potius quod tibi desit, habe.

68. Maiores superbus, minores maestus.

Es felixiboc te maiores nomine specta.
Es miseria miseros, sors ubi peior, abi.

69: Foris Argus, domi Talpa.

Centum oculis aliena vides, tua crimina nullo:
Nempe foris Argus coecula talpa domi.

70. Ne nimium scrutare.

Nec scrutere nimis quae sunt aliena nec unum
Saepe roges: nam res utraque crimen habet.

71. Certum in incerto.

Certa sub incerta, mors est abscondita vita:
Vis tamen hanc sortem vertere? vive DEO.

72. Voluptates specta abeunter.

Terga voluptatum, non fictos adspice vultus:
Hic tibi pernicies, mensibisana datur.


page 202, image: delb0202

Aliter.

Blanda venit sed abit foetore obscoena voluptas:
Notum abitum ante aditum, qui sapis, emshabe.

Aliter.

Illecebraefugiunt harum puer adspice sordes:
Dum veniunt: oculos hinc procul abde tuos.

73. Voluptas esae mahrum.

Exest et satiat pravos damnosa voluptas,
Quo placet, hoc vitam fine libido necat.

Aliter.

Consilium esca probis. reprobis grata esca voluptas:
Norma, bonis ratio: meta, libido malis.

74. Falle vivens, nonte.

Falle alios in sorte tua, sed nosce teipsum:
Ut te alii ignorent tu tibi certus eris.

75. Nonrif it qua sed quo.

Vitae eadem finisitu qua pertingere possis
Quo cupis, haud cura, dum modo certus eac.

Aliter.

Qui caelum adspiras quo fert via, dirige cursum:
Non via, meta viae respicienda tibi est.

76. Scopulus in vidis.

Sic animum muni, fortunâ ut fortior omni
Perstet in adversis victor ovetque malis.

77. Miserrmum pendere.

Spemque metumque pati crux ipsa miserrima rerum esi,
Nec satis aequa bonis, nec nimis apta malis.

78. Ne bis puer.

Bis puer esse cave: neruos florentibus annis
Quare, quibus mentem vita senilis alat.

79. Ne laborem citra praemium.

80. Ne laborem laboris praemium.

Praemia cui desunt, noli excercere laborem,
Aut si quem gravis in foenore poena manet.


page 203

81. Perfasa dolio nihil infunde.

Nil vasi infundas, quod apertis fissile rimis,
Qua capit, hac captam parte refundit aquam.

Aliter.

Nil hominicredas qui nec secreta tacere
Ore potest, animo necretinere fidem.

82. Turpe Gigantem in Nano,

Elatos animos humili sub corpore condi
Turpe sed imbelles turpius esse feros.

83. Difficilis gloriae custodia.

Gloria difficili et longo sudore paratur,
Maximus inventam sed retinere labor.

84. Malus potentiae custos, metus.

Quam metuunt multi, non est diuturna potestas:
Nam quod quisque timet, perdere quisque cupit.

85. Nescis, quid serus vesper vehat.

Nec placi dis animos, nec amaris subtrahe rebus,
Quis scit enim, secum quid vehat ima dies?

86. Faciem ne aperias.

Tecta verecundo facies humana pudore est:
Hoc si nudetur tegmine, larua manet.

87. Manum per frontem ne ducito.

Pollue ne vitiis frontem locus ille pudoris,
Hoc est: quicquid agas, semper adesto pudox.

88. Splendor summus non intuendus.

Nec radios Solis, nec summi Numinis ignem
Adspice: namsensus laedit utrumque tuos.

89. Linguas nepraesoinde sed cave.

Libera lingua homini est, quam frustra exscindere tentas:
Haec tamen ut taceat, vita probata facit.

90. Ora virtute obtura, non metis.

Ne plerumque tuis non auribus apta loquamur,
Ni melius vivas, vix prohibere potes.


page 204, image: delb0204

91. Cogitatus liber.

Caelitûs acceptam quis mentem vinciat? illi
Caeli et terrarum res agitare datum.

92. Cigitatus quis coget? vis veritatis.

Vive pie, verum loquere et nulli esto molestus,
Et te ultro quivis sentiet esse bonum.

Aliter.

Ne quid sinistri cogites ne suspicax
Sis cogeris vi veritatis inclitae.

Aliter.

Quis coget mentem, ne quid male cogitet illa?
Vita innocens, vi veritatis invicta.

93. Ifomo hominipar.

Imperium Divos, homines consortia spectane,
Par tibi sum: cur me despicis ergo parem?

Vel.

Nullum ergo humna despice forte parem.

94. Suavissimus post laborem fructus.

Difficilis longusque labor dulcedine fructûs
Clauditur, et gratâ terga quiete levat.

95. Animo corpus fulciendum.

Langueat ut corpus, tamen haud succumbe labori:
Mens manibus promptam fida ministrat opem.

96. Nocens se iudice numquam absoluttur.

Haud facile emergis, dum te mens conscia culpae
Deprimit, alterius nî releveris ope.

97. Ebriitas nec madida, nec sicca.

Sicca ex adfectu ebrietas venit, altera vino:
Utraque cum noceat; cautus utramque fuge.

98. Potentiorem te ne admittito.

Qui te subiciant mores admittere noli:
Horum parere est, rite praesse tuum.

99. Praecibus emptum carum.

Carius haud quicquam, quam quod prece venditur extat.
Ille egeat paucis, quem rogitare pudet.


page 205

100 Quiesce nihilacturus.

Res age vel semper, vel si nihil effet agendum,
Otia tranquillus, non odiosus age.

CENTURIA TERTIA.

1 Ingenium inexercitatum, torpidum.

INgenium ferro simile est: quia splendet in usu:
At longo exsuccum torpet abitque situ.

2 Ingenium situ pereat, non semibus.

Ingenium lateat cum iusta negotia desunt:
Nil potius facias, quam male quid facias.

3 Nullus fine linea dies.

Nulla dies abeat iusto fraudata labore,
Sit studii testis linea ducta tui.

4 Calumniae morsui, nullum remedium,

Clam necat, et morsus ignota calumnia figit,
Non contra hanc telum, non medicina valet.

Aliter.

Diverfoshominum sanat medicina dolores:
Zoileos morsus nulla medela levat.

5 Benevoli multi, consiharii pauci.

Et bene fac multis, et multis utere amicis:
Pauci animum teneant consiliumque tuum.

6 Iusti ia gratuita.

Iusticiam exerce gratis: nam munere quisquis
Vir bonus est, idem munere pravus erit.

7 Misericordia venalis, crudelis.

Auxilium et veniam posco: tu vendis utrumque:
O crudelem animum, qui additamara malis?

8 Bonorum rector, malorum victor.

Si fortuna favet, rationi subde faventem:
Si tonat, invictâ mente retunde malam.


page 206, image: delb0206

9 Quod invenisse pigeat, ne quaeras.

Ignorare libet, quam scire doniestica probra:
Pressa nihil laedunt cognita cor cruciant.

10 Tantum scu, quantum operaru.

Hoc te scire scias, quod re scitum exprimis ipsa:
Nam quod non praestas, hoc neque scire potes.

11 Perfona publica, privatam depone.

Publica qui curas, privatos neglige quaestus:
Nec tibi, sed populo publica sceptra gere.

12 Paruo fames co stat, magro fastidum.

Pauca famem sentiant: magno fastidia censu
Empta nocent: modicis est diuturna salus.

13 Unum est necessarium.

Multa ornant hominem; sed tantum proderit unum,
Aetheria verbura quod tulit arce Deus.

14 Mente DEO desixus.

Mente DEUM gesta, depende semper ab illo:
Ille tibi praesens numine semper erit.

Hactenus Symbola e Satellitio Ludovici Vivis exposui, Nuno alia ab bis continuato numero deducam: ac primum en Erasmi Roterad. Chiliadibus selecta.

15 Malum consilium consultori pessimum.

Consiliis incumbe bonis: nam prava malorum
Consilia artifices perdere prima solent.

Aliter.

Consilium pravum consultori acre venenum,
Auctorem hac, partum qua suit, arte capit.

16 Suam cuique pulsrum.

Cuique suum pulchrum est, vitiis aliena redundant:
Plus quam iudicium, sic valet omnis amor.

17 Similegaudet simili.

Quod simile est, gauder sinnili: quia provida rerum
Natura adfectus vinxit amore pares.


page 207

18 Fortes Fonuna adiunas.

Vince metum, vi Fortunam petrumpe furentem:
Fortuna ipsa suam victa tibi addet opem.

Aliter.

Nullis cede malis: animo supera omnia forti:
Forti Fors forte, promover ipsa manu.

Aliter.

Audeto quiduis, tenta omnia, nulla timesce
Vir mala; nam tales FORS amat aequa viroa.

19 Ubritimor, ibi et pudor.

Qui metuit plagas, metuit peccare: pudorem
Poena facit, vinclis frenat utrumque timor.

Aliter.

Poena timere facit: fronti timor ipse pudorem
In cutit: At felix, cui pudor absque metu.

20 Quot homines tot sententiae.

Tot sensus quot sunt homines. Tu cautus, et intet
Tot capitum insidias, rem sapienter age.

21 Amico amicus.

Cuncta libens subeo dum grator, amicus amico,
Quod que meo ex usu est, illius esse volo.

22 Muneribus vel Dii capiuntur.

Verba nihil faciunt, maiorum quaere favorem
Munere, Diis etiam munera missa placent.

Aliter.

Ut placeas magnis, fer munera semper et aurum,
Flexile muneribus fasque nefasque subest.

23 Ub amici, ibi opes.

Sit licet hoc rarum; veros qui nactus amicos
Semper habet, magnas ille recense opes.

24 Finom vitae specta.

Vita incerta tua est: ne quovis flore su perbi:
Respectu sinis quod benc cedar, age.


page 208, image: delb0208

25 Pecunte oboediunt omnia.

Auro templa, forum, mens, corpus et omnia parent:
Nuda nihil coram iudice iura valent.

Aliter.

Auro te muni, vinces nullo omnia bello,
Nigra auro facies candidiora nine.

26 Paupertas sapientiam sortita est.

Auro pauper eget, sed dives mente: Repertrix
Artis pauperies: im probitatis opes.

Aliter

Paupertas animos variasque exsuscitat artes,
Plusque animi pauper divite semper habet.

27 Ollae amicitia.

Non nisi cum coeno, noster me quaerit amicus:
Quam me plus ollam noster amicus amat.

28 Dii facientes adiurant.

Fac aliquid semper, rectum tibi et utile quod sit,
Namque laborantûm promovet orsa Deus.

29 Nequicquam sapit, qui sibi non sapit.

Quo mihi doctrinam, quo nomen inutile iactas,
Si prodesse tibi nil tua vota valent?

Aliter.

Qui prudens hominum moderatur et inspicit actus,
Committens Laribus propria, stultus homo est.

30 Heroum filinoxae.

Heroum claro fiunt de sanguine noxae,
Quod vel amor nimius, vel mala cura facit.

Aliter.

Cur nati, noxae esse solent plerumque bonorum?
An quia gente Patrum nobiliore tument?

Aliter.

Qui claro Heroum hascunrur sanguine noxae?
An quia libertras de generare facit?

Vel.

Num quia sub nullâ vivere lege volunt?


page 209

An quia nutricum crimina lacte bibunt?
Anne malos matrum prodiga dextra facit?
Num reprobos Patrum noxia cura facit?

31 Qualis vir, talis oratio.

Vera viri iusti solet esse oratio, fallax
Mendacis. Prodit lingua sonore virum.

32 Antiquissima quaeque commentitia.

Ficta vetustatis miramur somnia stulti,
Cum praesens certam vix ferat hora fidem.

33 Fecem bibat, qui vinum bibit.

Aspera fer patiens, bona si tibi grata fuerunt:
Fecem hauri, exhaustum est si tibi dul ce merum.

34 Ab ipso lare.

Ab lare principium fiat: qui nostra reformas
Menda, domus primum corrige damna tuae.

35 Tecum habita.

Veste tumes, Dominique tui virtute superbis,
Tecum habira, et quam sit res tua curta, vide.

Vel.

Personam Dom ini detrahe, nudus eris,

Vel.

Inspice te, te ipso iudice vanus eris.

36 Multerem fama, non forma astima.

Famam, non formam muliebris cerne decoris:
Illa proba est mulier, quam proba fama probat.

37 Ne quia nimis.

Quo cumque intendas animum, mediocria semper
Delige: quod Nimium in rebus utrinque fuge.

38 Sponde, noxa praesto est.

Si superanti tibi opes, sponde: minuentur, et illam
Quae noxa alterius debuit esse, ferent.

Aliter.

Noxa tibi praesto est, pro caro sponsor amico
Cum tua partitis censibus aera dabis.


page 210, image: delb0210

39 Post fera fata polos.

Sic vive, ut veram mors in choet effera vitam,
Utque adeas superos post fera fata Polos.

40 Omnium rerum vicissitudo est.

Quicquid ages, finem coepto praepone labori:
Fine bono totum nobile fiet opus.

41 Iucunda victssitudo rerum.

Muta animi mores pro tempore; gratia rebus,
Quae diverso habitu progrediuntur, inest.

42 Nosce tempus.

Qui cupit humanis in rebus gratus haberi,
Noverit, et noto tempore cuncta gerat.

43 Bu dat, qui cito dat.

Quod peto ne differ: si differs. gratia facti
Tota perit. Bis dat, qui cito vota facit.

44 Honos alit artes.

Praemia da Musis, et honore extolle peritos,
Sic tua non metuent se cula barbariem.

45 Alia vita, alia diaeta.

Diversum a vita me nunc mirâre priorie
An nescis sortem moribus esse parem?

Vel.

Fortunae an nescis imitari Numina mores?

Aliter.

Par miseris vixi, iactatus forte Novercâ,
Fortunâ magnis par ero matre viris.

46 Flere adtumulum Noverca.

Sic tumulum soceri, sic funera fleto Novercae,
Gaudeat ut susis bulga tumens lacrumis.

47 Aut bibat, aus abeat.

Cui consuetudo bona displicet, ille malorum
Deditus arbitriis vivat et hinc abeat.

48 Poeta et Musicus nemo medocris.

Disce Poetandi de toto artemque canendi,
Nam nisi perfecte noveris, orsa nocent.


page 211

Vel.

Namque tibi a medio cognita, risus erit.

Vel.

Nam faciet risum, si tibi nota parum.

49 Bos alienus subindeforas prospectat.

Lauta licet faciant alibi convivia cives;
Grata tamen magis est vita cibusque domi.

Aliter.

Sint epulae celebres alibi: tamen unica mens est
Optare in patriâ vivere posse domo.

50 Sortes hominum in manu Dei.

Nil nostrum est praeter vitium: Deus omnia praestat,
Quae bona sunt: hominum temperat ille vices.

51 Magistratus virum indicat.

Quo mihi privatus sapientis nomina iactas?
Publica fer nullo sceptra querente, vires,

52 Conscientia mille testes.

Mille homini testes suerint, mens conscia facti,
Sive hoc opprobrium, sine sequatur honos.

53 Festina lente.

Sit mora consiliis et festinatio factis:
Nec temere properans, nec male lentus eris.

54 Sat cito, si sat bene.

Quanta sit in rebus mora, nil curato, gerendis:
Sat cito confectum, quod bene fiet, erit.

55 Pedetentim.

Omne prius tenta, quam re experiare periclum:
Ars usum, errores impetus omnis habet.

56 Difficilia, quae pulchra.

Non facile ad pulchros itur virtutis honores:
Praemia quem tangunt, taedia non moveant.

57 Spaitam nactus es, hanc erna.

Cui DEUS eximias tribuit Naturaque dotes,
Has studio vigilaus ulteriore colat.


page 212, image: delb0212

58 Asinus portans mysteria.

Qui rudis ad magnos titulo conscendis honores,
Quid, nisi sis Asinus portans mysteria vatum?

59 Deum sequere.

Res age solerter, sed enim ratione ministrâ
Semper et in quavis parte sequare Deum.

60 Ne magna loquaris.

Multa ausus fac magna, sed haud maiora loquaris
Quam facias. Nemesis iactanti inimica loquelae est.

61 Sapientia vino obumbratur.

Vel nimius vini, vel inepto tempore potus
Ingenium sapiens vile iacensque facit.

62 Sera in fundo parsimoma.

Sero senex disces, primos si spreveris annos,
Sero opibus parcit, qui male fudit opes.

63 Carpes citius quam imitaberis.

Cur sterilis rerum, rides nostri acta laboris?
An quia sit levius carpere quam facere?

64 Deus superbis resistit.

Infim asustollit Dominus, premit alta: Superbos
Despicit, ultrici persequiturque manu.

65 Ne puero glaedium.

Qui rationis egent, rerum his committere summam
Ne bona corrumpant secum aliena, cave.

66 Antequamincipias consulito.

Consilium praemitte operi: celer estice, si quod
Consilio prudenti mora coxit opus.

67 Quod factum est, infectum fieris non potest.

Sit licet ingratum, quod factum est: cum tamen illud
Non pote corrigere, aequâ ratione feras.

Aliter.

Quod semel est factum in fectum nequit esse: ferendum est
Ergo, nî factum cura reformet opus.


page 213

68 Mendacem oportet esse memorem.

Materiam mendax verborum a tempore sumit,
Hunc igitur memorem, ne cadat, esse decet.

69 Non omnia possumus omnes.

Urge quisque tuum, non omnia possumus omnes:
Tu mihi, ego tibi ero commodus, ille aliis.

70 Dum anima est, spes est.

Spes est, mortales dum spiritus incolit artus,
Et licet in constans sit, tamen apta Dea est.

71 Tempus omnia revelat.

Solus in obscuro, cauteque fac et preme: tempus,
Cum nihil advertes, proferet omne palam.

72 Tempus abit, mors venit.

Vivite: tempus abit, quo mors abeunte, relictos
Occupat, et captos vivere sero docet.

73 Sui cuique mores fingunt fortunam.

Fortunam accusas, fortunam cum tibi fingas,
Moribus et sortis sis faber ipse tuae.

74 Reperit Deus nocentem.

Dissimulat Dominus, re perit tamen ille nocentem,
Cum trahit ad poenas facta virumque graves.

75 Ignavis Temper feriae sunt.

Ignave festo sque dies causasque quietis,
Desidiaeque suae materiam usque notant.

Aliter.

Nuila adeo tardam stimulat persuasio mentem,
Otia quin operis anteriora putet.

76 Obsequium amiccs, veritas odium parit.

Obsequium in vitiis multos effingit amicos,
Qui hostes, cum verum dixeris, esse solent.

77 Arbore deiecta, quivis Ugna coll git.

Ut ce cidit quercus, praedae ligna omnia cedunt:
Quisque virum mordet, quem sors deic cit iniqua.


page 214, image: delb0214

78 Domus amica, domiss oplimae.

Nulla peregrinis tam dulcia gaudia terris,
Omnia quin superet commoditate domus.

Vel.

Omnia quin votis spernat amica domus.

79 Lingua amicus.

Non mihi te linguâ facias, sed rebus amicum,
Linguâ etenim mendax, rebus amicus eris.

Aliter.

Cum tua mens alibi sit, ne me dilige verbis:
Praesta aliquid rerum, ne tua verba nihil.

80 Invia virtute nulla est via.

Multa homines versat via, virtuti invia nulla est,
Quâ transit virtus, plana patensque via est.

81 Satietas ferocitatem parit.

Accipimus servos humiles, quos copia rerum
Officii immemores et facit esse feros,

82 Domat omnia virtus.

Plurima virtuti obsistunt: domat omnia virtus,
Non vi, sed mixta cum ratione morâ.

83 Aequalitas non parit bellum.

Si scirent homines primaevae aequalia sortis
Principia, haud quicquam bella timenda forenc.

84 Credo, quod video.

Omnia promittas, nil me promissa movebunt:
Credam, quum faciet dextra oculusque fidem.

Hucusque Erasmica Symbola extenduntur: sequuntur ex Emblematis Ioach. Camerarii adducta:

87 Prospiciente DEO.

FI de DEO, diffide tibi: labor omnis ad usum
Munifico ceder prospiciente DEO.

86 Ardua Virtutem.

Ardua virtutem profert via: despice terras,
Alta vide, fortis fer mala, magnus eris.


page 215

Aliter.

Ima tumet vitiis tellus, amat ardua virtus:
Virtutis compos si mala vincis, eris.

87 Mitte, non promitre.

Rebus inesse fidem, non verbis, discimus usu:
Polliceare nihil, quod peto mitre, sat est.

Aliter.

Promittunt magni: praestant promissa minuti:
Qui probus est, dicit paucula, multa probat.

88 Rara iunant.

Rebas in humanis quae cara vel optima censes:
Interdum, et parce his utere: rara iuvant,

89 Multos copia perdit.

Semper ama medium: multa et sublimia sperne:
Copia nam multos perdere magna solet.

90 Morus cunctandopreficit.

Nec properans nimium, neque tardus in omnibus esto:
Curta parens rerum est cum ratione mora.

91 Samper immotus.

Nunc adversa furit nunc Fors blanditur amica:
Quem tamen immotum praeterit illa, vir est.

92 Nec inciat, nec evelli.

Nec vitium capit attactu, neque pressa labascit,
Mens constans soli fidere docta DEO.

93 Umbra tantum

Quid titulos iactas sterilis Platani aemule? nos te
Novimus esse umbram, praetereaque nihil.

Aliter.

Doct rinae mendax inflavit opinio multos,
Sed, quia nil prosunt, sub titulo umbra latent.

94 Tolle moras.

Tolle moras ut agas, animo quod es ante paratus:
Quodque malum est, fugias ut bene, tolle meras.


page 216, image: delb0216

95 Aurora Musarum.

Non sopor in tenebris clauso premet orbe labores,
Quos Aurora tua sobria mente facit.

96 Vifrangitur, obsequio flectitur.

Obsequio flectes, quem vi non frangis, amicum:
Non supera manibus, sed ratione malum.

97. Erit alitera merces.

Quid querar ingratos cives: Erit altera merces
In caelo, officii pensio iusta mei.

98 Invidia integritatis assecla.

Ad latrat immunem vitiis lingua improba vitam:
Sed canis ut Lunae, sic nihil illa nocet.

99 Intacta Virtus.

Pungat iners livor, vis saeviat, arctet egestas:
Virtus nec laedi, nec titubare potest.

100. Vulnus vulnera sanat.

Sic cedunt mala victa malis, ut toxica viro:
Sic hominem servas, si mals fers hominis,

CENTURIA QUARTA. Sic vos non vobis.

CVra, labor, studium nobis debentur: at usus,
Omnibus. An cuiquam propria vita data est?

Aliter.

Sic operas aliis nostro sudore lo camus,
Ut cumulat, fructu pauper avarus opes.

2 Sustine vel abstine.

Haec age, quae tua sunt: quae sunt aliena, relinque;
Abstinuisse iuvat: sustinuisse nocet.

3 Neglecta virescunt.

Negligimur modo surgentes virtutis alumni
Spes superest. Tempus nos quoque tollet humo.

4 Urtus difficilis sed fructuosa.

Virtute ut potiare, aestus patieris et imbres:
Ista tamen dulcis post mala fructus erit.


page 217

5 Idem ambo.

Persica sunt foliis linguae, pomo aemula cordi:
Non aliter pectus quam tua lingua soner.

6 Cito nata, cito pereunt.

Crevisti subito, brevis est tua gloria: durant
Facta mora: subiro, quae cito nata, cadunt.

7 Sit modus in rebus.

Vina, Venus, studium, semper mediocria sunto;
Namque modum in rebus transiliisse nocet.

8 E caelo lux eo intuere.

Lux an imi motusque omnis caelo orta trahuntur,
Ille sapit, lucem hanc qui a Patre lucis habet.

9. Duris Patrentia gaudet.

Tus olet attritum: duris patientia rebus
Pressa nitet: verus per mals surgit honor.

10 Caduca voluptas.

Ut rosa, sic vita est, vitaeque caduca voluptas:
Utraque caelesti sole perusta cadit.

11 Laetamur graviora passi.

Laetamur passi graviora pericula: nam spes,
Gaudia promittit, post grave semper onus,

12 Leviter si tangis, adurit:

Urtica ut digitos, leviter si tangis adurit:
Ni subito reprimas, sic mala parua nocent.

13 Modesta iuventus, honesta senectus.

Disce puer virtutem et vitae adsinesce modestae,
Cinget honore tuum longa senecta caput.

14 Severitas abdita, Clementia in promptu.

Esto foris clemens, sed vultus abde severos:
Commodus esto aliis sic, tibi ne noceas.

15 Disparem vita.

Quaerit amicitia si quis gaudere perenni,
Quem colat, cmultis deligat ille parem.


page 218, image: delb0218

16 Tribulatio optima.

Quod latet in paleis, nisi tundis, in utile granum est;
Et mens nî toleret sub cruce flagra, mala est.

17 Semper inclita virtus.

Omnia vellantur, semper manet inclita Virtus,
Virtus ambiguas nescia ferre vices.

18 Casta placent superis.

Casta placent superis, puras ante omnia mentes
Servare, ô casto turba dicata DEO.

Aliter.

Casta tibi mens sit, casto ut sit grata IEHOVAE,
Non capit impuras, nec probat ille preces.

19 Vigilate timentes.

Quos habet haec vitae statio, vigilate timentes,
Nescitis quo stent ultima Fata die.

Vel

Nescitis, quo quem mors vocet atra die.
Cognita nemo suae tempora mortis habet.

20 De paruis grandis aceruus.

Spica fit e grano; spicis cumulatur aceruns,
Sic vir de puero, si bene vivat, erit.

21 Sus, non tibi spiro,

Ut subus est ingratus odor fragran tior omnis,
Sic stolidis virtus, pax pieta sque malis.

Aliter.

Multa legens sucum scriptis includo novellis.
Quid tamen haec ad te, Zoile? scribo bonis,

22 Flectimur, non Frangimur.

Flectit, non plectit Dominus mortalia poenis:
Quod facit, ut revo cet de via corda facit.

Aliter.

Non punit Deus, ut perdat, sed lapsare re formet:
Servantis cur non imperio obsequimur;


page 219

Aliter.

Quum mala nos adeunt, non frangunt ilico totos:
Duremus. Tantum, quae tumida, illa secant.

23 Vita diurna mea est.

Vita diurna mea est quid fumos venor honorum;
Si Domino fidens consequor astra, sat est.

24 Omnis caro faenum.

Quid moricure tumes? faeni spectato maniplum:
Talis es: Ec ce vires, cras quoque fascis eris:

25 Spes altera vitae.

Incerta est praesens, reftat spes altera vitae:
Vive DEO, et vitae spes tibi certa novae est,

Aliter.

Non metuo mortem, superest spes altera vitae:
Mors mihi perpetuae ianua pacis erit.

26 Spes una superstes.

Dimitto mundum et vitam: spes una superstes
Me vitae alterius per mala cuncta fovet.

Aliter.

Oppugnate hostes, me temnite sanguine iunctie
Curo nihil: me spes una superstes alit.

27 Pura placet pietas.

Pura pla cet casto pietas agnata IEHOVAE,
Qui coles hunc, sordes eice mente malas.

28 Marsisetis arandia cedunt.

Magna domant Reges: mansueris grandia cedunt.
Qui sapis, in paruos ne violenter age.

29 Rerum clementra custos.

Si fueris clemens, hostem sine sanguine vinces:
Crudelis, nullo milite tutus eris.

Aliter.

Non ita vis servat, veluti clementia regnum:
Clementem iuncto subditi amore timent.


page 220, image: delb0220

30 Vindice Deo

Spreta quidem transit, quae facta iniuria nobis,
Non tamen illa fugit vindice spreta DEO.

31 Vim fuscuat ira.

Ne temere insulta misero, vim suscitat ira
Quae magna in paruis condita saepe latet.

32 Mens inmota malis.

Caede licet corpus, saevi in me, diripe sortem:
Mens invicta mihi semper et aequa manet.

33 Mag as vana terrent.

Saepius inflati vanas tre pidamus ad umbras,
Quos veri interea non movet urna mali.

34 Iram prudentia vincit.

Irato cedas; iram prudentia vincit,
Cum mala stultitiae ridet aperta suae.

35 Supera solertia vires.

Nil, temere fortes metuas: solertia vires,
Exsuperat certi tempore consilii,

36 Virtus securitatem parit.

Quisquis amas vitam securo ducere cursu,
Virtutem vitae pro duce, semper habe.

37 Preciosum quod utile,

Nil precio dignum est quod non est utile: merces
Quas emis, haud fama, ast utilita te proba.

37 Nil ultra vires.

In medio consiste, tuis par viribus esto:
Ne nimio serpas pondere victus humi.

Aliter.

Ne te effer nimium, maioraque viribus aude:
Quod potes, id studio perfice, tutus eris.

39 Tantum quantum possum.

Subdo humeros oneri, tantum fero, sors mea quantum
Ferre potest. Ultra nec volo, nec valeo.


page 221

40 Errantibus ductora odiosi.

Peccare adsueti, merito caruere Magistris,
Nam numquam iniustis iura ducesque placent.

41 Necmeta, nec onus.

Si quid agas rectum, nec onus nec meta laboris
Te retrahat vitio praepediente decus.

42 Currenti cede furori.

Qui sapis, ut vincas, currenti cede furori,
Namque furens celeri vincitur ira mora.

43 Maior post otia virtus.

Quum taceo haud ia ceo: maior post otia virtus,
Tempore vim menti suppeditante, redit.

Aliter.

Materiam rebus sapiens intra otia quaerit,
Cum stultus perdens rem simul ipse perit.

44 Ars potentior natura.

Natura informes generat, quos ars polit Ursos
Et durum, cura mite fit ingenium.

Aliter.

Quas natura negat dotes, ars curaque praestant,
Ut titulos etiam mancipia arte ferant.

Aliter

Ars undas sursum ducit, Natura deorsum,
Natura non plus ars ita iuris habet.

45 Violenta nocent.

Exsere paullatum (damno est violentia) vires
Impete ne proprio, trux velut Ursa, cadas.

46 Stultus aliena requirit.

Sorte sua gaudet sapiens, aliena requirit
Stultus, et amittens propria sero sapit.

47 Minuit vindicta dolorem.

Laesi indignantis minuit vindicta dolorem,
Reddidit auctori cum mala versa suo.


page 222, image: delb0222

48 Fallimur imagine.

Fallimur externa deoepti ab imagine formae.
Ergo erit interior massa videnda rei.

49 Nullis staus tuta latebris.

Sit fraus tecta licet, tectam prudentia fraudem
Invenit, inventam vincit, et arte domat.

50 Et infima prosunt.

Quae censes abiecta, cave, contemnere: prosunt
Illa, et quam precii, plus bonitatis habent.

51 Aut mors, aut vita decora.

Vivere si tutum non est, moriamur in armis
Fortiter: has poscit patria grata vices.

Aliter.

Vita Tyramnide pressa gravis, mors dulcior illa,
Hanc petere aut illam temnere, fortis amat.

Aliter.

Pugua ferat mortem, aut dulcem victoria vitam:
Fortes a bello laus manet ista viros.

52 Iamparce sepulio.

Turpe viro, famam verrbis lacerare sepulti:
Vivos, non mersos funere, poena decet.

53 Nescit gula modum.

Qui sapis, et Bacchi et Cereris fuge munere vinci:
Nam gula, nî sternat non habet ante modum.

54 Fide et diffide.

Fide quidem verbo, sed menti credere noli,
Ni videas verbis consona facta dari.

55 Ateneris adsuesiere multum est.

Imbue primaevos doctrina et moribus annos:
Cuî puer adsuesces, hac eris arte senex.

56 Intentus in unum.

Quicquid agas, studeas opus esse intontus in unum:
Nam varius turbat mentem adimitque labor.


page 223

57 Fortis convit ia spernit.

Nil me vana movent turpis convitia linguae:
Latranti, indignuna, verba referre, puto.

58 Finis, non pugna coronat.

Fine bono vitam coneludere gloria vera est,
Fini, non caeptis, digna corona datur.

59 Fraudem sapientia pellit.

Fulci animum virtute, abiget sapientia fraudem,
Si qua bonis tendet retia ficta tuis.

60 Vigilandum.

Cingimur insidiis, vigilandum est ergo, malorum:
Inter habenda oculos pectore pulsa fides.

61 Et parua saepe nocent.

Quos superas censu, temere fuga temnere paruos,
Saepe duces parua magna obiere manu.

62 Amat victoria curom.

Vincere vis? labor adsit, amat victoria curam.
Vinces, si vincet non tua terga labor.

63 Mori malis quam foedari.

Oppetere innocuam quam foedari, elige mortem:
Mors siquidem vitae praestat honesta malae.

64 Vincit solertia vires.

Ingenium vires, animi solertia corpus
Vincit; Homo iunctim rarus utrumque tenet

65 Feroces reddit impunitas.

Indulge servo, facies de mite ferocem,
Et nisi compescas fuste, videbis herum.

66 Perseverandum.

Terreri gravitate cave, quin fortiter urge
Propositum: faaciet, quod negat hora, dies.

67 Tempore et loco.

Ne pudor in vultu, in rebus confusio fiat,
Temporefac cuncta et conveniente lorm.


page 224, image: delb0224

68 Grate seruire iucundum.

Icundum est seruire viro gratoque proboque
Ipsa voluntatem gratia nempe iuvat,

69 Nusquam tuta Tyrannis.

Tuta loco non est neque milite septa Tyrannis:
Scilicet extra hostem semper et intus habet.

70 Amor caussa omnium.

Abdita quae toto vel aperta videmns in orbe,
Ortu et sine carens omnia fecit amor.

Hucusque Camerarian producta sunt etiam ex variis auctsribuss hinc iude collecta continustoordine sequentur.

71 Victrix fortunae sapientia.

Fortunae prudens teretis sapientia victorix
Quae facit acta bono claudere fine solet.

72 Ut pervenias ne propera.

Suffocat vires properatio praenia noxae:
Pauliatim facias ut bene rem facias.

73 Tuis bonis superbi.

Te factis metire tuis: incumbere famae,
Quam non sis meritus, stultitiae ipsa nota est.

74 Cam haerere in malo.

Quod male delinquis, breve sit ne longior usus,
Criminis in poenas conferat acta graves.

75 Probitati solum nomen.

Laudatur probitas verbis tamen alget in usu:
Tegmina sic virtus sic sua crimen habet.

76 Digito compesielabellam

Ne temere blateret, digito compesce labellum:
Plus tibilingua loquan, quam taciturna nocet.

77 Paupertas in irrisa mala.

Paupertas per se non est mala: dura videtur,
Quum male ridiculos, quos gravat, esse facit.


page 225

78. Maior sitis samae quam virtutis.

Famam omnes satagunt, virtutem quaerere nemo:
Cur? quia splendidius vivere fama solet.

79. Noscete ipsum.

Qui curas alios, ipsum tenoscito primum
Sic ex te alterius non male censoreris.

80. Venter, ingenii largitar.

Docta fames cogit caput invigilare labori,
Quo ventrem inventae fructibus artis alat.

81. Magno animo, nihil magnum.

Omnia contemnes, animum si noneris in te
Omni maiorem sorteque reque satum.

82. Conscientia bona.

Securos animi sibi meus bene conscis reddit:
Vive bene et nullo tempore tristis eris.

83. Cor scientia mala.

Incertos animi sibi mens male conscia pungit,
Perpetuo tristis, qui male vivit, erit.

84. Conscientia in oculis.

Conscia mens sceleris roties tibi pectus aduret,
Culpa oculos quoties stcinxerit ipsa tuos.

85. Adspice et inspice.

Quae novitate placent, res adspice et inspice prudens,
Quae placuêre cito, non placuêre diu.

86. Vincam Deo iuvante.

Omnia conspirent in me mala: Mundus et Orcus
Insurgant: vincam cuncta iuvante DEO.

Aliter.

Cuncta iuvante Deo vincam, licet omnia versum
Convertant vires me mala iuncta suas.

87. Nihilsit sine DEO.

Auspiciis fac cuncta DEI: quod enim egeris, omne
Invito vanum Numine fiet opus.


page 226, image: delb0226

88. Vivo ut moriar. Morier ut vivam.

Ut moriar vivo, moriorque ut vivere possim:
Sic operas tradunt vitaque morsque sibi.

89. Disie adprudemiam.

Litterulas cole, non fructus ignare futuri:
Quum poteris pradens vivere: fructus erit.

Aliter.

Disce, sed ut studii tibi sit prudentia testis,
Nam literas fatuum quid didicisse iuvat?

90. Vu supra leges.

Legibus et reges parent et Regia plebes,
Vis tamen has rumpit. Plus valer ergo nefas?

91. Certa incertis antefer.

Nil promitte tibi, quod spes dat credula certum:
Antefer incertis certa, minora licet.

92 Ad mortem multi medici.

Vita molesta tibi est, et honestum quaeris agonem?
Tres adhibe medicos: cras feretri umbra iaces.

93. Mors iucunda illi cui vira acerba.

Grata viro mors est quem vita molestat a cerba:
Cui Fortuna favet, commeda vita viro est.

94. Vive non morti.

Si tibi vita placer, cave funere digna facessas:
Hoc age quod vitam seruet alatque tuam.

95. Diffide inimiro conetlicto.

Fide tibi, diffide hosti: sic nulla sequentur
Te mala. Suspectum est quod novat, omne fidem,

96. Felix nemo suo iudteio.

Multos felices vidi: se nemo beatum:
Nullus enim quod adest, id satis esse putat.

97. Labente quereu quisque itgna colliger.

Ligna ferunt omnes, quercu labente vetusti:
Inque hominis casus cantio cuique sua est.


page 227

98. Mens nulla sine DEO bona est.

Tellurem corpus, mens spectat origine caelum:
Hinc mens absque Deo nulla bona esse potest.

Aliter.

A caelo mens cuique sua est: sed mens bona nulli,
Arcano foveat ni DEUS igne, datur.

99. Nec spe, nac metus.

Subfulsi ratione animum, ne fluctuer in me
Vel spe, vel tacito pectus agente metu.

100. Numquam serosapere.

Nemo sapit sero, quisquis sapit. omnia tempus
Tempestive facit, si ratione facit.

CENTURIA QUINTA. 1. Est animus tantum.

NIl agis invitus, dum mens tibi desit agendi:
Omne animus tantum conficit auctor opus.

2. Consuetudotyranna.

Crudelis diva est, mala consuetudo; prehensum
Quae semel, avelli non sinit arte scelus.

3. Oecasio inescanda.

Sinon prompta venit, quaereada occasio facti est,
Quae dimissa semel, non reditura, fugit.

4. Quid et quomodo.

Quam quid agas. primum perpendito quid sit agendume
Tum fieri possit, qua ratione, vide.

5. Ne quid prater rem, nec nisi confecta.

Nec metas rerum egreditor, negque fine triumpha
Incerto, nam res utraque crimen habet.

6. Cura tibi secur asi, nam gratia Crocodilus.

Quod curas, cura sine curâ. Gratia namque
Te quaerente fugit, te fugiente venit.

7. Omnia cavaru, mihiltimuerit.

Firmum animum retine, mala sed ventura caveto:
Esto idem, variat sors ubicoeca vices.


page 228, image: delb0228

8. Ne latres, nisi momorderis.

Ne verbo saevi, si perdere non potes hostem;
Cautior incautum ne premat ille caput.

9. Umbram pro corpore ne capta.

Res, non verba, vide: corpur, non corporis umbram,
Ne sero amissa cum cane carne gemas.

10. Morbus corporis, antmi medicina.

Corporis ex morbis animo medicina paratur,
Cum polor expressa mittit ad astra preces.

11. Mors contemnenda et non cont emnenda.

Non metuas mortem non obliviscere mortis:
Dante DEO levis est, absque DEO gravis est.

12. Fortuna adversa plus prodist, quam prospera,

Sors adversa usus plures, quam blanda ministrat:
Corrigit illa malos, perdit at ista bonos.

13. Periculosa fides.

Nec temere credas, nec apertus multa loquare,
Res est hoc aevo perniciosa, fides,

14. Crede cui vide.

Fide fide digno, et qui sit, circumspice, dignus:
Rara fides illi, cui nimiam esse putas.

15. Tatiens sapiens.

Dura pati sapere est: sapere est. patienter utramque
Fortunae invicto pectore ferre manum.

16. Dabit DEUS his quoque finem.

Fige pedem, nec cede malis: Deus his quoque finem
Quo minime speras tempore crede, dabit.

17. Honos alit artes.

Fomes alit flammam: Musae accenduntur honore:
Praemia conciliant artibus ingenium.

18. Pios in oculo vita.

Fronte pios vita quantum potes: intus hiantes
Sunt lupi, et insidias arte manuque struunt.


page 229

19. Modesti immodesti

Vidi ego complures vultu vixisse modesto,
Et tamen infamis vitae habuisse notam:

20. Taudem bona caussa triumphat.

Ne desponde animum, tandem bona caussa triumphat
Laurigerum victo cum levat hoste caput.

21. Malum ex victno malo.

Sis bonus ipse licet, tamen est vicima damno
Non bona, cum iustas ciam male perdit opes.

22. Auariss haredi aives.

Quaerit avarus opes haeredi pauper opimo,
Quando illum propriâ ditat alitque fame.

23. Cor sobrii, inore ebrii.

Sobrius arcanos si nolit pandere sensus,
Adde merum: fiet proditor ipse sui.

24. Laesa saepius patientia. sit futor.

Multa diu passus menti plerumque furorem
Induit, et poenas sumit ab hoste graves.

25. Quisque sibi proximus.

Quisque suos usus, dum verbis lactat amicum,
Quaerit, et in rebus proximus ipse sibi est.

26. Labor sine DEO irritus.

Iusta operi, vigila: labor est sine numine vanus;
Iunge preces, cedet non sine fruge labor.

27. Ut arbor, ita fructus.

Arboris in fructu natura, in prole parentum
Vivit, ubi vires seminat illa suas.

28. Sapientis lapsus conspectior.

Lapsus ubi est sapiens, it totam fama per Urbem:
Dira crepet Cerdo, mentio nulia mali est.

Aliter.

Deflectit paullum Doctus, fit fabula Mundo:
Errat incers totâ non sine laude viâ.


page 230, image: delb0230

29. Verum ingratum.

Parte DEO natum, precio verum altius omni,
Omnibus ingratum nunc vetitumque iacet.

30. Si Deus pro nobit quis contra nos.

Pro nostra Dominus si sumpserit arma salute,
Quid no ceat nobis nostis iniqua manus?

31. Iustos DEUS tuetur.

Multa premunt iustum mala, sed Deus eripit illum
Omnibus, et propria munit ab hoste manu.

32. Tutibi consta.

Sis constans te nosce, animum virtutibus orna,
Vita tua in censu posteritatis erit.

33. Ante mortem vitia moriantur.

Qui sapis ante obitum morti tua crimina dede,
Sic tibi mors verae porta salutis erit.

34. Vana gloria nihil miserius.

Nil magis est miserum, quam gloria vana: dolorem
Quippe per irrisum cognita vana parit.

35. Spes miseros servat.

Spes miserosa lit et felicia tempora quovis
Promittit, pulsa nube, oritura die.

36. Quibnnus. idem nobilis.

Nemo paobus fuerit. fuerit nisi nobilis idem.
Nobilis et nemo, sit nisi mente probus.

37. Felix es memento DEI.

Cui sors laeta savet memorigere mente IEHOVAM
Qui faustam infausta vertere sorte potest.

38. Fortunato quavis terra patria.

Quoque abeas, vives auro comitante beatus,
Felici omnis enim patria terra viro est.

39. Felicium omnes cognati.

Semper habet comites, opibus qui pollet, amicos,
Qui quoque post vitae fata sequuntur opes.


page 231

40. Opum et amicorum una parens.

Una parens et opes, et opum producit amicos;
Notus et ignotus diviti amicus adest.

41. Mortalis ne supra DEUM sapias.

Mortalis cum sis, scrutari arcana caveto
Sensa DEI: simplex crede, timeque sat est.

42. Iudicio exige poenam.

Disce prius crimen, tum subrice legibus aequis:
Puni, ut fit levior crimine poena suo.

43. Cernit DEUS omnia vindex.

Nilhomini statuas, cui non sis ipse ferendo:
Adspicit, et factum vindicat omne DEUS.

44. Homo humaniter sentias.

Qui superas alios, hominem quoque te esse memento
Semper, et ante oculos spicula mortis habe.

45. Senem loqui, iuvenem audire decet.

Lingua seni prudens, iuveni auris aperta decoro est.
Discere laus iuvenum est nempe, docere senum.

46. Hospes ne loquax.

Hospes apud celebres fueris si forsan amicos,
Audi alios: nam omnis vocula capta tua est.

47. Fortuna fortunat spom.

Sie licet in constans, lapsam Fortuna tamen spem
Numine fortunat restituitque suo.

48. Non igni cedit, nec ferro.

Sanguine molitur: ferro non cedit et igni
Sic Adamas, CHRISTI ut sanguine nixa Fides.

49. Medice, cura teipsum.

Qui medi cis tractas manibus mea vulnera, cura
Te primum, et vitiis ipse medere tuis.

50. Silintio et Spe.

Spes fovet alma meam perfida silentia vitam:
Hinc anime requies, delicium inde venit.


page 232, image: delb0232

51. Dinerso tempore diversa fata.

Nullis cede malis: olim meliora redibunt
Saecula, mutatis Fataque temporibus.

52. Modeste et horeste.

Mente liumilis vitam per honestos excole mores,
Et cader in cineres nulla querela tuos.

53. Sobrie et sincere.

Sobrius in rebus, sincerus et omnibus esto,
Hoc residet virtus vitaque tuta gra du,

54. Omnia vincit amor.

Difficile haud quicquam est dextraeque animoque volenti,
Conando vigilans omnia vincit amor.

55. Et nobis tempora veris erunt.

Fortunâ elatus, miseros contemnere noli;
Olim etiam nobis tempora veris erunt.

56. Nulli Fortuna perennis.

Mortales inter Fortuna volubilis errat,
Quos premit, hos alio tempore blanda levat.

57. Eruditio placidos facit.

Humanos doctrina facit, quos imbuit, omnes:
Tantum Asini vanâ cognitione tument.

58. Eruditio vitae baculus.

Disce tuae fiet baculus doctrina senectae:
Auro egeas: vitam sustinet illa tuam.

59. Tauper insanit, qui dat diviti.

Diviribus pauper, qui munera mittit amicis,
Se minuens, frustra per mare fundit aquam.

60. Iustus non facile ditescit.

Iusticiam cose, pauper eris: fraus ditat egenos;
Redde cuique suum dives, egebis ope.

Vel.

Cuique suum reddat dives, egenus erit.

61. Sapiens non audet.

Explorat sapiens, audet temere omnia stultus,
Qui sugit, haud metuit; sed fugiendo sapit.


page 233

62. Fuga, sapiemis repertum.

Audaces vulgus probat in mala sponte ruentes
Crede mihi, sapuit, qui dedit arte fugam.

63. Dat Fortuna raspitaque.

Dextrâ donat opes, adimit Fortuna sinistrâ:
Sobria mens, modico dives, utraque caret.

64. Mens bona et sanitas sunt vitae precium.

Rara, sed ampla duo rarae sunt munera vitae,
Mens bona mens sani corporis aequa comes.

65. Somnus mysterium mortis.

Somnus habet certae mysteria praevia mortis:
Sed brevis in somno, in funere longa quies.

66. Amtcus incommodus quid ab inimico differt.

Saepe venis, noxâmque adfers mihi semper amice,
Nonne hostem sic te mî sine fronte probas.

Vel.

Absis, et melius noster amicus eris.

67. Amicus, non nisi tu alter.

Si caelas secreta satis non credis amico:
Non aliter socio, quam tibi, crede tuo.

68. Amicum neque iratus deseras.

Commoveare licet, scito tamen esse sodali
Servandam in quavis re, sine labe, fidem.

69. Mendacium odiosum sapienti.

Turpe viro mendax prudenti lingua: sed illam
Vir sapiens odio semper et omnis habet.

70. Mendax non diu latet.

Vana suâ fa cile menda cia fraude patescunt;
Qui sapit, hic rebus consona verba facit.

71. Christo vigilante crux mitior.

Christus ut exploret iustos, cruce tangit, ab illo
Quo vigilante tamen mitior esse solet.

72. Quo maior, eo placabilior.

Qnanto animi superas alios virtute minores,
Ira animi tanto mitior esto tui.


page 234, image: delb0234

73. Nigligentiom comitatur pauperiaes.

Horrida neseris paupertas accidat annis,
Et DEUS et solers cura vetare potest.

74. M lo ace. ca mors, iucunda bavis.

Horrida peccantes ceu mortis terret imago,
Laeta piis vitam sic parat illa novam.

75. Prospernas a DEO.

Prosperitas nulla est humanis fidere rebus:
Vis tibi succe dant omniaifide DEO.

76. Ardua glortam.

Non animos segnes, nec inertia pectora spectat,
Gloria, sed passos ardua digna manet.

77. Virtus animiin patientia.

Possidet humanae vires patientia vitae;
Aspera si cupias vincere, disce pati,

78. Nostra omnia Deo committe ida.

Rem decus et vitam vitaeque negotia CHRISTO
Crede, sinu reliquum spes gerat alma suo.

79. Deus iafima tellit, sublimia deprimit.

Deprimit elatos, depressos tollit in altum,
Et sortes hominum versat in orbe Deus.

80. Saptentis non est bis labi in eodem.

Bis labi in facto, non est sapientis, eodem:
Labuntur certae qui tationis egent.

81. Aurum omnia vincit.

Quae neque vi poteris, neque duro vincere ferro,
Aurum adhibe, cedent protinus illa tibi.

82. Labor medetur viriis.

Si cupias vitiis, quae sunt tibi multa, mederi,
Urge aliquid; lusus, otia, vina, fuge.

83. Omnia pratereunt.

Mortales quorsum vanos ambimus honores?
Vita brevis, rerum mors cita finis erit.


page 235

84. Vita hominum sine DEO caca.

Mens hominum coeca est: et vitae fallimur omnes
Decipulis, vitae nî DEUS acta regat.

85 Eundum, quâ DEUS vocat.

Erras in mundo, praeeat nisi lumine caelum:
Hanc sequere, ostendit quam tibi IOVA viam.

86 Bono nihil a divite timendum.

Auro te dives superet, tu pectore forti
Vince illum: probitas fortior aere tua est.

87 Obdura adversus urgentia.

Si te urgent aducosa, animos oppone viriles:
Obdura, victor praemia digna feres.

88 Omnia tua tecum porta.

Instructum virtute animum, ingeniique vigorem
Fer tecum, et tutas dives habebis opes.

89 Concordia ensuperabilis.

Concors vive, et te socium concordibus adde,
Nec robur, nec erit fraus metuenda tibi.

90 Unus nihil, duo multa possunt.

Per te nil facies. Si mentis acumine polles,
Qui valcat dextrâ, iunge tibi socium.

91 Spes proxima.

Obiciat nobis quicquid Fortuna malorum,
Iuncta animo vitae spes bona semper adest.

92 In dies meliora.

Annis aetatem, ingenium proventibus auge,
Quaeque ultra facies, fac meliore notâ.

93 Illicitum non sperandum.

Spes adstat precibus fimul et Rhamunsia nostris,
Haec regit et punit vota, sed illa facit.

94 Virtuti comes fortuna.

Non colitur virtus, successu absente laboris,
Virtuti it semper Fors moderata comes.


page 236, image: delb0236

95 Fortuna felicior virtute.

In verbis virtus, Fortuna in rebus honora est:
Laus placet, at iaude es carior utilitas.

96 Paupert. is ingenii corruptrix.

Naturâ ingenium quod erat laudabile, pressum
Pauperie in mores transit abitque malos.

97 Bonis auspiciis inorp. e dum.

Adgredere auspiciis actus felicibus omnes:
Res male coepta, bono cedere fine nequit.

98 Male parta, male dilabuntur.

Quaerit opes natis mendaci Ludio linguâ,
Quo fine? ut luxu, non bene parta, vomant.

Aliter.

Ne mirêre opibus noviter censu ubere partis
Frustari haeredes: Res male parta perit.

99 Aere salus imerdum redimenda.

Argentum interea, quam vitam, perdere malis
Ne pugnatum abeas, militiam aere iuva.

100 Alius peccat, alius plectitur.

Bella cient Domini, serui pugnando necantur.
Insontes pereunt, sontibus ansa datur.

GEORGII CASSANDRI.

In Romam veterem et novam.

QUi miseranda videt veteris vestigia Romae:
Ille potest merito dicere, Roma fuit.
At qui celsa novae spectat pallatia Romae;
Hic poterit merito dicere, Roma viget.


page 237

IODOCI CASTNERI.

In obitum Henrici Loriti Glareani.

QUae tenet immensis vastus compagibus orbis,
Prona sub interitum corpora cuncta cadunt.
Fixa nec humanis usquam est constantia rebus,
Perpetuum possit quae retinere statum.
Subdita tam variis mortalis tempora vitae
Casibus, ex omni parte pericla ferunt.
Et tamen ut ferimus miserigenus omne malorum,
Militiae et fortes in statione sumus:
Mortis inexpletae fatalia iura subimus,
Et tristi tandem subdimur imperio.
Haec rapit, et curua, nullo discrimine, falce
Demetit, extremo cum venit hora die.
Non hanc arma Ducum, non summa potentia placat,
Non auro solidum divite pondus opum:
Forma nec, aut aetas, aut molli purpura luxu,
Aut summi turris vertice structa iugi.
Non animi dotes pulchrae, non aurea Virtus,
Ingeniive invat nobilioris honos.
Tendimus huc omnes: magno cum Caesare, sancti
Pontifices aequa conditione ruunt.
Ille perit gravidae miserintra viscera matris,
Saepeque cum fetu funere mater obit.
Integer et florens alius iuvenilibus annis
Hostili caesus vulnere forte cadit.
Hunc inopina rapit mors illum lapsus ab alto
Incautoque tulit quaelibet hora necem.
Alter ubi insanis temere se credidit undis,
Mersus arenosi gurgitis amne perit.
Saepe quis immodico distendens corpus laccho
Potores inter tristia fata subit.
Lurida quinetiam non aequo sidere pestis


page 238, image: delb0238

Corpora lethiferis febribus aegra necat.
Membraque dilanians crudelis calculus Orco
Mittit, et hac vivos luce carere facit.
Cuncta quis enumeret mortalis eristia cladis
Agmina, queîs vita haec undique plena scatet?
Currimus incerti: dubia est fortuna, nec ullas
Constanti villius res sinit esse loco.
Omnia si repetas, fi prima ab origine voluas
Humanae miserum conditionis opus:
Nil nisi vana vides, mortali lege creata
Vertier in cinerem, qui fuit ante cinis.
Umbra sumus tenuis, folia et velut arbore lapsa:
Decidimus fragilis sicut in amne tumor.
Fluxa cadunt quaevis, et nigra morte recedunt:
Sic rosa mane viret, marcida nocte cadit.
Te quoque, magne fenex, nostri laus summa Lycaei
Invida mors terris, ô Glarenane rapit.
Vasta procellosis emensus es aequora ventis,
Saepe laborasti gurgite fluctivago.
Militia et functus certator strenuus ista,
Vicisti vitae mille pericla tuae.
Iamque merebaris longaevos ducere in annos
Stamina, cum filum Parca severa secat.
Vivis adhuc tamen: et dum vasti machina mundi
Perstiterit, toto nomen in orbe feres.
Grata celebrabit Glareanum laude perenni
Posteritas, tanto scilicet orba viro.
Et nisi vana meam fallunt praesagia mentem,
Perpetuo vatum carmine notus eris.
Editus aethereas es vix in luminis auras,
Continuo tantus crescere coepit honos.
Ipse novenarum rectorque paterque sororum
Pierii summus praeses Apollo chori,
Talia nascenti, sacra comitante caterua
Musarum, dulcifudit ab ore sono:


page 239

Nascere parue puer, nostrae modo nobilt gentis
Nomen, Hyantaei fama futura chori.
Noster es, aeterna facimus te dote beatum,
Et ferimus larga grandia dona marn.
Laeta tuas iamiam cernet Refpublica vires,
Te natum patrii gestiet ora soli.
Inclita praecipue cristas Germania tollet,
Forsitan hoc tanto cive superba vigens.
Scilicet et totus te iam mirabitur orbis:
Nusquam ignota tuae gloria laudis erit.
Aurea virturum primis fectabere ab annis
Praecepta, in vitium ne rude pectus eat.
Semper honestatis rectique cupidine flagrans,
Concedes nullum te maculare scelus.
Otia collaudet turpis, vel inertia luxus
Tempora: vinoso dedita turba Deo,
Deliciis Veneris, foedoque libidinis aestu,
Atque voluptatum per genus omne ruat:
Tu gratas deges studiis melioribus horas,
Sobrius, et laudum, praemia magna petes.
Parnasi scandes sancto conamine montem:
Taedia difficilis nulla laboris erunt.
Nec mora, ubi duro superaris tramite callem,
Et fueris bifidi victorin arce iugi,
Iure tuse capies meritissima praemia laudis,
Praemia vix ullis interitura rogis.
Florida Romanus tum nectet serta Monarcha,
Daphnaea decorans tempora fronde tibi.
Pierios inter vates, summosque Poetas,
Conspicuus lauro carmina culta canes.
Quali proh scribes operosa poemate versu?
Quam dulci lepidum nectar ab ore fluet?
Ipse tuo dulcem mirans in carmine venam,
Sistet arenoso flumine Rhenus aquas.
Et quae cumque colunt Heluetica rura Camenae.


page 240, image: delb0240

Semper erunt faciles in tua vota Deae.
Sed maiore tamen restabit gloria laude:
Nomina quod faciat splendida, maior erit.
Nam varius hominum mores lustrabis, et urbes:
Nota erit ingento quaelibet ora tuo.
Inde tuae folers vigili prudentia menti
Accedet, summum iudictique decus.
Tu modo chare puer, rebus maioribus apte,
Isthaec perpetuo castra secutus arma.
Divitis ampla paret sibi munera Bartolus auri,
Convehat immensas Euclio avarus opes:
Veras tu capta gazas praestantibus ausis,
Laudatis decora dotibus, atque genus.
Utque renascens studiis melioribus artes
Ne pereant, opera nobiliore stude.
Sic ait: et dulci puerum complexus amore,
Neetareo nitidum tingit odore caput.
Cetera Castalium spargebat turba liquorem,
Cumque suis gaudet ludere deliciis.
Illa gerit Calathis fragrantia lilia fusis,
Nectit odoratis floribus altera opus.
Inque sinu gestant per magnum helicona puellum:
Et quacumque queunt parte fovere, fovent.
Qui tamen haec opus est Glareano carmina fingi?
Clarior ipse sois laudibus esse potest.
Ipsa volant lato numerosa voluinina in orbe,
Nec latet obscuro vivida fama loco.
Orba suo nuper veterum monumenta ia cobant
Lumine, vix nomen dignum erat Historiis.
Abdita nocturnis fuerant Romana tenebris
Gesta sed et Graiûm fama sepulta fuit.
Nulla Poetarum laudabat gratia libros,
Mendosa quaevis pagina labe fuit.
Aut obscura ferens perplexo taedia sensu
Tardabat gressus, lecta iuventa, tuos.


page 241

Perplexae Sophiae praelongis omnia libris
Dogmata sunt coeptas saepe morata vias.
Mersaque ad interitum tendebant optima vitae
Gaudia pene fera diruta barbarie.
Hic Glareanus adest, lapsuris undique rebus
Succurrens, studiis portus et aura bonis.
Instaurat veterum magno conamine honores,
Praesidiis fulcit corruitura suis.
Clara tenebrosis inducit lumina rebus,
Nigta coruscanti luce nitere facit.
Historiae mendas tollit, sordesque repurgans
Abstergit turpi pulnerulenta situ.
Quaeque sit actorum series, vel temporis ordo,
Supputat, et mundi saecula dinumerat.
Invidus oblatret, vel dentibus ista Theonis
Rodat, ut invidia viscera rupta crepent:
Roma tamen tantos repetat si grata labores,
Prisca suum rursus dicet habere decus.
Dicet habere decus laudata poemata Vatum,
Quae modo vestitu splendidiore nitent.
Quis Venusine tuum nomen, quis Naso diserte
Nosset et innumeros explicet arte locos?
Quis citharae dulces usus, plectrique sonantis
Alonstraret Lyricis metriqque scripta sonis?
Aut soluat caecis perplexa sophismata nodis,
Atque brevi Aonidum ducat in antra via?
Ni pius ille senex, rudibus Doctorque fidelis,
Hac vellet patrium parte iuvare solum?
Aspice quo cultu nitet ingeniosa Mathesis,
Quam non ingrato semita calle patet?
Dulcia divini poscis modulamina cantus:
Hac monstrat certam fidus in arte viam.
Nosse cupis numeros, audire Geometer optas:
Huc propera, methodus te brevis instituet.
Aetherei quaeris rutilantia sidera caeli,


page 242, image: delb0242

Mensuras terrae vel petis omniparae:
Omnia succincta tradit brevitate fideque,
Sentibus et duris nil sinit ambiguum.
Cetera si memorem virtutum insignia tanta.
Musa mihi versus crescat in innumeros.
Nam tua quis numeret, vir praestantissime, laudis
Pramia? quis digno carmine cuncta canat?
Ipsa tibi aeternas grates iam fassa iuventus,
Deplorat mortis tristia fata tuae.
Et sata nobilior generosa stirpe caterua,
Iam tua lugubri funera veste dolet.
Quodque potest, facibus decorat, lacrimisque profusis,
Extremum sancto more ministerium.
Orbatum ast lugens tanto doctore Lycaeum
Plorat. et humentes iam rigat imbre genas.
Tota Friburgensis quid mirum moenia ruris
Tristari cladis maxima damna suae?
Ipsa graves rumpens tristis Germania fletus,
Iamdudum maesto talia corde canit:
Siccine crudeli, mors immanissima magnum
Pierio raptas de grege, falce mirum?
Nec te cura movet nostri, non aurea Virtus,
Non pietas, cani relligioque senis?
Non te progenies, animosum pectus et acris
Ingenii lumen divitiqeque trahunt?
Quis viri dem posthac ductorque paterque cateruam,
Sedulus ingenuis artibus instituet?
Mella ministrabit Graiûm quis dulcia? rectum
Monstrator callis quisue docebit iter?
Ac de Castaliis labrum puerile rigabit
Fontibus, ut Vatum nomine digna canat?
Non erit hac fidus possit qui parte iuvare,
Actantis praesens sit medicina malis.
Et nisi sacratae parcas mors improba turbae,
Atusue manus sanctis vatibus abstineas:


page 243

Forsan ad interitum studiorum gloria verget,
Succedet prisco barbariesque loco.
Maesta suum amittens Pespublica rursus honorem
Corruet indignis contremefacta modis.
Abdita sed sophiae mysteria luce carebunt,
Artibus ingenuis non erit ullus honos.
Quaeque solent veras ornare illustria dotes
Munera sunt precium vix habitura suum.
Ergo agîte unanimes quibus est in corpore sanguis
Acer adhuc, quos nec curua senecta premit:
Obulia laurigeri vestigia sumite vatis,
Insurgat virtus ignea pectoribus.
Vester erat nuper doctor, fidusque magister,
Ingenium cultis dotibus expoliit.
Donec ad extremam duxisset saecula lucem,
Corporis atque aegro carcere vita fuit.
Huic vos aeternas sincero pectore grates
Ferte ultro: Pietas quemlibetista decet.
Et quia fatorum stat ineiuctabilis ordo,
Cunctaque sub leges mors vocat atra suas.
Ponite tristiciam: Glareano gaudia vitae
Gratemur, sparso ture meroque focis.
Natus homo fuerat morituruo corpore quondam,
Calcandam mortis noverat esse viam.
Vixit in humanis sat saecula longa tenebris,
Aerumnas aevi vidit et innumeras.
Clarus Apollineo quod erat de monte sacerdos,
Ornatus lauro splendidiore caput,
Nom ine per totum fuerat notissimus orbem
Magnorum procerum iunctus amicitiae.
Omnes quis memoret, quibus hunc pulcherrima Virtus
Devinxitque decus nobilis ingenii?
Primus adest magno devinctus foedere Erasmus,
Cui similem numquam Teutona terra tulit.
Illeque praecipue, quo Gallia cive superbit,


page 244, image: delb0244

Budaeus iuris gloria Romulei.
Fama Poetarum quos inter maxima quondam,
Buschius, hunc fido cordis amore colit.
Scilicet ignotos etiam, spatiisque locorum
Seiunctos, Virtus aurea conciliat.
Non illum ambitio, nec amor perversus habendi,
Sed tenuit iusti cum probitate decus.
Pacis amans, numquam furiosas daemonis atri
Amplexus sectas, iurgia, dissidía:
Maiorum coluit magna constantia avitam,
Sincera fretus relligione, fidem.
Non fastu inflato [(transcriber); sic: inflatu] quemquam, cristisve superbis
Contempsit, socium laedere turpe ratus.
Consiliis sed enim, studiisque iuvare paratis,
Censuit ingenuae nobilitatis opus.
Hac ita ad extremam dum vivit mente senectam,
Maturo filum tempore Parca secat.
Iamque beatorum coetu comes additus alto,
Aetherea felix vescitur ambrosia.
Spargite iam tristi flores lymphasque sepulchro,
Quod decet, extremum fiat et officium.
Carmina cunctorum gratam testantia mentem
Ista, viatores marmore sculpta legant.

Epitaphium.

Qui modo Phoebea redimitus tempora lauro
Ornabat nostrae clara theatra Scholae,
Germanaeque decus gentis, super ardua caeli
Astra sui fama nominis extulerat:
Nunc pius immiti Glareanus morte sepultus,
Squalida terrenis vermibus esca iacet.
Ingenium Virtus, Pietas, monimenta, labores,
Immenso passim cognita in orbe volant.
Morte carens superas conscendit spiritus arces,
Ac sancta Divûm sede beatus agit.


page 271

MARTINI CHEMNITII.

Manibus Davidis Chytrai.

RElligio, Probitas, Doctrina, Modestia, Candor,
Et cunctae ingenii nobilioris opes,
Sistere si possent properantia fata Dearum,
Quae prompta carpunt optima quaeque manu:
Naetu Cumaei superasses pulueris annos,
Saecula vel Pylii,magne Chytraee senis.
Nec tua ad Arctoum fleremus funera Varnum;
Nec tecum, heu,uno clausa forent tumuli,
Relligio, Probitas, Doctrina, Modestia, Candor,
Et cunctae ingenii nobilioris opes.

De eodem.

Conderet immitis nostro dum Parca Chytraeo
Lumina, perpetuos digna nitere dies;
Lugubres caeli radios caelumque videres,
Assiduas sensim soluier in pluvias.
Soilicet ipsa novum testantur sidera luctum,
Suppeditant nostris et lacrimas oculis.

PAULLI CHERLERI ELSTERBURGENSIS.

Ad Christ. Wursthisium urbis Basileae Encomium.

ME tua, Wursthisi, pridem vox blanda magister,
Aeri qui vultu metiris sidera Caeli,
Et totam radio describis gentibus orbem,
Sollicitat, monitisave vocans invitat amicis:
Ut patriae victura TVAE praeconia texam:
Rauriacamque brevi BASILEAM condere versu,
Te suadente, velim: Votis en obsequor aequis:
Et patriae refero non pulchro carmine pulchram,
Tantum summa sequeus rerum fastigia, sortem.


page 272, image: delb0272

Nam quia Ter cenrum finire encomia metris
Poene cupis: libanda mihi sunt plurima paucis:
Non dicenda? loquar non omnia: plurima stringam.
Hoc genus officii tibi debeo care Magister:
Hoc BASILEA tibi: doctis me moribus alter
Imbuit: eximiam dedit altera fida puellam
Nunc quae me dulci carum vocat ore maritum:
Et facit assidue numeroia pro e parentem:
Extenditque meae surgentia nomina gentis.
Unde sed incipiam? dubius feror: undique densa
Obicitur mihi silva, tuae percongrua laudi,
O felix BASILEA? volant rumore secundo
Namque tuae laudes hinc usque ad sidera notae
Iampridem: gemino tuo fama sub aethere floret.
Sunt aliis aliae praestantes dotibus urbes:
Quas habet Elysio tellus Oenotria tractu.
Urbs, armis, Venetum: valido Florentia Iaccho
Praestat: coenobiis Monachorum Roma superbis:
Fertilibus campis, Verona: Bononia Musis:
Mantua at armentis: Sulmo felicibus undis.
Et multas hodie GERMANIA fertilis urbes
Enumerat: proprio quarum problemata quaevis
Nobilitanda venit: producta ad sidera TURRIS
Argentina potens peperit tibi nobile nomen.
Nobile Gymnasium peperit quoque nobile nomen.
Clara Vienna beat magni te Caesaris Aula.
Tinctum mutandae Francfurtum flumine Moeno.
Undique commendant Germana per oppida, merces.
Toto Daedaleas Mundo celebratur ob artes
Noricaberga, rudis sterili sita margine campi.
Urbem de Monachis dictam nunc Boia tellus
Obtinet, illa nitet domuum splendore superbo:
Misnica consimilis poterit cuî Dresda videri.
Et mire cultis tu Lipsia feta puellis.
Quas omnes vidi mirans: sua maxima dos est


page 273

Omnibus: et propria quaevis virtute triumphat.
At Basilea fenet cumulo regalis in uno
Plurima, quae reliquae divisis partibus urbes.
Accepere: furt Superum nec parca voluntas,
Cum Basilea tibi sua munera larga dedêre.
Sed iuvat in specie quaedam memoranda referre,
Quae tibi concetlit blando sors aurea vultu
Munera: U Vursthisi, tua mollia iussa secutus.
MAGNA Dei bonitas in te, Gens Rauraca, miti
Est effusa polo: nam tu caelestia Vitae
Verba tenes pure, caelestibus eruta Libris.
Et per Templa NOVEM, multis adaperta dicbus,
Aurea divinae resonant Oracula vocis.
O fortunatam nimium, tua si bona noris
Regia Gens: ductumque Dei, tractumque sequare,
Vana superstitio tibi pulsa: recessit ab aris
Impietas idola pro cul fugêre perusta.
Successitque Dei simplex Reverentia: plenam
Quae iacit in Christi meritoque fideque salutem:
Non in laruati dubio molimine cultus.
EST TIBI praeterea sanctasque piusque Senatus,
Sunt patriae patres, niveum ius dicere prompti
Omnibus urbe viris, dubia si lite laborent.
Sunt veteres marsi: sunt pieni iure Catones:
Sunt et Aristides: indeprensique Camilli
Fraudibus: et fratres hîc Scipio pulcher haberes.
ABSUNT Hannibales, Catilinae avidique Nerones:
Absunt Pompeii: Brutique: et Cassius audax
Haud aliquem tota consortem cerneret urbe.
Hûc fugiens Italos Astraea novissima, propter
Candorem populi posuit veftigia tuto
Sera loco: pax et requies comitantur eandem.
Coeca nocte licet sine TELIS ire per umbras
Civibus ut media res est tutissima luce.
Iusticiae id praestat solers tua cura, Senatus.


page 274, image: delb0274

Et recti generosus amor: poenaque statutae
Sontibus: hic pulsi propter Pietatis amorem
Ad te confugiunt homines ex omnibus oris:
Inque tuo tuti gremio requiescere gaudent.
Si tamen est aliquis, miseros qui vexet et angat
Insanus nebulo: vinclis ac carcere frenant
Hunc proceres: pacemque docent: vim vique retundunt.
PACIS amans Basilea, procul discordibus armis,
Tranquillos sinit ire dies: sinit arma proteruis
Vana Getis: nec bella gerit, nisi poene coacta
Hostibus: innocuas armis defendat ut aras:
Proque focis ugnet: sociisue vocantibus adsit:
Et fidam meditetur operm: tunc martia virtus
Emicat: Heluetici tunc usus foederis ingens
QUID CIVES memorem fortesque gravesque piosque.
Et varie doctos: animis genus acre leonum
Germina virtutis,metuandaque fulmina Martis?
Quid studia? ut gnavae flaventis tempore messis
Formicae satagunt operis: nigroque feruntur
Agmine per sulcos: alimentaque lecta requirunt.
Inque domos condunt: operâ omnis semita feruet.
Florilegas aut qualis apes sub sidere verno
Exercet per rua labor: cum cerea fingunt
Tecta: vel ambrosio constipant nectare cellas.
Ardet opus: fragratque thymo redolentia mella.
Talis Rauriacos exercet cura Colonos:
Et tacitum patris agitant sub legibus aevum.
Cetero pate censu vivit, quo dives abundat.
Matronae magnis possunt aequare Lacaenas
Viribus: haec, dices, sed et illa, atque illa Virago est,
Obvia cum tulerint plateis: vestigia Musis
Succifluae forma certant praestante puellae:
Quae norunt legisse: colo subtilia ducunt
Fila: canunt hymnos: et amicula verba loquuntur.
Inque sui iuvenes, nudis aspectibus usae,


page 275

Invitant tractu rapiente poteuter, amorem.
Sunt Basilea tibi, speciosis plurima formis
Atria: verticibus sublimia: lata capaci
Circuitu: solidaque rigent ex pumice stiucta.
Quae magni poterant vel Caesaris aula videri:
Et Superos decuisse: Iovi dari limina digna:
Extra culta minus: miro sed splendida luxu
Intus et argento, Iaccho,granisque repleta:
Sunt variis opulenta bonis, mirabile visu.
Et Septem magnae claudunt vaga moenia portae:
Nec facili U ulcanus edax ratione nocebit:
Cumque nocet dira late volitante favilla,
Continuo cives domuum sarcire ruinam
Festinant: etiam quoties in cendia surgunt,
Vim prohibent: volitantque armis: atque aere coruscat:
Exspectantque hostem: serpitque peragmina murmur,
Ut campana dedit flammarum tiannula signum,
Pars altis haeret sonlis: pars advehit undas:
Et fontes haurit: properant, contisque revellunt
Semustas avido igne trabes: et flumina fundunt,
Dum restincta cadat vis flammae, atrique vapores
Tartaream late voluant ad sidera nubem.
Nec dos illa minor reliquis clarissima laude
Quod Basilea tuis Academia floret in oris,
Quae tibi concilict vivax in saecula nomen:
Te celebremque facit, cuius te nomine Saxo
Visitat: et toto divisus ab orbe Britannus,
Hessus item: Gallusque fugax crassique Poloni,
Atque loquax Italus, Boiusque, Variscia lato
Quos silvestris habet, vaga quosque Silefia tractu,
Huc fluitant iuvenes, Musarum blanda secuti
Castra gravesque viros, sua quos doctrina per orbem
Nobilitat notosque facit volitante triumhop.
Namque Lycaea tenent magnam Basileia laudem,
Quae, veluti Troianus Equus, cultissima fundunt


page 276, image: delb0276

Pectora im externas studiis felicibus oras.
In quibus hoc superant Cicerones tempore docti,
Socraticique viri vivunt: doctique Platones,
Sunt Augustini, praestantesque arte Galeni.
Hypocrates, Legumque patres, iutisque periti.
Solus honore caret Vates Andinus, et Heros
Maeonius, qui tempus habent nunc forsan iniquum.
Hac etiam merito nobis celebrabere laude
Prae reliquis Basilea locis, quos spumeus ambit
Oceanus sub utroque iacent vel climate mundi.
Calcographia tua quod mire excellit in urbe,
Ars priscis ignota viris, ars, munere cuius
Mortales vivunt libri, fugiuntque tenebras,
Excusique typis totum sparguntur in orbem:
Ut ptecio effundant magnos leviore redempti.
Thesauros, haec sola facit, mirabile dictu,
Ur iam quisque suo totum late possit habere
Parnassum: Musasque novem cum principe Phoebo.
Haec mihi te notam fecit, carmaque, priusquam
Te Basilea meis inspexi ignotus ocellis
Hospes, et exacuit prono demulsa favore
Corda mihi, iussitque tuum pede limen inire.
Haec te commendat plus, quam res ulla per omnes
Terrarum populos, ut liber opinor aruspex,
Mitior aura ribi, caelumque salubre tenetur;
Et placrdi spirant consueto tempore venti
Urbe tua, non acre gelu brumalia foedat
Tempora: cumque venit cupidis messoribus aestas
Spicea, parturiens et feta campus arista
Flavescit, signo iam feruescente leonis,
Aestifer haud nimium dissindit Sirius arua,
Rhene pater fortasse solo geniale levamen
Sufficis amne tuo: qui frigore temperevauram,
Auram frigidulam. permistam flatibus auram.
Quam non inficiunt sordes, turpesque latrinae,


page 277

Curita? namque minor maleolentes Birsula sordes
Abluit immissa cum subterlabitur unda
Fornicibus: mira qui pendent arte cavati:
In Rhenumque vehit scrutandam piscibus escam.
Mira cano sed vera cano: qua fraude cavetur,
Ur non exhalet sceleratum clausa mephitis
Foetorem: quo saepe bonus corrumpitur aer,
Et morbosa procul tandem contagio serpit:
Cumque viris pecudes immani tabe trucidat.
Est victus facilis tibi: pleno copia cornu
Undique si credas, felicibus adfluit horis.
Ingeniosus ager dat farra: dat optima vina:
Mutatae merces, nummos: dant flumina, pisces:
Hercinium dat ligna nemus: quae nantia prono
Sponte vado veniunt, Birsaque humilique Visello.
Relueticique vehunt mulsores pingue butyrum.
Marchicus ipse frequens adit oppida pastor, et in fert
Gallinae teneros fetus: captasque volucres:
Auritos alii lepores: Sungavia pubes
Advectat frumenta rotis stridentibus: omni
Sunt fora plena die dapibus, quibus indiget usus.
Nil tibi paene deest: utinam cognoscere posses.
An liquidos etiam fontes, in poene trecentis
Quos videas scaturire locis in saxea labra,
Eloquar? et mira gratas dulcedine lymphas?
Quales vix alibi nostro gustavimus ore:
Has emptas magni reor Argentina, nec erro,
Optares tibi posse vehi: nam lympha salubris,
Erbona, praesentis non est dos ultima vitae.
Denique carminibus referam pulcherrima Tempe,
In gremio Basilea tuo quae maxima condis.
Quae si tansuolitem, lectori coecus haberi
Iure bono poteram: modo si m ca carmina lector
Ullus dignetur, placidis ut spectet ocellis.
Quatuor esse tibiconstat regalia Tempe:


page 278, image: delb0278

Unumpons Rheni, cuius pars altera saxo,
Altera constructa est ligno bipatente, ministras.
Utque fugax Rhenus binas intersecat urbes,
Gurgtre caeruleo: sic pons super additus undis
Contiguis geminas quasi tignis copulat urbes.
In medio paruum veteri de more Saceilum
Conspicitur: quondam facturis vota Colonis,
Cum mare sulcandum foret, exoptabilis Ara.
Visitur ostiolum potro: per guttura cuius
Insidae matres (quae vel sua pignora ferro
Clam superant, velatroce manu thalamumue iugalem
Forte libidinibus maculant) truduntur in imum:
Ut bibulas saturent lethali flumine fauces:
Et vitam claudant constrictae fune sub undis.
Hoc in ponte viri, iuvenesque senesque, diurnis,
Si modo non prohibent immani murmure Cauri,
Et terris desunt pluviae, spaciantur in horis.
Commiscentque sonos: longisque fugacia fallunt
Tempora colloquiis: videas ternofque duosque,
Quatuor, et quinos vestigia compare motu
Tellere: tumque pari vestigia figere motu.
Numquam plebe vacat. pars ambulat, altera quernis
Incumbit fulcrisque cohors, et caerala spectat
Flumina pulsarum subterlabentia pontem.
Ex alto iuvenes aestivo tempore nudi
In freta desiliunt flunio mersantque profundo
Corpera cum collis: madidis neque crinibus extant.
Sed cito praecipites fundo voluuntur in imo:
Anser ut humidulus lymphis cum ludere gaudet:
Aut imas volitans sub aquas ad pabula mergus.
Interdum dulces animas in gurgite linqunnt:
Interdum remeant: iunctae stant undique naves:
Ad quas contendunt, sulcantes caerula palmis.
Hos spectant. alibi piscator nante carina
Alta petens, latam funda transuerberat undam


page 279

Et mox conclusis pelago trahit humida lina
Piscibus: ex alia puerorum parte maniplus
(Omnibus id licitum) sufpensos stipite pisces
Decipit, et calamo salientes ducit ab undis:
Quos sua credulitas uncum pelexit ad hamum:
Pensilia aut traxit tacitis in retia technis
Singulo sunt visu gratissima: Turris ibidem
Pulchra stat: et Rheni profugae superimmet undae:
In cuius supra spectatur machina tergo,
Aequales spaciis resonans distantibus horas:
Lucentemque globum lunae, lunaeque labores
Edocet aspectu. Nuper renovatus at infra
Stat Sonipes, ac frena ferox ingentia laxat:
Spiranti similis: depictus et arte magistra:
Torui barba viri flavet: volitantque capilli:
Lumina glauca micant: magnis flat naribus austros:
Praelongoque pedis pungit calcare Caballum
Horrendum, ingentem, visu mirabile monstrum.
Cum pede, quinque pedes calcar pedis esse sinistri
(Dexternamque latet) longum memoratur: equini
Crispantur villi: densissima cauda sed albet,
Insurrecta pilis: aurataque cingula lucent,
Pons etiam secreta tenet loca; bina Coloni
In quibus exonerant olidas in flumina feces
Ventrorum; quoties sors in superabi is urget.
Prima satis cantata mihi: nunc Altera Tempe
Succedant: Gemina summum qua Turre sub Astra
Erigitur Templum, roseas Orientis ad oras,
Est locus illustris: versus testantur Erasmi,
Quos legisse licct caelatos marmore quadro
Arberis ad patulae vivacem corpore truncum,
Pfaltz dixere locum Germani nomine: late
Illic diffusis Tilia est ampliqssima ramis:
Quam tredecim sua fulcra tenent: sunt sedibus apta
Marmora: dispositis condensaque frondibus arbor


page 280, image: delb0280

Sessores dulci aspirans complectitur umbra.
Hic oculos pascit laram prospectus in aruum:
In silvas, montes, et amictas gramine valles:
In pagos: dalcique etiam loca consita Baccho,
Inq. trrepentis aquas Rheni: nam perfurit infra
Aestus atrox, capidus: vasta que voragine gurges
Murmure sorbet aquas: et volvit gurgite spumas,
Obvia cum scopulis illisa retunditur unda.
Demersam requiesse ferunt hoc gurgite quondam
Campannm: verum fama est obscurior annis.
Necsicus hic tantum celso locus aggere, pulcher.
Pulchrius est Templum quod proxima sustiner ora:
Rotterodame tua Templum memorabile tumba:
Antiqui splendoris opus, pulcherrima tota est
Plancies: circosque tenet spaciantibus aequos
Sub tin circaitu, sub fornice sacro.
Terria sunt Tempe septem subiecta trioni:
Hic ubi longa adiitum sancti dat porta Iohannis,
Incumbitque vadis saxosa rupe profundis.
Ad quam cum tendunt homines, in parte sinistra
Est locus, antiquum surgit de marmore Templum:
Et prope Templa viret saltus: quem saxeus ambit
Murus: sacra loci cognomen concio prodet.
Illic sunt Choreae depictae in pariete Mortis
Effigie vîva vivisque coloribus: illas
Praeceriens casu multum ducente Viator
Suspicit: et variae confusus imagine formae
Multa stupet: Caesar. Princeps Rex, curuus Arator:
Et Baro et Upilio, tatdusque bubulcus, avarus
Mercator: proceres alii, lurisque magister
Conspiciendus adest: et plurima femina mixta est.
Eminet inter eos, quae vix tamen ossibus haeret,
Mortis imago ferae: tortis accincta chelydris:
Nuda caput: dentesque albos, feralis imago.
Et secum iubetire. duces: iubet ire Tyrannos:


page 281

Doctos ire viros: pecorum iubet ire magistros,
Ire iubet iuvenes secum: iubet ire puellas,
Sive velint nolint, iubet ire: trahitque necatque
Clepsydraeque manu praetendit labile fatum.
Spectares luctam: sed mors rapit Omnia victrix:
Et nulli parcit sexu: nec denique parcit
Aetati: similem pauper cum divite sortem
Obtinet: et similem dives cum paupere sortem
Non pro cula foribus, depictis ossibus albet
Marmoreus paries: populi septusque corona
Oecolampa dius sacra verba docere videtur:
Talari fuscus tunica, facieque decorus.
Os hiatiarte micant gigiti: laevaeque volumen
Incumbit: pendet populus mussantis ab ore.
Oecolampadius, vivae qui verba salutis
Primus Rauriaca soluit constanter in urbe
Dogmata, Leucoreis quo tempore fulsit in oris
Lux nova, detersis pulsa cum nocte tenebris.
At Te planicies Petri quo carmine dicam?
Re tua prima venit; postrema sed ordine, palma.
Talia non alio vidi Viridaria saltu,
Qualia tute foves decorat quae plutima silva:
Ut possis Martisue nemus, saltusue Dianae,
Silva vel Alcinoi, ferres si poma, videri.
Elysius vix campus habet, Peneiaque ora:
Aut Cananaeus ager, nec tu Saturnia tellus
Delicias similes Caelo stant poene minaces
Aeriae ordinibus tiliae: serieque magistra:
Quae iucunda suis texunt umbracula ramis:
Ramis, lene quibus strepitans immurmurat aura:
Et molli somnos ibi suadet inire susurro.
Castaliis loca grata viris: loca grata pusillis,
Ludere quando parant: venit huc aestiva Iuventus.
Pars in gramineis tractant ioca laeta palaestris,
Pars pedibus plaudunt choreas: saltantque per herbam


page 282, image: delb0282

Herbosa pars errat humo: tempusque tuendo
Conterit: hi currunt: illi praegrandia trudunt
Saxa manu: iaciuntque procul: pars denique pubis,
Cum pare quisque suo, viridi luctatur in herba.
Consonat omne nemus strepitu mistisque cachynnis
Spectantum: feruerque iocis ignobile vulgus.
Ut vero nequeant pecudes accedere brutae,
Setiger aut porcus: duris vel bucula plantis:
Aut caper aut urentes culta capellae,
Pumiceus prohibet murus. Domus insuper adstat
Ampla loco gremioque capax. Hac arma tenentur
Bellica: bombardae ferrata que plaustra: globique:
Fraxineaeque hastae: simul et thoraces aheni:
Et clypei et capitum terso cava tegmina ferro
Hic etiam cives missis certare sagittis
Fasta luce solent: puerique impuberis aevi:
Victori pannos, et pocula stannea ponunt.
Hic etiam legitur solenni more Senatus,
Annua Baptistae cum lux reuluta recurrit,
Er pictas viridi terras aestate salutat.
Hic etiam surgit nemoroso tegmine Quercus,
Quercus armata Iovi: late quae brachia iactat
Ingens ter denis ramos suffulta columnis,
Pulchra quidem visu, qua non insignior ulla
Chaonio in saltu lapsos est visa per annos.
Sub qua Caesaribus placuit requiescere prisicis:
Grataque reg sico convivia ducere luxu.
Infra perpetuae leni cum murmure lymphae
In puteum canna quernum funduntur ahena:
Unde solent pueri, quoties caluere iocantes,
Dulcis aquae properante sitim restinguere gustu:
Et tandem recubant patulae sub tegmine Querci,
Graminibus fusi captent ut frigus opacum:
Plurima praeterea poterant hoc carmine dici.
Quae Basilea tuam sunt admiranda per urbem:


page 283

Ante sed exhausto moriens defeceritamne
Rhenus: Birsa rathro converso flumine curret.
Nec nemore Hercinio sinuosa valle Visellus
Pro fluet, et Rheni socias voluetur in undas.
Quatuot ante solo montes aequarier alti,
Quos Basilea tenes adversa fronte locatos,
Vi poterunt toridemque ruent a culmine turres
Montibus extructae: Martin templa, Petrique:
Et Lecuarte tuum: summaeque palatia sedis:
Gramine, prata: feris. Alpes et robore silvae:
Sideribus caelum: lymphis Basilea carebis
Ante, tuas possim bene quam percurrere laudes
Et longo memorans comprendere singula versu
Sis ignur, sis grata Deo de divite cuius
Omnia thesauro capis, haud elata tumesce:
Utere legitime, felicibus utere fatis,
Salua quibus frueris tot iam labentibus annis.
Sit cordi tibi prisca fides, ut hactenus: esto
Caudida Iusticiae fautrix pretatis amatrix:
Musarum cultrix: et fidum semper asilon
Exulibus miseris: pepulit quos saeva Tyrannis
Finibus a patriis, et dulcia rura coegit
Linquere: praecipue placeat mens conscia recti.
Ipsa etiam, possunt si quid praesagia vatum,
Perpetuo vives Basilea, nitentibus ampla
Laudibus, insignis pietate et pinguibus aucta
Divitiis, virtute potens armisque tremenda.
Cumque erit illa dies, qua rubri machina Mundi
Igne laborabit, totusque exarserit axis,
Fatalis spacium tandem tibi desinet auri.
Interea Basilea vale, Basilea triumpha,
Et flore Basilea, precor sic pectore toto
Pincemiae vates ego rusticus annue votis,
Omnipotens Genitor. Fili, sacer annue Flatus.


page 284, image: delb0284

NATHANIS CHYTRAEI PALATINI.


[Gap desc: text available in CAMENA editions except the following]


page 337

Mundus liber Dei.

QUid nisi nocte dieque patens liber aureus, intus
Atque extra, circumque ostro gemmisque refulgens
Est fabrica haec ingens mundi alto a cardine caeli
Imum usque ad centrum a in quo mox absque arte legndi,
Scribendique usu, doctis vel doctior ipsis
Discere quottidie quamplurima possit. in illo
Nam libro ingenti nulla est nota, littera nulla,
Pagina nulla etiam plane, minimusue character,
Contineat qui non opus aut daedalma venustum,
Quod queat egregii doctoris munere fungi,
Mente licet, linguaque carens, surdumque silensque.
Ipsam etiam Suadam haec nam sape silentla vincunt


page 338, image: delb0338

Eloquii splendore sui, nisi coecus et amens
Destituare oculis fidei, rebusque creatis
Intendens mirabundus, consurgere ad ipsum
Mente creatorem nequeas. quod qui nequit; in se
Ipso convictus, non excusandus aberrat
A vero vivoque Deo, verque salute.

Mundus Templum Dei.

QUidnam hic est mundus? templum regale Iehovae
Fornice sidereo ornatum. cum nasceris ergo
In mundum hunc, simul ingrederis tam nobile templum.
Quisquis es hic igitur Dominum ut constanter adores,
Laudibus et celebres, tibi sit cura unica, vitae
Principio a primo supremi ad funeris horam.
Nil aliud templum hoc augustum et grande requirit.

Mundus Adami nondum ereati hospitium instructissimum.

NOndum factus erat terrai cultor Adamus,
Cum sudo in caeli ardebat sol aureus orbe.
Aera repebant volucres: animalia silvas:
Arborei fetus ramos: vaceinia vepres:
Aequoreos fluctus amnesque et flumina pisces.
Hospitium incoleret vacuum ne pauper Adamus
Coniuge cum natisque suis, curante Iehova.
Qui cum pro nondum factis vivisque paterne
Sollicitus iam tum fuerit; quanto ille favore
Iam factos complectetur, vuosque fovebit
Nos miseros, quibus est sexcentis insuper arcte
Obstrictus quoque promissis. quid plura requiris?

Vera gaudia sunt caelestia.

NIl hic sincerum est: non gaudia vera: dolore
Laetitiam sine quis vidit? pacemque vacantem
Discidio? solidam quisnam absque timore quietem?
Quis sanum sine morbo omni? lucemque tenebris
Quis sine cognovit? quisnam panem absque labore?
Aut potum sibi secluso sudore paravit?


page 339

Cui risus tristi sine fletu contigit unquam?
Scilicet e scatebris summorum et fonte leporum
Surgit acerbi aliquid. terrae inter sidera flores
Spina micat pulchri pulchro sub cortice mali
Vermiculus latitat. viridi latet anguis in antro.
Tristia sic maestam media inter gaudia mentem
Exstimulant. tu si sapias modo, gaudia quaere
Mature sincera magis, solideque beata:
Quae caelum, non terra, dabit mala gaudia cuius
In fumos abeunt, curis post terga relictis
Continuis, quae cor miserum crucia tibus angunt.
Quorum expers caelum est: ubi gaudia vera piisque
Supra vota fluent plane omnibus omnia, quisnam
Vir pius illorum pauperrimus esse, sed horum
Non optet longe ditissimus esse bonorum?

Providentia divina.

COruorum pro pullicie, taurque terente
Grana, Deus si sollicitus recte omnia curat,
Numne hominem non curabit, quem singula propter
Condita sunt toto vivuntque animalia mundo?
Quod si homines omnes curat; sua pabula cuivis
Si praebet, vestesque suas, agrosque, domumque,
Impius, atque hostis quamvis sit saepe Iehovae:
Quam curam geret illorum, quos foedere firmo
Natorum in numerum patrio suscepit amore?
Quique ipsum reverenter amant et honore decenti
Afficiunt, precibusque suis votisque fatigant
Rebus in adversis pariter, pariterque secundis,
Fidentes uni huic patri constanter. amorem
O superantem omnes orbis totius amores!
O curam superantem omnes me iudice curas!

Iuste et ordinate omma agit Deus.

HEi mihi quam coecis rapiuntur cuncta procellis
Rebus in humanis! quam nullus cernitur ordo!
Est in honore malus; premitur bonus. atra tyrannis


page 340, image: delb0340

Sceptra tenet: dudum terras Astraea reliquit:
Regnat avaritia, et dominandi insana libido:
Et pudor, et virtus nil sunt nisi nomen inanc.
Sed tu certa tamen rerum, supereme Iehova,
Frena tenes, fons iustitiae, norma unica veri
Et recti. solo tu dirigis omnia nutu.
In te uno sumus. et vita motuque potimur
Quidquid agis iustum certo, quod praecipis aequum est,
Sufficit una mihi tua culpae ignara voluntas.
Omnibus haec causis, cunctis rationibus una
Est potior mihi. nam quae non satis assequor, illa
Suspicio admirans, et pronus adoro, reveles
Illa quoad doceasque tuos, quando altera vita
Labe carens aderit, nec non fatale tribunal
Non ulli declinandum, iustusque bonusque
Interea mihi, quidquid agas, tuaque aequa voluntas
Semper erit: lausque ista tibi sine fine manebit,
Conturbent furiae licet omnem funditus orbem.

Deus benefaciens aut puniens est supra naturae ordinem.

GRandinis et pluviae ignara est Aegyptia tellus,
Unde igitur grando quasi saxea, quando nocentes
Perplacuit punire Deo? dubio procul inde
Unde suis Man dulce dedit per inhospita tesque
Deserti ingentis. non desunt quippe Iehovae
Arma modique pios seu sustentare, malosque
Seu domuisse velit quamvis natura repugnet.
Cui Deus et Dominus rex et pater imperat unus,
Ceu placet et libet, in nostram, sine fraude, salutem,
Et simul in cladem, damna interitumque malorum.

Caelum.

TE praeter quod cuncta tegis revolubile caelum
Salue clara domus stellarum, et solis amoeni
Grande morae impatiens, atque orbe decemplice notum.
Mundi iter et via totius: tu mensis et anni


page 341

Horarumque parens, aestivarumque dierum es
Atque hibernarum spacio tu semper in uno
Degis et aeterni cursus vertigine vincis
Alas ventorum, et volunrem levitate sagittam.
Quem gyrum nemo assequitur comprendere nemo
Sat ptis est, tua praeterquam pia filia docti
Mens homnis, radio et numeris armata nec ipsa
Hac in parte tamen tenebrarum ignara suarum
Tu sinite in finitum tu mortis es experis,
Expers dissidii, languoris, et incrementi
Ullius, aut decrementi. tibi mille sonores,
Mille chori choreaeque placent tu semper ubique
Et simile es remanesque tui, totum in super in te es
Clarum pellucens, sublime, rotatile, signis
Distinctum innumeris, claudens in se omnia magno
Circuitu, ipsum expers metae. sedesque thronusque
Principis aeterni qui te, qui cuncta creavit,
Conservatque potens intra atque extra omnia solus.

Lux.

Obona lux ô dulce iubar fax publica mundi,
O lampas caeli, salue ô lux aurea, salue
De pultrix noctis, luctus, trepidique timoris.
Mater Aletheae victrix formido latronum
Et furum iusta ô quam bella et pulchra refulges!
Quam sine te nil sunt toto pulchra omnia mundo!

Stellae e tenebris emicantes.

UT tenebrae, quamvis densae horrendaeque figuram
Terrenis adimant rebus, vivumque colorem.
Vergiliis tamen, et stellis queiscumque minutis
Non adimunt lucem fa culae non clara pusillae
Lumina non tenerae rutilantia lumina flammae
Scintillis minimis: imo quo densior umbra est
Horrificae noctis; tanto fulgentius ignes
Stellarum faculaeque micant. Sic nobile lumen
Dulcis Alctheae, fidei sic flam mula vinci


page 342, image: delb0342

Nescia Christiadum tenebras micat inter opacas,
A nullis Satanae flabris, mortisque tenebris,
Non etiam insidiis, non vi, non fraude dolisque
Antichriste tuis, dirave tyrannide regum
Exstinguenda unquam micat haec, semperque micabit.
Viscera vel stygio rumpantur ut ima leoni:
Atque inter vulpes, onagros, faevosque dracones,
Inque ipso Satanae mundique furore triumphat.

Nox.

UT mage conspicuus tibi fiat candor oloris;
Adiungatur ei coruus. quo pulchrior alma
Lux siet adiuncta huic nox est nigrantibus alis,
Constituente Deo, sic ut nox ordine lucem;
Lux noctem serie numquam fallente sequatur.
Quod radiis solis sicatum est luce diurna,
Temperat id subiens nox humida nocte labores
Et curae cessant hominum, mussantque silentque
Omnia. et optato requiescunt cuncta sopore.
O bona nox, ô grata quies nocturan, quid oro
Te sine vita esset nisi carnificina gehennae,
Et labor assiduus, miserandaque mortis imago,
Excrucians pari er fessas cum corpore mentes?
O nox tu personam aufers fictumque colorem,
Quo sese osten dat simulatio luce diruan.
Purpureis siquidem agricolam tu regibus, Irum
Tu Croeso aut Crasso. Thersitae Nirca, servum
Tu domino, uxori famulam, doctoque magistro
Discipulum exaequas nigrae tu tegmine pallae
Omnia quando tegis, penetrat qui viscera terrae
Auro inhians fossor placidae dat membra quieti.
Nauta agitans remos, vel tondens falcibus agros
Foeniseca, aut messor te regna tenente quiescunt.
Unica mens docti numquam satianda poetae
Doctrinae eximiae studiis, noctesque diesque.


page 343

Pervigilat velut immoriens, praenoscere caelum
Hic avida, et Musis stellas superare canoris.

Planetae.

SEptem illas caeli faculas hinc inde vagantes
Aspice, si libet observans vicibusque viisque
Diversis huc atque illuc ut snaviter errent,
Et tamen i larum motus, vestigia primi
Ad rectam sequitur caeli motoris amussim.
Hinc tibi discendum est, quamvis sua quisque sequatur
Et desideria et curas prout quemque libido
Exstimulat per saepe ipsi contraria caeli
Summo Rectori et domino, tamen esse sequendum
Quocumque illius revocat te sancta voluntas,
Nolis sive velis, tu quo trahit ille libenter
Atque hilaris sequere, ut placeat vehementius illi
Mens prompta invitis sua facta et fata relinque,

Sol.

AStrorum rex caeli oculus, lux publica mundi,
Mundi ornamentum, et currens sine fine veredus.
Luminis et vitae fons aureus atque caloris
Vivifici sol est quo nil vel pulchris usquam,
Utiliusue, aut splen didius magni inclita mundi
Machina complexa est: quo nil caruisse creatum
Est pote quando opera illius discernitur atro
A noctis nigrore dies pulcherrima visu:
Quando opera eiusdem Iuces noctisque tenebrae,
Iam longae rursumque breves, paribusue reversae
Cernuntur spaciis. hinc partes quatuor anni
Ver, aestas, autumnus, hiems, se lege sequuntur
Perpetua et simili, valde quantum libet ipsae
Dissimiles, variaque aliis in partibus oribis.
Tem pus aratori hic, piagras quo vertere glebas,
Semina quod fulcis committere, figere plantas,
Quo fructus legere, et fumo suspendere aratrum
Debeat, ostendit quis feruentem illius aestum,


page 344, image: delb0344

Quis lumen fugisse queat, radiante per orbem
Caesaric quando ille volat claudente pyropum
Conspicuus, iam Vulturno, iam proximus Austro,
Mex Boreae aut Cauro vicinior, unus et idem,
Absque mora et requie sua per vestigia quamvis
Voluatur nunc has oras, nunc protinus orbem
Antipodum invisens, quod si per signa loquentis
Elinguis sensum assequeris, caelestia cur non
Haec quoque signa notas? et quid tibi dicat in illis
Ipse Deus cupide advertis, docilique recondis
Pectore. verba oculis sunt haec subiecta, loquique
Multa licet possunt. Liber hic est aureus ille,
Naturae hic rerum codex, amplumque volumen,
Quo nullum toto invenias formosius orbe,
Sine characteres spectes pressasque figuras:
Caerula sive notes late expansae aequora chartae.
Os habet Idolum sed fari nescit; at omni hic
Ore caret, non voce liber, vox illa pererrat
Et maria et terras omnes, gentesque remotas,
Illam moilis Arabs, nudusque intelligit Indus,
Iudaeus, Graecus, Scytha barbarus, incola Thules.
Haec, quacumque solum circumfluit Amphitrite,
Auctoris maiestatem laudesque receset,
O vocem, ô toti praeconia didita mundo!

Aula et politia Solis

ER rones septem, ceu Rex pulcherrimus, inter
Sol medium tenet incedens, circumdatus aula
Principibus ducibusque suae, fidisque ministris,
Una ex parte autem Mars proximus ambulat illi
Armorum bellique potens, pro rege paratus,
Si sit opus, ferro decernere. Martius illi
Est rubor, eque oculis micat igneus ardor acutis,
Parte Hermes alia incedit, metuitque videri,
Consilio et sermone valens Orator, et aulae
Legatus quasi sidereae Venus aurea regem


page 345

Aut praeit aut sequitur, si lux reditura propinquet
Lucifer: aut redeant si sole abeunte tenebrae,
Noctifer: et sic nominibus celebrata duobus,
Sed Venus una tamen socia est cui candida Luna
Virginco saepe et faciem suffusa rubore,
Ancillae hae veluti geminae, hospitiique ministra
Sidereo dant regi operam, procul excurrendo
Haec equidem, et propere redeundo; ast illa manendo,
Curandoque domi quae regia tanta requirit.
Sanguineam Martis vicinus Iuppiter iram
Temperie optata bonitatis mitigat. instat
Desuper huic meditabundus, tardusque remisso
Incessu, canusque comas, gelidusque senecta
Saturnus satur annorum raroque daturus
Consilium regi, nisi forte negotia poscant
Ardua et ardori non committenda iuventae,
Hos acies circum innumerae, innumeraeque phalanges
Stellarum astrorumque simul magnae atque minores
Ordine quaeque suo circumstant, iussa lubentes
Accipere et facere, et regi seruire paratae
Tam pulchro, tam conspicuo, tam lucecorusco,
Complentique suo caelum terramquc nitore,
O aula! ô magni fulgens respublica caeli!
Ad quam collatae nil sunt nisi pulus et umbrae
Regum aulae terrenorum, pompaeque fugaces.
Quod cum ita sit, maior quanto et mage mira Iehovae
Qui stellarum opifex, et solis conditor audit,
Gloria, maiestas, et lux aeterna futura est,
Angelicas inter fulgentes luce cohortes,
Sperata in caeli patria, aeternisque piorum
Deliciis? quas nec oculo, nec aure, nec ullo
Humano hic licitum est cuiquam comprendere sensu.
Has ad delicias quis non moribundus anhelet?
Infidi satur hospitii, oblitusque dolorum,
Quos morib, mortisque metus morientibus affert.


page 346, image: delb0346

Luna.

QUid ventose tuis opibus famaque superbis?
Quid iactas dona ingenii, linguaeve disertae?
Aspice formosam diversa luce sororem
Fulgentis Poebi, proprii quae luminis expers
Fraterno splendore micat, quo cassa, tenebris
Induitur sic tu dives formofe, diserte,
Quidquid habes, non est proprium, sed desuper ipso
A patre spirituum cunctorum et fonte bonorum
Mutuo ut acceptum manat, pone ergo superbis
Cornua cum cristis, et contrahe vela aliena
Veste superbire est fatui, vanique Thrasonis.
Num dare qui potuit non et data tollere possit?

Corporum mundi concordia

NE sociis quidquam innideas. ne lividus esto.
Namque sine invidia inter se caelestia degunt
Corpora, non solis radiis maioribus uri
Luna solet: non terra humilis caelo invidet alto;
Ponto amnes, semper placida sed pace fruuntur.
Cur tu ergo alterius rebus macrescis opimis?

Ignis.

OMnia fert ignis, fert lucem, almumque calorem,
Dat motum, et vires animae, foetoribus obstat.
Hoc fine nil chymici possunt, nihil aurificesque
Chrurgi nihil, et fabri, nil pharmacopolae,
Nil bombardarum artifices, medicique, cocique,
Nil bellatores imitantes fulmine nubes.
Et facit, et potis est cuncta unus in omnibus ignis.

Ignis cum Deo comparatus.

FVlgore atque claore placet pulchertimus ignis
Utenti bene sed si malis forsan abuti;
Non modo laederis, sed consumeris ab illo.
Natura est eadem cernentis cuncta Iehovae,
Electos qui luce sua illustratque fovetque,
Conservatque illis vitam aetenumque vigorem:


page 347

Sed reprobos idem flammis ultricibus urit
Consumituqe, ignis si vel levis ardeat. eheu
Quid fiet totam si quando accenderi iram?

Ignis sursum Amor deorsum.

ALta petunt ignes. sed et est vis ignea amoris:
Hic tamen ima, furens ille sed alta petit.
Plus genitor sobolem soboles quam nata parentem
Diligir in vita hac res quod et ipsa probat.
Quantum igitur pater omnipotens nosterque creator,
Quantum in nos frater Christus amoris habet?
Cur si noster amor se, quamvis mutuus, ausit
Conferre, ah prunis conferet ille nives.

Usus Meteororum generatim.

AVdio cum horrisoni trepidanda tonitura caeli,
Tunc audire Dei claram videor mihi vocem,
Ad cuius sonitum regnorum ad culmina viles
Custodes pecudum ascendunt; regesque superbi
Deturbati ineunt tenebrosi carceris umbras.
Fulmina cum montes atque edita Pergama tangunt;
Robora tum subeunt dextrae mihi mira Iehovae,
Cui pugnare nihil, cui nemo resistere possit.
Fulguribus quando rapidis caelum omne coruscat;
Cernere mî videor penetrantes cuncta Iehovae
Toto in mundo oculos momento iugiter uno.
Cum tempestivis pluviis sata laeta rigantur;
Cornua Amaltheae e caelo tum largiter in nos
Cogito defundi. nocuus cum decidit imber
Disperdens misere taurorum hominumque labores;
Crimina non plorata hominum lacrimabile caelum
Lugere, et secum quasi deplorare gemisco.
Iris cum triplices adverso solo colores
Lunata ostentat; laeta tum mente recordor
Promissi illius celebris, certique sigilli;
Indicio cuius constar quod nulla deinceps
Talia diluvia huic mundo metuenda supersint,


page 348, image: delb0348

Quae caput Atlantis, Rhodopes, celsive Vesevi,
Aut Heclae, aut undis Alpina Ceraunia vincant,
Caucaseas tepidove nives humore resolvant,
Tu simile in reliquis facito et meteora sine ullo
Non fructu aspiciens, melior tua tecta revises.

Cometae et alia prodigia irrita.

FVlserunt toties in caelo triste cometae:
Sanguinei cecidere imbres, et sulpure mixti:
Tellus horribili passim est concussa tremore,
Foetorem exhalans tetrum: Turca ipse propinquat:
Ardet et annossis passim vicinia bellis,
Et fame coniuncta bellis pestisque veneno.
Quis tamen haec curat? cui talia tantaque damna
Lacrimulam eliciunt unam, gemitumue vel unum?
In fratrem frater saevit: praetexitur iris
Atque odiis sacre relligio, sanguisque caroque.
Christi hominum Servatoris, summique Iehova
Gloria. pro pastu interea caro propria, sanguis
Pro potu est nobis proprius. quod protinus affert
Perinciem, hoc placet, afflictis quod ferre salutem
Forte queat, fugnimus, quin nobis desuper ictus
Quo intentat gravius Deus et vehementius, illum
Cornua nos contra violentius heu iactamus:
Malleus incudem frustra ceu verbere tundit.
Instantis nec iam nos communisque pericli
(Iurati coniunguntur quo saepius hostes)
Ant metus aut formido domat, terreture, cruentum
Quo minus in ferrum miseri exitiumque ruamus.
Ah quonam miseri sumus imbellesque redacti?
Germanorum olim sub vili condita panno
Vis virtutis erat, validumque in pectore robur,
Atque hosti cuivis plane insuperabilis ardor:
Aurum hodie, et gemma, vestisque holoserica sordes
En nostras, trepidosque animos et crimina velant.
Militibus Dux magnanimus bellique peritus,


page 349

(Mauricius qualis fuit aut fortis Casimirus)
Ecce deest aciem et fulgorem qui imminet ensis
Flacati tyro ecce nequit perferre: dynastae
Obducto veluti callo, curisque relictis,
Luxuria fastuque tument: coguntque bibaces
Conventus patria in fines cum iam irruit hostis
Disciplina iacet Martis: plebs luget egena
Terrifluis spoliata bonis a milite Ibero,
Atque aliis qui communem mittuntur in hostem,
O utinam non a patriae vel patribus ipsis.
A Domino sic percutimu: sed nemo dolere
Cernitur ex animo: suspiria fundere nemo
Conspicitur: vitam nemo emendare priorem.
Durior est scopulo ceruix, frons ferrea, corda
Tamquam adamante rigent, nec vult convertier ullus,
Ut iam iam urgentes avertat naminis iras,
Et poenas passim nobis hinc inde minates.
O sopor! ô cunctos superans torpedo veternos!
O furor omnimodos superans feritate furores!

Tonitrua et Fulmina.

'> QUam blanda nos voce vocat Saluator Iesus,
Gallinae sese assimilans tam suaviter ipse!
Audi igitur modo si sapias, quam blanda loquatur,
Alliciat qua voce suos, quam suaviter instet,
Invitaus omnes peccati mole gravatos.
Nam si blanditias istas audire recuses;
Voce alia mox te trepidantem affabitur ille
Irata, atque adeo vincente tonitura, et ipsa
Fulmina, et horrifico caelum terramque tremore
Conventiente, sibi quando sine fine rebelles
Ignibus addicet semper flammantis averni.
Quis tantae possit tolerare tonitrua vocis?
Quorum hoc quod sentis tonitru tenuissima imago est.

Iris quomido signum foederis divini.

'> Opposita soli plures in nube colores.


page 350, image: delb0350

E speculo veluti referens, nota foederis, Iris
Qua ratione sacri est hominemque interque lehovam
Vis dicam? bello sacer est, neruoque sagittas
Eicit intenso, atque hostes transuerberat ictu,
Diversis diversus abit cum cornibus arcus.
Foederibus sed mox ictis, et pace reducta;
Qui prius adductis ferie bat cornibus hostem
Iam languet neruus: terram iam cornua spectant
Cornua et ex humero dependet inutilis arcus.
Confecta sic pace Deus caelo intulit Irim
Lunatam, ut medium referat curua mine circlum.
Sed nec neruus ei, nec adest prior illa sagitta
Lethifera, irati iudicium lethale lehovae:
Nullae adsunt pharetrae: dependent prona deorsum
Cornua placatae quod signum expressius irae
Esse queat pacisque ipso cum numine factae?
Hanc meditare igitur quoties in nubibus arcum
Caelestem hunc spectas: et tot pectore grates
Christo age, qui felix est foederis arbiter huius
Comparis impatiens, atque unica ianua caeli
Foedifragusque ullo ne dici tempore possis;
Sobrius esse stude, vigila precibusque Iehonam
Continuis lauda. et spretis terrestribus istis
Sursum cor animos, mentemque ad sidera tolle.
Unica sidereas haec te via ducet ad arces.

Grando.

'> QUid lympha magis est liquidum? quid mollius unda?
Quae vis hanc ergo indurat tam fortiter? instar
Ut silicum cadat in segetes et brachia frangat
Silvarum, arbereasque comas pepuletur. et ipsos
Vi quandoque homines ingulet pecudesque vagantes?
Id quod Amorrhaei. et populi Pharaonis iniqui
Cum magno didrcere malo. cicurare tyrannos
Tam validos qui tum potuit, gentesque superbas
Opprimere, is caelisummus terraeque monarcha


page 351

Viuît adhuc, regnumque tenet, semperque tenebit.
In felix hunc qui sensit, vel sentiet hostem.

Usus maris sluminum, lacuum. et c.

'> QUam bene tot sinuum gyris, tot faucibus, isthmis,
Tot lacubus, stagnis, fluviisque perennibus almam
Distinxit terram Dominus, quo scilicet illi
Siccam humectarent caecis terram undique venis:
Gemmarumque velut decorarent cuncta nitore:
Limitibusque suis, quasi limbis, purpura et udo
Argento ornatis, finirent dissita regum
Imperia: et populorum iras Martisque furores
Comprimerent: rerumque adeo commercia toti
Commodiora darent mundo, fluviisque saloque
Nam via fit brevior vento spirante secundo
Mense uno a Tamesi ad Gangem quis venerit;alta
A Thule ad Nilum, et celebres feritate Moluccos,
Antipodasque alios, sua qui vestigia nobis
Obvertunt: et sera rubens Venus aurea primam
Quis faculam accendit, cum primo solnovus ortu
Se osten dit nobis, quaenam via planior? ecquis
Commodius quidquam in nostros invenerit usus?

Fluminum ortus, incrementa confluentes et ostia.

'> VEre novo niveis albens in montibus humor
Liquitur, hinc lymphae spumantes undique magno
Cum strepitu petras et ardua saxa feruntur.
Torrentes hinc sexcenti magniatque mineres
Convalles et prata secant, camposque patentes.
Quorum aliquis fratrem aspiciens maioribus undis
Turgentem, cupide associat seprotinus illi.
Exemplum cuius reliqui mox deinde sequuntur:
Ex multis et sic torrentibus unicus amnis
Marginibus sese herbosis includit, et ultra
Progreditur serpentum instar sinuosus. in illo
Iam grandi plures alii sua nota minores


page 352, image: delb0352

Nominaque et vivas amittunt protinus undas,
Ille autem damnis alienis ditior, et iam
Non amnis verum fluvius rapidusque fremensque.
Cornua ceu victor iactat, similisque Draconiest;
Qui Draco non foret ante, angues nisi dente minores
Trivisset tandem ipse sua quasi mole laborans,
Centum praeteriit postquam arces, oppida centum:
In septem, aut etiam se brachia plura resoluit,
Vectigalq suum Oceano numerare paratus,
Sic tamen ut nullum mare sentiat incrementum,
Exonerat sese, et salsis sua dulcia miscet,
Nescius has ultra metas procedere, caeli,
Et maris, et terrae quas rector amabilis ipsis
Praescripsit fluviis, toto cum tolleret orbe.
Diluvium, quo tellurem contexerat aequor,

Idem brevius.

'> FOns generat rivum. de rivo nascitur amnis.
Amnibus c multis ingentia flumina turgent.
Fluminibus stagna atque sivus implentur, et ipse
Undarum patet Oceanus, limesque, caputque

Terra centrum universi.

'> FOrnicis istius ingentis ratione, suoque
Omnia claudentis gyro interiora capaci
Terra nihil praeter punctum est, centrumue, quod orbis
Aut circii in medio positum, undique distat ab illo
Exatic spaciis aequa libus. Includeine.
Sed minus inclusum, quis nesclat? Astra quoque inter,
Parunla nulla adeo stella est (hic lampatia solis
Praeterco ingentis) quae non terraeque marisque
Bis nonies orbem superet si credimus illis,l
Quis numer qum alis fas est na tirier alta
Caelorum spacia et radio describere mundum.
Adde quod exiguae istius pars maxima terrae
Aequoreis tumulatur aquis velut insula quaedam
Quod superat salsis cinctum est atque innatat


page 353

Hoc angusto etiam terrae de carcere quantum
Surripit Oceanus late porrectus ad ipsam
Americam atq Indes? quantum eius brachia, mille
Huc illuc agitata locis, quantum insuper ampla
Flumina sexcentique lacus vastaeque paludes
Abripiunt hominique negant, seclisque ferarum?
Terra eadem quantum cumulatis squalet arenis?
In celsos quantum sine fruge sine arbore montes
Exsurgit, flammisve ardet, vel frigore torpet,
Tecta gelu et glacie, aut hominum mansuescere cultu
Indocilis propter colubros, dirosque chelydras,
Bestiolasque alias terrae quibus omnibus orbi
Subtractis, quidnam reliquum tibi manserit? an non
Exiguum hoc plane in nihilum redigetur? et haec est
Illa hominum sedes augusta extendere nomen,
Resque suas gestas in qua sine fine laborant.
Quadrupedum haec volucrumque domus spaciosa capaxque
Ut credunt censentq illi quis terrea tantum,
Sunt curae Ignari Lunam ultra extendere sensus,
Expertesque Dei et vitae melioris amorum.
Opudor! ô hominum vesana insania! punctum hoc
Quantuia pars mundi est? in qua se gloria nostra
Iactrtat ira fremit timor et dolor angit egestas
Excruciat, calamo insidiis, ferro atque venenis
Cogere divitias satagens hic tendit in altum
Ambitio angustis includi nescia metis.
Omnia sic trepido feruent humana tumultu,
Dum stolide quivis magna illa Palatia caeli
Prae terrae stabulo, ceu vilia spernit et odit.
Audiat hoc rex vultu, oculis animoque superbus,
Qui regni ad saltum pulicis protendere fines,
Dum cupit, arma movet, populorum et sanguine campos,
Corporibusque tegit, iudex hocaudiat ipsum,
Venales cui sunt leges quemque aucrio ditat
Iustitiae in cathedra, ut fiat de virgine scortum


page 354, image: delb0354

Illa Astraea olim fulcrumque et gloria mundi.
Audiat hoc, cui relligio pietasq fidesque
Nil visi sun quaestus nil praeter sacra lucellum
Officin usaris usuras callidus augens,
Corrumpensque adeo mensuras, pondera, libras,
Pluribus ut vertat camporum ingera ara tris,
Andiat hoc ipsum, patriam qui vendere nummis
Sustinet acceptis, veteres aut tollere cippos,
Ut vicini horti, vicini aut angulus agri
Sub iuris specie patrio adiungatur agello,
Et pede sic fiat vel pollice rusticus uno
Ditior, hoc ipsum patula au diat aure colonus.
Eheu quid lucri facis, ô rex, fraude vel armis
Vel totum hunc subigens. quod nulli contigit, orbem?
Quid lucrare inquam? glebam unam, atomumue vel unum
Pulueris exigui vel setae simplicis umbram.
Virtutum haec merces tam insta et magna tuarum est.
Nit nisi punctus erit regnuminisi pulueris umbra,
Tam graude imperium nihilominus elmians ipso
Si nihilo quidquam esse queat Genialiter i nunc,
Deque auro sceptrisque tuis, regnisque triumpha.
Quodsi conditio est miserorum tam mala regum;
Sunt nihil illorum si gloria nil thesanri,
Nil regna et magni perrura. per aequora tractus;
Quidnam de reliquis miserae tellurus alumnis,
Illerumque agris hortis fundisque bonisque,
Deque supercillio Phoberi, vanoque tumore
Censendum esti qui prae magnis velut umbra vagatur
Regibus? ô quaumm est terrai in rebus inanc.

Tella bommis matat.

'> Saepe hominem investant imbres, mare, flumina, venti,
Infectusque aer srepe illi caelicus ignis
Terrenusque noceat, perdens sata laeta domosque,
Cum stabulisque pocus tantum terra unica tutum
Et mite hospitlum perbnt non duriter illi


page 355

Terra recens natum passis complectitur ulnis,
Acceptumque fovens alit insuper, et sustentat
Tempore toto ilio vitae quo vescitur aura.
Exilio et quamvis interdum patria mutet
Limina; non tamen hospitio sine fine carebit:
Omne solum quando patriacst fortique pioque.
Sola immota manet tellus, dum cetera natant
Omnia contmua veluti vertigine torta aut
Innumeris variata modis, vicibusque caducis.
Illa homines eadem sine fastu aut murmure, aperto
Excipit alma sinu, terrae cum terrea reddunt,
Poetentesquamvis olida putredine. tellus
Haec eaedem nobis iterum nova corpora reddet
Depositi fideique memor vitaeque perennis.
Usque adeo est tellus caris pia mater alumnis.
Quam quo iure ausis diram dixisse novercam,
Cum tibi plus mundi quam cetera cospora prosit.
Nascenti, vivo, et tumulum post fata petenti?

Regionum et regnorum per mare, montes et fluvios distinctio.

'> Saepe fit effrenes uno ut stabulentur equili
Ferripedes, et denre truces, et calce minaces,
Quos loro tenui custos tignoque rotundo
Separat, ut spatio contentus quilibet uno
Stet sonipes placideque sua vescatur avena.
Sic vicinorum quoque iurgia terminus agro
Impositus dirimit Quin ipsius ore lehovae
Et sacer et maledictus is est qui tollit eundem,
Aut alio transfert. Sic magni conditor orbis
Montibus et silvis imprimisque aequore et amplis
Fluminibus veluti metis habitacula terrae
Distribuit certis populis et regibus, ultra
Quas transire nefastnisi quis maledictus ab ipso
Esse Deo malit, rabiem quam vincere cordis
Hei numquam saturi, et media fitientis in unda.


page 356, image: delb0356

Quin mare praescriptos metuis transcenderefines?
Erge mari est ipso furiosior, atque caballis
Intiactabilior, qui metae nescrus huius
Et inaria et montes et flumina transilit, uno
Augendi imperium studio, multosque premendi,
Hoc caput, hic fons est cunctorum paene malorum.
O Deus, ô tantam, Deus ô bone, comprime pestem.

Aurum.

'> Igne sub ardenti semper fit purius aurum:
Bracteolasque eius dilatat malleus, atque
Mirifice attenuat, nec bractea rumpitur auri,
Quantumuis tenuis manet unum pondus idemque,
Idem etiam color et facies, non ictibus istis,
Nonigni mutanda aurum hoc imitare libenter,
Quando sub igne crucis coqueris, vel tunderis ictu
Eiusdem innumero, ne vel fragare, vel aegro
Deperdas animo quidquam mala multa ferendo
Magnanima, et veri semper studiosa piique
Innocuis vincit patientia sola triumphis.

Calx.

'> Petrosum quiddam calx est frigensque rigensque
Inice aquis illam en subito fumabit, et ignes
Concipiet, saliet, trepidabit, bullier, ardens
Indomitum, nisi vis maior compescat anhelam:
Non alla est zeli veri, atque a pneumate sacro
Accensi ratio, cum psychotyrannis amara
Ingruit, et pedicas, flammas, mortemque minatur
Innocuis tunc evigilat paulo ante quietus,
Plaminis instinctu sacri:tum vota profundit:
Tum monet officii astantes: defen dit Alethen:
Increpat obstantes vero: et convincit eosdem:
Negligit et totus quidquid magni aestimat orbis,

Hydrascopiae subiungenda Mare.

'> Infremit Oceanus, spumat, furit, aetheracredas


page 357

Tangere, cum tanti montes voluuntur aquarum.
Sed tamen interea metas, transcendere mundi
A Domino pesitas metuit. num tuergo per orbem,
Dum furit ambitio, et regni ventosa cupido
Pontificum et regum quasi terrae sidera miscet,
Omnia sunt dum plena malis variisq periclis:
Pseudepie dum regna tenet, vexatur Alethe.
Numne inquam tu propterea transcendere fines:
Institues mandatorum legisque lehovae?
Non facies, sis magno animo, qui tollere fluctus
Hos potuit, tandem omnipotens sedabit eosdem.

Amnis Sabbaricus in Palaestna.

'> Hunc Titus ipse suis Caesar conspexit ocellis
Cursu sat rapido senis turgere diebus,
Et post hos, eius siccato flumine fontem
Deficere, inque suis undas agitare cavernis
Sabbata tranquillas atque his de more peractis,
Mox iterum renovare suos cum murmure cursus
Continuo, quis te hoc docuit pulcherrime quaeso
Rivule? nimirum totius conditor orbis,
Cuius iussa facis promptissimus. interea dum
Pravus homo tor mandatis, tot legibus actus,
Exemplis tot poenarum parere inbenti
Nec vult, nec potis est, surdis mutisque fluentis
Turpior et peior, poenaeque obnoxius illo
Nomine maiori sibi quam persuaserit ipse.

Torrens et fluvius.

'> Unde fit ut toties affligat Pseudos Alethen,
Nec superet tamen aut vincar, licet omnia tentet.
Misceat, et turbet, vel nigrum Acheronta movere,
Cum superos nequeat, promptum? quia futile Pseudos
Torrenti simile est subito rapidoque vel ipsum
Vincere quem Rhodanum credas undisque minacique
Impete sed vix hora abiit, cum evanuit ille,
Et post se sordes teras spurcasque reliquit


page 358, image: delb0358

Interea effigies Rhodanus constantis Alethes,
Amne vehens pulchro puras uberrimus undas
Voluitur, et voluetur in omne volubilis aevum.

Populus ad mare rubrum.

'> Nunc quoque Erythraeas stamus gens tristis ad undas.
Ante oculos mare fluctisonum est:ad sidera surgunt
Hinc illinc scopuli et montes: tergo imminet hostis.
Quid faciemus ais, via visa per invia Christo est
Vel mare per medium cui tu conside, sileque
In caelum corde intento et magnalia cernes
Armipotentis, et impediet quam nemo Iehovae.

Ex uno duo et ex duobus unum.

UNum corpus erat primus rex orbis Adamus,
Facta sed ex uno hoc corpore mox duo sunt,
E costa humanigeneris quando aurea mater
Formata est digitis Eua venusta Dei.
Qui tamen haec voluit rursus duo corpora in unum
Coniungi dulci consociata modo.
Sic cum vult Deminus duo mox formantur ab uno,
Atque unum fiunt, iam duo quae fuerant.

Homo multiformis.

Omnibus una viris facies vultusque perorbem
Si foret; ingeniumque unum, status unus et idem;
Vox eadem similes gestus moresque colorque.
Non vis ille Dei tam raira et provida nobis
Conspicua usque adeo fulgeni in luce pateret.
Iam cum diversa est facies, vultusque cuique,
Diversum ingenium, quando hic procerus, at ille
Est brevis: hic voce exili, voce ille sonora:
Hic rudis, ille sagax: hic rusticus ille politus:
Hic infans balbus mutusue, sed ille disertus:
Hic gravis ille evis: bonus hic malus ille: lehovae
An non hic sapiens illa omnipotentia pandit
Multo se melius toti et conspectius orbi?
(Ni quis forte videns ultro talpa esse laboret)


page 359

Pro libitu faciens, formans fingensque movensque
Omnia, et ad certos dispensans omnia fines,
Fortunam excludens omnem casusque timendos.

Generatio hominis est imago resurrectionis.

Quidnam hominis semen? pallens liquor ut ratio ipsa
Iudicat. et tamen hoc in sese continet omnia
Membra hominis carnes, venas neruosque curemque,
Viscera, cor oculos, humores, ossa, medullas,
Et reliqua, officiis variis distincta situque,
Et specie et forma quae cernimus omnia nato
Et solide perfecto homine ast quis crederer unquam
Hoc fieri sic posse nisi experie ntia passim
Invitos etiam convinceret: ergo miselle,
Quid dubita de supremi virture Iehovae?
Num vitam et motum putridae iam reddere carni
Distinctim possit num quando parentibus istam
Prolificam vim concessit Deus optimus, ipse
Nil prorsus sibirettin vitian non habet ille
Complures aliosque modis contraque supraque
Naturam faciendi aliquid: de semine calrhae
Qui caltham educit: mente de semine mentam:
Semine de coryli corylum: numneille sepulchris
Eductos homines nequeat discernere et uni
Cuique suam vitam et iustam quoque reddere formarn
An plane ex nihilo qui condidit omnia mundi
Corpora iam terrae de puluere non queat illos
Vivifice revocare sono, qui viva fuere
Corpora iam pridem, et regis caelestis imago?
Cede Deo, verboque eius sine murmure crede.
Qui dixit, facier dictum sinc fraude Iehova.
Hoc quamvis Saducaee neges stolido impius ore.

Divinis nec adde quicquam nec deme.

Adde oculis oculum: geminis adde auribus aurem:
Adde pedem pedibus digitis digitum insuper adde:
Iam monstrosus eris. simili ratione modoque


page 360, image: delb0360

Deme oculis o culum, geminis deme auribus aurem:
Deme pedem pedibus, digitis digitum. faciei
Nasum ad me, aut labrum, aut mentum dentesue priores:
Iam mutisus, iam mancus eris: deformis utroque
Turpatusque modo, reliquis de animantibus esto
Iudicium, si quaeris, ide. Quin caelifluarum
Est eadem legum ratio, verbique lehovae,
Scitorumque et quos ritus vocitare solemus,
Et ceremoniolas. quîs seu quid dempseris aut quid
Addideris, vitium subito patet. Ergo nec adde,
Detrahe nec quicquam effatis scitisque Iehovae
Perfectis plane insolitum, nec labe notandis.
An gemmas aurumue into decorare labores?
Aut faciem exornes oculum si exsculpseris unum?

Supercilium sedes superbiae.

Consortum impatiens cum semper ad ardua fastus
Contendat, supraque alios extare laboret;
Iure supercilii sedem sibi legit ivarce
Undique conspicuam et celsam. sed cogietet ille
Quam locus hic etiam sit praeceps. pendulus. atque
Ad casum pronus subitum, celeremque ruinam,
Qua multi collum et suras fregere superbi:
In plano aut medio mage tuti forte futuri.

Dentes.

Mandunt et minuunt ingesta cibaria dentes,
Percipiuntque parum fructus: multumque laboris
Continui, haud queruli, tolerant, tunc ergo cuereris
Agricola aut serue aut ludi templine minister
St tu sustincas alieno nomine curas
Aerumnasque graves, cum fructusaepe minnto;
Commoda dum segnes capiunt, et honore fruuntur?

Stomachus.

Ventriculus quaevis ingesta aiimenta, liquoresque
Haud adversatus recipit sed postea magnum
Excrementa inter vitaeque alimenta caducae


page 361

Discrimen statuit capitans haec illa repellens.
Sic verbi auditor, dubic doctore sagaci
Sit praesens animo, a lolio secernere fruges,
Et verum a fa so ut possit, cum pelle sub agni
Saepe lupus lateat voce, ungue, et dente timendus.

Schola Auium et Fringilla.

O doctrix fringilla hominum me doctior ipso,
Ah tua vivendi ratio quam dulcis imago
Est vitae sanctae atque piaeltu tempore noctis
In nido late brisve tuis secura quieti
Indulges deinstrata iterum consueta relinquens
Arboreas quaeris frondes, aurora rubentes
Cum digitos terrae ostendit, cupideque salutas
Hancii sam, eque vocas formosi lampada Phoebi,
Pactoremque orbis celebcas, gratelque lehovae
Grata memorque canis:mox escam quaeris, et agros
Nunc hos nunc illos peragrans, rivosque pererrans,
Votorum compos revolas victrixque tuorum:
Ad cantusque tuos nidumque reversa quie scis,
Mane novo tibi dum redeatlabor actus in orbem.
Interea non ullus ager tibi fruigus horret,
Nulla tibi lectos condunt granaria fructus.
Nulla cnlina tibi sumendas praepararescas.
Cista nec ulla tibi corrasum continet aurum.
Nulla tibi cella est, penuaria nulla, nec arcae.
Et tamen aeque hilaris semper, virgulta canore
Imples densa sono lucis secura sequentis,
More tuo confisa Deo, contentaque paucis.
Ome ter stolidum prae te quater inque fidelem,
Inter qui fruges, ollas, arcasque, cibosque
Tam varios tamen esuriem formido sitimque,
Et quae praeterea vitae mala multa minantur.
Quam doctrix fringilla hominum medoctior ipso es!

Philomela.

Salue dulce [(transcriber); sic: duce] decus silvarum et ruris amoeni


page 362, image: delb0362

O Philomela, mihi doctrix carissima longe
Exsuperas quae me fidei et pietatis honore:
Ut pote gnara eius, cuius sum nescius artis
Ipsemet, et mecum magni pars maxima mundi.
Tu canis iu rumo viridi noctesque diesque
Dulce melos secura cibi potusque Iehovae,
Qui tibi suppeditatquantum satis, haud procul escae
Nomine quantumnis volites alimentaque qui dat
Haec hocierna tibi cras hunc quoque cuncta daturum
Non dubitas plaususque cies meturpiter eheu
Insipidum pigrumque senem, qui carmina, libros,
Scripta tot evoluisacra atque profana: licetque
Multo plura habeam misei instrumentamodosque
Hinc illinc alimenta mihi victumque parandi,
Non tamen hanc didici, quam tu mihi praecinis artem,

Bos et Asinus

Bos asinusque suum agnoscunt praesepe suosque
Pastum qui praebent dominos: tolerantque labores
Innumeros, valdeque graves, sine fine modoque:
Verbera nec renuunt pro quîs vix pabula foeni.
Nil aliud paene accipiunt. tu corpus et ipsam
Mentem animi atque adeo bona cuncta et singula, passim
Obrueris quibus a solo et nancisceris uno
Caelorum Domino; nec ei persoluere grares
Quas par est satagis nunquid non vilior ipso
Es bove tardigradisue asinis ingratior ilii
Cum mortali homini maiores redderegrates
Pro vili studeant merito quam tu impie reddis
Persoluisque Deo qui te cumulare tot amplis
Divinisque bonis ulla non desinit hora
O pudor, comni culpadum dedecus aevo!

Canis.

Iudaeos, Moscos. Turcas, similesque solemus
Impuros vocitare canes. verum aspice ne vox
Haec eadem incutiat iustum tibi iure pudorem,


page 363

Si recte excutias illam. canis incola factus
Cuiuscumque domus ditis vel pauperis, illic
Durat, et agnoscit dominum observatque fideli
Affectu et studio: sequitu, quocumque profectum
Per mare per terras, custos noctesque diesque
Fidus et assiduus quin quamvis verbera saepe
Immerito accipiat, pulsusque ex aedibus erret
Nonnumquam; tamen oblitus mox deinde flagelli
Regreditur, dominumque suum non deseritunquam,
Defuncti et tumulo quandoque accumbere visus.
Quid facimus simile huic nostro dominoque Deoque
Munificoque patri, qui tot tantisque subinde hic
Nos cumulans meritis, caeli quoque gaudia spondet
Defunctis, regnique adeo caelestis honores.
O misere ingratos homines! an non sumus omnes
Indigni quos terra ferat quos ambiat aer?

Gallus Gallinaceus.

UNius ad cantum galli resipiscere Petrus
Si lapsus voluit, lacrimasque effundere amaras;
Quam nos censendi stupidi, miserique malique
Iure sumus, qui non dico tot cantibus oris
Cristati non tot lituis nolisque tubisque;
Sed tot pastorum et doctorum vocibus atque
Clamore assiduo tor scriptis denique libris,
Tot psalmis odisque sacris non tangimur hilum,
Excusso ut veteri somno diroque veterno
Intenti ex cubiis simus, vigilare parati,
Et circumspecti in propriam vitam atque salutem.
O turpem et foedum super omnia foeda veternum!

Stellio.

STellio lucidulis stellatus tergora guttis
Quadrupedans, caudamque trahens, caecaeque caverna
Incola quando suam scabra cum pelle senectam
Exuit hanc subito ventri ingerit Herenleone
(Vis ea pelliculae est) praestet medicamina morbe


page 364, image: delb0364

Invidus in miseros homines, expersque pudoris,
Ad praesepe cani et similis, qui vescier ipse
Non foenq potis est, cupide et tamen invidet illud
Vescenti aut tauro, vel fesso membra caballo.
Stellio sicqua drupes, qui raro cernitur. ô si
Non plures essent bipedes hoc crimine foedi!
Qui sua lucra putant alterum damna. nec ulli
Quam sibi consultum cupiunt bene. quo vitio, eheu
Est hodie nihilin toto vulgatius orbe.

Herinaceus.

TErgora quem spinis vallatum ita cernis echinum,
Ut non impune attingat vel verna vel hospes,
Sic, ubi lapsa iacent sua quaeque sub arbore poma,
Castaneaeve nuces, sive autumnalia corna,
Vuarumue acini dulces; non immemorille,
Adventurae hiemis sese in sua terga volutat
Tantisper, donec liventia poma supremis
Sentibus haerescant infixa ac acinive rubentes.
Quis latera atque humeros cum lente incedit onustus;
Cornere te credas gradientem segniter vuam,
Quam natis ille optatam exspectantibus escam
(Non iniucundo sibi pascens obvia ludo)
In notas la:ebras, tutumque cubile reponit.
Et tu desidia segnis socorsque sedebis
Imposnis sinui manibus, positove pudore
Immunis venies aliena ad pabula fucus?
Immemor uxoris miserae. sobolisque tenellae
Cum fame luctantis melior te nunquid echinus?

Aries vellere candidus, hypoglottide niger.

O Pater o caeli princeps Ecclesia cuius
Tuta patrocinio miti fuit hactenus et cui
Complucuere greges villis in mollibus albi.
Ingruiten Aries sat vellere candidus, at cui
Nigra subest venis impuro et lingua palato.


page 365

Hunc, tua ne maculis infuscet vellera pullis,
Reice tu, plenoque alium circumspice campo:
Qui geritor nivei pecoris sit, candidus ipse
Lanitio linguaque simul, venaque micante:
Errantesque greges in prata salubria ducat,
Atque emanantes puris e fontibus undas.

Papilio.

QUid lychni circumuolitas miserabilis ignem
Papilio? quid deliciis tibi plaudis in istis
Tam brevibus, tam funestis? membranula adusta
Alarum iam cum rostro pedibusque perustis
Disperiit: tuque ipse iaces memorabile cunctis
Exemplum, quibus est cordi exitiosa libido,
Una voluptatis quîs guttula mille dolorum
Excitat assiduos cruciato in pectorc fluctus.

Aspis.

'> DIc mihi cur magicos aspis clausa aure susurros
Callidior cantante mago timet? illa venenum
Sic amat ipsa suum, ut metuat deperdere quidquam
Ex illo vel quam minimum sic Aspis imago est
Perversorum hominum, quando excoe cantur amore
Sic vitii quandoque sui, ut sacra verba lehovae
Plane aversentur, metuentes perdere quidquam
De serpentino ingenio, Satanaeque veneno,
Imbuti quibus usque adeo sunt, atque deinceps
Esse volunt; ut vel vitam deperdere malint;
Huius quam guttâ minimâ caruisse veneni.
Quid facias illis? miseros sinito esse libenter,
Quando volunt quid enim invitum servare labores,
Adversumque suae, qua vi, qua fraude, saluti?

Insecta.

'> QUid musca minus esse potest flavoque pediclo?
Quid culice aut pulice exili? quîs crabro vel oestrus
Non multo est maior tamen haec animalia vaccas
Et tauros hominesque simul sic saepe molestant


page 366, image: delb0366

Exagitantque adeo, ut quonam se denique vertant
Ignorent. secum trepidantes, nec tamen hilum
Proficrant. hinc disce gigas, hinc disce tyranne
Cornua contrahere, et tumidas demittere cristas.
Spernere necpraete, quos credas forte minores.
Qui benesi placeat Domino, prosternere possune
Te quoque non secus ac vastum valuit Goliathum
Sternere Davidulus baculo fundaque tremandus.
Disce etiam quisquis vel homo es, tua maxima quamvis
Robora vel minimo cogi succumbere vermi
Viribus imparia, e caelo nisi desuper adsit
Auxilium maius, soli cui nemo resistet.

Rex apum.

'> REctor apum illustris cui tota examina parent
Unus prae reliquis stimulo caret. at tamen illum
Et venerantur apes, et demirantur, et ipsis
Attollund humeris, proque hoc sua corpora bello
Obiciunt, ultroque ineunt per vulnera mortem.
Disce hincrex, princeps disce hinc populique magister
Quilibet, ut gladlos et spicula ferrea plebis
Pacta in perviciem povas et mite sequaris
Imperium cuius certum ut clementia fulcrum
Er basis ess; sic einsdem vis certa ruina est.

Arborsterilis et fecundae.

'> CErnis ut haec rectis consurgat in aera ramis,
Frondibus et foliis, non fructu sertilis arbos,
Nullius tangenda manu, nec flexilis ulii.
Illa autem longe multis uberrima pomis
Ultro se inclinans demittit brachia, et offert
Fetus ipsa suos, mitis cuicumque volenti
Carpere, et e terra flexos contingere ramos.
Hoc ipsum faciant quos caeligratia raris
Prae reliquis donis cumulavit. stultus et excors,
Usibus et nullis aptus, capur altius effert,


page 367

Contemptore animo, et simul ardua cornua iactat
Non sibi non aliis in toto hoc utilis orbe.

Palma.

'> Femina palma suo ime nullos dat mare fructus,
Sed vidua et sterilis manet illo forte remoto.
Num tu igitur facies tuus ut curruca maritus
Audiat, ô mendax alieni succuba lecti?

Vitis.

'> QUam pia Christiadae pulcherrima vitis imago est?
Quae plagis falce inflictis fit purior, atque
Vividior: ferroque adeo durescit; et ima
Stiroe recisa iterum generosa repullular arbos,
Florem ex crde velut referens, ex funere vitam.
Sic verus quoque Christiades, ceu palmes amoenus
Chtisto ipsi verae viti velut insitus, inter
Et ferrum, et flammam et laqueos fit fortior atque
Vividior. quando aerumnas, variosque dolores
Virtutis messem esse suae scit certus, honesti
Propositique tenax. non illum prospera rerum
Conditio inflarit: non praecipitaverit unquam
Ulla. aerumnarum moles: manet unus et idem
Ceu cubus huc illuc iactus quin purior atque
Euaditmelior medio ex ardore pericli,
Purius ut calidis redit e fornacibus aurum.

Arbor montana.

'> ARbor ut in celsi sita vertice montis ab Euro
Quo magis et Borea et Cauro quassatur, et ictu
Tunditur assiduo; tanto radicibus haeret
Firmius insixis rupi, velut inscia prorsus
Euellia aut sterni: sic Christi Ecclesia quanto
Opprimitur passim furiosius arte manuque
Hostili; tanto maioribus incrementis
Augetur numerosa magis, longeque resurgit
Pulchrior. et stabilita magis. compesce fuorem
Herodes scelerate tuum. Pharisaee tumorem


page 368, image: delb0368

Comprime quos ruis aedificas quos vincere credis
Te posse, hi certos referunt ex hoste triumphos.

Rosetum.

PVlcra velut scabrosa ex arbore gemma renidens
Indicat aestatem non procul esse novam:
Utque calix quando teneri turgere roseti
Incipit optatam non procul esse rosam
Arguimus: sic cor spinas hic angitur inter:
Sed tamen aeternae turget amore domus.
Haud calici absimilis roseo, gemmaeve venustae
Arboris horridulae quam spoliavit hiems,
Quae mox parturiens clausos modo pandit honores,
Fragrantique hortos replet odore rosa.
Pungire me spinae, hirsuti me pungite vepres,
Dum licet, et placitum est, qui videt ista, Deo.
En iam tempus erit, quod nec procul esse putandum est,
Cum nulla hanc poterit laedere spina rosam.

Rosae calix similis Ecclesiae afflictae.

FOrmam equidem tibi sponsa Deique hominisque perennem
Formam, inquam, tibi crux praesens sat dura negavit.
Defectum tamen hunc specie interiore rependis,
Sicque rosa occultam quae nondum expandit opum vim
Dissimilis non prorsus eris. namque illa videtur
Sat deformis ad huc, et spinis aspera acutis.
Sed clausum explicuit totum cum floris honorem;
Quam colorest praestans! qualis fragrantia odoris!
Unde oculi et patulae capiunt sua gaudia nares:
Laetatur cerebrum externo ne crede colori:
Interiora vide: et potius sub cortice echini
Castaveam quaere, et sub acutis semen aristis.

Lilia.

QUid faciunt cultis nascentia lilia in hortis,
Aut etiam incultis in agris, candore nivali


page 369

Conspicua, et croceis auri pulcherrima filis
Usque adeo, ut Salomo regum ornatissimus unus
In summo splen dore suo, si credimus ipsi
Servatori hominum, specie sit victus ab illis.
Quaeris quid faciant? ex probrant pectora coeca et
Cassa fide mortali homini, qui frigora brumae et
Solstitium metuens, et nudos corporis artus,
Difidit patri et Domino, qui cuncta creavit
Omnipotente manu, et quae condidit omnia servat.
Lilia quem verbis credas affarier istis;
O homo quid tibi vis tam vanis dedite curis?
Non secus ac nequeat te sat vestire Iehova,
Aspice me floresque alios, violasque, rosasque,
Texendi et nendi ignaras, vestesque suendi.
Quis tamen in pulchris nihil est formosius hortis.
An Deus omnipotens hesbas flore sque caducos
Plusquam te curet, qui viva ipsius imago es?
Pelle metus, et rite Deo considere disce,
Unus homo est domino potior quam mille per agros
Lilia. quidnam igitur siet hoc tibi triste benigno?

Seges.

PLenior est granis quo spica, hoc fertili in agro
Demittit magis illa caput, nutatque modeste;
Quo leviorvero est et inanior: hoc mage celsum
Tollit ad astra caput, prae se ceu fortiter omnes
Despiciat. sibi quid velit hoc absque indice nosti.

Heliodropium.

LVteolum hunc floremque amplum cum cernis in hortis
Solis ad ora sui se vertere semper, euntis
Quamcumque in caelivel mane aut vespere partem
Sympathia quadam arcana: num tu quoque solem
Iustitiae non respicies, moresque decentes
Illius, et cursum studiosa mente sequeris?
Quod flos hic potis est, durum tibi numne putabis?


page 370, image: delb0370

Cinnama.

CInnama cum spinas inter vepresquerubosque
Proveniant densos, durum est ea quaerere, durum
Cinnama colligere. ast nihilominus illa Molucci
Zeilanique adeo magna sat mole quotannis
Ad nos emittunt, et televis umbra pericli
Terrebit magna aggressum fer dura. labori
Fortiter invigila, et constanter. nulla corona
Contigit ignavo: nulli sine Marte triumphi.

Vita pii navigatio.

NAuigo turbati per vastas aequoris iras.
Continui reflant venti: mihi cernere portum
Non licet optatum, oppositi non littoris actam.
Pergo tamen, fretusque tuis veracibus ultro
Pollicitias, auram et ventos sperare secundos
Audeo, quando huius rector vectorque carinae
Est Deus ipse, omnes qui ventos condidit, aequor
Quique sua tenet ipse manu atque potenter utrisque
Imperat, iratos seu impellere forte aquilones,
Sistere seu libeat, Zephyrosque inducere caelo.
Idque cito ut faciat votisardentibus una
Comprecor, eventumque Deo commendo Deorum.
Qui fecit, faciet posthac quoque cuncta decenter.

Venatio sacra.

QUid regnum Satanae? venatio. retia quaenam?
Illecebrae mundi, multiplicesque doli.
Venator quinam? Satanas, Satanaeque ministri,
Mundani et proceres bellicrepiqui duces.
Turba canum quaenam? Monachi, lesumque professi
Papicolae, atque hostes maxime Christe tui,
Quotquot enim cathedras templorum hoc e grege scandunt
Tot te tartareos crede videre canes,
Certatim quilatratu, cursuque tremendo
In Satanae cogunt multiplices laqueos
Innumeras animas hominum, quos devius error


page 371

Abripit, et recta non sinit ire via.
Christe tui miserere gregis: compesce tytannos,
Et Satanam, et monachos, cerbere osque canes.

Villico.

CVm auros et equos procul hinc in sola releges
Pascua, quo stimulos mature avertere ab illis
Damnosae veneris bene firmo robore possis,
Qua non ulla magis vires in corpore frangit
Debilitans: cur ipsa nimis Cypriaeque meroque
Indulgens, et mancipium meretricis avarae
Absque modo minuis fractas in corpore vires,
Accelerasque necem tibimet? furiosior ecquid
Es tauro, indomitosue refers ardore caballos?
Indignus et similis, regeret qui frena, magistri
Durius, et custos custodis amarior esset.

Holoserici et plumati.

QUidnam aliud mortalis homo est quam terreus atrae
Vermiculus terrae? verum hic cum tollere cristas
Efferus incoeptat se stercore vermiculorum
(Serica namqui aliud quid sunt?) se velat et ornat:
Et capiti imponit plumas. quid foedius autem
Stercore? quid levius pluma? tamen ista superbi
Materia est fastus longe dignissima, vermis
Vestiat ut vermem, et plumant se plumeus ornet.

Conspicilla.

CVr naso imponis speculum? visum adiuvet ut iam
Poene hebetem, modo mox caecus simul esse recusem.
Disce igitut mature alium tibi quaerere solem:
Disce alios oculos et lumina quaerere, quorum
Firma acies non deficiat, nec desinat unquam.
Haec autem nusquam invenies, nisi prorsus in uno
Christo iustitiae fole illo et lumine mundi,
Cimmerias etiam solide illustrante tenebras.


page 372, image: delb0372

Epitaphium commune omnibus pie.

REs nihili expertus terrenas esse, nihilque,
Hic nihili iaceo pulueris umbra, nihil.
Ex nihilo sed qui caelum hoc terramque crcavit,
Me cum carne mea non nihil esse sinet.
Non aninam sinet esse nrhil: falsumque probabit
Hoc, Redit in nihilum quod nihil ante fuit.
Hac spe ipsam nihili mortem, nihili omnia feci,
Et nihili vermes hic quoque curo nihil.
Nil tenebras, nil foetorem: Christus modo nil non
Sit mihi, quo sine sunt omnia nostra nihil.

Lingua cordis et mentis interpres.

VIcinus cordi pulmo est, linguae organon atque
Vocis praecipuum. linguae supereminet altum,
Ancillae tamquam, cerebrum, ut situs ipse propinque
Oilicit admoneat linguam, ne motibus aegri
Se cordis subito spreta ratione ministram
Praebeat ast cerebri potius secreta sequatur:
Et se contineat, donec mens frenet habenis
Victrix indomitos cordis iecorisque tumultus.
Hinc factum interpres rationis lingua cerebro ut
Sit praesto velut apparens, et iussa capessens,
Ste tamen, ut claustro gemino compressa cavoque,
Abstineat dictis, donec cum corde cerebro
Conveniat placide. ô linguae tum nobilis usus,
Intra istas si contineat se sobria metas?
Caelcstique simui primo ipsa calescat ab igni:
Accendatque a iis etiam hoc aufore medullas.
Sin minus; ô immane malum! ô lethale venenum!
Cerbereo ô tinctam imbutamque cruore sagittam!
O faculam accensam flammantis ab igne gehennae!

In Muros urbium male moratarum.

REx ubi regis eget; lex vindicis indiga languet;
Vatum ubi sancta oracla silent, ubi Christus egenus
Pulsus in exilium est; ubi quod liber omne placetque


page 373

Cuique licet; desunt virtuti ubi praemia; sontes
Nulla ubi poena premit: pridem urbs haec morbida pestem
Intus habet, saevosque hostes, causamque ruinae:
Quin muris fossaque caret licet undique cincta
Moenibus, et vallo caput inter nubila condat.

In Munttiones.

'> QUid munire iuvat cel;sas tam fortiter urbes?
Cum tu sis hostis maximus ipse tibi.
Criminibus vitiisque tuis: nisi viceris illa,
Nil prosunt fossae, nil catapulta tibi.
Nil validi, et caeli tangentes sidera muri.
Absque DEO cuncta haec viribus orba iacent
Vel zephyri adflatum. si propugnacula quaeris
Rebus in adversis optima, quaere Deum.

Caritas annonae.

'> SOla Dei quod nos benedictio pascat alatque
Edocet atra fames, quae cum irascente Iehova
Incubuit terris; sterilescunt omnia: vel si
Proveniunt aliqui fructus; vis deserit illos
Vifi ca et nutrix, quae pridem his esse solebat.
Macra seges non respondet vato atque labori
Messoris: collecti etiam sub mergite culmi
Decrescunt veluti sensim: rimis arcta totannos
Horrea tam sunt laxa nimis: tritura quoque ipsa
Imminuit numerum: et pridem granaria plena
Quae fuerant, iam pene vacam. lapis ipse molaris
Furfuribus, pro candidula teneraque farina,
Iam scatet. ipse etiam pistor decrescere massam
In manibus sibisen tiscit, furnoque calente.
Inque penu mensaque adeo paniaccidit idem,
Nec non in manibus buccaque vorantis eundem,
Ieiunoque eius stomacho licet ingerat, olim
In triplum quod sufficeret. visscilicet illa,
Illa adest, pia qua domini benediction nutrit
Omnia sustentans. sine qua cibus ipse fatiscit,


page 374, image: delb0374

Esurieque perit vel pingui taurus in aruo,
Iuter opes inopemque agitant animalia vitam.
Ergo tibi ut faveat benedictio dia precare.
In mediis sine qua sitiens nat Tantalus undis.

Superbientes in vestitu.

'> QUid cristas adeo attollis, tibimetque superba
Veste places; quae quod nudus nascare, rebellis
Exosus que Deo, et donis exutus avitis
Exprobrat ostenditque tibi. quin contrahe cristas,
Hinc potius memor exuvias hasce esse bidentum
Ceruorumne adeo pelles, caprive, bovisue,
Aut ovium lanas, ope quarum hic indigus ipsees,
Pauperior quippe his ipsis animalibus. ecquid
Inde superbire auderes, nisi stultus et excors
Corde animoque fores, et talpa caecior ipsa?

Splendide vestiti in sacris.

'> CVr, quando ad sacram properas accedere cenam,
Recludis cistas omnes, arcasque repostas,
Depromisque aurum, vestes, gemmasque; nitentes,
Quis caput et digitos ornes, corpusque misellum?
Siccine te monstrare Deo genialiter audes
Tum quoque cum ratio officii, tempusque requirunt
Ut tua delicta agnoscas fordersque medullis
Abstrasas imis, quantaque immersus abysso
Sis reputes, Christique rui pro te omnia passi
Agnoscas meritum quo nos ex morte redemit
Morie sua, peperitque suo tibi funere vitam.
Haec ne humilis sunt signa animi, cordisque modesti
Contritique in sese ipso, timidique Iehovae
Irarum memorisque adeo crucis atque dolorum
Pro nobis quos sustinnit terram inter et astra
Pendulus aspectu foedus sine honore latrones
Exspirans inter medius, ceu pessimus ipse.
Illi pauperiem sic ne exprobrare laboras,
Pfane inopi, nude, lacero, retum omnium egeno?


page 375

Certe haec ut par est humili si voluere corde
Inciperes; iam defluerent gemmae atque corollae:
Nulla apparerent cum torque monilia: saccus
Quin tibi mon pro veste foret: pro syrmate puluis
Aut cinis. ô mentes verae pietaris egenas!

Speiulum.

'> Est maculata tibi facies tuque inscius ipse
Illiuseo maculae. speculum sume ergo, videque
Sed sum coecus ais, circumseptusue tenebris.
Frustra ergo utaris speculo, quod tantum oculatis,
Inque adeo luce inseruit. cum nullius usus
Sit speculum coeco aut densa quasi nocte sepulto.
Haud alia est ratio divinae legis, aperto
Quae speculo similis, maculas quas ille malignus
Impressit Satanas animae omniex parte miselle,
Detegit et monstrat sed non, nisi muncre caeli
Illustrati adsint oculi, et lux aurea cordi
Affulgens pulsis densa cum nube tenebris.
Nam speculum hoc caeleste animam, lucemque oculosque
Caelestes poscit, sine quîsmens coeca, oculique
Lumina sunt tenebrae atque omnis conatus inanis,
Oter felices speculum hoc, oculique Dei quîs
Munere contingunt! culpas hi protinus omnes
Agnoseunt damnantque suas. morbique pericla
Cernunt magna sui, et medicum bona pharma ca poscunt;
Caelestent medicum lesum, sacra vulnera cuius
Vulneribus sunt et nostrismedicamina morbis,
Grata magis miseris, sua queis bene cognita pridem
Sunt mala et inferni horribiles sine fine dolores.
Nam morbi ignarus medicum quis quaerere curet?
Quis satis agnoscat die pretatis amorem?
Quis dignas referas tanto pro munere grates
Servatori hominum? nisi pridem agnorit abyssum
In quam demersus fuerat miser aerumnarum,
Non prece, non precio, aut ulla revocabilis arte,


page 376, image: delb0376

Extra unum Iesum, cui sit sua gloria honorque
Et laus aeterno numquam violabilisaevo.

Voluptarii nihilo bestiis meliores.

'> CVm finis tibi propositus sit sola voluptas:
Quid tibi tot vites, tot agri, tot prata, domusque,
Piscinaeque adeo et spaciosa palatia prosunt?
Bestia cum tantundem habeat, cum fessa cavernam
Sub noctem subit, aut volucris cum se abdere nide
Incipit arboreo, et placidam captare quietem,
Tutior, et contenta magis, quam purpureus Rex,
Quem muri centum, millenaque spicula cingunt.
Praeterea dum tu lapides, coementa, trabesque,
Structoresque paras magno sumptu, atque labore,
Ipsa sibi nidum volucris parat, aut sibi pridem
Invenit exstructas latebras et lustra, vel ipso
Naturae stinctu, cui nil certaverit artis
Humanae solers quamvis, confinia quod si
Terrarum et metas spectes; volucesque feraeque
Te numero atque modo superant, quae limite nullo
Clauduntur. patet his teilus, patet aequor et aer,
Et montes, vallesque omnes, silvaeque lacusque,
Nec vita illarum tantoest onerata labore.
Interea te vel montes, vel flumina metas
Exiguas intra claudunt, tranicendere tuto
Quas numquam liceat libeat licet, et tibi prata
Sint satis ampla licet, foenum tamen inde paratum
Man dere non poteris: vitis tibi vestiat ulmum
Crebra licet, vastoque seges tibi fluctuet agro;
Non tamen iccirco plus hinc comedesque bibesque
Quam satias poscit, sed enim quoque bestia bruta
Tantundem capit ex modica quam celligit esca.
Qua tu parte igitur fueris felicior illa,
Cui venter tantum et ventris sunt commoda curae?


page 377

Oleum insusum camino.

'> Quid status hic rerum prae se fert pessimus? ignem
Flammineum, qui corripuit iam totius orbis
Regna plagasque omnes, a cunctis partibus ad quem
Recte exstinguendum, gelidis e fontibus undas
Nemo fere adportat, cuncti sed sulphura, lignat,
Virgulta et stipulas cumulant, oleum atque bitumen
Insuper addentes flammis, piceosque liquores.
Coniurasse putes patriae in communis acerbum
Interitum, nec ferre moram, quin fundirus ille
Corruat, exinguatque suâ sua damna ruina.
O miseram rerum faciem! ô aerterne Iehova
Tu tamen haud ideo ignoras te rite colentes,
Addictosque tibi, quos flammas inter et undas
Conservare potes, nec conservare recusas
Placatus precibus tu nos hic respice mitis.
In tantisque malis heroica pectora tandem
Euigilare iube, et fessis succurrere rebus,
Quod nisi tu solus facias divinitus; actum est.

Boni et maliodores.

'> QUi sit, quo viso fetente cadavere nasum
Obtegis, et spuis, atq alio te vertis, odoris
Tam diri impatiens? et mox tamen inde lupanar
Gauponamue subis, aut consectare rapinas,
Idola, aut caedes, blasphemae aut spicula linguae
Exacuis, dicisque ipsi convicia caelo.
Omnia quae domini ad nares, quam totius orbis
Sentinae, sordes, et rosa cadavera vermi
Plus sordent, fetentque: sui nisi Christus odore
Sacrificii et tumuli te suaviter afflet, et addat
Pigmentum tibi sidereae virtutis, eoque
Corrigat obscoenum peccati turpis odorem,
Ture precum accenso, et missarum ad sidera laudum.
Hunc igitur quaere ut teneas: hunc nactus, aroma
Nullum erit, invenics opoballama nulla, Ichovam


page 378, image: delb0378

Quae magis afficiant. quoties florum ergo maniplos
Falciculosve [(reading uncertain: print faded)] vides violarum, et odora roseti
Sidera vel carpis, vel mala tibi aurea misso
Aere paras, plenis aut tus depromis acerris,
Suffitumue facis; toties, ruber ante, memento
Quae sceleris sentina tui sit quanta cloaca
Ante Deum:tecumque simul meditare, quidillos
Corrigat invisos Domino et dispellat odores.
Sic neque sentinam impuram fructu absque videbis:
Nec violas, nitidasque rosas, roremue marinum
Absque operae precio, et solida dulcedine carpes.

In carnisices rusticorum et itsmentorum.

'> Ruricolas tibi subiectos sine fine modoque
Cur vexas? miserosque boves; macrosque cabillos
Exhauris quasi continuo duroque labore?
Quod requie caret alterna durabile numquam
Esse canit vates. pastor si mulserit hircum
Sanguineum eliciet laticem si glubserit agnum;
Spem lanae abiciat: si gallinam ense necarit:
Oua quid inquirat? si nunc exhauseris orcam;
Quid cras invenies? sic qui servosque bovesque,
Subiectosue adeo quosuis sine fine gravarin
Quottidis, utlucro subito ditescere possit;
Ipse sibi plus saepe nocet quam profuit, illi
Dum sensim languescentes. et viribus orbi
Desiciunt, sociosque gravis sub mole relinquunt,
Donec moxserui et Domini, iumentaque cuncta
Intereunt una paulatim exstincta ruina.
Quando alii, dictis operis mediocriter usi,
Florent cum sociis operum, vitaque fruuntur
Curarum experte. interea dum Scaurus avare
Intentus nummis, qua vi, qua fraude parandis.
Pro nummis noxas, pro lucro damna reportat,
Turpis avaritiae quae merces iusta putanda est.
Horum ego vel cupio pauperrimus esse bonorum.


page 379

Thesaurus.

'> Si thesaurus ubi est hominis, cor semper ibidem est;
Tuque meus sis thesaurus dulcissime lesu
Unicus et verus fac toto ut pectore tecum
Sim maneamque lubens: fac ut tibi semper adhaerens
Mente, animo, voeisque meis te laeter in uno,
Terrenis his et vere fallacibus umbris
Neglectis fugitivorum sine fine bonorum.

Amalesicu quid discendum.

'> Pervigilat totas frigetque Lavernio noctes,
Dum furtum facere atque aliis nocuisse laborat,
Imbres atque nives perfert ventosque sonoros,
Ut scorto placeat turpi vesanus amator.
Latro viatorem ut iugulet de nocte profunda
Surgit, et in silvis inter spelaea ferarum
Errat atrox caedi intentus vilique rapinae
Tu vero ut lucem caeli intueare. Deique
Aspicias opera atque tuam meditere salutem,
Non caput e lecti puluino attollere cures:
Non, bene sisedeas, e plena assurgere mensa.
Interea Satans tuus implacabilis hostis
Insidias struit ecce tibi sine fine dolosas,
Et vigil observat qua te ratione modoque
Praecipitem ruat et perdat nisi desipis, an non
Euigilare aliquando velis, pulsoque sopore
Invigilare tuae cura meliore saluti?
Surge igitur, fac vota Deo, bona caelica terrae.
Nec postpone bonis. quae si quis conferat illis,
Diffugient velut ad solis nix alba colorem.

Remedium contra artes magicas tutissimum.

'> Magna quidem Satanae vis est, satis ampla magorum
Est rabies, si permittat quandoque lehova.
Cui tufide uni, et metue hunc sinceriter unum,
Tunc tibi nec Satanas, nec pharmaca dira magorum


page 380, image: delb0380

Ulla nocere queunt. quin te vehementius illi
Tunc metuent, quam tu metuas tutissimus illos.
Qui domini sub praesidio est, timet eminus illum
Trux Satanas, vanasque coquit sine viribus iras.

Minantt exilium.

'> EXilium mihi quid tristi extorrique minaris?
Hoc minitare aliis, qui nil nisi terrea curant,
Caelestis patris obliti patriaeque perennis.
Ille pater veluti sine me, me sponte creavit,
Sic quoque me nasci voluit, non arbitrio ullo
Consilioque meo, sed iis in partib. orbis
Quae placuere illi, posthae c me transtulit idem
Nunc huc nunc illuc puerum iuvenemque, mihique
Nunc aliquam sedem attribuit cum munere certo,
Hanc teneo, et tenui velut hactenus, ut placet illi:
Sic etiam invito Satana illam deinde tenebo,
Si volet hoc Dominus, si non volet; en patet orbis
Hac illac, Dominusque in eo dominatur ubique:
Hospitium ille etiam in reliquae mihi tempora vitae,
Maxima pars cuius iam poene elapsa recessit,
Inveniet, certoque dabit mihi, filiolisque,
Uxorique meae prout, atque quousque placebit
Ipsius arbitrio, cui me submitto meosque.
Aut si etiam hospitium tellus mihi denegat aegro;
In caeli patria est certo mihi certiorarce,
A qua me nemo arcebit, non invidus ullus
Eiciet, patriam quis non suspiret in illam?

Finis Mundt.

'> Quando erit illa dies, scopuli rupesque pavore
Ceu trepidae dissoluentur, fissaeq ruina
Procumbentmagna: caelum trepidabit, amictu
Et ferrugineo tectum rumpetur: in altos
Exsurgent montes campestria preta: profundae
Nec non et valles aquatae collibus imae
Alta petent: fluvii arescent: humoris et ipsis


page 381

Si quid erit stagnis, nihil id nisi turpis et ater
Sanguis erit: mare caeruleum mutabitur igni:
Balenae arenres in siccis edere arenis
Mugitus fatagent: mediam nox horrida lucem
Invadet: caeli aequoreo stellae imbre madescent:
Incum bet Lunae lampas Phoebea, quadrigis
Luna retis Phoebi: caelo delapsa iacebunt
Sidera noctis erunt tempestatumque fragorumque
Horrorisque adeo et mortis plena omnia, vindex
Iudicis ira Dei siquidem omnia desuper instans
Miscebit, redigerque rogum simul omnia in unum,
Ut terram pridem effusis circum dedit undis,
O quater et quoties non est numerare beatos,
In terris vera qui relligione fideque
Quaesivere polum et vitae sensere beata
Principia in tenebris. non hos sua vota precesque
Decipient, quamvis minitentur cuncta ruinam.
Hic plus quam compos votorum quisque piorum,
Et nactus maiora fide, et meliora triumphos
Liber aget curis morbis angore. periclis,
Insidiis, odiis, omni tum ex parte beatus,
Atque inimicorum victor sine fine suorum.

De nomine Friderici II. Regis Daniae.

SVnt tria, Rex Friderice, tuum quae nobile nomen
Imperio spondet temporibusque tuis.
Pax honor, et plenolocuples opulentia cornu;
Est quibus in toto carius orbe nihil.
Macte animo, rex Arctor clarissime mundi,
Haec tria fac populis sine diuturna tuis.
Aurea perpetuam praestet concordia pacem
Regno, animo genti consiliisq tuis.
Hinc virtutis honos, et honestas publica regnet;
Sit pudor, et probitas, sit pietatis amor.
Quin tua cunctarum proventu divite rerum
Fiat, et aeternis gens opulenta bonis,


page 382, image: delb0382

Sic vere optati ae nominis omine, dives
Pacis, honoris, opum, Rex Fridericus eris.

De erusdem cum Sophia uxore in Megapolin ingressu.

Dum Varni Roseas cum coniuge navigat undas
Magnanimis maior Rex Fridericus avis;
Varnus ovans, tanti dudum praesagus honoris,
Corniger e fluvio conspiciendus, ait:
Quis novus atque adeo excellens meilluminat hospes?
Quaenam Nympha meas aurea sulcataquas?
Fallor? an Arctoi rex florentissimus orbis
Compare cum Sophia ren Fridericus adest?
Rex Fridericus adest, Sophia comitante nec unquam
Intravit nostras clarior hospes aquas.
Non mihi iam Rhenus, plures licet alluat urbes,
Non mihi se turgens conferat Eridanus
Sed neque dum pompa tali mea flumina fulgent,
Mi iactes reges Tibri vel Arne tuos.
Hic meus, est nostro regum rex optimus aevo;
Et vehitur nostris altera Pallas aquis.

In honorem eorundem.

Vis ipsum spectare Iovem? vis nosse Mineruam?
En tibi cum Sophia rex Fridericus adest.
Rex aequans bonitate Iovem; Regina Mineruam
Facundae exsuperans laude pudicitiae.
Felices oculos! felix Megalepolis! una
Cuilus dat geminos posse videre Deos.

De Ulrico duce Megapolitano Patavii agente in kartis herbariis.

Euganeo nuper cum Dux ulricus in horto
Plantarum inspiceret germina, Phoebus ait:
Cur tu quaeso. sacris Princeps carissime Musis,
Hac regione mihi conspiciendus ades?
Tunc ille Ulricus, proavis qui Regibus ortur,
Maenalia procul hinc me regione colis?


page 383

Dignaque doctiloquis largiris praemia Musis,
Et claris Musas qui coluere viris?
Salue gentis honos patriae Dux inclite Salue:
Tu quoque tu nostro munere clarus eris.
Cumque adeo celebri plantas scruteris in horto,
Et placeant oculis munera nostra tuis:
Fallor? an heroe heros imitatus avitos,
Has quoque laude illis te cupis esse parem?
Huic olim praestans animi invigilavit Achilles:
Deditus huic Hieron Lysimachusque fuit.
Posteritas hinc grata illos post funera laudat,
Nomen et illorum germina certa ferunt.
Fortunate heros, tu nunc eris alter ab illis,
Quos genere aequiparas, ex superasque fide.
Perge modo. doctasque libens defende forores,
Varnus ubi roseas en tibi fundit aquas.
Nomine siameritque tuo sine fine manente,
Floridius quovis germine germen eris.

De Aristide et Quintilio Varo.

Pauper Aristides ad censum egressus agendune,
Quam fuit egressus pauperior rediit.
Cur igitur subito en factus de paupere dives
Est Varus Syrii praeses avarus agri?
Pauper Aristides patriae fuit utilis uni,
At sibi, non aliis utilis iste fuit.

In Harpatum.

Qui deglubebat miseros, violabat inermes,
Quaestor erat miseris Harpalus agricolis;
Invisus pueris, senibus simul atque puellis:
Namque operum exactor vix rolerandus erat.
Subditus huic Damon vicino saepe Menalcae,
Dicebat querulis talia verba modis:
Finiat ô utinam nostros mors certa labores!
Unica nam nobis illa parata quies
Quin neque post mortis, respondit, fata, menalcas,


page 384, image: delb0384

Aeterni requies certa la boris erit.
Nam gravius stygio crucietur ut Harpalus igne,
Ligna ferenda mihi, ligna ferenda tibi.

In Bassarum.

UT lapidem iactore canis sectatur omisso,
Ignrbus ut ferulam dat puer innocuam:
Bassarus immodico sic cum se proluit haustu,
Quae placuere prius frangere vitra solet.
Vitra nihil meruere: tibi tu rectius ipsi
Prange manus, bibulam vel tibi frange gulam.

Domus ampla et splendida.

MAgna domus inagnos sumptus magnosque labores
Aedificanda simul simul et reparanda requirit.
Si pereat; damnum est marus: si spendida duret,
Excitat invidiam stimulis oculosque malignos
Urit et exitium domino fert saepe potenti,
Prae reliquis locuples mihi villa Aurelia testis.
Qui sapis ergo tibi. laudato ingentia tecta,
Exigua incolito: poteris sub limine paruo,
Et gaudens paruisque sodallbus et lare certo,
Libertate frul, et regum praecurrere reges.

In Villium.

Villius it toties curto quadrante lavatum,
Et iactat generis nobile stemma sui.
Iactat et acceptam generoso a Caesare laurum;
Mirificeque sibi se celebrando piacet.
Interea famulusque cibis, eget aere crumena:
Non etiam murem quo bene pascat habet.
Quid tibi nebilitas prodest iam stirpis avitae?
Hic honor est aurum si ribi desit, onus.
Nil mihi cum lauro fulnumsi deficit aurum:
Nil mihi cum fama, si toleranda fames.

In Pseudolum.

Te sapere, et cunctis morbis cum laude mederi
Posse putas; quin et Pseudole dicis idem.


page 385

Credo equidem resque ipsa docet, te pellere vitam;
Sic simul et morbus vitaque pulsa fugit.
Egregium vero medicum! tua pharmaca praestant
Mortuus ut nollis post egeat medicis.

In filium Viti et Vitae.

Vita tibi mater. pater est tibi Vitus; idipsum
Perpetuo iactas, perpetuo repetis.
Viralemque isto solum te nomine clamas;
Omina nominibus nam quis inesse neget?
Non nego, sed vitulam potuit quoque Vira creare;
Et patre de Vito nasci etiam vitulus.

In Pseudolum.

Sinceri candoris amans, et candidus ipse,
Ut bonus est, alios sic putat esse bonos.
At niger, et tenebris plenus, fraudisque dolosae,
Ut malus est, omnes sic putat esse malos.
Non tibi non aliis igitur cum Pseudole credas,
Esse bonus quaeso qua ratione queas.

Boni colendi et mali.

Qui quaecumque petens laquecata palatia scandit,
Cogitur ille bonis blandus et esse malis.
His equidem, ne quid noceant, quia noxia turba est.
Illis ut solita pro bonitate iuvent.
Romula sic olim non tantum turba salutem,
Cum Scabic saevam sed coluere Febrim.

In Galbam.

Movisti quoties turbas, hoc ebrius egi
Dicis, et ut veniam dem tibi Galba rogas.
Nocte suburbanas adiisti hoc ebrius egi
Dicis, et ut veniam dem tibi Galba rogas.
Officium est quoties neglectum, hoc ebrius egi
Dicis, et excusas crimina criminibus
Quin pudeat dignaum baculo caput, improbe Galba!
Criminibusne tegi crimina posse putas?


page 386, image: delb0386

Ebrius es gemina dignus me iudice poena;
Sobrius hanc nullo te redimente lues,

In Barrum.

In templo, mensa, et ludo, vis primus haberi,
Deque loco rixas saepe priore moves.
Fallorian in caelo. quo vix perveneris unquam,
Barre voles ipso celsior esse Iove.

De Trapula suspeso.

Trapula qui toties mendacia dixit, et ausus
Qui toties furtis contemerare manum.
Quid faciat quaeris? lavat illum luditer imbre:
Expositum radiis ungit Apollo suis.

In Fabianum.

Stultorum dicis regem, Fabiane, ministrum
Esse tuum, quod sit tardior ingenio.
O te infelicem, siquidem modo vera profaris!
O iterum serui maxima regna tui!
Stultorum rex, immenso dominatur in orbe;
Et metues famuli tu quoque sceptra tui.

De Poeto.

Poetus adulterii uxorem convin cere certus,
Signa viri cultro sustulit ipse sibi.
Ut si itefurn parerca certo, sine iudice scire
Posset, eam certi criminis esse ream.

In Moschum Pseudochristini.

Affidue cur bella gerat, cur fulminet armis
Moschus, et ulterius castra pedemque locet,
Miramur caussas? haec est: non incitat ullus
Relligionis cum, sed regionis amor.

In Cisiophorum.

Nomine Christophori gaudes, Christumque subinde
Ingeminas rebus spemque Ducemque tuis.
Sed tamen in loculis animus cistaque moratur:
Assidue haut tecum sis ubicumque trahis,


page 387

Sic ego cum Christum iactas, intelligo cistam;
Et modo Christophorus fit mihi Cistophorus,

In Luciferum.

Lucifere egregie si se putat omnia scire
Cur nescit fatuum se miser esse rudem?
Hoc unum ignorans, non se scire omnia dicat:
Ille spit, qui se scit bene scire nihil.

Animafatida.

Ad cenam mesaepe vocas, ad prandia faepe;
Et me saepe tuum limen adire iubes:
Non venio. quae caussa rogas? non prandia vito,
Non aedes: animae stercor vito tuae.

in Doxosophum.

Doxosophus nuper quidam me forte rogavit,
Barba priorne viro posteriorve foret:
Huic ego; barba viro prior exstitir horrida, dixi:
Nam post barbigenas conditus ille capras.

Vinum, Aqua.

Quid mihi vim vini. quid Bacchi robora laudas:
Roboris et lymphas dicis habere nihil?
Circumagens celeresque roras, lapidemque molarem,
Est equidem forti fortior unda mero.

In Lentulum.

Lentule te mecum iactas vixisse totannos,
Intentum studiis sed didicisse nihil:
An fueris studiis intentus nescio dicent
Hoc aliis mores ingeniumque tuum.
Me vero immeritum posthac ut laedere cesses,
Hoc simile a nobis convenienter habe:
Ut non omnis ager profert cum foenore fructum,
Hunc licet agricolae sedula dextra colat:
Haud secus ingenium fidi non omne magistri
Reddere frugiferum cura laborque potest.

In Euclionem maledicum.

Ut tibi sunt putridi scabra rubigine dentes.


page 388, image: delb0388

Sic video dentes carminis esse tui.
Ipse quidem mordere cupis; sed robora desunt:
Enta ciunt dentes vulnera nulla tui.
Ergo quid allatas aliosi ut mente canina
Et rabie osten das te tamen esse canem.

In Polytropum.

Silvestres asinos caelo ridente sereno
Tristari, et questus edere, rumor ait,
Lascivire autem saltu, et gaudere vicissim,
Per nebulas pluviis si cadat imber aquis,
Tu quoque laetitiara cum publica gaudia poscunt
Tristis et in tetrica veste severus ades.
Laetior es contra nitidaque in veste superbus,
Flebile cum cunctis tempus adesse vides.
Si tibi cum stolido mens est communis onagro,
Quisnam silvestrem te neget esse asinum?

In Rubrium.

Tu fidum esse negas Rubrium: fidissimus ille
Sed tamen arbitrio creditur esse meo.
Nam barba rutilisque comis cavet ipse videnti:
Et sibi, ne pereas, derogat ipse fidem.

In Chremylum.

Rugosam fastidit anum rugosior ipse
Chremylus, et quaeritur fata sinistra tori:
Virgineasque comas laudat, ridetque puellis,
Nescius opprobrio talibus esse senem.
Chremyle, si sapis, ô vetulam ne sperne vietam:
Faex illi placeat, qui bona vina bibit.

Turca.

Quodtidie cur Turca Istri vicini or oris,
Advolat? et nemo qui remoretur adest?
Pro patria patinas curat; pro limite limen,
Pro re communi quisque studet propriae.
Sic sensim patriae et patinae, et cum limite limen,
Et cum privatis publica cuncta ruent.


page 389

Bonus liber.

Ut bonus est melior sublimi gemma colosso;
Non gravitate quidem, sed bonitate placens,
Egregios sic arte libros, non mole probamus
Et superat gran dem saepe epigramma librum.

De nomine Maximiliani II. Augusti.

Quis gentem Fabiam, Quintus quam Maximus olim
Cunctando fecit maximam:
Quis gentem Aemiliam, Aemilii quis nomina Paulli
Nescit. viri integerrimi?
Scilicet Ausonias inter, dum Roma vigeret,
Locum hae tenuere Principem.
Quid divine tuo dicam de nomine Casesar?
Quod gentem utramque denotat:
Maximus Aemilius, Maxemiliane, vocares;
Fabium quod illum Maximum;
Et simul Aemilium virtute animoque fideque
Verisque vincas laudibus.
Sis felix divinae heros, Regesque nepotes
Diu superstes aspice.
Quodque facis, cumula meritis ingentibus orbem,
Ter optimus, ter maximus.

In historiam Ioan. Sleidani.

Non paucis, Sleidane libris dum proelia Regum,
Gestaque pro vera relligione doces;
Nobile nomen habet virtus pietatis alumna,
Atque hanc ex animo qui coluere Duces.
Urtur impietas, vultum suffusa rubore,
Tot cupiens fraudes, totlatuisse dolos.
Nequidquam, neque enim rorum pulcherrimavirtus,
Nec scelera aeternum tecta latere queunt.
Fama volat, totoque implet clamoribus orbem,
Dura: et in seros viva recensque dies.
Cui vitam ut tribuis; vitam sic nactus ab illa,
Hoc opere aeternum tu quoque nomen habess


page 390, image: delb0390

De Hieronyma Columnia.

Unira mena aliis, et vates contigit unus,
Vix potuit vates unus habere duos.
At tibi diversae cum dia Columnia mentes,
Contigeritque ori vox variata tuo,
Quid mirum est uni totidem contingere vates?
Ipsa etiam celebres quos celebrata facis.

De eadem.

Oris nonore Venus. thalamis et stemmate Iuno,
Arte praeit reliquas casta Minerua Deas.
Sed tu fatidicis sacrata Columnia Musis,
Singula sint illis cum data, cuncta tibi:
Cur non una trium titulo sis clara Dearum?
Stirpe, animo, facie, Iuno, Minerua, Venus.

In Alexandrum Magnism.

Magnus Alexander paruum si credidit Orbein,
Quem sibi pugnacis subdidit ense manus:
An non pro Magno Minimum se iure vocasset?
Orbe erenim paruo quomodo Magnus erat?

In Labrenem.

Ne minus aut nimium te laudem Labro, rogasti:
Laudari nimium quod grave, turpe minus.
Hoc ego sed medium cum me vix posse putarem
Tangere, nec laudo te, neque culpo: vale.

Stella Aurea.

Quamprimum emicuit roseo stella aurea Varno,
Orta procul Gothicis aurea stella iugis;
Extemplo insolita micuit Venus aurea luce,
Ceteraque insolitum signa dedere iubar.
Scilicet hac stella caeli quoque sidera gaudent.
Ridet ab aetherio Iupiter ipse pilo.
Aera nam veluti rutilante hic lumine complet;
Sic eadem meritis regna propinqua suis.

In Lunas Iacobi Monavit.

Omnia dum tenebras, dum noctem cuncta minantur,


page 391

Barbariesque nonis viribus aucta redit:
'Tu mihi pra cipuos inter memorande Monavi,
Sedulus hanc contra fortia bella moves.
Et Sophiam sanctamque Themnis defendis et ornas,
Depromens doctos qui latuere libros.
Ergo e nocturnis argentea Luna tenebris
Ut pene obscurans aftra minora nitet:
Sic virtus nomenque tuum quandoque nitebunt:
Denotat id clypei candida Luna tui.

In Nacam.

Cur toties iam scripta iterat, chartamque nitentem,
Inquinat, usque adeo cur sibi Naca placet?
Scribendi ca coethes habet; quare undique plures,
Stultitiae testes expetit esse suae.

In eundem.

Sordet Aristoteles, fordet tibi magnus Homerus:
Sordet item magnus cum Cicerone Maro.
At sapiuntmireque probas quos tempore nostro
Evomit insulsos gens asinina libros.
Non mirum est: homini rosa quod pulcherrima praestat;
Praestat idem coenum spuricitesque sui.

De laurea Georgii Fabricii.

Fabricio Lauri meritissima germina Caesar
Cum generis dederat, nobilitate sui,
Hoc Deus ut vidit, maiori hic dignus honore est,
Quam quibus in mundo condecorantur, ait.
Nec mora, caelestes ilîum conscendere sedes
Iussit, et angelicis plectra ciere modis.
Conspicuamque inter vates gestare coronam,
Et vera aeternum nobilitate frui.

In Furium.

Dic mihi cur plenis toties convicia buccis
Euomit et totis cur maledicta libris
Ingeminat Furius? cur multi imitantur eundem,
Queis nisi rixosum nil placuisse potest?


page 392, image: delb0392

Nil Furio est, male inscribat, quod scribere possit,
Nec tibi quod dicat, maledicat habet.

In Fannium Bibulum.

Dum vitam incolumem potando precatur amicis,
Dum patris et sponsae nomina saepe bibit;
Fannius insano similis, pallensque tremensque
Concidit, ut vitae spes quoque nulla foret.
Ridiculu! qui multa bibens nec profuit illis,
Et sibi pene fuit caussa pudenda necis?

In Auaros.

Semper eget locuples congesto pauper in auro:
Utilis et nulli ni moriatur erit.
Hinc tenuis tenuem pascit: qui dives egenum
Sublevet, hoc duro tempore nemo fere est.
Recte igitur dictum; quando mendicus egeno
Munera dat, caeli ridet in arce Deus.

In Hannam Morosopham.

Hanna sapis nimium, nimium sapis Hanna: mariti
Est sapere. huic mulier discat habere fidem.

Auicula blandissimae.

Heic tibi pro cavea tumulus mea surgit Acanthis
Parua, sed argutos fingere docta sonos.
Tu mihi cara quidem volueris, tu blanda fuisti:
Gutture processit nil nisi dulce tuo.
Sed tamen asperius si quis te forte teneret,
Hunc iterum rostro pungere cura fuit,
Sic minimo sua bilis inest: sic spicula melli,
Floribus et morsum sedula miscet apis.
Parua quiesce tamen, mea parua quiesce volucris:
Certatim volucres ad tua busta volent:
Exsequiasque canat: violae nascantur ibidem:
Et rosa te foliis contegat orta suis.
Est eadem natura rosae: blandissima visum
Floret, et ambrosio repler odore locum.
Sed tamen et spinis carpentem: pungit acutis,


page 393

Ut subito laesas retrahat ille manus.
Sic mala iuncta bonis blandae tibi gratia vocis;
Spicula sed rostri dura fuere tui.
Non ita dura tamen, quin vox tua dulcior esset:
Ergo mihi multum saepe gemenda vale.

In Iberum.

Belgarum in cenis admirabatur Iberus
Delicias, artem, pocula, vitra, merum.
Ergo unde ingenia atque artes regionibus istis
Sint, ubi mos vinis invigilare, rogat.
Huic Belga: ingenium exacuens et nobile vinum
Nos bibimus: fatuae potor Iberus aquae est.
Non artes mirare igitur, non mentis acumen,
Sunt ubi caelifluo pocula plena mero.
Nec mirare tuam stupido cum pectote mentem:
Quod bibis, id tecum bos asinusque bibunt.

In Polyphemum.

Potor aquaees, panemque domi parcissimus atrum,
Ex iure hesterno, trux Polypheme, voras.
At si quando sedes aliena ad prandia fucus,
Larguses et lauto praebibis ore merum.
Importune alios etiam clamoribus urges,
Utque bibant fastu, voce, minisque, iubes.
De proprio largire mero, Polypheme, domique
Prandens vel ventrem rumpe bibendo tuum.

Doctor. Auditer

Nemo docere potest, nisi sit qui praebeat aurem,
Et nisi qui doceat, discere nemo potest.
Excitat auditor studium, doctorque fidelis;
Frigente alterius friget uterque fide.

Votum genethliacum pro Christiano Daniae Rege, filio Friderici II.

Prodiit in Danaum nuper stirps mascula regno,
Marte sata, et casto plantata in Palladis aruo.
Stirps Marti dilecta patri, matrique Mineruae:


page 394, image: delb0394

Stirps Danaum spes et columen; quam fertilis aether
Imbribus et largis, et vivi fonte caloris
Sic vegetum faciat foliorumque ornet honore,
Ut patulis disssusa olim pulcheriuma ramis,
Et caput auricomum extollens et brachia pandens,
Optati foveat populos sub tegminis umbra;
Audiat et dulces Philomelae in vertice cantus,
Confugium que avibus cunctisque animalibus astet,
Sic impacta solo, sic omni uredine mator,
Sic tunica durae sic corticis obsita crustis,
Sic celsis erecta comis, ut laedere nemo
Vel velit, aut possit tam pulchram evellere plantam.

Pro Udalrico, eiusdem filio altero.

Nomen avi patrii, ductum de nomine Christi,
Primus habet, tanto dignus honore nepos.
Materni iam nomen avi datur Udalrici,
Inclite filiolo rex Friderice tuo.
Fallor? an ille prior mores quoque reddet avitos.
Ut cumulet meritis regna paterna suis?
Fallor? an iste alter dives cui gratia nomen
Nunc dat, avi alterius dulcis imago venit?
Fallor? an et quandam se iunget tertius illis,
Qui referat genium rex Friderice, tuum?
Felices Danaos veterum quando ora parentum
In tribus his cernent esse renata sibi!

In Sciolum.

Quod cumque argutum doctis lepidumque putatur,
Id fatuum Sciolus frigidulumque vocat.
Quod vero insulsum doctis fastidia movit,
Id Sciolus laudat mirisiceque probat.
Quae sit caussa roga? non omnibus omnia rident:
Ulcus amant muscae; germina sloris apes.

In Violettam.

Nobile de violis te nomen habere putabam,
Cognita quando oculis es, Violetta, meis.


page 395

Sed postquam ingenium sensi fandique leporem,
Ardentes oculos, Cyprigenasque manus.
Cedite iam violae dixi: violentius uror,
Quam violae aut florum germina ferre quearit.
Vis tibi maior inest et nostris viribus impar
Sic violenta mihi, non Violetta, vale.

In Gryllum.

Segnis erat Gryllus, saxique immobis instar,
Mandibula excepta denique totus iners.
Viderat hoc Scabies; Gryllumque ut redderet acrem,
Pruritu, huic vexat membra manusque suo.
Mox ille evigilans ungues in vulnera stringit;
Et quod agat semper nunc scabiosus habet.

In Batrachum.

Conspexisse asinum Batrachus se pernegat ullum:
Non asinos patriae dicit inesse suae.
Vix equidem credo: quin cum se viderit ipsum,
In speculo toties, dicere vera nego.

In tres Petros poetas.

Carmine quid possint Itali, et cum Teutone, Galli,
Scire cupis, ternos aspice quaeso Petros.
Italia Angelium Ronsardum Gallia, suave
Lotichii ingenium Teutonis ora tulit.

Carolo Utenhovio. F.

Te mortalem equidem clari genuere parentes,
O decus et scaldis Carole fama tui.
Ast ego pro letko vitae immortalis honores
Promitti statuo culte poeta tibi.
Nam si vita tibi nihil est, quod nomine pandis
Non video possis qua ratione mori.

In Melissum celibem.

Spirantem charitas, fundentem mella Melissum
Quid mirum viduo posse cubare toro?
Nam Veneres qui corde fovet, fontesque leporum,
Sophrosyncmque sacra sobrictate colit;


page 396, image: delb0396

Cur ille alterius Veneris succumbere flammis?
Cur vellet Cyprio subdere colla iugo?

De eodem proco.

Sola Rosina rosas, plantabat sola Melissus
Lilia, flore sui dives uterque soli,
Sed iam liligero coniuncta Rosina Melisso
Mellisluis pariet lilia compta rosis.

Ioan. Alberto Principt Megapolit.

Ioannes Alberte, Ducum dux optime, librum
Quem damus, augusta suscipe quaeso manu.
Non infecta quidem canimus, nec dissona vero;
Sed ramen arbitrio subicienda tuo.
Si tibi displiceant nec nobis illa placebunt:
Sin placeant, aliis non placitura, placent.

Friderico Stipitio.

Cur truncum, Friderice vocas te candidus ipsum?
Cum tibi det tales blanda Thalia modos?
Crede mihi, fundunt si talia carmina trunci;
Vix nemora et volucres quo celebrentur habent,

De Iudaeo baptizato.

Venerat Ausonias quandam Iudaeus adarces,
Baptismi cupidus, Christicolaeque gregis.
Heic mores Sodomae inveniens vitamque Gomorrae.
Certum ait, est, verum gens colit ista Deum:
Gens verum colit ista Deum; miseratio cuius
Et bonitas vatum tot celebrata libris.
Nullus enim posset reliquorum credo Deorum
Cernere tam placidis fanda nefanda oculis.

In Batrachum.

Batrachus assidue faciles in carmina Musas
Iactat ab his quidquid iam meditatur habet.
Sed tu cum iactat Musas, intellige Muscas:
Carmen cum iactat, crimen inesse puta.
Eius enim in cerebro magno circum agmine muscae
Nidificant; foedum pectora crimen olent.


page 397

Germania degenerans.

Quid sibi vult quam cernis anus macilenta tremensque,
Coeca oculos, vultum pallida, cana comas?
Ferali ingluvie ptisanam quae sorbet, ut aegrum,
Quod libitina vocat postuma, corpus alat?
Haec illa est veteri amisso Germania flore,
Elumbis macie, turpis, inermis, iners.
Nulla pericla videns, quamvis sint proxima, quamvis
Omnia perniciem mox ruitura trahant.
Luxuriae interea indulget Bacchoque gulaeque,
Fortiter ut reliquae dilapidentur opes.
Omniseram patriae faciem! ô miseranda! veternum
Auferet ex oculis quae medicina tuis?

De Cerebro cerebrosi.

Concavitas capitis tota est repleta cerebro,
Quod Physici monstrant conpora secta manu.
Vix ceruo maius cerebrum Natura vel urso,
Vix vitulo tribuit cornigero que bovi.
Si placet ipse vide: teque ipso iudice disces,
Quam magno in cerebro nil habeas cerebri.

Echo.

Nympha repercussa repetens data carmina voce,
Dic quid proficimus divitiis? vitiis.
Qui pascit gentes, urbes et regna, laborum
Praemia numne refert certa colonus? onus.
Quid Bibulo fiet qui multos opprimit, et quem
Salsos iam pisces mandere taedet? edet.
Qui cumulabat opes misere violando misellos,
Quomodo privatus postmodo deget? eget.

Echo.

Nusquam tuta fides: qui credit fallitur ergo
Num mihi Nympha voles dicere fide? vide.
Hactenus in viduo consumpsi tempora lecto;
An mihi nupta datur satgenerosa? rosa
Anne etiam ingratos alo nunc praeceptor alumnos,


page 398, image: delb0398

Ut mihi sit pietas exitialis? alis.
Quis caput huic noxe quis damni segnifer? Ifer,
Non erit hoc ipsis exanimale? male.

Echo.

Tantum equitare queunt curnati Regibus? ecquis
Est regi et miseris omnibus aequus? equus.
Num nativa tui quaeso vox gutturis? uris
Queisnam couventet lingua Thrasonis? ovocs.
Quis novus hic verborum opifex orator? arator.
Miles num felix est, veteranus? anus.
Quae cito vita fugit nunquid revo cabitur? itur.
Sic volat a Borea concita navis? avis.
Ergo vale tandem resonaus e vallibus Echo,
Nil tua sentiscant gaudia tabis? abis.

In Auratum

Auratus fueras rebusque et nomine quondam,
Quando erat officio congrua Musa suo.
At nunc infami manes cum voce lacessas.
Persidaque Antiochi carmine facta probes:
Nequaquam Auratus posthac censeberis ulli;
Dignior auriti nomen habere Phrygis.

De Crotalo et Lalage.

Garrulus est Crotalus, Lalage cui contigit uxor
Garrula quo videas iungere fata pares.
Quid censes? an non tali de matre disertos
Producet natos ille loquax Crotalus?
Non nego. de Crotalo mera quin crepita cula nasci,
Ex tam multiloqua coniuge posse puto.

In Lollium Salinatorem.

Fons salis in patria Lolli est, quem praedicat ipse,
Quando salinarum de strue multa crepat
Sed si hominis mores, si vultum, verbaque spectes;
Non est in toto corpore mica salis.

In Quantulum.

Est mihi, laus superis, mens sano in corpore sana;


page 399

Membra lacertosis sunt benefirma toris.
Tu levior pluma, et digito vix ligneus uno
Altior, et costas cui numerare licet.
Me pinguem crassumque vocas: an Quantule nescis,
Me crasso ingenium crassius esse tuum?

Porcius.

Basia nasutae cupiens libare puellae
Porcius: ista vetat basia nasus, ait.
Illa sub haec: ergo adversae da basia parti,
Impediens a qua basia nasus abest.

Iuvenis et Vetula.

Sitne rogas melius vetulam si ducat ephebus,
Aut nubat tremulo si nova nupta seni?
Quaestio digna quidem: cuius me soluere nodum
Si iubeas, a me talia dicta seres.
Hoc illo est melius, vetulae nam iunctus ephebus,
Hei miser, in sterili solus arabit agro.
At senior teneram ducens aetate puellam,
Multorum iuvenum sentiet auxilium.

Pasiphae.

Pasiphae potius formoso nubere tauro
Quam licito voluit regis amore frui.
Credis ab hac stolidas multum differre puellas,
Quae stolidos doctis praeposuere viris?

Chronologia.

Ordine gestarum disponere tempora rerum,
Et mundi varias arte notare plagas,
Est geminos gestis assingere rebus ocellos,
Et nautis media pandere nocte polum.
Totius historiae liber hictibi lumina praefert:
Silibet, ambiguas hoc duce carpe vias.

Aliud.

Si quis in historiis ignarus temporis erret;
Nec loca pervideat res ubi gesta fuit:
Coecus in ignota misere is regione vagatur,


page 400, image: delb0400

Ceu nauta in vasto nocte silente mari.
Historiae liber hic certum tibi pandit ocellum,
Qui velut ambiguae sit cynosura rati.

Sofoi\ a)sofoi\.

Pulsare innocuam matrem, amledicta parenti
Ingerere et domino fraude nocere suo,
Saepe impune licet; punit quoque nemo, sed ultro
Mercedem fures, quam mereantur, habent.
Qua ratione etenim non illos dixero fures?
Qui praestant operas fraude doloque suas.
Immensus quorum numerus, quos nemo coercet,
Nemo pollicitum cogit ad officium.
Sed servum si mendacem turpemque malumque
Offi cii mulctes pro ratione tui;
Tunc tibi vellites certae, vel poena parata est,
Quam subito nullo te redimente lues.
Egregias vero leges, legumque patronos!
Si malefacta iuvant et benefacta nocent.

In carmina Malisaei.

Nuper ut haec Pietas Melisaei carmina vidit;
Haec ait est nutu vena probanda meo.
Scribite vos alii Veneres et furta poetae:
Haec mihi prae vestris carmina sacra placent.
Carmina quae recitant divini en comia verbi,
Laude nihil toto dignius orbe fuit.

Ex Graeco.

Suspicis Asterie stellas mea: caelum utinam sinae
Pluribus ut videam te, mea lux, oculis!

In defunctam.

Asterie vinens vivis fuit alter Eous:
Mortua defunctis Hesperus alter erit.

In Pseudoastronomum.

Te caelum caelique vias et sidera nosse,
Te simulas acie mentis adire polum.
Sed magis ingluvie semper distentus anhelas,


page 401

Rarius et nihil est sobrietate tibi.
Numne igitur coeno in mersus prositebere caelum?
Cum sis gastronomus, nume eris astronomus?

In imaginem P. Melissi.

Si faciem tibi nosse libet vultumque Melissi,
Mellisero cuius nectare vena fluit:
Hic ille est, frontemne vides sine nube serenam,
Quaeque supercilio lumina blanda carent?
Hoc caput, haec frons est, dudum cui laurea Caesar
Aonio imposuit serta probante choro.
Hoc caput, hoc cerebrum, quo princeps illa sororum
Calliope sedem gaudet habere suam.
Hi vigiles placidique oculi, quibus ipsa venustas
Emicat, et blando lumine grata Charis.
Haec labra hyblaeos, late spirantia flores,
De quibus ipsa favos Attica singat apis.
Hoc pectus plenum fidei, pietatis, amoris,
Atque adeo castae sobrietatis amans.
Quisquis es huic iuveni felicia cuncta precare;
Nec pigeat voris sollicitare Deum,
Seruet ut alueolos, et amantes mella melissas
Atque suis fucos arceat ipse favis.

In Codrun.

Dedicat ipse sibi quare sua carmina Codrus?
Se magis in toto diligit orbe nihil.

In Auarum.

Morbo animae curisque levat te quando sacerdos,
Huic das vel minimo quod minus est obulo.
Si corpus curat medicus, paullo am plius addis;
Sic tamen ut sordes arguat ille tuas.
Sed nummi si caussa agitur, si foenora poscunt;
Caussidicis imples largus utramque manum.
Hos tibi patronos offendere cautio, prima est;
Cernitur hinc animae quae tibi cura tuae.


page 402, image: delb0402

In Hillum.

Cur toties excandescit, clamatque salitque,
Cum nulla aut saltem frivola causa subest?
Morose usque adeo curseruis imperat Hillus?
Imperat, et semper flagra minasque crepat?
Vis dicam? a teneris nulli unquam seruiit annis,
Liber et arbitrio vixit ubique suo.
Hinc serui affectum ignorat, fidoque ministro
Quam grave sit rixas, iurgia, probra pati.
Ergo mali ignarus, miseris, ignoscere nescit:
Semper et ad domini munus ineptus erit.

In lusciniam Steph. Praetorii.

Lusciniam Stephanus veris dum laudibus ornat,
Vocis et argutae vimque modumque docet:
Attendunt Philomelaeomnes, laudantque vicissim
Nomina praeconis iudiciumque sui.
Illius hinc laudes memori nemo eximet aevo,
Donec lusciniae, carmina donec erunt.
At tu lusciniae qui ingratus honoribus obstas,
Bubonum in tenebris flebile carmen ama.

In Micropsychum.

Cum tibi nemo parem referat, te iudice, grates;
Ingratos omnes et fore et esse refers.
Hoc ais, hoc repeits, pleno ipse ingratior ore,
Inculcans meriti pondera mira tui.
Odi equidem ingratos foedo cane peius et angue:
Nescio sed gratus quis queat esse tibi.
Cum sis ipse etenim meritorum praeco tuorum,
Quis facere assidue quod facis ipse velit?

Menses anni. Ianuarius.

Ianus amat victum tepidum, gratosque liquores,
Qui bene iam puro sanguine corpus alant.
Vene nocettuncsecta tibi: sed balnea prosunt;
Et labor, et dulcis, si sit honesta, Venus.


page 403

Februarius.

Febris nomen habens, et lenta febre timendus,
Scindendam venam pollicis esse monet.
Idem vitat olusngidum, volucresque palustres,
Pharmacaque et calidi flumina fontis amat.

Martius.

Dulcia Mars, acrique tamen condita sa pore,
Diligit: humores nam ciet ille graves.
Iam puris te pasce cibis, et pharmaca linque:
Quin etiam venae sectio saepe nocet.

Aprilis.

Ut terrae vires, aperit sibi corpus Aprilis,
Nostraque sunt multis pervia membra poris.
Humores nimios; vinum, venterque solutus,
Et labor, et Cypris, venaque secta levat.

Maius.

Maio flava tumet bilis: iam dulcibus uti
Convenit et liquidis: sit moderata Venus:
Nec labor immodicus: multum iam balnea prosunt,
Pharmacaque, et modico vena fluore fluens.

Iunius.

Iunius ex animo tristes expellere curas,
Laetitia et mentes exhilarare iubet.
Ergo fuge humori quaesunt contraria vivo:
Vescere lactucis; pharmaca nulla bibe.

Iulius.

Omnia nunc ardent, nunc est calidissimus annus:
Vita igitur Cypriae feruida sacra Deae,
Intactae maneant venae: fuge balnea et aestus;
Et tibi sit somni parca brevisque quies.

Augustus.

Augustus Venerem, somnos, et reicit escas
Immodicas: atra corpora bile tument.
Tu liquidis gelidisque utens falsisque, cavebis
Pharmaca, aquas gelidas: nec tibi vena fluer.


page 404, image: delb0404

September.

September vinum redolens, et aromata curat:
Tum tibi de feto palmite poma nitent.
Lacte caprae presso nunc vescere; pharmaca sume
Si sit opus, venas scinde cruore graves,

October.

Nobilis aucupio, vinis, plagisque ferarum
October, volucres, vina, ferasque refert.
Haec cape, sed modice: membra exerceto labore;
Vescere a cetosis: nec prohibenda Venus.

November.

Balnea iam raro, Veneris sed gaudia numquam
Expedient, subito ni cupis esse senex.
Iam stomacho mulsum, iam gingiber utile credunt,
Conditum aerio si tibi melle fluat.

December.

Cum sudore lava ieiunus mense Decembri,
Ante focum calidis utere, membra move,
Defende et frigus cerebro, capitisque cruore
Vena fluat: spiret cinnama grata calix.

Iano Grutero.

Quid, Grutere, decus vatum, Phoebique satelles,
Fringillam obstreperam canis adiungere cycnis,
Vergiliasue ipsi sa tagis componere Soli?
Qui me Balthiaco fremituque et frigore septum,
Etenebris, velut in lucem producere, et inter
Tam magnos censere viros ultroneus audes?
Lipsia dem dico et Dousam, qui tempore nostro
Vel primos Sophiae ipsius summosque decorae
Euepres mystas non tantum aequasse putantur,
Sed superasse etiam: quid ego si conferar illis?
An non sider as nebulis adspergere flammas,
Aut tenebris dicas caelum obscurasse serenum?
Nolenti, Grutere, tamen nihilominus instas
Quid faciam? vis haec equidem est, quâ cogis amice.


page 405

Ergo tibi hunc sulcum pallentis in aequore chartae
Vomere plumifero, velut exaro, et insuper illum
Constantis Fidei et sinceri semine Amoris
Consero: quod floris numerosi et fertile fructus
Incolumes quondam et laeti ut videamus utrinque
Is faxit qui cuncta facit, qui cuncta gubernar,
Clauditur et cuius nullis clementia metis.

In candorem poetarum.

Derident aliqui, cum, candida pectora, vates,
Se laude tollunt mutua.
Quos ego ridendos iterum veliure putarim,
Et improbandos maxime.
Namque alias cum plena malis sint omnia rixis;
Certare cur non gratiis,
Proque odiis augerefidem iam quisque laboret,
Et mitigare vulnera?
Certe quantum odio praestat concordia, tantum heîe
Poeta praestat ceteris.

In Discolum.

Quando noces aliis, verbis factisue malignis,
Immemorem subito quemlibet esse cupis
Si memorest aliquis; niger est ingratus, et effrons;
Indignusque tua dirus amicitia.
At te vel verbo si quisquam offen derit uno,
Tum clamas miris conquererisque modis.
Singula tum repetis, scribisque in marmore cordis:
Nulla dies animis eximit illa tuis.
In concinne equidem. nam cum cupiasque velisque
Ignosci ulceribus tuberibusque tuis;
Verrucas cur alterius tolerate recusas?
Fallor an, es nimio coecus amore tur!

Latax.

Quod teneros Regum natos plerumque videmus
Degeneres; causa est, si tibi nosse libet,
Turpis adulator: puerum hunc, cum lacte, veneno,


page 406, image: delb0406

Imbuit, et coeco perdit amore sui.
Huic omnes se submittunt, et saepius ante
Quam sit homo, magnus creditur esse Deus.
Qui Deus est, iam nec melior nec maior haberi
Postulat; alterius nec sibi quaerit opem.

xa/ris a)/xaris.

Sunt benefactores, veterem qui prorsus amicum
Cui bene quid faciunt, semper egere volunt.
Anutu ipsorum solo quo pendeat ille;
Quo sine nil tentet, quo sine nil faciat.
Ergo supercilium tollunt grave: quin nec amari
Sed metui cupiunt, et sua laude vehi.
Sinon cuncta probes, si sputum lingere noblis;
Ingrati subito nobile nomen habes.
Hos tu ne bene quid faciant tibi forte caveto:
Hos Charitum tamquam probra pudenda fuge.
Exaequo ingenuos cum libertate sodales,
Vera loqui natos, qui tolerare nequit,
Qui premit imperio, dominari assuetus. amicos,
Aut meritum in culcat, pestis amicitiae est.

In domum musculosam.

Cum pene instantem minitantur recta ruinam,
Tum tacire emigrans musculus omnis abit.
Una etiam secum relam amolitur arachne,
Nulia ruinoso conspicienda domo.
Belle igitur tantas heic texit aranea telas,
Heic minor et maior mus sua regna tenet.
Iudicio illorum cautus, quia praevidet hospes,
Instet quod domui nulla ruina suae.

In Labragoram.

En tibi Labragoram fraudis nummique ministrum,
Patronum furti, caedis, adulterii.
Quin scelus haud ullum est, quod non defendere iuris
Labragoras titulo iustitiaeque queat.


page 407

Sic torquere igitur norit cum cerea iura;
Haud legum doctor, sed mihi tortor erit.

In Birrum.

Gaudete ô Bavii, miseri ô gaudete Batylli:
Qui vestra obscuret nomina Birrus adest.

In Vulpeculam.

Blanditur Vulpes, sed non ego credulus illi.
Pessimus est simulans se malus esse bonum.

Eiymon Pecuniae.

Quod pecudum inducat pecunia pecunia mores,
Est brutum a bruto nomen adepta pecu.

Compedes aureae.

Aulicus exosam totius ne deserat aulam,
Aurea vincla quibus detineatur habet.
Auto etiam muto vis maxima persuadendi est;
Tum quoque quod loquitur plurima, quando tacet.

In Messalam.

Laurigerum se saepe vocat Messala poetam;
Mirisiceque sibi dum crepat ista, placet.
Ast ego, cum dicit lauros, intelligo laruas:
Audio Baeotum quando Poeta canit.
Quin Betam potuis: tanti nam carmine vatis
Nil magis insulsum, nil magis insipidum.

Vivendum.

Vita brevis; curae innumerae, quid gaudia differes,
Dat tibi tam parca quae brevis hora manu?

Adulatori.

Laudari nimis est grave, nimium desine quaeso
Laudibus immodice nos onerare tuis.

Rana crepans.

Rana bovi certat, sed nondum rupta quid obstat?
Disrumpenda brevi rupta putanda tibi est.

Discidium amicorum.

Non vivit fido quisquis prinauramico.
Dimidum siquidem perdidit ille sui.


page 408, image: delb0408

In Lycissam.

INfanti dare quod nequeat laeso ubere mammam,
Sollicita est miris torua Lycissa modis:
Nutricum incusans vitam moresque pudendos,
Quos puerum non vult imbuere ante diem.
Esto animo bene composito mea quaeso Lycissa:
Nil caussae est tantum cur doluisse velis;
Nam nulla est mulier, lupa nulla, nec ulla leaena,
Cuius lac posset plus nocuisse tuo,

In Rasos.

CVr caluos per se monachos quandoque futuros,
Rasura caluos reddere Papa sinit [(transcriber); sic: sint] ?
Caluitii caussam novit pater ipse Phalantus,
Eunuchum et clavum quid vetet esse, videt.
Quocirca ut melius monachorum furta premantur;
Sponte quod hinc fieret, iam sieri arte iubet.

In Zoilum.

Carmina quid rodis non intellecta Sabelli?
Optima tene unum scribere posse putas?
Quae tibi nulla placent, aliis fortasse placebunt:
His praeiudicio ne gravis esto tuo,

In male sibi conscium.

Ut canis in reliquo mordax grege vetbere laesus
Latrando est index vulneris ipse sui:
Sic qui se excusat non accusatus eundem
Quid dubitas dicti criminis esse reum.

Ad Ianum Gruterum.

Quid non credamus? quid non speremus amici?
En pridem e Batavis qui nostro inhiabat amori,
Cycnifero heic coram Varno gratissimus hospes,
Ipsus adest lanus, Charitum Themidosque verendae
Flos sacer, omniferi et ditis satus accola Scaldae:
Sed ditis quondam: nunc diro a Marte subacti
Pallentisque fame. Sic scilicet omnia verti
Pebus in humanis a primo cernimus ortu:


page 409

Atque eadem nostri cernent quandoque nepotes.
Sed Docto omne solum patria est. Si Scalda negavit
Hospitium; vel Trava dabit, vel Vistula sedes,
Aut saltem latebras, vitae quas postulat usus.
Interea Christi fortes vexilla sequamur,
Cui nos curriculo in simili praecessit, et ipse
Hospitio in stabulum extrusus; nec non vagus exul
Pulsus in Aegyptum Sed spe mala nostra levemus.
Magnanima adversis numquam ut patientia rebus
Succumbat fracta; ast casus sese armet in omnes:
Donec nos patriam in veram solidamque quietem,
Evocet hinc, idem nostrae dux ille salutis.

Ripsaspis.

Ex bello incolumis rediens Ripsaspis, adaram
Cur sua suspendat calceamenta rogas?
Non clypeum aut galeam, partae monumenta salutis?
Qui mos servati militis ante fuit.
Defendere pedes illum, non arma vel ensis;
Nec clypeum aut galeam rettulit ille suam.
Ergo in defectu reliquorum, haec dona videnti
Virtutis voluit signa referre suae.

In Reges. Nic. Reusneri.

Regibus antiquis tantos dum praestat honores
Reusnerus, Clarii gloria certa chori:
Dignus erat cui certarent dare munera Reges,
Praeconi tamquam signiferoque suo
Sed licet hoc fiat numquam (nam tempore nostro
Rara venit Musis gratia, rarus honos.)
Ille tamen sibi sic peperit memorabile nomen,
Claraque tot vetuit nomina nocte premi.

Quid fuisti, es, eris.

Quid nam annos centum aut sex centos ante fuisti?
Nil plane aut si quid vel minus est nihilo.
Quid nunc es? corpus fragile heu, vivumque sepulchrum,
Undique quem cingevut mille necis species,


page 410, image: delb0410

Sed quid eris paullo post? foedum et putre cadaver,
Ergo tibi cristas tollere cur volupe est?

In Betonicam et Lysimachiam herbas.

Betonica, ut referunt, in mutua vulnera diros
Serpentes adigit iam satis ante feros.
Lysimache sedare boves taurosque putatur,
Sub gravitate iugi qui fera bella cient.
Talia bella cient hodie qui oracula tradunt
Caelica, utrinque tuum rurba professa iugim.
Betonicam bone lesu aufer iustosque tuere;
Et tandem optatam deplue Lysimachen.

Malus pastor.

Lana cui cordi magis est, quam vita bidentis,
Esse bonus pastor qua ratione potest?

Letio mentis.

Ora manusque lavans, maculas prius ablue mentis:
Hac foedus, nusquam foedior esse potes.

Modestia.

Est iter ad folidam submissa modestia laudem:
Ille placet stulto, qui placet ipse sibi.

Sperandum.

Fide Deo, bene spera inter tot tristia: saepe
Spes pia, spem contra, spe meliora tulit.

In obitum Iani Gulielmii.

EVepies, Sophiaeque simul Graiae atque Latinae,
Artis Apollineae quin utriusque decus,
Hîc Biturix Ianum Gulielmum condidit, eheu
Quam procul a Travo dia Lubeca tuo!
Quam procula Varno! quorum illi exordia vitae;
Culturam huic animi debuit ille sui.
Sed docto omne solum patria est: commune sepulchrum
Terra dat in quovis mater amica loco.
Ianus ut et Celtas inter mitesque Cadurcos
Hospes agens media ceufuit in patria.
Tanta illi virtus et morum gratia, tantus


page 411

Et vigor ingenii, iudicirque fuit.
Trave dole, hoc etenim, licet id plebs perneget, una
Cum rapto, est apici gemmula rapta tuo.
Varne dole, meliusque tuum defende Roserum,
Cui dederint similem vix tua fata Rosam.

NICOLAI CISNERI PALATINI

Descriptio eorum, quae in nuptiis duorum Comitum Dn. Philippi Com. ab Hanavu, ets. et Dn. Philippi Com. a VVesterburg, ets Heidelbergae acta sunt.

QUae thalami pompam cecinsiti carmine Musa,
Cum Theris e liquidis emergens aequoris undis
Cum grege Nympharum Pharsalia tecta petituit:
Ut sibi perpetuo so ciaret Pelia nexu,
Nereis humanos non despiciens Hymenaeos:
Seu te Cyrrha tenet, seu Pindus gratior illa,
Seu nemus Aonium: placidi seu flumen Ilissi,
Seu fons Pegaseus, seu qua Permessides undae
Perpetuo vatum perfundunt labra liquore:
Huc ades, et sublime mihi da scribere carmen,
Castaliosque meo latices asperge palato,
Grandibus ut numeris Hymenaeia gaudia possim
Dicere, lata quibus resonarunt atria longa
Te duce et immensus pervenit ad aethera plausus:
Cum tibi consensu et magnorum numine Divum
Egregium veteris decus et moderator Hanavi
Iuncta fiat castis proles Simereia taedis,
Alta Palatina deducens nomina stirpe.
Et tibi legitimo vinclo coniuncta Philippe.
Occiduis orto castris Busera virgo:
Hic ubi vitiferos colles et mollia prata,


page 412, image: delb0412

Decurrens vitreo perstringit flumine Niter.
Non ego cuncta meis comprendere versibus opto,
Non mihi si sacram laurum tribuisser Apollo:
Sit satis hoc nostro loca summa notasse labore.
Tempus erat gelido cum perfulgentia curru
Sidera semiferi Titan Chironis abiret,
Chironis rapidis cui dextra armata sagittis:
Cum Phoeboque simul pelagi surgebat ab undis
Fraepetibus pennis fuluus lovis armiger ales:
Qui pulchrum Phrygia puerum subuexit ab Ida:
Attica quo coluit quondam Antisteria pubes,
Crateras magnos statuens et vina coronans,
Induigensque epulis concessa per otia festi.
Exspectata dies aderat qua tempora longo
Iactatus rumor finem eventumque teneret:
Et longis tandem precibus notisque petitus
Clamaretur hymen, thalamosponsusque iugali
Virginis intactae succederet omine laeto.
Ergo Palatini solenni regia cultu
Ornatur summoque fremunt, celsa atria luxu,
Nobilitasque coit, splendentia tecta frequentans,
Urbis et exsultant laetanti moenia coetu,
Effusustudio cives ad flumina Nicri
Adstabant cupido exspectantes pectore sponsum.
Et iam sol medium caeli conscenderat orbem:
Cum procul obscuro glomerari puluere nigram
Perspicimus nubem, tenebrasque insurgere campis:
Nec mora, mox densum se profert agmen equorum.
Utque propinquarat structo prope moenia ponti,
Hic ubi vicinam Nicer praeterfluit urbem:
Intonat ex altis en bellica machina muris,
Sulphure fumantes ia cens ad sidera glandes:
Unde resultabant immenso cuncta fragore:
Haud secus ac tonitru nubes cum rupta corusco
Cum fremitu stridens deturbat ab aethere fulmen:


page 413

Quod turres quatit, et celsis in montibus ornos.
Hoc Pater irriguo Nicer sub gurgitis antro
Commotus sonitu, summa caput extulit unda,
Squal nti facies musco perfusa madebat:
Rorabantque udi limosi uligine crines,
Et tetricam barbam destillan, alga rigabat.
Qui simulac falsi agnovit figmenta timoris,
Certaque conspexit venientis gaudia turbae,
Risit, et ex ima confestim sede vocavit
Naiadas, et dulci cithara modulante Ligea,
Permixtus lepidis vicino margine nymphis,
Candida quas inter Lence, suavisque Lycoris,
Clioque, Drimoque, oculisque nitentibus Aegle,
Festivas duxit plausu comitante choreas.
Illi autem stimulis mandentes aurea frena
Quadrupedes, tenues agitantque, rotantque subauras,
Laetificio cordis prodentes gaudia vultu,
Iamque aderant portis, et moenia celsa subibant;
Ante alios prima Sponsus lanugine malas
Vestitus teneras: cuisummo pectore torques
Irradians auro pendet, gemmisque corsuaus.
Quem iuxta stirpe insignis Ludovicus avita,
Vir praestans animi, et facundo maximus ore:
Regia cui clarum cognomen saxa dederunt.
Atque senis gaudens Siculi Sulmonius arte;
Ingenio latias longo qui tempore vires
Vicit, et arreptas demersis in aequora naves.
Post alii mixtim proceres, quos magna caterua
Continua famulum serte comitatur cuntes.
Omnis in hos oculos desixos vulgus habebat;
Compita quod passim complerat Iata viarum.
Utque Palatinae subierunt limina sedis:
Qua gemini surgunt ingenti mole Gigantes,
Accincti gladiis, nixique ingentibus hastis,
Terribilesque altis fictasub imagine cristis,


page 414, image: delb0414

Horrendo aspectu facies, barba aenea mentum
Vestit, et aerato totum munimine corpus
Contegitur, ferrosqualent immania crura,
Materies operis mira superatur ab arte:
Sic oculos diro vultu; sic ora ferebant:
Ceu quibus a Domino vivis penetralia ad ima,
Regalis commissa foret custodia sedis.
Protinus in media comitantibus arce ministris
Coninge cum chara Danis a regibus orta.
Regalem spargens oculis Fridericus honorem
Talibus ante omnes dictis excepit Hanavum.
Ut te magnamium soboles generosa virorum
Accipio, videoque lubens, charissime sponse,
Ut te animo toto complector, speque benigna:
Quem diis auspicibus reor, et lunone secunda
Has nostras tetigisse fores; thalamique petiti
Perpetuo laetis fruiturum tempore votis.
Salue animo praestans, nec magni degener ortus
Connubiis succede tuis sponsaque potitus,
Quae mihi deproavis cognato sanguine iuncta est,
Suscipe felicis praesentia gaudia sortis.
Te nobis generis decus, et notissima virtus,
Cognatique patres, et veraegloria samae
Foedere perpetuo tempus coniunget in omne:
Non tibi subsidium nostrum, Dii coepta secundent,
Non studium dcerit; dabitur tibi sponse quod aptas.
Talia cui contra laetus respondit Hanavus.
O decus, et verae lux ô clarissima laudis,
O venerande Pater, maior me nulla cupido
Incessit quam cum felicisidere Tempus
Optatum, luces fatorum orbisque ministrae
Indicti adveherenrfesti pactos Hymenaeos
Amplecti, et stabili connabia stringere nodo:
Nec te regificio nobis eqnui via luxu
Ornantem, fas est sponsum tardare morantem.


page 415

Quin his pro meritis, hac pro pietate parentis
Quas referam grates, quae praemia digna rependam?
Non opis est nostrae tantos aecuare paratus:
At licet haec ima benefacta reponere mente,
Perpetuoque tuum nomen, laudesque sonare,
Talibus orabant inter se, et tecta subibant
Regia, quae nitido gazae splendore coruscant,
Ceu medio Solis fulgur rutilantis Olympo,
Et plenae iubar obscura sub nocte Dianae;
Aeregradus primo radiantin limine valvae,
Qui curua in superas ducunt testudine sedes.
Hinc ubi perventum est, ad lata Palatia tecti,
Marmorei buxo postes, hederaeque virentis
Visuntur foliis tecti, slavisque Corymbis,
Et dispersa iacent alieno feta calore
Rosmaris, et grata genialis amaracus aura.
Nam quos vere novo flores viridantia tempe,
Et quos prata ferunt nitidis gemmantia ripis,
Cum placidi Zephyri sibilant, auraeque repentes:
His gravis obstabat saevi violentia Cauri.
Aulaeis paries Tyriae de sanguine rubro
Perfusos conchae, fuluo quis fila metallo
Aurea collucent telae per mille colores,
Hinc atque hinc tegirur, miraque tapetibus arte
Contextis, quae mirificis variata siguris
Heroum claras virtutes, gestaque signant.
Nota Palatinae celebrat quos gloria stirpis
Per tot dura viros, antiquae ab origine gentis.
Namque potens duris senior Fridericus in armis
Viribus invictis praestans, animoque virili
Emicat argenti claro splendore corusucus,
Fulgentes equitum turmas, peditumque cohortes
In latos ducens signis subfortibus agros,
Inclita cum geret pro charo sceptra nepote,
Qua celer humentes Nicer devoluit arenas.


page 416, image: delb0416

Hos opibus freti, maioraque viribus ausi,
Tres simul ingressi numeroso milite vastant
Ductores Helenae iungentes castra sacello,
Hic qui cum geminis velocis cornua cerui
Pisicibus adiunctis insignia gestat avorum.
Et qui Marchiacis Princeps dominatur in oris,
Hic ubi silva iacet vasta Maurotia saltu.
Transversam monstram patrium decus aegide trabem,
Quique sacras leges dictat Metensibus agris.
Cum quibus ut saevi commisit proelia Martis,
Mox illi optatam tribuit victoria palmam.
Nam miseri saevis affecti cladibus hostes,
Arrepto cursu cupiunt evadere pugna:
Ast illi obiciunt sese ad divortia nota.
Atque aditum circum posito custode coronant,
Ingentemque parant conversa peragmina stragem.
Dumque cadunt crebri violentia caede perempti,
Ecce duces inter turmas capiuntur equestres,
Quos laetus Friderius, agit victisque triumphat
Hostibus et victor spolias exulatat opimis,
Quadrupedum hic phalerae, crisitae, gladiique virorum,
Et dispersa iacent pallenti corpora letho,
Oraque cor susim nigro stillantia tabo,
Purpureo campos undantes tela cruore,
Puniceoque refert perfusum fanguine Nicrum,
At parte ex alia circundata tutribus altis,
Aggeribusque novis, et fossis cincta profundis,
Cernitur, excelsis, muris constructa Vienna,
Undique quam Scytica saevi de gente Latrones
Ismariisque iugis prognati, et saltibus Aemi,
Dacique Parthique. sagittiferique Geloni
Obsidione premunt, variisque assultibus urgent:
Pars rapidas pilas tormento excludit aheno
Quis concussa procul murorum saxa resultat,
Pars fossas implere parant, pars vellere vallum


page 417

Murorum effosae subter fundamina terrae:
Attentunt alii tacite subvertere molem,
Infestosque cavis imponere moenibus ignes,
Admois alii muros ascendere scalis.
Nec minus inclusi munitae turribus urbis,
Assueti duros bello perferre labores,
Principis eximia freti virture PHILIPPI,
Qui duce Boiorum natus genitore ROBERTO,
Laudibus, et magnis implens virtutibus orbem,
HENRICUM pulchra facie referebat OTHONEM,
Pars muris astans, pars condita turribus altis,
Quâ spissa est acies, et quâ globus imminet ingens
Turcarum, eiciunt nigrantes puluere glandes,
Multaque pugnantem demittunt corpora leto;
Iamque propinquantes duris detrudere contis,
Et stantes altis hostes depellere scalis
Certant, et magno voluentes pondere saxa.
Audaces late sternunt, galeisque solutis
Effuso raluae conspergunt ossa cerebro.
Ter cunctis hostes glomeratim viribus, instant,
Aeros summâ muros evertere opum vi,
Aggeribus scissis positisque ad moenia scalis,
Praecipitantque moras omnes, ceu turbidus imber
Labitur undanti montis de vertice cursu,
Immittens stragemque satis, aruisque ruinam,
Ter saxorum ictu, scalis valloque repulsi
Diffugiunt trepidâ versi formidine Turoae.
Haud secus atque canum raucis latratibus actus
Pastorisque minis, praedâ delusus inani
Subiciens utero caudam lupus, orequefrendens
Aufugit et vastis se saltibus avius abdit.
Interea turmas ducens Fridericus equestres,
Sumtibus haec cuius fuerat textura parata,
Qui nunc imperii gaudet Septemuir honore,
Magnificisque sedet tectis, rerumque potitur,


page 418, image: delb0418

Auxilio obsessis veniens superimminet Urbi
Auratis fulgens telâ cataphractus in armis.
Quem simulic sensit venkntem Turcicus hostis
Ilicet ingentem concepit corde timorem,
Turbatique duces, desolatique manipli
Aufugiunt, et equis d ffusa peraequora campi
Gestantes laxos humeris languentibus artus,
Ardua Pannonicae tendunt ad moenia Budae.
Quin etiam multi per in hospita saxa, per Alpes
Riphaeos ultra montes Tanaimque rigentem
Tuta petunt, magnis animo terroribus acti.
Non tamen effugiunt omnes discrimina mortis,
Sed triti pars magna fame spatioque viarum
Viribus exhausti fuso dant sanguine poenas:
Hos inter medio multi feso agmine mixtos.
Agnoscunt proceres lato darefunera campo,
Et rapidas inferre Getis fugientibus hastas.
His sua picturis proceres dum lumina pascunt
Artificumque manus celebrant, operumque labores,
Aedibusinteren in mediis ubi clara moratur
Thorothea Cimbiûm veniens ab origene Regum
Legitimo thalami Friderico foedere iuncta
Sese sponsa parat magna ad solennia Diuûm,
Nec mora, cum facibus splendescerre tecta corsucis
Inciperent, matres inter Nymphasque pudicas
In medium comitata venit Simereia Virgo
Sidereos deiecta oculos, cui plurimus ignem
Subicit in pulchrâ facie rubor, oraque tingit,
Purpureas inter veluti cum lilia mixta
Alba rosas fulgent: Indo vel quale per artem
Artifices addunt ebori decus, hoc ubi fuluo
Includunt auro vel flavi cortice buxi,
Auro nodati crines, gemmâque rigenti,
Formosoque micant baccata monilia collo,
Et Phryxaea tegunt ornatum vellera pectus


page 419

Auratusque pedum coliibet vestigka limbus
Addirus Assyrio contextae stamine pallae,
Quam longo Nymphe gradientes ordine stipant,
Qualis in irrigua Nili septemplicis orâ
Femineus pulsans proceris tympana palmis
Inachiam chorus est arguris iside sistris
Sectatus, Pharium quando quaerebat Osirim.
Hinc etiam sponsus sequitur cui gemmea circum
Tempora proscrpit capitus, flavosque capillos
Tortilibusque auri silis distincta corona.
Cui sese Comites clarum genus omne virorum
Addiderant, castasque simul comitantur ad aras,
Sacra ubi coniunctis firmantur foedera dextris
Coniugii, iustâque canunt cum laude Hymenaeos,
Et laetam vocem per templi tecta volutant.
Ac iam luciferos vicinâ nocte parabat
Mergere Phoebus equos, subter vada Caerula Ponti
Splendida Regali subeunt cenaeula cultu,
In quibus immenso feruent conviva luxu,
Strata iacent roseo depicta tapetia fuco.
Hincatque hinc partes rutilo collucet ab aere,
Innumera argenti mensis aurique talenta,
Chrysolito fulgent, et Iaspide pocula glauca.
Inde toris pario fultis sua membra reponunt
Marmore, iam lautis dapibus se inferre parati.
Dat manibus Crystallus aquas, promptique ministri
Susceptas vario distinguunt ordine curas:
Pars almae Cereris imponunt munera mensis,
Pars epuiis onerant, manibus Dictaeaque plenis.
Vina ferunt, referuntque simul, vacuosque Lyaeo
Spumtanti calices ponunt, paterasque capaces.
Nec non insignes Citharâ, cantuque fluenti
Et resonos leni pulsantes pectine neruos
Assistunt festis mensis sidibusque canoris,
Permnlcent anumos, vario et discrim ine vocum,


page 420, image: delb0420

Ad nunc arma canunt, et equo, pugnasque v rorum,
Nunc Caeli niridos orbes, Solisq labores
Nunc contracta novo celebrant connubia plausu,
Amborum genus et laudes super astra ferentes.
Non hcs Threicius vates, non blandus Arion,
Quos tenuisse suo silvas et flumina cantu,
Et rigidos montes dicunt, turbasque ferarum,
Non modulis Linus, citharâ non clarus lopas
Vinceret, aut Thamyras docti certamine cantus.
Denique turba frequens nunc hâc, nunc voluitur illâc,
Et varios miscent per culta Palatia motus.
Postquam prima quies epulis, mensaeque remotae
Labentem fando seniores fallere noctem
Incipiunt, actae memorantes tempora vitae:
Qui rum mulriloquo tem pus sermone trahebant,
Interea exoritur sonitus, clangorque tubarum,
Quem subitus sequitur fremitus st epituque replentur
Atria collucent lychni laquearibus aias,
Er rutilis noctem vincunt funalia flammis.
Ingeminant plausum iuvenes, facilesque puellae,
Compositique leves agitant de more choreas,
In numerum certo iactantes corpora moru.
Iamq fere ta dus caelo sua plaust a Bootes
Flexerat, et snedios cursus nox atra tenebat,
Suadebantque leves labentia sidera somnos:
Cum placidam proceres properant captare quietem,
Acensis igrtur taedi Simereia virgo
Duciur ad thalamum charo iungenda marito,
Dulcia cui taeitum pertentant gaudia pectus.
Est in secessu longo domus alta coluonis,
Hic veneranda torum pictis Regina tapetis
Ornâ at, quo cum magno deducta pararu
Cum sponso caperer somnos nova nupta iugales.
Huc voi perventum est, praeeuntibus ord netzlis,
Ipse Pater cupido sociat sua pignora sponso,


page 421

Et thalamo positam verbis commendat amicis:
Ast plaudunt tenerae gratanti voce puellae
Ante torum et festun cantu celebrant Hymenaenm.
Postera iam roseârat lampadeterras
Humentemque dies caelo dimoverat umbram:
Cum rursum procerum completur Regia coetu,
Et laetis deffusa sonat clamoribus Aula:
Utque suis precibus Diuûm de more vocârant
Numina felicemque torum, superosque faventes;
Continuo sponsa Regale cubile petentes,
Certatim magnis cumulant connubia donis:
Arte laboratas vestes signisque rigentes,
Intextasque varo Getulo murice tinctas:
Pocula Sardoniche, et rubro Variata Pyropo,
Iunctaque Erythraeis gemmata monilia baccis:
Praecipue Dani soboles cla; issima Regis
Dorothea certam sponsae dat pignus amoris
Cingula conspicuis auri radiantia bullis,
Priscum opus et charae matris mirabile donum,
Quod quondam coniurx Mar a forissimus Heros
Pannonios inter populos Regnator amoris
Indicium veri sponsae dedit: haec Isabella
Germanae, uxori Cinebrorum in litore Regis.
Illa suae natae moritura reliquit habendum.
Hoc ubi nuda suo est cireundata corpore sponsa,
Diffugiunt celeri lites et iurgia passu,
Et tranquilla subit castum concordia lectum.
Hos simul ut grato suscepit pectore sponsa
Cultus; innumerimox laeta fronte ministri
Instaurare dapes. lucosque, adolere Sabaeos
Accelerant, mensasque onerant, Bacchumque ministrant.
Grata igitur proceres peragentes otia virae
Vescuntur lautis cpulis, hilaresque sedendo
Epotant calices, et fallunt tempora facdo,
Tertia sideros lux orta fugaverat ignes


page 422, image: delb0422

Cum proceres tectis Princeps bipatentibus arcis
Concuocat, et medio conventu talia fatur:
Virius egregiis animi, et bello apta iuventus
Quandoita Caelicolûm nobis propensa voluntas
Concessit laeto celebrare iugalia festo
Vincula, et huic nostro sponso supera addere honorem,
Ergoagite, et ludos ficto certamine Martis
Ducite pro merito facti sua praemia quisque
Digna feret, gemmis textas auroque coronas.
Ergo cui virtus, animusque in pectore praesens,
Exilit, et summus illatos viribus ictus
Excipere, et pugnae simulacra ciere sub armis
Ardet, is in Circo concurrat grandibus hastis.
Est genus antiquo ludi quod Teutones zuo
Prisci exercentes, belli ar morumque volebant
Esse rudimentum, ut primis assueta iuventus
Annis, ad motus duraret membra sutuors
Ingens armorum pondus, quibus undique tecti
Pubetenus, trunco similes per tergora cquina
Compositi resident, animocertare parati.
Praecipue aere gravis quassat cava tempora cassis:
Additur armatis ingens hastile lacertis
Confectum ex dura quercu ferroque tridenti
Quod nec magnus Eryx nec grandis corpore Polluz,
Posset equo residens nudis vibrare lacertis.
His licet extarent valdissima brachia, duris
Fulta rotis, velut ex altis surgentia petris:
Ni teneat lateri fixum tela horrida ferrum,
Atque tenax unco comprendat fibalo curuo.
Corxipedis totum est cinctum velawine corpus:
Conditaque imposito velantur lumina velo:
Ut ruat adversum citius stimulatus in hostem,
Ac si directo concurrunt tramite circi
Ductorum impulsu, tanto subiguntur in hostem
Impete, ut adversis figentes pectota telis


page 423

Fulminis in morem aut tormento ponderis acti,
Praecipites pariter fulua extendatur arena:
Aut aliter totis emittens viibus hastam,
Advecsum sibi deciciat, ruat ille recedens.
Ut summas caeli Phoebus triaecerat arces:
Bis seni clari genere, et virtute parentum
Ingrediuntur equis iuvenes certare parati:
Quos alli celebres huins certaminis arte
Sublimes in equis hastas manibusque ferentes,
Duxere ad solitam solenni more palaestram.
Ast quâ circus erat spissa copspersus arena,
Urebforum studio visendi vulgus inerme
Convolatrat senior chara cum coninge Prince
Femineique chori et generis stirps inclita prisci,
Porticibus Tyrio stratis velmaine stabant.
Inde ubi signa dedit sublato buceina cantu:
Haud mora prosrluere suis e finibus omnes:
Adversique foroapparent, haftasque tenentes
Protendant longe dextris urgentque tridenti
Instantis contra clypei leptemplicis aeta
Continuo plures prostrati corpore terram
Dant alrum sonitum: ut sublimi vertice montis,
Aeriae secta quaecus radsce recumbunt.
Rursus ut exceptitergo consuetalocârunt
Membra, et quisq suae triplicata cuspide dextrae
Admorat lignum, mox summâ nixus opum vi,
Obvius adverso occurrit, seseque viro vir
Confert, iamque alium turbiam concidit ipse
Ante alios huius ludi praestantior arte,
Ur cecidit vasto detrusus pondere teli
Hortavus, casu hand quaquam perterritus illo
Acrior ad pugnam redit, et vim suscitat ira:
Praecipites ardensnunchunc, nunc deicit illum,
Hastilique truci partes prorampie in omnes:
Carrere quem contra specuieturin aequore toto,


page 424, image: delb0424

Adversumque sibi pulsu deturbet ovantem.
Saepius occurrit, varilsque msultibus urget,
Sponheimus forma egregia, viridique inverta,
Viribus at minor, et praestantis robore dextioae,
Sternitur infelix quoties illi incutit hastam:
Cuius ut incendit vegetas magis inclita virtus,
Atque pudor vires pugna feruentior instat,
Quadrupedem celerem ferrata calce fatigans,
Hortavumque suo tanta detrudit equo vi:
Ut veluti magna consttuctus mole Colossus,
Sternatur tumidi spumantilittore ponti,
Quando fumificis arctatus spiritus antris
Prorumpirdiro terrae per viscera motu.
Nec minus ipse sui commotus turbine teli
Cornipedis iaciens resupinus tergore, celsum
Aspicit in caelum, nec se suskollere sursum,
Tam vasto poterat galeaesub pondere pressus:
Et nisi coniuncti dextra mox membra levassent.
Diffaso rursus turpasset puluere corpus.
Nec minus Hortavi gliscit violentia corde
Insurgitque magis, validos ut turbidus artus
Composuit per equi dorsum, circumque pererrans,
Obvia quaeque virûm demisit corpora terrae:
Ille velut rupes pendes, ad cornua Nicri
Terrisicis Euris, Boreaeque adversa fureati
Ventorum furias perfert, imbresque profusos
Ipsa immota manens, sic omnes sustinet ictus
Reiciensque hastam versis aufertur habenis.
Ast Princeps saevas producere longius iras
Et saevire animis iuvenes haud passus acerbis
Imposuit finem pugnae; sponsaeque futurae,
Bitseia veteri comitum de gente creatae
Membra Deae similie Gnidiae, nymphisque beatis.
Tempus erat sacris thalamum, firmare iugalem:
Quam satus Occiduis, claroque a sanguine, castris


page 425

Egregius fama, et clarus virtute PHILIPPUS
Perpetuo, superum nutu, sibi foedereiunxit.
Extemplo proceres aulai ad limina tendunt
Et penetrale demus, atque atria longa per arcem.
Conventu resonant crebro invenumque senumque.
Procedit nitida circundata cyclade virgo,
Et cen stella poli splendebat murice peplum:
Aurum quam croceo intextum velabat achanto:
Flagrantes saffusa genas, vultumque pudore:
Flaventes compto dependenr vertice crines.
Qui teretes stipant humeros, et eburnea colla
Hanc sponsus primos inter viridante iuventa
Heroas sequitur, forma praestante decorus.
Inde ubi caelicolis solennia facra dederunt,
Discubuere toris solitis, et fercula mensis
Excipiunt, laticesque sacros praedulcis lacchi
Exiccant, postquam amor est compressus edendi,
Potandique merum phialis,,mensaeque remotae:
Illecti blandae dulci modulamine: Musae,
Incepete choros serie deducere longa,
Et pedibus varios aptare in carmina saltus,
Per terram leviter vestigia certa moventes.
Ha sinter choreas forma pulcherrima virgo
Quam vestit roseo conchilis purpurea fuco,
Insigni manibus deportans arte coronam
Effictam, magno plausu cava tempora cingit
Hortavi, primam meruit qui laude coronam.
Inde locum tenuit pulchra virtute secundum
Sponheimus iuvenis rutilantibus acer in armis.
Tertia dona tulit Venningius integer amplis
Viribus, atque hosti robusto pectore notus.
Proxima Callioros, quo non formosior alter
Et virtute bonus, formaque insignis avita.
Dumque choros illi socios ex ordine ducunt,
Interea Regina iubet reparare puellas


page 426, image: delb0426

Porticibus thalamum, et genialem sternerc lectum:
Sponsus ubi placido Sponsae coniunctus amore
Accubuit, suavi resoluti membra sopore
Donec puniceis iterum se lutea bigis
Extulit aequoreis surgens Pallantias undis.
Protinus hinc saevi belli simulacra subarmis
Qui praebere velint, cursuque effingere equorum:
Ut quondam longam pulcher cum conderet Albam
Nertulit Ascanius, Troiani nomine ludi,
Et Priscos illum docuit celebrate Latinos:
A quibus et nostros haec ludrica proelia Martis
Acetpisse puro, nullr virtoute minores
Genti Germanos belop, et praeslantibus armis:
Hocigitur ludo truculenta ad proelia ficto
Qui certare velinr, procerum clarissimus Heros
Invitat preciisanimos, et proemia ponit.
Undique conveniunt, qoibus est inducta voluptas
Pugnandi, et sese cinguntfalgentibus armis:
Huncdecus egregium forenae, laudemque Cupido;
Hunc atavi proavique movent, et fama suorum.
Interea? rinceps procerum comitante corona,
Quadliiugo inuchitur curiu, quam pone sequuntur
Esseda, quae summo manuum variata labore
Ostendant varias picta sub imagioe formas,
Nupta quibus sedet, aciltustris Principis uxor.
Circa mnis famulumque manus, commixtaque turba
Quatuor ex auro facti fulgente Leones
Exceisi stabant, quos mira Mulciberarte
Fecerat ignipotens, fictis ceu viva figuris
Corpora fulgebant, ceviam rugire parati:
Qui, Friderice, tuum monstrabant unguibus ameis,
Uxorisque tuae pictis insignet tabellis.
Qui simul ac strictis currus fuit actus habenis;
Continuo motu partes versantur in omnes.
Nec minus hoc studio matres, et vulgus inerme


page 427

Invalidique senes, iuvenumque immensa caterua.
Effusi laeto complêrant omnia coetu
Pars bifeses valuas: pars inclita tecta domorum
Obsedit: portis alii sublimibus aftant.
Iam patulis procerum successit turba fenestris,
Curia quas altis monstrat constructa columais,
Serica queis tenui pendebant vellera lana.
Primus honorato generosae munere formae
Astat, qui Rheni latas moderatur habenas,
Imperlique tenet clarum Septemuir honorem:
Qui similis celsis venerando corpore Divis
Fundit ab ore iubar, vultuque augustior aidet.
Regalisque oculis maiestas eminet altis.
Huic coninoct. ledet formerregina dccora,
Aurato niveum circundaia corpus amictu,
Cesarios quae monstrat avos 2 sanguine matris
At genus illustres reges tribuere paternum,
Quos rerum dominos geirdr maris accola Cimber,
Et serus agnovit Danns iam tempore longo.
Inde Palatinae sent de sanguine stirpis
Assistune alii, ques summa gratia mentis
Commendat, prastansque elucet corpore virtus.
Vangionum summa praesulgravitate vetendus
Henricus, cui cura fuit non ultima pacis.
Quique sacris tribuir sua debita praemia Musis.
Egregius Sponsae genitor Simereius leros
Ianus, quirelegens veterum monumenta virorum,
Quae mala Mars saevus, quae pax bona commoda prastet,
Quidque decensvirtus, et quid sapientia possit,
Ex aliis didicit prudens, expeisque malorum,
Horrida praecipue cui gens obtemperat altas.
Condita per silvas, ductisque txeicita giebis,
Quae vetus indomitis deduxit nomenab Hunnis:
Queis vagus â Tausi veniens Scythiaque nivosa
Atislae, devastans Germanae iugera terrae,


page 428, image: delb0428

Intulit imperio, spoliis et caede peracta,
Romano innumeras funesto milite clades.
Filius unc inxta Frtdericus maximus aevo
Natorum verae sollers pietatis amator,
Iustitiae vindex, et clarus cultor honesti.
Post aniwomitis, diraeque tyrannidis osor
Henricus, magnosimilis quoque nomen Orhoni:
Qai Solimas quondam patria digressas ad oras.
Nunc vi praedonum, nunc tempestatibus actus,
Qualia multa mari nautae patiuptur in alto,
Secra Palestinae vidit loca condita terrae:
Nunc degens tutam privata per oria vitam,
Astrorum varios cursus, ca lique meatus,
Et varias rerum scoutatur noscere causas.
Et decore insigni laudis IVo ffgangus vierque
Marte potens senior, validas quitaepecohotres
Victor in adversos eduxit strenuus hestes;
Alter et Aoniinemoris nutritus in antro,
Excultae suavilinguae dulcedine pollens,
Eloquio proceres inter supereminet omnes,
Nec patrio tantum sermone ditertus habetitr:
Sed Romana fluit nitidis oratio verbis.
Hincse Marchiaca gemoni de stirpe nepotes
Ostendant, ammo Bernbardus maior et annis
Filius Ernesti, Phorcae qui sede moratur.
Ast viridis primo Philibertus flore iuqentae
Ingeniosque valens sceptro cum fraire potitur:
Hic ubi sulphureis venis in lionine przmo
Herciniae sylnae, late tellure subimz
Feruentem thermae eseruntexignevaporem,
Et eaidi spumant fumantia bainealymphis.
Preximus his alto, qui Regia verticesaxa
Obrinet, hîc pingue vederae quâ flumina campos
Illîe Neda rigant, magno contermina Moeno,
Ad bellum patiter Ludovicus, et otia pacis


page 429

Utilis, et magnis sustendans sumptibus artes
Ingenuas, clarae viriutis laude decorus.
Affinisque suus Vedae de stemmate natus
Qui sibisubiectos placida sub pace gubernat
Iustitiam, pulchraeque colit virtutis amotem
Hic ubi Rhenusagros mediis intersecar undis,
Hunc iuxta eximiis Musarum dotibus auctus.
Qui bona munificus virtuti piaemia confert,
Antiqua veniens Vverthemia sede Michael,
Inclyca quae Moeni spumantibus adiacet undis.
Atque huic vicinus, quâ Moenus lucidus errat
Conditus in silvis, quo non praestantior alter,
Sincerum verae servat pietatis amorem.
Qui sua de Rheni deducit nominaflcxu.
Post comites priscâ Naslavi stirpe creati,
Quos toga, quos duri commendant proelia Martis,
Qui loca in xhaustis chalybum generosa metaliis
Imperio, lateque suâ ditione gubernant,
Inde suos atavos, et avorum antiqua Iodocus
Nomina virtutis referens Holsteinus amator,
Haud probitate minus, patrio quam sanguine clarus.
Hinc qui Leininga proceres dominantur in arce
Pectore pollentes robusto, et viribus ampli.
Et qui rura tenet silvis coniuncta Toringis,
Quâ foxosa iacet turritis moenibus Arna,
Guntherus clarus studiis. et rebus honestis,
Cuius ad imperii proavus conscendit habenas.
Tum latis praestans humeris Bitseius Heres,
Divitiis, et Marte potens, generisque decore.
Tuque simul veteri Castellae ab origine nate
Noolis Aonidum cultor, legumque sactarum.
Et vos Caprolithri prisco de sanguinecreti
Insignes virtute viri, belloque potentes.
Vos quoq, semideis Comites Heroibus aequi
Inclita qui trahitis serri de nomina monte.


page 430, image: delb0430

Ac magno incensi sanctae pietatis a more
Iustitiamque fidemque suis constanter in oris
Servantes silvis qui rura ruentur Othonis,
Ingenuis culti studis, linguaque diserta:
Plurima quis tantos virtus concessit honores,
Omniut pincernae veteri de iure peraevune
Vina Palatinis libent, et pocula mensis
Nec von Oetingâ Comitum de gente creatus
Carolus hand modico flagrens virtitis amore.
Tuque beate, tuimagna viitute parentis
Sarmatiae dominograti, regque Quvitum,
Cuius promeruit summam facundia laudem,
Hasce Heliconiadum stud is add ctesororum.
Inde alli claro proceres a sanguine nati
Laudibus insignes aderant virtutis avitae.
Iamque omnis plateis exercitus ibat aprrtis
Dives equum, cristis iuvenes gladiisq corusci:
Haud secus instructi ferro quam si fera Martis
Pugna vocet, saevoque velint decernere bello.
Binae equitum numero turmae, totidemque vagantur
Ductores, Comites duc tbis quisque novenos.
Una acies iuvenum quam clarus ducti ovantem
Stemmate ab egregio Sponsus generatus Hanavus
Siderio flagranti vultu et fulgentibus armis,
Quem gemini fratres, galees ensesque decori,
Atque Palatini nati de stiupesequuntur,
Span heimi Comites, praestans virtute Georgus,
Ac alios inter Richardus pulchorior omnes.
Post nulli egregia bellorum laude secundi
Incedunt fratres, creti de gente vetusta,
Cui quodam commissa fuit custodia Rheni,
Abietibus similes longis et queroubus altis.
Quorum summa virum celebratur fama per ora
Fortior Alcide, ac Mavorte potentior ipso,
Francisus, rutilis nec Thomas fegnis m armis.


page 431

Nec ductoris abest Reinhardus ab agmine fiater,
Laudibus armorum nullis herobius impar,
Castalios latices qui primis hausit in annis
Unde piae tanto est captus vi tutis amore,
Ut per multatum funesta percula rerum
Laetus Ldumaeas invenis fit vectus ad oras.
Te quoque cognati moverunt signa Philippe.
Cui coniuncta genus tribuit cognomina Sponsi,
Gentilem ut nitidis sequereris, splendidusarmis,
Inclitae militiae studio, pacisque quietae.
Inde duo forti iunenes Sulwone creati
Armatis spectantur equis cristaque inbenti,
Vivida queis laeto flagrabat pectore virtus.
Ora licet prima vix sint langnine tincta.
Nec minus Hunniaci clarus cognomine saxi
Aere caput tectus, splendore refuisit aheno
Et conferre manum bonus, et pede tendere in hostem
Ibat et armato munitus tegmine corpus,
Stultitia ditione potens, et montibus altis.
Quos Tungorum olim comitum domus alta regaba
Non procul, Alsaticos Elnus quâ dividit agros.
Hincquoque Vangionum veteri Dalbnrgus ab arce
Natus: et a vario qui duxit nomina Saxo:
Atque alii multi quorum fortissima bello
Pectora, et egregii, rebus spectata iuventus.
Alter ductor erat priscum qui nomen ab oris
Occiduis, veterum ducens ab origine patrum,
Obtinet, et thalamo cui coasociata iugali
Et genere, et formâ praestans Bitsheia proles,
Armipotens invenis, laudes virtute paternas
Exaequans propriâ, belli certamine clarus.
Proximus Hassiacâ graditus susceptus in orâ,
Qui clarum tenet a rudenti nomen Asello.
Impiger Henricus, quo non pugnatior alter.
Musarumque magis doctis vesisatus in armis,


page 432, image: delb0432

Consilioque prior, multoque celebrior usu.
Tertius ille potens virtute Leontius Heros,
Cognita stellantis cu lucida sidera caeli,
Astrorumque ignes, et fata regentia mundum
Et sacra Musarum. sequitur pulcherrimus armis,
Inclita progenies comitum cognomine Barbae.
Tuncquoque Parnassi nutritus vertice montis,
Pieriis notus Musis, doctae que Mineruae,
Laud bus et belli celebris Gemmingius Heros.
Ille etiam nitidis paestans Hortavus in armis,
Laetus equum domitor, Martis certissima proles.
Festivique simul ludi Venningus amator.
Sectatorque bonus pugnae Sponhemus honestae:
Brantoque Call orusque manu et Corytheius accl,
Dienhoemusque velens bellis: aliique potentes
Viribus, et magnis iuvenes Herobius orti.
At Circi ad partem surgebat parua sinistram,
Asseribus contexta domus, suffaltaque signis,
Consignata notis quae versicoloribus, arma,
Signaque nobillium clavis affixa tenebat,
Horum qui fuerant sorte ad certamina lecti.
Hic, quibus interior cura, et prudentia rerum
Altior; astabant: equitum bellique magister
Landschadus, pietate valens, et maximus inter
Iustitiâ proceres et servantissimus aequi,
Qui sibi commissas regit inculpatus habenas.
Quem iuxta factis, et corpore magnus honesto,
Iura suburbanis qui dictat debita pagis:
Quique suum puro deducit nomen ab amne,
Ostentans insigne canem fortissimus armis.
Hi quae sit virtus celebri in cuinsque palaestra:
Quaevis, quod studium, certâ rarione notabant.
Hinc, ut clara dedit signumtuba, protinus omnes
Incedunt alacres divisis aequore turmis,
Quos celeres delectat equos versare per auras:


page 433

Omnibus in morem tecti sunt casside crines,
Ornati variis signis, flammasque vomente:
Ense latus rutilo pectus thorace refulget:
Squamatisque pedes ocreis et crura teguntur:
Fulgentique ferunt, praefixa haftlia ferro.
Achos qui sponsi partes sectantur lanavi
Portat equus nigro serum velaminetectus,
Cui binae nirdidis alis cristaque rudente
Intextae volucres inter se strenua rostris
Proelia vulnificts miscent, et utrinque fatigint.
Atveo alterius partis rubra purpura cingit,
Quadrupedes, croceis oras circundata filis,
In qua puniceo vulpes efficta colore
Arte suâ gestit pictos invadere gallos,
Postquam omnis circo comitum successerat ordo
Utque dato signo spacia in sua quisque recessit:
Contihuo adversis Leinmgus, et acer Hanavus,
Ductores primi, concurrunt eminus hastis:
Mox et districtis gladiis non segnius instant:
Pulsibus icta tremit crebria in vertice crista
Sanguinea, et thorax vibrantia fulgura mittit:
Insultat sonipes, et pressis pugnat habenis,
Hucque obversus et huc pedibus dispargit arenam.
Hos alii simili pugnae ratione sequuntur,
Atque ut quemque tulit sors, in certamina bini
Concurtunt. hastisque fremunt, ferrumque rettactant.
Ast ubi clara dedit clangorem buccina raucum,
Et procul impulsu sonuerunt tympana caelo:
Ecce simuliuncti vibrantes spicula dextris
Compositi in turmas binas, magnoimpetetotas
Implicuêre inter seacies, legirque virum vir
Tum vero totus vario splendore relucer
Circus, et armorum late feriz aethera fulgor:
Quales praecipiti ventis aestate coortis,
Degasrens rutilis virguita sonantia flammis.


page 434, image: delb0434

Claraque per summas spargens incendia nubes,
Cernitur in latis acies Vulcama campis.
Puluere quadrupedes actisinancia cruea,
Sublatâ ceruiceferunt, spamantque frementes.
Iam circi in medio rapidi, toroque feruntur
Agmine, neclongis inter se passibus absunt,
Cum velucri cursu protensis eminas hastis
Inasamant pugnam, magnoque fragore reivitant
Spicula robsasis inter se miss lacerns
Crebra nivisritu vacuas spa guatur in auras,
Imgeminat late stridor. caelumque remugit.
Mox positis rigidos stringunt hastilipus enses.
Dant gemitum flictu galeae, et cava tempora circum
Tinnitu assiduo resonant, pulsu aera fatiscunt,
Dicussrque iube sulua spectantur arena.
Dat sonitum tellus, ingens fragor aethere complet:
Quantus vib volucris longis in a. sa covaris
Alba venit, vernasque pates fold mdir horas,
Verberatimber humum: ver cum per mania grande
Pondere fassalsuo, ac vasta sab mole dchilcens,
In vada praecipuat, glomerataque verbere stragem.
Arberibus sublime fuens, aruisque minatur.
Hinc atque hme turbatae acies, discrimine ulle
Quisque sibi oblatum str oto wucrone farigat:
Denique qua densa est acies. premiturque corona
Spissa viris, pro se quisque huc intorquet habenas,
Hosque aditus, iamque hos aditus, perumpn, et omnes
In partes rapitur stimulisagitatus acerbis:
Non aliter quam cum venantum turba Leonem
Infensis agitat teils, canibusque lacessit:
Ille ruens immane furit, validaque comantes
Excutiens ceruice toros, fremit ore cruento,
Fluctuat ira intus, turbatur pectore virru.
Atq satigatisin verbera viribus itur.
Diffiliunt gladii, glacies ceu futllis, ictu,


page 435

Albaque collucent infuluofragmina circo.
Tantus amorlaudum, tantae est victora curae.
Ast tanto f. emitu perculsae pectora matres
Ex speculis iuvenum sortem miserentur inicinam
Dissoluique petunt tanto certamina moru.
Ergo avidis pugnae, quamquam dolor ossibus ardet.
Aestuat et furiis pugnandrineensa cupido,
Altius irarum largas effundere habenas,
Praefectifuluae non permisêre palaestrae:
Verum alternentes multâ vi proelia telis
Disiunxêre suis, et equos repulêre fereces.
Postquam igiturfactâ glomeratim paceferuntur,
Effusi subito cuncti, circique ruentes
Puluerulenta cito percurruntaequora cursu,
Quisque suum repetendo locum, et clangore tubarum
Audito, niridis late spumantia frenis,
Ora iubatorum daetra moderentur equorum
Exin discurrêre pares, atque agmina bini
Diductis soluêre choris, rurlusque citatos
Quadrupedes media versi iu: xêre palaestra.
Hincternos expient cursus, ternosque retexunt,
Adversis spatiis, alternosque orbilbus orbes
Impedivat. variosque monent in puluere gyros:
Quales ramlferi per denia lustra volantes,
Concubitus quando primos iam nota voluptas,
Sollicitat, coecque furor pertentat amoris,
Illecebris ceini Veneris petulantibus acti,
Involuunt texuntque fugas, retrahuntque sequentes.
Sed pelago reseus iam fessos Phoebus Ibero
Tingit equos. noctemque dielao pente reducit:
Tum senior Princeps prae larae praemia lzudis
Prima dari ex au otelum mandavil Hanavo
Reinhardo proceiun. que nemoperitius haftam
Vibrabat, tereti auttorquebat telalacerto,
Plurima in adverso qui spicula fregerat hoste.


page 436, image: delb0436

Post auro gladium rutilo, gemmisque coruscum
Sponheimo dat ferre decus, qui flore iuventae
Primaevo rigidum sic insurrexit in ensem,
Sie durae galeae cristis conoq re mi anti
Inflexit, validos aliis fic fortiter ictus
Intulit: ut stricti resiliret Iamina ferri.
Terrius insigni donatur Brantocorona,
Cui fuluo radians annectitur annulus auro.

HInc ubi quinta dies primo surgebat Eoo,
Horrida succedit pugnae maioris imago.
Nam validi summa Martis virtute potentes,
Corporis et firmo membrorum robore fulti,
Ut dubia certent immitis [(transcriber); sic: imitis] sorte duelli,
Cornipedes ostro velant, pictisque tapetis,
Candidaque imponunt hirsutis tegmina collis.
Diversis ipsi cincti spectantur in armis,
Quam quibus in primis alii sunt lusibus usi.
Armatinullo nudi sunt aere lacerti:
Sed tenui fulgent bysso, coccoque rubenti,
Nec tam vasta premit turgentia tempora cassis,
Dissimilesque ocreae iunctae sunt cruribus imis,
Immensum ac toto propendet corpore scutum,
Multiplici chalibus candentis pondere fictum,
Quod ter pellis obit torui circumdata tauri.
Additur his ingens nodosa lancea quercu:
Cuitanta est summa praefixum cuspide acumen.
Ut nimultiplicis clypei figatur in orbe,
Transadigat corpus, tenersique recondita fibris
Spiramenta animae lethali vulnere soluat:
Non illam galeae tegmen, non aerea cassis
Sustinet aut collum circumdans sutile lorum:
Sed penetrans cerebro insistit transfixa cruento,
Aut torti tepidum iuguli bibit acta cruorem.
Quin etiam tanta clypeum vi saepe fatigat.


page 437

Ut durum chalybem, perlinea terga boumque
Traiciat tectuna neruis, et perforet ima
Viscera, thoracem pariter cum pectore rumpe 5.
Primi delectum, fulgentes undique cristis,
Instructi nitidis scutis, et grandibus hastis,
Pictarumque novo chlamydum splendore corusci,
Devenere locum, cingenribus omnia vulgi
Infusi turbis, Heros de rupe Leonum:
Hortavusque valens: ferit admirantia pulsans
Corda pavor populi, et mista formidine terror.
Illius aere gravis clypeus chalybisque metallo,
Atque auri maculis fulgens, nitidoque argento,
Quem Comiti Princeps dederat Fridericus habendum:
Cuncta Palatinae monstrabat nomina stirpis,
Et genus omne Ducum, factasque ex ordine pugnas.
Illic auratis venerandus Carolus armis,
Carolusa claris Francorum regibus ortus.
Tempora regali cinctus diademate Caesar,
Arduus, Ausoniae latos spectatur in agros,
Ducere Germanas vires, saevumque domare.
Insubriae Dominum terrae, populosque feroces
Albi, tuos: duris compescere Saxonas armis.
Hosque salutifero Christi profundere fonte,
Exstincto veterum cultu, rituque sacrorum:
Pannoniisque truces contundere in urbibus Hunncs:
Atque Saracenos ab Iberi pellereripis.
Haud ptocul hinc tanto prognatus sanguine, canus
Additur insigni spectandus imagine Frinceps
Henricus: rerum qui tum moderatus habenas
Elector natam forma, castoque pudore
Eximiam, thalamo forticoniungit Othoni,
Ca saris Arnolphiclara de stirpe creato:
Ardua cum saevis gessit qui ptaelia Cimbirs.
Et patrio domitos armis submovit ab lstro.
Non fuit ad bellum hoc quisquam magis aptus Othone:


page 438, image: delb0438

Sive velis tutam castris deducsrefossam:
Sive locum dacto munitum claudere vallo
Sive gravis rectam faciem co ponere pugnae.
Hic manms artificis celebri genialia pompa
Fecerat exstructis sponsae couluia mensis.
Laetitiaque aulam magna plausque frementem,
Marmoribus pulchras Nymphas residere politis.
Vest bus illosis auro, tinctilque veneno
Assyrio, et pictis ornatas tempora sertis.
Has inter! eliquas Boio socianda marito
V. rgo Palatini comitis pu!cherrima forma
Emicat: ut viridis vernanti gramine prati
Exuperat relsquos flores fragraes Hyacinthus:
Aut velut astrorum stellantes Luciferignes
Lucesua; claro caelo, supereminet omnes.
Inde Palatini, tantae desangnine sponsae,
Caesareo, elucent omnes longo ordine nati,
Quos inter vulru, facioque robente Robertus
Loniner hic sacris qui cond dit atria Musis,
Ingenuasque suis reuocavit sumptibus artes,
Hucubi decurrens nicer sub montibus altis
In late opposit os fundit sua flumina campos.
Hoc ab aun samma cum maiestate verendus
Iunior Augusta residens in sede Robertus,
Inra recoguosct Procerum, et moderstor honessi,
Iustuiam, sanctamque fidem, legesque tuetur,
Nec non indeanimi magnis virtutibus auctus
Emicat Elector multa cum prole Philippus,
Felixp: ole xirûns magna virtute potentum:
Haud secus ac Ph: ygiis Cybele comitata cateruis
Laeta Deum partu, viridque spectatur in Ida.
Extrema clypei manabar Nicerin ora,
Pinguia perlabens sinuosis flexibusarua,
Tali magnanimus clypeo circundarus Heros
Et rutilis armis percircum indutus oberrat.


page 439

At manibus virgo retinens insigne parenfum
Alterius scuto est miro depieta labore,
Insigniformâ, viridi eucundata Palla.
Reticuloque comas pictoredimita decoras.
Postquam omnem procer um confessum et lumina Patrum
Lustrauêce in equis: ut notum buccina signum
Ciara dedit, cursa medium prupiere tenentes
Interius circi, praefixum robur acuto.
Protendunr ferro ac summa fatione zuentur.
Quo medium possint contingere cuspide scutum
Inde Leontinus clypei septemplicis osbem
Hortavi ferit, et tot ferri terga, tot aeris
Intentolonge teli transuerberat ictu:
Non tamen illa cutem strinxit thorace recepta,
Sed med oin tcuto noxa sine fixa pependit:
Viribus at winot, et motu delatusiniquo
Ipse Comes tergo lapsu defluxit equino.
Alter ut in vacuas telum contorserat auras,
Ocius hinc clypeo stridentem dimoner hastam,
Et licet in partem motas spectaret utramque
Haud tamen in fuluam reiro est delapsus arenam
Tres ali inrerea subeunt: Gemnsingia proles,
Auro quo viridis vestit chlamis intertexto,
Et clypeo auratos rutilans diffundit aheno
Sol radios, pater ipse hominum, ater ipsedierum,
Sol, qui cuncta suo nalcentum semma motu
Euocat, extremis oris, cum fore comantes
Ostentant varias herbas, vernantia prata,
Et cultu teneris agricumulantur ariftis:
Nec procul hincelypei appatrent pictaeque sagirtae,
Argutaeque Lyrae, et doctarum iunenta sororum:
Ex quibus ille bonos magni sectatur Achillis
Noscitur, et studiis elarus, belloque celebris.
Tum chlamyde effulgens, et versicoloribus arrniae
Creutensis, patriis invenis virtutibus auctus:


page 440, image: delb0440

Cuius in aerato depicta est noctua scuro,
Armigerae, et Martis Germanae, Palladis, ales.
Tertius a viridi quiducit nomen avena:
Qui gentile decus pictas umbone secures
Gestat Romulidum nov ultima consulisarma:
Queîs quondam Phrygii gelidas Simoentis ad undas,
Feminia adducens lunatis agmina peltis,
Plurima prostravit Graecorum corpora regum,
Penthesilea furens, rapidis invecta quadrigis,
Cum quibus infesto concurrens ordine telo,
Et medias pulsans adversa cuspide parmas,
Creutensis vicit geminatis cursibus ambos.
Inclitus hoc misso Princeps certamine primam
Cum veheret noctem fulgenti Cynthia curru,
Regia tecta petens, iuxta comitante corona
Immensa procerum, solitam conscendit in arcem,
Laetaque constructis peragit convivia mensis.
Non tuba non cytharae, nec suavi tibia cantu,
Et vario mixtae cessent discrimine voces:
Queîs iuvenum accensae mentes, mixtaeque puellae,
In numerum dictas agitant, miscentque choreas,
Doncetarda leves suaderent tempora somnos.

IAmque eadem sexta celebrabant gaudia luce:
Et soliis fulti multo fulgentibus ostro,
Sumebant lautas epulas, ex lancibus aureis,
Plenaque spumantis libabant pocula Bacchi,
Donec purpureus Tartessia littora Phoebus
Presserat, et terras tenebris nox texerat atris,
Post ubi sunt mensis epulae, vinumque remotae,
Extima profuso complêruntatria coetu,
Visuri vario spectacula facta paratu.
Est ingens inter splendentia tecta domorum
Planicies, mediam spacio quae dividit arcem,
Hic stabant iunctis duo propugnacula tignis,


page 441

Asseribusque novis docti constructa labore
Assficis, spaciis inter se dissita longis:
Et picta inducta circum tabnlata papyro,
Externa ut lpecies referatsuhimagine turrim:
Ast intus pingui compactae glutine chartae,
Et pice nigranti perfusae, et sulphure vivo,
Farreque densatae tabulis ponuntur in imis:
His brevis in clavis formara est canna figuram,
In quibus excoctirapido cum puluere nitri
Conditur haud parua violentum mole bitumen.
Hinc atque hinc seni manibus tormenta tenebant
Aenea quae vastas trudantad fiedera moles,
Qui tantum structis atcerent turribus hostem,
Seluarentque aditus portarum, abdita claustra.
Exin florentis sanguis quibus integer aevi,
Et solidae fiemo stabant in rabore vires,
In medium veniunt, criltis capita alra corrusci,
Lentaque crispantes valivis hastilia cextris,
Qua fontem salientis aquae cava stipula fundit,
Et capit excisum suavi cum murmure saxum,
Inde pavimento subter, structoque canali,
Splendidaregalis inxta laqueariasedis,
Coetuleos latices excelsa in culn ina defert.
Atque hos ductores gemini de more regebant,
Quorum alter nitido quae sunt loca proxima fonti
Obtinet, irrigui fortissimus accola Rheni
Franciscus, veterum nulli virtute secundu:
Quo cum militia pollens, Musisque dicatus
Eximia virtute valens, et viribus amplis:
Egregiusque animi et genetris Sulmonius Heros:
Atque alii promptainuen es virtute, mannque,
Qui mox oppositis duo partibus agmina structa
Constituêre acie: vigilesque urtinque quaternos
Excubias agitare nigrae subtem pora noctis
Quique sui castris iussere; asque omnia cautis


page 442, image: delb0442

Observare oculis: ceu pleni pastor ovilis
Committit caribus curam, qui pellere hiantes
Quos collecta luposrabies instigat edendi,
Latratu, fremituque velinr, ne claustra revellant,
Excuciantque peccus caulis rapimtque perarua.
Inferiora tenet dux alter max mus armis
Hssiecos mter proceres, et rebus agendis
Aptus, confiliis danis nec furills auctor:
Quem iuxta haud envers sponsus virtutis avitae
Leiningus nitido pectus thoracdlefulgens,
Pars pugnae haud temnanda viris, cui strenua bello
Dextera, cui surgit praesen in pectore vitrus.
Inde alii bello, et praeclara stirpe iuventus.
Hîc cum consilium summis de rebus haberet
Rhenanus iuvenum rector rerumque magister,
Quid faceret, quando adversum prodiret in hosten,
Percepit subito fremitus, crepitusque sonokos
Armorum adversa de patre, ac talia fatur:
Ecquis erit vestrûm tam fortibus inclitus ausis,
Qui tantam validis alicer spem ponat in armis,
Aut tantum ipse sibi confidat, ut audeat hostem
Accedens quid agar, quae sit sententia pugnae
Noscere tum nobis voces memorare loquentum
Hinc ego digna suis proponam munera factis.
Haec ut dicta dedit. cordi quibus ardua virtus,
Tres innenes animis in apert; pericla parati.
Alterius partis tentant succedere castris.
Nec mora discedunt per amica silentia noctis,
Cum galea tectam subl stei noctis in umbra
Progressi paulum cernunt fulgore mioanrem.
Haud temerest visum, dextro mox lmite gressum
Flectentes propius subeunt: ut protinus ipsum
Proflantem toto viderunt corpore lomnum,
Prosternunt: genibus lapsantibus ille cadebat,
Etreiectabat glomeratum ex ore cruorem


page 443

Hoc alii strepitu moti, statione relictâ,
Accurrunt vigiles, et quae sit causa tumultus,
Quo sociifortuna loco, qui casus agat res
Nosse volunt: illi contra qtos ense cecluso
Mox subeunt saevisque infligunt vulnera relis:
Protinus ergo ac res surgunt his altius isae,
Adversumque ferunt robustum pectus in hostem,
Inq vicem strictis gladiis non segnius instant,
Et magno inter se commiseen proelia motu.
Audit uterque ducum fremnum vocerrque suorum:
Neclongum in wedio tempus, cum concitatanto
Castae fragore runt, aciesque ad proelia ducit
Quisque suas magnisque acunt clamoribusiras.
Cerratim proceres sese exhortantur in arma:
Stat conferre manum, stat uninera saeva subire.
Ardescit fremitusque virûm, clangorq tubarum,
Saevaque multiplici resonant tormenta fragore.
Iamque intra teliflorentes aere cateruae
Substirerant ambaeiactum, hmul undique teto
Agmine concurrunt, et suwwis viribus hastam,
Quisque suam adverso cupit in thorace recondi.
Horrendum arma sonant, stridentque hastilibusaurae:
Tum super incumbunt gladiis, ferroque miconte
Confligunt, haeret pede pes densosque viro vir,
Plurimaque inter se multa vi vulnera mscent.
Ignescunt conigaleis, et tempora crcum
Errat crebra manus, crepitantque sub ictibus ora:
Inde alios super, ac alios dant pectora pulsus,
Et magis atque magis crebrescit Martius horror.
Nec mora, hec requies tantos subpectore vertunt
Irarum stimulos, ut diros ensibusictus,
Usque inter sese cettamina Martis anheli
Incensiingemient, donec, velut unda scatenti
Fonte fluens, toto maneret corpore sudor,
Defficeretque cavis invectum roburin armis,


page 444, image: delb0444

Fassaque lassnis penderent brachia neruis,
Nequicquam exhaustisstringentia viribus enses.
Ecceautem in medio pugnae, flagrante tumultu,
Beilica terrifice resonant termenta fragore,
Sulphureo rapidasigniiaculantia glandes.
Inde accensa prior flagranri fomite turris,
In sum mout tremulas monstravit culmine flammas,
Omniex partae pilae lubito glomerantur in altumi,
Tucbine tumantes plceo: quae plurima passim,
In vatias aulae partes inendia spargunt.
Utvero inferior, maior cui copia nitri,
Pet tenues concepta vias incend a sensit,
Ilicet ingenti sontru vis concitaflamma
Oppositas rumpit moles tabmataque findit,
Torrentesque globos nudantipulueris aestu,
Attollens sursum fundo iaculatur ab imo
Voluitur hinc, illineignis, praecepsque sanantis
Aequoris in medium pulsantes dissipat ictus.
Fit tremor immensus, gemita et caus recta resultant.
Atque haec diversa parieer dum parta geruntur
Ecde inter sonitus, candentilumine steila,
Funibus occultis subuecta ex curribus altis,
Ingenio artisicum: relut aethera missa per altum:
Emicat, ex arcis medio (mirabile visu).
Haec accensa novas flammas facit, et simulictu,
Effundens atrocomn ixtas puluere glandes,
Cum gemitu tenues passim dispergit in auras
Hinc flammis liquefacta suis, et pondere tracta
Immani latam strepitu procumbir in aulam:
Impetus exoritur, fragor horridus omnia complet.
Haud aliter calido quam cum tonataechere nubes,
Quae piceum densa traxit caligine fumum
In superas autas rapido qui motus ab a stu
Horrificus sonitu lato secat aera tractu:
Iamque alimenta vagis deerant, iam pingue bitumen,


page 445

Materiesque omnis renovandis igmbus apta
Igne absumpta iacet, tantilque exanausta ruinis:
Omnis et in cinerem flamo ae consederat ardor,
Humida cum medii pulsabarc eimina caeli
Noctivago Phoebus labens per nubila curru,
Et proceres positis armis, fua quisque petabat
Limina capturî placidum per membra soporem.

HInc postquam una, et item lux altera venit Eois
Orta iugis, tempusque monet dissoluere coetus
Cum rerum curae procerum ad sua quemque vocatent,
Instaurata dies epalis, festoque Hymenaeo.
Atque iterum vatio splendescit regia cultu:
Non desunt miro convivia facta paratu,
Non aurum dapibus, non mensis dulcis Iacchus,
Non tuba, non cantus, non rauco tympana plausu,
Non docti iuvenum saltus, blandaeque choreae.
Quaeque aliae exhilarant animos et pectora mulcent
Delitiae, gaudent mixti iusenesque sen esque,
Et sua laetitiae praebent documenta vocatis:
Haec nova dum pro se studio connubia quisque
Euehit, et laeto peragit solemnia cultu,
Ludicra quin etiam repetuntur proelia circo
Et proceres solitis armis, animisque parati,
Mutua compacti ferientes tergora scuti,
Setrudunt ab equis ingentis cuspide feli:
Materiesque iterum reparatur fertilis igni.
Bellica nam flammas inter cava cista micantes
Euomit, ardentes ad lucida sidera glandes,
Resplendetque novis iterum fulgorbius aether.

NOna dies aderat, cum circum rite peractis,
Quae sacer exposcit fieri de more Hymenaeus,
Hinc placidus verbis, hincaevo maximus Heros,
Dimittit proceres. quemque ad sua regna vocstos.
Ergo duci meritos pro tantisrebus honores.


page 446, image: delb0446

Longaevosque dies, et tempora laeta precati,
Sublimes in equis redeunt notasque pet urbes,
Euectirepetunt sedes et tecta suorum.
At vos, quos summus celsi moderator Olympi,
Auspiciis dext. is thalamo coniunxit eodem,
Divitiis clari, genciolso stemmate nati,
Dotibus ximis celebres re umque decore
Gestarum magnis, et virtutis laude paternae,
Dulcia concordis petagentes temporae vitae,
Laetaque legitimi celebrantes otia lecti,
Vivite felices castae moderamine mentis:
Sint thalami vobis felicia pignora vestri
Egregii nati, vestrum qui fortibus ausis,
Nomen in astra ferent: quorumque a stirpe nepotes,
Excellant summa primos virtute parentes.


[Gap desc: text available in CAMENA editions]

Genethliacon Weirichi Filii Philippi a Gemmingen.

Tempore, quo calidi torrentia lumina Solis,
Consita maturis frugibus arva premunt,
Exieram, petiique virentis proxima silvae
Antra, Heliconiadum ceu bibiturus aquam.
Iam nemus intraram densum florentibus umbris,
Roris adhuc praegnans fetibus herba fuit,
Vallis erat viridi nemorum secreta recessu,
Plurimus herbosam fons rigat intus humum.
Hic ego per virides sociis errantibus herbas,
Gramineo posui corpora fessa toro:
Venit et Oreadum prope constitit una, Deaeque
Vestibus inscriptum nomen Amoris erat.
Et nisi virgo foret, potuit vanus illa videri,
Haec ego dum stupido pectore miror, ait;
Quos nuper thalamos quae sacra Hymenaea canebas,
Nunc tibi sunt iterum voce canenda novâ.
Nunc cane qua sponsum cecinisti voce parentem,
Quae nunc nupta fuit nomina matris habet.
Dixit, et in tenues fugiens evanuit auras,
Me subito celeres inde tulere pedes.
Cum tibi servata donatam coniuge prolem
Cognosco, hoc laetae virginis omen erat.
Et quisquam tenui claudat tua gaudia versu.
Exprimat exiguis laetitiamque modis.
Aut tibi nunc qualis perfundat corda voluptas,


page 456, image: delb0456

Ullum quod possit dicere carmen erit:
Cedite Pierides, fassoque ignoscite Diva
Non capiunt nostros gaudta tanta modos,
Mascula suscepta est proles tibi, clare Philippe,
Egregium priscâ nobilitate decus.
En patri similes oculos, en mater in ore est,
En vultus in quis, spirat uterque parens.
En puer, en vobis iam pridem optata voluptas
Delitium matris, deluiumque patris.
En vobis solamen adest, vos spargite multo
Flore domum, et thalamis lenior afflet odor.
Suscepta est proles, clathis date lilia plenis,
Et niteant inter gramina sparsa rosae.
Limina iam sertis ornentur, et atria fronde
Fumenta accensis tura Sabaea finis.
Spiret adoratis domus ignibus, aemula lauro,
Myrtus adoratos pendest ante lares.
Ite procul curae insomnes, sint omnia laeta,
Cretensi lux haec more notanda tibi est.
Ite iterum curae insomnes, procul ite dolores,
Fulserit haec nitidido sidere fausta dies.
Illa tibi niveo signanda est illa lapillo,
Illa voluptatem laetitiamque dedit,
Illa tibi peperit socii nova pignora lecti,
Atque auxit vestras illa, Philippe, domos.
Pro capto celebrant alii convivia rege
Et referunt celso munera multa Deo.
Et tu pro charo non ducis gaudia nato
Nec tibi succenso limina ture calent=
Pro gestis illi bellis, et caede triumphant,
Et reddant fuso sanguine upta Deo.
Auxit te partu facilis Lucin a beato,
Et cessas pleno gaudiaferre sinu?
At puto non cessas, et te tua gaudia tangunt,
Iamque tenes gremio vilcera chara tuo,


page 457

Et for casse manu mulcens, sic ore precaris
Vive diu, et laetos exige nate dies;
Vive diu, et nostros supera feliciter annos,
Et cladant digiti lumina nostra tui.
Produc fatalesque colos, et longa sororum
Stamina, dent faciles in tua fila manus.
Spesque patris, matrisque auge, superesque parcntum
Vera fluant Hermus, Lydiaeque unda tibi.
Haec eadem genitrix, aut his quoque plura precatur
VVeiricho praebens oscula multa suo,
Illa tamen tenero fubridens cre parentem,
Noscitat. in terris darque ea signa sonis.
Quodque nequit verbis, gest u confirmat et ore
Tendir et in vestras brachia pariva preces.
Atque ita cum patris lassatus colla reliquit
Matris in amplexus dum redit ille suae,
O quae tum matria pertentant gaudia mentem
Quantas spes animo concipitilla suo.
Cum tenet in gremio duri solatia partus
Inspectatque viri pignora cara sui.
Iam nati molles gaudec tetigisse lacertus
Milleque dem ulcet pectora blanda modis.
Et quacumque potest dulcem testatur amorem
Laetitiaeque ullum nescit habere modum.
Non ita laetat um credo, quae nupsit Achilli
Cum peperit Pyrrhum Deianira suum.
Quamvis hic Thetidos nepos, et quintus ab ipso
Progeniem posset dinumerare Iove,
Nec sic Thebani gaudebat filia regis,
Aspexit quoties Astyanactea suum,
Quamquam ea tum magnas spes cepit et Hectore dignas
Votaque apud surdos nonva litura Deos,
At tua VVerichum primum complexa replevit,
Ingenti mentem spe Catharina suam.
Salue magnanimi coniunx veneranda Philippi


page 458, image: delb0458

Dii tibi dent multa crescere prole domum.
Macta viro sic constat honos, sic astra petuntur,
Debentur casto praemia tanta toro.
Nec vestra haec solum pertingil corda voluptas.
Aspice iam matres gaudia quanta tenent.
Undique grarntes videas, et fausta precantes
Figentes roseis oscula multa genis.
Conneniunt precibusque diem, sacrisque frequentant,
Afficiunt ipsos laetitiaque Deos.
Aspice restantem passim sua gaudia pubem
Usque sub alta poli sidera plausus abit.
Hand secus ac victis si quando Caesar ab Afris
Aut secus Parcho victor ab urberedit.
It populus, magnoque ducem clamore petendo
Laetus iô, clara voce, triumphe canit.
Audivit sonitus caelo reperitus ab alto
Et reboant celsi lucida recta lovis.
Tum quoque caeruleum caput obstupefactus ab imo
Extulit, et coeptuns lestitit Niceriter.
Et sua miratus, quae tam nova regna voluptas
Implicet, ornatis dicitur esse comis.
Hinc alii vina distinguunt carmina voce
Et variant flexo murmura grata sonol
Ceu solet aestiva dulcis Philomela sub umbra
Cum sedet, et magnas concinit inter aves.
Aut quales sonitus reddebant cymbala quondam
Inter turrigerae tympana pulsa Deae.
Hinc cytharaeque lyraeque et molli nablia voce
Hinc variant dulces barbita blanda modos.
At tu care puet, cui gaudia tanta parantur,
Cuins laetantur femina virque vice.
Perge, bono et nostras dete spes omnie sumtas
Perfice, et in patrias perge venire vias.
Et clari monitis cupias audire parentis
Vivendi leges cum dabit ille tibi.


page 459

Sic tibi sic faciles producant stamina Parcae
Et veniat fausta sera senecta pede.

Encomium Coniugii in nuptias Davidis Chytrei.

SI quando pater aethereus fons omnis honetti
Humano generi duras pro crimine poenas
Imposuit vindex itâ indignatus acerbâ:
Illicitam Venerem, turpemque libidinis usum
Innumerâ semper turbâ pressisse malorum
Prodita de factis memorant exempla vetustis.
Non veteres fratrum per mutua vulnera Thebar
Excidio versas gemeret Boeotica rellus,
Oedipus incesto ni mixtus amore fuisset.
Troianas nec opes. et Laomedontia regna
Cepissent Danai per multa pericula rerum,
Si Paris infamis v tasset furta Lacaenae.
Quoque Corinthus opum dives, quod nobilis armis
Sparta iacent fuso et maduerunt sanguine Leuctra,
Causafuit sparsae sine lege libidinis aestus.
Nam qui luminibus molem radiantibus aptam,
Qui mare, qui terras, qui cuncta animata creavit,
Qui genus omne hominum regit, et genus omne ferarum,
Spiritus est castus, vitiosa a labe remotus,
Impurosque gravi poena insectatur amores.
Hinc animis nostris casti divina pudoris
Semina nascentis iam prima ab origine mundi
Inseruit, castique simul pia foedera lecti
Instituit, quo per sociae commercia vitae
Dulcia coniugis proferret pignora coniunx,
Unanimi sensu caro sociata marito.
Hac serie est visum Diuûmque hominumque parenti
Humanum servaregenus, tristemque piorum
Interitum vice continuâ sarcire sequentum:
Dum quaecumque globis caeli, Phoeboque nitenti
Ordine nascendi certo subiecta ferentur:
Atque vagus latum Nereus circum fluet orbem:


page 460, image: delb0460

Illum quo rerum dominum regemque supremum,
Auctoremque suae vitae primamque saluris
Causam gens hominum divina praedita luce
Nosceret, atque accepta Deo bona cuncta referret,
Omnipotensque sacrumque eius pers saecula nomen,
Laudibus assiduis ad lucida sidera ferret.
Et quoniam vafro perverso Daemonis astu
Motus Adam veritâ decerpserat arbore poma,
Poma gravi seros damno laesura nepotes:
Iamque erraret inops, et veri luminis expers
Viribus amissis, primus quas indidit auctor
Hauriretque sui nocitura oblivia iuris
Mens hominum Stygis tenebris et nocte profundâ
Obruta, praecipiti ferretur in omnia casu
Crimina, per peimae contagia noxia culpae:
Rursus quid fieri iubeat, quid non sit agendum,
Quas scelerum poenas statuat quae praenia recti
Omnipotens genitor crassae sub imagine nubis
Ardua Sinaidos veniens ad culmina rupis,
Cornigero expotuit severâ lege Prophetae:
Qua rapidos stuctos vesani damnat amoris
Et vetat alterius thalamos vilolare iugales.
Usque adeo quae post generis primordia nostri
Elysiis sancitrector connubia campis:
Illius ut iussu glebosae portio terrae
Cesserat in nostram (mirum) resoluta figuram
Corporis, utque artus luteos terrenaque membra
Aethereo sensu, arque aurai simplicis igne
Ornârat, laterumque viri compage solutâ
Consortem thalami mi â forn averat arte,
Aerern um voluit repetita lege manere.
Et quamnis aliqui mortali in corpore, sancti
Auxilio flatus, caelesti et munere freri
Sese adeo firma terraeque polique satoli
Coniunxere fide, spretis quae maxima vulgus


page 461

Admiratus iner, et pigris carceris atri
Moribus exuti, rupera et seluce foventes
Oblitique sui laetentur caelibe vitâ:
Non tamen hâc cunctis concessu vivere Divum
Conditione licet, facta est haec gratia paucis,
Virginitate quibus super ûm genitor dedit uti.
Sed quia post primi commissa piacula patris
Im perfecta animi vis est, pollutaque labe
Pluraque succedant, valido quae pectora motu
In foedas rapiant flammas, coecosque furores,
Est melius multo certas non temnere leges
Naturae, et divina sequi mandata Tonantis
Coniugioque frui, non solum ut nostra propago
Longaevum foveat per plurima tempora mundum,
Sed tua ne turpi conspurces crimihe membra.
Atque age succurrat quanta caligine sacrae
Notitias mentis fallax in voluerit error,
Error in orbe regens, et celsa ad sidera tendens:
Et quam peste gra vi sit debilitata voluntas
Ad mala propendens, et per deserta viarum
Proposita sine lege vagans ductore relicto
Denique quantopere cordis viciosa facultas
Terrenis inhians umbris, rebusque caducis,
Corporeaeque nimis vita haec obnoxia moli
Insurgat contra normam rationis honestae,
Atque eius victrix praeclara molimina frangit.
Qui vitant igitur iam concessos Hymenaeos,
Ni mensaethereo potiatur numine caeli,
His furiale malum Sathanae fraudesque malignas
Effugere haud facile est flammati pectoris aestu.
Nam veluti stimulante fame Leo feruidus irâ
Ore immane fremens; et saevis dentibus asper
Insidies pecori tendit stabula omnia circum:
Sie scelerum sator ante alios immanior omnes,
Quem tesra invidia stimalis divexit acerbis,


page 462, image: delb0462

Nunc hos, nunc illos aditus pettentat, in omnes
Se versans partes, alto ut ne fraudet olympo,
Et secum miseros Acherontis ducat ad undas,
Et pigeat quenquam, ne diri fraude Draconis
Illecebrisque malis, turpi fallatur amore,
Quos Deus ipse suo toties sermone probavit,
Legitimos thalamos, re sic poscente, subire?
Quin eriam quo nos Christus complexus amqure est
Cum scelerum lue foedates, et regis Auerni
Insidiis coptos, sortem miseratus iniquam
Tartareo eripuit regno, Stygiaque palude,
Atque sua nostram pensavit morte salutem:
Huius iura tori Paulus caelestibus ingens
Viribus, exemplum esse monet, cum mutua sponsus
Dilectâ in sponsâ flam marum incendia sentit.
Sed tamen ut stabili iungantur pectota vinclo
Coniugiumque bonis avibus, cursuqe secundo
Firmetur, precibus summis, a patre petendum est,
Numine ut ipse suo praesens dignetur adesse.
Nam gemmas, aurum, fecundaque frugious arua
Structaque magnificis operosa palatia tectis
Divitibus linquunt sublati morte parentes:
Ast bona caelesti contingit munere conianx.
Talem igitur tibi quod nulli pietate secundo
Egregiaque fide ac studio sua iussa colenti,
Uxorem dedit ardentis fabriator olympi,
Qui sibi fidentes nullo unquam deserit aevo:
Docte Chythraee, ti bi gratamur pecteretoto.
Fama etenim nostras nuper pervenit ad oras
Egregra formâ si mtil et florentibus annis
Margarin esse tibi sociali foedere iunctam.
Quae ceu stella nitet facie, quam nocte serena
Erigone claro candescens lumine, dextra
Consp cuam monstrat multâ cum luce videndam,
Quam celebret clarum gentis cognomen avitae.


page 463

Virtutesque domus, priscaeque Encemia stirpis.
Et enitor primos inter Laurentius urbis
Vir pius et magna doctrinae laude celebris,
Eximio in summo praelucet honore senatu.
Quid referam, in cunctis quae sit solertia rebus,
Quas curare domi matronas aexigit usus.
Accedunt mores placidi, et reverentis cari
Coniugis, et pulchrae quod consova ptctora formae
Plena pudicitiae, lucetque modestra nulru,
Praecipue divina illi super omnia cordiest
Relligio, cultusque Dei, pletas que verenda.
Felix ô david, taedaque beate iugali,
Quem tali rerum moderator dirat honore,
Ut to honoratis virtutum dotibns aucta
Perpetucs virgo tibi consocietur in annos.
Nec minus his thalamis felix es tu quoque virgo
Namque tibi summo devinctus amore maritus
Tanta suo ingenio praeclare nomina laudis
Et virture decus, primaevo in flore iuventae
Protulit, ut docti sanctas ob pectoris artes
Innus in egregiis Albertus strenuus armis,
Antiqua validi nigrum caput aegide tauri
Cornibus auratis gestans insignia avorum,
Cimbrorum veteri regem de stirpe creatus,
Traxerit Arctoae vestram telluris ad urbem:
Hic ubi cum magno Musarum sacra senatu
Instaurat, clarisque scholam doctoribus auget,
Atque bonas magnis illustrat sumtibus artes,
Et veterem priscae renovatpietat is honorem:
Aeterno dignus celebrari nomine princeps.
Hîc igitur patris aetherei praecepta sonantem,
Et pia sanctorum reserantem oracula vatum,
Iustitiamque homin um reparatam sanguine Christi,
Miratur pubes doctis sacrata Camenis,
Ad vestras aliis procul e regionibus oras,


page 464, image: delb0464

Adventans celebri doctorum percita famâ.
Scilicet hanc virtus laudem et doctrina meretur,
Quod superest igitur votis ardentibus oro,
Utqui cuncta suo moderatur numine solus,
Mortalique piis vitae solatia praestat:
Is vostran quille castae moderamine vitae,
Unanimes aevum placide tueatur in omne,
Atque piâ laetos faciat vos prole parentes:
Perpetuoque domus procuret commoda vestrae.
Et post Nestoreosannos, seramque senectam
Sidereos inter proceres, animas que beatas
In nitidam sedem stellantis ponat olympi
Pacis ubi domus est, requiesubi certa la orum.

Epithalamium Arnoldi Obsopaei et Euae Reginae.

VEnerat Arctoi procul ad convivia mundi
Qua Nicer quaque immenso fluit agmine Rhenus,
Etiuxta scopulos attoliit Silva nivosos
Martia, et aerias ex imo prospicit Alpes,
Exiguus puer ille Deus, qui patre creatus,
Aechere per totas late domat omnia terras.
Utque erat armatus pharetrâ et fulgente sagittâ,
Fixerat alternis iuvenum duo pectora telis,
Mutuaque amborum motis praecordia flammis,
Ipse pedem referens magno compleverat aestu.
Horum iam pridem summos erat alter honores,
Doctrinâ et studio solidae virtutis adeptus:
Iamque Palatinâ residens sublimis in aulâ
Consilia, et casus rerum, eventusque notabat,
Altera de veteri Regis cognomine, stirpe,
Edita patre fuit, prisco qui rure Nemetum:
Publica Teutonicis dictavit iura colonis,
Ipsa animo, et pulchris morum virtutibus aucta,
Ante alias alias magno formae excellebat honore:
Iamque adeo summis ardebant viribus ambo.
Molliaque aetatis languentes pectora flammis,


page 465

Alter in alterius contabescebat amore,
Non secus ac nimo si quando gramina sole,
Tabidus arentes urit cum Sirius agros,
Demittunt capital, et siccis moriuntur in herbis:
Cum pater omnipotens, cui nota pericula rerum,
Qui mileros hominum casus, variosque, labores
Cernit, et humanae dispensat tempora vitae
Illorum longos tandem miseratus amores,
Ambos legitimi sociavit foedere lecti.
Ergo has ut praesens firmaret numine taedas,
Et faciles animos solido vinciret amore,
Imperio Divae, placidos quae pascit amores,
Nectaris aethereo Cypri per rura liquore,
Coniugii praeses croco velatus amictu,
Vestitusque genas tenerâ lanuginis umbrâ.
Quo sine fas non est socialia foedera lecti
Appetere, aut thalami primas attollere taedas,
Telluris linquens Hymenaeus amabilis oras,
Qua Paphos alta iacet, qua celso colle Cythera,
Hîc ubi perpetui patet in dulgentia veris,
Perpetuo viridisepti stant gramine campi,
Parataque multiplices fundunt gemmantia flores,
Narcissum et violas, germentque virentis Anethi,
Lilia, Chrysocomen, casiamque crocumque rubentem,
Lenta ubi praestanti frondescunt vimina costo,
Arboreique vomunt stillantia balsama rami,
Et liquidas Myrrliae lacrimas, et thuris odores:
Protinus ad nitidae contendit Phocidos arua,
Mons ubi Parnassus, gemino qui vertice surgit,
Castalii laticesque et dHyantea Aganippe,
Fonsque Medusaeus, quem praepetis ungula rupit,
Huic sese consites blandae iunxere sorores
Nudae humero, nudis diffusâ veste papillis.
Aglaia, Euphrosine et nitidos resoluta carillos,
Sive ca pasithea est, sive est dicenda Thalia.


page 466, image: delb0466

Quae secum pulchrae centum ad connubia sponsae
Dona ferunt, laetos Pantheae mercis honores,
Et Casiam, atque alias intextas floribus herbas
Collectas Veneris prato, variosque liquotes
Ambrosiam, Stactenque et amoeni balsama succi,
Quos scisso Idalius desudat vulnere cortex.
Ergo ubi Gorgonii tetigêre cacumina montis,
Et ventum ad sedes viridanti gramine pictas,
Quâ manant subitis factae pedis ictibus undae,
Ecce vident suavi modulantes carm,ina voce,
Hinc atque hinc passim patulâ resi dere sub umbrâ
Intentas operi Musas, certoque labori.
Harum pars Platani recubans sub tegmine lato
Serta auro intertexta parant gemmaque rigenti:
Pars ad glandiferae frondentia brachia faig,
Arguto tenues percurrunt pectine telas:
Ast aliae fusae, virides ubi plurima ripas
Alluit, et dulces resonans ciet unda susurros
Purpureis mtra depingunt arte tapetis,
Clara vetustorum facta et monumenta virorum.
Aggreditur propius, cui sunt sponsalia curae
Festus Hymen, talique Deas sermone sorores,
Affatur: numquam ne bicornis frondea montis
Vos luga linquetis? numquam Phorcinidas undas
Linquetis, fontesque Heliconidos dHippocrenes?
Dicite, quid ruri vos cultos pangere versus,
Quid resonare iuvat, cantus: Istisque morari
Sedibus accinctas textricum pectora ritus
Iamne piget Rheni, iam vobis flumina Nicii
Sordent, vitiferi et notissima moenia tractus?
Aut nondum vestra rumor peru enit ad autes,
Insignem virtute virum, famoque ceietrem
Doctrinaequi saepe sacra suo valle liquores
Hausit Castalios, riguos et Phocidos amnes,
Araoldum vinclo sibi conionxisse iugali,


page 467

Clutoris clara vestri propagine natam
Moribus eximiis Euam, formaque decenti.
Quae sua de Regis ducit cognomina voce?
Quara hodie cum prima thorisit iura daturus,
Cur offerre nova cessatis munera sponsae?
Huc igitur mox ferte pedes, huc protenus omnes
Veloci mecum Musae contendite gressus.
Ad gelidos flatus proius, Zephyrumque tepentem,
Quâ sacer invehitur spatioso flumine Rhenus,
Quaque minor prono descendens tramite Nicer
Liberiora vagi cursu petit aequora campi,
Nec procul inde suo miscetur gurgite Rheno,
Hic ubi conspicitur felici regia cultu
Prisca Palatino generis desanguine sedes
Incylta, et umbroso incet Heidelberga recessu
Artibus ingenuis Phoebo, vobisque dicata.
Ut meritum sponso tandem plaestemus honerem,
Muneribusque datis; nostros testemur amores.
Dixerat, at brevibus codntrâ mox talia verbis,
Calliopecxcepir,doctarium prima fortorum,
Ipsa refers, meritoq probas rbemque locumque.
Ac fuit ante alias nobis gratissima sedes,
Quae de Myrtilli fertur sua nomina baccis
Accepisse iacens Nicri flavendis ad undas.
Namque erat Aonii longe cupidissima fontis,
Assiduo et nostras serris halantibus aras
Ornabat, studiis docttinae dedita rectis.
Hic domus, hic requies, hiclaeto rempla nitore,
Hic erat hospitium nobis, Phoeboque comato.
Nec minus ad nicri placuit considere ripas.
Quam Pernesse tuis errare ad flumina campis.
Dum faciles rectis spirabant artibus aurae,
Iupiter et laetas servabat numine Musas:
Quamquam etiam istus video nova lumina secli.
Et melior nostris fulget spes addita rebus.


page 468, image: delb0468

Ac si certa fides, si stat non irrita fatis
Si quid habent veri ductores carmina nostri,
Non procul illius lucis reor affore tempus.
Quo nos pesttferae feruatâ a cladae ruinae
Amissum revocare decus, veteremque nitorem,
Possimus, meritumque sacris repetamus honorem.
Namque Palatini multos modo Curia nuttit
Praestantes pietate viros, nobisque faventes,
Qui veterem cupiunt nobis renovare decorem.
Praecipue ante alios summae fastigia sedis
Qui tenet: et stabili moderatur iure senatum,
Consilio pollens, excellens aibiteraqui,
Cui clarum est celebri Christi de nomine nomen,
Cognomenque Probi pietas, virtusque dederunt.
Qui quoniam iuvenis nost 10 versitus in antto
Fonte Medusaeo large sua proluit ora,
Nunc summo nostrûm studio defendit honorem,
Cui quoniam firmo nexu non segnis adhaeret,
Et iuvat exulibus sedem instaurare priorem.
Anoios inter non infima gloria vates
Arnoldus rectiqu renax et amator honesti.
Quem sibi coniugio, et taedâ sociasse iugali,
Fama modo haud dubiis agitata per aera pennis
Rettulit adveniens, Eram, probitate puellam
Et genere in signem, natam quo prisca Nemetum
Moenia piscoso praeterfluit agmine Rhenus,
Vix cquidem dicam quanta haec solatia nobis,
Quantave sint animis curae haec nova gaudia nostris.
Nec nos blanditiae nemorum rurisque voluptas,
Nec vitium, aut mentis stupor, aut ingrata voluntas
Detinuit, sed erant nostri nova munera sponsae
Cultoris studio, cureque paranda fideli.
Verum age ne pompae nos gandia tanta moremur,
Quae tam patta breni nobis suut tempore sponsae,
Ut decet indutae, tecum iam dona feremus.


page 469

Talia respondcns breviter cum dicta dedisset
Calliope: mox diffuso sine lege capillos
Colligit, et morsu numerosi dentis eburno
Effingit varios certo discrimine nexus.
Iamque simul niveis indutae vestibus omnes
Pierides, nudis mediâ plus parte lacertis
Albaque puniceis evinctae crura cothurnis:
Et textis hederâ redimite tempora sertis,
Phocica linquentes arua, et Cadmeid arces
Munera portabeant manuum figmenta suarum,
Cyniphio ex auro Clio, gemmisque coronas,
Cingula Melpomene fuluis radiantia bullis,
Uranie gravibus gemmata monilia baccis,
Euterpe Tyriosaturatam murice pallam,
Lutea virgineos volantia fia mina vultus
Terpsichore: niveo peplum candore Thalia:
Purpureo tinctam Polyhymnia cyclada succo:
Egregiis Erato variata aulea figuris,
Et circumpictum viridi velam en acantho.
Ast tibi quae quondam sunt condita carmina Phoebe,
Calliope, auratamque chelyn citaramque bicornem.
Hic iter ingressi, casti Deus auctor amoris,
Et Mulae, et triplices nexae per mutua Divae,
Quâ tellus, quaque unda patet, vestigia carpunt.
Et thalamum laetae properant contingere sponsae.
Nec mora, nec requies, donec per longa viarum
Deveniunt gressu, qua laeto gurgite Nicer,
Vitiferos colles fecundis segregat aruis.
Atque hos Nimpharum sequitur comitatus euntes,
Undique quas laetis sustentant flumina ripis,
Hin Savus, hinc ister hinc cursibus impiger Oenus
Nec non et vitrei blando quas murmure fontes,
Quasaque fovent passim nemeroso vertice colles
Teurona Pannoniis distant quibus arua colonis.
Omnes hae solito Musas venerantur honore,


page 470, image: delb0470

Quaque pedes referunt, aut qua vestigia tendunt
Purpurea spargunt violas, herbasque virentes.
Iamque Patatini turrita palatia sedis
Cernehant, liquido stantes in margine Nicri,
Cum procul adverso refonantia tympana caelo,
Argutaeque lyrae pulfum, cytharamque sonoram,
Et iuvenum plausus, et verba precantia matrum,
Auribus excipiunt vicinae e moenibus urbis.
Nec minus interea celeres in gurgite cursus
Sistentem, et placido stringentem murmure ripas
Conspiciunt Nicrum, festosque in flumina lusus.
Nicrigenas udis Nymphas agitare capillis,
Plaudentesque suae pariter fe iungere turmae.
Ut ventum est nitido fulgentia ad atria cultu,
Omnia regali cernuntur splendida gaza.
Obducti myrto postes, hederaque virenti
Et croceo circum paries velamine splendet.
Sidoniaeque solo sternuntur vellern lanae.
Ast ubi longevae matres, teneraeque puellae
Circumstant rutilo stagrantem lumine sponsam,
Et sponso assistunt, iuvenumque virumque cateruae
Omnia collucent auro. gemmisque refulgent:
Quo post quam pervenit Hymen, sanctaeque sorores,
Et dextram tetigere viri, dextramque puellae,
Principio colathis fragrantes veris honores
Balsamaq effunde nt toto redolentia tecto,
Quîs permulsa domus iucundo risit odore.
Mox ea promentes quae secum quoque tulere,
In gremium mittuntlaetae sua munera sponsae,
Cinculaque et pictas auti sub tegmine vestes,
Cemmatamque coronam et densa monila baccis,
Tum superis charum et magnis virtutibus auctum
Calliope Arnoldum, Musarum maxima, vultu
Laetifico aspiciens, his vocibus ora resoluit:
Chate decus nostrum iuvenis, gratissime caelo,


page 471

Quem quondam superas mater generavit in auras,
Cum Ionis in summo flagraret cardine stella,
Et Venns, et nieido surgens Cyllenius astro
Aspexit primos radiis fulgentibus ortus:
Hin nostros latieces prine aesub store iuventae,
Cum Clarii fontis sormosa vireta subires.
Hausisti, vitidi redimitus tempora lauro,
Unda tuam tanto firmasti munere mentem,
Ut te aqui, rectique modum, legumque tenorem
Flectere non odium cogat, nec gratia vincat.
Quod tibi perpetuum pariet per saecula nomen.
Sidere tu fausto subiisti clara Nemetum
Moenia, cum subito castae perfusus amore
Virginis, illam ardens animo interiore secares.
Quam probitas, et forma decens, moresque pudici
Divite prae reliquis commendant dote puellis.
Quam quonian firmo casti tibi foedere lecti
Iungere collibuit; toto tibi pectore grator.
Utque Ioni haec certi thalami decreat probantur,
Et placet haec sociae con conrs coniunctio vitae,
Sic precor incolumes longum vivatis in aevum,
Muruaque unanimi peragatis tempora lecto,
Nec maledissiliant quocumque ea pectora motu,
Quae Deus et melior socia vit amore Cupido,
Sic vos fara iuvent, sic vitam fata secundent,
Sic ait, et retro vest gia facta relegir;
At parte ex alia festivo gratia vulta
Huphrosine, sponsam teneris amplexa lacertis,
Sermonem Musae tali eum voce secura est.
Ovirgo praeclara venust s dotibus ancta,
Cin sese tot dona, tot explicuere Deorum
Munera, virtutes, praestantis gratia formae,
Divitiae. genus, et stirpis veneranda propago,
Quis tua nunc merita celebret praeconia laude?
Aut quae lingua satis formae tot dona decorae


page 472, image: delb0472

Commemoret? non labra rosae, non lumina flammae,
Non crines aurum superat non bractia cigni.
Ac veluti pleno cûm lucet Cynthia vultu,
Aut alto rapidos tollens a gutgitocurrus
Candida procedit roseis aurora capillis,
Aut tepidum pulso mulcet cum frigore caelum,
Albaque purpureis depingit floribus arua:
Sic alias inter fulges candore puellas,
Et formosa tui vincis decora omnia coetus.
O digno sociata viro, pulcherrima virgo,
Cuius pura fides, probitas, industria folers,
Ingenii dotes, et sancti pectorisartes
Ieque tuumque ferent ad lucida sidera nomen.
Tu modo fac placido cndentia brachia nexu
Illius inicias collo, et grata ocula figas.
Sic vos futa iuvent, sic vitam fata secundant.
Excipit hanc tandem fulgenti taedifer ore,
Atque his amborum sancit connubia dictis.
Eia agite, optatos cupidis coviungite amores
Pectoribus, firmoque tenere iugalia nexu
Vincula coniugii, communi vinite lecto
Concordes, eadem sit mens eademque voluntas:
Hoc etenim nullo laxatur tempore foedus,
Mutuaque hae sacri ius taedae vindula stringent,
Seu Sol in liquidas pronus ruat aequoris undas,
Seu repetat nostras roseo sub lumine terras.
Quare age, chare tuis sponsam coniunge lacertis
Sponse nonique animo thalami cape gaudia laeto.
Tuque tuas deterge genas, quid lumina saevis
Corrumpis lachrimis? aut aversare maritum?
Ne moveas duras infensis unguibus iras.
Neve diu optatis subducas colla lacertis
Sed placidis complecte sinu, gremioque maritum,
Qui tua nunc oculis spectat flagrantibus ora,
Illo virgineum ponas cupiente pudorem,


page 473

Primitiisque sinas laetum gaudere iuventae.
Sic uterus crescat, sic pulchra prole parentem
Te faciat lovis alma soror, sic numine dextro
Vos recreet solita ludens Arnoldulus aula
Dum pia fata siriunt, dum vitam fata ministrant,
Sic effatus abit, celsos qua semito lucus
Tendit in Idalios, ac laetos Phocidis amnes,
Et gelidos fontes Charites Musaeque revisunt.

In nuptias, Georgii Volsii, et Margaritae Dimaridis,

UT strepitus fremitusque hominum, cytharaeque sonorae,
Argutique sonus litui; stridorque monauli,
Personat omne nemus, mentisque cacumina pulsat
Saxea, quem vario redd bant atria plausu:
Actutum Oresdes, montis iuga celsa colentes,
Et Dtyides, digitis ducentes filia supinis
Obstupuêre, sed ante alias Theroque Drymeque
Tali commotae sonitu, mox sede relictâ
Et fasis positis, currunt ad flumina Nicri.
Vix iam contigerant viridantes gramine ripas,
Cum passim nitidis gemmis auroque coruscae
Naiades, ovantes ad amoena vireta ruebant,
Undique qua Nicri patris circumsluit unda:
Non secus ac siccam ad terram cum gurgite ab alto
Hinc atque hinc glomerantur aves, ubifrigida ventis
Tempestas instat. pelagoque impendet aprico;
Quae suum ad summum studiose munus adornat,
Pars teneris florum digitis populatur honorem,
Pars nectit flavos redimentia serta capillos,
At flava Torymone, Panopaeaque Cymodoceque,
Caesariem visae per candida colla fluentem,
Puniceoque sinu Kantho, niveisque lacertis
Spio, depictas auri subtegmine vestes
Aera mulcentes concinnâ voce, placabant,
Hîc Thero (mirantur enim non gaudia coetus)


page 474, image: delb0474

Quid, rogat, ô charae quae flumina rauca sorores
Servatis, tantus quid sigpet in urbe tumultus?
Quidque velit gelidis vester concursus in undis,
Dicite, vobiscum ut simul exsultemus; At illae
Advenisse docent tempus que virgo venusta
Dimaris, antiquo Nemetum de stem mate nata,
Cui pretiosa dedit notum gemma Unio nomen,
Digna Polo virgo, supremo digna Deorum
Coniugrio, Vobl flammis incensa Georgl,
Moribus egregii lunenis formaque, sideque,
Connubii firmum foedus, pactosque hymenaeos
Exercere velit, placito et se iungete lecto.
Haec voli cognorunt nuptâ de virgine dicta
Oreades tacitum pertentant gaudia pectus.
Nec mora, praemittit cella ad fastigia montis
Thero Drymen, reliquis ferat hae sponsalia Nymphis,
Atque vocet comptas laetum ad Paeana canendum:
Munera praeterea, mananm figmerta suarium,
Ferreiubet, niveo peplum candore refu gens:
Et variis pallam signis auroque rigentem:
Et circum pictum viridi velamen acanto:
Aeriasque super textas aulaea copresios.
Tum simulac reliquae summo de vertice montis
Oreades venêre, ostro gemnisque superbae,
Arte saboratas vestes, sua dona ferentes,
Continuo cunctae redimite rempota sertis
(Naiades et Dryadessimul Oreadesque soreres)
Ad sponae aelerem moverunt atria gressum.
Magrisico cernunr instructa palatia sum tu,
Iamque corruscantis superarunt limina porrae,
Cum domus interior lato splen dore refulget,
Aulaeisque nitent circum penetralia pictis;
In queîs virtutes antiquâ ab orgine mundi,
Clarorum mirâ variatas arte virorum
Mirantur cupide spectando Numina sacra.


page 475

Ast ubi fulcra toris collucent aurea culiis,
Irechumera ehic sponsam mares teneraeque puellae
Stipant quae, velnti radianti Cynthia vuitu
Vincit longe alias stellas, quando orbe recurrit
Pleno sic alias formâ supereminet omnes.
Parte aliâ, sponsi, iun enumque virûmque cohortes
Optato assistunt lateri, queîs plurima cicrum
Tempora circum dant flanentes seta capillos,
Volsius ante alios forma pulcherrimus omnes,
Sydexeis oculis latum spargebat honorem,
His mixtisytharâ dulci fid besque canoris,
Cantant Amphion, atque Orpheas, carmine clari,
Pulsintes blando Phoebeos pectine neruos,
His coetum visis adeunt ambosque salutant,
Inque sinum sponsae pulchrae sua munera portant.
Talia post clarâ fuderunt carmine voce.
Sidere quod fausto socialis foedera lecti
Iunxistis, roto gratamur pectore vobis,
Nam Iovis hoc opus est, ipsi sunt foedera curae,
Certa tori cafti, thalamique statuta iugalis,
Iuppiter haec sanxit focsae commercia vitae,
Cum primâ nitidum fabricasset origine mundum
Vivite concordi felices vivite lecto.
Hinc placet haec ipsi castae coniunctio vitae,
Quae facit humanae maneant ut semina gentis:
At foedi graviter flaminas condemnat amoris,
Maec necis, haec caedis, multorum haec causa malorum
Labes sola fuit, tantum nectela, nec hostes,
Urbisu unquam obsunt, quantum haec infanda voluptas:
Vivite concordi felices vivite lecto.
Felix ô. Volsi, taedâ que beate iugali,
Cum stabili vin clo longe pulcherrima virgo
Iungitur, atque aevum soli tibi in omne dicatur,
Quae veluti saevae fugiunt ut tempora brumae
Floriferoque sinum terra ver gramine pandit;


page 476, image: delb0476

Sic superat formosa sui decora omnia coetus,
Vivite concordi felices vivite lecto.
Haec tam clara tuae dotes tibi vincla dederunt.
Nomina non tantum gentis virtute potentis,
Arque opibus, nec avus bellis et ace verendus.
Necqui sana tbae tenuêre iugalia gentis
Eloquo reffines clati, iurisque periti,
Sed magis ingenii et divinae pectoris artes,
Vivite concordi felices vivite lecto.
O decus eximium, praeclari inclita donis,
Ptogenies Nemetum praestantis in urbe parentis,
Quique fuit lumengrandevi insigne senatus,
Felix, ô nimium felix, quam soluere zonâ
Volsius exoptat, quo non formosior alter
Moribus atque prior, sacrisue frequentior aris:
Vivite concordi felices vivite lecto.
Est tibi piaestânti doctinâ atque arte Mylaeus
Affinis, liqeidas qui hausit Photcynidos undas,
Cuique dedit docto modulari car mine plecto
Phoebus, Castaliae caepit cum visecerura:
Illius auxilio sponsus praeclara Thaliae.
Sacra colet melius, quamvis satis ante colebat:
Viulte concodi felices vivite lecto.
Vos Pater aethereus iunxit, vos foedus inire
Impulit atque pari devinxt pectora amore,
Numina non igitur gravibus vos sancta periclis
Iactabunt, neque vos funestis casibus actos,
Fata ttahent, at iam tranquillam ducer vitam,
Elysliique dabunt tandem laeta arua tenere?
Vivite concordi felices vivite lecto,
Quare agite optatos cupidis coniungite amores,
Pectoribus, firmoque tenete iugalia nexu
Vincula, coniugii communi vivite lecto
Concordes, eadem sit mens, eademque voluntas:
Sic superisemper connubia vestra fovebunt,


page 477

Perpetuoc, domus curabunt commoda vestae:
Vivite concordi felices vivite lecto.
Quod superest pulchrâ faciat vos prole patentes
Sancta Iovis coniux, cui clari sidera caeli.
Lucida, nascenti tribuent bona cuncta suorum,
Candida post decimum quam Luna peregerit orbem
Lusibus ut recreet vos, et fastidia pellat
Pectora cum quodam perculsa dolore tumebunt.

IOANNIS CLAII HERTZBERGENSIS

Ecclesiastes Salomonis.

Concio quam fecit Davidis origine cretus
Rex Solymis sapiens eloquioque potens.

CAPUT I.

OMnia sunt nihili, quaecumque sub axe geruntur,
Omnia sunt hominum vana, caduca, labor.
Quid superest homini post tot sub sole labores,
Quos in finitos irrequietus habet?
Constituente, Deo, quae nunc eff, praeterit aetas,
Succeduntque aliae, terra sed ipsa manet.
Sol obit atque oritur, perque alta cacumina caeli
Vectus, ad Auroram, surgat ut inde, redit.
Ventus ad australes, rursusque Aquilonis ad oras
Circumit, inque locum, flaverat unde, redit.
Flumina in Oceanum refluunt, neque plenior inde est,
Ad caput, unde oriens profluit unda, redit.
Omnia difficili terris sunt plena labore,
Et satis effari singula nemo potest.
Expleri nequeunt oculi vultusque vid endo,
Nec saturari auris vocibus ulla potest.
Sunt ea, quae finnt, eademque fact faerunt,
Quaeque tuêre prius, postmodo rursus erunt.
Nilsub sole novum, circum spice quicquid ubique,


page 478, image: delb0478

Num sit, ubi dici possit, Id ecce novum est.
Quiquid id est, certe quondam labentibus annis,
Qui praecesserun tempora nostra. fuit.
Quid fuerit quondam, praesens non congitat aetas:
Nec quod nunc geritur, secla futura serent.
En me, qui loquor haec, Solymorum clarus in urbe
Israelia cae rex ego plebis eram.
Et mihi proposui, quaecumque sub aeihere fiunt,
Pectore prudenter discuterenda meo.
Hanc Deus aerumnam tribuit mortalibus aegris,
Excruc ent vanis non sua corda modis.
Omnia, quae terris fiunt sub sole, videbam,
Vanaque cuncta simul, cunctaque ventus erant.
Esse nequit rectu, curuum quodeunque creatum est,
Et quae deficiunt, quis numer are potest?
Hinc ego sum mecum tacito sub corde lccutus:
En ego sum magnus, magnaque gesta mihi:
Antreoque omnes sapientis acumine mentis,
Et regum Solytnis par mihi nemo fuit.
Et mea mens luctrans sapienter plurima vidit,
Et quoque sunt usu cognita multa mihi:
Et porro quicquid sapiens prudensque, quid esset
Stultumatque insipiens, discere cura fuit:
Cognour vero, quod et haec afficitio mentis
Esset, et excructans pectora nostra labor.
Qui plus namque sapit, plus indipnetur oportet,
Et cum doctrina crescit et ipse dolor.

CAPUT II.

SIc igitur tacito ub pectore cogito mecum:
Ergo voluptates deliciasque sequar.
Sed fuit hoc etiam vanum: Mox gaudia sperno,
Et risum damno, stultitiamque voce.
Hinc mihi proposui freno compescere carnem,
Atque omni post hac abstinursse mero.


page 479

Et dare me rotum studio prudentiae honesto,
Quin et stultitiam cura videre fuit.
Ut sic perspicerem, quid nam mortalibus esset
Utile, quod facerent, dum superesse datur.
Hinc ego convesrsus praeclare plurima fect.
Et coepi magnas ad ficare domos.
Plantavi vites, conseur floribus hortos,
Quicquis et herbarum suavis odoris erat.
Arbaribus varii generis pomaria feci,
Prscinaque addo, quae nemus omne sigent.
Innumeros etiam famulos famulasque paravi,
Hinc mihi vernarum copia nata suit.
Et pecoris locuples habui tot ovesque bovesque,
Quot nulli Solymis ante fuisse reor.
Maximus aigenti numerus mihi, maximus auri,
Moltaque ab externis merx preciosa fuit.
Cantores habul cantatricesque puellas,
Atque voluptatum quidquid ubique fuit.
Neu quid lauticrae mihi laetitiaeque decesset,
Ornabant mensam Musica plectra meam.
Maior eram cunctis, quos secla priora tulerunt,
Ingeniique mihi dos sapientis erat.
Nec, quae grata meis oculis sunt visa, negavi,
Concessique animo gaudia cuncta meo.
Ut simul his fruerer, quaecumque labore parassem,
Sudbris fructus hos ratus effe mei.
Sed cum respicerem meditans opera atque labores,
Cunctaque quae manibus gesta fuere meis:
Irrita prorsus erant et vana, simillima ventis,
Omnia vana simul nil nisi ventus erant.
Hinc iterum coepi stultum conferre scienti,
Et quanto spacio distet uterque, noto:
Et miros, regem post me quem turba creârit,
Aut quis successor debeat esse meus.
Ac vidistulto tantum praestare scientem,


page 480, image: delb0480

Quantum lux tenebras excuperare solet.
Nam subiecta gerit sapiens sua lumina fronti,
Stulti lucis egent, in tenebrisque menent.
Et tamen eventum sapiens et stultus eundem,
Ut Deus hunc ipsis suppedi târit, habent.
Sic igitur mecum stomachans ego cicere coepi:
En itidem stultis cvenit atque mihi:
Cur igitur sapiens prae multis esse laboro?
Aut cur res omnes tam sapienter ago?
Hoc etiam vidi vanum et miserabile terris,
Fama quod ut studlti sic sapientis obit.
Cunctaque, quae terris fiunt, oblivio delet,
Et moritur sapiens, ut rationis egens.
Haec ita dum reputans animo considero mecum,
Coepit me vitae paenituisse meae.
Indigneque tuli, quod quae sub sole geruntur,
Omnia sunt prorsus vana, mernsque labor.
Pertoesumque fuit tot tantorumque laborum,
Quos exantlâram, dum mihi vita fuit.
Namque relinquendos alii post fata videbam,
Quem successorem vult Deus esse meum.
Qui num sit sapiens, an vir sine mente futurus,
Ante potest obitum dicere nemo meum,
Et tamen illo meo quaesita labore tenebit:
An non hoc vanum est anxificusque; dolor?
Ergo laborando decrevi ponere finem,
Ft vacuo petius corde quiete frui.
Cum, quae quis magno peperit sub sole labore,
Res animo longe prospiciente gerens,
Hac alii tandem post fata suprema relinquat,
Cui super his aunquam cura laborque fuit.
Hoc certe vanum est, cordisque affictio magna:
Infelix hominem quid invat ergo labor?
Quippe nihil praeter curas multosque dolores
Percipit in terris dum superesse datur.


page 481

Ac ne nocte quidem secura mente quiescit:
Quaeso quin hoc vano vanius esse potest?
Optima none homini res est, edisse, bibisse,
Atque animum partis exhilarasse bonis?
Hoc quoeque divina vidi contingere dextra:
Nam cui splendidior, quam mihi, mensa fuit?
Cui bene fata volunt, illi sapientia cordis,
Et prudes animus. mens hilarisque datur.
At peccatoris praemit haec afflictio mentem,
Ut sese curis macret usque suis:
Dum coacevat opes, alius quibus inde fruatur.
Cui Deus ipse favet: vanus et iste labor,

CAPUT III.

OMnia tempus habent, quaecumque sub aethere frunt.
Certaque propositum quodlibet hora regit.
Ac sicut certo mortales tempore nasci,
Tempore sic certo cernis obire diem.
Tempore quae certo quondam plantata fuerunt,
Extirpanda suo temporeursus erunt.
Est occidendi tempus, tempusque medendi:
Haec demolitur, construit illa dies.
Nunc fles nunc rides: modo luges, et modo saltas:
Disicit haec apides, colligit illa dies.
Nunc petis amplexus, nunc rursus respuis illos:
Quod quaerit praesens, perdet id hora sequene.
Nun aliquid servas, nunc taedet et abicis illud:
Haec quod discindit, consuet illa dies.
Nunc tacuisse placet, nunc longa silentia rumpis.
Iam quod amas, odio post tibi rursus erit.
Nunc bellum geritur, Mars et ferus omnia turbat:
Nunc post arma redit pax et amica quies.
Quicquid agas, nihil efficies, nisi venerit hora.
Praescriptumque nequis anticipare diem.
Hanc ego rem miseram vidi, quae nostra fatigat


page 482, image: delb0482

Pectora, sic fato constituente Der.
Nam Deus aeternus pulore et sapienter ab aevo,
Cuncta facit iusto tempore, cuncta loco.
Ac in corda dedit mundum morralibus omnem,
Cunctaque iucundo corde fruenda dedit.
Ast homines neque facta Dei cognosecre possunt,
Nec finem illorum principiumque seiunt.
In terris igitur melius nihil esse putavi,
Quam curis animum non cruciare suum.
Et dum vita manet rebus praesentibus uti,
Deque labore suo cor recreare suum.
Hoc tamen ut possis, potuque iboque fruaris,
Laetus. et hoc donum vidimus esse Dei.
Vidimus hoc etiam, quod quae Drus efficit auctor,
Sunt rata, vil addi, nil adimique potest.
Et Deus his ipsis sese docet esse timendum:
Illius ad verbum quod iubet, extat opus.
Qoud iubet, exisit: quod vult, id fiat oportet:
Ac opus hoc durat: Quod fuit, est, et erit.
Hoc etiam vidi sub sole, quod impia passim
Iudicii fierent iusticiaeque loco.
Hinc ego sic mecum rationcior: Ipsemet ultor
Impietatis erit insticiaeque Deus.
Est sua cuique dies, et habent hic omnia tempus,
Iudiciique aliquem sic reor esse diem.
Hoc quoque de natis hominum sub sole videbam,
Quod similis brutis esse putatur homo.
Nmque homini et brutis eadem contingere possunt,
Et pariter brutum mors hominemque rapit.
Spiritus utrique est idem, quo vescitur aura,
Nec brutis illo no mine praestat homo.
Omnia sunt nihili, sedemque feruntur ad unam,
Et puluis fieri puluere nata solent.
Quis vidit superas hominis quod spiritus auras,
Et contra bruti spiritus ma pertar?


page 483

Haec mecum reputans, melius nihil esse putavi,
Quam si sit laeto pectore sem per homo:
Iucundeque suo partis sudore fruatur,
Idque ipsum partem noverit esse suam.
Nam quis eum deducet, ubi cognoscere possit,
Quae post multa dies secta futura trahat?

CAPUT IV.

CVm circumspicerem, quid agi sub sole viderem,
Vis mihi conspecta est et violenta manus.
Oppressidacrimasque dabant gemitusque trahebant,
Nec, quid solari pectora posset, erat.
Et vis maior erat miseris sua colla praementum,
Ut ne quis posset ferre misertus opem.
Felices igitur visi mihi funera passi,
Aut hoc qui nondum vidit in orbe diem.
Quod mala non cernunt, quae mulra sub aethere fiunt
Viventivariis experiunda modis.
Hinc opera aspexi solerti facta labore,
Artificum docta quae fabricata manu:
Invidiaque praemi praestantes arte videbam:
Hoc etiam visum cura dolorque suit,
Invidus et stultus palmas componit inertes,
Et curis carnem conficit ipse suam.
Unica cum requie prastat vola plena duabus,
Cura quibus comes est anxificusque labor.
Dispiciens aliud vanum sub sole videbam,
Quod quendam vitae caelibis ardot agit:
Cui non est uxor, neque proles, sive propinquus,
Et tamen urget opus, divitiasque, parat.
Nec venit in mente livic: Ehcui bona cuncta relinquo,
Defraudans genium, quae conaceruo meum
Hoc certe vanum, cordisque affictio magna est,
Nec scio, num quid ea vanius esse queat,
Rectius ergo domo duo coniunguntur in unae,


page 484, image: delb0484

Quam thalamo vitam caelibe si quis agat.
Piet enim fructus communis utrinque laborum.
Si cadat alteruter, poeriget alter opem
Ac si quis solus degit sine compare vitam,
Si fuerit lapsus, nemo iuvare solet.
It duo cum veniunt in cundem corpora lectum,
Mutuus amborum tunc fovet ossa calor:
At qui solus eric, qua nam ratione calescet?
Sentiet in vacuo frigore saepe toro.
Ed tuo plus praestant: unique resistere possunt:
Namque triplex silum firmius esse solet.
Saepe puer pauper, sapientis acumine mentis
Praeditus, at tenuis conditionis homo,
Regesene et stulto melior potiorque putetur,
Qui surda monitus sespuit aure bonos.
Saepe quis ad regni decarcere surgit honores,
Natus et ad regnum regis honere caret.
Ettex cum puero versatur quisave pusillo,
Quem Deus ipsius suscitat esse loco.
Hunc omnis regem plebs ante retroque salutat,
Et tamen in populum durus et asper erit.
Hoc etiam vanum terris sub sole videbam,
Est et in imperiis multus ubique labor.

CAPUT V.

CUM sacra templa petis, puro pede limina tangas:
Auditum venias, quid Deus ipse velit.
Hoc melius fuerit sacris, quae plurima stulti
Pantaris, ingens nec scelus esse sciunt.
Ante Deum praeceps nec corde nec ore loquaris:
Tu quod es in terris, at super astra Deus.
Pauca loquare: velut pariunt insomnia curae:
Sic quoque stulticiam gatrula lingua notat.
Ne tardes praestare Deo, quod voveris ultro,
Odit enim stultus stultaque verba Deus.


page 485

Solue tuum votum. Praestat non esse locutum,
Quam non promissis postea stare datis.
Nepecces lingua, totoquod corpore pendas,
Facta nec excuses; Angelus illa videt.
Ne levitate tua Deus exar descat inira,
Et male cuncta tuae dissipet acta manus:
Somnia sunt, et res nihili, sine pondere verba:
Ergo mem ento pio cor de timere Deum.
Si premitur pauper, si vis dominatur inqua,
Duraque iudicii iustitiaeque labat:
Nulla tuae subeat tunc admiratio menti,
Summus enim index, qui speculetur, adest.
Nam super excelsos excelsior imperat alter:
At Deus in summo praesidet ipse loco.
Rex autem scemptrum tenet et moderamina regni,
Ut sub eo cultum floreat omne solum.
Quisquis amat nummos, numquam saturabiturillis,
Et qui captat opes, commoda nulla capit.
Hoc etiam vanum est: Rerumque ubi copia maior,
Maior ibi turba est, quae bona parta voret.
Et quid habet fructus magnis ex tebus avarus,
Quam quod eas oculisafpicit ipse suis.
Cumque laborantis dulcis sopor occupetartus,
Seu frugalis ei seu bona cena fuit.
Lregione, domi mulium qui possidet ouri,
Hunc dormire suae non patiuntut opes.
Hoc etiam sub solc malum miserabile vidi,
Divitias domino saepe nocere suo.
Cumqusuis opibus dites quandoque perire,
Et nihil, haeredum quod iuvet, esse super.
Nudus ut est natus, nudus sic transit ab orbe,
Ut venit, vacua sic abit ipse manu.
Quaeque habuit manum congesta labore suarum,
Excedens terris auferet in de nihil.
Nae misera haec res est, quod abit, cen venit in orbem,


page 486, image: delb0486

Irrequietus eum quid iuvat ergo labor?
In tenebris edit totius tempore vitae:
Pars eius gemitus, cura, dolorque fuit.
Hoc igitur tandem plucrum me iudicevisum est,
Si quis homo comedat suavites atque bibat.
Deque suis laeto sit corde laboribus omni
Tempore, quo tetris dat superesse Deus.
Et non solicitus discat praesentibus uti,
Et partem terris hanc liciet esse suam.
Ast ita divitiis opibusque et honoribus uti,
Et pro parte sua posse labore frui:
Atque animum fatiare suum comedendo, bilbendo,
Laetando: vidi munus id esse Dei.
Cui Deus hoc dederit, via non angitur ista
Nec metninit, quantis plena sit illa malis.
Inque diem vivit, quoniam Deus optimus ipse
Cor usuructu laeticiaque replet.

CAPUT VI.

GRande noscensque malum magni sub lumine solis,
Idque ipsum teris vidimus esse frequens.
Quod multis et opes et honores fata dederunt,
Quicquid et optaridulce bonumque potest.
Sola fruendarum ion est data copia rerum,
Absumit partas sed peregrinus opes.
Hoc certe vanum est, et forma miserima retum,
Ut nihil hac retris tristibus esse putem.
Si quis natorum centum pater esset, et ipse
Viveret aetatis saecula multa suae:
Nec saturata bonis esset mens eius, et ossa
Corporis iniecta non tegerentur humo:
Esset ab ortivus longe felicior infans,
Qui nondum primum vidit in orbe diem.
In tenebris venit, renebris discessit in ipsis,
Et tenebris eius nomina pressa manent.


page 487

Non vidit solem, non est gavisus, et ipsi
Non fuit hîc, illic non erit ulla quies.
Acquamvis vitam ducat bis mille per annos,
Non tamen est hilaris, laeticiaque caret.
Sic humana suos tevoluta feruntur ad ortus,
Factaque deterrae puluere, puluis erunt.
Unicuique suos Deus et natura laberes
Muneris imposuit pro ratione sui:
Verum mens hominis numquam contenta quiescit,
Sed fertur variis rapta cupidinibus.
Quid tamen aursapiens stulto plus navat agendo?
Aut quid apud proceres pauperinopsoque valet?
Praestat id amplecti, quod adest, oculisque videtur,
Quam quod abest, animo semper hiante sequi.
Hoc etiam quaedam res est vanissima terris,
Ac aerumna gravi pondere corda premens.
Insuper ut fama quis sit su0er aethera notus,
Non tamen obscntum est hoc quoque, quod sit homo.
Nec pugnare potestilli, qui fortior ipse est,
Quicquid agat contra, nil nisi verbaputa.
Vanorum teris est infinitus aceruus.
Praeter vana homines amplius ecquid habent?
Nam quis scire potest, hominiquid prosit et obsit,
Dum super hîc vanos degit, ut umbra, dies?
Aut quis ei dicet, quid sit sub sole fututum
Post ipsum, quando morte solutus erit?

CAPUT VII.

UNguento praestat fragrandi nomen honestum:
Natalique obitus anteferenda dies.
Praestat apud flentes lamentantesque sedere,
Quam competantum se sociate gregi.
Est ubi luctus, ibi vitae de fine monetur.
Et vivens animo cogitat illa suo.
From tristi risu melior, quia corda coercet,


page 488, image: delb0488

Nec sinit in mores luxuriare malos.
Cor sanientis adest inter sua vata querentes,
Co vero fluti gaudia semper amat.
A sapiente viro reprehendi praestat amice,
Quâm fluti laetos accipere aure sonos.
Ut spinae flamma crepitant ardente sub olla:
Sic risus stulti est: Haec quoque vana puta.
Mens ingrata virum sapientem turbat, et ipsum,
Ut discat dando parcior esse, fracit.
Principio finis praestat, faftuque tumenti
Longanimis, qui scit ferre, nec alta sapit.
Ne tua mens subitam cito commoveatur ad iram,
Nam stultum praeceps in dicat ita vitum.
Nec dicas, cur praeteriti praesentibus anni
Praestabant? Vox haec non sapientis orit.
Diviliis coniuncta bonum sapientia magnum,
Incundo solem corde videre facit.
Fraefidium vitae magnum sapientia praebet,
Hoc itidem praeftat copia dives opûm.
Sed dat praeterea multis sapientia vitam,
In quorum residet pectore, dante Deo.
Contemplare Deus quod agit, rectumque nequibis
Efficere hoc, curuum quod Deus ipse facit.
Pectore sis laeto, cum tempora prospera fulgent,
Nubila si fuerint, consule et illa boni
Namque diem iuxta faustum Deus addidit atrum,
Ut venturorum nescius esset homo.
Omnia dum vani per lustro negotia mundi,
Hoc etiam vidi, dum mihi vita fuit:
Iusticiae cultu iustos quandoque perire,
Et fortunatos improbitate malos.
Ergo nimis iuftlos, sapiens nimis esse caveto,
Ne pereas forsan dotibus ipse tuis.
Nec nimium stultus, nec sis nimis impius idem,
Non exspectato ne moriare dic.


page 489

Sic fac, ut apprendas hoc, nec tamen illud omittas:
Qui Dominum metuit, tutus utrinque manet.
Maiores unius habet sapi antia vires,
Quam clypearorum robur in urbe decem.
Tam bonus et iustus toto non extat in orbe,
Qui nusquam peccet, sed bene semper agat.
Omnia ne credas homines quaecumque loquuntur,
Neservius contra te maledicta serat.
Te quoque sic duras aliquando fuisse precatum
Alterius capti, conscius ipse tibi es.
Haec ego tentavi sapienter cuncta, sed ecce
Dum sapientis ego nomen habere volo,
Longiusipsa meo sapientia pectore fugit:
Est procul, et quid id est? Ima quis inveniet?
Dum mihi per multos sapientia quaeritur usus,
Atque acie mentis cuncta pererto meae:
Impia dum mecum considero facta malorum,
Erroresque horum stultitiamque noto:
Invenio, ulier peior quod morte sit ipsa,
Cuius cor laquei et retia: vincla, manus.
Incidit in casses istos peccator: at Ille
Effugiet tutus, quem Deus aequus amat.
Hoc, inquam, vidi, dum plurima discere conor,
Nec satis inveni, mens mea quaerit adhuc.
Inter mille viros vix est mihi cognitus unus:
At mulier de tot nulla reperta mihi.
Hoc tamen inventum est: Hominem quod pectore rectum
Fecerit in prima conditione Deus.
Ast homines ipsi varias vertuntur ad artes:
Hoc mihi quis sapiens explicuisse potest?

CAPUT VIII.

ILlustrat laetos hominis sapientia vultus:
Ast odio petulans omnibus esse solet.
Regis ego sancto dependeo totus ab ore,


page 490, image: delb0490

Et iuramenti foedera servo mei.
Ne faciem fugias ipsius corde libelli,
Neve operere maluin: Quod lubet, ille facit.
Regis in edicto vis est et magna potestas,
Nec quis ei dicet: Quid facis, aut quid agis?
Ipsius quisquis iussis patienter obedit,
Recta sequens, nullum sentiet ille malum.
Cor sapiens autem novit tempusque modumque;
Tempus enim cuique est iudiciumque suum.
Multa premunt hominem mala: quaque fututa trahantur,
Nescit et haec ipsi dicere nemo potest.
Non est in manibus vitalis spiritus villi,
Ut cohibere illum vel rerinere queat.
Nemo die mortis veniente diutius illam
Extriahet, ut vitam proroget ipse luam.
Ex pugna nemo belli mortisue redibit,
Impietate sua nemo superstes erit.
Hocigitur vidi, dum cuncta sub aethere specto.
Perpendens ahimo singula facta meo.
Saepe homini dominatur homo, sed cedit ip ipfi
In detrimentum perniciemque suam.
Crudeli porio dominatos mente tyrannos
Supremum vidi rursus obire diem:
Inque locum iustos vidisuccedere, sanctas
Qui gradiebantur cum pietate vias:
Saevitiaeque memor non ullus in vibe tyranni,
Qui regnârat, erat: vanus et iste flatus.
Iudicium quoniam differri saepe videmus,
Nec malefacta statim debita poena premit:
Idcitco mentes hominum replentur amore,
Ut magis atque magis flagitiosa velint.
Sed centena licet pecator crimina patret,
Et superet vitae tempora longa suae:
Hocramen est certum, sic stat sententia cordis,
Nullius verbis eripienda mihi:


page 491

Quod quicumque Deum metuunt, faciemque verentur
Ipsius, ut fas est, his bene semper erit.
At quicumque carent pietate, Deique timore,
His male semper erit: vitaque, ut umbra, brevis,
Hoc igitur vanum fieri sub Sole videbam,
In tetraque frequens hoc solet esse malum.
Sunt aliqui iusti, quibus omnia fine sinistro,
Ut quorum fuerintimpia facta, cadunt.
Suntque mali contra, dextre quibus omnia fiunt,
Ut quorum fuerit vita peracta pie.
Haec fieri cernens, racito sic pectore mecum:
Hoc, inquam, vanum est, laeticiamque probo.
Piaecipuumque puto si quis comedatque bibatque.
Atque omni vitam tempore laetusagat.
Eius et hunc usumfructum reor esse laborum,
Dum super hoc vanos viuît in orbe dies.
Et quia praemultis sapientior esse laboro,
Aerumnasque graves multiplicesque noto:
Quae sic sollicitant homines, ut cernere somnum
Non possint ocuiis nocte dicque suis:
Singula dum lustro video cognoscere nullum
Posse creatoris facta stupenda Dei.
Sed quo quisque magis pervestigare laboret,
Hoc minus inveniat, quod meditatur opus.
Ac licet ingenio multum se posse sagaci,
Remque tenere putet, non tamen inveniet.

CAPUT IX.

HOc ego sum totum meditatus pectore mecum,
Ut notum fieret cognitione mihi.
Suntiusti, sunt et sapientes, suntque ministri,
Hos tamen in manibus noveris esse Dei.
Sed nec ab eventis odii vel amoris aperta,
Divini quisquam sumere signa potest.
Omnia namque solent pariter contingree cunctis,


page 492, image: delb0492

Mundis, immundis: Sontibus atque bonis.
Tam qui sacra facit, quam qui non immolat aris:
Tam peccatori, quam sine labe viro.
Tam qui faedifraga loquitur periuria lingua,
Quam msiurandum qui violare timet.
Pessima res haec est, quam Sol despectat ab alto,
Ex aequo cuncti quod patiuntur idem.
Hinc mala consuescunt homines et stulta patrare,
Hoc sibi propositum, dum moriantur, habent.
Dum spitant, sperant homines, spes optima rerum:
Exstincto est melior viva Leone Canis.
Nam sibi viventes moriendum denique norunt,
At nhihil hi, quos mors abstulit atra, sciunt.
Nil ultra tractant operando, nihilque merentur,
Omnis sensus abest, in tenebrisque cubant.
Nunc odii finis, nunc finis amoris eorum est,
Nunc inimicitiis invidiaque carent.
Nullaque iam terris illorum propria res est,
Ex cunctis quas Sol cernit ab axe suo.
I nunc, atque tuo laetus iam vescere pane,
Et laeto vinum iam bibe corde tuum.
Officiumque tuum, pia quod tibisata dederunt,
Conatusque tuos corde placere Deo.
Vestimenta tibi semper siut candida, nardi
Tinge tuas oleo balsameoque comas,
Transige dilecta laetam cum coniuge vitam,
Quam superesse diu te tua fata sinunt.
Hic tuus est ususfructus, mercesque laborum,
Quos sub sole capis, dum tibi vita manet.
Quod potes et debes als ctis fac: namque sepultis
Non ars, non labor est, ingeniisque decus.
Dum rursus specto, quid ubique sub axe geratur,
Haec quoque res oculis est mihi visa meis:
Quod neque felicem reddit properatio cursum,
Nec belli palmam vis animosa parit:


page 493

Nec dat abundantem solers industria victum,
Nec labor ingentes providus auget opes.
Nec parat artifici famam vulgique favorem,
Ars sua per longos conciliata dies.
Omnia lege sua tempus fatumque gubernat,
Temporis et fati nescius huius homo est.
Sed ceu fallaci, pisces capiuntur ab hamo,
Et laqueo miserae corripiuntur aves:
Sic homines etiam subito tristissima clades
Opprimit incautos, et lacrimosa dies.
Haec quoque sub magni sapientia lumine Solis,
Et non parua quidem pondere, visa fuit.
Oppidulum vidi tectis et robore paruum
Ac in eo populus non numerosus erat.
Hoc expugnatum multo rex milite venit,
Et cinctum vallis obsidione premit.
Unus erat sapiens, sed inops et pauper in illo,
Consiliis ipsi qui tulit unus opem.
Mox tamen illius delent oblivia factum,
Nec benefactoris plebs memor huius erat.
Tunc ego: ne, praestat sapientia viribus, inquam,
Quantumuis sapiens despiciatur inops.
Maius apud placidos sapiens oratio pondus,
Clamor apud stltos quam dominantis, habet.
Viribus omnino sapientia praestat et armis:
At bona peccator perdere multa solet.
Sicut in unguentum delapsae nobile muscae
Corrumpunt illud, pcior ut insit odor.
Gloria dos magna est, ingens sapientia donum est:
Et tamen interdum desipuisse iuvat.
Cor gerit in dextra sapiens, stultusque sinistra:
Insi piens fatuum quemlibet esse putat.
Ne moveare, ferox quando petulantia regnat,
Cedere posse malis, est medicina mali.


page 494, image: delb0494

CAPUT X.

HAec quoque visa mihi ratio praepoitera terris,
In regnis adeo quae solet esse frequens.
Dius humi residet, stulto tribuuntur honores:
Servus equo vehitur, Dux pede carpit iter.
Sed quicumque fodit foveam, labetur in illam,
Qui sepem vertit, morsus ab angue cadet.
Qui saxum voluit, durum capit ille laborem,
Et qui ligna secat, vulnera faepe feret.
Si sit hebesque acies ferri planeque retusa,
Vix ea vi multa cote subacta redit.
Sic solet ingenium sapiens et mentis acumen,
Gignere longa dies assiduusque labor.
Non incantatus quasi si quem mordeat anguis,
Sic nihilo melior garrulus esse solet.
Ex sapiente velut mera gratia profluit ore,
Sic stultus labiis interit ipse suis.
Incipit a stultis, in stulraque desinit amens,
Verbaque multa sua garulitate facit.
Nec scit, quae quondam sint facta prioribus annis,
Nec quos eventus secla futura trahanr.
Quae tractat flutus, magno facit illa labore,
Inque urbem notam non videt ipse viam.
Vae tibi terra, puer cuius moderatur habenas,
Et cuius proceres mane comesse solent.
O fortunatam terram, vereque beatam,
Imperium cuius rex generosus habet.
Et cuius proceres cenant in tempore, vires
Ut recreent, luxu nec sua corda gravant.
Est ubi deses herus socorsque ibi perpluit imber,
Et putrefacta situ tigna trabesque ruunt.
Ad risum panis vinumque inseruit in aulis,
Et nummos omnes divitiasque colunt.
Ne regive tuo male divitibusue preceris:
Nam blasphema palamvora querentur aves


page 495

CAPUT XI.

MItte tuum reliquas panem super aequoris undas,
Ipsum post longos inveniesque dies.
Pauperibus septem tua divide dona, vel octo,
Nam nescrs, terras, quae mala forte premen:
Si plenae fuerint nubes, tunc depluet imber,
Arbor et in silvis cumcadit alta iacet.
Seu ruat ad Boream, seu proma feratur ad austrum,
In quemcumque locum lapsa sit illa, iacet.
Qui meruit ventos, numquam sua semina spat et:
Qui spectat nubes, huic neque messis erit.
Sicut iter venti nescis, aut matris in aluo
Ut sunt ossa suo singula nata loco:
Sic opus omnino nullum cognoscere quis quam,
Quod Deus omnipotens praestat ubique, potett.
Sparge tuum semen, seu mane refulserit Eos,
Seu perat occiduas vespere Phoebus aquas.
Nam tibi non constat, meliusue sit istud, an illud,
Aut si proveniat messis utrinque, bene est.
Res dulcis lux est, oculisque haec grata voluptas,
Iucundum Solis posse videre iubar.
Sed si cui multos detur superesse per annos,
Ut videat laetos et sinie nube dies:
Attamen et semper vivit memor ante malorum,
Et vitae vanos cogitat esse dies.
Sis igitur laetus viridis dum pullulat aetas,
Atque hilari florem transige corde ruum.
Obsequium cordi gere, fac quodcumque libebit,
Et quae sunt oculis grata futura tuis:
Sic tamen, ut noris venturum tempus id olim,
Quo sistêre Dei iudicis ante thronum.
Abice duriciem cordis, fuge crimina carnis,
Pubertas vana est, vana iuventa fuit.


page 496, image: delb0496

CAPUT XII.

ERgo creatoris viridi memor esto iuventa,
Ante, ubi veniat quam lacrimosa dies.
Ante, malis pleni veniant quam pluribus anni,
De quibus affirmes non placuisse tibi.
Cum Sol et lumen stellaeque et Luna nigrescent,
Post pluvium nubes cum solet atra sequi.
Custoldesque domus trepidant fortesque labascunt,
Et pauci facti, qui moluere vacant.
Quando tenebrescunt qui per videre fenestras,
Omnia cum stabunt ostia clausa foris.
Cum vox languescet molitricis, filia cantus
Inclinata iacet, nox vigilata perit.
Surgitur ad cantum, quando praenuntius ales
Sargentem querulo provocat ore diem.
Celsa timent, et eundo pavent, et amygdalus albet,
Pieque locusta gravis, nil mage dulce iuvat.
(Namque homo transic cô moriens, ubi semper in aevum
Permanet, hic deflens funera planctus obit.)
Cum pessum funis tumpens genteus ibit,
Fontis et auroctivena negabit aquas.
Vinaque frangerucsontis, remisque fatiscet,
Etrota fonte saper pendula fracta cadet.
Puluis enim redit in terram rellure creatus,
Spiritus ad Dominum, nam dedit ille, redit.
Res omnes nihil: Salomonis concio dicit,
Omnia sunt, inquit, vana, caduca, labor.
Concio cui nomen dedit hoc perscripta libello,
Non modo vir sapiens clarus et ante fuit:
Sed quoque praescripsit praecepta salubria plebi,
Et reperit studio plurima docta suo.
Plurimaque egregiis scripsit proverbia guomis,
Et dedit haud dubia dogmata vera fide.
Atque haec, utrius pastoris ab ore, Magistri
Scripserunt, clavos quae stimulosque puta.


page 497

Haec reverenter habe fili, neque plura requiras,
Scrib endi quemuis iam cacoethes agit.
Nec modus aut finis iam cernitur esse librorum,
Et corpus lassum concio multa facit.
Finis hic est omnis doctrinae et summa salubris,
Nempe tim ere Deum, et quod iubet ille, sequi,
Omnibus hoc semper faciendum, atque omnibus olim.
Reddenda est ratio numinis ante thronum.
Quin eriam quaecumque diu secreta fuerunt,
Seu bona seu mala fint, proferret ille Deus.

In Ecclesiasten Salomonis Homilia LXIII. HOMILIA I. Complectens argumentum libri.

MAxima cunctarum terris confusio rerum est,
Omniaque incertis casibus acta cadunt.
Non bene progreditur, quod, quis bene sensit et egit,
Et spes eventus fallere saepe solent.
Tam bonus et sapiens moritur, quam stultus et excors,
Praecipuumque tenet bardus inersque locum,
Improbitas regnat, pedibus calcatur honestas,
Iniustus floret, iustus ubique iacet.
Unde quis haec temere sine lege ruentia cernens,
Esse aliquod numen, quod regat astra, neget.
Quapropter praesens Salomenis concio regis,
Omnia curantem comprobat esse Deum:
Et post hanc vitam, quae momentanea vere est,
Aeterna in caelo secla futura docet.
Ergo utut eveniant, patienter cuncta ferenda,
Muneraque officii cuique gerenda sua.
Euentusque Deo prece comittendus in axe,
Quo sine res finem non habet ulla bonum.
Quamlibet in terris iusti plerunque praemantur,
Successusque habeant, quos voluêre, mali:
At speranda bonis super alto praemia caelo,


page 498, image: delb0498

Atque sub inferno poena timenda malis.
Et cum sint varii sensus de fine bonorum,
Ille voluptates, ille sequatur opes:
Nominis ille decus quaerat famamque perennem,
Secteturque artes, magnaque facta gerat:
Indicat hic Salomon, quae nam sit vita beata,
Quidue bonum lummum: Nempe timere Deum.
Ex manifestato numen cognoscere verbo,
Et facere officium speque fideque suum,
Nam quicumque Deum recte cognoscit, et ipsum
Mandata sancte relligione colit:
Inque fide Christi sequitur, quodeunque iubetur,
Et quiduis perfert: Ille beatus erit.
Et quoniam nostris mihil est in viribus usquam,
Cuncta sed omnipotens datque regitque Deus:
Cunctaque tempus habent, et certam temporis horam,
Qua sine quicquid homo caeptat, inane cadit:
Arbitrii nostrri libertas tota negatur,
Quam scimus doctos asseruisse vitos.
Rebus in externis, quid agas, electio fane
Te penes est, finem sed regit ipse Deus:
At novisse Deum; tota vi mentis amate,
Credereque in Christum non dubitante fide:
Non id in arbitrio, non est in robore nostro,
Haec est munifici gratia dosque Dei.
Stultum est quod vitae quosdam genus omne perofos,
Iuvit in occultis delituisse locis,
Iussit id excellens Hieronymus ipse Blesillam,
Factus et insipiens ex sapiente fuit.
Hinc ortum ducic Monachorum plurimus ordo,
Hinc et Ecemitae semina prima trahum.
At non res ipsas Salomonis concio damnat,
Sed pra sente frui nescia corda bono.
In mundovivas commissa negotia tractes,
Sis pater, aut quem ae iufferit esse Deus:


page 499

Ac opus ad coeptum poscas prece supplice numen,
Et facias finem principiumque Deum.
Et quocumque modo tibi res evenerit, aequo
Pectore fata Dei, non stomachante, feras.
Fertunaque frui noris praesente futura
Non cures, habeas quod hat habere Deus.
Idque ipsum do cet haec Salomonis concio regis,
Cuius et haec summa est, quam meminisse decet.

HOMILIA II. Verba Ecclesiaste filii David regis in Ierusalem.

CVr tamen in scriptur liber est hic concio regis?
Nam sie ipse suum nominat auctor opus.
Quod deceat reges operam dare scilicet omnem.
Ut vigeat verbi concio sacra Dei.
Subdita plebs ipsis ur procurata salubrem,
Corporis arque animae possit habere cibum.
Forsitam et Christi Salomon typus atque figura,
Ut quoque Melchisedech eius imago fuit.
Sicut in urbe Salem pariter rex atque sacerdos,
Ignota stirpis Melchisedechus erat:
Sic Deus existens et homo (mirabile) Christus,
A patre ad hoc unctus munus utrunque gerit.
Et Sicut Salomon, quo non sapientior alter,
Imperii sceptrum fert, pariterque docet:
Sic etiam Chistus rex est summusque sacerdos,
Munus ad hoc unctus nomen et omen habet.
Vana docet Salomon quaecumque sub axe geruntur:
A vanis Christus monstrat ad astra viam.
Est sapiens Salomon: Christus sapientia patris.
Interpres mentis consiliique Dei.
Ac (ut Paulus ait) factus sapientia nobis,
Iusticia et lytron, totaque abyssus opum.
Pacificus Salomon, sub quo pax floruit olim:
Per Christum pax est cum patre facta mihi:


page 500, image: delb0500

Et vox ipsa Salem, Salomonis, Melchisedechi,
In Christum facto conveniente quadrat.
Pacis enim princeps trrepidantia pectora pacat,
Et rex iusticiae est, iustitiamque docet.
Naturae pctuit Salomon exponere causas,
Quicquid et aethereo Phoebus ad axe videt:
At Christus pandit nostrum superantia captum,
Et patris aeterni dogmata lata sinu:
Maior quam Salomon Christus, sapientio quare
Et Christi maior quam Salomonis erit.
Ergo si placuit Salomonis concio quondam,
At placeat Christi concio sancta magis.
Hunc pater audiri caelestis praecipit unum,
Hic via, vita, salus: Cetera vana puta.
De quibus haec praesens Salomonis concio regis,
Carmine quae nostro discutienda, docet
Sed libro nomen cur non persona docentis,
Concio sed potius, quae recitata, dedit?
Quod non haec scripsit Salomon, sed fecit in aula
At proceres regni publica verba sui.
Quos auscultandi causa collegit in unum,
Taliaque incoetu dicta frequente dedit.
Quae sunt per certos Synagogae scripta magistros,
Fine sub extremo quod liber ipse monet.
Dictio Graeca quod est Ecclesia, Ebraea Cohaeleth,
Romana dici concio voce potest.
Quin et apud veteres reperitur Homilia patres,
Hac etiam dici concio voce solet.
Hinc mea Musa suum vocat isto nomine carmen,
Quo perscripta animi sunt meditata mei.
Sermonesque suos titulos Camerarius isto,
Quos duplici lingua prodidit ipse, vocat.

Caput primum. HOMILIA III.


page 501

Vanitas vanitatum, et omnia Canitas, dixit Ecclesiastes.

HOc thema seu status est, in quo sita concio tota,
Et pars praesentis, sit tibi prima libri.
Res honinum vanas, et vana negotia terris,
Vanum, quicquid agit vel meditatur homo.
Non res vituperat divina voce creatas,
Quos Deus aspiciens viderat esse bonas.
Quasque salutares hominum fabricavit ad usus,
Et iubet his latos cum pietate frui.
Sed studia humanae reprehendit inania mentls,
Quae quod adest, odit: sed petit id, quod abest.
Nec contenta bono quod habet, plus quaerit et optar.
Quodque fugit, sequitur: quod sequiturque, fugit,
Et vanis misere curis se macerat aegra,
Cum sua successu coepta carere videt.
Non contenta suis mens irrequieta vagatur,
Supplicium vult hoe illus esse Deus.
Hos hominum mores, studia haec praepostera mundi
Haec regis Solymae concio docta notat.
Tranquilloque bonis animo praesentibus uti,
Et vacuum curis pectus habere iubet.
Cum non eveniat quae nos optare solemus,
Sed quae providit Rector in axe Deus.

HOMILIA IV. Quid habet homo reliquum de universo labore suo, quo fatcgatur sub Sole?

EX his apparet, nec eget res testibus villis,
De quibus hoc sermo debeat esse libro.
Utpote de studiis hominum vanoque labore,
Quo sese cruciant, efficiuntque nihil.
Non de rebus agit, quibus hic licet omnibus uti,
Quasque supra per se diximus esse bonas:
Nec quoque de manuum fiunt hic verba labore.
Quem nobis auctor praecipit ipse Deus:
Sed de consiliis hominum, studiisque cadusis,


page 502, image: delb0502

Quae propriis tentant viribus, absque Deo.
Quae curis animum varusque laboribus angun:
Et facile tame fine carere solent.
Quae bona sunt perse, mala fiunt propter abusum,
Si neque legitimis sint ea parta modes.
Est bona res aurum, sed habendi semper amore
Per fas atque nefas huic inhiare, malum est:
Gloria laus, et honor, bona sunt, sed laudis amore
Omnia conari fanda nefanda, malum est.
Sed quis non auri, quis non est laudis avarus?
Rara avis hoc siquis crimine purus erit.
Omnia proprer opes omnes et propter honores
Conamur miseri, nec modus villus adest.
Et tamen his partis non oblectamur, utaequum est.
Aut usumfructum mors inopina negat.
Tunc quorum causa fuimus tot tantaque passi,
Linquimus ignari post modo cuius erunt.
Hoc igitur vanum est, et vano vanius ipso,
Tam cito casuris inugilare bonis.

HOMILIA V. Soculum aliud praterit, alius sucoedit: At terra perpetua consistit.

HOc vanos hominum debet cohibere labores,
Hic cum fit firmum perpetuumque nihil.
Quid mortalis homo torques tua pectora curis,
Dum venaris opes, gloriolaeve decus?
An te perpetuo victurum tempore credis?
Aut haec aetornos secla futura dies?
Falleris: intereunt quaecumque sub axe videntur,
Transit honor, transit copia dives opum.
Dum tibi vita fuit, voemebas iugera terrae,
At nunc terra tamen te moriente manet.
Cum bene fudâris, lapidem cum moveris omnem,
Occidis, et sub humo corpus inane iaces.


page 503

E terra factus, terram mutaris in ipsam,
Nasceris et moreris praecipiente Fleo.
Namque ita disposuit mundum divima potestas,
Ut nova succedant tempora temportibus.
Id patet ex Chronicis, quae praeteriisse loquuntur,
Quod post diluvium tempus et ante fuit.
Dic ubi primus Adam nunc est, et Sethus, et Enos?
Aut ubi sanctus Enoch, Aut ubi Noa? Fuit.
Aut Abramus ubi nunc est? ubi filius eius,
Cum totaque Iacob post eritate? Fuit.
Nunc loachimus ubi dictus cognomine Moses?
Aut ubi multa gerens losua bella? Fuit.
Fortia ubi Simson nunc est? ubi Goliat ingens?
Aut sapiens Salomon, qui cavit ista? Fuit.
Nos quoque non erimus, sed ab hoc migrabimus orbe,
Et nova progenies est habitura locum.
Fitque fere denis quaedam mutatio lustris,
Sed rato in melius, quod probat ista dies,
Saecula praetereunt quae sunt, venturaque surgent,
Dum veniat mundum compositura dies.
Cur igitur vanas agitamus pectore curas?
Cur auri cupidi tor cumulamus opes?
Cum nihil aeternum, nil sit sub Sole perenne,
Omnia sed finem fint habitura suum.
Et nosmet superis abituri simus ab oris,
Sitque relinquendum, quicquid habemus opum.

HOMILIA VI. Sol oritur et occidit, et ad locum suum anhelans ibidem oritur: Transit ad meridiem, et circumit ad Aquilonem. Circuit et vadit gyrans ventus, perque circuitus suosrevortiturr. Omnia flumina intrani mare, et ipsum non redundat. atque ita, unde promanant flumina, côdem refluunt.

QUatuor haec, utsunt, tellus, Sol, ventus, et unda,
Qualia sint terris omnia nostra, docent.


page 504, image: delb0504

Haec ea semper agunt, ad quae Deus ille creavit.
Officiique manent in statione sui.
Pondere terra suo consistit, nescia motus,
Inque suo perstat non removenda loco.
Sol oritur, ducitque diem, vectusque per Austrum
Occidit, et Boreae frigida regna petit.
Hinic ortum repetit, cursuque revectus eodem
Signa suam peragit per duodena viam.
Sic etiam ventus citumgyratur in orbem,
Sic repetunt ortus flumina cuncta suos.
Omnia nimirum constanti lege moventur,
Atque intra metas stantque manentque suas.
Solus homo non est constans, sed fluctuat anceps,
In studiis vanis, consiliisque vagus.
Non intra metas fertur, sed tran silit extra,
Et facit officio multa aliena suo:
Ubique est vanus homo, sic et vanissima tentat,
Et sola constans in levitate sua est.
Ac ut eontinuo Sol permeat aethera cursu,
Et ventus spirat semper, et unda fluit:
Sic alia ex aliis homo vana negotia tentans
Immoritur vanis, vanaque semper agit.
Soluitur hîc etiam Physicorum quaestio: Fontes
Unde trahant ortus fluminaque alta suos.
Respondet Salomon, unhde exoriuntur, eodem
Refluere, inque maris cuncta redire sinum.
Per venas igitur terrae coecosque recessus,
Ex pelago in pelagus quaelibet unda fluit.
Dumque per ocultos in terrae ventre meatus
Rimatur scatebras, quâ data porta, ruit.
Perque superficiem longis anfractibus errans,
Fertur in Ocanum, nec mare crescit aquis.
Sed neque transcendunt tumidi sua littora fluctus,
Nempe, quod est unus tersa fretumque globus,
Suntque simul caeli centrum, quod cedere nescit,


page 505

Sed fixum medio perstat in orbe loco
Neu cumulentur aquae, quantum influic, effivit inde,
Et nunc nuda subit, nunc aqua cedit aquis.
Absque hoc esset enim, torrens iam cuncta replesset
Unicus a primka conditione fluens.
Sed Deus hoc prohibens, iussit per viscera terrae
Flumina continuas ire redire vias.

HOMILIA VII. Res omnes difficiles sunt, nec quisquam verbis explicare potest. Non saturatur oculus videndo, nec auris audiendo.

NOn Physiees studium, non ipsa Mathemata carpit,
Ut quidam stulta cum ratione putant.
Fas homini tacitas naturae quaerere causas,
Factaque mirari prodigiosa Dei.
Et sunt in sacris quamplurima dicta libellis,
Quae sine naturae cognitione latent.
Est quoque multarum tam nota operatio rerum,
Ut facile sciri causa vel in de queat.
Sed tot vana hominum do cet esse negotia terris,
Ut satis exponi nullius ore queant.
Atque hoc exemplis oculi demonstrat et auris,
Quae tuo membra hominis non satianda docet.
Et studia illorum verbis exponere vana
Qui velit, huic certe non satis, oris erit.
De studiis igitur cum possit nemo duorum
Dicere membrorum deficiente sono:
Quis studia humani tot tam vanissima cordis,
Quae numerum superant, explicuisse queat?
Nam cor semper hians et non explenda vorago est,
Insatia bilibus plena cupidinibus.
Quo plus assoquitur, plus appetit atque requirit.
Et desiderii nescit habere modum.
Magnus Alexander, cum pene subegerat orbem,


page 506, image: delb0506

Et dominus mundi totius unus erat:
Democrito plutes mundos perhibente, dolenter,
At mea vix unum dextra subegit, ait.
Sic infinitos mens iliius appetit orbes,
Et tenuisse unum, non satis esse putat.
Scilicet hoc animis hominum Cacoethes inhaeret.
Ut quo plus habeant, plus tamen usque petant.
Sic sumus affecti, quod adest, id spermmus osi,
Enixe contra quaetimus id, quod abest.
Hoc vanum Salomon et inenarrabile dicit,
Et sunt hic rebus verba minora suis.

HOMILIA VIII. Quale est id quod fuit? Illud ipsum quod futurum est Quale est id quod factum est? Illud ipsum quod fiet.

Rursus idem Salomon loquitur de ebus iisdem,
Sed verbis aliis, dissimilique modo.
Affectus hominum, plenumque cupidine pectus
Explerinullo tempore posse docet.
Nulla quies animis, et non est finis habendi,
Sine aliquo careas, sive fruar: bono.
Si tibi quid placuit, te mox amor eius habendi
Invadit, cunctas persequerisque vias.
Nec prius absistis, quam fias compos amati,
Et cadat in casses praeda petita tuos.
Hoc ubiiam factum surgit nova deinde cupido
Alterius, quod ames, fitque quod ante fuit.
Non requiescit enim tua mens cupidissima rerum,
Et prorsus nullis est satianda modis.
Namque alia ex aliis petis, et sudore paratis
Addere plura cupis, nec modus ullus adest.
Ac ita, quod factom est, iterum fit, idemque recurrit,
Atque dehinc alio tempore fiet idem.
Magnus Alexander quamquam sibi subdidit orbem,


page 507

Iamque fere totumsub ditione tenet:
Mon tamen hoc sar habet, sed plus contendit et ultra,
Et solus terris esse monarcha cupit.
Et nequit imperii consortem ferre Datium,
Ut nescit Soles mundus habere duos.
Herculis hinc armis petit insuperabile saxum.
Eius et acta suis esse minora cupit.
Usque adeo nullus modus est neque finis in ipso,
Mens in Alexandro, quae fuit ante, manet.
Istque suisimilis, pectusque cupidine plenum
Circumfert omni tempore, quoque loco.
Et sit quod factum est, et idem molitur et audet,
Dum manet imperii non saturanda fames.

HOMILIA IX Nihil est sub Sole novum, noc de ullo negotio dici potest: Eace hoc est novum: Fuit enim superioribus soculis, qua ante nos fuerunt.

HIc graviter quidam cura torquentur inani,
Conati vatios conciliare locos.
Cum nihil esse novum Salomon sub Sole loquatus,
Sitque novum, quod fit virgo Matia parens.
Et nova facturum sese Deus omnia dicat,
Pollicitus caelos velle create novos.
Naec nova sunt, (aiunt) sic est Deus ipse locutus,
Cur igitur Salomon nil ait esse novum?
Distinguenda sciant humana negotia terris,
Ac opera omnipotens quae Deus ipse creat.
Quae nos hic agimus, nemo nova dixerit esse,
Namque ca maiorum tempore facta leget.
Sum ptibus extruiumus magnis urbesque domosque:
Haec cadem veterum cura laborque fuit.
Nos cumulamus opes, suluumque reponiums aveum:
Praeterito vulgus tempore fecit idem.
Nos bellum getimus pro relligione focisque:


page 508, image: delb0508

Gesserunt itidem plurima bella patres.
Et nihil est dictum, quod quis non dixerit ante,
Ut vare et graviter Comicus Afer ait.
Omnibus est aninus de rebus inanibus idem,
Mens eadem cunctis, et Cacoethes idem.
Quotquot sunt homines, humana negotia tractant,
Et cruciant variis pectora vana modis.
At Deus omnipotens hominum superantia captum.
Et nova, quae nulli sunt imitanda, facit.
Ille potest solis cursus inhibere marisque,
Ignis et urendivim cohibere potest.
Ille porest duris fontes emittere petris,
Et facit, ut pariat nestia virgo viri.
Naturasque duas persona iungit in una,
Et pariter Deus est et manet, et fit homo,
Haec nova sunt, et facta Dei super astra sedentis,
At sub Sole nihil dixetis esse novum.
Sed Salomon sapiens adeo fuit, (inquis) ut eius
Nulla parem tulerint saecula, teste Deo.
Haec nova res certe est, similis cui nulla fatura,
Cui similis veterum tempore nulla fuit:
Et sub sole tamen fuit is, quod nemo negabit:
Cur sub Sole igitur nil ait esse novum?
Est, ut ais: certe nova res sapientia tanta est:
Sed fuit ipsius munus opusque Dei,
Quae faciunt homines, ea sunt sub Sole vocanda,
In quibus haud quicquam dixeris essa novi.
Num fuit, ut nunc est, affectus in omnibus idem,
Quae nunc est, eadem prava cupido fuit.
Ergo quod in nobis operatur, id egit in illis:
Namque pares causas par comitatur opus.
Hoc igitur verum sit et irrevocabile verbum,
Ex hominum studiis hîc nihil esse novum.

HOMILIA X.


page 509

Non est recordatio priorum: Neque posteriorum, quae futura sunt, recordatio erit apud posteros.

HActenus exposuit, sub sole quod omnia vana:
Nunc aliud gravius praedicat esse malum.
Nempe quod haec animos hominum dementia cepit,
Ut neque praeteriti temporis acta notent:
Ut facerent illos aliena pericla cautos,
Et fugerent damnum ne paterentur idem:
Sed sine mente ruant quo propria quemque voluntas
Et sub corde latens caeca cupido trahit.
Cum tamen excemplis aliorum noscere possent,
Quae soleat merces illa vel illa sequi.
In cruce pendentes cernens fur discere posset,
Ne patiatur idem, furta cavenda sibi.
Sed caelaturum sese sua crimina sperat,
Speque sua falsus postmodo fune perit.
Praemia quae maneant homines plerunque rebelles.
Rustica gens mota seditione docet:
Quam Deus extinxit xcelerum gravis osor et ultor,
Proque magistratu vindicis arma tulit:
Et tamen adversus dominos plebs subdita frendet,
Ac velut indomitus frenda recusat equus.
Inseruire negat, sed libertate poriri
Optat, et impositum vult removere iugum.
Iamque magistratus in ius estcausa vocare,
Et breve post tempus forsan adarma ruet:
Immemor, ultorem scelerum, qui caede rebelles
Sustulit agricolas, post caput esse Deum.
Comprobat Achitophel, dum sese strangulat ipse.
Quae sit consilio poena timenda malo:
Et tamen immemores huius sub pectore quidam
Suaserunt domino non sat honesta suo.
Et grave supplicium diffecti membra luerunt,
Interius ipsi causa pudenda sui.
Hoc est, quod queritur Salomon sub Sole dolendum,


page 510, image: delb0510

Vana quod insano pectore rentat homo.
Cum tamen historiae veterum testentur aperte,
Talia successus non habuisse boros.
Quae licet audimus, legimusque, oculisque videmus,
Non tamen illa movent quifuimusque sumus.
Donec in exitium (quod fit plerumque) ruentes
Discamus propriis, vera fuisse, malis.
Ac velut immemores secli sumus anre peracti,
Sic veniens aetas immemor hulus erit.
His igitur monti veterum monumenta legamus,
Exemplumque sibi qudibet inde petar.
Felix, quem faciunt altena pericula cautum,
Alterius damno qui sapit, ille sapit.

HOMILIA XI. Ego Ecclesiastes fui rex Israelis in Ierusalem: Et constitui in animo meo quaerera et investigare saprenter de omnibus quae fiunt sub caelo

DE studio mundi Salomon quoq dixit inani,
Id nunc exemplo comprobat ipse suo.
Omnia se toto conarum pectore dicit,
Legibus ut regeret tradita regna bonis:
Dispositisque bono (ceu par erat) ordine rebus
Esset honestati, iusticiaeque locus:
Et satis officio facerent populusque ducesque,
Et passim fierent omnia grata Deo:
Sed nihil effectum, vulgo sine lege ruente,
Et temere leges despiciente bonas.
Conausque suos operamque oleumque perisse,
Coeptaque pondus ait non habuisse suvi.
Emphasin hîc specta, librataque varba bilance.
Quae, si dispicias, fingula pondus habent.
Rex est, imperii titulis et honoribus auctus,
Ipse cuitribuit munera tanta Deus:
Quem penes est unum robur, vis, atque potestas,


page 511

Qui prohibere malos et cohibere potest:
Nec tamen effecit, quod vult et cogitat ipse,
Sed frustratur eum spes, renuente Deo.
Quid facerent alii, qui non tam robore pollent,
Nec regni titulos aut diadema gerunt?
Est etiam sapiens, quo vel sapientior alter,
Vel par ingenio non fuit, est, nec erit:
Nec tamen eventus coeptis respondit honestis,
Nec potuit mentes flectere consiliis:
Quid facerent hebetes, qui non tot pectore dotes,
Nec tantum doctae mentis acumen habent?
Praeterea rex est populo praefectus in illo,
Cui Deus et leges et sua iura dedit:
In quo pontifices sanctique fuêre propherae,
Et multi celebres integritate viri.
Et rex est sancta Solymorum clarus in urbe,
Quam sibi prae reliquis legit in orbe Deus:
Stabat ubi templum cunctis memorabile seclis.
In quo sancta fuit foederis arca Dei:
Et conspersa sacris semper fumantibus ara,
Additaque ad castas tura Sabaea preces:
Nec tamen in populo hoc quicquam nauavit et urbe,
Rex sapiens studiis consiliisque bonis.
Non igitur mitum, nostri si quando labores
Successus midem non habuêre suos.
Quapropter nobis, quae nostra vocatio possit,
Omnia sunt studio perficienda bono:
Euentus vero qui sunt in fine futuri,
Non disquirendum: Cura sit ista Dei.

HOMILIA XII. Hanc affictionem malam dedit Deus filiis hominum, ut hac cruciarentur.

NVnc addit causam, cur vana sit actio nostra,
Nempe, quod invito coepta sit illa Deo.


page 512, image: delb0512

Vult Deus ut partes nostras et munus agamus,
Et studium nostrae sedulitatis amat:
Euentus autem sibi nos committere soli
Postulat hanc curam unlt Deus effe luam.
Hoc cum non facimus, sed mentis acumine nostra
Nitimur audentes quidlibet, absque Deo:
Euentus contra Deus omnes reddit inanes,
Ut labor infelix et sine fruge cadat.
Quod cum fit, vanas agitamus pectore curas,
Preslaque multiplici corda dolore iacent.
Absque hoe esset enim, sibi quisque accepta referret,
Quae bene gesisset, laus tamen ista Dei est.
Sic licet ingenio Salomon supereminet omnes,
Ut tulerint ipsi tempora nulla parem:
Non tamen effectum potuit dare, quod bene sensit,
Nec mala, quae vidit, corrigere arte potest:
Ne sibi successus assicriberet ipse secundos,
Sed sciret summi munus id esse Dei:
Auxiliumque sibi divinitus esse petendum,
Ut, quod agit, fauste progrediatur opus.
Nam nihil esse potest felix, laudabile, sanum,
Ni Deus auxilio consilioque iuvet.
Hic igitur rebus servandus in omnibus ordo,
Curet et officii munera quisque lui:
Euentumque Deo commendet, et invocet ipsum,
Ut velit auxilio promptus adesse suo.
Et curis vacuus vivens nil cetera curet,
Quo res cumque cadat praecipiente Deo.
Hoc qui non faciunt, cura torquentur inani,
Conatusque horum ridet in axe Deus.
Et iuberipsorum fieri contraria votis,
Ut secus id, quod agunt, quam voluêre, cadat.
Ut causas habeant aegro sub corde dolendi,
Cum sua successu coepta carere vidant,


page 513

HOMILIA XIII. Contemplatus sum omnia quae fiunt sub Sole, et ecce omnia sunt vana et afflictio spirtus. Curua non possunt corrigi, et defectus non possunt numerari.

IAm sibi cum multis illud commune fuisse,
Ut curis animi conficeretur. ait.
Et tot defectus terris, et prava tot esse,
Ut possint hominis nullius arte regi
Sicut enim, quicquid curuum natura creavit,
Hoc ars in rectum flectere nulla potest:
Sic ea, quae fieri iubet immutabile fatum,
Vitari nequevat, aut ratione regi.
Nil igitur melius, quam te committere fatis,
Quicquid agis rerum, consilio: Dei.
Ac utut eveniat fatis ita credere factum,
Cordeque non aegro consuluisse boni.
Velle tuum nihil est, bona nil intentio cordis,
Nil est propositum consiliumque tuum.
Nil operae precium, labor est tuus omnis inanis,
Ni tua propicius dirigar acta Deus.
Quod proponit homo, Deus id disponit in axe,
Et fa cit eventus ad pia vota bonos.
Cum tua praesertim mandati pensa laboris
Soluis et ad verbum dirigis illa Dei.
Et tamen interea patienter ferre memento,
Quae te cumque Deo praecipiente premunt.
Nec praescribe Deo formam tempusque, locumque,
Ista voluntati libera sunto Dei.
Hoc qui non faciunr premet hos afflictio cordis,
Et labor illorum prorsus inanis erit.

HOMILIA XIV. Locutus sum in corde meo, dicem: Ecce factus sum magnus, et antecello sapientia omnes, qui ante me fuerunt in lerusalem, et meus mea consideravit multa sapienter et scenier


page 514, image: delb0514

Et applicui animum ad discendam sapientiam et scientiam, et stultitiam et imprudentiam.

PLuribus exponit verbis quod dixerat ante,
Et bene coepta sibi vana fuisse docet:
Quamhbet ingenio longe superaverit omnes,
Et fuerit sapiens, consilioque potens,
Quippe nec immerito debet res mira videri,
Irrita quod tanti coepta fuêre viri.
Qui simul et rex est et sancta regnat in urbe,
In populo, voluit quem Deus esse suum.
Estque adeo sapiens, ut iisdem dotibus aetas
Post ipsum tulerit nulla, nec ante parem.
Si quid menshominum, si quid sapientia nostra,
Id posset Salomon cui data dona Dei.
Sed cum non possit, nihil est sapientia nostra,
Inque Dei sita sunt omnia facta manu.
Novit id expertus Salomon, scriptumque reliquit,
Et nos exemplo commonet ipse suo.
Sed cur stult tiam fuit ipsi discere cordi?
Praestiterat studiis invigilare bonis.
Est ut ais: Sed non ideo vult discere stulta,
Ut fa ceret stultis omnia stulta modis:
Sed magis, ut regni moderans sapienter habenas
Stuticiam fugeret quae dare damana solet.
At male vitari, male possunt illa caveri,
Quae non visa prius pectora nostra latent.
Nemo Sophistatum fa lacia dogmata soluet,
Ni scieret, quo sit fraus adoperta loco
Ergo probe parte mdiscat Dialecticus illam,
Quae tacita factos indicatarto dolos.
Non utfallaci mentes praestringer fneo,
Atque ita pro veris vendere falsa velit.
Sed magis utfallaxa liorum dogm fell,
Et nodus solui Gordius arte queat,
Sic veteratorum disci versutia deber,


page 515

Non animadversis necupiare dolis.
Et quia nonnumquam fas fraude repellere fraudem,
Ut facere id possis fraus meditanda tibi.
Denique vera docet collatio mutua rerum,
Et res illustrat conspicuasque facit.
Obliquo rectum quid discrepet, urile vano,
Si simul opponas e regione scies.
Hanc propter causam rex prudentissimus iste,
Discere stulticiam se voluisse docet,
Scilicet, ut stulto sapiens discernere factum,
Et bona sectando prana cavere sciat.

HOMILIA XV. Et cognovi etiam hoc esse affictionem spiritus, Quia cum magna sapie mia magaest comuncta indignatio, et cum augetur sotenia augetur dolor.

REbus in humanis sapientia maxima gaza est,
Et quae, cum percant cetera, sola manet.
Et tamen haec etiam cum magno iuncta dolore
Excru ciat mentes inquibus essesolet.
Cum quis enim sapiens cernens quae stulta geruntur,
Euentus secum cogitat ante malos:
Vix poterit fleri quin exardescat in iras.
Stulticiae nullum cum videt esse modum.
Et quod mens hominum coecoruitimpere praeceps,
Nec locus est monitis consiliisque bonis.
O quoties oculos tuncnullos vellet habere,
Cum temere quovis plebs sinementer ruit:
Aut pudextremis habitantes orbis in oris,
Ne mala spectaret, vellet abesse procul.
Sollicitas adeo reddit sapientia mentes,
Et curas animis tristicia sque parit.
Et quo quisque magis doctrina praestat et arte,
Hoc etiam maius ferre videtur onus.
Namque capessenda est illi Respublica primum,
Mox pro legitimis cura gerenda sacris.


page 516, image: delb0516

Mittitur externas etiam legatus in oras,
Imperii caussas ut sapienter agat
Quas ut ibi expediat dextro, noctesque diesque
Cogitat, et somnus parcior esse solet.
Nunc audit partes, quarum commissa potestas,
Et controversos conciliare studet.
Succedit causis nova causa diesque diei,
Nunc hoc, nunc illo cogitur esse loco.
Nulla quies ipsi non intermissio quaedam
Temporis, aut certe rata brevisque datur.
Scilicet has illi curas doctrina facessit.
Qua sine tranquillos posset habere dies.
Quineriam quantum plerumque scientia crescit,
Tantundem doctis crescere cura solet.
Idque, est quod queritur Salomon multique fatentur.
Et tu, cui scriptum hoc dedico testis eris.

Caput secundum. HOMILIA XVI. Dixi igitur in corde meo: Agetentabo latitiis et voluptaetisus perfrui: Sed ecce id quoque vanum erat. Et risum stultitiam esse sensi, et gaudio dixi, Quid facis?

OMnia multiplici cum sint hic plena labore,
Er nil quam vanum, quod modo coeptat homo:
Afferat et multos sapientia multa dolores,
Quae tamen est aliis dignior una bonis:
Nunc vacuam curis Salomon vult degere vitam,
Laetitiisque animi deleliciisque frui,
Sed fuit haec etiam meditatio regis inanis,
Tristicia laetos impediente dies.
Nulla fere terris homini est sincera voluptas,
Estque voluptatis maeror ubique comes.
Sic placuit caeli Domino, qui fidera torquet,
Cunctaque consilio qui sapiente regit,


page 517

Ille voluptati maerorem iunxit, ut alter
Alterius semper sit maneatqui comes.
Tristia post laetum, laetum post tristia nobis
Alternis semper suppeditarc solet.
Iamque sit, ut Sophocles vates dulcissimus inquit,
Vel flet vel ridet quisque volente Deo.
Ergo prout dederit Deus, accipiamus oportet,
Seu bona, seu mala sint, nec meliora peras.
Nam licet inducas animum bene vivere semper
Teque voluptati laeticiaeque dare:
Ni tamen annuerit vultu Deus ipse benigno,
Spes tua te fallet, consiliumque tuum:
Ac interveniens turbabit gaudia maeror,
Mellaque fel fient, dulcoramaror erit.
Hoc probat ipsa dies atque experientia vitae,
Et multi damnis hoc didicere suis.
Saepe quis instituit structis convivia mensis,
Et ponit largo pocula plena mero:
Et parat hospitibus variis specta cula ludis,
Et quicquid mentes exhilarare potest:
Sed quia sunt aliqui caperata fronte Catones,
Aut aliquid stupido corde Melancholici:
Aut altercantes aliqui convicia miscent.
Aut iaciunt variis scommata salsa modis:
Res solet a verbis ad verbera saepe venire,
Turbaturque chorus, symposiique decus:
Gaudiaque in luctum vertuntur, et irrita spes est,
Sic fit, ubi coeptis non favet ipse Deus.
Interdum contra, quo non sperata fuissent
Tempore, contingunt gaudia, dante Deo.
Illius in manibus sita sunt haec omnia semper,
Et nobis placito dividit ista suo.
Maxima stulticia est, et summa insania, risus
Qui studiis hominum quaeritur, absque Deo,
Et si quis proprio quaerat sibi gaudia Marte,


page 518, image: delb0518

Huic merito dicas: Insipiens quid agis?
Optima laetitia est, et demum vera voluptas,
Ex insperato quam Deus ipse dedit.
Ergo Deus quicquid nobis liberrimus offert,
Hoc ipsum fas est consuluisse boni.
Si bona dat, gande laetoque age pectore grates:
Sin premit, impositum fer patienter onus.

HOMILIA XVII. Et proposui nihi in animo meo abstinere a vino, et dare me totum studio sapientiae. et stulticiae cognoscondae inhaere, ut perspicerem, quid facto opus esset siliis hominum sub calo, totius vitae tempore.

NVnc genus austerum vitae vultnusque severos
Sumere vult Salonmon: Vanus et iste labor,
Pulchra quidem res est moderatam degere vitam,
Et dapis ac potus posse tenere modum:
At sibi vivendi certam praescribere formam,
Atque his aut illis abstinuisse cibis:
Id labor et dolor est atque aegra molestia cordis,
Vanaque relligio, displicitura Deo:
Est igitur falsum, Latius quod Pap0a ciborum
Discrimen ceritis iussit habere modis.
Quicquid enim nostros Deus ipse creavit ad usus,
Id per se totum dixeris esse bonum.
Sanctificatur enim per vota precantia cordis,
Perque Dei verbum, Paulus ut ipse docet.
Ergo cibi quoties et potus copia nobis.
Contigit, his fas est cum pietate frui.
Cum vero victus penuria forte coorta est,
Tunc patienda fames, tunc toleranda sitis.
Dante Deo nobis et edendum. et rursus egendum,
Prorsus ab illius pendet utrumque manu.
At qui sponte sua patitur ieiunia, victus


page 519

Cum sit ei praesens, hunc sine mente puta.
Namque Deum contra pugnans nihil efficit amens,
Et frustra carnem macerat ipse suam.
Hoc vidit Salomon, et vanum clamitat esse,
Et miserum est animum sic cruciare suum.
Hoc dum vita manet fugias cane peius et angui,
Consultum vitae si cupis esse tuae.

HOMILIA XVIII. Feci multa praeclara Aediscavi mihi domos, plantavi mihi vineas, feci mihi hortos et paradios et plantavi in illu omnis generis a bores fructiferas Feci mihi piscinas, ad irrigandam virentium arborum silvam. Comparavi mihi servos et ancillas et vernas Fut mihi etiam plus boum et ovium, quam omnibus, qui ante me fuerunt inlerusalem. Cum ulavi mihi etiam argentum et aurum, et peculium a egribus et provinciis.

ENumerat Salomon, postquam compescere carnem
Coeperit a vino, quod fabricarit opus:
Et simul exemplum nobis illustre relinquit,
Ut vitium fugias quae facienda tibi.
Otia dant vicia, et faciunt assuescere pravis,
Otia vina docent luxuriamque sequi.
Otia si tollas, fugiet contemta voluptas,
Otia si tollas, coecus abibit amor
Res age, tutus eris, Si, quae sint, quaeris, agenda,
Exemplo salomon te docet ista sue.
Aedifica, planta, sere vites, arua domosque,
Permuta merces, sit tibi cura boum.
Dumque instas operi, quod agis, noctesque diesque
Ante tuos oculos semper obibit idem.
Nec prius absistes, placida neque mente quiesces,
Quam consummatum sit tibve prorsus opus.
Dumque es in hoc totus, parui tibi cetera fient,
Nec tibi grata Venus, nec tibi dulce merum,


page 520, image: delb0520

At si deses eris, libabis pocula Bacchi,
Dumque cutem curas, est subitura Venus.
Et terum demens obliviscêre tuarum,
Nec, quod adornaras perficietur opus.
Exemplnm dicti tibi sit Sidonia Dido,
De qua Virgilium sic cecinisse legis:
Dum flagrat Aeneae velut ardens pinus amore,
Participemque domus coniugiique petit:
In media nimiis convivia sumptibus aula
Instruit et laute vina dapesque parat.
Intermissa iacet passim structura minaeque
Murorum pendent undiq., friget opus.
Ut fugias igitur nocituri pocula vini,
Et veneris flammas, res age, tutus eris.
Sic tamen ut quicquid rerum conaris, id ipsum
Committas manibus consilioque Dei.
Quem penes est unum felix inceptio rerum,
Quo sine res finem non habet ulla bonum.

HOMILIA XIX. Constitui mihi cantores et cantrices, et hominum delicias omnis generis organa Musica,

PIngitur hic iterum non exaturanda cupido,
Quae quo pluta tenet, plura tenere cupit.
Non sat habet Salomon, quod tot bona possidet unus,
Quot multi reges non habuêre simul:
Sed quoque delicias sibi vult genus omne parare,
Et quicquid gratum sensibus esse potest.
Cantores habuit plectris et voce sonoros,
Du centesque modo conveniente choros.
Talis mens hominum, saturari nescit habendo,
Spernit enim, quod adest, et petit id quod abest.
Poscit habere domum, cumque hanc habet appetit arcem
Post illam culti iugera multa soli.
Einc vineta cupit pomaria, pascua, silvas.
Mox pagos, urbes, im periumque petit.


page 521

Magnus Alexander regnum non appetit unum,
Sed dominus mundi totius esse cupit.
Democritus mundos plures cum diceret esse,
At mea vix unum dextra subegit, ait.
Si plures essent, omnes quoque vellet habere,
Usque adeo regni nescit habere modum:
Sic sumus affecti natura scilicet omnes:
Natura nobis hoc cacoethes inest.
Si cui sunt centum, petit idem mille talenta,
Qui duo regna tenet, quattuor ille cupit.
Quodque magis miserum, nunc hoc, nunc poscimus illud
Quodque probat praesens, damnat id hora sequens.
Idque magis faciunt fasces et sceptratenentes,
Ille dedit leges, abrogat iste datas.
Ille domos struxit regales, diruit alter,
Illi sic visum est, huic nova forma placet.
Quotque homines, tot sunt capita, et sua sensa cuique,
Mos est cuique suus, velle cuique suum.
Sic placuit cantus Salomoni et Musica dulcis,
Quae mollit mores, nec sinit esse feros:
Atdoboles eius crudeli mente tyrannus,
Durior in populum saeva flagella quatit.

HOMILIA XX. Et maior atque excellentior fui omnibus qui ante me fuerant in lerusalem. Et praeter haec omnia erat etiam in me sapientia. Et quicquid optabam oculi mei, indulsi ipsis, nec fraudavi laetitia cor meum, quo minus frueretur omnibus laboribus meis, hanc partem meam esseratus ex omnibus laboribus meis. Sed cum considerarem omnia opera et labores manuum mearum, Ecce omnia erant vanitas et miseria et nihil aliud sub sole.

REx pius et sapiens Salomon moderamina regni
Ingenio rexit consiliisque bonis:


page 522, image: delb0522

Et tamen, ut queritur, spes ipsum saepe fefellit,
Coeptaque successus non habnere suos.
Nam non eveniunt, homines quae pectore voluunt,
Verum in divina sunt sita cuncta manu.
Fortunante Deo feliciter omnia fiunt,
Irrita sunt, quae non comprobat acta Deus.
Hoc sensit Salomon, hoc experientia multos
Quottidiana docet, re fa ciente fidem.
Curia testis erit dictorum, et quaeliber aula,
Testis quaeque domus, qua patet orbis iter,
Non desunt regnis proceres, quibus optima mens est,
Et studiis celebres ingeniisque viri:
Qui rectum suadent uno communiter ore,
Et nocitura monent et facienda docent:
Hoc opus est facto, dicunt, hoc utile regno est,
Omnis in hoc populi est im periique salus,
Nec mora, subscribunt reges mandataque sigunt,
Sic fierique volunt, sic fierique iubent.
Sed nihil efficiunt, si non deus ipse supremus
Annuat et coeptum consiliumque probet.
Hic hominum sermo est sic expedit atque necesse est:
Sermo Dei vero est, sic volo fiat opus.
Velle Dei est fieri: nihil est humana volumtas:
Vanum est, quicquid homo cogitat absque Deo:
Sic aliquis consul secum deliberat, urbis
Quomodo communes multiplicentur opes:
Et meditans dextre reperit, verbisque disertus
Consulit in medium, quae facienda docens:
Sed nisi cousultor Deus adsit et approbet illa,
Consilium sapiens consulis omne perit.
Sic aliquis iuvenum socii commercia lecti
Dum petit, uxorem quaerit habere bonam:
Quae patrae nata bono, quae sit pia, casta, modesta,
Fida domsus custos, sedulitatis amaus:
Sed spe deceptus potitut, quae prava, morosa.


page 523

Improba, stulta, levis garrula deses, iners:
Quod Deus optatis eius non annuit aequus,
Quo sine res finem non habet ulla bonum.
Sic pater esse bonos optat sua pignora natos,
Et patriae laudi, laeticiaeque sibi:
Sed renuente Deo pondus fit inutile terrae
Filius, et patrias depopulatur opes.
Eveniumt nostris semper contraria votis,
Si renuat moderans omnia nostra, Deus.
Velle quidem nostrum est verum deus acta gubernat:
Proposuisse tuum est disposuisse Dei est.
Ergo relinguantur regnumque urbesque domiusque,
Inquis, quandoquidem nil mea cura valet?
Non ita: Consilio nobis sunt cuncta gerenda,
Muneraque officii cuique tuenda sui:
Hoc Deusa nobis poscit, mandatque laborem:
Euentum vero se penes esse iubet.
Quem seu felicem, seu non velit esse secundum,
Te nihil hoc angat, tu tua semperage.

HOMILIA XXI. Et converti merusus, ut viderem sapientiam et stuliciam et imprudentiam: Et qualu hims futurus esset is, quem sucessorem regni iampridem elegerunt. Et vidrquidem sapientiam tanto prastantiorem esse stulticia, quanto praestantior lux est tenebris: Es sapienti quidem oculus esse in capite, stultum autem versan in tenebris: Verum animadvertitamen hoc quoque, unum et eundem esse tam sapicntis quam stulti eventum.

HActenus est dictum, quod quae sub Sole geruntur,
A solo veniant, qui regit illa, Deo.
Nunc aliud vanum rex prudentissimus affert,
Et dignum lacrimis praedicat esse malum:
Nempe quod eventum sortiti vidit eundem
Tam stulti coeptum, quam sapientis opus.


page 524, image: delb0524

Est aliquid, cordis donum sapientis habere,
Et res consilto disposuisse suas:
(Nam quantum distant, oculis qui cernit acutis,
Et qui per tenebras lumine captus obit:
A stulto tantum saprens distare viderur,
Cerait enim sapiens, lumina stultus eget.)
Non tamen eveniunt dextre, ceu sperat et optat,
Quae sapiens multum praemeditatus agit.
Nec sine fruge cadunt semper molimina stulti,
Quae sine consilio praecipitanter adit:
Sed vice conversa sapientis coepta siniistre,
Et stulti dextre sacpius acta cadunt.
Nonne fuit Cicero vir cum Demosthene prudens?
An non consiliis usus uterque bonis?
Et tamen illorum successibus acta carebant,
Hinc Cicero de se sic queribundus ait:
Hei mihi, quam numquam sapiens et providus, inquit,
Qualis sum semper creditus ante, fui.
Alter apud doctas orator clarus Athenas
Dixit: Si geminas cerneret esse vias:
De quibus haec summos ostenderet urbis honores,
Ad vertam vero duceret illa necem
Se prius ad mortem rectâ propetanter iturum,
Quam suscepturum totms urbis opes.
Vidit uterque suis inventis pondus abesse,
Coeptaque successus non habnisse bonos.
Iulius at contra temere atque Octavius egit,
Et Macedo praeceps saepe Philippus erat:
Et tamen huic dextre sua res successit, et illis,
Fortuna cuentum suppeditante bonum.
Hinc aliquis iuxta veterum proverbia recte
Dixerit: Audentes sorsque Deulque iuvant.
Usque adeo rerum, recte quas gesseris unquam,
Exitus in manibus non solet esse tuis.
Sed Deus omnipotens hominum res ponderat omnes,


page 525

Cunctaque pro libitu digerit acta suo.
Omnia cum fuerint bene condita, scita, peracta,
Omnis et unanimi calculus ore datus:
Unus adhuc superest summus primusque Senator,
Quo sine nil geritur consule, nempe Deus:
Hic ubi consensum dederit rata dogmata fient,
Et pede felici progredietur opus.
Sin aliter visum fuerit super astra sedenti,
Irrita prorsus erunt, quae bene coeptat homo.
Sic fit et in bellis, ubi cum sunt arma virique,
Et currus et equi magnanimique Duces:
Non tamen exguus numero supera bitur hostis,
Ni ferar auxilium consiliumque Deus.
Hoc rex Franciscus Ticini sensit ad urbem,
Quom superas armis Carole Quinte ruis,
Vicisset Gallus, si palma veniret ab armis,
Sed vicit Caesar, suppelditante Deo.
Nam ren vente Deo labor est pugnantis inanis,
Certaque continguit palma iuvante Deo.
Seu quid agas temere. seu quid sapienter adornes,
Nil refert, fieri si velit ipse Deus.
Auxiliante Deo felixcia cuncta geruntur,
Adversante Deo cura laborque perit.
Nec tamen interea temere quocumque ruendum est,
Nec stultis debent frena regenda dari.
Nam praeclara Dei dos est sapientia mentis,
Qua brutis melior, vult Deus, ut sit homo.

HOMILIA XXII. Capi igitur sic mecum cogitare: Cum eveniat stulto idem quod mihi, quid igitur frustia sapienter agere conatus sum? Sed et hoc vanum esse cogitavi, quod neque sapientis neque stulti memora perennis est, sed futuru temporibus oblivioni omnia traduntur, et sapiens aque noricogitur atque stultur. Itaque pertesum est vitae,


page 526, image: delb0526

que tuli, quod quae sub Sole fierent, mera essent vanitas et afflictio.

OMnia perpetui conamur nominis ergo,
Et cupidi laudis gloriolaeque sumus:
Ncc tamen assequimur fructum finemque laborum,
Sed bona nos fallit spes, renuente Deo.
Euoluunt alii sinuosa volumina iuris,
Et dextre causas ac sapienter agunt:
Ut celebres fiant, regumque vocentur in aulas,
Et summos inter sint in honore viros.
Cognoscunt medicas alii feliciter artes,
Et captant studiis nomen opesque suis.
Contcribunt alii multis bona plurima lioris,
Nomen ut a sera posteritate ferant:
Sed spe falluntur miseri, frustraque iabores
Exantlant, placito non comitante bono.
Sunt quibus ingenium nocuit coluisse per artes,
Et quibus exitio plurima scire suit.
Qui, quia doctrina multum se posse putabant,
Et princeps illis fautor et aequus erat:
Ex polypragmosyne qua lam sumsere gerenda,
Quae non ipsorum conditionis erant.
Sed Deus has fraudes in apertum protulit almus,
Auctoresque suis interiere dolis.
Amisere suum decus, amisere favorem,
Amiscere bonum nomen, opesque suas.
Pro ctathedraque alius princeps lam carcere donat,
Auxiliumque aliis vertit in exilium.
Sunt, quibus in partes sunt corpora secta quaternas,
Et carnes avibus praeda futura datae.
Multa quid ars illis, quid multa scientia prodest?
Ad mortem nullis artibus esset opus.
Sed polypragmosyne sua, non ars obfuit illis,
Non nocetars ullis, artis abusus obest.
Munere quisque suo fungens bene collocet artes,


page 527

Quas illi tribuit gratia larga Dei.
Ut per eas Christ felix Ecclesia crescat,
Aut ut communes multiplicentur opes.
Hoc sem per spectans lapidem cum moverit omnem,
Caerera commendet, qui regit acta, Deo.
Omnia nostra Dei sapientia coepta gubernat,
Nil hominum sapiens ars valer absque Deo.
Quod vero Salomon terris non esse perennem
Vel stulti famam vel sapientis ait:
Non de personis vel earum nomine dicit,
Quae momorabuntur. donec his orbis erit:
Verum de gestis scriptisque intellige dici,
Quae nemo meminit discat ut illa sequi.
Prodita sunt scriptis aevi monumenta prioris,
Et bene quae fuerint vel male gesta, docent:
Ut res ille suas sapienter gesserit olim,
Praemia conatus quae comitata bonos:
Ut prae ceps alius temere res egerit omnes,
Quae sint audacem damna secuta virum:
Nos tamen immemores haec non perpendimus unquam,
Sed stulti, incauti, praeci pitesque sumus.
Et nihil exemplis, quorum sunt multa, movemus,
Perque minus rectas pergimus ire vias.
Quisque suos sequitur sensus, quae consulit ipse
Cogitat eventus sic habitura bonos:
Cum tamen historiae diversum saepe loquantur,
Sed quotus est, scriptis qui perarata legat?
Aut quis praeteriti reputat sic temporis acta,
Discat ut alterius cautior esse malis?

HOMILIA XXIII. Paenitebat me etiam omnium laborum meorum, quos exantlaveraem sisb Sole, quod videbam illos alteri postme relinquendos esse, qui sapiensne an stultus futurus esset, scire non passem, et is tamin dominium habitrus


page 528, image: delb0528

esset in omnia illa, quae et magno labore et multa prudentia acon sivissem sub Solo. Hoc quoque vanum est. Mutavi igitur consilium, et constitui apud animum avocare cor meum ab omnibus laboribus, quibus me maceraveram sub Sole: Cum plerumau is, qui magnolabore sapienter. etudenter et industria suae comparavit, relinquere cogatur ei qui non laborârit in acquirendu illis. Id certe vanum est et magnum malum. quid enim haber homo ex omnibus laboribus et curis, quibn; exercetur sub Sole, praeter dolores, agritudines et molosiias, prae quibus ne noctu qutdem cor eius quiescit? Id vere vanum est.

PRolis amor quid non mortalia pectora cogis?
Saepe tamen patrum fallere corda soles.
Omnia conatur, nil non perferre patique
Sustinet assiduus, prolis amore pater:
Ut saltem natis nomenque relinquat honestum,
Divitia sque auri, magnificasque domos:
At postfata patris, bona degener omnia natus
Prodigit et patrias depopulatur opes.
Quamque pater studiis pulchrisque inclaruit actis,
I am natus viciis stulticiaque scatet.
Imo vix etiam cedunt bona patria natis,
Saepe quis externus nequiter illa rapit.
Et quan doque patris fama super aethera noti
Filius infami morte perire solet.
Ergo cura patris fuit et labor omnis inanis,
Et frustra partum laudis opumque decus,
Hoc ita non aliter fieri sub Sole videmus,
Non opus exemplis nec recirare velim.
Heroum natos perhibent proverbia noxas,
A patre quod nati degenerare solent.
Pauca patri soboles sit par, at plurima peior,
Rara patre est melior, sicut Homerus ait.


page 529

Nec fit id in natis solum quodammodo fatis,
Cuncta sed in peius degenerando ruunt.
Prima loco praestant et sunt meliora, secundum
Quodlibet inferius dereriusque puta.
Peius et asperius tempus succedit, et hora
Tam bona non sequitur, quam bona prima fuit.
Est ali quis ludi rector, bene doctus et aptus,
Qui disciplina corda tenella regit:
Pro captuque libros tradit paucosque bonosque,
Et fundamentum Grammaricale iacit:
Progressusque facit cum fructa et laude iuventus,
Et discit mores cum pierate bonos.
Hunc alius sequitur lentus, qui frena remittit,
Et, quae cun que puer patrat, inulta sinit.
Vult audire bonus. vult mitior esse priore,
Fitque sui pestis perniciesque gregis.
Grammaticae studium poni sublimia tractat,
Dumque aliena docet, plus nocet atque docet,
Rectorisque perit studiumque laborque prioris,
Et quicquid recte sanxerat ille, ruit.
Sic aliquis Pastor Christi praefectus ovili
Crimina lege notans grandia verba tonat:
Atque aliquid navat dinini robore flatus,
Cordaque in officio rettiner, inque meru.
Hunc alius sequitur, qui numquam crimina taxat,
In populum numquam dicit acerba suum:
Omnia sed sursum ferri sinit atque deorsum,
Dum ventrem pascat desidiamque colat.
Interea vero, postquam metus omnis ademtus,
Ex vicio in vicium plebs peritura ruit.
In cassumque perit fidi pia cura ministri,
Qui castigator crimins acer erat.
Sic urbis conful vel consiliarius aulae.
Prudenti cives ore Ducemque regit:
Consiliisque suis facit ut Respublica crescat,


page 530, image: delb0530

Et sit apud populum Dux in amore suum:
Ut vigeat regnum, firmataque lege colatur
Cum virtute pudor, cum pietate fides:
Et curis animum nunc huc nunc dividit illuc,
Et fa cit huic somnos nox vigilata breves.
Hunc alius sequitur suadens contraria recto,
Quae sunt vel populo vel no citura Duci:
Et quod consiliis prior ille extruxit honestis,
Diruit hic, frustra sedulus ille fuit.
Sic alter cumulat num mos, quos prodigit alter:
Filius et vendit, quos pateremit agros.
Ergo laboramus frustra? nihil ergo gerendum,
Nil acquirendum cum salomone putas?
Non ita vir sapiens censet: Prudentia vana est,
Et labor et studium, quo cruciatur homo:
Euentus quoniam rerum praestare secundos
Nemo potest: Solus dirigit acta Deus.
Et tamen interea nobis prudenter agendum,
Et circumspecte cuncta gerenda scias.
Quod iuvet haeredem, quo postera turba fruatur,
Absque dolo, per fas, legitimeque para:
Euentumque Dei fato committe regendum,
Omnia qui placito digerit acta suo.
Nec crucia curis de rebus corda futuris:
Fac, quod agis, fiet quod volet ipse Deus.

HOMILIA XXIIII. Nonneigitur melius est homini comedere et bibere, et auhilarare animam suam in labora suo? Verum id vidi de manu Dei esse. Quis enim me lautius vixit et animinduisit? Nam Deo qui placet, illum donat sapientia, scientia, et animi laeticia: Percatori vero dat hoc malum, an colligat et cumulet, quod ad cum deveniat, qui Deo plant. Est igitur hoc quoque vanum et miseria.


page 531

OMnia cum careant successu facta secundo,
Et male claudatur, quod bene coepit homo:
Et possessurus nostro sit parta labore
Prodigus aut stultus iudicioque carens:
An non praestiterat, dape nos potuque benigno
Cum requie cordis laeticiaque frui?
Non Epicureae nunc astero dogmata sectae,
Sed vere dictum cum Salomone loquor.
Namque Deus corpus nobis animamque creavit:
Ergo bonis corpus fas animamque frui.
Corpus enim duros toleravit ob ista labores,
Et super his animae plurima cura fuit.
Et domus est animae corpus: Quaecumque laborat
Corpus ut his an imae sit bene, cuncta facit.
Scilicet haec ar est, hoc omnia fine parari,
Ut possis illis cum pietate frui.
Idque Dei donum Salomon hic esse fatetur,
Atq hoc exemplo comprobat ipse suo.
Si faceret vitam, laute vixisse, beatam,
Felices inter primus ego, inquit, eram.
Nam mihi mensa fuit tam splendida semper, ut esset
Lautitiis nemo par mihi nemo prior
Sed nihil est, lauta ventrem curare sagina,
Ni requie possit mens quoque laeta frui.
At Deus hoc donum sibi sponte placentibus offert,
Ille dat hoc solus, dat quibus ipse favet.
Cui Deus est clemens, illi sapientia cordis
Et ratio solers ingeniumque datur:
Ut paret et partis iucundo corde fruatur,
Et finem curae norit habere suae.
At peccatori mentem Deus eripit omnem,
Errorisque illum stulticiaeque replet:
Deditus ut lucri studio noctesque diesque
Captet opes, partis adiciatque bonis:
Et tamen his ipsis stolidus non audeat uti,


page 532, image: delb0532

Sustineatque famem, sustineatque sitim:
Et quiduis potius malit tolerare patique,
Quam de divitiis deminuisse suis.
Et tamen has abiens moriturus ab orbe relinquit,
Insuper haeredis nescius ipse sui.
Quas Deus externo, cui vult bene, donat habendas
Quid sua tunc illum iuvit avaricia?
Discimus hinc ergo, felices esse putandos,
Non, qui multa suo patta labore tenent:
Sed qui iucundo partis bene corde fruentes,
Inde voluptatem laeticiamque ferunt.
Et rerum dominos solos hos esse vocandos,
Quos partis uti mens sinitaequa Dei:
At rerum servos, qui semper habere laborant,
Et nequeunt partis quomodocumque frui.
Hinc usumfructum rerum nostrique laboris
Solius donum discimus esse Dei.
Quin et ab eiusdem proficisci munere gratis,
Cum nostrae nobis multiplicantur opes,
Idque agnoscendum gratesque has propter agendas,
Utendumque datis cum pietate bonis.
Successusque ab eo felices esse petendos,
Nec bona non licitis dilapidanda modis.

Caput tertium. HOMILIA XXV. Suum quaeque res habet tempus, et suaest cuiqueir situtosub caelo hora. Tempus est nascendi et morienai Plantandi et evellendi: Occidendi et sanardi: Diruends et adisicandi. Fleudi et ridendi: Lamentanda et sul auli Disicieadi lapides et colligendi: Amplexands et ampiexus fugierdi: Quaerandi et per dendi: Servandi et abilciends: Scrndendi et consuendi: Tacendi et loquendi: Amandi et odto habendi: Belligerandi et pacem faciendi. Quid navare queas amplius, quantum vis labores?


page 533

PRaefinita dies cunctis est rebus et hora,
Quae si sit praesens, omnia sponte fluunt:
Si non sit praesens, hominum prudentiae vana est,
Et labor inselix et sine fruge cadit.
Nam velut ex nihilo Deus omnem condidit orbem,
Sic fovet arbitrio cuncta creata suo:
Omnibus et certum tempus praevidit agendis,
Idque ipsum certa lege modoque regir.
Nec potes hoc citra quicquam praestare nec ultra,
Propagare nequis, anticipare nequis.
Tem pore sic certo superas generamur in auras,
Certaque nascendi fetibus hora data est.
Uxor erat multos Abrahami Sara perannos,
Sed iuvenis nullo pignore facta parens:
Extremo tandem fatis fit tempore mater,
Isaacumque parit spem columenque domus.
Annos viginti vivit sine prole Rebecca.
Sed peperit geminos postea dante Deo.
O quoties Rachel cupiit par esse sorori,
Indignata suo corde fremente viro!
Et tamen est sterilis, quia nondum venerat hora,
Quam desinierant abdita fara Dei,
Quae simul atque aderar bis prole puerpera facta est,
Posteriorque suae mors genitricis erat.
In partu Thamaris palmam prior exerit aluo,
Et primogenitus Zora futurus erat:
Sed praevenit eum Peres fratremque retorsit,
Matris et ex utero nascitur ipse prior.
Sic super axe Deo visum qui cuncta gubernat,
Certaque nascendi tempora cuique dedit.
Quid faciunt matres, quae parturientibus adsunt?
An non sollicite quae facienda, monent?
Suffitum faciunc, uterumque salubribus ungunt;
Nunc aegrum lecto. nunc gremioque locant:
Sed nihil efficiunt, nisi partus venerit hora,


page 534, image: delb0534

Sarcina nec ventri demitur ante diem.
Vincuique datur nascendi tempus et hora,
Hos nemo fines anticipare potest.
Sic criam certum moriendi tempus habemus,
Dat vitae finem principiumque Deus.
Stat sua cuique dies, et inevitabilis hora,
Longuius aut propius mors sua quemque manet.
Quem Deus ipse diem nobis vult esse supremum,
Hunc ultra vitam ducere nemo potest.
Hinc aliquos morbo non praecedente videmus
Exringui subito, tunc quia finis adest.
Et bona pars flammis pereunt aut aequoris unda,
Inque a cie telis milia multa cadunt.
At quem fata volunt superesse et ducere vitam,
Is prasinitum non obita ante diem.
Hinc aliqui pugna superato fortiter hoste,
Hlaesi redeunt incolumesque domum,
Aut licet inflicto graviter sint vulnere laesi
Desperabundi non periere tamen.
In mediis aliqui flammis servantur et undis,
Aut graviter lapsi, spes ubi nulla fuit.
Quemque unam noctem non vivere posse putaras,
Huic Deus octavum dar superare diem.
Sic impune no cent fures saevique latrones,
Cum nondum vitae terminus ater adest.
Qui sibi consciscunt mortem crudeliter ipsi,
Hoc ramen invito non potuere Deo:
Perque alio coeptis aliqui prohibentur ab ausis,
Tempus enim nondum, quo morerentur, erat,
Nemo perire potest invito numine, nemo.
Invitoque potest vivere nemo Deo.
Sic hostes Christum voluerunt caedere saxis,
Aut dare praecipitem, non potuere tamen.
In promtu causa est quia nondum venerat hora.
In eruce pro nobis qua inoriturus erat,


page 535

Non aqua, non ignis, non nos penuria victus,
Non pestis, non Mars auferet ante diem.
Et stolidi tremimus, mortemque timemus amaram,
In manibus cum sit vita que morsque Dei?
Ille dies virae nostrae numeravit et horas,
Et nihil his addi diminuine potest.
Nec tamen idcirco temere re credere flammis
Aut undis debes, pestiferisue locis.
Nam tentare Deum est, caput obiectare periclis,
Cum neque res cogit, nec quoque fara trahunt.
Sic etiam cunctis data sunt sua tempora plantis,
Et quicquid profert munere terra Dei,
Gramina vere novo surgunt, violaeque, rosaeque;
Et segetes in agris, arboribusque comae.
Demessas vero fruges foenumque dat Aestas.
Poma dat Autumnus, dat quoque dulce merum,
Omnia terra parit, verum nec ubique nec omni
Tempore, fert annus, non ager ipse rosas.
Non potes ante diem decerpere vitibus vuas,
Cum Sol per Tauri cornua carpit iter.
Nec tibi messis erit, cum vix pubescit in herba,
Prima seges, quando Castora Phoebus adit.
Omnia tempus habent, et certo tempore plantas,
Et certo fruges tempore falce secas.
Est occidendi tempus, tempusque medendi,
Fit nemo sanus nec perit ante diem,
Iosephum letho tentant demittere fratres,
Potiphari rursus cogitat uxor idem:
Sed saluus mansit, quamvis in carcere vixit,
Quod non interitus ipsius hora fuit.
Et Saul Davidem transfigere nititur hasta,
Persequitursque locis omnibus atque viis.
Sed manet illaeso Davides corpore tutus,
Namque occidendi non ibi rempus erat.
Et quoties vitae fuit in discrimine Paulus?


page 536, image: delb0536

Non tamen occubuit, fata regente Deo.
Est quoque sanandi tempus: Nam vulnera multis
Magna fuere quidem, sed coiere tamen.
Paruaque nonnullis pepererunt vulnera mortem,
Nec potuit medicus ferre peritus opem.
Cum non tempus adest, ars est Chirurgica vana.
Nil emplastra iuvant, pharmaca nulla iuvant.
Est quoque vertendi tempus, tempusque struendi,
Res hominum studiis neutra fit absque Deo.
Pergama clara iacent, et scriptis nota Corinthus,
Nec nunc est qualis Roma superba fuit.
Concidit urbs Solymae cum sancto maxima templo,
Quod Salomon solus condere dignus erat.
Ae dificare quidem David decreverat illud,
Sed non in fatis ut strueretur, erat.
Sanheribi vero fuit hoc vastare negatum,
At Titus evertit, tunc quia tempus erat.
Tempora sunt etiam fletus, et tempora risus,
Tempora sunt choreae, tempora luctus habet.
Nemo potest cum vult rebus gaudere secundis,
Gaudio dat solus tristiciamque Deus.
Hinc dolor et lacrimae veniunt, et quicquid acerbum est,
Et quicquid mentes exhilarare potest.
Et locus et tempus tristes cum tristibus esse,
Cum laetis laetos non iubet esse dies.
Namqui inconveniens apud aegros Musica res est,
Oderunt laetos tristia corda iocos
Sic nobis res sunt, prout illas fata dederunt,
Quae tempus cunctis attribuere suum.
Disicimus lapides, rursus componimus illos,
Diruimusque domos, construimusque novas.
Nec tamen arbitrio fiunt haec omnia nostro,
Sed prout illa Dei fata diesque cient.
Oscula tempus habent, dulcisque amplexus amantum,
Et quoque rempus amor connubialis habet.


page 537

Saepe sit, ut iuvenis correptus amore puellae
Illius amplexus coniugiumque petat:
Sed fagit illa toros, hunc dedignata maritum,
Et magis illa negat, quo magis ille rogat.
Huic suc cedit amans alius potiturque puella,
Amplexuq potest colloquioque frui.
Insuper alternis dat et accipit oscula labris.
In partemque tori coniugiique venit.
Numine praevisum quia tunc est tempus et hora,
Omnia nam fieri tempore fata iubent.
Sic cum coniugibus res sunt aliquando secundae,
Pectora pectoribus conseruisse iuvat:
Blandiciis certant, ludunt simul atque iocantur,
Osculaque alternis dant capiuntque labris:
Ast ubi turbavit iactura domestica mentes,
Amplexus nullos, oscula nulla petunt:
Conticuere ioci, iacet omnis spreta voluptas,
Dulce quod est alias, tunc minus esse solet.
Cuique suum tempus Deus est dimensus et horam,
Dulciaque arbitrio datque negatque suo.
Quaerere res et opes magnosque solemus honores,
Quae non sunt quovis invenienda die.
Et servara diu nobis quae cara fuerunt,
Perdimus interdum cum ven ita atra dies.
Non rebus nostris solertia nostr a dat auctus,
Solus opes donat divitiasque Deus.
Quaerere tempus habet, sine quo labor omnis inanis,
Et partum rursus perdere tempus habet.
Abiieis et servas pro tempore quicquid habetur.
Iam nes, iam laceras, tempus utrique datum est.
Est etiam tempus fandi, tempusque tacendi,
Utraque res multum commoditatis habet.
Saepe taces aliquid, quod fas erat esse locutum,
Et contra loqueris, quod tacuisse decet.
Est ubi non visum neque notum diligis ultro,


page 538, image: delb0538

Odistique alium, quem tibi fama refert.
Diligis uxorem plas quam matremque patreqmue,
Atrctor coniugi sanxit ut ipse Deus:
Et tamen hanc etiam fas est quandoque relinqui,
Cum pro laude Dei mors obeunda tibi est.
Quin etiam, quamvis tibi cara sit oderis illam,
Si velit ut Christi verba fidemque reges,
Sic et spernendi ocus est, et tempus a mandi:
Et pax et bellum tempus habere solet,
Ni Deus ipse suo nobis det munere pacem,
Omnibus ardebunt horrida bella locis.
Tem pus ubi fuerit belli, Mars omnia turbat,
Foedera nulla valent, pactaque nulla valent,
Sin fuerit tempus pacis, nihil arma nocebunt,
Insidiaeque cadent, multiplicesque doli.
Omnia tempus habent, quod cum non venit, indanis
Est labor, et frustra discruciatur homo.
Hac neque sit citius quicquam neque serius hora:
Hanc exspectandam noveris esse tibi.

HOMILIA XXVI. Hanc ego occupationem vidi, quam dedit Deus hominibus, ut ea affligerentur. Omnia enim recte et pulchre facit Deus suo tempore, et ded t sumsructum mundi m corda hominum: Sed illi neque eorum, quae facit Deus, neque lemporus opportuni, quo sacit, initium velfinem noverunt. Statui igitur nihil melius esse, quam laetari et benigne facere sibi in vita sua: Et comedere ac bibere cum iucunaitale, esse donum Dei.

ESt, vi ait Salomon: Pulchre Deus omnia fecit,
Iucundeque homini cuncta fruenda dedit:
Qua ratione tamen fit, ut affligamur in ipsis?
Estne voluptati crux ita nostra Deo?
Exponit causam Salomon, quod temporis horam
Non exspectamus, quae data evique rei,


page 539

Omnia tempus habent, quod cumvenit, acta secundum
Sortiri finem princ cipiumque solent.
Nos vero stolidi ferimur, quicumque libido
Abripit, audentes quidlibet ante diem.
Persequimurque vias omnes, et posse putamus
Euentus studio consilioque regi.
Sed Deus eventus rerum finesque gubernat,
Eius id est pioprium, munus id unus habet.
Quid velit fieri, fato praedestinat ante,
Quoque velit fieri tempore, quove modo.
Arcanis igitur cum fiant omnia fatis,
Non quae nos volumus, sed Deus ipse iubet.
Conficimur curis, et pectore ringimur aegro,
Et sem per tristes sollicitique sumus.
Proque voluptatis fructu maeroribus aucti,
In squalore sumus mortis ad usque diem.
Sic facimus stolidi sic nos affigimus ipsi,
Causa mali sibimet quilibet esse solet.
Sic mun dum nobis in cor Deus indidit, hoc est,
Mundanis nimium dedita turba sumus.
Quod placuit, sequimur, trahit ut sua quemque voluptas,
Immemores, an idem fata Deusq sinant.
Quod sit principium et finis, quod tempus et hora,
Quamque diu Deus hoc. quod dedit esse velit,
Et spe deceti, luctu tabescimus aegri,
Sic nosmet nobis cura dolorque sumus.
Nil igitur melius, Salomon ut censuit ipse,
Quam sese curis non cruciare suis:
De partisque bonis animo fecisse benigue,
Oblataque ultro commoditate frui.
Cuncta gubernat enim Deus a se condita: cunctis,
Ut sint et fiant, tempora certa dedit.
Omnibus exortum, finemque dat omnibus idem,
Quamque diu visum est, tam fovet illa diu,
Dar vitam cum vult, et cum vult, tollit eandem,


page 540, image: delb0540

Cuique datur vitae tempus et hora suae.
Res privata domi, coniunx, Respublica, victus,
Pax omnisque salus, sunt mera dona Dei.
His, data si fuerint, iucundo corde fruamur,
Dicentes grates pro bonitate Deo.
Sin contra fiat patienti corde feratur,
Paupertas, bellum mors, viduusque torus.
Et quae praeterea nostram mala plurima vitam,
Permittente Deo cum gravitate premunt,
Muneris officio nostri fungamur, er aequum est,
Et commirtamus cetera cuncta Deo.
Ille quid ex re sit nostra novitque videtque,
Et bene vult nobis et bona cuncta dabit.
Si non corporibus dat in isto dulcia mundo:
At, quae sunt animis sana futura, dabit.
Summaque prosperitas est, haec agnoscere posse,
Et vere donum dixeris esse Dei.

HOMILIA XXVII. Hoc etiam vidi, quod quicquidfacit Deus, id ducat, rnineque addi neque detrahi potest: Et Deus tllu loper atur, ut timeatur. Quod facit, id existit, et quod vult, id fieri nocesse est: Et quod fuit, idipsum et nunc est, et suturura est.

NVnc aliam narrat Salomonis concio causam,
Quod sic afflicta conditione sumus
Nempe, quod eventus rerum mutare nequimus,
Quos Deus in manibus continet ipse suis.
Dumque hominum studiis divinos comparat actus,
Stulticiam mundi cum levitate notat.
Est Deus omnipotens aeterno numen ab aevo,
Et gerit immensa facta stupenda manu.
Cuncta potenter agit, nihil eius viribus obstat,
Quod facere est libitum, cum iuber, extat opus.
Quodlibet, effectum divina potentia reddit,
Impediunt vires nulla creata Dei.


page 541

Hoc agnoscendum fuerat, meritoque timendum
Omnibus hoc tantum nomen ubique Dei:
At nos mortales obsistere nitimur ipsi,
Vultque creatorem vincere plasma suum.
Tempus enim certamque dedit Deus omnibus horam,
Er fieri certo tempore cunctaiubet:
Quod neque cunctantes extendere possumus ultra,
Nec festinantes anticipare citra:
Et tamen id tempus non exspectamus et horam,
Sed quemuis aptum credimus esse diem.
Arbitrioque agimus quae cumque negotia nostro,
Omniaque in nostra credimus esse manu.
Euentusque bonos nobis promitrimus ipsi,
Cum tamen eveniant cuncta volente Deo.
Et bona, quae nobis offert Deus optimus ultro,
Fingimus haec nostrae parta labore manus:
Ac fore perpetuo nobis ea propria semper,
Cum dederit cunctis rempora corta Deus.
Cum fiant igitur votis contraria nostris,
Ringimur, et curis anxia turba sumus,
Et mutare tamen fato decreta nequimus,
Nuliaque divinum vis remoratur opus.
Davidi sceptrum dederat Deus: Absolo poscit
Rex designari, persequiturque patrenm.
Sed Deus omnipotens sua scita et facta tuetur,
Sceptraque Davidi reddit opesque suas:
At bellum patri lethumque immane parantem
Turpiter infanda morte perire sinit.
Quod vult, et cum vult Deus, hoc ita fiat oportet,
Et factum durat, perpetuumque manet.
Fac quodcumque potes, manet immutabile fatum,
Vique tua nescis vim cohibere Dei.
Stultus es ergo, tuis aliquid cum viribus audes,
Consiliisque geri vis opus omne tuis.
Hoc certare Deo est, seseque opponere fatis,


page 542, image: delb0542

Consilioque ipsum vincere velle Deum.
Sed nihil efficies frustraque angeris agendo,
Vana tui merces cura laboris erit.
Sic igitur facias Studio curaq fideli
Officii tractes debita pensa tui:
Successumque operis speres, cum veverit hora,
Quam tibi non notam fata benigna dabnnt,

HOMILIA XXVIII, Vidi praeterea sub Sole impietatem etiam eo loco, ubiiudicium et iusticia esercehatar. Sic igatur mecum rationabariutique iustum et impium iudicabit Deus. Est enim enique proposito et negotio suum tempus praesinitum.

OMnibus esse suum tem pus mon stravit et horam
Pluribus exempiis. quae memorata supra:
Nunc quoque iudicii tempus docet esse futurum.
Quo male sit pravis, innocuisque bene.
Nam lex naturae divinitus insita nobis
Decernit iustis praemia. damna malis.
Sed terris fieri contraria saepe videmus,
Iniustus floret, iustus ubique iacet.
Ipse magistratus qui debet iura tueri,
Interdum iustis durior esse solet:
Iniustis contra victum pacemque ministrat,
Inque sua tutum dat ditione locum.
Ac quamvis domini per se virtutis amantes
Sint aequi instis, difficilesque malis:
Aulica turba tamen donis corrupta scelestos
Promovet, et studiis consiliisque iuvat.
Et fortuna homini terris praepostera tanto
Aequiorest, quanto nequior ipse vir est.
Haec ita cum fiant, si forma sit ista perennis,
Ut recti iaceant, quis velit esse bonus?
At non perpetuo terris haecforma futura est,
Inquit ut hic Salomon, et sacra scripta docent


page 543

Tempus enim veniet, quo maiestate tremenda
Descen let iudex iustus ab axe Deus:
Atque suum populos omnes quotcumque fuerunt,
Ante thronum sistet, iudicumque feret.
Tunc iustir capient aeternae praemia vitae,
Iniusti poenas cum gravitate luent.
Iustus enim iustis bene vult Deus, im pia damnat:
Haec manet aeternos regula firma dies.
Quin et in his terris atrocia crimina plectens
Atroci poena, se probat esse Deum.
Ergo magistratus memor huius temporis olim,
Officiique sui, quod Deus ipse dedit:
Sit pius et summi declinet iudicis iram,
Et cuivis aequa iura bilance ferat.
E medio tollat scelus et scelerata patrantes,
Et faveat iustis, innocuosque tegat.
Collegas habeat rectos, fidosque ministros,
In quibus est purae simplicitatis amor.
Qui non obtrectent aliis, neque falsa loquantur,
Nec soleant atro rodere dente bonos,
Quod si non omnem cum siirpe excindere labem,
Nec quiduis curuum rectificare potest:
Cetera cuncta Deo commendet in axe sedenti,
Ille suo iudex tempore iustus erit.
Non emendari mala terris omnia possunt,
Multa relinquuntur perficienda Deo,
Omnia tempus habent, tempus quoque credestatutum
Instauraturum quicquid hic orbis habet.
Id quia non venit, manet haec confusio terris,
Quam Deus extremo corriget ipse die.
Hoc exspectandum patienti pectore tempus,
Et quaecumque premunt esse ferenda, scias.

HOMILIA XXIX. Hoc quoque mecum cogitabam de conditione hominum, quae prae se fert, lanquaem fecerit eos Deus bestis similes.


page 544, image: delb0544

Eadem enim accidunt utrisaque, et ut moriuntur bestiae sic mortubtur et homines, et spiritus vitalis idemest utrisque, quo mihi babet bomo prae, ipus praeter cetera animantia: Sed omnina sunt minili, et ad eundem locum deveniunt, et nata ex puluere in puluerem rediguntur. Er nulli a natura certum exploratumque est, an spiritus hominis ascendat sursum, et spiruus iumenti desiendat deorsum in terram. Senttebam igitur nihil melius esse homini. quam laetari de labore suo et hane suam partem exestiriate. Quis enim cô deducet ipsum, ut post se sutura cognoscat?

NOn locus hic animas hominum cum carne perire
Asserit, ut credit grex Epicure tuus:
Sed de vitali loquitur vi, qua tenus illam
Cum brutis homini cernimus esse parem.
Quae vegetum reddit corpus, quae sentit, et auget,
Appetit, et gignit, cunctaque membra movet.
Haec sunt cum reliquis homini communia brutis,
Quaeque premunt homines, haec quoque bruta praemunt.
Nam veluti flagrat vivax in lampade flamma,
Dum superest oleum, dum cibus ignis adest:
Sic quoad in membris calor est vitalis et humor,
Vivere brura queunt, et quoque vivit homo,
At simulatque oleum consumrtur, occidit ignis,
Et nutrimento deficiente perit;
Sic homo cum brutis moritur, cum deficit ultro
Vitalisque humor, congenitusque calor.
Cum sit ventriculi paulatim languida virtus,
Ut minus ingestum concoquat ipsa cibum.
Languesit et sedes generandi sanguinis Epar,
Visque sit ciusdem debilitata minor,
Inde fit impurus sanguis; qui postea sparsus
Nec veetum reddit, nec bene corpus alit.
Cos quoque languescit tandem, neque spiritus inde


page 545

Vitalis fundi corpus in omne potest.
Deficit humiditas praebens alimenta calori,
Humiditate perit deficiente calor:
Hinc phthisis et macies aliique in corpore morbi,
Et tandem brutis mors hominique venit.
De terra sit homo, de terra bruta creantur,
Terraque rursus homo, brutaque rursus erunt.
Quo vitalis eat, cum corpore spiritus exit
Bruti sive hominis, nemo videre potest.
Haec ita quod fiant docet experientia cunctos,
Suntque homines brutis hac ratione pares.
Hoc aliquis spectans; animas cum corpore nostras
Exstingui pariter dicere forte queat.
Atque fuêre aliqui, qui sic docuere sedilli
Nescia scripturae turba fuere sacrae.
Nos aliter scimus divini lumine verbi,
Quod nostras animas posse perire negat.
Nam Deus afflavit nobis spiracula vitae:
Haec immortalis mens animusque fuit.
Ex elementari massa caro nostra creata est,
Inque elementarem morte soluta redit.
Mens animusque expers elementi venitab ore,
Expertis finis principiique Dei:
Proptereaque mori nescit sed carne soluta
Rursus ad archetypum migrat in astra Deum.
Cum brutis igitur similes moriamur, et ortus
In terrae repetant corpora nostra suos:
Nil homini melius toto quam tempore vitae
Iucunde partis posse labore frui.
Et quae fata Dei dederint praesentibus uti,
Nec curis animum discruciare suum.
Est hominis rerum pars ususfructus earum,
Quae sunt ante pedes quas Deus ipse dedit,
At vanus labor est de rebus corda futuris
Angere nam nulli nosse futura datur.


page 546, image: delb0546

Et qui fastidit praesens, quaeritque futurum,
Hic, apud Aesopum quod canis ille, facit.
Ore canis carnem gestat sed ut: ilius umbram
Inter aquas captat perdidit id, quod erat.
Sic quicumque bonum sequitur captatque futurum,
Et praesente frui nescit, utroque caret.

Caput quartum. HOMILIA XXX. Et conversus vidi oppressiones quae siunt sub Sole, et ecce erant lacrimae oppressorum, et nemo qui consolaretur, et opprimentium potentia maior erat, quam ut consolatia afferriposset itaque feluiores praedicab am mortuos vivis, et utrisque foliciorem eum, qui nondum natus est, quod mala quae sub Sole sissnt, non vidit.

OMnia plena malis passim terraque marique,
Nemo non queritur, resque diesque probant:
Sed magis est miserum quod ii plerunque premuntur,
Qui culpa prorsus criminibusque carent.
Et pro iusticia violentra regnat ubique,
Sub pede iure iacent, visque manusque valent.
Utque gemant miseri lacrimae voluuntur inanes,
Solari nerno nemo iuvare potest.
Hanc hominis ratio formam miseratur iniquam,
Utiliusq mori quam superesse putat.
Et si non aliter scires aliquando futurum.
Sed mala perpetuo perpetienda bonis:
Nec virtutis amaus, nec sis studiosus honesti,
Sed facias potius quam patiare malum.
At non perpetuo quae nunc est, f rma futura est,
Sed bona mercedem sunt habitura suam.
Sic sit in his terris, et in hoc ita vivitur orbe,
Ut plerunque loco sint meliore mali.
Comprobat hinc Salomon, vitam non esse beatam
In virtute sitam, donec hic orbis erit.


page 547

Principio do cuit, quod nulla scientia prorsus
In terris dici vita beata queat.
Hinc demonstravit, quod item quoque nulla voluptas,
In mundo summum debeat esse bonum.
Nec vitam reddat prudentia magna bearam,
Nec quenquam virtus ipsa beare queat.
Nunc porro, quotquor terris sint munera vitae.
In nullo verum dicet inesse bonum.
Parte sequente libri tradet, quid censeatergo
Esse bonum summum, nempe timere Deum.
Tertia pars operis finem monstrabit et usum
Huius doctrinae, qui solet esse duplex:
Unus, ut hinc habeas contra omnia vana medelam,
Alter ut in terris vivere rite queas.
Hic operis scopus est, in quo servatur hic ordo,
Quem semel hic obiter sit retulisse satis.

HOMILIA XXXI. Aspexi quoque omnem laborem et industriam operis, et vidi, quod multa esset inse aequales muidia et aemulatio: Hoc quoque est vanitas et afflictio spiritus Stultus complicat manus suas, et carnem suam lacerat et consicit: Sed melior est pl nitudo volae unius cum requre, quam utriusque cum labore et afflictione spiritus.

AN non res misera est terris, et digna dolore,
Quod simul ima nocent, et quoque summa nocet.
Pauper ubique iacet, pede calcaturque potentum,
Et qui nihil didicit, laude carere solet:
At qui prae reliquis vel re vel praevalet arte,
Huic comes invidia est. et nocuisse studet.
E regione tamen Deus hoc laudabile sanxit,
Ut pereat stimulis invidus ipse suis.
Invidus alterius rebus cruciatur opimis,
Tristis et ip sius pallor in ore sedet.
Confectum macie corpus vix ossibus haeret,
Somnus abest, animum cura perennis edit.


page 548, image: delb0548

Et dum felices spectat quibus invidet ipse,
Cor gemit et lacrimis lumina maesta madent:
Omnis et intacto consumitur osse medulla,
Perque artus sudor frigidus ire solet.
Nil agit ipse quidem, recte tamen invidet actis,
Segnis et ignavus complicat ipse manus.
Nec cibus aut potus sapit huic, neque dulce Falernum,
Nec nox est illi grata nec alma dies.
Et magis atque magis tabescit obitque dolore,
Pectore vulnus habens, suppliciumque suum est.
Et nocuisse tamen studet excellentibus arte,
Nec cessat nigro rodere dente bonos.
Quod si successus illorum cvertere nescit,
Attamen hos ipsos impediisse studet.
Utque canis quondam pecus a praesepibus arcens
Foenum non comedit, nec sinit esse boves:
Sic facit, invidia cui mens in pectore plena est,
Nec sinit hoc alios, quo nequit ipse, frui,
Imo aliis magis ut noceat, quandoque nocere
Invidus ipse sibi corde furente solet.
Tempore cum quodam geminis responsa darentur,
Ut fierent voti compos uterque sui:
Sic tamen, ut quicquid rerumsibi posceret alter
Hoc Deus alterutrum vellet habere duplum.
Alter avarus erat, nil vult, ut nil ferat alter:
Invidus alter erat, qui nocitura petit:
Uno vult oculo privari, ut avarus utroque
Privatus reliquo tempore coecus eat.
Qui furor invidiae sit, ab hoc paradigmate disce:
Invidus infida rumpitur invidia.
Cuius ut effugias stimulos, mediocria posce,
Cernis ut et fulmen culmina summa petat.
Paruula cum requie Salomon meliora putanda,
Quam bona cum magno magna labore, monet.


page 549

HOMILIA XXXII. Et rursum conversus vidi aliam van tatem sub Sole: Quod aliquis solitariam vitam agens, sine compare sine hberis sinesiatre, finem tamen nonfacit laborandi et divitias casceruandi, nec unquam cogitas; En cui laboro meum defraudans genium? In quocerte vanitas et afsictio magna est. Melius est igitur duos esse, quam unum: Quia et fructus laboris utrinque sunt communes: Et si lapsus fucrit unus, alter manum porriget, quod idem solitario non contirgu: Et mutuo calore utrique recreantur, quod in vita solitariahonesto modo non sit: Et concordi animorum consensu invicti subsistent. Filum enim triplicatum non facile rumpitur.

ENumerat Salomon socialis commoda lecti,
Caelibis et vitae damnat avaritiam.
Est aliquis caelebs, mollis qui turpia vitae
Ocita sectatur, desidia mque colit:
Connubiumque fugit tamquam lethale venenum,
Cum natis uxor ne sit alenda domi:
Et tamen ille lucri sic est studiosus, ut auri
Congerat ingentes irrequietus opes.
Nil praeter num mos curat, pro numine nummos
Ore sonat, nummos numinis instar amat.
Sic coaceruat opes, tamquam sit semper alenda
Sum tibus immodicis plebs numerosa domi.
Et tamen ille sibi numquam fecisse benigne
Sustinet, et nummis abstinet ipse suis.
Et cum frumenti magnos cumulârit aceruos,
Innumerisque habeat plurima vina cadis:
Non tamen inde bibit nec edit, sed fonte vel herbis
Utitur, aut demens esurit atque sitit:
Tantalus ut pomis nescit fugientibus uti
Esuriens, medkias et sitit inter aquas.
Cumque habeat lectos et strata cubilia plumis,
Ipse super scamnis straminibufve cubat.


page 550, image: delb0550

Ut fugeret curas, connubia fugit et odit,
Quas nunc maiores indit avaritia.
Scilicer has poenas connubia casta perosis
In fligit iudex iustus in axe Deus:
Ut curis animum multis et inanbius angant,
Atque hoc, qui cquid habent, non satis esse putent:
Sed magis atque magis congestis addere pergant,
Et partis nequeant quomodocumque frui.
Plurima pauperibus, sed avaris omnia desunt,
Et quod abest illos deficit, et quod adest.
Et tamen ignorant, bona cui congesta relinquant,
Nam nec ibi soboles ullas nec uxor adest:
At cui ducta fuit coniunx, susceptaque proles,
His iuste partes ille relinquit opes.
Hos habet haeredes, hi reque domoque fruuntur,
Quae fuit assidui parta labore patris.
Cui quamquam maior pro multis cura gerenda est,
Attamen et reditus postea maior erit.
Plus operis faciunt plures, et plura laborant,
Multus ibi labor est, est ubi multa manus.
Si quid difficile est uni, simul adiuvit alter,
Quodque unum premeret, sublevat alter onus.
Hic si procumbat dextram mox porrigit ille,
Et socio socius fert properanter opem.
Et patris in morbo soboles materque ministrant,
Et casus animo compatiente ferunt.
At caelebs aeger desertus et absq ministris
Decumbit, pereunt, quas cumulârat, opes.
Corpora prae terea contactu bina calescunt,
Quae sunt legitimo consociata toro,
Et possunt vertae sedare libidinis aestum,
Quo male coniugii nescia corda flagrant.
Dum fugit uxorem caelebs, dominamque recusat,
Nunc hac, nunc illa cum meretrice cubat:
Innumerasque suis dominas ceruicibus ultro


page 551

Suscipit, et scortis praeda sit ipse suis.
Cui cum legitime sociara coniuge res est,
Huic ex legitimo surgit amore calor:
At qui cum scortis vetito miscetur amore,
Huic pariet gelidum mens scelerata metum.
Et duo concordes animis et sensibus omnem
Propalsant facili vimque do lumque modo
Coniugis adiutrix solers et fida fit uxor,
Cumque suo concors coniuge sentit idem.
Vir caeloebs filum simplex duplumque maritus,
Qui pater est nata prole, sit ille triplex.
Iam velut est filo coustans extriplice sunis
Firmior ut facile rumpere nemo queat:
Sic si concordes fuerint vir et uxor et haeres.
Rum pere nemo potest, nemo nocere potest.
Res paruas animi concordia servat et auger,
Mens discors magnas depopulatur opes.
Bis quadradragiuta natos habuisse Scilurus
Scribirur et tali commonuisse modo:
Fasciculum ia culis consert um pluribus affert.
Hunc vi per medium frangere quemque iubet:
Hoc cum non possent, pater ordine singula frangit,
Et simul haec natis dat documenta suis.
Si vestros animos concordia firma ligabit,
Vos et res vestras frangere nemo potest:
At si consensum rumpet discordia vestrum,
Vos sine vi magna rumpere quisque potest.
Accidit hoc bohus quos dum concordia iunxit.
Non poterat per vim dilaniare Leo:
Ast cum discordes odiis et litibus ipsi
Distraherentur agris, praeda Leonis erant.
Sit nobis igitur concordia carior auro,
Quae quoad est praesens, omnia salua manent.
In primis iungat sociatos foedere lecti,
Et fratres uno de genitore satos.


page 552, image: delb0552

Hanc Salomon verbis doctrinam subii cit illis,
Cum dicit filum firmius esse triplum.
Et nobis socii commendat vincula ecti,
Cum geminos melius posse calere docet.

HOMILIA XXXIII. Tuer pauper et sapiens melior est rege sene et stulto, et admo itionum impatiente. Est cum quis ex carcere ad honores regni evehitur, et comra rex natus fit pauper: Et vidi omnes sub Sole viventes versamt cum pueris secundis in locum ipsorum successuris: Et multitudine populi ante retroqis stipatos, tales tamen evadere, ex quibus laeticiam non capitant subditi. Hoc quoque vanum est et affliotio magra.

NVnc in regales Salomon inquirit honores,
Quodque nec his insit vita beata, docet.
Principio reges sapientes esse decebat,
Ut quibus imperii summa regenda datur:
At non sunt tales quoniam puerilibus annis
Regandi verum non didicere modum.
Nascuntur regum deducti stemmate reges,
At non mens sapiens stirpe, sed arte venit.
Ut fiant igitur sapientia pectora regum,
Sunt ea praeceptis erudienda bonis:
Et Deus orandus sine quo labor omnis inanis,
Quid dare cor sapiens ingeniumque potest
Sic puer esse potest sapiens, qui recta docetur,
Si Deus huic larga dat sua dona manu
Longa dies rerum multarum suggerit usum,
Nec facienda tamen quaeque senecta videt.
Plus Daniel iuvenis muitis senioribus unus,
Viribus ingenii iudicioque valet.
Delirant etiam reges, et turpiter errant,
Auriculas asini scis habuisse Midam.
Deficiunt sensus summa veniente senecta,
Bis pueri fiunt desipiuntque senes,


page 553

Rex igitur stupidus sibimet non utilis ipse,
Qui poterit populo rite praeesse suo?
Praererea reges nolunt audire monentem,
Arbitrioque audent fanda nefanda suo.
Sic volo, sic iubeo, sit pro ratione voluntas,
Hoc dictum reges semper in ore ferunt.
Sed qui consilium non vult audire salubre,
Nec sapit ipse quidem, pessimus ille vir est
Hoc autem morbo reges plerique laborant,
Ipsorumque animis hoc Cacoethes inest.
Et cum sint tales, ne diveris esse beatos,
Pars vitae dici nulla beata potest.
Accidit insignis porro mutatio regnis,
Hoc etiam magnum dixeris esse malum.
Eicitur regno regali stemmate natus,
Ex humilique alius surgit ad alta loco.
Aegypti princeps fit ab atro carcere loseph,
Proque pedo David regia sceptra capit.
Pro regis nato servus moderamina regni
Israelitici Ieroboamus habet.
Zedochias regno spoliatus vincula perfert,
Prole oculisque orbus carsere clausus obit.
Denique quantumuis regni possessio stirpi
Detur habenda, tamen degenerare solet.
Et de quo fuerat spes magna fit ille Tyrannus,
Et populum vinclis seruitioque premit.
Talis erat natus Salomonis degener olim,
Qui contra populum dira flagella capit.
Talis erat populis incommoda commodus augens,
Et Nero crudeli pectore talis erat.
Sceptra Deus donat cui vult animosque gubernat,
Ille bonos reges difficilesque creat.
Dat faciles populis animos et regis amantes,
Ut dominum metuant obsequioque colant.
Ut bene rex praesit populo populufque libenter


page 554, image: delb0554

Pareat imperio munus utrumque Dei est.
Ergo Deus votis oretur utrinque benignus,
Ut pariter regum cor populique regat.
Subdita plebs dominos merito dignetur honore,
Et populum reges, ut redamentur ament.
Saevicia caveant iras odiumque mereri,
Nam quos oderunt, hos periisse volunt,
Et simul a puero doceatur regia proles,
Et commendentur cetera cuncta Deo.
Sicut arator agros proscindit, conserir, occat,
Ut segetum crescat copia, cura Deiest:
Sic etiam teneris puer informetur ab annis,
Ut bonus evadat rex Deus ipse dabit.

Caput quintum. HOMILIA XXXIV. Observa pedem tuum cumingrederis domum Dei: Accede ad audtendum potius quam ad dadum sacrisicium stultorum qut nesciunt, quantum mal: faciant.

ISta secunda libri pars est a peritque beatam
Quid faciat vitam, nempe timere Deum.
Sed timor iste Dei pietas est illa, Deique
Cultus, quem nobis praecipit ipse Deus.
Non, qua quisque putat, Deus est ratione colendus,
Sed vult mandata relligione coli.
Propterea Salomon iuber hic te pectore cauto
Observare pedem, cum sacra templa petis.
Hoc est, ut videas ne fors a tramite recto
Discedens falsas ingrediare vias.
Nec, quae stulta docet ratio, commenta sequarie,
Quae varias species relligionis habent.
Unicus ut Deus est, sic illius una colendi
Est via, quam verbo prodidit ipse suo.
Quos extra verbum cultus tibi fingis inance
Esse scias omnes, nec placuisse Deo.


page 555

Quid sacras verbo Deus est testatus aperto,
Iilius Zuctum est tibi cura sequi.
Hoc tibi divino patefactum munere verbum
Norma sit, et pedibus clara lucerna tuis.
Neu mare per mundi te lubricus auferat error,
Ut Conosura tuas lux regat ista vias.
Hoc iubeta udiri Salomon, animoque teneri,
As ubi quaeratur, denotat ipse locum.
Ad templum venias, haec est Ecclesia sancta,
Hic audire datur verba sacrata Dei
Quae sint grata Deo, nostrae quaesumma salutis,
In solo verbo sunt patefacta Dei.
Sola revelatum sonat hoc Ecclesia verbum,
Ista Dei domus est, hic via, vita, salus.
Christus in hac nostro factus pro crimine lytron,
Unicus ante Deum propiciator adest.
Quem propter nobis Deus est placatus, et audit,
Quicquid in illius nominc corda petunt.
Inque fide Christi puro quod pectore factum est
A nobis, gratum vult id habere pater.
Sic est in nato Deus afficiendus honore,
Qui nescit natum, nescit et ille patrem.
Haec vera est pieras, vitam quaesola beatam
Efficit in verbo sic patefacta Dei.
Quicquid praeterea confingit opinio, falsum est.
Commentis hominum ne capiare cave.
Quid cumulas donis aras? quid templa coronas?
Quid das incensis pinguia sacra focis?
Hoc stulti faciunt, vanus quos fascinat error,
Ut gratum credant hoc opus esse Deo.
Sed Deus a sacris illorum totus abhorret,
Quodque fit absque fide, iudicat esse scelus.
Sunt sacra vera, preces in Christi nomine factae,
Et mens ad voces obsequiosa Dei.


page 556, image: delb0556

Nam non audiri tantum caelestia verba,
Sed quoque obediri his corde volente decet.

HOMILIA XXXV. Ne properes ore tua, neque cortuum festinet loqui coram Deo Deus enim in caelo est, et tu in terra: idcirco sint verba tua pauca. Ut omm multae curae par unt somnia. Ita multiloquinum arguit stultum.

HActenus est dictum, cauto pede sem per eundum,
Templaque sic puro corde petenda tibi:
Ut ductum verbi caelestis ubique sequaris,
Mandataque Deum relligione colas:
Nunc ne sis praeceps vel corde vel ore, vetatur,
Sermo nec immodicus sit tuus ante Deum.
Ut pietatis enim pars est primaria, verum
Ex manifestato dogmate nosse Deum.
Nec nisi man datis venerari cultibus illum,
Quos Deus in verbo praecipit ipse suo:
Altera sic pars est, sacri de dogmate verbi,
Si qua docenda, modo conneniente loqui.
De rebus sacris cauto sic corde oquendum est,
Ut tibi sit verbum regula certa Dei.
Non sunt pro veris, ratio quae censet, habenda,
Sed quae sunt verbo sic pate facta sacro.
Ille vir est praeceps stultus temerarius audax,
Qui loquitur quicquid mens rationque probat:
Utque fidem faciat dictis, aliena docendo,
Garrulitate novum dogma probare studet.
Sic multi violant sacrae mysteria cenae,
Dum verum Christi corpus adesse negant.
Nudaque constituunt absentis symbola carnis,
Quam super axe docent esse, lo coque capi.
Ast ubi verba manent Christi, qui prorsus idipsum,
In cruce quod patitur, se dare corpus ait?
Asserere haec igitur verbis contraria Christi,
Impia sacrilego non timet ore cohors.


page 557

Impietas, quicquid dictat rationis acumen,
Approbat, et multa garrulitate docet.
At pietas intra verbi se septa coercens,
Hoc quod ait, solum credit, habetque ratum.
Orandi porro modu hîc et forma docetur,
A qua garrulitas debet abesse procul.
Filius ipse Dei praecepta salubria nobis
Tradit et in precibus nos iubet esse breves.
In vicio est multis constans oratio verbis,
Offenditque sua garrulitate Deum.
Dum praescribit ei verbis, quid, quomodo, quando
Sit dandum tamquam nesciat ista Deus.
Cum tamen et cordis suspiria singula norit,
Et gemitus instar vocis habere sinat.
Et melius norit, quam nos narrare queamus,
Quid, quo sit dandum tempore, quove modo.
Sis brevis ante Deum, cum verba precantia dicis,
Teque exauditum crede, fer, atque tace.
Qui preculas recitat longas, dubitare videtur,
Eius an audierit vota precesque Deus.
Et tempus ponit, quoniam non desinit ante,
Quam videat votis pondus inesse suis.
An non stulticia est, hominem de puluere factum
Astra gubernantem velle docere Deum?
At velluti curas tacito sub corde diurnas,
Nocte repraesentat per simulacra quies:
Sic ubi stulticia est alicuius pectore clausa,
Futilis indicio proditur ipsa suo.

HOMILIA XXXVI. Si quid voveris Deo, praestare ne cuncteris Non enim placent Deo stulti. Praesta igctur quod vovisti. Melius est ut non voveas, quam ut votum non praestes. Ne permittas orituo, ut pecces in carnem tuam, neque dicas coram Angelo, ignorantiam esse. Ne Deus irascatur voci tuae et


page 558, image: delb0558

damnet apera manuum tuarum Somnia tantum et vanitates sum multi sermones. Ideo Deum time.

TErtia pars sequitur pietatis, debita voti
Soluere, promissam nec violare fidem.
Non locus hic vita de caelibe vota tuetur,
Ut Papalis eum torquet ad ista cohors:
(Virginitatis enim votum sine crimine vitae.
Ni Deus hanc dederit, nemo vovere potest:
Suntque ideo sexus homines utriusque creati,
Ut vivant socio femina masque toro:
Et qui coniugio prohibent in corde flagrantes,
Propositum turbant consiliumque Dei:)
Sed de Baptismi votis hîc accipe dici,
Quo damus aeterno nomina nostra Deo.
Hinc inimicitiae nobis et bella gerenda
Cum Satana, nullo concilianda die,
Ille locos omnes noctesque diesque pererrans,
Ex omni nobis parte timendus adest:
Persequiturque vias omnes ubicumque nocendi,
Exitiumque animis corporibusque struit.
Hunc contra Christi castris iuravimus arma.
Promissis standum est, non violanda fides.
In statione sua consistere quemque necesse est,
Ex acie profugum turpe referre pedem.
Turpius a Christo desciscere rursus ad hostem,
Foederis immemores pollicitique dati:
Quod faciunt aliqui discrimina multa timentes,
Et mortem quae stat tristior ante pedes.
Sollicitat multos donis ingentibus hostis,
Et spondet faciles absque labore dies:
Divitias aliis, aliis promittit honores,
Et quicquid terris dulce cuique placet.
Et bona pars hominum falso persuasa recedit,
Votaque non praestat destituitque fidem.
Sed melius fuerat Christo non vota dedisse,


page 559

Postea quam turpi deseruisse fuga.
Detestarur enim temeraria vota ferentes,
Atque inconstantes in pietate, Deus.
Sis igitur constaus, et quae tua lingua recepit,
Re praestes ipsa mortis ad usque diem.
Omnibus in pactis promissa fideliter imple,
Seu fuerint homini, seu soluenda Deo.
Nam si periuro men dax peccaveris ore,
Supplicium toto corpore grande dabis.
Et damnabit opus manuum Deus omne tuarum,
Et praesto coeptis non volet esse tuis.
At cum periuris tandem deiectus ad orcum,
Defectus peonas perfidiaeque dabis.
Neve tuae possis aliquid praetendere culpae,
Angelus inspectans omnia testis adest.
Quem Deus excubiis circum praefecit agendis,
Hostis ut incursus arceat atque dolos.
Ille tui cernit periuria cordis et ausus,
Perfidiaeque tuae testis et ultor erit.
Et scelus hoc nullis erit ex cusabile verbis,
Omnis sermo tuus prorsus inanis erit.
Ergo memento Deum perfecto corde timere,
Et vera constans in pietate mane.
Auxiliumque Dei votis ardentibus ora,
Erte non ullo deseret ille die.
Sed dabit extremo laerum tibi fine triumphum,
Praemiaque aeternos non abolenda dies.
Sic petimus vitam per multa pericla beatam,
Quae non in terris, sed super axe manet.

HOMILIA XXXVII. Si pauperem per vimoppressum, et iudicum aciusticiam de terra ablatam videris, factum ne mireris. Est enim excelsus super excelsum, et super omnes excelsos alius sublimior speculator. Summus in terris rex est, ad excolendam regionem constitutus.


page 560, image: delb0560

EXposui supra, quae sit partitio libri:
Primum, quid non sit vita beata: [transcriber: word missing]
Postea demonstrat, quidnam sit vita beata:
Hactenus ista duo commemorata mihi.
Tertia pars superest, quos haec doctrina det usus,
Quam nunc aggrediar dicere, dante Deo.
Quod supra Salomon sese vidisse recenset
Oppressos humiles vim sine iure pati:
Nunc quid in hac rerum forma sit corde tenendum,
Quo sustentemus pectora nostra, docet.
Quando vides regnare malos, florere Tyrannos,
Affligi iustos, innocuosque premi:
Ne credas coeco fieri sic omnia casu,
Aut nullum terras qui regat, esse Deum
Est Deus in caelo iustus, iustumque tuetur,
Iudiciumque iubet iusticiam que coli.
Constituitque aliquos, qui ius tueantur et aequum,
Et sontes plectant, innocuosque tegant
Quod si non facient rationes poscet ab illis,
Inspectorque suo tempore iustus etit.
Constituitque diem, quo res diiusdicet omnes,
Parua bonis aequo corde ferenda mora est.
Nec tamen in tempus differt hoc omnia, verum
Hoc etiam dirum punit in orbe nefas.
Macta enim saevos infanda morte tyrannos,
Et quibus humano dextra cruore madet.
Cumque magistratus iusta non punitat ira,
Blasphemos, caedes foenus, adulterium:
Ipse magistratum plectens cum sontibus, ignes
Desuper effundir sulfureasque pices:
Aut maris et caeli miscens cum fontibus undas
Diluvium terris exitiale creat.
Aut caelum clavens rorem subducit et imbres,
Areat ut longa terra pecusque siti.
Aut cingens castris populosam ingentibus urbem,


page 561

Peste fame, telis milia multa necat.
Non igitur debet cuiquam res mira videri,
Si cernat iustos vi dominante premi.
Seque hoc solentur, quos vexat agitque tyrannis,
Quod summus iudex vivit in axe Deus.
Et proceres metuant, quibus est violentia cordi,
Omnia cum praesens cernat ubique Deus.
Qui super excelsos est excelsissimu omnes,
Et cunctis aequa iura bilance feret.
Sitque magistratus sempermemor, istius olim
Sistendum sese iudiois ante thtonum.
Officiumque suum faciat, scelerique resisiat,
Et pro iusticia pugnet, agrumque colat.
Conseruer pacem, cunctis ut floreat oris,
Ut possit tuto quisque tenere suum:
Et vigeant artes, vitae quibus indiget usus,
Artificiumque manus, agricolaeque labor.
Ut bene cultus ager divino munere reddat
Semina cultori multi plicata suo.
Unde peti debent, verbi quaecumque ministris
Principibusque dari iura Deusque iubent.
Sic agriculturae praeses rex dicitur esse,
Eius et hîc Salomon munus id esse docet.
Ac velut agricolae labor est evellere spinas,
Et quicquid damno frugibus esse potest:
Sic quoque de medio debet rex tollere sontes,
Ne noceant animis transitione piis.
Si qua superfuerit labes medicamine maior,
Est ad iudicium reicienda Dei.

HOLMILIA XXXVIII. Qui amat pecuniam, nur quam illa obsaturatur: Etquiamat divitias, nihil inde fructus habet. Etiam bocest amanitas. Ubt enim multae sunt opes, ibi multi sunt qui absismant, et quid aliud inde habet possessor earum, msiquod oculos tautum pascit intuendo. Et cum aulcis sit somrus


page 562, image: delb0562

laboribus defatigato, sive parcior sive largior caena ipsi fuerit: Errgione copia divitus non sinit cum dormire.

NVnc et divitias Salomon res mon strat inanes,
Ac adversus eas pharmaca certa docet.
Divitias mundus multo sibi congerit auro,
Ac in iis summum cogitat esse bonum:
Sed nequit esse bonum, quod ei, qui possidet illud,
Curarum seges est, perniciemque parit.
Tale lucri studium, quod ubi sub pectore sedit,
Innumeris replet corda cupidinibus.
Noctes atque dies magis et magis ardet habere,
Et bona congestis accumulare bonis.
Crescit amor nummi, quantum res crescit et aurum,
Quo plus sunt auctae, plus sitiuntur opes.
Per mare, per terras, per frigora dura, per aestum,
Currere cogit opum non saturanda sames.
Nullus avaritiae modus est, aut finis habendi,
Sed cum possideat plurima, plura petit.
Semper avarus eget, nullo contentus aceruo,
Et, quod abest, illum deficit, et quod adest,
Non habet id quod habet: quia non capit illius usum,
Nec fruitur partis quomodocumque bonis.
Sed tamquam sacrum metuit contingere nummos,
Perpetiturque famem, perpetiturque sitim.
Et quid habet fructus aliud, nisi lumine coram
Ut comportatas intueatur opes:
Tantalus ut pomum super arbore spectat, et undas,
Sed semper sitiens, esuriensque manet.
Interea serui farris populantur aceruos,
Euacuantque cados luxuriosa cohors.
Furantur, rapiunt, exportant nocte sub atra,
Quantum quisque potest, ac ubicumque potest.
Cum magno dives videt hoc auditque dolore,
Et nihil in toto pectore mentis habet.


page 563

O quoties, sumtus fieri ne sentiat istos,
In gelidis optat montibus esse lapis.
Et quoniam plerumque comes dolor esse doloris,
Atque unum solum non solet esse malum:
Haec quoque divitibus veniunt in commoda semper,
Quod facit his somnos nox vigilata breves.
Qui tulit assiduos aestiva luce labores,
Huic lasso dulcis serpit in ossa sopor:
At variis cum sit mens divitis obruta curis,
Hunc dormire suae non patiuntur opes.
Dum vel sollicite partes meditatur in omnes,
Quomodo res possit multiplicare suas:
Vel timet insidias noctis, furumque rapinas,
Qui magnis inhiant clamque palamque bonis.
At nox insomnis cerebrum desiccat: et epar
Ar cor debilius ventriculumque facit.
Hinc mala multiplices generat concoctio morbos,
Ventriculo crudum suppeditante chylum.
Unde sit im purus sanguis transmissus ad epar,
Spiritus et cordis crassior esse solet.
Omnibus hinc membris nutritio iusta negatur,
Ac humore perit deficiente calor.
Hinc phthisis et macies, et tandem mors venit ipsa,
Scilicet hi fructus concomitantur opes.
Qua propter nemo, cui mens in pectore sana est,
Divitias summum dixerit esse bonum.
Cumque bonum summum non sint, non appetat illas,
Sit contentus iis, quae Deus ipse dedit.
Vectigal magnum, paulo si credimus, hoc est,
Mens contenta suis, et pietatis amans.
Et sapiens Salomon, ut opes contemnere discas,
Indicat hic, illas plurima damna sequi.

HOMILIA XXXIX. Vidi aliom magnam miseriam sub Sole, quod divitiae asservatae saepu exitiosint possesscri, et pereant cum magna


page 564, image: delb0564

calamitate, ut nihil perveniat ad haredem ex illo natum. Ut egressus est ex utero matriu nudus, ita nudus disced t, et qualu venit, talis abit, nac quisquam hine abiens secum aufert ex omnius, quae labore suo arquisivit. Maxima profecto haec miseria est quodita abii, ut vemt, et quid fructus inde habet, quod in ventum laboraun? Omnibus diebus vi ae suae in tenebris comedit cum magnae aegritudine animi, morbis et maerore excruciatus.

PLuribus exponit Salomonis concio verbis,
Quae coa ceruatas damna sequantur opes,
Nempe quod exitio bona sint ingentia multis,
Et quoque non paucis sint operata necem.
Caede Polymnestor Polydori diripit aurum,
Nec timet hospitii Thrax violare fidem.
Sustulit affinem scelerata caede Sichaeum
Pygmalion propter, quas sitiebat, opes.
Nabotho peperit misero sua vinea mortem,
Quam sibi rex propriam cum lesabele petit.
Exemplis omnes pleni sunt pene libelli,
Multaque quottidie nuntia fama refert.
Accidit ut quidem nummis instructus et auro,
Iraliae doctas vellet adire scholas:
Ac equitem quendam quadam reperiret in urbe,
Qui fieret longae duxque comesque viae
Huic sua concredit, fidum ratus esse sodalem,
Sed nummis inhians hunc iugulavit eques.
Post paucosque dies homicida prehensus ibidem
Supplicium caedes haec ubi facta, luit.
Tempore sic uno malesuada pecunia binis
Obfuit et lethi fomes utrique fuit.
Cum mercatoris quidam venisset in aedes
Creditor et nummos vellet habere suos:
Vincula mercator parat huic mortemque minatur,
Debita ni dicat cuncta soluta sibi:


page 565

Chirographoque suo cogit, sic esse, fateri,
Et tamen hunc saeva postea mente ne cat:
Aedibus inque suis sepelit tellure cadaver,
Et caelat pat cos facta ruenta dies.
Amissum vero tandem quaerente Senatu,
Lustratumque omnes circumeunte domos:
Conscius ipse sibi sceleris mercator, in undas
Abilcit elatum corpus inane domo.
Hoc conspexit anus, proditque: statimque Senatus
Auctorem caedis, nil miserendo necat.
Forte puer quidam cum mendicaret in urbe,
Excipit bunc animo compatiente senex:
Donat ei vestes, praebet potumque cibumque,
Praestat et officium quod modo cumque potest.
Ille senis spectans nummos, nil tale timentem
In somno iugulat, divitiasque rapit.
Nec mora longa fuit, caedis comprenditur auctor,
Et recipir factis praemia digna suis.
Cernis ut exitio sit possessoribus aurum:
Non igitur summum dixerisesse bonum.
Imo aliqui sibimet vitam, stimulante furore,
Proprer opes telis eripuere suis.
Ac licet exitio non sit locupletibus aurum,
Nec semper Tragicis mors metuenda modis:
Exspectanda tamen mors et felicibus olim:
Omnibus infestas inicit illa manus.
Estque relinquendum terris hîc quicquid habemus,
Nil asportandum ceu nihil intulimus:
Nudos prima tulit lux, auferet ultima nudos,
Ut fuit exortus, sic quoque finis erit.
Nec tamen est certum, quisnam post funera nostms
Sit possessurus, quas cumulamus, opes.
Si non sit nobis haeres, alienus habebit,
Aut haeres si sit vix tamen ille capit.
Non semper cedunt ipsis bona patria natis,


page 566, image: delb0566

Sepe et ad externos fraude redire solene.
Aut ad egestatem dites quandoque redacti
Relinquunt natis debita multa suis:
Quae vel cum magno coguntur soluere damne,
Haec ex divitiis commoda patris habent.
Ergo quid in vanum mortalia corda laborant,
Et pereunt curis excruciata suis?
Cur maerore suum multisque doloribus aevum
Conficiunt, magnis invigilando bonis?
Cum, cuius causa mala tot patiuntur, idipsum
Tale sit, ut nihrl hoc vanius esse queat.

HOMILIA XL. Mea igitur haec est! sententia: pulchrum esse, si quis comedat et bibar et aeto sit animo ex omnibus laboribus quos capit sub Sole, omnibus diebus vita suae, quos dedit ei Deus. Haec enim paris eius est. Sed ut is, cui divitias et opes et potentiam largitus est Deus, pro sua parte comedere et bibere et labore suo laetus frui possit, id Dei donum est. Non enim recordatur calami atum in vitae, cum laeticia cor eius Deus impleat.

ADversus lucri studium nunc pharmaca dantur,
De quibus et quaedam dicta fuere prius,
Suggerit haec nobis pietas, quae sola beatos
Effecit, et summum sola vocanda bonum.
Quisquis enim pius est Domino se subicit ultro,
Namque scrit aeterno numine cuncta regi.
Omnibas esse suum praeseriptum tempus et horam,
Cuncta Deum certo ferre referre modo.
Nos nihil absque Deo, nil contra numina posse,
Et nihil in inostris viribus esse situm,
Cuncta quidem nobis concessa sub axe fruenda,
Sic tamen, ut tector su maneatque Deus.
Officiumque suum pro sese cumque gerendum,
Et tamen enentus solius esse Dei.
Qui timet ergo Deum, pietas quem sancta gubernat,


page 567

Officii faciat munera iusta sui:
Euentusque Deo committat in axe futuros,
Qui reget arbitrio nostraque nosque suo.
Sipater est, domui praesit, gnavusque laboret,
Filiolisque suis remque domumque paret:
At non usura studeat corradere nummos,
Aut bona non licitis amplisicare modis.
Non engat curis animum noctesque diesque,
Defraudet genium nec miser ipse suum.
Nos quia sola Dei reddit benedictio dites,
Non labor hoc noster vanaque cura potest.
Divitias numero, mensura, pondere nostras
Distribuit sapiens omnipotensque Deus.
Dante Deo nescit nobis obsistere livor,
Et non dante, nihil cura laborque valet.
Divitiis igitur tranquillo corde fruamur,
Quantascumque Dei dextra benigna dedit.
Si nullas dederit, non aegra mente feramus,
Contenti pauco, quod dat habere Deus.
Et spe credamus certa, qui cuncta gubernat,
Non deserturum corpora nostra Deum:
Sed bonitare sua panem vestemque daturum,
Et quibus hic nobis esse putabit opus.
Quatenus haec nostrae non sunt nocitura saluti,
Et divinus iis non violetur honor.
Quid capta mus opes: Deus est qui donat et auget,
Ille creat corpus, servat, amicit, alit.
Nos partes nostras tantum fa ciamus, ut aequum est,
Et curam nostri sic Deus ipse geret.
Si non ingentes dat farris et aeris aceruos,
At dabit hoc ipsum, quod satis esse putat.
Hoc pietas czedens, lucri non anxia curis,
Est contenta suis perfruiturque bonis.
Euentumque Deo committens cuncta regenti,
Fungitur officii munera laeta sui.


page 568, image: delb0568

Thesaurumque suum sibi scit super axe repostum,
Quem peperit Christus, sed capit una sides.

Caput sextum. HOMILIA XLL Est malum, quod vidi sub Sole, admodum frequens inter homines, quod alicui deustias, opes, et honeres, et omnia qus animus eius desider are potest, affatim suppeditat Deu, solam perfruendi potestatem non dat, sed alienus illa dsumit. Hoc certe vanum est et aerumnosum. Quad si centenum liberorum pater sit, et aetate longissima maltos annos superer, neque tamen anima etus bonis saturetur, neque corpus vita defunctum sepultura decoretur: affirmare non dubitem, abortus meliorem esse fortunam. Invanum enim venit, et in tenebris abit, et tenebris nomen eins obscuratur, Solem non vidit, neque requiem ullam vel hic vel illic invenit, ac licet bis mille annos vivat, numquam tamen lato est animo. Non ne ad unum locum emnia redeunt?

UT pietas rebus novit praesentibus uti,
Gaudiaque ex illis laetitiamque capit:
Sic contra lucri studium plus plusque requirens
Excruciat mentes, sollicitasque facit.
Nec tamen inventis fruitur, qui congerit, ipse,
Nec soboles eius, sed peregrinus habet
Hic geminus dolor est, haec est insania duplex,
Prorsus inutilibus sic inhiare bonis,
Qui coa ceruat opes, semper meditatur, ut addat,
Et nihil hinc audet demere, si sit opus.
Si sitiat, quamvis praestantis mille Falerni
Dolia possideat, non tamen inde bibit.
Sed potius vel fontis aquas, vel potet acetum,
Quam relinat veteri dolia plena mero.
Si sint mille cori farris, pinquisque ferina,
Sit lardum, petaso, perna, boves et oves;


page 569

Non tamen ex illis ausit decerpere quicquam,
Vescaturuel erbis, sustineatue famem.
Si sint et lecti molles et stragula vestis,
Sed sit ei durus cespes et herba torus:
Si vestes habeat, sed saccos in duat ipse,
Aut lacer, aut etiam nudus, ut Iras, eat:
Intereaque domi vestes et culcitra blattis
Sint cibus et tineis, intereantque situ:
Huic quid opes prosunt, siquidem non utitur illis?
Vita quid est talis, quam mera pauperies?
Quid iuvat hunc mundus, mundi si commoda nescit,
Et numquam Iaeta gaudia mente capit?
Conditione quidem meliore videtur abortus,
Qui numquam primum vidit in orbe diem.
Qui si non fruitur iucundae munere lucis,
Non etiam sentit quicquid in orbe mali est.
At parcus dives totius tempore vitae
Multa dolenda videt, laeticiaque caret.
Non fruitur praesente bono, sitit, esurit, alget,
Sudat, anhelat, iter nocte dieque facit.
Nalla quies illi neque respiratio cordis,
Conficitur curis mortis ad usque diem-
Sed facit haeredum causa, quaecumque laborat,
His comportat opes quomodocumque potest.
At nullos habuit natos, nullosque nepotes
Est sine prole torus, tota stat orba domus.
Congerit accumulat, coaceruat, congregat auget,
Nescius, has quis sit posthabiturus opes.
Ac quamvis habeat vel centum pignora lecti:
Et proles ipsi sit numerosa domi:
Ille tamen nescit super an stirps ulla futura
De multis sit post fata suprema patris.
Saepe videmus enim numerosa prole refertas
Orbari letho depopulante domos.
Et Deus ut donat natos, sic cripit idem,


page 570, image: delb0570

Et vult agnosci munus id esse suum.
Utque dedit natos ultro, sic prospicit ipsis,
Utque penus sit eis quottidiana, facit.
Ille parens hominum socii dat pignora lecti,
Proque illis curam more parentis agit.
Illius hoc munus solius noveris esse,
Haec est unius propria cura Dei.
Quocirca si quis partes irrumpit in istas,
Deque opibus natis prospicit ipse suis:
Huic Deus iratus congestum dissipat aurum,
Datque peregrino, quas coaceruat, opes.
Aut quorum causa tantos congessit aceruos.
Eripit huic natos spem columenque domus.
Et pater haeredum post fata suprema superstes,
Nec deploratus nec tumulatus obit;
Quid labor et curae quid opes, quid profuit aurum?
Quid nox insomnis quid sine Sole dies?
Ergo bonis pla cido praesentibus utere corde,
Quantulacumque Dei dextra benigna dedit.
Quod satis est homini, Deus ultro donat, et aufert,
Divitias placito dividit ipse suo.
Datque bonis, ne forte malae res esse putentur.
Datque malis, ne quis censeat esse bonas.
Saepe bonis aufert, ut eorum corda probentur,
Saepe malis aufert, surgat ut in de dolor.
Ergo fruare datis, grates peragasque datori,
Quae data non fuerit, bis caruisse velis.

HOMILIA XLII. Omnibus homimbus labor pro suo cuiusque modo demandatus est, verum animus non acquieseit. Quid enim amplius navat saptens quam stultus? Aut quid pauper conatur versari inter viventes? Melius est pascere ocules aspectu praesentium, quam animo vagari post absentia. Etiam hoc est vanitas et afstectio spiritus.


page 571

ESt dictum supra, quod nulla scientia terris
Felicis vitae nomen habere queas
Nam quo quisque magis sapientis acumine mentis,
Ingenioque bono iudicioque valet:
Hoc magis ipsius complura negotia curae,
Et graviora solent expedienda dari.
Unde breves illi noctis sunt tempore somni,
Plurima dum variis sunt meditanda modis.
Hinc cani veniunt, et praematura senectus,
Et capitis languor, ventriculique labor.
Nec tamen ex voto su ccedunt omnia semper.
Sed male, quae bene sunt praemeditata, cadunt.
Summaque praeterea quantoque scientia vana est,
Si quis eam vili schemate pauper habet.
Saepe quis est olitor satis opportuna locutus,
Sed cum sit tennis, nil bona dicta valent.
Aut aliquie ternens, quae non satis apta geruntur,
Flectere consiliis cogitat illa suis.
Nam sunt nonnulli, qui se, moderamina rerum
Si teneant, melius posse praeesse putant.
Et contra, rerum quibus est commissa potestas,
Otia privatae conditionis amant.
Sunt, quibus ingenium felix, et mentis acumen
Excellens tribuit rex super axe Deus:
Hi perscrutantur sinuosa volumina caeli,
Infernique domos, Oceanique sinus.
Aut nova confingunt sacris commenta libellis,
Exponuntque suo plurima dicta modo.
Sed melius fuerat quae sunt rata certa, propinqua,
Comminus ante pedes, in dubitata, sequi:
Quam procula nobis animos fugientia nostros
Captare, et summos pervolitare polos.
Et satius fuerat veterum monumenta probare,
Et verum casta simplicitate sequi:
Quam nova quae non sunt audita prioribus annis,


page 572, image: delb0572

Affirmare novis fanda nefanda modis.
Hoc contra vanum pietas dat sola medelam,
Quae iubet, ut timeas simplice corde Deum.
Et maneas intra metas, neque longius unquam
A norma verbi digrediare Dei.
Hoc, quod ait, credas, neque sis sapientior illo,
Pareat auctori mens ratioque suo.
Credere posse Dei verbo, sapientia summa,
Summaque stulticia est, credere nolle Deo.
Quod cernunt oculi, putat experientia verum,
Sed magis est verum, quod videt alma fides.
Fallere nos possunt sensus, et saepius errant:
Voce Dei nescit fallere freta fides.
Nam Deus est verax: Fractus prius irruat orbis,
Quam dixisse tibi falsa querare Deum.
Ergo Deo credens animi sic utere donis,
Fama Dei studiis crescat ut alma tuis:
Et prodesse tua possis compluribus arte.
Ista sit ingenit summa scopusque tui.
Haec tibi sunt famam citius paritura perennem,
Quam si subtilis plus satis esse velis
Solus is est sapiens, Christum qui noverit unum
Quem sic proponit vox sacrosancta Dei:
Quod sit iusticia hic quod sit sapientia nostra,
Pro mundi factus crimine grande lytron.
Hunc unum Paulus sese didicisse fatetur,
Hunc artis summam praedicat esse suae,
Hunc quicumque fide cordis constante prehendit,
Is dici summa Doctor in arte potest.
Nos quoque Musarum doctas ita discimus artes,
Christus ut illarum summa sit atque scopus.
Hunc ego divini cognovi lumine flatus,
Hunc artis summam glorior esse meae.
Litera prima mihi est est ultima litera Christus,
Hic ars dicendi est atque Mathematica.


page 573

Sit sapiens, quicumque volet doctumque Platonem
Voluat. et Euclidem, scriptaque Aristotelis:
Est meus Euclides Christus meus est Plato Christus,
Et meus est verus Christus Aristoteles.
Nam simul et vere finem docet ipse bonorum,
Et tan dem vitae prandia vera dabit.

HOMILIA XLIII. Quid hoc autem? Etsi quis nominis fama sit celebrasissimus, nemini tamen obscurum est, quod sit homo, nec cum fortiore se contendere potest. Vanitatum enim infinitus est numerus, et quid amplius est homini: Quis enim novit, quid sit borum homini in vita, omnibus diebus vanitatis suae, quos umbra instar degit? Aut quis praedicere potest homini, quid futurum sit in posterum sub Sole?

MVlta gerunt homines, quiduis conantur et audent,
Ut clarum toto nomen ab orbe ferant.
Magnificeque hominum de se prudentia sentit,
Et sibi sub caelo subdita cuncta putat.
Hanc igitur Salomon hoc iam sermone retundit,
Ac adversus eam pharmaca certa docet.
Qui bene gesserunt res et prudenter et arte,
Et fama clrrum nunc quoque nomen habent:
Hos ipsos homines mortali semine natos,
Sub rigida mortis lege fuisse scias.
Tu quoque quicquid agas, hominem te noveris esse,
Sed quid homo est? Humus est, et quoque siet humus.
Ut tibi prae multis data sit prudentia maior,
Et paucos habeas conditione pares:
Ne tamen intumeat tua mens, neq surgat in altum,
Sed te subiectum noveris esse Deo.
Quod celsum est, quamvis caput inter nubila condat,
Est tamen inferius suppositumque Deo.
Ergo ne quis homo cristas nimis erigat alte,
Is sibi cum summo rem sciatesse Deo,


page 574, image: delb0574

Qui tumidas fastu mentes deturbat ab alto,
Et premit imposito colla superba pede.
Quin eriam coram mundo, quicumque superbus
Terrestris dici vult Deus, audit, Homo es.
Vanus homo, vana est omnis prudentia terris,
Et vanum, quod homo coeptat et audet opus.
Praeterea quamvis sit prudentissimus ipse,
Omniaque in terris experiundo sciat:
Hoc tamen ignorat, vere quid prosit et obsit,
De quo vel doctis lis diuturna fuit.
Huic placet hoc, illi placet illud, et appetit ipsum,
Cuique suum caput est, iudiciumque suum.
Nemo tamen constans, absentia quaerimus omnes,
At praesente bono scit bene nemo frui.
Ac ut homo nescit, quae nam sit summa bonorum,
Sed prout ipse putat, quae placuere, petit:
Sic etiam nescit, quam sint diuturna futura,
Quae petit et sequitur quae bona summa putat.
Namque dies eius vani sunt atque fugaces,
Et cito praetereunt, ut levis umbra fugit.
Et tempus quandoque parens, quandoque noverca,
Nunc homini donat, nunc data dona rapit.
Nunc hac, nunc illac fortuna volubilis errat,
Et commutates fertque refertque vices.
Nescit et hoc, post se quid sit sub Sole futurum,
Arida cum tellus morte solutus erit.
Cum quis obit fato, vitae cum terminus instat,
Tunc solet ob natos anxius esse pater.
Nescit enim, qualis rerum sit forma futura,
An sit opes soboles post habitura suas.
Hoc praescire potest nemo, praedicere nemo,
Quaefatum statuat, nemo futura videt.
Haec sit in hac igitur forma medicina malorum,
Et curas homini leniat ista suas:
Quod decus aeternum pariens prudentia terris


page 575

Haec est mens recti conscia, firma sides.
Sis pins, inque Dei, quae sunt peragenda, timore
Incipe sit sinis principiumque Deus.
Nec tua frera suis quicquam mens viribus ausit,
Sed tua consilio subice facta Dei.
Cumque hinc migrandum est decurso tempore vitae,
Commenda moriens te que tuosque Deo.
Qui tuus a teneris nutricius extitit annis,
Ille tuae sobolis fautor et altor erit.
Et vos ex ista deductos valle malorum
Transferet in vitam, quae super axe manet:
Mens ubi depulsa caoi caligine mundi
Aspicier coram, quae latuere diu.

Caput septimum. HOMILIA XLIV. Melius est homestum nomen, quam unguentum bonum: Es dies mortu melior est, quam dies nativitatis. Melius est, ire ad domum luctus quam ad domum convivit. Illic enim est finu omnium hominum, et vivens corde suo ex. pendit. Melior est severitas vulius quam risus, quia tristi vultu cer emendatur. Cor sapientum in domo luctus, et cor stuitorum in domo laeticiae Melius est audire increpationem sapientis, quam stulti canticum. Risus enim stultt est instar spinarum sub olla crepitanium. Etiam ber vanum est.

NEmo voluptatis non est studiosus: at illa
Nequa quam dici vita beata potest.
Hanc igitur contra Salomon dat pharmaca nobis,
Quaeque petit mundus, spernere cuncta iubet.
Unguento proceres vestes et corpora spargunt.
Quale dabat nardus balsameusque liquor.
Apponunt mensas, et Bachanalia vivunt
Pocula circumegunt, ad numerumque bibunt.
Ante dapes astant citharas et plectra moventes,


page 576, image: delb0576

Omnis et harmonicis Musica iuncta modis.
At tu ne facias itidem, neque vana sequaris,
Namque voluptatum diffluit omne genus.
Quin potius pietate pares tibi nomen honestum,
Unguento praestat nomen odore bonum.
Et thymiama domo fragrans sentitur in una,
Fama per externas spirat honesta plagas.
Exolet unguentum longoque absumitur usu,
At bona post mortem fama decusque manet,
Nil nisi laeti ciam quaetunt et gaudia stulti:
Tu pietatis amans corda severa geras.
Et lamentantes invisere saepe memento,
Quos aliquo casu fata Deusque premunt.
Namque horum luctu vitae de fine moneris,
Quamque infinitis plena sit illa malis.
Vita brevis nostra est, moriendum est omnibus olim,
Serius aut citius mors sua cuique venit.
Et nulli parcens omnes aequaliter aufert,
Pauperibusque affert divitibusque manus.
Tunc, qui felices fuerant semperque beati,
Quique in divitiis spem posuere suis:
His fit ad aeternas tristis mors ianua poenas,
Nullaque fortunae spes melioris erit.
At quifortunae fulmen sensere tonantis.
Et mala constanti sustinuere fide:
His sit ad aeternam mors laeta catastrapha vitam,
Turbat ubi nullus corda beata dolor,
Et suprema dies natali praestat iisdem,
Ut Salomon recte, si reputemus, ait.
Lux natalis enim, quae nos producit in auras,
Est ortus multi prin cipiumque mali:
At suprema dies est clausula summa malorum,
Et nos ex multis eripit illa malis.
Hic labor et dolor est, hic mille pericula vitae,
Quae nascendo subis, sed moriendo fugis.


page 577

Gaudia nulla diu durant, et nulla voluptas
In terris constans et diuturna manet.
Ut fragor est ingens, et late flamma relucet,
Cum vepres igni corripiente flagrant:
Sed mox subsidunt stridor flammaeque minaces,
Et moritur ligno eficiente fragor:
Sic quoties gaudent stulti sua iubila tollunt,
Et risus animo luxuriante cient:
At simul atque ipsis infausta supervenit hora,
Cum vita finem risus inanis habet:
Est igitur melior luctus, quam cantio mundi,
Luctu namque Deus corda fidemque probat.
Et res adversae fastum plerunque coercent,
Ignavosque acuunt, luxuriamque domant.
Res laetae contra faciunt plerunque superbos,
Securosque homines, immemoresque Dei.
Ergo voluptates spernas, patiaris acerba,
Sinceraque Deum relligione colas.
Nec dubites, quin te tamen amplectatur amore
Consultumque tibi sic velit esse Deus.
Qui tibi pro rebus duris et mole laborum
In caelo vitam laeticiamque dabit.
Nullus ubi dolor est sed vera manensque voluptas,
Quae non adiunctos est habitura metus.

HOMILIA XLV. Rebellis et sapientem pertur bat, et cor munisicum labefactat. Melior est finis reiquam principium: Et melior est longanimis, quam praeceps et elatus. Nesis ad irampraeceps, id enim stulti est proprium: Neque disputes, curtempora alia aliis fuerint, meliora: Quia hoc quoque non quaris sapienter.

REbus in humanis cum sit confusio magna,
Quae mentes turbat sollicitasque facit:
Pharmaca nunc tradens Salomon docet omnia lege
Ignota nobis ferre referre Deum.


page 578, image: delb0578

Nec qua iudicium de re prius esse ferendum,
Quam finem videas: Exitus acta probet,
Nil benefacta iuvant, nihil est fecisse benigne,
Et benefactorem gratia rara manet.
Cui tu profueris multum, tibi damna dat idem,
Quaeque molesta tibi noverit esse facit.
Ut sapiens etiam promptissimus ante iuvando,
In reliquum parcas discat habere manus.
Sed quid ait Salomon? Finem docet esse videndum,
Qui emonstrabit numine cuncta regi.
Quod neque principio, neque prima fronte videtur,
Exitus extremo fine docere solet.
Est Deus omnipotens et iustus, et omnia cernit,
Et dat digna bonis praemia, digna malis.
Ergo licet multi, pro consuetudine mundi,
Immemores soleant muneris esse dati:
Et benefactori mala pro pietate rependant,
Officiumque putes interiisse tuum:
Haec ta men ex alto, qui conspicit omnia, cernis,
Impiaque infenso lumine facta notat.
Ingratumque suo pro factis tempore plectet,
Mercedemque tibi pro pietate dabit
Exspecta finem retributio certa sequetur,
Tu modo corde brevem fer patiente moram,
Ne sis elatus, neque commovearis ad iram,
Nam sunt haec stulti propria signa viri.
Sed neque sic dicas, cur dat praesentia nobis
Tempora praeteritis dereriora Deus?
Incusare Deum noli, qui, quicquid ubique est,
Irrepiehensibili datque regitque mode.
Commoda cuique loco sua sunt, sua commoda quoduis
Tempus habet. varie distribuente Deo.
Sic sua sunt itidem cuivis in commoda terrae,
Tempora defectus quaeque habuere suos.
Praeteriti frustra miraris temporis aevum,


page 579

Aurea nec recte secla fuisse putas.
Namque bonis omni mala tempore mixta fuerunt,
Saeculaque ingratos cuncta tulere viros,
Semper avaritiae crimen vis, furta rapinae,
Omibus in terra sunt dominata locis.
Te puero facilem victum pacemque fuisse,
Inquis. et in tuto cuique fuisse suum.
Sed neque tum noras annona quid esset et unde,
Patre tuo victum suppeditante ribi.
Nec quid Mars esset, quid pax, quid tela sciebas,
Bella quid exitii sanguinolenta darent.
Parimpar ludens, equitans in arundine longa,
Aequales inter conspiciendus eras.
Nec fraus nota tibi, neque rapta pecunia furto,
Divitiae globuli, turbo, et arundo tuae.
At nunc vir factus graviora negotia tractas.
Multaque turba tibi semper alenda domi.
Iam tibi divitias argenti quaeris et auri,
Et tibi iam curae est quotidiana penus.
Nunc tibi cum multis res est periuria sentis,
Et fraudes hominum multiplicesque dolos.
Quaeque tibi puero prius ignorata fuerunt,
Iam sunt cum damnis experiunda tuis.
Hinc peiora putas tua secla prioribus annis,
Quod mala te quaedam, quae latuere premunt.
Sed quae tantorum est, inquis, medicina malorum?
Esta pius tua fac, cetera trade Deo.
Ille suo compensabit bona tempore iustis,
Et contra vindex impietatis erit.
Est mora parua tibi patienti corde ferenda,
Nam penes est unum tempus et hera Deum.

HOMILIA XLVI. Bona est sapientia cum haeredit ate, et est excellentia videntium Solem, Nam et sapientia defendit, et pecunia: Sed


page 580, image: delb0580

sapientia etiam vitam dat possessori suo. Contemplare opera Dei. Quis enim rectum facere poterit, quod ipse curaverit? Laetus esto in die bono: Et mali temporis non sis immemor: Nam boc quoque iuxta illud treavit Deus, ut non invenire possit homo praeterea qutcquam. Omnia vidi in diebus vanitatis meae. Est iustus qui porit in iusticia sua: Et est impius, qui in malicta sua diu vivit. Neque nincium iustus, neque nimum sapiens sis, ne tempare inexpectato percas. Bonum est ut hoc teneas, et ab illo manum tuam non abstrahas. Qui Deum timer, is haec omnia evadel.

QUando quidem multos rerum confusio turbat
Traditur hic animis certa medela piis.
Haec est Sola Dei nitens sapientia verbo,
Numine cognoscens omnia nostra regi:
Divitiis potior, fuluo praestantior auro,
Hanc vitam servans, perpetuoque beans.
Si cui sint et opes simul et sapientia, felix,
Et laeto Solem corde videre porest.
Saepe tuentur opes hominem, sapientia semper,
Haec etiam vitam suppenditare potest.
Haec cognoscit opus, quod agit Deus arbiter orbis,
Et videt ipsius numine cuncta regi.
Haec, utut eveniant in terris omnia, perfert,
Et tacet, et patitur, seitque ita velle Deum.
Qui quodcumque facit, nulla mutabitur arte,
Quale Deus fecit, tale deinde manet.
Non fiet pronum, quod vult Deus esse supinum,
Nec rectum, curuum quod Deus esse iubet
Er bonus et iustus Deus est, reprehensio nulla
Magnificanda Dei carpere facta potest.
Rectum est, sive creat quicquam, seu destruit illud,
Nil sine consilio in dicioque facit.
Ersi consilium nos non agnoscimus illud,
Iudiciumque eius pectora nostra fugit,


page 581

Si tibi res igitur laetas Deus atque secundas
Obtulerit, laeto suscipe corde datas.
Ardentique Deo grates age pectore danti,
Et fruere, ut pietas ipsa Deusque iubent.
Et tibi cum bene sit, nulli sis causa doloris,
Nec pede res miseri luxuriante preme.
Impositoque tibi non sis in munere deses,
Et fac ab officio non aliena tuo.
Sin res adversae fuerint, patienter easdem
Perfer et has etiam scito dedisse Deum.
Peccatumque tuam causam cogno sce malorum
Et posita vi tam labe capesse piam.
Et melius spera, post tristia laeta sequentur,
Ut pulsa Phoebus nube redire solet.
Nam Deus alterna vice res donare secundas
A dversasque solet non sine lege tamen.
Haec arcana Dei lex est incognita nobis,
Cur faciat variis illa vel illa modis.
Quin cum iusta facit nobis iniusta videntur,
Quando mali florent, in tereuntque boni.
Id quod in hac vita fieri plerunque videmus,
Ut Salomon etiam ter queri bundus ait.
Hoc, inquit, vidi: Facientem iusta perire,
Exitiumque sua pro pietate pati:
E regione malos fortunis omnibus auctos
Improbitate sua flagitioque frui.
Sed ne sis nimium sapiens et iustus, ut ausis
Carpere consilium iudiciumque Dei.
Immatura Deum tua ne sapientia laedat,
Inque tuum veniat poena severa caput.
Nec nimis insipiens, nec sis nimis impius, istis
Ut moveare modis, ut malus esse velis.
Ne te florentem subita Deus opprimat hora,
Ac in flagitiis emoriare tuis.
Plusque minusque cavens, hoc prende, nec illud omitte,


page 582, image: delb0582

Ut sic in mediis ingrediare viis.
Sis pius, inque Der sin cero vive timore,
Liber et ex istis egrediere malis.
Et timor iste Dei sepientia summa vocetur,
Corde Deum puro qui timet, ille sapit.
Nec succensebit cernens florere malignos,
Adversasque animo res patiente feret.

HOMILIA XLVII. Sapientia confortat sapientem plus quam decem potentes qui sunt in civitate. Profecto non est quisquam aus instus in terra, ut fariat bonum semper, et numquam peccet. Ne credas omna quae dicuntur, ne audias servum tuum tibi maledies tem. Convincit enim te cor tuum, quod tu quoque saepius aliis maledixeris. Omnia haec tentavi sapienter et cum cogitarem sapiens esse, longius a me recessit sapiextia Longi quum est quidnam erit? Maximeprofundum est quis ipsum inveniet?

ALter hic est usus verae pietatis ut apte
Hac vitam possis instituisse tuam.
Haec pietatis recte sapientia summa vocatur,
Atque omni maius robore pondus habet.
Saepe vel unius tantum sapientia navat,
Robusti quantum non potuere decem.
Nec tamen est adeo quisquam sapiensque piusque,
Immensum triplicis qua patet orbis iter:
Ut bene semper agat necubi quandoque deerret,
Aut omni prorsus labe carere queat.
Sunt nobis faciles quaevis in crimina lapsus,
In vitium flecti cerea turba sumus.
Omnibus ergo modis opus est moderamine vitae,
Estque ea praeceptis rudienda bonis.
Quae tibi proponet Salomon complura deinceps,
Plenus enim gnomis est liber iste bonis.
Principio faciles ne delatoribus aures


page 583

Pandamus, certa nos ratione monet.
Tum quod nemo caret viciis mirumque videri
Non debet, si quem devius error agit,
Tum quod falsa magis, quam vera, calumnia narrat,
Cui, quod musca fuit, mox Elaphantus erit:
Tum quod nos ipsi morbo ia ctamur eodem,
Nostraque sunt fimilis conscia corda mali:
(Nam sumus, aut fuimus, vel possumus esse, quod ille est
De cuius naevis fama maligna refert.)
Tum quoque, quod quo quis peccat, punitur eodem,
Hic in plectendo mos solet esse Dei.
Obtre ctatori si tu patefeceris aures,
Crediderisque statim. quod mala fama refert:
Criminaque in vulgus porro disperseris illa:
Ut labor est, merces sic tua rursus erit.
Sermones sparget de te quoque fama malignos,
Invenientque aliquam dicta relata fidem.
Quodque magis miserum est, de te male saepeloquetur,
Qui tutor famae debuit esse tuae.
Teque decusque tuum dictis in cesset amaris
Servus, et extremae conditionis homo.
Et tua mens testis te sic meruisse loquetur,
Et tibi iure Deum par retulisse pari.
Ergo ne famam perdas et nomen honestum,
Aures et linguam sic cohibere scias:
Ut neque de quoquam convicia falsa loquaris,
Nec tribuas alii, qui ferit illa fidem.
Qui facit hoc, felix: hoc tu servare memento:
Qui sapit. ille cavet: qui cavet, ille sapit,
At non in nostris sapientia viribus ista est:
(Nam pietas haec est vera. Deique timor.)
Dos munusque Dei est sanctus quam spiritusipse
Efficit in nobis hoc sine nulla datur.
Nam procul a nobis super alta cacumina caeli,
Quo non pertingit mentis acumen abest.


page 584, image: delb0584

Et procul a nobis in abyssis illa profundis,
Quod penetrare nequit mens ratioque latet,
Nemo parare potest propriis conatibus illane,
Nemo potst studiis hanc reperire suis.
Quo magis humanae captatur acumine mentis,
Hoc inagis a nobis longius illa fugit,
Est Deus orandus, det ut hanc vi flaminis almi,
Per sacra verba sua nos renovantis ope.

HOMILIA. XLVIII. Converti porro conmeum, ut investigarem, explorarem et inquir erem sapientiam et scientiam, et cognoscerem impiorum stulticam, et dementium errores: Et inveni morte amariorem esse mulierem, cuius cor est rete et laqueus, et manus quasi vincula. Qui Deo placet, effugiet illam: Peccator vero ab ea capietur. Ecce hoc inveni, inquit Ecclesiastes, aliud ex alio, cum quarerem scientiam. Et adhuc quaerit anima mea, et nondum invenit. Inter mille viros vix unum inveni, at mulierem inter totinveni nullam. Hec saltem inveni, hominem factum esse a Deo rectum: Sed ipsos homines multa machinari cogitationibus suis. Quis adeo sapiens est? Quis hoc explicabit?

IAm de vitanda praecepta libidine tradit,
Remque illegitimam cum meretrice vetat.
Non genus hic totum damnat muliebre, sed illas,
Prava quibus mens est, quaeque pudore carent.
Namque Dei verbo tam vir quam femina facti,
Et fuit ex costa femina facta viri.
De meretrice loqui Salomonem, verba probabunt,
Quod cor eius ait retia, vincla, manus.
Inque suis gnomis verbis hoc dicit apertis,
Hunc ubi tractavit pluribus ipse locum,
Est autem meretrix, non cui dat nomina quaestus,
Quae cuivis corpus collocat aere suum:
Sed quaecumque fidem violat, castumque pudorem,


page 585

Et contenta si. o non solet esse viro.
Cumque aliis tacite consuescit nocte dieque,
Vestitu, verbis gestibus, ore pro cax.
Quae fermone suum lascivo prodit amorem,
Et trahit illecebris corda virosque suis.
Sed manet in felix eventus et exitus illos,
Quos iuvat insano pectore scorta sequi:
Aut quibus alterius moecha cum coniuge res est:
Aut castis etiam qui stupra vimque parant,
Totas saepe domos et totas diruit urbes
Unica non licitis femina tacta modis.
Excoecat mentes, oculos praestringit et aufert,
Ut multi damnis hoc didicere suis.
Simsonem meretrix oculis et robore privat,
Et misera tandem morte perire facit.
Excidium Troiae peperit lacrimabile regno
Improba Spartano femina rapta duci.
Pressaque Tarquinio per vim Lucretia, causa
Ut Roma reges eicerentur, erat.
Quod violata fuit patriarchae Dina Iacobi,
Ense perit miseris rex populusque modis.
Beniami dae pereunt tota cum stirpe necati,
Una quod illicitum femina passa stuprum.
Dulce malum mulier multos demisit ad orcum,
Urit et aspectu, bellaque saepe ciet.
Femina quae forma multis excellit, amore
Accedit multos, et nocet ipsa sibi.
Formosam propter lis est et pugna coorta,
Vulneraque et caedes, multiplicesque doli.
Castaque mansisset, quae non formosa fuisset,
Formosae quivis insidiaturamans.
Nunc prece, nunc precio tentat, neque desinit ante,
Quam cadat in positas praeda petita plagas.
Et citius, quam vir, mulier persuasa labascit,
Cor quia flexibili pectore molle gerit.


page 586, image: delb0586

Quapropter discant omnes, sexusque virilis,
Femineumque genus cor cohibere suum.
Vir mulierque malas compescant pectore flammas,
Ut iubet aeternilex sacrosancta Dei.
Ne moecheris, ait: Vox ista libidinis ignes
Omne genus verbis reque animoque, vetat,
Femina quaeuqe suo vivat conrenta marito,
Et metuat socii frangere iura tori.
Et vir quisque sua contentus coninge vivat,
Nec velit externum sollicitate torum.
Oderit et fugiat Satana stupra peius et orco,
Haec ubi sunt, Satanas est ibi numen abest.
Consortem caelebs tha1 ami sibi foedere iungat,
Nec ruat insanus quô male raptat amor.
Ethnica gens etsi frenos indulsit amori,
Et Venerem nullum eredidit esse scelus:
Unde nihil scribit Comoedia praeter amores,
Et quis non Veneris furta poeta canit?
Qui tamen ex multis meliori mente fuerunt,
Damnarunt flammas con cubitusque vagos.
Legitimam praeter nuptam fas tangere nullam,
Hanc legem casto sanciit ore Plato.
In primis sexus caveant muliebris et arte
Ingenitum studeant exuperare malum,
E regione viri, mulier cum debile vas sit,
Nuptam quisque suam cum ratione regant.
Asperitate sua ne dent uxoribus ansam,
Ut faciant contra iura fidemque tori.
Munus utrinque suum faciant, quia circuit illos
Insidiasque struit trux homicida Satan.
Hunc contra, sese defendi flamine sancto
Assiduis precibus vir mulierque petant,
Inque timore Dei vivant, vitaeque probare
Facta suae studeant cum pietate Deo.
Nam quicumque Deo placuit, mala tanta cavebit:


page 587

Quae peccatorem cum gravitate proment.
Quod dicit Salomon hommem quod pectore rectum
Fecerit in prima conditione Deus:
Hoc aliqui dictum de libertate putarunt
Arbitriu Verum maximus error inest.
Nam de rebus agit Salomon sub Sole gerendis:
Et rectum, praesens ut gerat ille vocat.
Sed confisus homo rationis acumine praesens
Despicit, et stulto corde futura petit.
Seque suis eruciat curis, usuque fruendo
Privat, et aerumnae causa sit ipse suae,
Ac de naturae licet integritate loquatur,
Verbaque sint propriis accipien da sonis:
Non tamen arbitrii libertas in de probatur,
Integritas lapsu nam violata iacet.
Rebus in externis est libera nostra voluntast
Ast in diurnis nil valet absque Deo.
Ni sit homo sanct renovatus lumine flatus,
Nil eius per se mens ratioque potest.
Imo totus homo sic est corruptus ab ortu,
Ut neque defectus sentiat ipse suos.

Caput octavum. HOMILIA XLIX. Sapientia hominis illustrat vultum eius: Impudens ausem adio dignus est. Ego os regis observo, et iuramen um Dei: Ne festines recedere a facie eius, neque stis in re mala: Quia omma quae vult faciet, Et verbum regis potens est, nec dicere ei quisquam potest, Quid facis? Servans praeceptum non cognoscet rem maiam Cor sapientis novit tempus et iudicium. Quia omni proposito suum est et tempus et indicium Ingens est hominis calamitas, quod nescit quid suerit, et quid futurum sit, nec quisquam einarrare potest. Nee habet potestatem homo in spiritum suum, et ipsum retineat, neque


page 588, image: delb0588

Potestatem habet in die mortis, neque potest evadere ex belloeneque impietas eum, in quo est, eripiet.

NVnc, quibus est rerum terris commissa potestas,
Parendum Salomon corde libente docet.
Exemplum que suum tibi proposuisse videtur,
Ut facias regi, quod facit ipse Deo.
En ego regis, ait summi mandata capesso,
Inque meo iustam munere praesto fidem,
Tu quoque sic facias, et regis iussa sequaris,
Et serues domino pacta fidemque tuo.
Nec petulans ipsi dura ceruice repugnes,
Nec tacite staudes insidiasque struas.
Namque magistratus divina sede locatus
Fungitur officio iudicioque Dei.
Quique repugnarint illi, fuerintque rebelles,
Hi pugnant ipsi qui regit astra, Deo.
Is summus rex est, et reges ordinat omnes,
Proque magistratu suscipit arma suo.
Et iuramentum verbis animoque dedisti,
Vovistique tuo corpus opesque Duci.
Iuratusque homini, fecisti cuncta videntem
Dictorum testem pollicitique Deum.
Ergo fidem regi si non servaveris istam,
Laedituripse Deus, qui gravis ultor erit.
Nec tibi prinato fas est obsistere regi,
Cui Deus ante alios sceptra tenenda dedit.
Hunc penes imperii summa est omnisque potestas,
Yt gerat arbitrio, quae placuere, suo.
Dummodo dinini non posthabeantur honores
Iussaque permaneant inviolata Dei.
Cuncta licent ipsi fuerint qua visa gerenda,
Pro forma rerum, temporis, atque loci.
Nec tibi cogetur rationem reddere facti,
Cur ita praecipiat, cur id et illud agat.
Cumque gerat gladium stricto mucrone coruscum.


page 589

Quae gestanda suo dat Deus arma loco:
Non impune feres, si vel facienda recuses,
Vel contra facias, quae fugien da monet.
Nam patet illius late vis atque potestas,
Et longas aiunt regibus esse manus.
Ac utut effugias poenas illius et ensem,
Non tamen effugies vindicis arma Dei.
In quocumque loco fueris, quocumque sub axe,
Te Deus ad poenas suppliciumque trahet.
In manibus non est sua vita et spiritus ulli,
Adversante Deowivere nemo potest.
Ergo ubi tempus erit, vitam quo denique claudas,
Proque tua poenas improbitate luas:
Non fugies mortem, neque longius esse superstes
In terra poeteris fila secante Deo.
Sed vel carnificis crudeliter ense peribis,
Vel pugnans inter proelia Marte cades.
Vir sapiens igitur man dato regis obedit,
Inque magistratum candida corda gerit.
Eius et illustrat laetum sapientia vultum,
Cum sit nullius conscius ipse mali.
At mala cui mens est, fraudes qui pectore versat,
Illius facies tristior esse solet.
Demittit vultum, transversa tuen tibus hirquis,
Aspectusque hominum colloquiumque fugit.
Praeterea sapiens animo perpendit et illud,
Omnia quod praesens cernit ubique Deus.
Et tempus posuit certum finesque malorum,
Quos ultra nemo, quo gradia tur, habet.
Et mala patrantes scelerato perdet in actu,
Non exspectato disicientque die.
Hoc non perpendit gens impia prava, rebellis,
Immemor ultorem post caput esse Deum.
Sed ruit absque metu, quô vult, secura, nec iram
Numinis horrendam suppliciumque timet.


page 590, image: delb0590

Dum suprema dies et ineluctabilis hora
Opprimat incautos exittique dies.
Iudicioque Deus tandem declarat aperro,
In se peccatum, quod statuêre mali,
Seque magistratum, quem sanxerit ipse, tueri,
Et defensorem muneris esse sui.

HOMILIA L. Haec omnia vidi, et animum meum adieci ad omne opus quod sit sub Sole. Homo in hominem domin, tur interdum in suam ipsius perniciem. Et vidi impios sepultos, qui in loco sancto ambulaverant, sed obliutoni datum erat, quod tales faissent. Hoc quoque vanum est.

UT plerunque redit fulgens post nubilia Phoebus,
Sic post dura solet reddere laeta Deus.
In regnis itidem fieri plerunque videmus,
Succedunt faevis hic quoque saepe boni.
Cum duplicantur enim lateres, in tempore Moses
Advenit, et populo vincla iugumque levat,
Sed nimis ingratum meritis pro talibus omnis
Se praestare solet mun dus in axe Deo.
Cum sumus in vinclius regumque tyrannide pressi,
Et nimio ceruix est onerata iugo:
Fundimus ad caelum gemitus, onerisque levamen
Poscimus, adque Dei sollicitamus opem.
At simulatque Dens nostri miseretur ab alto,
Et facili querulas suscipit aure preces:
Crudelemque abolet properata morte tyrannum,
Temporaque imperii commodiora facit:
Mox opis immemores huius dormire solemus,
Ingratique Deo pro bonitate sumus.
Formaque quae fuerit rerum regnante tyranno,
Nemo recordatur, nam metus omnis abest,
Et postquam nostris sunt otia reddita terris,
Et maia sunt aliquo iam relevata modo:


page 591

Vivimus in viciis omnes, nil triste timentes,
Luxuriaeque sumus nequitiaeque dati.
Non igitur mirum, nostro si crimine motus
Immitat nobis pondera dura Deus.
Imo magistratus quoties nos durior urget,
Im periique iugo nos graviore premit:
Hoc ipsum culpa fieri nostrapte sciamus,
Et nos sic vita commeruisse mala:
Nec de sern itio frustrra vehemente queramur,
Sed magis hoc aequo corde feramus onus.
Utque magistratus semper non ipse sit asper,
Forma sed imperii sit toleranda quidem:
Attamen externos illi Deus excitat hostes,
Ipsius ut bello depopulentur humum.
Dictorum Chronicis extant exempla libellis,
Multaque sunt scriptis enumerata sacris.
Asper erat Pharao, Moses et losus lenes:
Davides melior Saule, magisque pius.
Aequus erat Salomon, at Rehabeamus iniquus:
Iothamus rectus pectore, pravus Achas.
Rex bonus Ezechias, stirps eius praus Manasses;
Strenuus et belli maximus arte iehus.
Infelix loachas, oas felicior illo,
Servator populi dictu et in de suit.
Ergo Deus quoties reges placidosque bonosque,
In quorum floret pax ditione, dedit:
Non oblivisci regum tamen ante malorum,
Sed duros etiam fas meminisse dies.
Cumque magistratus nobis dominabitur asper,
Huic quoque parendum, munus et iste Dei est.
Quod poscit, dandum: quo nos premit omne ferendum,
Quae mandat, studio sunt facienda bono.
Nam debemus ei fortunas, corpora. vitam,
Integra dum maneant mens animusque Deo.


page 592, image: delb0592

HOMILIA LI. Quia non sequitur mala opera vindicta siatim, co magis in unimum in sucunt homines, ut faciant mala. Sed qu amuis peccator centies malum faciat, et din vivat: tamenscio, quod bene erit Deum timentibus, et factem erusreverentibus: At impii et Deum non timentes neque felices neque longaevi, et dies corum tamquam umbra erum.

HActenus ad monuit Salomon, ut regibus omnes
Subiecti simus: qui data sceptra tenent:
Addidit et causas: Quod eos Deus ipse creavit,
Suntque magistratus sanctio certa Dei:
Et iuramento quod nos obstrinximus illis,
Et promissa fides est data teste Deo:
Et citra dubium petulantes atque rebelles
Certa magistratus poena Deique manet.
Nec fugient ensem regis, neque duminis iras,
In quocumque loco vel regione manent.
Nec dolus aut te chnae quenquam fraudesque iuvabunt,
Cuncta sub apricum proferet ipsa dies.
Sed divina statim cum non vindicta sequatur,
Iudiciumque suum differat ira Dei:
Mox sibi persuadent homines, impune futurum,
Quod petulanter agi cernitur absque metu.
Inque suis pergunt scelerati fortiter ausis,
Intrepideque addunt ad scelus omne scelus.
Quin ipsi titubant iusti, cum facta malorum
Impunita diu cuncta manere vident:
Oppressisque bonis cernunt florere malignos,
Flagitiisque suis nequitiisque frui.
Ut sto machabundas emittant pectore voces,
Atque hanc corde ferant impatiente moram:
Aut illos pigeat ductae sine crimine vitae,
Tempus et in reliquum taedeat esse bonos.
Quapropter Salomon hic dat solatia rectis,


page 593

Utque sua pergant in probitate, monet.
Et promittit eis non emansura suarum
Praemia virtutum, quae Deus ampla dabit.
Perterretque malos, quibus est peccare voluptas,
Qui faciant libitu fanda nefanda suo.
Namque inopinato venturas tempore poenas,
Quas eus immittet cum gravitate, docet,
Sit fane felix terris hic impius, inquit,
Et numeret vitae tempora multa suae:
E regione crucis semper sint pondere pressi,
Inque sua pereant integritate boni:
Hoc tamen est et erit semper mihi pectore fixum,
Quod status hic rerum non diuturnus erit.
Sed bene semper erit iustis qui pectore puro
Conveniente Deum relligione colunt.
Hoc si non vita fit in hac, at fiet in illa,
Quam restare Dei vox sa crosancta docet.
In qua perpetuo gaudebunt tempore iusti,
Et nullus turbans gaudia maeror erit,
At male semper erit, quibus hîc percepta voluptas,
Aeternumque malos quod cruciabit, erit.
Quin et in his terris ita decurtabitur aetas,
Ut, quo non credent tempore, morte cadant.
Ipsorumque dies fugient, ut praeterit umbra,
Quae quando apparer maxima, vesper adest.
His quoque, quando sibi longissima tempora fingent,
Cum vitae praesens vespere finis erit.

HOMILIA LII. Est et haec vanitas, quae sit in terra: Quod sunt iusti, quibus evenit quasi fecerint opera impiorum: Et sunt impit, quibus evemt quasi fecerint opera instorum. Et dixi hoc quoque vanum esse: Et laudavi laeticiam, et censui nihil melius esse homini sub Sole, quam edere et bibere et laetari, Hoc enim habet ex labore suo, diebus vitae suae, quam das ei Deus sub Sole, Et converti cor meum ad cognoscendam


page 594, image: delb0594

sapientiam, et contemplandam occupationem, quae sit super terram, quod quis nec die nec nocte somnum videt oculis suis. Et vidi quidem omnta opera Dei, sed non potest homo inter ire quicquam, quod sit sub Sole, imo quo magis enititur in perscrut ando, co minus invenit, et quamus sibi videatur sapere, et rem tenere, tamen invenire non potest.

IAm quartum reperit Salomon, quod cuncta sub axe
Confuse fieri mens ratioque putet.
Censet enim iustum, rectis ut praemia dentur,
At poenas pendant suppliciumque mali.
Sed contra fieri terris plerunque videmus,
Ut male sit iustis, sacrilegisque bene.
Hinc aliqui, si non dicunt, at pectore censent,
Haec fieri coeca sorte, necesse Deum.
Et quia fortuna pravi meliore fruuntur,
Quam recti, multos paenitet esse bonos.
Obiectis igitur Salomon responsa dat istis,
Praemunitque animos ad mala tanta pios.
Et iubet, ut rebus tranquillo corde fruamur,
Sicut eas nobis tempus et hora dabit.
Laetemurque bonis, nostro quae parta labore
Divina nobis multiplicantur ope.
Si fuerit victus, si nobis adsit amictus,
Nil, quod praeterea iure petamus erit.
Nam nihil attulimus, nihil asportabimus, illud
Nostrum est, quod ventri gratificando datur.
Nec tamen ex aequo dat rem Deus omnibus amplarn,
Nec sem per laetos, nec dat ubique, dies:
Paupertate boni quandoque premuntur iniqua,
Indignis magnae suppeditantur opes.
Iniustum ratio putat hoc et prorsus iniquum:
Sed sit consilio iudicioque Dei.
Quale sit hoc autem, vel quaenam causa sit huius,
Indagare suo lumine nemo potest.


page 595

Estque manetque animis imperscrutabile nostris
Indicium summi consiliumque Dei.
Quamlibet intendas vires hîc pectoris omnes,
Quicquid et ingenii divitioris habes:
Noctes atque dies partes mediteris in omnes,
Defraudans oculos saepe quiete tuos:
Non tamen invenies illud; quod scire laboras,
Effugietque aciem res nimis alta tuam.
Quo magis atque magis sensu scrutaberis imo,
Hoc minus atque minus, quod videatur, erit.
Ipse sua supra Salomon hoc voce fatetur,
Se tentasse quidem sed reperisse nihil.
Si nequit Salomon, cuius sapientia vicit
Quotquot erant quondam, postmodo quotquot erut:
Certe non alius quisquam praestare valebit,
Cui non dona Deus tantaque totque dedit.
Quid vanis igitur cruciamus pectora curis,
Scrutantes nullis invenienda modis?
Quid fiat, sciri satis est: Cur fiat idipsum,
Scit causas auctor, qui regit astra Deus.
Quod vult nesciri Deus, id nescire velimus,
Mens intra metas est cohibenda suas.
Sis laetus, quando res dant tibi fata secundas,
Cum dant adversas, has quoque ferre velis.
Sic Deus aeterrnus, bene cur velit esse malignis,
Eregione bonis cur velit esse male.
Quicquid utut fiat, fieri sic numine credas,
Et causas, cur sic fiat habere suas.
Quas si tu nescis, at scit Deus ipsius auctor:
Quod tibi non notum est, novit in axe Deus.

Caput nonum. HOMILIA LIII. Omnia haec apud animum meum proposui ut perscrutarer. Sunt iusti et sapientes, et eorum serui sunt in manu Dei,


page 596, image: delb0596

et tamen ex omnibus, quae eveniunt homini, nec amor nec odium cognosci potest. Onibus enim sunt communes eventus, et insto non aliter evenit quam impio, mundo ut immundo, sacrificanti, ut non sacrificanti bono ut peccatori, periuro ut inramentum religiose servati. Hoc pessimum est omnium, quae fiunt sub Sole, quod omnib. eade indifferenter eveniunt. Unde et impletur cor bominum malo, et manet stulticta in cordibus eorum, quoad vivunt, et tandem meri coguntur.

IAm quintum queritur Salomon, promiscua ferri
Omnia, ceu nullus dirigat illa Deus.
Ac ne fracta malis patientia nostra labascat,
Demonstrat, certo numine cuncta regi.
Utque sciant reges uti sapienter habenis,
Legibus et populum iusticiaque regant:
Obsequiumque suo praester plebs subdita regi,
Seruitiumque ferat: munus id esse Dei.
Hoc, inquit, vidi: Sapientes pectore quosdam,
Et quosdam iustos sceptra tenere Duces:
Qui pietate quidem populos et lege regebant,
In manibus sed erat subdita turba Dei
Hoc est, ut vigeant recti moderamina regni,
Non satis est reges mentibus esse piis:
Sed qouque subiectos ipsis simul esse necesse est
Morigeros: Verum non sit id absque Deo.
Ergo magistratus, cui plebs reverenter obedit,
Acceptum referat gratus id omne Deo.
Viribus ipse suis hoc non asscribat et arti,
Sed magis agnoscat munus id esse Dei.
Nec tamen indicium bonus est eventus amoris,
Nec signum malus est irae odiique Dei.
Omnibus eveniunt aequaliter omnia terris,
Quae pravis, eadem sunt metuenda bonis.
Qui sacra fert aris thurisque incendit odores,
Ille sua recipit pro pietate bonum.


page 597

Nec minus est felix, sacra qui contemnit et aras,
Et qui non dubitat res spoliare sacras.
Foedifragus falso temere qui perierat ore,
Est miser, et poenas suppliciumque luit:
Nec minus ille etiam miser est qui foedera servat,
Promissamque timet destituisse sidem.
Nec placet ille Deo, felix qui transigit aevum,
Nec, quem fata premunt, displicet ille Deo.
Pessima res haec est, Salomon miseratur ut ipse,
Fortunae casus omnibus esse pares.
Ergo mali pergunt mala designare scientes,
Inqui suis viciis flagitiisque manent:
Cum videant poenas scelerum non esse timendas,
Vim pollere manus, sub pede iura premi.
Inque sua fiunt iusti pictate remissi,
Pertaesique fere sunt alacresque minus:
Cum videant legum pressos et iuris amantes,
Fortunaque malos prosperiore frui.
Et dubitant, an res despectet ab aethere cunctas,
Et curet leges iusticiamque Deus.
Sed videt et curat iustus Deus omnia iudex,
Et bona vult fieri, nec scelerata probat.
Cur vero terris iusti plerunque premantur,
Sintque in flore mali: novit id ipse Deus.
Non fas est nobis fatorum quaerere causas,
Hoc satis est sciri, sic placuisse Deo:
Nec rerum formam terris fore semper eandem,
Sed finem mundo constituisse Deum:
Inde secuturam vitam sine fine perennem,
Laetificam iustis, terribilemque malis.
Hac spe soletur mentes patientia nostras,
Adversasque animo res sapiente ferat.

HOMILIA LIIII. Homint dum vita est spes, et hoc nomine etiam canis vinens leone mortuo est melior. Sciunt quidem viventes sibi


page 598, image: delb0598

moriendum esse, sed qui tam mortui sunt, nihil sciunt amplius, nibisque plera meremur, sed oblivioni tradita est memoria eorum, et amor, odium, atque invidea eorum tam desiit, neque partem habent in mundo ex omnibus qua siunt siab Sole. Vade igitur et comede cum gaudio panem tuum, et hilari animo bibe vinum tuum, quia placent opera tua Deo. Omni tempore sint vestimenta tua candida, et oleo caput tuum unge. Fruere vita cum uxore tibi dilecta ommbus diebus vitae vanitatis tuae, quos dat tibi Deus sab Sole. Haec enim est pars vitae et laborum tuorum, quibus exerceris sub Sole. Quod ante pedes est, id totis viribus effice. Apud inferos enim, ad quos devenies, nec opus ullum, nec ars, nec ratio, nec sapientia est.

CVm vita mortem confert, vitaque fruendum
Praecipit hic Salomon, dum superesse datur.
Sperandum vivis, quia spes est nulla sepultis,
Nulliusque rei sollicitudo subit.
Abstulit his omnes Lethaea oblivio sensus,
Nil mem inere, nihil quod meditentur habent.
Iam nil hic sperant, nihil hic patiuntur acerbi,
Non odii stimulos invidiaeque timent.
Nec quoque sunt aliis, quibus invidêre, timendi,
Cum vita pariter livor et ira iacet.
Quos quasi crudeles multi timuere leones,
Morte iacent domiti, saeviciaque carent.
Nunc anis est melior, vitae qui vescitur aura,
Qui cubt ante fores aut comitatur oves.
Sic melior vinens defuncto prin cipe servus,
Dum su perest, multis utilis esse potest.
Viventes igitur soli sub Sole laborant,
Et soli sperant, dum fovet ossa calor.
I nunc, et laetus praesentibus utere donis,
Quae tibi suppeditat dextra benigna Dei.
Vescere pane tuo, vinum bibe, tingere nardo,


page 599

Nam Deus haec, ipsis ut fruerere, dedit.
Non modo, quo nobis opus est, Deus omne dat ultro,
Sed quoque iu cundums dulce, salubre facit.
Cur gratum violae spirant et nardus odorem?
Cur bonus est vino vinificusque sapor?
Ut sit ab his ipsis homini iucunda voluptas,
Et sapor hic sensum dulcis odorque iuvet.
His igitur donis iucundo corde fruendum,
Munere cum fuerint suppeditata Dei.
Et quia coniugii Deus est fundator et auctor,
Inque una iussit vivere carne duos:
Coninge cum cara, tibi quam pia fata iugatunt,
Iu cundo laetos transige coide dies.
Illius amplexu dulcique fruaris amore,
Hanc sociam thalami noveris esse tui.
Sic tamen, ut proprio non sis in munere deses.
Sed facias, quod erit com minus ante pedes.
Non, tibi quad libitum fuerit. temerarius ausis,
Sed quocumque status postulat ordo tui.
Quas tibi concessit divina potentia dotes,
Nominis ad laudes verte decusque Dei.
Et simul his ipsis multis prodesse labora,
Sentiat auxilium plurima turba tuum.
Quod scis, quod nosti longo quod adeptus es viu.
Quicquid et ingenii, quicquid et artis habes:
Hoc tibi fine datur, multis ut prosit, et usu
Augentur mentis, non minuuntur, opes.
Quapropter benefac et te superesse memento
Longius, ut multis utilis esse queas.
Nam quando vacuas semel expiraris in auras,
Et super impositus conteger ossa lapis:
Tunc nihil ingenii, sapien tia nulla, nec ars est,
Tunc prodesse nequis, nec nocuisse potes.
Dum sinit ergo dies, quoad hoc es in orbe superstes,
Inseruire tua pluribus arte velis.


page 600, image: delb0600

Si non pro meritis persoluit praemia mundus,
At cumulata tibi reddet in axe Deus.

HOMILIA LV Conversus sum rursus, ut viderem qua agerentur sub Sole, et vidi felicit atem cursus non esse in celeritate, nequo belli victoriam in robore, neque rationem wictus in industria, neque augmentum divitiarum in prudentia, neque existimationem in arte et usu: Sedomnia a tempore et fortuna pendere. Quinetiam eventuum suorum tempus neseit homo: Sed quemadmodum pisces hamo, et aves laqueo capiuntur: Ita et homines tempore malo praeter exspectationem ingruente opprimuntur.

HIs quoque firmatur cordis patientia nostri,
Et demonstratur numine cuncta regi,
Absque hoc esset enim, multos mora tarda moveret,
Ut coeptum numquam persequerentur opus.
Nam videas aliquos cursu properare citato,
Nec tamen ad finem posse venire suum,
Certe si quicquam velox properatio posset,
His festinatum perficeretur iter.
Sunt quibus innumerae coguntur ad arma cohortes,
Et sunt in signes strenuitate Duces:
Nec tamen in prima venit his victoria pugna,
Imo sub exiguo saepius hoste cadunt.
Victores essent, si rubor et arma valerent,
Sed non sic fieri resque diesque probant.
Robur erat magnum Franctsco et copia Gallo,
Sed capis hunc parua Carole Quinte manu.
Ad Troiam Graeci fortes multique fuerunt,
Annos bella tamen gesta fuere decem.
Ante diem verso componeret Hesperus axe,
Et fieret pulsa nocte secunda dies:
Quam, quae sunt passim chronicis exempla libellis,
Carminibus possem commemorare meis.


page 601

Sic multos videas studiis incumbere victus,
Et curare suam nocte dieque domum:
Dinitiasque sibi congesti, quaerere nummis,
Ac vel inaccessas ire redire vias:
Paupertate tamen presses sine fine iacere,
Ut quoque vix sit eis quottidiana penus.
Si quid in hanc partem solers industria posset,
Hos perquam dites esse, necesse foret.
Sic aliqui docta celebres sunt arte magistri,
Artificesque suum quos satis ornat opus:
Sed favor omnis abest studiumque et gratia vulgi,
Et ia cet ipsorum negligiturque labor.
Omnia tempus habent, fatumque gubernat id ipsum,
Hoc sine nil hominum cura laborque valet.
Ut bene vertat iter, cursumque absoluere possis,
Numinis est donum, nec sit id absque Deo.
Ut vincas hostes opus est ope numinis almi,
Vana perit virtus militis absque Deo.
Dives ut evadas, ut sit tibi victus, amictus,
Accipis a solo suppeditante Deo.
Ut sis acceptus, dignoque feraris honore,
Et proprer dores suspiciare tuas:
Hoc tibi non per se dabittars aut plurimus usus,
Sed datur a solo nomen honosque Deo
Cuncta dat ista Deus, sed tempore singula certo,
Omnia suc cedunt, hoc ubi tempus adest,
Istius vero nemo scit temporis horam.
Hanc sed in arbitrio vult Deus esse suo.
Nec quoque venturae quisquam scit tempora cladis,
Eximproviso damna venire solent.
Ac velut obdactum piscis qui devorat hamum,
Cum satur esse putat, se periisse videt:
Utque in agris volucres fallacia grana legentes
In cautas auceps fune latente capit:
Sic homines quando felices esse videntur,


page 602, image: delb0602

In caput illocum damna repente ruunt.
Sic igitur statuas, rerum quodcumque geratuz,
Ut bene succe dar, vel minus, esse Dei.
Cumque ini fansto claudentur fine labores,
Ex voroque tuum progredietur opus:
Hoc asscribe Deo, qui nos et nostra gubernat,
Teque ipsi gratum pro bonitate proba.
Sin tua retrogrado cernes pede coepta relabi,
Hoc quoque corde tuum fer patiente malum;
Ft melius spera surget post nubila Phoebus,
Quaeque premunt finem sunt habitura suum,

HOMILIA LVI. Etiam hant vidi sapientiam sub Sole, guae mihi magna visa est. Oppidum erat paruum, et cives in eo non multi, ad quodoppugnandum venit ren magnus, et obsidione ac vallis cinxit illud. Erat autem vir in illo, pauper et sapiens, qui sua sapientia liberare poterat oppidum: Sed nemo recor dabatur viri huius pauperis. Dixiitaque: Certe praestantior est sapientia robore, quamus contemta sit sapientia panperis, et verbis eius no oboediatur, Verba enim sapuntum apud quietos audiuntur plus quam clamor dominrum apud stultos. Melior est sapientia armis bellicis: At unus saepe malus bona multa perdit, sicut muscae in oleum optimum delapsae corrumpunt illud. Igutur stulticia in loco melior est sapientia et gloria. Cor sapientis est in dextra etus, cor vero stulit in sinistra eius. Stultus etsi ipse sit insipiens, omnes tamen fatuos existimat. Itaque etsi potentioris petulantia contra tuam voluntatem praevaleat, ne te commoveri sinas. Lemtate enim multa et magna mala cohibentur.

NE sic impatiens, quamvis dominetur ubique
Stulticia, et sapiens post habeatur inops,
Dos praeclara Dei tamen est sapientia mentis,
Et qua pars vitae nulla carere potest,


page 603

Consilio toti quondam qui profuit urbis,
Nunc miser et nullo dignus hohore ia cet:
Qui tamen ante fuit, nunc est, neque desiit esse,
Et sapientis idem nunc quoque nomen habet.
Virtuti vicium mundi nil derogat ullum,
Sed mens et virtus, quae fuit ante, manet.
Sit licet igratus sapienti mundus et excors,
Idcirco sapiens non erit ille minus.
Viribus immensis sapientia praestat et armis,
Robustis virtus plus valet ista decem.
Et Salomon, armis quam rex obsederat urbem,
Huic, inquit, sapiens attulit unus opem.
Consilioque hostem sapiente repressit atrocem,
Quod reliqui telis non potuere suis.
Indicat hoc ipso, divinitus omnia ferri,
Et praesente Dei numine cuncta regi.
Insuper oppositis docet haec collatio rebus,
Saepe per infirmos maxima facta geri.
Urbs quia parua fuit. populus neque multus in illa,
At rex est magnus militibusque potens.
Imbelles quid agant tres in ter mille potentes?
Urbs fine praesidio est, at foris hostis adest.
Unus homo sapiens et inops tot dispulit hostes,
Est vi consilii vis superata manus.
Et tamen officii plebs immemor extitit huius,
Qui vellet grates reddere, nemo fuit.
Hic mundi mos est. hoc ut moveare caveto,
Quo minus in reliquum sit tua promta manus.
Morbus hic est etiam mundi, cacoethes idipsum
Regnat ubique fere, qua patet orbis iter:
Quod vult consilio nemo parere salubri,
Nec sua perstringi crimina ferre potest.
Mundus ut est stultus, sic stulta facitque probatque,
Et sapiens, quicquid cogitat, esse putat.
Quapropter stultum divina potentia regem


page 604, image: delb0604

Excitat, ut stultis stulta statuta ferat.
Illius inssis omnes parete necesse est,
Seu stulte faciat, seu sapienter agat.
Et vox illius penerrat quasi clamor in aures,
Cum loquitur populo, grandia verba tonat.
Et rex talis amat parasitos stulta loquentes,
Qui, quicquid saltem rexait, omne probant,
Quique meras regis nugas oracula dicunt,
Quodque libens audit, semper id ore sonant.
Hique assentando perdunt, quodcumque monende
Consiliis sapiens suaserat ante bonis.
Ac velut in fragrans oleum si musca feratur,
Perdit id, et grave olens in de sit eius odor:
Sic assentator structum bene diruit unus,
Regis a dulando dum mala iussa probat.
Sed quid agas, quando parasitus hic aulica musca
Omnia perreptans non abigendus erit?
Quod mutare nequis, ptienti corde feratur,
Tu, tibi quae placeant dic, et honesta mone,
Consilium stulti si praevaluisse videbis,
Perfer, et inceptis cedere disce malis.
Nil agis aut navas, stultus rex stulta probavit,
Quae libuere, libens credere quisque solet.
Stulticiae regis qui consentanea dicit,
Is rem tangit acu, solus et ille sapit.
Qui cquid delirant reges, sapientia summa est?
Si contra dicas, stultus haberis iners.
Inter enim potos nil sobrius efficit unus,
Nil inter stultos, qui sapit unus, agit.
Sobria verba nequit plebs ebria ferre monentis,
Et stultis odio vox sapientis erit.
Cor stulti laeva est, sapientis cor quasi dextra est,
Laeva manus regitur, dextera iure regit.
Corde suo regitur stultus, quod cor vult, ardet et audet,
At sapiens novit cor cohibere suum.


page 605

Sis sapiens, et sis aptiens, dicendo, silendo:
Qui sapit et aptitur; denique victorerit.

Caput decimum. HOMILIA LVII. Vidi aliud malum sol sole, videlicet magnam inaequalitatem, quae frequens est in regum aulis, quod stulti summoin honore sunt, et divites humi sedent abtecti. Vidi servos equis vectos, et prineipes serutli modo pedibus iter fasientes. Sed qui foveam fodit, incidet in eam: Et qui septem diruit, a serpente mordebuur: Qui saxum volum, laborem sentiet: Et qui ligna findit, laeditur ab illis. Si hebetatum fuerit ferrum, et obtusa eius acies, summa vi subigendo acuendum erit: Ita sapientia labore et usu comparan da estl.

PRaecedente loco Salomon quod dixit, idipsum
Explicat uberius grande nocensque malum.
Stultus ubi rex est, ibi fiunt omnia stulte,
Et stultus primo cernitur esse loco.
Proximus est regi, primaque in sede locatur
Et parasitus iners, et sine mente Thraso.
Qui seit adulari, stultos qui suspicit actus,
Dictaque cuncta sui regis inepta probat.
Pellitur ex aula, qui non a cclamat ineptis,
Qui vult esse Cato, cogitur ire foras.
Assentator equo vehitur curruque superbo,
Qui recte sentit cogitur ire pedes.
Nobilis et liber nullo donatur honore,
At seruilis homo munera summa tenet.
Ille suo libitu facitomnia, quodlibet audet,
Supplantat rectos, exagitatque bonos.
Innocuis foveam parat infidiasque latentes,
Perniciemque ipsis interitumque struit.
Et verteres mutat translato limite fines,
Dirutaque ex ima septa revellit humo.


page 606, image: delb0606

Et struit et vertit, mutat qua drata rotundis,
Quae non plantavit ligna trabesque secat.
Alterius vastat silvam, caeditque columnas,
Ut sibi magnificam construat inde domum.
Sic fit, ubri rex est et consiliarius amens.
Sempet enrm stultis quae libuere licent.
Pellirur e medio sapientia, vi geritur res,
Insticiae nullus cernitur esse locus,
Utque fit obtusum longa rubigine ferrum,
Quod multa magnus vix polit arte labor:
Sic ius neglectum et sapientia prorsus hebescunt,
Multus et in tenebris occupat illa situs.
Nec nisi cum magno sunt instauranda labore,
Et vix per longos expedienda dies.
Haec ita cum fiant contra fas iusque piumque,
Quis non indigne, qui vidit ista ferat?
Aut quis non caeco fieri putet omnia casu,
Cum plerunque loco sint meliore mali?
At non perpetuo rerum status iste manebit,
Haec clim finem sunt habitura suum
Et qui nunc renis miser est et spretus in aula,
Sed constame Deum religione colit:
Proximus ille Deo residebit in aethere quondam,
Et consors vitae non pereunris erit.
Qui vero terris nunc est a rege secundus,
Et facit arbitrio fanda nefanda suo:
Magnifico quondam solio deiectas ad orcum.
In flamma poenas non moriente dabit.
Quin et in hac vita non imgunita malorum,
Dimittit semper facta nesanda Deus,
Qui dare vult aliis damnum sibi damna dat ipsi
In foveamquani quum fodit ipse cadit.
In caput auctoris mala fraus plerunq redundat,
Incidit in laqueos impia turba suos.
Hoc exempla probant, macedo truculentus Hamanus,


page 607

Iairidae mortem dum parat, ipse perit.
Funditus sacidum qui vult eurrterte gentem,
Cum tota infelix interit ipse domo.
Achitophel suadens Davidem morte necandum
Ipse tibi propria strangulat ora manu.
Qui duo Susannae probrum mortemq parabant
Infames propriis in teriere dolis,
Materiem tollensarci vineta Nabothi
Adicit et telo rex sceleratus obit.
Hortatrix sceleris coniunx quoque desuper eius
Praecipitata ruit, praeda furique canum.
Anguis hic ille fuit latitans sub sepe Nabothi,
Aquo lethali est vulnere laesus Achab,
Iusta Deus mens est, et nil dimittis inultum,
Serius aut ci tius debita poena venit.
Differt non aufert divina potentia poenas,
Et pensat longam cum gravitate moram.
Et premit atroces poenis atrocibus ausus,
Grande scelus fuerat, poenaque grandis erit.
Quale laborasti, tali mercede frueris.
Ex tali quali talio nomen habet.

HOMILIA LVIII. Ut si mordeat serpens non incant atus, sic nihilo melior est vir futilis imguae. Verba ex ore sapientis profecta sum gratiosa: At labia stuli perdunt eum. Initium verborum eius est stuliticia: et finis eorum est insania. Stistus verba mulia facit, cum nesciat homo quid muliu retro saeculis fuerit, aut quid deinceps futurum fit. Labor stuliorum defatig at eos, quia viam ad urbem ignorant.

STultorum pergit Salomon describere mores,
Frena quibus stultus rex moderanda dedit.
Futilitate sua mala dant aliisque sibique,
Pestiferoque solent rodere dente bonos,
Non secus ac mordet latitans sub sentibus anguis.
Ex improviso quem pede forte premis.


page 608, image: delb0608

Pestiferum semper vomit ore calumnia virus,
Haec tam, quam satanas ipse nocere solet.
Imo parit triplicem plerunque calumnia caedem,
Et damnum mendax lingua dat una tribus.
Obtrectator enim, de quo male dicit, et ad quem,
Seq, ipsum perdit: fitque homicida triplex.
Nam necat hunc primum, famam cui demit honestam,
Quae multis vita carior esse solet,
Et labefactatam sequitur despectio famam,
Ira, simultates sanguinolenta manus.
Hinc necat hunc etiam, cui sic persuasit, ut illum
Derit, et caesum quomodocumque velit.
Et quamvis ipsineque mortem intendat atrocem,
Nec det crudeli vulnera saeva manu:
Attamen ira latens animi manet atque simultas,
Hanc etiam caedem iudicat esse Deus.
Ille igitur cum sic odiis aaccenderit ambos,
Causaque sit mortis factus utrique suae:
An culpa vacuus, neque dignus morte putetur?
Omnino poenas caedis et iste dabit.
Et damnante Deo tristem mitteturad orcum,
Finis ubi spes est omnis ademta mali.
Quin et in hac vita luit obtrectatio poenas,
Inque aliis positas incidit ipsa plagas.
Quae falsi testes Susannae saxa para bant,
His ipsi miseris interiêre modis.
Eripitur Daniel insons ex ore Leonum,
At delatores bellua saeva vorat.
Tres pueros servat Deus ex ardente camino,
Obtrectatores flamma vorabat edax.
Vir bonus et sapiens hoc crimen damnat et odit,
At stultus mordens aspidis instar obest.
Gratia promanat sapientis ab ore salubris:
Quod stultus loquitur. nil nisi damna puta.
Quicquid enim monuit sapiens, id vertit et aufert,


page 609

Consiliumque suo de orat ore bonum.
Stultaque dum sancit, regnis paritura ruinam,
Infelix sciris interit ipse suis.
Commentisque suis tandem linguaeque veneno,
Ut turdus visco, quem cacat, ipse perit.
Stulticia est quicquid profert stultissimus ore,
Principio, medio, fine loquetur idem.
Multaque de rebus nugatur verba futuris,
Nec videt id, quod adest comminus ante pedes.
Frustra se cruciat, nec quae via ducat in urbem
Novit, et est captus lumine mentis egens.
Lucidiora die palpando quaerit oberrans,
Quodque vident omnes, non tamen ipse videt.

HOMILIA LIX. Vae tibi terra; cuius rex puer est. et cuius principes mane comedunt. Beata terra, cuius rex generosus est, et principes comedunt suo tempore, ad reficiendas vires,non ad luxuriam. Per desidiam inclinantur trabes, et per manus socordes perpluit domus. Panis adrisum conficitur, et vinum ad exhilarandos viventes adhibetur, et pecuniae causa fiunt omnia. Ne maledicas regi in corde tuo, neque diusiti in cubiculo tuo. Volucres enim caeli hoc efferent, et pennata ipsum prodent.

HActenus est Salomon de stultis multa locutus,
Quos vel praecipuo cernimus esse loco.
Nunc quasi concludens, qualis rex deboat esse,
Sub quo sit felix terra futura, docet:
Quae mala desidiam regis plerunque sequantur,
Quid faciat procerum luxuriosa cohors:
Ut sint hi mores animo patiente ferendi,
Nec fas in superos aspera verba loqui.
Vae tibi terra, inquit, cui rex puer imperat: hoc est,
Qui rationis eget iudicioque caret.
Qui pueri similis nescit quid prosit et obsit,
Quae mala, vel quo sint praevenienda mode.


page 610, image: delb0610

Sed quicquid suadent proceres, id credit et audet;
Et quod decernunt, id iubet esse ratum.
At proceres neque regis opes, neque commoda regni,
Nec populum curant, sed sua semper gunt.
Et ventrem pascunt, et Bacchanalia vivunt,
Indulgent epulis, et bona vina bibunt.
In multam poti ducunt convivia noctem,
Ad quae cum summo mane redire solent.
Tempora quae rebus fueraut tribuenda gerendis,
Luxuria perdunt, defidiave terunt.
Cura voluptatum prior est, quam iuris et aequi,
Visque manuique valet ius pietasque iacet.
Ut miseram nummis possint emungere plebem,
Inveniunt fraudes nocte dieque novas.
Non ut regales ad opes accessio fiat,
Sed res ut possiut amplificare suas.
Interea regni minitantur fulcra ruinam,
Nemine quae tandem subveniente cadent.
Ut cum deses herus non mox sua recta resarcit,
Inclinat paries, tigna trabesque ruunt:
Sic quoque desidia regis procerumque veterno
Omnia cum regno debilitata cadunt,
Terra sed o felix, cuius rex praesidet oris
Et bonus et sapiens et pretatis amans.
Quem sua nobilitat virtus non sanguis avitus,
Qui regni sceptrum dignus et aptus habet.
Qui fugienda vider per se, nulloque monente,
Et proceres quae sint efficienda docet:
Cuius ad exemplum populus parresque modesti
Cuncta suo faciunt tempore, cuncta loco.
Mane sub Auroram causas et munia tractant,
Nec prins ad mensam, quam peragantur, eunt.
Sic comedunt, tantumque bibunt, ut corpus alatur,
Non ut sint nimio cordagravara mero.
Nec prius in dulcem deolinant lumina somnum.


page 611

Quam sua sint quovis facta peracta die,
Iusticiam legesque bonas pacemque tuentur,
Ut possictuto quisque tenere suum.
Sed quid agam, regni si non bona forma sit inquis,
Nec faciant partes rex proceresque suas.
Ne contra proceres temere convicia dicas,
Nec capiti regis dira precere tui.
Namque Deus vetuit quen quam maledicere regi,
Idque impunitum non sinit esse nefas.
Rex quoque facta sibi dignis convicia poenis
Afficiet quamvis sint ea dicta domi.
Nam nihil occultum quod non referatur ad auras,
Es Salomon ipsum prodere dicir aves.
Nec tamen hîc illis libertas atque porestas
Demitur, in temple fur sacra verba docent.
Hi quoties opus est debent scelerata netare,
Sive magistratus sive idiora facit.
Munus id illorum verbique vocatio poscit,
Et conniventes poena severa manet.
At tu subiectae qui pars es plebis, idipsum
Ne facias debes os cohibere tuum.
Rem committe Deo gravis hic erit ultor in illos,
Qui sceptro populos asperiore premunt.

Caput undecimum. HOMILIA LX. Mitte panem tuum super aquas, et longo post tempore invenies illum. Duide liberaliter in septem et acto, quia nescis quid mali venturum sit super terram. Strepletae fuerint nubes, pluviam in terram effundent. Et si ceciderit arbor vel ad Austrum velad Aquilonem in quemcumque locum ceciderit, ibi erit. Quiobsernat ventum nur qua semir abit Et qui nabes respicit, numquam metet. Queadmodum ignoras, qui sit via spiritus, ut quomodo construantur ossa in viero matrv:


page 612, image: delb0612

Ita et reliqua Dei opera ignoras, qua ubique facit. Manz sparge semen tuum, et vespere item non cesset manus tua, quta nescis utrum sit proventurum, et si proventat utrumque, tanlo erit melius.

UT conseruetur vitae communio terris,
Officiis homini consocietur homo.
Nam Deus idcirco ditemque inopemque creavit,
Poscat ut hic supplex, ille ministret opem:
Et inbet, ut dives dando succurat egeno,
Et compensator vult opis esse piae,
Hic quoque virtutem Salomon hortatur ad istam,
Munificisque dari praemia certa docer,
Mitre tuum penem super undas aequoris, inquit:
Ipsum post multos inveniesque dies.
Quamlibet ingratus tibi sit pro munere mundus,
Et sit pro meritis gratia nulla tuis:
Quodque datum fuerit, iactum videatur in undas,
Offciumque putes interiisse tuum.
Irritus est sane labor, ut proverbia dicunt,
Fluminis in liuqidas sparger semen aquas:
Sed tu sparge tuum panem vel munus in amnem,
Et fructum spera, quem Deus ipse dabit.
Invenies ipsum circumuoluentibus annis,
In longes capies foenora larga dies.
Imo velut tarde punit quo tardius autem,
Hoc punit gravius vindicis ira Dei:
Sic quoque compensat tarde, quo tardius autem,
Hoc solet uberius retribuisse Deus.
Mensuram Christus nobis promittit eandem,
Qua nos pauperibus corde libente damus.
Sin interveniat mora vel cunctatio quaedam,
Plenior et melior redditur illa tibi.
Hia concussa datur, cumulata, et prorsus abundaus,
Crescit enim foenus, crescit et ipsa dies.
Non perit, in miseros quic quid pia dextera confert,


page 613

Sed veniet merces tempore certa suo.
Qua propter septem largus tua dona vel octo
Divide pauperibus, denique quotquot erunt.
Quisquis enim ultum sementis spargit in agrum,
Largior huic etiam postmodo messis erit.
Et tibi non constat, mala quae ventura trahantur,
Quidue queat damni crastina ferre dies.
Post Solem veniunt nubes, et depluit Auster,
Aut silvas vertit praecipitesque trahit:
Tristia succedunt laetis, subitoque fit Iro
Pauperior, dives qui modo Craesus erat.
Et tibi fortuna est itidem metuen da sinistra,
Affligi fatis te quoque posse puta.
Omnia Mars vastat domuique opibusque repente
Flamma nocere tuis eluvioque potest.
Tunc te paeniteat non cuique dedisse petenti,
Pauperegensque tuas qui stetit ante fores.
Quod dare iam velles, non est tibi, perdita res est,
Alterius miser nunc ope rursus eges.
Aut fieri possit, res ut tibi salua sit au tu
Adveniente tuo tempore morte cadas.
Ut nubes tandem pluit humida desuper imbrem,
Sic tua vita brevis diffluet instar aquae.
Ac velut in silvis tollens caput ardua pinus,
Fulmine vel ventis tacta repente cadit:
Sic dites etiam multoque in honore sedentes
Praecipiti casu, cum valuere ruunt.
Sis igitur largus, patitur dum tempus et hora,
Et res salua tibi numine dante, manet.
Et te iam certo retributio larga sequetur,
Quam certo nubes humida spargit aquas.
Et tua, quô confers pietas ibi certa teposta est,
Ut quocumque cadit populus alta iacet.
Ut solers vento non deterretur arator,
Quô minus in cultos semina spargit agros:


page 614, image: delb0614

Ac ut messorum nubes non detinet atra,
Quin cadat incurua falce resecta seges:
Sic quoque te vicium mundi non abstrahat ullum,
Quo minus in quemuis largior esse velis,
Cum sationis adest tempus, tunc terra serenda est:
Et cum messis adest, est resecanda seges:
Qui numquam spargit numquam quoque colligit idem,
Et qui nil resecat, nil vehet ille domum:
Sic qui nil cuiquam donat, nihil accipit idem:
Da quid, et accipies: semper hic ordo manet.
Quomodo vel quando tua compensanda vicissim
Sint benefacta tibi, novit id ipse Deus.
Ut ventum sentis verum quo spiret, et unde,
Nescis, idque tibi dicere nemo potest:
Utque fides fetum nasci, sed matris in aluo
Quomodo formentur membra, videre nequis:
Sic etiam nescis quae qualia quanta benignus
Sit retributurus pro pietate Deus:
Re tamen hoc ipsa quoquo tua lumina vertas,
In benedicendis experiêre bonis.
Non scimus, sed sentimus, quod ubique stupendum
Numinis omnipotens dextera praestat opus.
A quo vitalis datus est tibi spiritus, idem
Dat tibi quo vivas, quo miserosque iuves.
Qui te materna puerum nutrivit in aluo.
Hic alimenta tibi nunc quoque iusta dabit.
Non ru sed Deus est qui te conservat alitque,
Ille aluit puerum nutriet ille senem.
Nutrimenta tuae vis multa reponere vitae?
At nescis quam sit vita futura diu.
Principium nescis vitae nescis quoque finem,
Pro vita curam stule quid ergo geris?
Da quod habes inopi neque rem tibi defore crede,
Qui tribuit quod habes, is tibi plura dabit.
Semen et agricolae, sic tu tua munera sparge,


page 615

Messis ut es tillis, sic tibi foenus erit.
Proveniunt melius quaedam si mane serantur,
Et melius quaedam vespere sparsa ferunt:
Temporius quaedam prodest dare semina terrae,
Et quae da m sero semina sparsa iuvant:
Utraque si fundant locupletem semina messem,
Est tanto melius, fructus eritque duplex.
Sic tu mane iuva miseros, et vespere cunctis,
Sive dies seu nox venerit, affer opem.
Semper ubive pia tua divide munera dextra,
Multa tibi merces sic pietatis erit.
Si non unus agit grates, at forsitan alter
Gratus erit, pariter si sit uterque, bene est.
Si non se praestant homines pro munere gratos,
At compensabit rex benefacta Deus.
Forsan utrique tibi pietatis praemia reddant,
Pro meritoque duplex simplice fructus erit.
Summa est: Tu benefac semper cuivis, ubicumque,
Et magno reddet foenore cuncta Deus.

HOMILIA LXI. Dulcis est lax, et iucundum est oculis videre Solem. Si multic amis vixerit homo, et in hu latus fueris, recordatur tamen dierum malorum, quod multi sunt, et quodomma, quae evenerunt, ipsi vanitas sunt Laetare igitur iuvenis in adolescentia tua, et bene se habeat sor tuum in iuventute tua. Fac quod lubitum est cordi tuo, et quod oculius tuis placet, et scuo. quod propter haec omnia vocabit et Deus in iudicium. Aufer irum a corde tuo et remove maliciam a carne tua Quia pueritia et iuventus sunt vanitas.

NE cadat ex animo mortis meditatio nostro,
Extremo Salomon iam Colophone monet.
In primisque iubet mortis meminisse iuventam,
Quae quia sana valet, funera nulla timet.
Dulce bonum lux est, inquit, suavisque voluptas


page 616, image: delb0616

Est oculo, Solis posse videre iubar.
Vita bonis praestat cunctis, quaecumque sub axe
Auricomus vultu Solradiante videt,
Divitiae quid enim prosint omnisque supellex,
Vita tibi summum si fit ademta bonum?
Imo relinquantur potius vestesque domusque,
Et tandem quicquid prorsus habemus opum:
Dummodo vitalis maneat tibi vita superstes,
Et solem laeta fronte videre queas.
Ac quamvis sane multos vivatur in annos,
Et laeti fuerint ac sine nube dies:
Si tamen a prima repetatur origine cursus,
Ut fueriut vitae lustra peracta tuae:
Tristia plura tibi quam laeta fuisse videbis,
Et vanum dices, quicquid ubique fuit.
Ergo tuam gaudens adolescens transige vitam.
Sis hilaris, tempus dum iuvenile sinit.
Quae sunt grata tuis oculis cordique futura,
Haec sequere, et curas abice corde graves.
Non est in latebris tenera occluden da iuventus.
Auta communi dissocianda grege.
In coetu potius vivens assuescat honestis,
Et discat mores cum pietate bonos.
Inspiciat vitasaliorum. et discat ab illis,
Quid sit vitandum, quid fieri sit opus.
Qui nihil egregii vidit,nihil audiit unquam
Ex sapiente, rudis semperi inersque maner.
A teneris pueros rectis assuescere multum est:
Quo semel imbuta est, hoc sapit olla diu.
Sed cum sit petulans et ad improba prona iuventus,
Et scelus in quodius flagitiumque ruat:
Inicit hic illi Salomonis concio frenum,
Iudiciique Dei suppliciique metum.
Fac inquit, iuvenis, quô te tuus abripit ardor,
Obsequiumque animo, dum sinit hora gere:


page 617

Utere flore tuo, dum sunt in corpore vires,
Pasce bonis animum, tristiciamque fuge:
Sic tamen, ut fines non transgrediaris honesti,
Sed caste vivas, inque timore Dei.
Nam cogere tuae rationem reddere vitae,
Cum statuêre Dei, iudicis ante thronum.
Ille scit et novit, quodagis vel nocte sub atra,
Et latebras animicardiognosta videt.
Ergo pie vivens turpis fuge crimina vitae,
Nec fac arbitrio fanda nefanda tuo,
Quod non ipse sapis, disces ex ore docentûm
Illorum monitus iussaque disce sequi,
Ne sis ceruicis rigidae monitoribus asper,
Frena quid indomiti respuis instar equi?
Ne nimium confide tuae, ne crede iuventae,
Quae nunc est aetas, none a semper erit.
Iam tibi vel pallens barba candente senectus,
Vel veniet tacito mors truculenta gradu.
Nam quamvis valeas et adhuc sis integer aevi,
Non tamen a mortis iure solutus eris.
Tam moritur vitulus, quam bos validusue iuvencus,
Et sine lege senes mors puerosque rapit.
Utque diu vivas, cito flos tamen iste iuventae
Occidit, ut violae, cum viguêre, cadunt.
Aestati succedit hiems. seniumque iuventae,
Albet hiems nivibus, cana senecta comis.

Caput duodecimum. HOMILIA LXII. Memento creatoris tui in iuventute tua, antequam veniant dies mali, et appropinquent anni, de quibus dicas. Non placent mihi: Priusquam obienebrescant Sol, lux, luna, et stellae, et revertantur nub es post pluviam: Quando custodes domustrepidobunt, et incuruabunt se fortes: cum cessabunt molitores, et fient pauciores: Et caligabunt


page 618, image: delb0618

videntes per fenestras: Cum claudentur ostsa extrinsecus, et vox malae fiet remissibr: Cum consurgitur ad vocum volucris et filiae cantici omnes inclinantur. Cum etiam alitudines trment et pavent in v a cum florit amygdalus, et locusla oneratur et omnis a petrius exstingutur: Eo enim discedit homo. ubi mat surus est aeternatum, et circumsbunt in placta plangentes). Antiquam funiculus argnteus rumpatur, et scatebra aurea crescat. Et urna fontis rimas agit, et tota cisternae confringatur. Puluis enim in terram revertetur, ut er at initio: Spiritus autem ad Deum, qui dedit epsum.

UT tibi venturam mortem floremque iuventae
Non fore constantem perpetuumque scias:
Hîc tibi proposita est summae pictura senectae,
Quam mox succedens mors soletatra sequi.
Ism flores iuvenis iam lascivire videris,
Ut solet in pratis luxuriare pecus:
Iam tibi dulcis amor, iam sunt tibi carmina curae,
Iam tibi blanditiae deliciaeque placent:
Sed veniet tempus deflorescentibus, annis,
Quo tibi nil gratum nunc quod amatur erit.
Et tua tam gravibus curis onecabitur aetas,
Ut dicas praesens non mihi vita placet
Obtenebrescet enim tibi Sol lumenque diei,
Lunaque cum stellis cara futura minus:
Et nova post imbrem nubes pluviosa sequetur,
Hoc est, corde tuo maeror et angor erit.
Sed quibus in luctu constringit pectora maeror,
His neque Sol lucet, nec nitet ipsa dies.
Imo lugentes Solemque diemque perosi
In tenebris atitant, et loca sola petunt,
Accidit hoc senibus, tristes quos semper et aegros
Arguit indicio frons caperata suo.
Cumque aliis redeat fulgens post nubila Phoebus,


page 619

Soli per petuo sunt sine Sole senes.
His est nulia quies angores excipit angor,
Maerorem maeror, continuusque dolor.
Et curis enimi comes est in corpore morbus,
Hic ubi vix abiit mox labor ille subit.
Sic tempestatem tempestas excipit imber:
Post imbrem sequitur, Sol ibi nullus adest.
Custodesque domus trepidant, fortesque vacillant,
Nec facit officium pesque manusque suum.
Dextra lborando quaerit rem, servat et auget,
Et peragit, quae sunt expedienda domi:
Omnibus inseruit membris, corpusque procurat,
Hinc meriot custos dicitur esse domus.
At senio veniente manus tremit atque labascit,
Imbecilla suum nec bene navat opus.
Et fortes quondam corpus gestare valentes,
Robore iam nutant deficiente pedes.
Genua labant, lumbititubant, et crura vacillant.
Et vis neruorum debilitata cadit.
Tunc etiam cessant, pauci fiuntque molares,
Et dentes, epulas qui secuêre cadunt.
Ut mola comminuit gemino frumenta molari.
Sic frangunt dentes comminuuntque cibos.
Estque duplex horum series infraque supraque,
Unde nec immerito dixeris esse molam.
Sed dentesfiunt hebetes veniente senecta,
In multisque cadunt, tunc mola fracta iacet.
Et qui per claras quondam videre fenestras,
Caligare solent, et quasi nube tegi,
Sunt hebetes oculi senibus, virtusque videndi
Deficit et lacrimis lumina saepe madent.
Ostia clausa molae stant et sonus ipse silescit,
Spiritus in senibus fit minor atque minor.
Vox quoque subsidit, quia non dant flamina folles,
Dum ventos pulmo suppeditare nequit.


page 620, image: delb0620

Et requies senibus nocturno tempore defit,
Somnus eis rarus vel brevis esse solet.
Euigilant prima cum luce, thorosque relinquunt,
Cum vigili gallus provocat ore diem:
Aut philomela suos verno cum tempore cantus,
Garrula vel querulos fundit hirundo sonos.
Praeterea languens surdescit filia cantus
Auris, et auditus vis labefacta perit.
Alta metu curuata pavent: Vertigine tacti
Incedunt tremuli sollicitique senes.
Non modo non possunt altos conscendere montes,
Sed quoque non audent tollere ad alta caput:
Sed proni spectant terram silicernia matrem,
Et iam iamque sibi fata propinqua timent,
Albescitque caput, florens ut amygdalus albet,
Caniciesque nigras inficit alba comas.
Viribus exhaustum corpus vix ossibus haeret,
Aut nihil aut paulum carnis adesse vides.
Estque fenex similis gracili sine carne cicadae,
Quae vox est saltem, praetereaque nihil
Omne voluptatum genus est ibi prorsus ademtum,
Nec Venus aut Bacchus nec iuvat alma Ceres.
Sunt oblita seni. quondam quae grata fuerunt,
Et nihil est illi dulce quod ante fuit.
Mortuus est vivensque simul, vivumque cadaver
Dici iure potest hinc abitumque parat.
Nam sedes homini non est sub Sole perennis,
In terris nulli mansio firma datur.
Hîc sumus ad tempus mox his migramus ab oris,
Inque alio certas quaerimus orbe domos.
Quas super aethereis habitandas sedibus olim
Tempus in aeternum fata benigna dabunt.
Corpus inane solo tegitur quod praefica luget,
Et decorat lacrimis turba propinqua suis.
Funis enim pessum rumpens argenteus ibit,


page 621

Et fons aureolus destituetur aquis.
Urnaque fontis aget rimas, rota fracta labascet,
Corrnet humani corporis ista strues.
Rumpetur funis stomachi, ventrisque culina,
Ingest series continuata cibi.
Cor fons spitituum tandem subsident in actu,
Unde trahunt vires cetera membra suas.
Languescet sedes generandi sanguinis epar,
Urnaque distribuens hunc cava vena ruet.
Et rota cuncta movens caput alta in sede labascet,
Quod Quoad est saluum, non male corpus habet
Omnibus eversis tandem mors atra sequetur,
Et caro puluis erit, puluis ut ante fuit.
Mens animusque Dei commercia sancta reviset,
Sicut et archetypi venit ab ore Dei.
Hic immortales animas lo cus atque perennes,
Et non carne mori cum moriente, docet.
Ostenditque supra Salomon quae dixit iisdem
De rebus, quo sint accipienda modo.
Non pereunt animae pariter cum corpore nostrae,
Sed vivunt, post hanc altera vita manet.
Et sane causam liber hic est scriptus ob istam,
Qui, quae sit terris vita beata, docet.
Nempe timere Deum, totaque huic fidere mente,
Officiumque suum cum pietate sequi.
Laeticiamque fide gratis sperare perennem,
Credentes caeli quae super axe manet.
Absque hoc esset enim si non foret altera vita,
Nulla quidem terris vita beata foret:
Cum male sit iustis et moris impendeat atra
Tam metuenda bonis, quam metuenda malis,
Sed certe restat felix arernaque vita,
Exuperans terris quicquid ubique boni est.
Ad quam per varios casus transitur, ibique
Optatum tribuent fata benigna bonum.


page 622, image: delb0622

HOMILIA LXIII. Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiasies, et omnia sunt vanitas. Atque is Ecclesiastes non tantum ipseerat sapiens, sed papulum quique docebat scientiam. Ipse observant et invesi igavit multa, multasque conscripsit sententias. Verbis usus est exquistis, et recte scripsit sermonem veritatis. Verba hac sapientuno sunt tamquam st muli et claut, per magistros Synagogae scripta, et ab uno pastore accepla. Extra haec nihil recipias amplius fili mi, qura faciendorum librorum nullus est finis, et frequent meditaetio, carnis est afflictio. Summam doctrinarum iam audiamus: Deum time, et mandata eius ferua. Hoc enim omnum hominum est. Omnia enim facta Deus ad iudicium vocabit, et secreta quoque revelabit, sive bonafuerint, sive mala.

UT coepit librum Salomon, ita claudit eundem,
Omniaque esse docet vana, caduca, nihil.
Atque ita quid libro tractaverit hactenus isto,
Quaeque sit ipsius summa statusque, probat,
Dicit enim finem rerum vitamque beatam
Esse, timere Deum, iussa Deisque sequi.
Nil solidum terris, nihil est sub Sol perenne,
Omnia praetereunt, et quo que transit homo.
Sola facit pietas hominem super axe beatum,
Haec Christi meritis est pia nixa fides.
De quo divini quondam docuere prophetae,
In quorum Moses ordine primus erat.
Hic de femineo perscripsit semine primus,
Quod promisit adae vox sacrosancta Dei.
Illius hauserunt omnes ex fonte prophetae,
Unanimique simul voce loquuntur idem.
Hoc ex fonte bibit Salomon, sanctoque magistri
Flamine repleti, quos Synagoga tulit.
A quibus haec etiam Salomonis concio scripta,
Atque inter sacros est numerata libros;


page 623

Namque fuisse sacro censores flamine pienos,
Qui collegerunt Biblia sacra, reor
Qui concordantes cum Mose aliisque prophetis
Asseruere libros ac habuêre ratos.
Ad quos lectorem Salomon hic ipse relegat,
Scriptaque sacra Dei sola legenda docer.
Illa Dei vox est, quam Biblia sacra loquuntur,
Dislona quae fuerint dogmata, falsa puta.
Scribunt indocti passim doctique libellos,
Et iam non paucos hoc cacoet hes agit.
Sunt docti, sacrs qui consentanea scribunt,
Et quibus est verbum regula certa Dei.
Indocti vero, qui dissentanea scribunt,
Nec per iter verbi, sed rationis eunt.
Sint excellentes quantumlibet arte Magistri,
Aut quoque Doctorum nomina magna gerant:
Attamen a verbi quoniam discedere norma
Non dubitant stulotos et sine mente puta.
Te nihil hoc moveat, mundus quod suspicit illos,
Ut celebres studiis ingeniisque viros.
Quamlibet eloquio vel cum Demosthene certent,
Grandius et possint vel Cicerone loqui.
Nam Deus elegit, mundo quae stulta videntur,
Et vuli infantûm simplicitate coli.
Quod vero magnum mundus miratur id odit,
Pertonas nec enim curat in axe Deus.
Quapropter fugias tales cane peius et angui,
Qui quicquid scribuns, ex ratione docent.
Necsua caelesti verbo commenta gubernant,
Sed magis hoc praeceps ad sua sensa trahunt.
Ad lapides normam perverso flectere more,
Er non ad normam saxa locare volunt.
Ergo quodaedificant tales male corruet olim,
Hoc opus hasque operas inspiciente Deo.
Qui iustus iudex fraudum scelerumque magistros


page 624, image: delb0624

Deteget, occulti qui lautêre diu.
Et confundet opus, male quod struxêre Sophistae,
Mercedemque abris, quam meruêre, dabit.
Quaerentesque decus celebrisque insignia famae,
Infames faciet, dedecorique sibi.
Ergo Deum metuens bona fac, semperque memento
Quod sistêre Dei iudicis ante thronum.
Sive doces, ita fac doceas, ut concio sana
Sit tua, cum verbo conveniatque Dei:
Sive docendus eris, cautis sic auribus audi,
Ne specie recti decipiare dolis.
Omniaque ad sacrae scripturae dirige normam,
Haec Ariadna tua est, haec tua fila regat.
Doctor et auditor rationem reddet in axe,
Seu quid tradiderit, sive quid audierit.
Nemo tuae quicquam poterit praetendere culpae,
Et poterit iustum fallere nemo Deum.
Tunc elucescet verum semperque manebit,
Infami mendax lingua pudore cadet.
Quin et in hac vita verum rectumque tuetur,
Confunditque dolos et scelus omne Deus.
Interiêre libri multi flammisque marique,
At servante Deo Biblia sacra manent.
Biblia sacra manent rumpantur ut ilia mundo;
Invito Satana Biblia sacra manent:
Quae Deus ex tenebris Latii prolata Baalis
Teutonico nobis ore legenda dedit:
Abstersitque situm, quo conspurcata iacebant,
Restituitque suum, quo caruere, decus.
Usus ad illud opus magna virtute Luthero,
Quem sine fine virum fama loquetur anus,
Cuius bonos semper nomenque et scripta manebunt,
Biblia donecerunt donec hic orbis erit.
Cum tamen occiderint libri, quos illius hostes
Scripserunt, solii turba patrona Papae.


page 625

Quae sunt nugati Faber, Eccius, atque Coclaeus,
In tenebris, paucis cognita, pressa iacent:
At vivunt et semper erunt monumenta Lutheri,
Dum peragent cursus Luna, ve Solque suos.
Quod Deus aeternus faxit, cui gloria Soli,
Et sit pro meritis gratia magna suis.
Qui nos in claro patefacti lumine verbi
Seruet et in vera cognitione sui:
Inque fide Christi nos hinc decedere faxit,
Et vita post hanc fine carente frui,
Hoc precor hoc istum claudo Colophone libellum,
Annue personis in tribus une Deus.
Vota Pater, Fili, sanctissime Spiritus audi,
Summe Deus, Deus ô Maxime, Caste Deus:
Omnipotens, verax pia mens mundique creatrix,
Expers principii, nescia finis, Amen.

LACTANTII IOANNIS CODICII SLUCNAuiensis.

Ad Iohannem Schosserum, Poetam Laureatum. Elegia.

LAurus honoratis debetur odora Poetis:
Sub vegeto vivum pectore numen habent.
Clara per hos durat magnorum fama virorum,
Eximio quorum gesta lepore canunt.
Expoliunt mentes, vulgi mala crimina damnant,
Rectius ostendunt, ne quis aberret, iter.
Sicut ab hiberno non frigore laeditur unquam,
Firma sed aeterno laurus honore viget:
Ceu frondent hederae, gelido nec tempore marcent,
Perpetuis pandunt quae sua dona comis:
Sic sacra turba manes, ô felicissima turba,
Atque tuum feruas, non recidiva, decus.


page 626, image: delb0626

Nec tibi livor obest, nec amarae spicula linguae.
Altius humana conditione volas.
I nunc, insidiis castos offende Poetas:
Non cessaturum dedecus inde feres.
Sic qui Moeonidae laudem violavit Homeri,
Zoilus infami funere probra luit.
Cum Bavio sorptus nigro sic Maevius Orco,
Nil nisi stultitiae stigma perennis habent.
Sic lxionios lbis religatus ad axes,
Dive tibi poenas, Naso Poeta, dedit.
Tu quoque, si numquam Phoebi cortina fefellit.
Omine nec laevo visa volavit avis
Gloria Pieriae praestans Schossere cateruae,
Tutusab atrocis fraudibus hostis eris.
Te licet inudant quidam furia libus ausis,
Invidia semper qui meliora gravant.
Te licet invadant, qui candida facta perosi
Saepe dolo iustos insidiante petunt.
Dignus es oranri florenti baccare crines,
Ne nocea: capiti lingua sinistra tuo.
Dignus es ornari Daphneo tempora ramo,
Nam tuus insigni laude refulget honor.
Nec tua venturo sordebit Musa sub aeno,
Cui facili vena carmina docta fluunt.
Quem sum Maenalia miratus saepe sub arcto,
Tangentem lepidae fila canora lyrae.
Sicut ad ismarium vates Rhodopeius Hebrum,
Detinuit dulci siumina, bruta sono.
Fecit et e celsis accurrere montibus ornos,
Dum gemit urydices fata dolenda suae:
Aut velut inflabat facundus Apollo cicutam,
Quo miser Admetitempore pavit ones.
Nempe suave tuo spirabat carmin nectar:
O salue teneris culre Poeta modis.
Dicite vos Musae, cur tempestate sub ista,


page 627

Accumulant vest um praemia nulla chorum?
Si fuerat claros qui quam sensurus honores,
Qui petit intrepido Thespia prata gradu,
Hic Schosserus erat, fidibus quem dulce canentem.
Obstupuit gelido parrhasis ursa polo,
Cuius ad aequoreas ludens concentibus undas,
Movit Aronia saxa, nemusque lyra.
Ut superat raucas Pandione nata cicadas,
Praestat ut anseribus voce canorus olor:
Sic sacer hic vates divino carmine vincit,
Et velut alatus Paegasus ante volat.
Ille bibit puro Cyrrheos ore loquores,
Cur non fert studii munera digna sui?
Ipsius an semper vilescat messis in herba?
Mutua cultori reddite dona pio.
Sic Musas tacite sanctam venerabar ad aram,
Schossero cupiens optima fata meo.
Protinus (ut memini) ra diantibus astat ocellis,
Uranie flavis conspicienda comis.
Illa quid in cassum curis perstringeris? inquit,
Quod petis, effectus nunc habuisse scies.
Nec mora, Thespiadum viridantibus applicor antris,
Manat ubi viva Phocidos unda specu,
Hîc erat in solio spectandus Apollo corusco,
Circumstatque suum turba novena ducem.
Phoebus ad astautes divas venerabilis inquit,
Quaelibet ut inssit conticuisse lyram.
Stamus adhuc, coeptum nec finiet hora laborem?
Nostra quid optatum concio tardar opus?
Quod res sua det, erit, nostro ne desit alumno,
Quo mihi praecipue dignus habetur, honos.
Vidmus ardenti Schosserum mente paratum,
Parnassi celebres ut sequeretur opes.
Huic ego donavi facundae palladis artes,
Rettulit ut fidos in mea castra pedes.


page 628, image: delb0628

Hunc ego dilectum complectar amore perenni,
Scilicet immota me pietate colit.
Ergo ferat tandem nostri monumenta favoris,
Ne sibi nos gratos non satis esse putet.
Et vos propensa faciles ex mente sorores,
Quaelibet huic meriti quaerite dona sui.
Haec ubi finierat, (semotus cuncta notabam)
Grata cupit vati quaelibet esse suo.
Haec legit in calathum violas, roremque marinum,
Ambrosias carpit cetera turba rosas.
At bona Calliope, rutilos innexa capillos,
Frondibus e lauri nobile texit opus.
Admiranda parat mellito serta Poetae,
Non nisi Schosseri cingere digna comas.
Cynthius aspexit postquam memorabile donum.
Inclita miratus facta sororis ait:
Labere Nympha ciro pede, tanti muneris auctor,
Officii caeas iura negare tui.
Nomine blanda meo dic vati verba Sabino,
Picta sed et facili porrige serta manu.
Ornet ut hoc charos Schosseri pignore crines,
Nec specimen mecum ferre gravetur idem.
Dixerat, alato dea vecta per aera gressu,
Alloquitur vatem ralibus ipsa suum:
Accipe compositam vivaci fronde coronam,
Aspera quam nullo frigore laedet hiems.
Hac pia Schosteri praecingas tempora vatis,
Id iubet Aonii ductor Apollo chori.
Sic ait amplexuque dato secessit in auras,
Arguit esse Deam sede relictus odor.
Fata quis impediat: faustis intervenit astris
Schosserus, patriae fama decusque suae.
Donat odoratae cui munera pulchra coronae,
Gloria Castaliae summa Sabinus aquae.
Haec mandante fero ribi serta virentia Phoebo,


page 629

Quae sint eximit signa favoris ait.
Clata per haec discas animi suffragia nostri,
Magna quod est studio laus tribuenda tuo.
Talibus ex donis ventura docebitur aetas,
Gnaviter Aonias te coluisse deas.
Dixit, et imponens vernantia serta, precatur:
Cum lauro vivas, docte Poeta, diu.
O quam te memorem, vates Schossere, beatum?
Ecce tui curam Delius ipse gerit.
Arripe, quid cessas? et crinibus excipe laurum.
Texuit hanc nivea Calliopea manu.
En etiam restant studiis nunc praemia nostris,
Nec penitus vatum concidit omnis honor,
Vive diu felix tua maxima gloria vivet,
Dum laurus virides est habitura comas.

In nuptias Ioh. Schosseri. Ad eundem.

Schossere, vates culte, vir clarissime,
Amice delectabilis:
Fratris loco quem veneror; et fidus colam
Dum me vocet Proserpina:
Tibi leves Elegos tuis de nuptiis
Favore mitto sedulo.
Si post vacabit a iugo gravissimo,
Modo quo premor, te plenius
Tuamque sponsam nostra tollent carmina:
Nunc vive felix et vale;
Et corda Codicii puta tibi dari,
In hoc rudi poemate.

Epithalamion.

Alternis vicibus rerum conuretitur ordo:
Iam bona messis adest: iam fera saevit hiems.
Non semper tegitur glomeratis nubibus aether:
Lux sequitur noctem, nox sequiturque diem.
Sic neque fortunae tenor unus in orbe videtur,
Sustinet et matris saepe noverca fidem.


page 630, image: delb0630

En ego lugubri compulsus lege viator,
Lustravi variis dissita regna plagis.
Iam velut in porru, superatis naufragus undis,
Immoror ad liquidi Vandala rura Spreae:
Qua Leisentritii tenor penetralibus hospes,
Quem vehit ad summum gloria vera polum.
Ne penitus trifris me sollicitudo fatiget,
Mitigat aerumnas aura serena meas.
Nuper enim dubiis ubi casibus actus inhaesi,
Cresceret et curis addita cura mihi:
Littera Schosseri venit exoptata poetae,
Littera sin cero digna favore legi.
Quam bene solatur veterem Schosserus amicum,
Servat et incolumi corda priora fide.
Hoc tamen in primis fuit oblectabile, narrat
Quod de coniugio prospera fata suo.
Quando dies aderit pluvii bis nona Novembris
Laetus honorata coniuge sponsus erit.
In thalmum ducet praeclaram laude maritam:
Sit bene Schossero tempus in omne meo.
Grata laeticia tam nuntia fausta recepi,
Plurimus et nostro plausus in ore fuit.
Abieci gemitus, abieci mente dolores,
Nuncego non vila clade dolere queo.
Cum bene Schosseram Deus et fortuna tuentur
Salua quidem vitae pars manet una meae,
Me quoque fraterno prospectus amore rogavit,
Ad sua ne segnis festa venire morer.
O utinam celeres aptet mihi Daedalus alas,
Aut. ut Tripolemus carpere dicar iter.
Atlantisque Nepos nostris talaria plantis
Induat aeram calce movente viam.
Protinus ad Viadri clarum iuvet ire Lyceum,
Ut sacra Schosseri conspicer ora mei.
Quid precori et vanis cur impleo vocibus auras?


page 631

Dum modo sicliceat, vel pedes ire velim.
Sors vetat: illa meis obstat durissima votis,
Impedit et medio vela regenda mari.
Vera tamen fido testabor gaudia sensu,
Quaque licet, laetum mente videbo diem.
Sicut in Euxinis Pelignus finibus exul,
Tristitiae posuit signa sinistra suae,
Cepit ut a caris, quos Roma fonebat, amicis
Nuntia, quae certae plena salutis erant.
Ac licet haud animum praesens ostendere posset
Gratia transmisso carmine maior arat.
Sic ego cum cogar varia ratione morari,
Desit ut ad licitas copia iusta preces,
Ne pius eximio cessem parere poetae,
Musa veni, blando carmine plectra regas.
Marchiacam subitis Dea cursibus ibis in urbem,
Nunc ubi schosserus gaudia sponsus aget.
Crede mihi docto venies gratissima vati,
Scis, non ingenio candidiore caret,
Servat adhuc nostri constantem fidus amorem,
Grata tuo venies nomine, grato meo.
Invenies illum multa virtute colendum,
Tantus honor clari. gloria tanta viri.
Fulgebit Tyrio vates spectandus in ostro,
Hic tua quod mire lumiva pascat, erit.
Aut igitur templum turba comitante subibit,
Pangat ut illaeso foedera digna thero
Aut ubi formarit sponsum sponsamque sacerdos,
Tendet ad instructis fercula lauta cibis.
Aut alacri ducet sinuosus fronte choreas,
Hacque die populus quem colat, unus erit.
Aspergent Charites casiam roremque marinum,
Sti pabuntque pii vatis ubique latus.
Quicquid aget, placidis ipsi te grossibus offer,
Adventu poteris grata placere tuo.


page 632, image: delb0632

Mox tamen illustrem paucis affata poetam,
Optima sic coram verba memento loqui.
Inter honoratos praestans Schossere poetas
Teutona quos dextro sidere rerra tulit,
Salue Pieridum decus et doctissime cultor,
O salue patriae gloria certa tuae.
Me meus huc dominus mittit, tuus ille sodalis,
Tester ut hoc tecum gaudia laeta die.
Exoptatque tibi, fatis ut care secundis,
Coniugii stabili pace fruare tui.
Tecum salua diu iucundos exigat annos
Margaris, ornatasinter habenda nurus.
Quam tibi Guel horum Princeps de sanguine nata,
In thalamum, veluti pronuba luno, dedit.
Quin etiam multa faciat te prole parentem,
Ut generis crescat longa propago tui.
Hoc precor, hoc mecum vero candore precatur,
Cuius ego veni nomine missa tibi.
Qui praesens equidem voluit conviva videri,
Horrida sed coeptae restitit aura viae.
Nec male digna ruis scripsisset carmina taedis,
Obrutus angusta ni modo clade forer.
Adde, quod Austriacas mox est rediturus in oras,
Semper ut hunc dubio sors levis axe rotat.
Nunc rogat, ut felix maneas in amore beato,
Sic tamen, ut constans sis in amore sui.
Qui monet, ut facias, monitistua pectora laudat,
Noum enim mentem, cultepoeta, tuam.
Quid louqor? aut hortor? celeri pede tempora currunt,
Musa, tibi curae sint mea vota, vale.
Dum moror et longo necto suspiria questu,
Schosseti raedis imminet apra dies.
Quid faciam? carum Musis veneratus amicum,
Debueram citharae sollicitare fides.
Cuius honor lata praeconia laude requirit,


page 633

Ne vacet, in curas area magna patet.
Felices, hodie qui prona sorte merentur,
Legitimo lepidi vatis adesse roro.
Quam bene gratanti studio tun omnia fient,
Laetior immensas Odera voluet aquas.
Non chorus hinc aberit vatum, procerumque potentum,
Splendida Schossero munera quisque feret.
Munera Septemuir Ioachimus Marchio mittet,
Marchio Pierisfirma columna chori.
Quos habet optato Schosserus amore patronos,
CumThomaveniens hîc quoque Paulus erit.
Facundos Elegos culto meus ore Bocerus
Fundet, amicitiae certaque signa dabit.
Qui modo Urnovii ripas concentibus implet,
A Musisque tulit nomina clara suis
Chesselius Graio praestaret carmine laudem,
Ausoniam nuper nisubiisset humum.
Nec puto Molleri gratantia plectra tacebunt,
Cuius in exculta maximus arte lepor.
Quid loquar Haslobium Phoebea voce canentem?
Quid memorem Petri Caelica Regna mei?
Quid, quibus est passim Schosserus amabile lumen,
Ceu quondam Romae Naso poeta fuit?
Pergite Germani, dilecti pergite vates,
Schosseri meruit Musa diserta coli.
Tollite victuro Schosseri carmine laudes,
Cuius Apollineo numine vena calet.
Ipsius ô pompam cantu celebrate iugalem,
Alternisuqe sonent carmina laeta modis.
Cordia nunc cedat nuptae, satis abstulit ante,
Schosserique sacro carmine nomen habet.
Nunc celebrem placida iunctum sibi sorte poetam,
Afficiat licitis Margaris ipsa iocis.
At tu Pierio vates celeberrime coetu,
Concipe delitias, concipe quaeso novas,


page 634, image: delb0634

Fausta tuis Musis ostendunt numina portum,
Ergo verecundo gratulor ore tibi.
Sit satis adversis passim mefluctibus angi,
Cum bene fit tecum, nil mihi triste puto.
Ah quam saepe tibi felicia fata precatus,
Schosseri volui cernere tecta mei.
Nunc pia vota valent, vivit Schosserus, et alto
Stelligeri tangit vertice signa poli.
Restat, ut ô laetis ad te successibus olim,
Propitii ducat me pia dextra Dei.
Tunc ego te pulchra patrem si prole videbo,
Quae non composita gaudia mente feram?
Interea longam feliciter exige vitam:
Quisque fuum placido pectore portet onus.

MATTHAEI COLLINI

Piis Manibus Philippi Melanchthonis.

FVndite murmur apes lugubre per aere, nec vos
Occupet augendis sollicitudo favis.
Ora cibis parcant, hebetentur acumina caudae,
Nec solitus lasset pectora vestra labor.
Caerea de vestris depromite munera cellis,
Funus ut ornetur lumine conspicuo.
Aruit ille niger cognomine, re tamen ipsa
Flos albus, niveis candidiorque rosis.
Flos de quo tobi largissima munera mellis,
Orbi terrarum suppeditastis apes:
Cuius inexhaustos examina plurima sucos
Suxere e cunctis conglomerata plagis:
Quo sua mella favis dives condivit Hymetthus,
Hyblaque nunc apibus despoliata suis.
Et melli infestis Lituania fertilis ursis,
Et bene fragranti Prussia melle fluens:


page 635

Quem redolet, quod habent iam numine dante, Poloni,
Mel: quod habent lacerae climata Phenoniae.
De quo nunc aliquid dulcedinis haurit et ipsa,
Undique crabronum Graecia cincta manu.
Ad quem misit apes oriens prope totus: Iberis
Quin etiam gratus prodit unde liquor:
Quem quoque fucorum sugebat degener agmen,
Inque suis operis senserat huius opem.
Omnibus ex equo quia se praebebat apertum,
Fucis atque apibus consuluisse volens.
Sed non eventus voto respondit, odorem
Hinc tulit haud aequo fucus apisque modo.
Dant mel apes bene olens dant excrementa profani,
In propriam fuci mox ruitura gulam.
Christus apes foveat, fucos disperdat inertes,
Mella Euangelii totus ut orbis edat.
At te Leucoreae carptum. flos inclite, Nymphae
Arcis i eximio deposuere loco:
Corpus ubi magni iacet e regione Lutheri,
Cuius te socius fidus et unus eras.
Sit tibi molle solum, quod odoras proferat herbas
Que pia turba tuas occuluere comas.

Ode de vero poetices usu.

Psallamus Domino carminibus Deo,
Promamusque melos huic Choriambicum,
Accedant cytharae, tympana, barbiti,
Ut cantemus ei sufficientius.
Hic est praecipuus finis et optimus
Tinctae pierio numine Musicae,
Immortale decus Regis Olympici
Et laudes vario carmine prosequi.
Hic nos de nihilo condidit, hic cibos
Dat nobis dat opes indiget haec quibus
Praesens vita beat nos et honoribus,
Cunctis praen ciens nos animantibus.


page 636, image: delb0636

Hic nos per proprii fortia filii
Cum serperre vafro bella, perenuibus
Et vinclis stgii iudicis abstulit,
Adiunxitque suis civibus Angelis.
Cantemus Domino nobile canticum,
Quantum Musa potest viribus omnibus
Comiti, nec cat debile, vel brevis
Clauden dum spacii limitibus melos.

CHRISTOPHORI COLERI

Ad Iohan. Baptistam Pezzen, Caesar. Maiest. et consiliis bellicis. ODE.

QUid me comeso pectore pallide
Livor, quid aegro lumine territas?
Cantare me iam non vetarint
Vipereis oculis tumentes
Non felle nigro corda madentia.
Huc prisce Candor, nudaque Veritas
Obscura liquentes domorum
Igneolis properate plantis.
Monstranda virtus postgenitis. facem
Praeferre fas sit, queis calor entheus
Olim probabit non Promethei
Dereriore luto esse fictos.
Nec tu futuri Melpomene potens
Patrona, factum, sat scio, siveris
Indictum abire, quod vel ipsi
Turcigenae venerentur hostes.
Tu Buda testis, colle superbior
Sat pertinaci, PEZZENIDAE manu
Feruore desudantis Istrum
Sangineis tumuisse bullis.
Sed ipse laudis calculus additur
RUSVVURMIANAE. nilman festlus


page 637

PEZZENII dextra fuisse,
Robore nil peditum tuorum.
Quo spiriratu, queis animis Scythae
Ibant? globorum fulmmibus quibuo
Nixi intonabant; quo susurro,
Quo fremitu pariter strepebant.
Non territatur murmure barbaro
Germana virtus. non timor amplius
Nostratium mentes per aurem
Verberat, aut oculus micanti
Vinci scit ulla motus acinace.
Quin nostra dudum non vice simplici
Thrax aemulatur cautus arma
Parua magisterii daturus
Si sentiamus, praemia sed mage
Procudit ardor vim insuperabilem
Quam tela, quam lanizarorum
Gloria, quamque truces Geloni.
Hoc rite doctus tu quia noveras,
O bellicosae gloria Rhetiae,
Grande artis militaris, grande
Ingenii specimen dedisti,
Quis nescit almam quantus adoream
De semirasis rettuleris Getis,
Dum Dacus et Saxo rebelles
Caesaream experiuntur iram?
Quid invidendis Austriav viribus
Posset, quid ingens Consilio et manu
BASTA ille, Bastarnae propinqui et
Sarmaticae dicere turmae.
Sed quo triumphos duraque proelia
Decanto versu? Calliope vetat
Illustre Gradivi sonare
Martis opus fide Flacciana.


page 638, image: delb0638

Tu stirpe prisca PEZZENIDUM sate
Pulchri tenacem propositi vitum
Praesta, infidelibusque Turcis
Assidnam meditare cladem,
Sic lacrimosa tu quoque neniae
Pompa carebis. sic tibi clarior,
Testudine imbelli relicta
Grande tuba decus arrogabo.
In Tani Gru eri Inscrip iones Antiquas:
Cuncta antiqua tenens et cuncta antiqua professus,
Gruterus magnaeestlucida fax Sophiae.
Scaligeri ipsias sterir haec cansura perorbem
Cuius in ore hominum grande sophos volitat,
Desinis Ambitio, infinitas perdere chartas,
Gruteri pingi quae potuere manu?


page 935

LAURENTII CORVINI NOVOFORENSIS

Adhortatio ad discendum.

QUinovus Aoniae cupis esse cohortis alumus.
Castalioque tuum tingere fonte caput:
Pelle moram utdiscas, duro nec parce labou,
Ardua sollicito nulla labore carent.
Sedulus ingenii sopites cxcitat ignes
Nisus, ut arsuros flamina multa rogos.
Nec diffet, tacito donec pede segnior aetas
Ingruat, et lasso pigra senecta gradu.
Dum tener humor adest, et membra calore virescunt,
Incipe: non omni sidere vernat ager.


page 936, image: delb0936

Non semper croceos fragrantia rura colores,
Necretinet virides frondea silva comas.
Si bene floruerit tepido sub sole ubetum,
Autumnus varias dives habebit opes.
Si sub nynbifero Capricorni rusticus astro
Agricolam cogit sub iuga panda bovem,
Ingemat ille licet, dum stivam immergitaratro;
Nil tamen optatae frugis habebit iners:
Ipse sed in sacrâ quaeret Iovis arboreg andes,
Falciferi renovans saecula dura Dei.
Non aliter iuvenis senio ven turus ad artes
Egregias, damno luditur usque suo.
Quid quid doctrinae capis, hoc didicisse iunabit,
Dum caput annosum ruga senilis arat.
Quae legit aestivo formica sub aethere, gaudet
Sed sub Hyperboreâ grana tenere nive.
Ne tibi spem ponant venturi crastina Solis
Lumina. cras stultos saepe fefellit avos.
Cras hoc Menalios, credo, non ivit ad Arctos,
Nec colit ignivomâ regna perusta face.
Hoc si thurilegos cras concessisset ad Indos
Isset ad aurifeil vel vada fulua Tagi;
Nil dubito nostros dudum hoc subiisse penates.
Nec iuvenum tantos praeteriisse sonos.
Sed, vereor, gentes adiit merso orbe sepultas,
Nec redit externi per freta saeva maris.
Non redit. ergo, puer, ne dic, cras prosequar artes:
Quod sapis hoc hodie, cras meminisse iuvat.
Tristesit occiduas Phoebum prius esse sub undas.
Quam te doctrinas non didicisse novas.
Sic te perpetuum decus, et quem nulla vetuftas,
Obruet, aeternâ lege manebit honos.
Omnia roscidulae quaecumque sub orbe Diane,
Vivunt, sunt fatis interitura suis:


page 937

Virtus sola meri, Divorum munere nescit:
Cumque suis Musae vatibus usque manent.

Ad Floram.

Hanc tibi mittit amans Coruinus, Flora, salutem.
Quam nisi tu dederis non dabit ipsa Salus.
Hei mihi, quam tristes peragunt ivunenilia soles,
Corda! nec in requiem nocte silente cadunt.
Nostra salus et amor, longo spes, vita, recessu,
Vivis ab aspectu, casta puella, meo.
Sine famem lemo dapibus, seu poto liquores;
Cum dape tesapio, cumque liquore bibo.
In longum hora diem, mensis mihi ducitur annum:
Haei mihi, quam tardis annus abibit equis!
Annus Nestoreo fiet vel tardior aevo,
Fiet Erythraeo segnior annus avo.
O utinam tenues faceret mihi Daedalus alas!
Esset ad insuetas impetus ire vias;
Qua nova semiruto surgit Glogovia muro,
Piscosusque vagis Odera spumat aquis.
Quam laetus nostrae properarem ad limen amicae,
Pulsando digitis ostia nota meis.
Obvia non pigro gressu mihi, Flora, venires,
Osculaque in primo limine multa dares.
Felix illa dies. nox ter felicior haec, quâ
Ibis in amplexus, Flora pudica, meos.
Interea nostris obftant dum sidera voris,
Una salus, et amor, spes, mea vita, vale.

De eadem.

Quam bene consuluit nostro Deus aequns amori,
Iunxit ut arsuro corpora bina foco.
Dum quoque ad ignivomum flammâ crepitante caminum.
Blanda repercussis iunximus ora genis
Talia Gnosiacae dedit oscula saepe coronae
Cecropius Theseus: talia Bache dabas.
Valia vix Sestae dederas, Leandre, puellae,


page 938, image: delb0938

Hellespontiacas saepe remensus aquas
Talia purpureae Venert rubicundus Adonis
Iupiter Europae, Cygnigenaeque Paris.
Astra licet nebulis subduxit aquosus Orion,
Necvisa est nitido roscida Luna globo:
Quamvis insanuw spirabat turbidus auster;
Plurimus et largâ curretet imber aquâ.
Nox tamen illa fuit redolenti dulcior Hybla;
Ah certe Libycis suavior illa favis.
Non si etiam Superis convina vocatus adessem,
Ambrosiae moli cederet illa favo.
Nox mihi nimbiferâ Ganymedis dulcior urnâ.
Quamvis nectareas versa resundat aquas.
Bachica dona aderant, aderat Venus ipsa; Cupido
Torquebat placiais anrea tela mods.
Sopitum veners Bacchi liquor evocat oestrum;
Admovet ocultas aliger ipse faces.
Primo seiunctis ardemus in ignibus ambo,
Donec ab alterius flagrat urerque Sude.
Ilicet increpunit flammis magis aeftus adauctis,
Unaque de geminis est pyra facta rogis.
Tum Cythereafavens, coecae non nescia flammae,
Conserit in molli corpora bina toto.
Venerat in nostros non rustica Nymphalacertos,
Nec rudis amborum bracchia nectit amor.
Sed nimis ah, celeri mox iila recessit habenâ.
Ocior et Libyco nox erat illa Noto.
Quid tam praecipiti, vel quo cogente, avadrigâ,
Sustuleras croceas, auree Phoebe, rotas?
Quam cito mortaleis alio fugis orbe sepultos,
Et spatium in nostro longius axe trahis!
Sed me felicem, dum talem argentea noctem
Ducat veloci vecta Diana rotâ.
Fac age, Diva procor, nesit motalonga: nivales
Sic tibi non unquam frater obumbret equos


page 939

Hortatur adolescentes, utrus petant.

Auricomus medium dum seandit? hoebus ad axem,
Et canis aestivos efflat ab ore dies.
In nemusire iuvat, densaque iacere sub aluo,
Raucus arenosâ quâ sonat amnis aquâ.
Quaque salutiferos exhalat floris odores
Vernus, et aprico gramine ridet, aget.
Florigeta eliciunt sopitam rura Mineruam:
Sublcuat ingeniom pingue susurrus aquae.
Rure fatigativ vocant sua robora sensus;
Et capiunt vires languida membra novas.

Ad Delam Virginem.

Delia, quid nostrae vigiles exosa penateis
Urbis, in aprico gaudia quaeris agro?
Non solet in patulis tam pulchra puel a rubetis
Degere: sormosam moenia tuta decent.
Forre salutiferas dices, ibi carpimus auras,
Fessaque florigero membra levamos agre.
Sol tepidâ tortet resolutos lampade cumps,
Blandaque compositâ sidera lucefavent.
Alituum dulci resonat nemus omne susurro,
Et levis innam eros excitat aura sonos,
Candida iam surgunt in aquosis lilia pratis
Pendet ab hamatis nunc rosa pulchra rubis.
Quae prius hiberno se condidit herba rigore,
Nunc reparata novis surgit in alta comis.
Fetreas est certe durique adamantis alumnus,
Quem non frontiferum per nemus ire iubet.
Rura iuvant homines vernos spirantia odores,
Oblectantque rudes florea rura greges.
Nemo roscidulo Nymphas miretur in aruo,
Nam capiunt fortes gramen et herba viros.
Quid genus hum anum memorem? Deus axcrelicto
Feitur in agrestes, plurimus isse cases.
Nec mea Riphaeis durata rigoribus algent.


page 940, image: delb0940

Pectora, nec Lybicae Syrtis alumnaferor.
Caspia non unquam numquam Gangetica tygris
Admovit labris ubera faeta meis.
Dicta probo: vereor tantum sub imagine ruris;
Ne foret innumero qui secat arua bove.
Hic timeo dives, nostrum laesurus amorem,
Est tibi direptae purima caussa viae.
Divitiae stolidas hac tempeftate puellas
Infecere, sinunt nec quod ametur inops.
Phocaicas croceo perfulas murice lanas
Nunc Venus, et rubil littoris optat opes.
Aurea non tales aetas quaerebat amictus,
Mollia nec placidae vellera norat ovis.
Tegmen erat durus correx, iuncique palustres,
Et quae limoso stabat arnndo lacu.
Sub Iove de hinc proprios mutavit lana colores:
Hac tunc felices veste fuere senes.
Sed nunc, usque adeo crevit furiosa libido,
Optat Agenorcos quaeque puella sinus.
Outinam numquam, Tyriâ fabricata bipenni,
Isset in Assyrias cerula pinus aquas!
Aut si Sarmaticas venturuw ducat in otas
Ostrum fluctivagis obrueretur aquis.
Hoc primum timeo hocetiam est quod saepe tremisco.
Ipse amor in mediis ne obvius iret agris.
Saepe Cupido leves gestat per rura pharetras,
Et celer um brosis vibrat ab arboribus.
Illic si qua cius fuerit bene nympha sagittis
Saucia, gramincâ deinde quiescit humo.
Sic cadit Oenone Phrygium complexa maritum;
Oenone idaeis cognita vitgo iugis.
Inachus in Silvis formosam perdidit Io;
Perdidit Orythiam Attica terra suam.
Infernus Siculos errantia praedo per agsos
Cepit Eieusinae pignora cara Deae.


page 941

Iupiter antiquo sic cepit Agenore natam.
Stipat ubi croceris vimina lenta rosrs.
Idem Parrhasiâ mansit de virgine victor.
Et tu caelesti, Delia, digna Iove est.
Non equidem invideo tibi si Deus ipse pudorem
Auferat: humanos tu modo temne toros.
O numquam referat mihi fama, cupidinis arcu
Te laesam herboso procubnisse solo!
Talibus ite procul sermonibus, ite, nefandis,
Ne talis nostrâ rumor in aure sonet.
Me prius hinc rapidus desertas turbo peroras,
Euehat, ignoto meque sub axelocet.
Quâ genus Ethiopum, sitiemi admota calore,
Oceani refluos potat adusta sinus:
Quâ vel, Hyperboreis adiuta Aquilonibus, atctos,
Spargit ad Hippophagos vellera cana Scytas.

Ad Maurum.

Num tibi Stygis sorores
Rabiem, Maure, ministrant.
Quod tuam manus, puellam
Duro verberat ictu.
Nonne pulchri te abstinere
Candor cogit ocelli
Ver rubor per ora casta
Niveo lactere fusus?
Sit satis bibisse largo
Lacrimas imbre profusas,
Flente qui furit puellâ,
Saxo durior omni est.
Forsitan pio parentum
Non est sanguine cretus:
Faeta teleaena partu est
Libycis nixa in arenis;
Ant in aequoreis procella
Genuit te alta charybadis:


page 942, image: delb0942

Vel Scy harum inhospitalis.
Tellus proxima Ponto
Quem gelu coegit asprum
Glaciem ferre rigentem.
Siste pectus inquietum,
Tenerae et parce, marite.
Ne tuos ruant in artus
Saevae spicula Divae.
Nam Venus superba inultum
Scelus haud linquit amoris

Ad Ioan. Albertum, Poloniae Regem.

Inter Sarmaticos gloria principes
Rex Alberte, sacrâ nate propagine:
Quis testudineam Pieridum lyram,
Lesboum et solitus tendere barbiton
Dicit magnanimi robora pectoris,
Quo tu, noctivagisideris, et nivis
Hibernae patiens, milite Martio,
Iuxta pisciferi prata Boristhenis,
Ausus Cimmerios fternere Bosphoros?
Fecisti populo foedcra subdito.
Non illis validi specula bracchi;
Hircanâ vel equus rigride promptior
Prodest, vulnificâ aut atcus arundine.
Quicumque ad Tanais littora frigidi
Degit, vel Scithycum frigus abhorruit,
Euxini penetrans aequora gurgitis;
Formidat trepido pectore te ducem.
Robustus duce te Sarmata prospcros
Soles emerito ducit in otio.
O portus patriae; et magna salus tuae,
Qui aequas Martigenam pectore Romulum.
Et multos superas, numine Palladis,
Marcellos, Fabios Fabricios simul,
Coruinum placido respicias tuum


page 943

Vultu; et quae dederit fonte Polymnia
Parua e Castalio suscip munera.
Virtus te solium ducet ad aetheris,
Unde a flammi vomis facta Cyclopibus
Mittit sidereus fulmine Iupiter.

Ad eundem.

Edite Caesareo Regumque e sanguine, avitae
Virtutis specimen, atque parentis honos:
Quae tibi pro magnis fatnun caeleste triuwphis
Promisit quondam sceptra parerna tenes;
Heîc vi, in aequoreum numquam casura liquorem
Frigida Satmaticas despicit ursa plagas.
Qua quoque praerupto se tollit in aera muro,
Strcta in frugifero, regia Croca, solo.
Te duce falcifeli redeunt pia saecula Divi:
Non sonat in trepidâ classicus aure tremor.
Alma sed Esigones grafsu comitata benigno,
Passim it securâ Pax redimita togâ
Ipse securigeros fasces, te Rege, Senatus
Roborat, et populis dat sua iura tuis.
Nullo oneratus, opes tuti legit incola muri,
Sulcat et innumero rusticus arua bove.
Flava Ceres mutâ ditat cum messe coloncs;
Herbifer et multos pascit Apollo greges.
Sic tua regna bonis crescunt: croscetibus antis
Accipies gentis laeta tribura tuae.
Deinde tuum, patriis sublatum nomen ab oris,
Perget ad igniferi solis urrumque larem.
Tamque diu in terris tua fama manebit, amoenus
Istula piscosas donec habebit aquas.
Denique sub pedibus mundum visura iacentem,
Ibit ad Heroum nobilis um bra domos.

Ad Bacchum.

Bache frondosis redimite ramis,


page 944, image: delb0944

Linque Nysaeum petimus cacumen.
Quodque fecundis Achelous undis
Irrigat aruum.
Linque, Tithoni crocem cubile,
Indiam bono cereris feracem:
Quam que aronoso rigat inquietus
Gurgite Ganges:
Et celer ductus pede concitato
Tigridum campos cole Sarmatarum.
Heîc ubi doctam gelidus peragrat
Istula Crocam.
Qua que candenti scythicus pruinâ
Montium celsum Borcas cacumen
Contegit septem gelido triones
Flamine turbans.
Heîc tuo doctae faveas cateruae
Munere: intensi capitis racemum
Comprime, et dulci modo plena funde
Pocula musto.
Hanc Ceres, frontem redimita sertis
Spiceis, terram bove subiugato
Incolit, durum agricolae laborem
Messibus aequans.
Heîc sibi pulchram Iove nata sedem
Pallas elegit; teneramque virgo
Imbuit, summi patris eruditâ
Dote iuventam.
Pegasi sanctae laticis puellae
Heîc sonant plectro modulos canore:
Colle Cyrchaeo heîc sapiens relicto
Ludit Apollo.
Educat pulchras Venus heîc puellas,
In lovis magni thalamos ituras:
Poma, quaesolae tencant Atlantis
Aurea digne:


page 945

Adt odoretis sedeant in herbis
Quâ nemus myrrha redoler Sabaeum:
Fundit et rubri pelagi in valles
Concha lapillos.
Heîc in umbrosfis pharetrata silvis
Cynthia, hortatur catulos sagaces,
Buccinâ fuluos agitare saeuâ
Cum sue ceruos.
Tu meri solus fugis, heu repertor
Dulcis: huc laetus venias precamur:
Insere et cultos teneram per hortos
Palmitis uvam.
Gnofium heîc fidus niveum corone
Cui piger levum Arctophylax lacertum
Porrigit, tentans retinerecurua
Falce, videbis.
U vidae vitis pretium quotannis
Flore coniungent roseo virentem
Pampimum, nostrae tibi pulchra dantes
Serta puellae.

CASPARIS CROPACHI PELSINENSIS

Bohemi. Facile imperium in bonos.

SVb iuga difficile flectunt sua colla rebelles:
Ingenuos facili conditione regas.

Cede Domesticis.

Quos ius, relligio, patriae quos copula iungit;
Cedere concordes ne sibi turpe putent.

Homo puluis.

Quisquis es, esto memor te vili e puluere natum.
Quodque iterum puluis mox eris, esto memor.


page 946, image: delb0946

De simpliei rustico.

Rusticus a parocho, fidei num Symbola nosset,
Quaesitus, vultu simplice nosse negat.
Clericus exclamat: Heu, heu scelus! ille subinfert,
Ergo ego non volui discere quod scelus est.

Mala administratio.

Si male se, clavo qui praesidet, ipse gubernat;
Quid mirum est navem non bene posse regi?
In populum commissa fluunt peccata regentum:
Hinc est quod populum tristia fata gravant.

Numquam obliviscendum Dei.

Inter opus, mensas inter, dulcemque Lyaeum,
Auctoris memores convenit esse Dei.

Bona conscientiae.

Fraudis inops, mens labe carens, sibi conscia recti,
Invidiae stimulos, duraque fata fugit.

In Floridum.

Floride, successu rerum dum divite flores,
Fortunae instabilem disce timere fidem.
Miscet summa imis, exaequans insima sum mis;
Euehit oppressos, magnificosque premit.
Sic quoque qui nunc es felici Fioridus astro,
Temporis accessu Marcidus esse potes.

In hominem nauci.

Cur quod promittis verbis, res ipsa fatetur
Esse nihil? te te sic dare verba decet.

Virtus immortalis.

Promeritum virtute decus fatalia iura
Effugit, et mortis spicula temnit honor.

Mora ingrata.

Gaudia quae differt, mora longa videtur amanti;
Et quod vel minimum tardat, obesse putat.

In Lupum.

Quis negat esse lupum, cum te tua nomina procant?
Naturae titulus convenit iste tuae.


page 947

Et risi tale malum sub ovili pelle lateret;
Omnibus invisus, fraude patenta, fores.
Nunc quia fronte tenus pietas simulata relucet,
Quam facile incautis est bibi vetba dare!

In Dolomedem.

Te quoties video, toties cor palpitat aegrum.
Cur? quia corde tua sentit inesse dolos.

Lingua praepostera.

Nunc reticenda loqui decus est nunc digna relatum
Suprimere, et summum fanda tacere decus.

Poetarum opes.

Carminibus vates nomen famamque meretur.
Quid iuvat? infamis cogitur esse fame.

De iisdem.

Semper abundamus divino carmine vates:
Attamen humanâ semper egemus ope.

Principi Megalopyrgensi.

Cura Ducum Musae quondam regumque poetae,
Et vatum in pretio praeses Apollo fuit.
Nunclyra, nunc citharae, nunc mystica turba Camenae,
Doctaque vix aliquod carmina pondus habent.
Tu tamen ingenuas, bone Princeps, erigis artes,
Unde docus serae posteritatis eris.
Unde tibi merito gratam testantia mentem,
Offerimus plaidae carmina mentis opus.
O gemmis studium et suluo pretiosius aurum;
Cui non in pretio est quod nihil artis habet.

E Germanico.

Valle sub umbrosâ viridi Philomela recessu
Arguto teneros soluerat ore sonos.
Audierat Cuculus: cur non quid possit uterque
Vocibus alternis experiamur ait.
Et me penna levat, vehit et lenis aura volantem;
Et mihi vox lepidos docta ciere modos.
Daulias arridens vanis conatibus ales,


page 948, image: delb0948

Ecquis, ait nobis arbiter aequus erit?
Quis nisi (respondet Cuculus) qui simplice mente
Ingreditur tutum lentus Asellus iter:
Ille animi rectus nulli livore tenctur;
Hunc ego iure aliis praefero iudicibus.
Cur? quia iudicium fieri de carmine debet;
Auribus attentis res ubi perficitur.
At nemo est A sino longis insignior alter
Aruibus. hic iuden ut meus, esto tuns.
Annuit arguti Cuculo Philomela canoris,
Mellifluumque prior reddit ab ore melos.
Subsequitur Cuculus feriens ululatibus auras,
O quam dissimilis vox utriusque fuit!
Et tamen Arcadici praeclari iudicis arte,
Inferior Cuculo fit Philomela rudi.
Sic hodie meritis raro sua praemia dantur;
Atque locum gnavi desidiosus habet.
Caussa est, iudicibus res non committituraequis:
Exsertis Asinus proditur auriculis.

De medicastris.

Si medici flerent quos demisere sub Orcum,
Augerent lacrimis flumina quaeque suis.

Lusus in Priores.

Quos aetas olim vocitavit prisca Priores,
Prae reliquis castâ mente fuere boni.
Nec, nisi quis virtute fuit Pietateque maior,
Censeri primi nomine dignus erat.
Nunc monachis reliquis siquis petulantior unus;
(/Usteron hunc hodie scilicet est pro/teron.

Patria contemnit suos.

Acceptus patria non est in gente Poeta,
Ille licet Phoebi digna canat tripode.


page 949

STEPHANI CULINGII.

Domini sum vivus mortuusque.

SVm tua cura, Deus, video dum lumina vitae;
Dum vitam linquo, sum tua cura, Deus.

Aliter.

Est mihi praesto Deus, fruor hac dum luminis, aurâ:
Hinc dum verto gradus, est mihi praesto deus.

HENNINGI CUNRADINI HAMBURGENSIS

De gubernandis vitae actionibus.

UT fragili cymbâ littus qui radit amoenum,
saepe putat longe littus abire fuga.
At fixum se stare loco; nec carbasa vento,
Neu cymbam valido sentit ab amne rapi:
Mox simul illidens saxo ratis haeret acuto,
Aut avide caeco gurgite rapta petit:
Sic pelago vasti qui sese crediderit erbis,
Aversum longe credit abire DEUM.
Nec velut insano ferri sibi turbine mentem,
Necfuriis intus pectora sentit agi.
Sur dior est pelago, dans velaque libera ventis
Successu proprii gaudet ovatque mali.
Securusque DEUM post terga volensque relinquit.
Aequoreas donec naufragus intret aquas.
Sana quidem ratio, rectrix sedet alta carinae,
Quae secat infidas per vada coeca vias.
Sola potest tamen illa nihil, quae nempe trementi
Grande gubernaculum sustinet aegra manu.
Si non aethercus sanctis se viribus addat
Spiriuts at foedâ labe repulsus eat.
Ali miser, e cordis talem statione Magistrum
Qui fugat, interitus causla caputque sui,


page 950, image: delb0950

Tunc laxata ruit, ceu turbine rapta volumas,
Saeutor et Boreâ, mobiliorque freto.
Fluctuat hucilluc vitii cor moie gravatum,
Et velu inimium puppis onusta gemit:
Affectus tumidas referunt feruore procellas,
Quaeque ruunt validi flabra sonora Nothi.
Immensum pelagus vitam mundumque figurat,
Quo venus et fastus, regna dolusque tenent.
Dux stygis est pelago latitans bland ssima Syrena,
Nec Syrinx edat suavius ulla melos.
Sunt vina et lusus, scopuli Maleaque sequaces,
Sunt mediis Syttes, Scylla. Charybdis aquis,
Sic maris abrepti pereunt in vertice rorto,
Quos agit ambitio, foeda libido, suror.
Oppressit pelago Nemesis Pharaona tumentem,
Ammon et incestus fratris ab ense cadit.
Indulgens nimium sic quem corruperat Eli
Concidit interitu natus uterque pari.
Nempe gulam fuerant venerem. fraudesque secuti,
Certum luxuries ad styga pandit iter.
Christe precor tumidi nos fluctibus eripe ponti,
Quo minus incautos ventus et unda ferant.
Tu regenos illo, trepidum qui rexit lonam,
Et lacere, flatu dirige navis iter.
Nam petit hic ratio sancti spiraminis auram,
Illustret radiis quae pia corda suis.
Mentibus hic nostris virtutum semina flatus
Suscitet; hoc cordis ferueat igne calor.
Des precor infaustos certatim slectere cursus:
Versaque felici flamine vela regas.
Da geminas partier lucere per aequora flammes,
Non quas dant fratres ille vel ille polo.
Nocte vel obscurâ quas fingitur edere nautis
Virgo veliferi credita stella maris:
Sed resides animos lex instruat ardua patris,


page 951

Luxque enangelii fulgeat alma tui!
Haec iubar extollant medio duo lumina ponto
Quae ferat ex alrâ praevia rupe Sion.
Haec laeti sequimur, tu Christe fequentibus adfis,
Per te stet placidis anchora fixa vadis.
Tu solus miseris, sacrâ qui claudimur Argo,
Aura favens nunc es portus amoenus eris.

Ad filiolos Adolphi a Volma. In Natalem pueri Iesus.

Vesper adest, pueri, noctemque reducit Olympo,
Quâ peperit puerum virgo pudica Deum.
Occulit Hesperiis sua Cyn hius ora sub undis,
Nox et ab umbriferis montibus atra cadit:
Quam cupit et toto gaudens puer appetit anne,
Sol icite lapsos dinumeratque dies.
Ergo refer gratam, refer ocius Hespere noctem;
Lux tua caeruleo provocer astra polo.
Non venit, et terram fascis amplectitur alis,
Candida dux etiam Cynthia noctis adest.
Ite boni pueri, tenerae simulite puellae,
Sacra redemptori sunt peragenda Deo.
Hanc prece, quam longa est et dulci carmina noctem,
Condere, nec finem lux ferat orta, decet.
Hîs tuz iam sacris proles operetur, Adolphe,
Cui fluit Attiacis lingua diserta famis.
Ianus et arguti formosus Adolphulus oris,
Utraque cum Paulo fratre venite soror.
Ponite quisque sibi patulas ex ordine lances,
Dum sacra natalistempora noctis eunt.
Namque puer mediam transit sanctissimus urbem,
Estque pios hominum visere cura lares.
Caelicus auratis iuxta chorus adnolat alis,
Ducitur a niveis currus onuftus equis.
Aureus est temo, micat aurcus ordo rotarum.
Aurea dona ferens, aureux axis inest.


page 952, image: delb0952

Serica Chrysolitis et Iaspide frena coruscant,
Gemmeaque alipedum purpura terga premit
Praevius illustri simul Hesperus ore reiucet,
Asperguntque suas astra minora faces.
Hic sedet in medio sellâ puer altus eburna,
Coccineamque gerit dextra tenella crucem,
Defluit albenti mollissima sindone vestis,
Et tegit aligeros candida palla choros.
Praevolat hic currum, nitidas hic tractat habenas,
Pars rutilo stratam murice velat humum.
Pars locat infantum paruis munuscula cunis,
Vixdum vocesonant qui titubante patrem.
Pullula invalidi quibus et iam flosculus aevi,
Quique Dei curam, quique parentis habent.
Pura quibus mens est, et nescia criminis aetas,
Nec sunt degeneris cognita facta patris.
Casta placent superis, castus puer ipse, paterque,
Et tantae soboli casta puella parens.
Sed veras pueri nunc mecum discite eausas,
Cur sacer hic vestro dignus honore puer,
Balba DEUM celebrent lactentibus ora labellis,
In laudes aperit quae Deus ipse suas.
Huc genibus flexis sanctam veniamus ad aram,
Et pariter iunctas tollite ad astra manus.
Corda manusque Simul: DEUS aspicit omniapraesens,
Largus et aeterni muneris auctor adest.
Non hic poma, nuces, mellitaque liba quotannis,
Expositâ tantum pendere lance solet:
Sed capit exili puerorum munere corda,
Ut maiora simul munera nosse queant.
Hanc habuit causam ritus puerilis origo,
Tunc, ut ad huc simplex et pius orbis erat.
Hic paulum te Musa leves, licet impare penni,
Fer tamen ad cunas carmina pauca DEI:
At, quid ab aethereâ nitidum iubar arce refulsit?


page 953

Quidue repercussa luce fenestra micat?
Numen adest, strepuere rotae, strepuere quadrigae,
Et resonant cytherae carmina numen adest.
Nosco Deum, caelirutilis exercitus alis
Accinit et ducunt sidera pura choros,
Vidit et in campis haec pastor Ephratidos orae,
Qua modicos Bethle regia spectat agros,
Huc et Iosephus faciebat et innuba Virgo
Stemmate Iessaeo natus uterque viam.
Caesaris Augusti cum publica iusla vocarent,
Dandus et immenso census in orbe fuit.
Sic erat in fatis, veniens ut lucis in auras
Christus Ephrataeis egrederetur agris,
Nec penitus veteri de stirpe potentis ludae.
Rapta Palaestino sceptra fuere solo.
Editus hic donec castae Rex ventre puellae,
Acciperet solii iura paterna sui.
Contigerant priscis habitatam regibus urbem,
Tecta sed hospitibus non satis urbis erant.
At casa vix hiemis nive tuta vel imbre patebat,
Vimen erat paries, culmen arundo fuit.
Pauperis excepit fessos hic cultor agelli,
Et subeunt humiles virgo senexque lares.
Nunc sanctum meditemu opus, procul este profani,
Quis quis ades, caste iam venerare DEUM,
Attulit haec sacrum fausto nox sidere partum,
Et decimo Phoebe desuper orbe micat.
Per terras homines carpunt pecudesque soporem,
Per silvas volucres, lustra per alta ferae;
Arua silent late, fluctus siluere marini,
Aeriis nemorum frondibus aura silet.
Per noctem tremuli scintillant lumina caeli,
Pronaque iam mediis lapsibus astra cadunt.
Ecce parit virgo mortali corpore natum,
Patre semel genitus qui fuit ante Deo.


page 954, image: delb0954

Virginis est soboles haec vera, Deique parentis,
Egenitore Deus, virgine natus homo.
Sed licet humani sibi corporis induit artus,
Hoc tamen absque viri semine corpus habet
Nam fuit intactae conceptus virginis aluo,
Auxit ut aetherei flamin s aura sinum.
Hinc quoque labe caret, carnemque hominisque figutam
Ossaq non labem de genitrice tulit.
Eniter ihaeso nivet quoque flore pudoris,
Ut rosa secreto virgo parensque toro.
Sicca veluttacto cum vellerore: ra manebat,
Uda vel intscto cum velere terra fuit.
Salue virgo parens, te matre, salutifer orbi
Et puer et superâ venit ab arce Dius.
Quali, le croceis Matuta cubilibus effert,
Aurea sic vultus exerit ora sui.
Mane vel ut puri referens Solluminis orbem,
Purpureo clarum spargit ab axe diem:
Aut rex e thalami procedens limine sponsas,
Cui venit auratis obvia sponsa comis.
Eia age, sic formose veni, dolcissime lesu,
Eta age, de caelo labere, sancte puer.
Pulcher ab Eois te sponse cubihbus effer,
Ibit et in terris obvia sponsa ribi
Sponsa tenebroso quae carcere vincta Tyranni
Expetit adventus tempora laeta tui.
Squalida sed quamvis, decus hos tamen addis amatae,
Ut nitidi radiis aemula solis eat,
Ultra hominum flagrans amat hanc quia sponsas amerem.
Et redimit vitae prodigus ipse suae.
Nec terrae quisquam regione, nec aetheris alti,
Vincula qui captae demere posset, erat.
At sate mente patris, summi patris unice fili,
Tufactus supplex, summus et ipse, patti:
Laberis in terras humiles e fede paternâ,


page 955

Ut repares generigristina iura tuo.
Nam tantas animo Genitor conceperat iras,
Tamque fuit iusti feruida flamma Dei:
Cuius Adam vetito legem violaverat esu,
Unde rei totâ posteritate sumus:
Ut nisi tu mentem placasses Nate paternam,
Labe carens hominum, carne sed ortus homo:
Iam stirps nostra rogis damnata furentis Auerni,
Debuit aeternâ soluere morte nefas.
Sic amor in genus hoc ultro luctatur, et ardens
Hinc furit in culpam viribus ira suis.
Par Deus hos subiens homini sociatur, et inse
Transtulit omnem iram, suftulit omne nefas.
Hic est qui prccibus lenit precioque parentem,
Morte necem soluens, integritate scclus.
Eluit hic fuso contractam sanguine labem,
Concidit irarum cuius ab imbre calor.
Conterit hic colubrum, viresque infringit Auerni,
Et superat stygii stagna profunda lacûs.
Qua vetus ad limen frustra nunc excubat Anguis,
Eumcnidesque suas occuluêre faces.
Hic animas nigro derentas evocat Orco,
Et spoliis caeli culmen onustus ad t.
Fortis ut Aegypti Moses regionibus agmen,
Duxit Erythraei per unda rubra freci.
Tum quoque iustitiam pretio sipi sanguinis emptam
Donat, et hac gratos nos sacit esse patri.
Immittitque novis spirantem flatibus auram,
Quae placido vinctas spargat amore faces.
Laetaque concussae reddat solaria menti,
Accedens alacri corda novata fide:
Quae Christi meritis et sanguine nixa rubenti,
Carpit iter caeli, partaque dona capit.
Tum similesque sui motus, Patrinque placentes,
Spiritus hic format, laeticiâque rigat.


page 956, image: delb0956

Incoat in terris, mox perfecturus Olympo,
Non cessaturâ gaudia summa die.
Haec puer ô tecum placidissime munera portas,
Hac geris imperii iam nosia sceptra tui.
Quas tibi, quis patri, quas sancto utriusque Vigori;
Incipiam grates reddere, Christe puer?
Qui Deus e caelo nostas homo tendis in oras.
Ut recrees sponsae languida corda tuae.
Ros velut aerii veniens e vertice montis,
Sicca perurenti gramina sole rigat.
Si mihi nunc essent in verba diserta canerae
Mille hominum linguae, mille hominumque soni.
Non mento possem tantas evoluere laudes,
Scilicet hic infans munere lingua suo est.
Non mihi sussicerent totius stamina secli,
Nuliaque par tantis copia rebus erit.
Vis tamen agnosci proprii tu muneris auctor,
Vis puer usque coli, vis tua facta cani.
Discutis et tenebras animorum lumine verbi,
Ex ilio, quantum mens capit aegra, pates.
Qualis Adam celebrans promissum pectore Christum
Gens quoque nostra colat, praecipiatque coli.
Lenisat ô qui das puerorum vocibus aures,
Da quoque te nostro iam puer ore cani.
Orbis opus magnum, ex nihilo quod et ante creasti,
Vincit at hoc ingens mole salutis opus.
Tusatus aeternae fulgenti e lumine mentis,
Slendor aequaevi progeniesque Patris.
Tu decor effulgens seseque tuentis imago,
Cum nec aquae, cum nec terra, nec astra forent,
Tuque parem sum mis genitorem viribus aequas,
Nec minor imperio, nec quoque laude minor.
Tuque potens verbum, telluris et aetheris orbes,
Quo pariter Flatu fecit agente Pater.
Primus et interpres reparatae pacta salutis


page 957

Orbe revelasti, consiliumque Patris.
Tum Patris e gremio nitidis demissus ab astris,
Virginis ipse subis viscera casta Deus.
Primus et es nostri qui sanguinis auctor et orbis,
Sanguinis es nostri factus in orbe puer.
Sic fragilem miro socians tibi foedere stirpem,
Esse homo coepisti, semper at ipse DEUS.
Plus loquar, assumptos semel hîc non deseris artus,
Sed Deus aeternum tu tibi iunctus homo es.
Hic natura Aupet, nec meris obsepta tenebris,
Edere consilii pondera tanta potest.
Hic pueri tantum tenues vix cernimus umbras,
Post dabit haec pulsâ nocte serena dies.
Tu sine matre DEUS, sed homo sine patre, creator,
Patre satus DEUS es: matre creatus homo es.
Has geminas vires, nostros coniungis in usus,
Plenaque diversae robora stirpis habes.
Unus utraque tamen, duplex quia lege perenni
Nexibus arcanis stirps sociata manet,
Sed neque mixta tamen, neque commutata vicissim,
Utraque sed constans proprietate suâ est.
Igne rubus veluti ramis crepitantibus arsit,
Et tamen illaesus mansit in ignerubus:
Luce vel ut splender candentis lamina ferri,
Sive corruscandifulget in aere nitor.
O favor aeterni mirandaque vincula nexus,
Ille homini stirpem iungit et ille DEO.
Foedere tam sancto vis foederis integra constat,
Quo polus est terraque iuncta polo.
Hinc patrii nostro redeunt commercia caeli,
Et gene ri nobis redditur alma salus.
Venit Eliaei nunctertia carminisaetus.
Progenies alto iam noea poisso polo est.
Ferrea quae fuerat, toto gens aure mundo
Surgit, et annorum nascitur c. do noum.


page 958, image: delb0958

Dux puer hic poenzae soluit formidine tetras,
Duxque caputque hominum, luxque nitorque Dei.
Ipse parens tras et Lex sua fulmina ponit,
Utraque nunc obitu, iustitiâque cadunt.
Eluit et sordes hac victima rore cruoris,
Mortis et hioc acies, hastaque fracta iacet.
Occidit et serpens et edentis virus Echidnae,
Et postes Erebi, versaque tecta ruunt.
Proque lacu nigro, per avitos limpida campos
Flumina lactis eunt, flumina mellis eunt.
Pinguia silvestres sudant ubi balsama rami,
Proque rubo mitis collibus vua rubet.
Lux nova Iustitiae terras nunc orta revisit,
Et pax et placidâ gratia fronte venit.
Nunc caelo terraque regit, mitique capescit
Cara Dei soboles tradita sceptra manu.
Siqua tamen suberunt veteris verstigia culpae,
Et tingentaliquae pectora sancta notae:
Nata fide pietas sat erit. dum corpore soluens
Has animas, animis oluerit omne scelus.
Cum simul aeterno perfusae lumine mentes,
Ante Deum vite secla perennis agent.
Forsan erunt etiam victi nova bella Draconis,
Atque furens imos appetet ore peder.
Acer at insistens subiget fera gutiura victor.
Vimque suam ventis lingua trisulca dabit.
Hunc ubi iam patriae stellata receperit aulae
Regia, vis captae cedet avara necis.
Sanctaque distribuet lust: atis munera terris,
Dotalis reparans arua beata plagae.
Qua sata nec pluviae, rigui nec fluminis herbae.
Vomeris aut tellus, vinea falcis eget,
Rubra coloratos nec purpura tinxerit agnos,
Veilera sed roseo sparsa cruore gerent.
Qua Deus in cunctis operabitur omnia solus,


page 959

Veris et aeterni tempora longa fluent.
Haec veteres acti cecinerunt numine vates,
Fatarecludentes orefusura suo.
Haec sugat exotiens densas lux mgna tenebras,
Quae matutini sideris instat adest.
Eque sinu patris caelique micantibus oris,
Filius hic datus est, natus in orbe puer.
Qui mens alta patris, mirandi nominis omen
A miro geminae foedere stirpis habet.
Qui restaurandae terris arcana salutis
Naucia siderei detulit arce poli.
Qui domito magnum referens ex angue triumphum,
Victor ovat, quô pax aurea rege riget.
Sen tulit haud orbis pacem, non orbis honorem
Ambiit est orbi pax brevis, arctus honor.
Hic sancto firmans aeternam foedere pacem,
Nos precio redimit conciliatque patrem.
Non nitet in gemmis, Tyrioque superbus in ostro,
Structa nec e niveo marmore tecta colit.
Lectus erat foenum, tenere praesepia cunae,
Atria stramineae culmina nigra casae.
Qua nec equi nitidi stabulis fremuere sub altis,
Cura sed Agricolae bos et asellus erant.
Non tamen hic cultus regis spoliavit honores,
Magnus is a sum mo numine splendorerat.
Nos inopes fuimus, nos labis origine serui,
Hic similis generi, sed sine labe, suo est.
Nostraque seruitio liberias inde redempta est,
Pauperieque novas hic cumulavit opes.
Quin domus orbiserat, tectum fuit arduus aether,
Et spaciosa patens atria terra dabat;
Aurea praebebat pictum laquearia caelum,
Et puer haec manibus fecerat ipse spis.
Splendor at hic, et summa novi miracula, partûs,
Quando Dei soboles virgine nara fuit:


page 960, image: delb0960

Deducunt caeli volucres ex arce ministros,
Et cunas magni circuiêre Dei.
Unus at in densâ pastoribus astitit umbra,
Occlusum septis qui tenuere gregem.
Hi tremuêre simul, tremuit simul ignibus aether,
Pura repentinas sparsit et aura faces.
Aliger excutiens trepidantum corde pavorem,
Nuntiat his dulci gandia magna sono.
Mox chorus advolitans rutilantibus aethere pennis,
Edit inauditis carmina sancta modis.
Gloria prima Deo, primi referuntur honores;
Et terrls pacem, laeticiamque canunt.
Pronus at infantem videt ad praesepia pastor.
Mollitur et vinctum fascibus esse latus.
Adstat Iosephus supplex, iterataque nati
Libat adoratis oscula Virgo genis.
At puer arridens dulcem cognoscere matrem
Incipit, aethereus spirat et ore decor.
Blandior humano flagrat cui iumine splendor,
Mitior humano pectore surgit amor.
Qui vultu caelique plagas, terraeque serenas,
Saeva procellosi quo cadit ira maris.
Tantus honor nostri est, et tanta potentia regis,
Lucida qui nutu temperat astra suo.
At pecoris custos passim Solymaeidae terrâ
Natalem pueri, visaque laeta canit.
Aeriaeque sonant Ebraeo carmina rupes,
Aura resultantes ingeminatque sonos.
Haec ea quaetangens sublimibus aethera ramis,
Arbot lessaeo germine nata viret.
Quam nec odorato frondosa cacumine cedrus
Vincat, Idumaeis palma nec orta iugis.
Huc sub grala pia venient umbracula gentes,
Maxima quam lato limite terra patet.
Qua sub utroque vident adversas cardine stellas,


page 961

Solque recurrentes tollit et abdit equor
Hic capient dulcem miti sub fonte quietem.
Numen adorantes maxime Christe tuum.
Huc nona stella viros Nahatheis duxit ab oris,
Quaeritur et patriâ regius urbe puer.
Donaque terna ferunt, aurisua pondera Regi,
Et stacten Homini, tura Sabaea Deo.
Huc ab Hyperboreis gens advolat usque pruinis.
Huc venit humenti qua flat ab axe Notus.
Huc et ab Hesperii properabunt littore ponti,
Vespere qua lassis Sol iuga soluit equis.
Nos etiam gelidis Puer alme recurrimus oris,
Qua micat e nostro moenalis ursa polo.
In cunis, pueri te verbi fasce ligatum
Quaerimus, ad sanctos procidimusque pedes.
Non datur ad gemmas fului neque ferre metalli,
Dona, nec incensis addere tura focis.
Ista ferant quibus a peregrino littore merces.
Per tumidum pottat puppis onusta fretum.
Nec cupis haec tribui satis est tibi prompta voluntas.
Scrinea sed nostri cordis aperta petis.
Ah, puer, haec nimium maculis foedata veremut
Ferte subaspectus lumina pura tui.
Sed reserare iubes: puer ô sanctissime parce,
Ecce patent oculis pectora tota tuis.
Tendis aripse manus et praefert vultus amorem.
Scilicet hoc freti munera parua damus.
Abluis aspersam proprio tu sanguine labem,
Flamine collustram scrinia nost a tuo.
Sunt tibi tura preces, accensi cordis ab igni,
Sunt grates gemmae, dimciaeque fides.
Haec Flatus tibi dona tui sacramus ad aras,
Sanct fave precibus sustineasque sidem.
Reffice iu fracta teneras in arundine vires,
Semextincta nouâ concute lina face.


page 962, image: delb0962

Flaminis et acrâ dispellens luce tenebras,
Iustrue praeceptis corda subacta tuis.
Laeta quibus crescens fidei tibi frondeat arbos,
Quam neque viturbo, nec ruat imber aquâ.
Eluctara novas sed te cultore sub auras,
Grata renascent munera fronde ferat.
Annuis ô plocidusque venis, gaudesque rogari,
Summe Deus, Rex ô mitis, et alme puer.
Dicito iô laudes, Puer hic apparuit orbi,
Nostrâ stirpe Puer, Sed potiore Deus.
Ille patris verbum nostris habitavit in oris,
Vidimus unigenae splendida facta Dei.
Quem iuxta plenis decurrit gratia rivis,
Promifsisque comes stat sua iuncta fides.
Cernite dininos pacatae frontis honores,
Labraque purpureis fulgidiora rosis.
Ridet amor vultu quô circum cuncta serenat,
Suaviter et molles subrubuere genae.
Porrigit en tenerasque manus et brachia cunis,
Invitantque suâ lumina pulchra face.
Vestra recens, pueri, nunc oscula iungite nato,
Oscula tom roseis figite mille genis.
Hic puer e caelo sacris natalibus alto
Munera mille refert, gaudia mille patit.
Hic vetus Herculei cesfet nunc fama laboris,
Et sileant fictis sacra peracta Deis.
Hic tener in cunis manibus Puer opprimit anguem
Cuinon safficiens viribus orbis erat.
Ergo tibi merito Puer hos Geramus honores,
Nostra iuves praesens flawine sacra tuo,
Ut tibi fumante referamus cotdis ab arâ
Cum precibus grates, cum probitate fidem.
Tu reprimas, diro colubri qui sanguine na i
Arte premunt verbisemina, Marte petunt.
Frange feras Moscique minas Tureaeque furentis,


page 963

Pelle famem terris, corporibusque luem.
Maxima sed latum celebrentur facta per orbem,
Auribus et nostris vox tua dulce sonet.
Haec ego cael esti memorans de prole canebam,
In maris Arctoas qua fluit Albis aquas.
Quae teneris soboles tua discat Adolphe sub annis,
Ipfe doces sanctas quam resonare preces.
Et natum celebrare Dei, qui missus olympo,
Edncat hîc regno pignora chara suo.
Interea pueros terris tibi sacra ferentes,
Aspice nos caeli de regione puer.
Amplexuque tuo verboque sonante fruamur,
Nostraque non alius pectora tangat amor.

PHOENIX. Ad Hectorem Mithobium.

Construit ut Phoenix ad solis lumina nidum,
Et flammas alis suscitat ipse suis:
Mox se sponte suâ medios immittit in ignes,
Mcmbraque sicreparat morte renata sibi:
Non aliter flammas patriae dum sustinetirae,
In cruce casus homo victima Christus obit.
Surgat ut humanum genus atrâ morte peremptum,
Corporis ut reparet mortua membra sui.

In imaginem Tristitiae.

Quae fugiens hominum coetus, loca sola pererras,
Arida semeso pectore Tristitia:
Quam cinvere dolor, furiae, suspiria, curae,
Intempestivae votaque cruda necis:
Quid transacta tuo, quid corde futura voluntas?
Utraque cura nocens, utraque cura nihil.
Nam transactorum manet immutabilis ordo,
Ferrea nec poteris fata movere loco.
Numina prospiclent de rebus at ipsa futuns,
Hîc omni vana est et tua cura nocens.
Ne luctu te saeva coquas; ve: um obu a periten.


page 964, image: delb0964

Naturae et fati legibus obsequium.
Quaere nec ulterius, sed ages praesentia recte,
Quisque volens propriâ sorte beatus eris.

De fortunae intquitate. Experientia. Ratio.

E. Quis status hic? an erunt virtutum praemia poenae?
R. Praemia fert semper sors ea coeca bonis.
E. Cur ca saepe malos ad culmina tollit honorum?
R. Ex alto ut gravius culmine praecipitet.
E. Quae sortis medicina malae? R. mens conscia recti.
E. Quid precii, si quis rem bene gessit, habet?
R. Ipsa sibi virtus precium iucundaque merces,
Numinis haec summi tuta favore manet.

In obitum Philippi Melanthonis.

Cessit ut emeritus vitae statione Melanchthon,
Lenis et astrinxit corporis ossa sopor:
Qui Sophiam et dectus Germanis tradidit artes;
Sacra tenent priscum quo duce templa decus:
Qui tulit egregias tot in uno pectore dotes:
Quot nunc vix bominum pectora mille gerunte,
Ad caelum rediit pia mens: humus ossarecept:
Orbis sed famae non satis unus erit.

De eodem.

Toller mors fuerat doctum conata Philippum,
Quique leni movit Sclavicus arma furor:
Sed iplendent magis atque magis pietasque fidesque,
Spirar et e scriptis vis animosa viri.
His vinit soperatque prus post fara Melanthon,
Turpiter et victi morsq furoque cadunt.

In Imaginem Ioachrmi Camerarii.

Tale decus cani pra fert Camerarius oris,
Hos Froncos habitus, tegmina prisca, senex.
Pro doctae effigie mentis, quae nescia pingi.
Gluria Romanitota sit eloquii.
Sint Mutae Charites, Phoebus, Parnassus, Athena,
Sociatica potior, vitaque sancta, domo.


page 965

De Georgio Sabino.

Labitur ut vitreâ rivus pellucidus undâ:
Vere novo Zephyri mitis ut aura sonat:
Sic fluit et culti nitidissima vena Sabins,
Siclenes numeriverbaque blanda sonant.
Flribus et var is ut amoeaus pingitur hortus,
Floribus aspersis sic ea scripta nitent.
Haec mirâ Ausonii capti dulcedine vates,
Haec rigide censens Gallia docta probat.
Sic volat auratis super aethe e Pegasus alis,
Quem clypeo vatis Carolus indiderat.

De Iohanne Stygelio.

Gloria Tyrigetum generoso pectore vates,
Scygelius, Phoebi pieridumque comes.
Cuimina Parnassi quem duxit ad alta Melanthon,
Cuius semper amor curaque magna fuit,
Sala redundanticomplet velut agmine valles,
Tales inexhaste flumine vena subest.
Vena Medusaeo fundens defonteliquores,
Qui dulces Italis vatibus esse queant.
Huic data Pelignae vis est et gratia vocis:
Osphaeam credas quem resonare chelin.
Hic Libani sacras duxit de vertice nymphas.
Et stupet Ausonios Iordanis unda modos.
Vallibus Elysris non hic post fata moratur,
Sed dedit Uranie serta locumque polo.

De Helio Eobano Hesso.

Quantum est ingenio famam meruisse perennem!
Niti necopibus nec sepulchro splendido!
Nen fuerat dives vates Eobanus, at ille
Animi viget clarus per orbem dotibus.
Nec regit exuvias moles operosa sepulcti,
Sed Arcghimedis vepribus septum utfuit:
Cespite sic regitur vatis quoque vile sepulchrum,
Qua templum Elisae splendet Hessico iugo.


page 966, image: delb0966

Dat Deus huic caelo restantia praemia; terris
Merces sibi virtus et eruditio est.

De eodem.

Si tumulum spectes, numquam vixisse videtur
Laus Hessus ingens Hessiae:
Si monumenta, annos centum vixisse videtur
Victurus aeternos dies.
Nec potuit vati conferre huic Hessia laudem,
Sedipse laudl est Hefsiae.

De eodem.

Non tua pyramides vates Eobane tuentur.
Nomina, marmoreis non opus est batulis.
Non statuat opus, auriis non Hessae columnis,
Cum tua sint tumuli tot monumentaloco.
Quin monumentum unum superarit cuncta. columna
Auratas, statuas, marmora, pyramides.

De bellis civilibus.

In sua ni proprios Germania verteret enses
Viscera, iam nullo vulnere tarda foret.
Prenderet haec angues, caperetque impune leones,
Viserer et Lybanum, Niliacamque pharon.
Conficeretque lupos et acutis unguibus visos,
Et phatetras legetet curuaque tela sibi.
Carperet Alcioni quin aurea mala per hortos.
Gestaretque suâ lilia pulchra manu.
Nec Româ inferior quondam foret: at quibus illa
Perdomuit, nunc his viribus ipsa ruit.
Sic Aquila, heu proprias agnosco in vulne pennas,
Alata quoddam cu pide fixa refert.

In sepulchrum Alberti Crantz i I. V. D. et Decani Hamburgi instauratum a Michaele Rhedero. Decan. et Syndico ibidem.

Vos sacri cineres, veterique recondita busto
Corpore quae gessit Crantzius ossa senex:
Nempe quiescetis vostrâ nunc mollius urnâ,
Quâ tenet erosu signa notusque lapis:


page 967

Non procul a templi foribus, qua plumbea ad Austrum
E tectispluvias lamina fundit aquas.
Nam pia ad hunc tumulum Michaelis cura Rhederi.
Et tabuiam et titulos effigiemque locat:
Qui nuncmagne tuo Crantzi successit honori,
In patriâ viraus quem dedit alta tibi.
Sic etiam in terris spiranti in marmore vivit
Cramtzius, et vultus exhibet usque suos.
Aethere mens superat: praeclara voluminaveram
Effigiem referunt, signaque mentis habent:
Quae procul Europaenuncsparsa leguntur in oris:
Laudat et ingenium Roma superba viri,
Saxonia indepotens ermis, et Vandalus acer.
Claret et Oceani Donia cincta vadis,
Et nive damnatos tollens Nortuegia montes,
Et calamo tantiest Succia nota viri.
Hanc quoque Germanis texit quos Insula terris
Sacratos proceres posthuma fama vehit.
Cui Pallas tumulo suspendit diva coronam,
Quae viret in clypeo, nomen honosque viri.
Canaque Mnemosyne servat monumenta peraevum,
Virtutem Phoebus Pieridesque canunt.
Sic animo facieque manet, famaque superstes,
Crantzius arctoaconditor Historiae.

Descriptis Dethlevi Langebechi Hamburg. IC.

Quam bene de longo ducit sua nomina rivo,
Dethlevus generis clara propago sui!
Ingenium, rivifons: ongo a fonte ministrat
Largifluus venâ divite vivus aquas.
Utilis hinc dulcem doctrinae percipit haustum,
Publica quem legum cura, laborque iuvant.
Saxa licet coeptis et trunci cursibus obstent,
Haud tamen admisso segnior amne fluet.
Det Deus hunc rivum late manere per orbem,
Ut leuct hinc multis limpida vena sitim.


page 968, image: delb0968

De equs aureo Burcardi Mithobis medici.

Pergameis tacitos ut moenibus in tulit hostes,
Ligneus atrifici Pallade factus equus:
Sic taciturna tuus capiti monet arma, Mithobi,
Aureus infuso nectare plenus equus.
Ille equus importat ruptis incendia muris,
Hic equus at capiti tela facesque movet.

Cistae Iohanna Holminni.

Arca capax ingensque domi est et pondere magno,
Ante fores stabant dolia quanta Iovis:
Scrinia sunt angusta etiam sine pondere magno,
Qualia vel gestet virgo tenella manu.
Arca mihilongis promissa reservat ab annis;
Scrinia sed servant praest ta dona mihi.
Semper at ista vacant et spe complentur inani:
Arca sed est dudum pondere rupta suo.
Ergo promissis ne fidite rebus Amici:
Nam longe distant praestita pollicitis.
At promissa meis ego ieddam promptus amicis,
Si modo substituant praestita pollicitis.

In imaginem Matthei Delii Rectoris scholae Hamburg.

DELIUS hac placidi spectandus imagine vultus,
Hamburgae tenuit tradita frena Scholae.
M serat hunc Sophiae niveo de monte Melanthon,
Ignotum ut nostris traderer artis opus:
Ausoniae et Graiae cultum et discrimina linguae,
Et quas abstrusas utraque servat opes.
Rexit et inftruxit studio vigilante iuventam,
Vitaque Socratio more peracta fuit.
Virtutem admirans hominum eontagia fugit,
Divitias summum qui statuere bonum.
Phoebus at huic ponens lauram Permessideripi,
Nomina cultoris iussit habere sui.

De eodem ad Apollinem.

Ipse tuum dederas cui, Phoebe, et nomen et artes,


page 969

Iunxerat et dotes larga Minerua suas:
Primus hic Aonii sontis me duxit ad undam,
Nec tanti meriti non meminisse queo.
Hinc pia deposcam, Cynthii si numina versu,
Aequivoco ignatum nomine fallo virum.
Netamen ifta gravem moveat tibi causa dolorem,
Tu mihi Phoebus eris, Delius ille mihi.

De Eberharde Deechero Musico.

Audiit ut cytharae dulces Polyhymnia cantus,
Edit ad Albiacas quos Eberhardus aquas:
Mox ait; antiquum quis reddidit Orphea terris:
Non homines tantum sed movet ille feras.
Hic sit Saxonicus; fuit alter Thracius Orpheus:
Dulcibus, ambiguum est, praestet urer numeris.

Ad Threnam fluvium.

Flumine Threna tuo qui praeterlaberis arcem,
Quâ me nunc aegrum febris anhela tenet:
Quam tibi de lacrimis nomen manantibus aptum est,
Dum crescis fletu, caerule Threna, meo.
Tempus iners viridis dum maerens duco innentae,
Saevior et morbo est hic mihi corde dolor.
Non volucrum cantus, non lustra propinqua ferarum,
Nec vitrei fontes, nec mihi rura placent.
Non sale iucandi, non blandi voce sodales,
Splendida delitiis nec monet aula suis.
Limina nel pulchrae visentes nostra puellae,
Quae capiant Ithaci corda severa Ducis.
Dum mihi non licitum est loca culta revisere Musu,
Est animo ac membris nulla medela meis.
Threna vale, et nostros tu serva ad flumina versus,
Qua patulam fagum proxima silva tenet.
Non semel arcanos ubi fudi pectore questus,
Ut valeam, liceat dicere Threna, Vale.

Pictura status Occonomici. ad Bartholdum Busch.

En duo pennigeri iuvenes splendente coronam


page 970, image: delb0970

Caelo ferunt: quod â Deo felicitas.
Hinc et Amalthaeae geminum data dextera comnu
Utrinque cingit copia rerum affluem:
Sic ditat servata fides: Hic quatuor astant
Una puellae, dispares habitu suo.
Formiois tritum gravis clipeum atque ligonem,
Fert prima; bona conquirit haec, Industria.
Altera habet clavem, quam iuxta aluearia spectas:
Servat, ut apis, quaesita Parsimonia.
Tertia sed spicas portans unamque rubentem;
Ornat benignum Liberalitas virum.
Quarta crucem librumque manu tenet, aurea frontem,
Stella ornat: haec Pietas bonos beat Vires.

De Melibaeo pastore, sine Iohan. Sturione Theologo.

Te raptum, Meliboee, greges, te pascua et undae,
Pastores etiam te doluere pii.
Stant muti maerore greges, sunt pascua nuda,
Quin et rore carent pascua, lacte greges.
At dulces nudae nuner, nunc heu sed amarae,
Pro lymphis tepidas devoluunt lacrimas,
Pastores sed laude vehunt perrura per urbes,
Carminaque incidunt undique corricibus;
Esyluis motus Meliboeus ad astra docebat
Astra sequi, in silvis quas modo pavit oves.

De Petro Chirsero Reip. Stadsanae Consule.

Indigus haud laudis, cum non agnosceret amplum
Quod merito tribuit candida fama decus.
Chirserus renuit laudem: at non optima virtus,
Cultorem passa est laude carere suum;
Ipsa sed externis famam vulgavit in oris;
Chirsorum hinc niveis. Cloria portat equis.


page 971

Ad Iohan. Traiectinum.

Sanguine mars terras, bellique tumultibus implet,
Corpora luxuries dat gula mille neci.
Seditione fuiit mucro sociosque truc dat:
Saevior est belli turbine dira fames:
Styx nigra submersos vitiis rapit atque coeret:
Obruirur tumido naufraga turba mari:
Tectaque saepe vorant rapidis incendia flammis:
Infectos subito rollit acerba lues:
Omnia vincit Eris doctorum quae mala portant
Maris, gula, mucor, fames, styx, mare flamma, lues.

Ad Theodorum Simonem.

Flos cadit, aurorae modo qui fulgebat ad ortum;
Praeterit extliens fornice rivus aquae;
Imbre natat giavide, sed mox vaga buila residit:
Frangitur et leviter splendida massa vitri;
Dulers abit subito languenti pectore somnus,
Excita cum studio est mens generosa suo:
Umbra velut speculo levis evanescit imago:
Auolat in ventos missus ab ore sonus:
His citius cadit omnis homo, licet omnia fluxa,
Flos, aqua, bulla, vitrum, somnus, imago, sonus.

Ver.

Flos oritur, primo quem vere Favonius afflat;
Cum certat modulans Daulias inter aves:
Induitur foliis procera virentibus arbor,
Levis odorato rure susurrat apis:
Muscoso saliens fons limpidus exit ab antro,
Proxima Pleiadibus fidet et alma Venus:
Mollibus herba toris viridantia pascua vestit,
Mugit et in riguis vallibus ore pecus.
Omnia floridulam pingunt haec vere inventam,
Flos avis, arbor, apis, fons. venus, herba, pecus.

Aestas.

Flace secat nitidâ flaventes messor aristas,


page 972, image: delb0972

Et sub sole viros torquet anhela sitis;
Nuda ferunt passim congestos arua maniplos,
Statque coronatis crinibus alma ceres:
Plauftraque tune onerant gravidae stridentia spicae:
Personat et strepetis nota cicada sonis:
Solis ab ore Leo, Sol ardet ab ore Leonis,
Implicat his flagrans lumina saeva Canis:
Sicca viros solidis designat viribus aestas
Falx, sicis, arua, Ceres, spica, cicada, Canis.

Autumnus.

Nux legitur pueris matura sub arboris umbrâ
Et bos detonso gramine pinguis abit:
Plena rubet sese flectentibus vua racemis:
Vuida dant spumans sub pede prela merum:
Saltibus errantes porcos glans nutrit in altis:
Arbor et aeriis intremit alta pyris:
Suave coloratis arbor niter ardua pomis,
Crasso securiferâ sus cadir icta manu:
Cuncta sub Autumno maruros dantur ad usus,
Nux, bos, vua, merum, glans, pyra, poma, sues.

Hiems.

Construit Halcyone seros avis aequore nidos:
Cum glaciet fluvios frigore densa tegit:
Incidit hirsuta cum nox longissima brumae,
Aegoceri toruum sole petente canut:
Horret per silvas, perrura, pruina per hortos,
Et densae volitant alba per arua nives.
Decrepitam depingit hiems inamoena senectam,
Halcyone, glacies, bruma, pruina, nives.

De studio Philosophico. ad D. Sebastianum Bergen Sonatarem Hamburgens.

Suave, renmascenti sub vere per arua vagari:
Suave, recens natam carpere mane rosam:
Suave graves epulis mensas cum vina coronant:
Suave sub argutâ cum sonat aute chelis:


page 973

Suave, nemus vitreâ fons sicubi perstrepit undâ
Suave virescenti ponere mewbra toro:
Suave, novis ridet cum frondibus hortus et herbis:
Suave, modos varicos cum vaga promit avis:
Suavior est Sophiae doctrina, nec ante serenda
Ver, rosa, vina. chelys, fons, torus, hottus, avis.

De eiusdem nuptiis.

Dulce quidem rutilis superat fulgoribus aurum:
Dulcis et aspectu est lucida gemma suo:
Grata Ceres plenas campis quae praebet aristas:
Grata nitet variis vestis et apta modis:
Iucunda est, per quam redolet vis thuris, acerra.
Iucundus vino qui lavat ora scy hus:
Gratior est thalamus: dulci superantur et usu
Aurum, gemma, Ceres, ucstis acetra, scyphus.

Ad Eberhardum Tuvestrengium, I. V. L. reipubl. Hamburgens. Consulem.

Qui premeris gravium civili pondere rerum,
Et Themidos tractas munera sacra Deae:
Otia qui raro capias modo libera vatum;
Quae tu dans aliis subtrahis ipse tibi.
Tu quoque par fueras venerandis ore poetis,
Quos tulit Ausoniis Teutonis ora wodis.
At tibi utrumque Deus tribuit, quo munere flores
Iure fori sacris Pieridumque choris.
Illud donat opes, et virae praebet honores:
Hoc sed mortales non finit esse suos.
Si, qui se studiis ornare fidelibus ardent,
Grata labore via est, grata labore via est.

De umbra Lyantis

Quem tacite exedit vivum dolor, umbra Lyantis
Hunc tumulum tenui puluere mista colit.
Scilicet illo suo quam corpore sparserat umbram,
Uno perpetno stansque dolensque loco:
Haec nequit a domino cineres amplexa revelli,
Consueta sed adhuc maeret et haeret humo.


page 974, image: delb0974

Heu curis hominum! mirum quod pinrima maeror
Pectora non duros transferat in lapides.

De pyris puellae missis.

Nata Iovi fuerat quondam sine matre Minerua,
Iunoni natus Mars sine patre fuit.
Belliger est tacto productus flore sub auras,
Edita sed Pallas semine mentis erat.
Ac sine patre gravis Iuno simul edidit Heben,
Lactucis ut erat improba pressa fames.
Res licet ista fidem veri superare videtur;
Non superat veri res tamen ista fidem.
Nam pyra sunt nuper languenti missa puellae.
Corpora languor abit, pondera venter habet.
Quid validum Martem? quid et Heben! quidue Mineram
Miraris? si nunc vis ea tanta pyris!

Epitaphium Miriii Aurigae.

Mirzins excedens terris quâ conditur urnâ,
Hac Aurigarum est tota sepulta fides.

De Verificatore.

Versisices inter, meretrix velut improba prostas,
Ut parias famam carmine remque simul.
Luderis cuentu: iactura utriusque dolenda est:
Nam perdis famam carmine remque simul.

Ad Iustum Politam medicum.

Hospitibus mos est fragrant is dona Lyaei
Mittere, qnos meriti candida fama vehit.
Inste, sed haec dives tibi sufficit aula potentum,
Nec mihi sunt veteri vina reposta cado.
At mihi Pegaseis haustae sunt fontibus undae,
Quae si post Bromium te relevare queant:
Prodigur has fundam, et Phoebum Musasque precabor,
Ut mihi fontis eant uberioris aquae.

Ad Seucrinum Gobelium medicum.

Dum Severine feris resonantes pollice chordis,
Post epulas referens carmina grata Deo:


page 975

Excita subsiliunt dulci mihi pectora motu,
Iucundusque rapit mesuper astra sonus.
Ut vero tali celebraris Numina cantu,
Crediderim Angelicum plectra dedisse chorum.

Ad Georgium Nigidium belli praefestum

Qui tractas simul arma manu, qui pollice chordas,
Et Martem et Phoebum consocias Nigidi.

De eodem.

Utrius es Nigidi? quoniam Mars invidet almae
Te chariti: Martite invidet alma Charis:
Hanc dirimit litem Pallas, quae Cypride pulsa,
Cum valido Charidem iungere Marte docet.

Ad Citharam

Est Citharae mihi dulcis amor, sed dulcior esset,
Si chordir semper consona corda forent,

Venus et Vinum.

Quvi Bacchum Veneremque colunt; his roboris ambo,
Mentis, opum, famae nil faciunt reliquum.

Insigne Meinhardi Crogeri. Sicut lilium inter Spinas.

Ut medidas inter candentia lilia spinas,
Altollunt, quamvis undique fixa, caput:
Sic Satanae variis Ecclesia saucia telis,
Desensum a Christo tollit ad astra caput.

Aliud.

Inter ut hamatas stant candida lilia spinas;
Sic pius in mediis statque viretque malis.

De Amicitiâ Werneri et Christopheri.

Qualis inest animae dulci cum corpore nexus,
Cum sine discidio cum sine lite manent:
Uernerum similis Cornero iungit. Amoris
G Nexus, et in geminocorpore pectus idem.

Vita Christianorum.

Christus amor nostri? Christi qui servat amorem,
Strenuus hic vitae nulla pericla timet.


page 976, image: delb0976

Per varios casus, Per mundi mille labores,
Tendimus in regnum Maxime Christetuum.

De Auicula ex Insula Canaria delata.

Daulias in silvis: frutices canit inter Achantis:
Aeriis volitans cantat Alauda plagis:
Alta sedens quercu resonat fringilla virenti:
Allicit et propriis quaelibet usa modis.
Mittit ab Hesperio Cannaris at insula ponto
Flexibus innumeris quae modulatur avem.
Aemula nostrates haec pronocat ore volucres,
Unaque pro nostris quattuor esse cupit.
Aut fallit suavis peregrinae gratia vocis,
Aut apte nostras haec imitatur aves.
Quidquid erit: nostras quo molliter ore lacessat,
Germano aeternum gaudeat ipsa solo.

Vulpecila.

Esuriens viridi conspexit in arbore vulpes,
Quae fuerant grato tincta rubore pyra.
Calsida mox iterat villosae verbera caudae,
Arbor ut incussis intremat alta comis,
Nulla sed immoto videt ut pyra stipita labi:
Nec volo, sint acida haec cum pyra prorsus, ait.
Tu quoque te cohibe quem virgo recusat amare,
Et dic, non est haec pulchra upella satis.

Epitaphium Adolphi a Volma, Reipubl. Stadianae a secretis et Margaritae uxoris.

Hic pia cum charo sita Margaris uxor Adolpho:
Raptaviro tamen haec sed prior uxor erat.
Quando calens animo, vir corpore languidus, inquit,
Sic mea vita cadis: sic tua vita sequor.
Ut nunc in gelido condo tua membra sepulchro,
Sic condo in membris mesimulipse meis.
Christe Dei fui, tibime commendo meosque,
Coningis adiungens ossibus ossa meae.
Ut torus unus erat: cor et unum: corpus et unum
Vitaque ut una fuit, mors sit et una prccor,


page 977

Iunxit Amor thalamo: tumulo mors iunxit et uno,
Una tulit, vitae reddet et uny dies.

Ex Graeco Platonis.

Forte Venus Musis: Venerem colitote puellae:
Aut meus hic in vos arma parabit Amor.
At Musae Cypridi: stolida haec age spicula Marti:
Nil puer hic in nos iuris habere potesi.

Casus Quo quidam ex suâ matre et seipsa susceptam filiam duxit uxorem.

Nata, parens, frater, socer, uxor, virque, generque,
Neptis et haec genetrix, hic avus haec avia:
Nupta, socrus, natus: numero non multa putabis,
Tota, sed hîc tantum corpora terna, domus.
Sic Cynirae perhihent arsisse libidine Myrrham,
Et patris infandum nocte subisse torum.

In rogum Didonis.

Ignibus ardebas vivens, et tota madebas
Fletibus, ut Dido te miser ussit amor.
Ignibus ardebas moriens et tota fluebas
Sanguine, cum gladio concidis atque rogo.
Et lacrimas sanguis, flammas et flamma secuta est:
Sic miser haud unâ morte necatur amans.

In tumulum ditissimi cuiusdam et miseri.

Haberet hic cum cuncta vitae commoda,
Nec sese haberet, perdidit tunc omnia.

Aenigma.

Dicite vos nuptae, quibus in regionibus uno
Nata simul virgo est, factaque nupta die?
Cumque suae nondum vitae compleverat annum
Quae sobolem genitrix edidit? Eua suit.

Aliud.

Dic age, dura cibus quando ieiunia sensit,
Passaque lympha sitim est, lassaque facta via est?
Appellat se Christus aquam panemque viamque:
Quem subiere fames, languor et arcte fitrs.


page 978, image: delb0978

Aliud.

Conspexere duae venientem forte puellae
Rure senem: cum sic altera voce refert
Ecce pater tuus, ecce meus, meus atque tuus vir,
Idem utriusque pater prolis, avusque venit.
Tum senior: salue utraque filia et utraque coniunx,
Salue et uterque mihi nate et uterque nepos.
Excipiunt nuptaeque virum, nataeque parentem,
Et patrem agnoscit natus, avumque nepos.

Literae Commendatitiae.

Chriserus celebri me commendarat amico,
Chartaque multiplicis plena favoris erat,
At laudatrices casu periere tabellae,
Laus omnis periit quam tenuere simul.
Si valet in fragili tantum laus scripta papyro:
Nil fateor laudis iam superesse mihi.

Auarus.

Aurum et opes et lucra freti miratus avarus,
Omnia momento quae periere levi.
Non ita dura chalybs rapitur magnetis ad oram,
Appetit et fitiens nonita messor aquas:
Quam sitit et rapitur studio malesanus liabendi.
Divitiae nimium cui placuere semel.
Atergo insequitur Nemesis noctesque diesque,
Abdita sub tenebris famaque et ossa latent.

Ad Hermannum Tontanum.

Musae tenellae et delicatulae modos.
Quibus canis tori iugalis gaudia,
Optata lux mihi legendos attulit,
Pontane duros inter orte Saxonrs,
Sed mollibus testudinis tuae sonis
Mulcens simul trahens et ipsos Saxones.
Qua se videndam Musa dulcis intulit,
Vestis sinus implebat aura candidae,
Comaeque odorato vidcbant vertrce.


page 979

Passu sed illa claudicabat impari,
Formae sed hoc multum decoris addidit,
Hac mollius nihil, nihil venustius,
Se fassus audinisse Phoebus ad vada
Permessidos ripae vel Hippocreniae:
Namque in tuis Pontane numeris hic suas
Horae manus lavere et almae Gratiae.
</