Carmina quaedam. Machine-readable text Denis, Michael Michael Denis XML version, markup prototype, December 1999 Susanne Mussmannmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ denis1 deniscarmina.html s001.jpg deniscarmina.xml denis1/jpg html Wien: Ignaz Albert, 1794.

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 6 February 2004 Susanne Mussmann markup TEI header, tagging; typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - Morpheus spell-check EPICA. PALATIUM RHETORICAE 1) Adolescens Artis oratoriae curriculum nuper ingressus , quae sibi per somnium, Cicerone duce, visa essent, exponit.. Phoebe pater, doctaeque Deae, quibus Aonis unda Labitur, et frondet Parnassi in vertice laurus! Si bene quid vestras manus haec suspendit ad aras, Liminibus vestris si nuper tristis abivi, Respexique etiam, dixique invitus: Amicae Cum Cyrrha, et Pimplae cum fonte valete Puellae! Nunc faciles audite! Opus est mihi numine multo. Nulli visa cano. Procul, o Boeotica Proles, Cui crassis nebulis cerebrum ignorantia miscet, Quae Bacchum Phoebo praefers, ventremque Minervae Quam loquar, haec bipedes Diva insectatur asellos, Mactarique cupit. Tu, Musis sacra Iuventus! Huc ades, et, dum te rapit ad sublimia pulchrae Laudis amor, Numen, quod sit tibi rite colendum, Disce ex me, seros eadem doctura nepotes. Iam fessum gravis Autumnus caput inclinabat, Iamque coronabat patrios nix plurima montes, Cum laribus caris, cara genitrice relicta Reddideram studiis animum , timidusque repulsae Vix bene tangebam tunc tantum nomine notae Limina Rhetoricae. Volventem oracula Romae (Nil aliud melius te dicam, maxime Tulli!) Contigit, ut somnus, si non arcana Deorum Vis fuit, opprimeret. Longo certamine victa Lumina clauduntur tandem, liber effluit, ipsa In pluteum multo annutu lassata cadit frons. Ecce autem veneranda Viri mihi forma repente Constitit ante oculos mentis. Percussit imago Numquam visa animum. Spargebat honora capillos Canities, vultum cum maiestate severa Gratia diviso imperio secura tenebat. Visus erat, quali Phoebeos proximus ignes Rex volucrum explorat. Dextra gestante volumen Laeva coercebat Romanam sedula vestem, Quam dixere Togam. Prior hic mihi multa paventi: Pone metum, Iuvenis! Sequimur communia castra, Tu tiro, veteranus ego. Commune veremur Numen. Ab egregio ne mentem averte labore! Meta quidem longa est, multis terrebere monstris, Ardua multa feres, multo sudore madebis; Haec tamen heroae sunt pabula mentis. Ad astra Non aliam scito esse viam. Me cerne vel unum. Quot fluxere dies Veterum monumenta terenti! Quam multa ad vigilem meditatus scripta lucernam Morphea postposui Suadae, curisque quietem Quo mihi notitiam vocum sudore paravi! Gratia dicendi quanti stetit! Attamen istis Gloria plus potuit. Mittendum in saecula nomen Stravit iter, duxitque manu. Nunc noster ubique Vivit honos fato maior, celebrorque, legorque, Qui periturus eram, si mens ignava fuisset. Utque scias , qua nunc degam regione receptus, Esto comes! Cernes augusta Palatia divae Rhetorices, Dominamque tuam venerabere praesens. De duce ne timeas. Sum, quem vigil ante tenebas, Sum Cicero. Audito Ciceronis nomine laetus:. En sequor! exclamo : Sequor en, quocunque vocabis, Grande decus Latii, Rostrorum gloria, torrens Eloquii! Sequor, et vestigia pronus adoro! Progredimur calle ignoto. Mihi Patria sensim Eripitur, montesque novos, nova flumina cerno. Purior hic aether peregrinos spirat odores, Nec tristes recipit nebulas. Meliore calescens Sole superbit ager. Laetus subeuntibus afflat Membra vigor, mentem lux ipsam insueta serenat. Haec ego dum tacitus mecum per singula miror, Ecce tibi ingentes campos , quos fine carere Dixerit, armatis etiam qui credere vellet Luminibus. Frustra hic Venetus, frustra Anglica vitra, Carmine quae noto laudat per compita stentor, Mercurium fragili qui clausum carcere gestat. Campus in immensum sed quamvis tendat uterque, Qui dextram, laevamque tenet, tamen iste sub omni Rerum mole latet. Videas mare, flumina, montes, Astra, feras, homines, quidquid censetur in orbe, Quod sensu queat attingi. Sed copia rerum Tanta silet, nulloque sono pigra aura movetur. Alterius campi vacuum iacet aequor; at illo Mille sonos audire datum est, discrimina mille Verborum, vocumque chaos. Fervere putabam Bella stolata inter lotricum examen, et illas, Quae modo castaneas vili sartagine torrent; Credebam veteres ollas, sellasque volare Loripedes, tanto strepitu loca dicta sonabant. Ergo morae impatiens diuturna silentia rupi, Et: Pie, dicebam, Ductor! Si noscere fas est, Dic mihi, cur vacet hic campus, cur rebus abundet Alter, et hae taceant; vacuus tamen usque loquelis Personet? Ille refert: Dea nostra his imperat arvis. Illius imperio campum, quem laeva tuetur, Res castris texere suis; regio altera dextram Respiciens Verbis cessit. Pars utraque fines Custodit, nutumque Deae subiecta veretur. Res sine voce tacent; Vocis natura sonare est 2) Materia et Forma Eloquentiae.. Hinc Soboles pugnis, omnique aptissima marti, Seu iubeas densis cuneis procurrere in hostem, Seu sparsis pugnare globis, mediove relicto In latera inferri, seu firmam offerre phalangem 3) Diversa Orationis genera, seu Styli.. Vix sonuere tubae, numerus ruit omnis in arma, Quorum mille dein cupidus mirabere formas. Disce ex his, quo sit provecta potentia Suadae, Dum rerum genus omne tenet dicione, suisque Dirigit imperiis voces sine lege volantes. Haec inter progressi ambo minitantia caelo Tangimus, et vivas imitantia moenia rupes. Aeratas stupeo portas, et caeca profunda Fossarum, vigilumque gregem, qui plurimus adstat. Illis trux habitus, crudo quoque robore membra. Pars telis quatuor, tribus una, extrema duobus Bella gerit. Stricto primo stringantur, oportet, Et reliqua 4) Periodi. Quod Vocabulum versus respuit.. Ante alios pugnam, caedemque capessunt. Conveniunt celeres, ubi summa pericula fervent, Ordinibus freti. Dux haec me cuncta monebat. Quem postquam videre, nihil mortale sonantes Impellunt aditus, et grandia limina pandunt. Hic nova se rursum facies subeuntibus offert. Dextra iugi Phoebo fruitur, cultisque viretis; Laeva latet tenebris, noctique immersa perenni. Tullius hic: Laevam sequimur. Vidisse iuvabit, Queis pereat poenis, qui nostrum laedere Numen Audet, et ingratus concessum munere Divae Prodigit eloquium. Lateri Ciceronis adhaere Impavidus! Cicero est his formidabilis umbris. Sumpsi animos, tantumque ducem per opaca secutus Devia stagnum undans flammis, et sulphure vivo Conspicio, variosque ardenti in gurgite nantes Exsertis linguis, et terrifico ululatu. Scire avido, tantas quae poscant crimina poenas, Reddidit haec Cicero: Quos gurgite cernis in isto, Non paucos homines ab avito iure Sacrorum In stolidum traxere nefas, verbisque dolosis In castos quondam docuere insurgere ritus: Nullos esse Deos. Nullam post fata bilancem. Infernos commenta rogos. Cum corpore solvi, Quidquid eras. Mores, Virtutem nomina vana. Nominibus tamen his utendum, ubi testis adesset. Quod si testis abest, Sapientem pandere posse Vela cupidinibus, nec iam ulla lege teneri. Hi, quia facundi sunt dotibus oris abusi, Seque unos crepuere Sophos, Verique magistros, Ignibus his hoc in stagno sine fine coquentur. Parte alia nox visa minor. Sub luce maligna Apparent hominum tristes, tenuesque ruinae. Funereo exanguis facies pallore rigebat, Aruerat pellis, diro stridore sonabant Ossa, cavos oculis macies extrema recessus Subdiderat. Ventos vano captabat hiatu Turba omnis testata famem. Commotus acerbo Intuitu causas, miserorum crimina, quaero. Protinus: Immeriti num te miseratio vulgi, Tiro! subit? mihi Ductor ait: Foedissima monstra Digna tua pietate putas, queis sanguine pasci Innocuo, tenuis caede exsultare popelli, Virtutem iugulare, scelus super astra levare, Dum licuit, sollemne fuit? Quid enim sibi ducit Turpis adulator vetitum? Dum vita manebat, Aulas hi coluere suo palpare Monarchas Eloquio docti, caeloque aequare parati, Quidquid agat Princeps. Iusti dixere tenacem, Qui pede sanguineo premeret sibi subdita colla Carnifici propior, populi pro Patre Tyrannus. Largus erat Princeps, si quis, quas sudor avorum Collegit, spargebat opes, luxuque iubebat Degeneri nullos horrere aeraria fures. Contra, qui miseros spoliabat pane colonos, Natus ad augendos census, et hirudine peior, Providus, et frugalis erat. Oui sacra nefandae Cypridos, et Paphias coleret devotus acerras, Tutus erat flore aetatis, clipeoque iuventae. Fraudibus his blandis, verborum hoc melle doloso Principis infregere animos, et in omne ruentem Armavere nefas, donec vel vindice ferro Occideret, vel purpureum pro Principe monstrum Pollueret solium. Sed nunc pro turpibus ausis Dant laesae poenas Suadae, tolerantque caninam Tempus in omne famem, qui quondam more canino Ventris in obsequium, quidcumque satur spueret rex, Lambebant avidi. Mox turbam intentus in illam: Cernis Aristippum, Evagoram, turpemque Cleonem, Inquit: et augustas solitos sale spargere cenas Sarmentum, Galbamque? Hic Arbiter ille Neronis, Narcissus, Pallasque, Perennius, atque Cleander Aeternum esuriunt 5) Noti omnes e veteri Historia Adulatores.. Sed cur ignota profantur Verba mihi quidam? quaerebam. Ductor ad istud: Audiit hos palpo sermonis Sequana quondam 6) Poemation istud conditum fuit a. 1753. dum Auctor Clagenfurti Rhetoricen profiteretur., Heroas aequare Deis, et quaerere in aula, Solibus haud impar etiam qui pluribus esset, Pluribus aut Mundis 7) Adlusio ad Numisma Ludovici XIV. a. 1663. cusum, cuius Aversa Solem exbibet cum lemmate: Nec pluribus impar.. Nunc almo lumine cassi Lilia, Parisios, Luparam, Versalia Tempe Murmure frigidulo ingeminant sine fine, vocantque Quondam laudatos longa ad ieiunia Magnos. Parte alia vacuas spargebant verba per auras Excelsi rostris quidam; neque contio rostris Ulla, nec auditor. Miranti talia Ductor: His olim populos formare ad iussa Tonantis Munus erat, ritusque pios, pia sacra docere. Fors poterant etiam; sed laudis stulta cupido In praeceps egit. Superum monumenta verenda Vili cerussa vocum, stolidoque cothurno Relligione sacras infamavere cathedras. Agricolarum aures, et cuncta minora perosi Oppida centenis delubra superba columnis Rumpere quaerebant sermonibus ampullatis, Multus ubi auditor, quem nosceret aula, salivam Cogeret, et nigris subsellia densa niterent Palliolis. Haec inter abit molimina tempus. Mimus habet finem. Mors: Plaudite! dixit. In ista Delapsi loca perpetuis baubatibus instant, Et, quia ventosae ducti prurigine laudis Dulce palatinas aures mulcere putabant, Non audituris iactant oracula ventis. Atque, ut perspicias melius, quo nostra rigore Diva sit in sontes, huc lumina verte! Simulque Monstrabat digito turbam, quam multa papyrus, Et veteris chartae contorta volumina saeva Commisere acie. Resonat locus ictibus omnis. Caeduntur, caeduntque. Novis novus ardor ab armis Advenit, et miseris non est cura ulla quietis. Usque adeo crevit rabies. Iam verbere crebro Consumptus, quaecumque vides, tegit omnia codex. Hi quondam, dum vita fuit, sunt castra secuti Rhetoricae, poterantque etiam nunc sede beata Nobiscum sine fine frui; sed pectora lucri Cepit turpis amor. Signis post terga relictis Vilis bracteolae studio meditantur iniquum Proditionis opus, secretaque nostra profanis Hostibus evulgant, et sacro nectare Suadae Aspergunt bipedes onagros. Si forte veniret Filius Arcadicae quercus, cui laeva mamilla Nil salit, et nummo ostenso: Fer opem mihi, sodes! Diceret: Est scripto Princeps mihi multa rogandus. Convaluit Mater, Soteria debeo. Natus Hac est luce Pater. Iani venere Calendae. Protinus invito calamo, multisque lituris Indignum testante nefas rea lucra secuti Rhetoricae florem foedi lenonis ad instar Importunorum vi commisere procorum; Quamvis tanta gemens ad crimina virgo papyrus Abnueret sucum, et spurias tolerare figuras. Haec miseri nunc facta luunt, nunc perfida scripta Auctores repetunt, et consumuntur in illis. Progressi ulterius rursum nova monstra videmus. Stabant non pauci, queis fandi nulla potestas; Ora etenim ferro gravibus religata capistris Cerno premi, et vetitam gestu supplere loquelam. Tum Cicero: Memori, quae dicam, mente reconde. Hi patriae sunt probra meae; nam te neque nostri Celabo manes Latii. Meminisse vel ipse Tu poteris, quoties tibi sint audita per urbem, Dum fora mercatu fervent, notissima verba: Huc adsit, magicam qui vult spectare lucernam! Ecce subalpinum murem! Bellissima saltat En Catharina ! Tuis nimium ne parcito Soldis! Turba, veni! Cernes Veneti sollemnia Bacchi! Rubra Croatarum spectabis pallia, Classem Indipetam, et Prussos in curta veste gigantes! Posthaec mota manu raucum dant organa carmen, Quod prior insequitur clamor. Sic credula vulgi Corda trahunt, loculosque fame stimulante diserti Excutiunt. Alii, quos ventris cura redegit Ad laceras caligas, cum tota domi periit res, Una divinam perdiscunt luce Mathesin; Nec mora, vitra parant oculis acuentia visum, Proque sibi reliquis Paulis hydrargyron addunt Claudendum tubulis. Quantum non ventre magistro Proficitur! Iam regna petunt externa, domosque Concursant, seroque terunt clamore plateas Eloquio freti. Sunt et (Nec, quam tua nondum Excussit labem gremio Germania, Tiro! Dissimulare velim) sunt et, qui mitibus herbis, Unguentis, sucis, salibus, totoque Galeno Auxilium properant aegris mortalibus. Altum Pegma foro surgit. Vitae, mortisque Potenti Longus adest ordo servorum. Ut densa corona Conticuit, regum dextras , indultaque primum Commemorat multis e pellibus, exin ad artis Progreditur miranda suae. Stupet inscia turba. Iam pia tussiculae Baucis mala cuncta minatur, Nil formae iam Bassa suae, nil levis Echion Pulmoni timet, annoso quin ipse catarrho, Nescio quid, meditatur Aper. Mens omnibus una est, Vincere Tithoni senium. Sudaria nummis Plena volant, fetoque sinu sperata reportant Saecula cornicis. Cessa, o gens credula! cessa! Stercus inauratum est, quod emis. Nihil ille Galeni, Nil habet Hippocratis. Cur mutas aera lupinis? Nam, tuus ut medico denarius haeserit hamo, Colliget astutus piscator vasa, tibique Vertet terga novis iacturus retia salpis. Huc quoque deveniunt, quos longo in ponte sedere Videris, aut sacris crebros adstare colossis Dimidio naso, manibus, pedibusve carentes, Sed lingua nimium validos. Hi ducere nummos E loculis didicere tropis, didicere figuris, Eloquiique decus crasso centone profanant. Hos ubi lapsa dies multo ditaverit asse, Non iam scazontes 8) Claudicantes. cernes. Agitare choreas, Et fluidae cereris grandes siccare culullos, Et iugulare famem pingui novere suilla. Omnia mors mutat. Iam non licet esse disertis. Ora silent, quamvis Samio non iussa magistro 9) Pythagora.. Rhetorica occlusit fraudum rigidissima vindex, Perpetuumque iubet meritos mordere capistrum. Hos quoque, quos laeva positos in parte tueris, Ira premit Divae. Merito! nam mentis acumen, Ingenii nervum, et praestantis munera linguae, Queis poterant summis etiam decus addere rebus , Quisquiliis vana ducti ambitione sacrarunt. Hic quondam, longa quem conspicis aure rudentem, Laudibus immeritis foedum celebravit asellum. Vertice quem glabro frigentem cernis, hic olim Calvitio plausit. Forma turpissimus ille Thersitis formam demens aequavit Olympo. Hic, qui praebet equi trepidantes dentibus artus, Extulit eloquio diri Busiridis acta. En tibi, qui quondam podagrae praeconia dixit. Praeconem nunc grata suum complexibus arctis Illa fovens morsu notat omnia membra procaci. Denique, ne tristis nimium te turbet imago, Aspicis hunc, albis quem texit bestia castris, A pedibus quae nomen habet fatale minutis? Humani capitis sollertes ille colonos (Gratum opus agricolis) scripto celebravit honore. Nunc hi sarcinulas certant conferre nigellas In Maecenatem 10) Lucianus, Ioh. Passeratius , Synesius Cyren. Favorinus , Polyciates, Bilib. Pirkhamerus , Dan. Heinsius , Hortens. Landus , alii.. Sic fert sententia Suadae. Quae quis digna sua, dum vixit, laude putavit, Cogitur illa pati, postquam est hac sede receptus. Nunc miseri damnant fastum, mutosque fuisse Se cuperent potius, sed seris Numina votis Nulla vacant, meritum non est delebile Theta 11) Nota damnatorum a Thanatos.. Hinc monitum meliora sequi te, Tiro! decebit. Turpis anas quovis rostrum mersisse fimeto In votis habet, innubi dum pascitur aethra, Assyrioque satur phoenix pinguescit amomo. Finierat, tenebraeque simul, maestusque recedit Horror, odoratam vallem , cultasque subimus Areolas, ubi ver, florumque exercitus omnis Perpetuos posuere lares. Ego protinus altum: Felices, exclamo: viros, quibus ista tenere Regna datur, quibus exemptis contage caduci Aurea saecla fluunt, mundique infantis imago ! Quam cuperem vestro vobiscum vere potiri! Subridens Ductor: Temeraria vota coerce! Subicit: o Tiro! Nescis, quid amoena minetur Forma loci. Tristes horum prius aspice vultus, Et disces optare. Simul conversus ad illos Confectos luctu vultus, macieque suprema Territus intueor; nec Ductor multa moratus: Hos fuge, care Puer! si quid tibi possumus! inquit: Hi quoque, quando genas pingebat mollior aetas, Pectora Rhetoricae studiis intacta sacrarunt; Verum quid sacrasse fuit, si calle relicto Devia mox petiere, novam libi fingere certi Rhetoricam, non, quae mentes sermone potenti Vinciat, et casto splendescat mascula cultu, Sed vario, veluti meretrix Floralis, amictu Crispum sub crotalo moveat latus? Omnia plena Verborum phaleris, et crebris tinnula bullis. Grande nihil, sublime nihil, nisi sesquipedale. Spernor ego. Mea scripta iacent, quae saecla tulere , Edomitura famem tineae, pasturaque blattas. Pegasus in rostris hinnit, venerandaque quondam Curia Pieridum saltu strepit. Aspice Cinnam, Ut gaudet, plauditque manus ! Quae causa? Repertas Esse sibi gemmas clamat. Dic, optime Cinna! Quaenam illae? Astrorum illustrissimus Induperator. Augustalia regum. Aeternatura tropaea. In pectus redit aura. Genu lunare. Novercans Fortuna. Excidium vomere, et ferre oscula ripae. - Cinna, sat est! Rumpor. Quis te felicior alter, Cui tantum turgent cimelia! Perge secundis Alitibus! Numquam desint tibi, Cinna! paludes, Prae quibus aurifluum possis contemnere Hydaspen! O stolidum genus! o male blanda urtica placendi! Quo rapis humanas mentes novitatis amore! Quis ferat hac tantam corrumpi peste iuventam, Quae, nisi floriloquis rabulis commissa fuisset, Redderet Ausoniis numen, famamque cathedris! Nunc inter violas, et humi nascentia fraga Repere docta pari foedat contage nepotes. Hinc est, quod solo hic florum pascantur odore, Quos tanto studio sunt, dum vixere, secuti. Haec ubi me monuit: Laetos, Comes! indue vultus! Prosequitur: Dextram petimus. Felicia cernes Agmina, quae pax alta fovet, quae limpida mulcent Otia, quae quondam, modo mens tibi constet, adibis. Multus ubi Suadae candenti in veste sacerdos Ducit inexhausto turgentia nectare saecla. Plura locuturus captum novitate locorum Me videt ad nullas iam mentem advertere voces. Planities erat apricis circumdata clivis, Divitiis quam tota suis natura bearat. Aethera si spectes, non illum livida nubes Ausa unquam turbare fuit; si gramina, blandus Alta petebat odor, quem dives copia florum Halabat vernante sinu. Si frigida quaeras Antra, pererratos illimi fonte recessus, Adsunt; si streperi malis vaga murmura rivi, Mille tibi rivi lentum trudunt argentum Obliti veluti cursus; si provocet umbra, Aeternas platanos, caelo capita alta ferentes Conspicias tilias, curvo laureta meatu Pennigeris habitata choris, qui dulcibus implent Omne nemus modulis. Echo non sufficit una, Quemque canat, dubitans nunc hos, nunc exprimit illos Hic ubi constitimus, niveis in vestibus adsunt Indigenae, Crassus, divini Hortensius oris, Plinius, Isocrates, et, quem stupuistis, Athenae 12) Demosthenes.! Perpinianus, item Muretus, tuque, Sigoni! Tuque etiam, Poraee! venis, tu, gnave Soari! Vosque alii centum, quorum tunc ora videre Contigit, atque utinam contingeret usque videre! Maiestas cunctis eadem, qua crimina quondam Urbibus eiecere suis, qua mobile vulgus Stare uno docuere loco, qua regna tenebant, Morigerasque sibi reddebant saepe coronas. Afflabat lux laeta oculos , viridisque senectus Praestabat vegetos nulli cessura iuventae. Horum ego defixus felici in forte virorum Laxabam votis animum, cum Ductor: Eundum est, Tiro! monet: Superanda viae pars altera restat. Regia Rhetoricae nos praestolatur. Eundum est. Tempus erit, tibi quo dabitur regna ista tenere. Nunc praecide moras! Veneror tua iussa ! repono: Quamquam o si liceat, si possim! Ast praestat abire, Quando iubes. En me promptum! Duc, qua libet! Ibo! Progredimur celeres, quamvis saepe ora reflecto. Ventum est ad bivium, cuius sub limine Virgo Constitit augusta specie, quam credere posses Rhetoricam. Vultu magnae sollertia mentis Emicat; assiduo gyrat vaga lumina motu; Vestis mille oculis per totum picta refulget Quoslibet, ut visum fuerit, sumptura colores. Tullius hanc mihi commonstrans: Imitatio, subdit: Dicitur haec, reliquis Suadae praelata ministris, Et dominae dilecta suae, quam poplite flexo, Si sapis, addictam tibi reddere, Tiro! memento! Obsequor, et submitto genu. Subrisit Amazon, Atque ait: Orator salve mihi parvule! Suadae Regna videre cupis? Voti damnaberis. Ecce Hic via se geminas in partes findit. Utraque Tenditur ad sedes Dominae; sed longior illa est, Haec brevior multo. Ducunt Praecepta per illam, Hanc praebent Exempla. Via breviore feremur, Dixerat, orditurque viam, qua porticus ampla Admovet auratos caelo regaliter arcus. Hic ego dum Pario structos de marmore muros, Prae quibus et sunt vitra minus sincera, stupesco , Auratis insculpta notis contemplor ibidem Clara mei monumenta Ducis, quae maxima Roma Audiit e rostris quondam. Catilina rebellis Hic pavitat, spectatur ibi Pisonis imago. Vapulat hinc Verres, spem vitae Roscius illinc Concipit. Adversa Milonem ex parte videre est Securum exilii. Pars exhibet altera, quidquid Pro Laribus dixit propriis, quae vota reversus Protulit ad Patres. Paucis ut plurima dicam, Quidquid divini Ciceronis fluxit ab ore, Marmore in hoc legitur, meritoque perennat in auro. Haec me sollicito sectantem lumine Virgo Admonet, et: Portum votorum tangimus, inquit: Hic est Rhetoricae sedes. Dum colligo sensus, En tibi cognatis fastigia nubibus infert Aula Deae, fastum mortalem vincere nata, Digna domus Domina, sub qua sudare columnae, Et nimiae didicere sibi vilescere gemmae. Limina vestit ebur, latas dant marmora scalas, Aere rigent fulvo portae, foribusque sub ipsis Turba Puellarum nitido venit obvia cultu. Versicolor cunctis cyclas, multoque decorum Flore caput. Sequitur Puerorum candidus ordo Impar stare loco, teneroque solum pede plaudens. Hi dextrae assistunt, illae tenuere sinistram. Hos mihi demonstrans Virgo: Quos cernis ephebos, Noveris esse Tropos, has noveris esse Figuras, Inquit, et haec inter caelestia tecta subimus. Tunc mihi, nescio quis, mentem sacer increpat horror, Diriguere comae, sudor quoque tempore sparsit. At Virgo: Quid, Tiro! times? Hinc causa pavoris Omnis abest. Longo haec spatiosa cubilia tractu Inspiciamus, ait: Solet hinc sibi tela parare, Hinc armare suos bellorum tempore Suada. His quoque tu quondam sudabis, Tiro! sub armis, His scelus, et fraudes , et quidquid pugnat honesto, Sub pedibus trepidare tuis mirabere victor! His adeo monitis revocato in pectora sensu Singula perlustro cupidus. Stant ordine longo Argumenta 13) Seu Argumentationes. suis discreta cubilibus. Ista Parte triplex aries 14) Syllogismus., qui vel fortissima sternit Moenia, parte illa torvum Enthymema minatur. Hic acie bifida fulget fatale Dilemma; Strictorum horret ibi pugnax seges Exemplorum, Atque Epicherema, et Soritis mucro reduncus. Haec mihi tunc primum pandebat nomina Virgo. Quae postquam satis inspexi, procedimus, inque Undique distinctam loculis immittimur aulam. Rursus ubi Virgo: Gazas hic cernere Suadae, Tiro! potes; tua sed ne te sententia fallat, Non hic invenies operosi frusta metalli, Pro quibus ingrati laniatis viscera matris, Non rubri excrementa maris, rutilosve lapillos, Pro quibus infidis toties confiditis undis; Haec curvas teneant animas! Meliore propago Ficta luto, fatuoque animus glaucomate liber, Quas Superi curamus, opes affectat easdem. Scrinia mox reserat. Quae tunc miracula vidi, Quis celebret satis, aut digno sermone loquatur 15) Enumerantur deinceps Loci Rhetorici.! Hic Genera, hic Formae rerum, Substantia, Partes, Materia, Effectus, Virtutes, Finis, Origo; His adde Instrumenta, Modum, Tempusque, Locumque, Quae sibi conveniunt, quae foedera cuncta recusant. Plura quid enumerem! Rerum novitate stupentem Compellat Cicero: Non haec sibi servat avara Rhetorica. Hae semper gazae tibi, Tiro! patebunt. Hinc dictis accerse tuis momenta, vigorem, Et decus! Hinc solum contende orator haberi! Finierat Cicero. Diti discedimus aula, Urgemusque gradum magnae ad penetralia Divae. Hic oculis opus est. Gemmae undique, et undique gemmae. Auro parvus honos. Fornix famosa tropaea Rhetoricae, partasque refert ex ordine lauros. Hic Agrippa viros ex sacro Monte reducit. Hic Demosthenis ora sui reverentur Athenae. Hic Pericles tonat. Hic Veios transire Camillus Romanum prohibet. Nec tu, fidissime Ductor! Laude cares merita, sed magna parte videris, Ut quondam, Dominos rerum sermone tenere. Est sua laus aliis etiam. Non summus Apelles, Non haec mortalis pinxit manus. Omnia plena Numine terrificam spirant veneranda senectam. Ast latera artifici textu sudavit Arachne Gesta Deae ducens, primique exordia mundi, Cum sine praesidio legum, cultuque Deorum Errarent homines brutarum more ferarum Per deserta vagi, cum semina credere sulcis, Tollere tecta solo, circumdare moenia tectis, Iussa sequi alterius, defendere vestibus artus Res ignota foret. Tunc se mortalibus illis Rhetorica ostendit primum, silvisque relictis In foedus docuit posita feritate coire, Legitimos servare toros, mandata vereri, Formidare Deos, et nosse, et amare laborem. Tunc Pietas, tunc alma Fides, tunc cetera turba Divarum successit humo. Pars altera Bacchum Exhibet eversa flentem sua dona lagona, Mercuriumque sua frustrari fraude dolentem. Fractae alibi Mavors inglorius incubat hastae. Est suus et Puero Veneris locus. Improbus ille Exstinctas Matri taedas, hebetesque sagittas Flebilis ostendens vindictam poscit, opemque. Rhetorica his cunctis fatalia saepius arma Fortiter excussit, vetuitque excedere fines. At procul in medio solio sublimis eburno Ipsa tenebatur. Vos, o vos dicite, Musae! Qualis erat! Mihi verba negant succedere metro. Cinxerat augustam frontem speciosa corona Et toto radiata Tago, et Gangetide gaza. Oris erat species, non, qualem Mater Amorum Iactat, in ignavos quae solvat corda calores. Sed quae visa semel, quamvis sine voce diserta, Ingereret virtutem animis, quam foedere raro Ornaret socia cum maiestate venustas. Praecipue ignotas spargebant lumina flammas, Quae quaterent mentes, quae cordis in ima subirent. Quid memorem eloquii pondus! Iovis ignea tela Sunt violenta minus. Quidquid demum illa loquatur, Vis occulta animos in partem flectit eandem. Dextra manus sceptro partitur iussa, sinistram Aurea non onerant, verum implent vincla, tegitque Aurea palla pedes crebris distincta pyropis, Purpura quam super est bis largo murice tincta, In dextro firmata humero, et subiecta sinistro. Circumflat solium, nutusque expectat heriles Turba frequens horum, quos nostro more loquendi Dicimus Affectus; viridi Spes hospita peplo, Commorsis Odium labiis, zonamque soluta Gaudia, collisis infrendens dentibus Ira, Taeda armatus Amor, leni Miseratio vultu; His adde Invidiam, multus cui pectora morsu Depascit coluber, conversum in terga Timorem, Tristitiam, tacito quae se pallore fatetur, Et Desiderium defixo in sidera visu. Omnes hi, quantum mortali in pectore possunt, Tantum Rhetoricae iussis, nutuque tenentur. Ipso sub solio Divae, pedibusque sub ipsis Aeternas scelerum mordet genus omne catenas, Ebrietas malesuada, Furor, fremebunda Tyrannis, Luxus, et invisae Fraudes, et spurca Libido, Perfidiaeque lues, et Amor sceleratus habendi, Contemptus Superum, tortoque Superbia collo; Omnibus his tandem post proelia plurima forti Suada triumphatrix iniecit vincula dextra. Nunc quoque compedibus temptent exire solutis, Ni vetet, et cassos ludat secura tumultus. Huc ubi deductus Divam mihi supplice ritu Propitio, dum stratus humi meditata profari Verba paro, Diva ecce tibi prior ora resolvit: - Novimus, in nostram quid te perduxerit aulam, Novimus, o Iuvenis! Nostris succedere castris Est animus. Placet. Ast humeros, quid ferre recusent, Quid valeant, prius incepto temptasse iuvabit. Rhetore cum nostro ne tu confunde Poetam! Nascitur hic; noster multo sudore paratur Miles, et attritis tandem venit usus ab armis. Rhetoribus iam prima parens Natura futuris Fundamenta iacit; dat firmos corporis artus, Dat solidum pectus, dat vocis dona canorae, Ingenium vastum, memoremque per omnia sensum. Hanc sequitur Virtus, quae Rhetoris altera mater Componit motus freno rationis egentes, Tendere ad alta iubet, redditque laboris amantem. Talibus instructum donis ego tertia castris Addo meis. Neque tunc omnis fortuna peracta est; Sed labor, innumeroque gravis subit agmine cura. Continuis etenim chartae impallere diebus Cogitur, et feras vigilantem ad lampada noctes Exigere, et multis tabulas implere lituris, Sollertique manu procerum monumenta meorum Volvere, nec raro certamina ficta ciere, Appositas rerum species effingere mente, Verba sequi, et dignos verbis addiscere gestus, Donec inoffenso per tot discrimina gressu Contingat meriti sublime cacumen honoris, Unde sibi felix obnoxia saecula cernat, Aeternumque decus, laudatoresque nepotes. Ouin tu igitur pectus firmum, patiensque laborum, Tiro! paras, pulchrosque alacer consurgis in ausus! Ecquid enim Superis propius, quid dignius astris, Quam genus omne hominum solo sermone tenere, Criminibus purgare solum, virtutis amorem Instillare animis, quas vincula nulla coercent, Mentibus humanis occulta imponere frena! Hi mihi, quam cernis, fortem peperere labores. Namque ego mortalis quondam. Sed mille triumphi, Quos tunc de monstris vitiorum immanibus egi, Immortale mihi numen, sedemque pararunt, Quam teneo, semperque Diis immixta tenebo. Quamquam multa Venus, quamquam Mars multa moverent, Non movere Iovem. Dignam me censuit ille, Quam sibi propitiam cuperent mortalia cuncta. Tu quoque, Tiro! meis illustre merebere quondam Auspiciis nomen, seroque terere nepoti, Dummodo sit virtus potior tibi, dummodo mentem Recti cura trahat, nec mollis inertia fibras, Nec languor tacito subeat praecordia lapsu. Sic Dea. Solvere iam linguam in responsa parabam, Cum mihi de summa campanula Gymnade 16) Seu Gymnasio. stridens Excutit heu somnum, Ludique audire Magistrum Imperat! Aufugiunt Cicero, lustrataque Regna Rhetoricae; tamen ima animis concepta voluptas Permanet, insolitusque vigor mihi pectora pulsat. At tibi Dii meritum, campanula stridula! reddant, Laetitiis inimica meis! Ornabis, opinor, Si quid vota valent, vetulae palearia vaccae, Aut prodes, quo sit cerevisia pessima vico! ORS OSCARIS 1) Filii Caruthi, ex Anglico versa, ut est in Notis Cl. Iac. Macphersoni ad Ossiani Poema, quod Temora inscribitur.. Alpino Sate! quid refricas mea vulnera quaerens Oscaris interitum? Lacrimae mihi luminis usum Eripuere quidem; sed mentem tempora prisca Collustrant. Quanam potero ratione referre Tristia fata Ducis populi! Numquamne deinceps Te, mea Progenies, Heroum gloria! cernam? Ut nimbi lunam rapiunt, ut, ab aequore vasto Dum surgunt nubes, et rupibus Ardannidae Nox atra incubuit, medio sol conditur axe, Sic cecidit! Pater, ut longaeva victa senecta Morvenio in saltu quercus, tabesco. Furore Turbinis interiit ramorum honor omnis, et alae Me Boreae exterrent. Oscar! nunquamne deinceps Te, mea Progenies, Heroum gloria! cernam ? Non tamen, o Proles Alpini! ut falce resectum Gramen, iners cecidit. Clarorum sanguine cuspis Oscaris immaduit, perque agmina robore fisa Mors Iuveni dedit usque viam. Tua, nate Carutho Oscar! mors inhonora magis. Tua dextera fidum Traiecit pectus, rubuitque a sanguine Amici Hasta tibi. - Quondam Dermidis, et Oscaris una Mens erat. Hostiles acies coniuncta metebat Vis Iuvenum. Tam firmus amor, quam tela. Solebat Mors medio comes ire loco pugnantibus, utque Ardveniis duo saxa iugis excussa feruntur, Sic illis conferre manum mos. Ensis utrique Saepius Heroum stillabat sanguine. Saepe Nomen ad auditum Iuvenum bellator oborto Contremuisse metu visus. Dermide nisi Oscar Dignus erat nemo, Dermides Oscare solus. Fortem illi Dargum, Dargum, quem proelia numquam Viderunt dare terga fugae, stravere. Superstes Dargo Nata fuit solis formosior ortu, Mitior et lunae radiis. Duo roscida caeli Sidera dixisses oculos. Ut anhelitus oris Vernos spirabat Zephyros, ita pectora stabant Virginis intactae nivis aemula, quae per apertos Defluit ex alto campos. Hanc vidit uterque, Vidit, et incaluit, totusque in Virgine fixus Hanc amat, ut famam, cupit hanc, aut fata. Sed illa Te praefert, Oscar! tua dici, Nate Carutho! Nocte, dieque optat, Caedisque oblita paternae Deperit a fuso dextram Genitore madentem. Uror in hac: orsus Dermides: Virgine, Amice! Uror! ait; sed te totis cupit illa medullis. Nulla meis superest medicina doloribus. Oscar! En tibi pectus! Age, et carum miseratus Amicum Ense tuo releva! Contra sic Oscar: Ut istoc Ense tibi pectus peragam ? Diarania Proles ! Frustra equidem speras. Num quis te, Nate Carutho ! Dermides retulit: dignus magis? Hanc ego vitam Ut porro producam inglorius? Oscaris ensis Absolvat miserum! Tu me mandare sepulcro Non inhonoratum, et famosa morte beare Tu potes! Oscar ad haec: Dermides! eripe ferrum, Elatumque rota! Fato quis det mihi eodem Involvi, et dextra cari Dermidis obire! Ergo ad montis aquas, vicinaque flumina Branni Concurrunt alacres. Cruor undis mixtus adhaeret Petrarum musco. Dermides sternitur ingens, Sternitur, et placido claudit sua lumina nictu. Oscaris ergo cadis, Proles Diarania! dextra! Hactenus invictum pugnis te cerno iacentem! Nec plura. Oscar abit, carosque revisit amores. Illa legens pressum venientis in ore dolorem: Quae nebulae tibi fronte sedent? Quae, Nate Carutho! Fortem animum curae exagitant? rogat. Ille profatur: Me quondam nemo melior torquere sagittam; Nunc tamen omne decus periit mihi. Montis ad undas, O mea Lux! validi clipeus Gormuris, adortus Quem pugna fudi, sublimis ab arbore pendet. Incassum mihi longa dies exercuit arcum. Nulla sagitta potis clipeum transfigere. Contra Sic Virgo: Sine me! Quid possit filia Dargi, Experiar. Manus haec, Oscar! tractare sagittas Condidicit, Genitorque mea gaudebat in arte. Sic effata locum petiit, Natusque Carutho Post clipeum stetit. Excutitur fatalis arundo, Et cari pectus reserat. Sit gratia dextrae : Oscar ait: niveae! Flexae sit gratia taxo! Quis daret hanc animam leto, nisi Filia Dargi! Lux mea! da tumulum! da, cum Dermide quiescam' Pars animae fortis Dargi mihi contigit, Oscar! Illa refert: Hilares et nos occurrere morti Novimus, et nostros ultro finire labores! Haec dicens ferro sibi candida pectora rumpit, Labitur, et revoluta solo vanescit in auras. Exuviis ad montis aquas data terra. Sepulcris Incertas umbras dispensat betula. Saepe Cervorum ramosum agmen de montibus altis Pascitur ad tumulos, medio dum flammeus axe Sol calet, et circum tenuere silentia colles. VENATUS PAPILIONUM. Fervida iam terris sitientibus incubat aestas, Innubisque dies despectat ab axe. Petamus Floriferos, Socii! colles, atque herbida prata, Dumque celer densis apros in saltibus urget Venator, nunc cervorum trepidantia fundit Agmina, nunc leporem praeceps sectatur agrestem, Fallendis demus nos Papilionibus horas! Sol splendet, campique omnes, tumulique volantur, Aligerae huic genti. Mellita hic pabula fugit; Persequitur socium lascivior ille fugacem. Hic placidus radiis ardentibus explicat alas, Dum praedatrices gyris fallacibus ille Deludit volucres, aut se alta celat in herba. Principio viridi vobis duo retia filo Contexta, o Socii! connexaque forcipis instar Adsint; sed maculis largis haec esse cavete, Ne sese eripiat dextro conamine praeda! Retibus his instate agiles per florea sparsi Pascua, sive Hyalen rapidam 1) Nomina Speciebus ab immortali Linnaeo imposita., Paphiamve superbam, Seu fulvam Aglaiam, variumve dein Polychlorum, Aut pullam Antiopen, aut Irida versicolorem, Aut formosam Atalantam, aliumve e gente volucri Cernatis, donec centum de floribus uni Insideat tandem. Tunc lente accedite panda Forcipe; cautus enim nimis est, et subdolus hostis; Centum oculis, quibus undique cuncta tuetur, ut Argus, Pollet. Praecipue, ne vestri corporis umbra Illi adimat Phoebi vultum, prohibete propinqui! Nam subito quatiens alas secat aera velox. Ergo ubi compressu celeri inter retia captus Haesit, ne pictas motu sibi deterat alas, Stringite quam primum, plenaque e pyxide levem Promite acum, et medio capti defigite dorso! Confossi nec vos adeo miseratio tangat. Ecquid enim melius? Medio illum pica volatu, Aut rapiat laetis intentum Daulias ales Floribus, aut tergat tempestas saeva colores? An specie egregia sic ornet scrinia vestra, Ut teneat multorum oculos, et vota moretur? Retibus exemptum caute iam lignea theca Defixum excipiat, dum vespere rure reversi Ad patrias aedes figamus in aflere plano, Antennasque, simulque pedes, alasque reductas Filo ita firmemus ferri, ut post tempora pauca Nostras siccus opes cumulet, reliquosque referri Inter congeneres vitrea in tabularia possit. Ast ubi iam tempus, quo torridus aestuat aer, Vicinas silvas, umbrasque petemus opacas. Sed non otia pigra sequi, fusosque per herbam Tegmine sub quercus permittam carpere somnum. An vos Papilio solus delectet, Amici! Nulla Phalaenapum 2) Linnaeo Bombycum, Noctuarum etc. cura est, quae, nox ubi terris Umbras inducit, per roscida prata vagantur, Aut, ubi sera colit Sapiens ad lumina Musas , Ardentem involitant alarum lampada damno, Aut procul in pago, dum Mopsi sedula coniunx Ad taedae lumen deducit (lamina Baucis, Exercent strepitus ad parvam saepe fenestram) Ast, ubi clara vigil nitido patesecit ab ortu Purpureas Aurora fores, ad tuta, latebras, Silvarumque umbras redeunt, rimisque cavatis Corticis arborei, foliisque sub omnibus haerent? Hic ergo truncos oculo lustrate sagaci, Fissurasque omnes, et acus distringite prompti! Nec vos decipiant; nam motum gnaviter omnem Dissimulant, patulisve alis, alisve plicatis Corticeum referunt naturae fraude colorem. Argus certe erit ille mihi, quem nulla Phalaena Luserit. Inventis igitur transfigite dorsum Certo ictu! Saepe egregias incuria cristas, Queis genus hoc fratres superat, praestatque diurnos, Vastavit foede, nudataque terga reliquit. Sed quia grandius his corpus, robustaque vita, Cuspide figendas iterum scitote reversi Per latera, aut paulisper acus caput esse fovendum Admota flamma, mors ut cruciatibus illas Absolvat citius, fugitivaque vita iuvetur. Non minus est etiam pascentes frondibus altis, Aut herbis, Socii! Erucas 3) Seu Larvas Lepidopterorum. inquirere lucrum, Umbrosisque domi in capsis nutrire recenti Semper mane cibo, lymphaeque aspergere rore, Dum iustam nactae molem, propriumque vigorem, Et transformandae in nymphas 4) Seu Pupas, Chrysalides etc. aut condere curent Se terra, aut capsis attexant stamine denso Folliculos. Erit illa dies, cum iam novus hospes Prodeat in lucem e tumulo, pulchroque colorum Ornatu micet, et, qui quondam lentus in umbra Perreptabat humum, nunc alis aera tentet. Ergo agite, et frutices oculis sollerter obite, Et plantas humiles, folii et vestigia adesi! Prostrata arboreis circumdate pallia truncis, Et baculo impacto ramos percellite, quo vis Erucas agat in praeceps nil tale timentes! Sic erit, ut, dum sera accendet lumina vesper, Naturae e regno spoliis redeamus opimis. VIATICUM. Crispule! quandoquidem emensum trieterida sextam Te peregrinandi importuna urtica momordit, Automedonque urget tardari nescius 1) Auriga Achillis., et iam Bardocucullatum exspectant carpenta, morabor Pauca, sed in multos usus tibi saepe futura. Tu modo caesariem densam, quae plurima velat Auriculas, remove, peraque reconde fideli, Quae tibi Socraticae recitabo scita cathedrae. Crispule! eris felix, donec numerabis amicos. Hos tibi, care, para! Vomuit sua viscera bursa, Nullus et Hungarico rutilat tibi Caesar in auro; Consiliis opus est, aut dextris; dum sit amicus, Nec deerunt nummi, nec dextrae, aut consilii vis. Hoc pronum numquid? Sed qua sint arte parandi, Hoc opus, hic labor est. Hic tu attrahe, Crispule! folles! Quemque sui manes agitant, roditque suus mus; Hinc vigil observa, qua lapsum parte minetur, Debiliorve tuis pateat munitio telis. Invenies, qui Narcissos, pictosque Hyacinthos, Et quidquid bellum est usquam, superare laboret. Laudibus huius tu formam super astra repone, Dic sobolem Veneris, geminumque Cupidinis, et mox In tua colla ruet, fidoque augebere Oreste. Alter amicitias metitur ventre, gulaque. Hunc uno cratere potes genialis Iacchi, Aut fluidae Cereris tibi conciliare culullo. Quod si illum phiala nigri dignabere potus 2) Vulgo Chocolatae., Quo solet Hispanus ieiunia fallere, pro te Nocturnarum agmen non horreat Empusarum 3) Spectri genus Graecis.. Tertius Aonio natum se in vertice credit, Et pastum Ambrosia, cunas motante Minerva. Tu supra septem sapere illum, Crispule! Athenas Sex minimum palmos iurato; tum recitantem Ausculta patienter, et illud habebis, opinor, Protinus ut tuus esse velit 4) Imperfectum destituit Poeta.. VERI VOTUM. Quando erit, ut redeas, anni exoptata Iuventus! Sat maestis clausus foribus, tepidoque cubili Longa tuli dudum vetulae fastidia Brumae. Ut iuvat halantes renovato germine campos Cernere, et indutas silvas iuvenilibus umbris! Ut cupio volucres docili bibere aure camenas, Et te praecipue, noctes, Philomela! serenas Dum mulces, stellasque tenes, lunamque moraris! ARBOR. VITA. Dum verni risere dies, nivis instar, amoeni Te flores texere. Graves ubi Sirius aestus Afflavit terris, gratam pastoribus umbram Cum grege praebebas. Autumni tempore mites Abs te carpebam fructus. Nunc frigidus annus Te foliis spoliat. Quantum te disco magistra, Si sapio! Tua sors vitae mortalis imago est. IN CANEM ORNITHOKTONON. Trux Canis, immiti non frustra concolor orco! Quem rigidae nuper torpentem frigore brumae Hospitio blando, et calido centone refeci, Haecne pio reddis Vati? Quid laedere parva Te potuit volucris, mea sola, et longa voluptas? At tibi iam posthac, ulules licet, improbe Latro! Offa geluque tremas, numquam mea porta patebit.