Dramata sacra: comoediae atque tragoediae aliquot e Veteri Testamento desumptae. Tomus 1. Machine-readable text Ziegler, Hieronymus et alii. Oporinus, Johannes XML version, markup prototype, April 2004 Knebuschmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ drama oporinusdramata1.html s0001.html oporinusdramata1.xml drama/jpg html Basel: Johannes Oporinus, 1547.

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 17 August 2005 Katharina Meiszus (corrections), Ruediger Niehl (tagging) markup typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - Morpheus spell check RUTH COMOEDIA, IACOBO Zovitio Driescharo auctore. PERSONAE. Noemi vetula Loedorus. Orpha Viduae admodum iuvenculae. Boos. Ruth Misobigamus. Attabas. Thaltybius. Numenius. Eutrapelus. Quibus accedent septem seniores. Eudulus. Prodicus. Lerna. Philopolites Philoponus. PROLOGUS. ET si sciam, viri optimi, quam dignitas Et tituli, et auctoris, subinde frigido Cuivis operi, quamplurimum addit gratiae: Numquam tamen diffido, quin vel o pellulae Nostrae huius hoc tam sordido titulo, mihi Aliquantulum invidiae, licet non ambiam Hanc: scaenicae arti gratiae, quamvis nihil Desideret: vobis quidem, risus satis, Quem plurimum cupitis, parabo non parum. Quid quaeso, ut obticeam interim de auctore, cum Zelandi ob ignorantiam a quibuslibet Male audiant, vocabulo Ruth, homunculis Abiectius, contemptiusque est? namque ne Isthoc laborent, mille se periculis Obicere non verentur. ut vitent idem, Quos non labores perferunt? per saxa, per Mare cursitant, aestumque frigusque tolerant. Praetereo nunc iniurias, sacrilegia, Proscripti unculas, latrocinia. neque Iniuria, quom ubique ab hoc, quo alienior Mortalium quisque sit, eo suspicitur et Extollitur mage. Tituli vocabulum Quanto laboret odio, habetis optimi Viri, modo quam nomini ingenium male Conveniat, et quam sit Silenus, fixius Si habueritis, percipite identidem precor. Peregrina nostra isthaec Ruth est, poetico Vestitu adornata, nova, confecta senio Tamen. homini vestitus, et formam, et etiam Famam parat, conciliat. Haec itaque nova Est, digna cognitu, venusta auditu. Id et Scire volo, quid desiderari posset in Hac forma? at hac quantumvis occidua, Helene Non cederet scio: absit huic dicto tamen Dicito, pudicitia? hercule Si Caesaris Pompeia cum hac certasset, haud Repudium passa solvisset arbitror. Quid obsecro, Dos? aedepol mirum quam in hac Re polleat prae ceteris mulierculis, Et id quidem vera. nihil moveor super Talentorum multitudine. perit et Hoc quicquid est dotis facillime. si enim Tali fuissent praeditae uxores Neri, Bene scio, numquam has sustulisset gratia Dotis. Equidem opportunus adsum, et inclitus Siccine heus Neptuno aquam, Apollini lumen? Statim se hic sistet in Proscenio vobis. tum enim quam quodlibet Potius ei competere nomen, quam quod dicitur, Posset videbitis. Senes, quos vel tenet Alterius uxoris cupido, huc repite: Nisi cuculos cupitis, huc aures date, Addiscituri quam ambietis coniugem. Concurrite et iuvenes, qui ob imperitiam Rerum, proci mehercle strenui, verissima Pro dote falsam cupitis, ambitisque: quam Stulte tamen, saepissime vestro malo Docetis. Huc inquam, futuri callidi Verissimae dotis, pedem conserte. Sed Quid singulatim quosque quaeso huc advocem? Cum neminem volumus ab hoc spectaculo Excludier: linguis modo hic et auribus Faveat, licet non perbenignis, attamen Patulis. cum id haud secus atque nomen novimus, Quin hic habebit forte quod quaerere alibi posset, futurum neminem. nam Zoilo Tacite quod invidere, Momo mordicus Quod vellicare, candido auditori item Aeque quod approbare posset, arbitror Hic defuturum numquam. At auditor bone, Si quisque in hac mellis medullam reperiet Sibi, reliquum quidnam est? quam ut auribus obviis Hanc scenicam actiunculam accipias. Modo Id feceris, tyrunculis ad scenicos De cetero ludos, mihi auctori quidem Ad dictitandum animi addidisti plurimum. PERIOCHA. Socrus peregrina, peregrinas quum nurus Haberet, orbantur maritis socrus, et Nurus. Socrus studet reverti in patriam, Una comitatur hanc, parentes negligens Proprios, penates, atque cognatos. Suae haec Socrus volens ire obviam indigentiae, Spicas honeste honesta colligit, quibus Socrus famem sedat. Deinde occurritur, Quas unice flet, orbitati et Consilio ut usque valent senes. suadente nam Socru, magistra fit metentium. Parit Dein filium, unicum socrus solatium. ACTUS PRIMI, SCENA I. Ruth. Instabilis heu fati rotam esse mobilem, Vel cuilibet per me licebit noscere. Ego quae fui matrona quondam nobilis, Opulentula et potens, ad haec beatula, Praedita viro et gnatis duobus: at modo Ignobilis, paupercula, impotens, adhaec Misera, viro atque liberis orbata sum, Pro summe Iuppiter, tibi pro ludon'est Acheronticam hanc tam obruere donis dolii Tui sinistri? siccine in mulierculam Saevis tot incommoda? quibus quamvis foret Vir Ianus alter, nec salutem quampiam Reperire posset: nedum ego muliercula, Tum consilii tum consulentis indiga, Quam luctuosa et anxia infortunia. Heu perpulit me a patria procul famis Violentia, atque alimoniae ingens caritas. Digressa et illinc sum admodum dives, viro Pol optimo inter optimates praedita, Quem mihi ferocia invidere diutius Fata. exin utraque soboles hic coniuges Ducunt, satis quidem probas. Demum utraque Obit absque liberis. Decem annis hic moror Aliena, pauperie laborans maxima. Cum haud suppetit, quo farciam mihi indigum Stomachum, labore nec mihi corradere Valeo. sum anus namque impotens. nisi et meae Nurus probissimae mihi ferrent opem, Quid quaeso praeter restim huic reliquum foret? Hae vero non tam beneficae semper mihi Erunt, licet (quam sunt pio erga me animulo) Semper futuras benevolas mihi, satis Certo scio. nam nubiles sunt, et bonae Formae quidem. communis atque est mos viris, Aegre ut ferant, si digamae nimium colant Socrus priores. ergo quid misellula Agam, haud scio. saltem unica est mihi via Salutis: haec si fallit mulierculam, Illius in dubium scio vita veniet. Age, conferam me in patriam quam ocissime, In venero fortassis illic quempiam, Qui vel mei miserebitur: namque audio Famem esse profligatam. Ob hoc prae foribus hic Volo desidere modo, usque donec redierint Nurus. scio ut non ostiatim garriunt, Re acta domum se conferent. Vah, commodum Huc conferunt se. ubi dixero haec ipsis, scio Numquam sinent. Sed quod statutum est in animo, id Conficere quam primum arbitror consultius. SCENA II. Orpha. Ruth. Noemi. Quis mea Ruth, est mortalium tam saxei Pectusculi, quem acerbior Rhamnusiae Euentus haud deiceret in luctum? Virum Quem suspicabar, heu, mihi fore comitem Perpetuum, et hic quam brevi, imo temporis Vel punctulo subtractus est mihi. O fera et Saeva Atropos, sic unice carum mihi, Quid? imo charius quam ego ipsa sum mihi, Divellere a me scilicet tibi libuit? Quot sunt, diem connubii ulnis obviis Laetum manentes alterum? istos negligis, Respuis inofficiosa. ubi pessima volunt, Non vis: ubi nolunt, venis ultro. atque item Ubi copula est hac luce carior, invida Saevis: ubi vero est tenebris tristior Cymmeriis, male blanda blandiris. Mea Ruth, nunc piget vivere. utinam in materculae Licuisset oppetiisse nixu infantulae. RV. Siste lacrimas. Quid adiumenti conferunt Hae lacrimae infortunio? Mortalis is Fuit. OR. Ruth, o, fuerit licet mortalis is, Quoties tamen virum imaginor carissimum, Pol tum penes me non sum ego. Quid femina Est sine viro? RV. Quid femina inquis sine viro? Quam stultula es. Tune peteres viro alteri Nubere, ubi tam probum habueris? Pol, ita me Hymen, Etsi ordinis iam patricii viro forem Nuptura, crede, potius ipsa mihi necem Asciscerem, quam nuberem: sic me viri Demortui astrinxit sibi gratissimus Amor. viri mortem aequius ferrem aedepol, Colloquia si minime negarentur mihi. Sed id est quod excutit mihi saepe lacrimas. OR. Imo alia me excruciant magis. RV. Nempe generis Interitus. id doleo etiam. OR. Imo alia. R. Alia? Quae? dicito. OR. Curis domus, Ruth, anxia est. Vir fuit, is intercepit. Et si quando erat Epulandum apud nostratium non infimos, Tamquam umbra eum comitabatur officiosa: Sic Mihi videbar inter optimas quidem Non infima. at neglecta iam, et satis anxia, Contineo me domi. RV. Et quidem satius puto. Sibi femina placente nihil est stultius. Denique probae est mulierculae, domesticam Curare rem, minime studere epulis. Ea' Ne te Orpha sollicitant? OR. Adhuc quid est: sed id Est religio eloqui. RV. Hancce religiosulam, Quam similis es tui. Tibi ista male anxiae Relinquo. ego saltem mihi salubria Colloquia denegari: id inquam unum fleo, Quam casta, et heu, qui sancta erant. Dicere solet, Unum suos colere Deum, quique omnia Creaverat, leges adhaec dederat suis Autographas. OR. Sanctas. RV. Eas si quipiam Servaverint, olympico fruerentur hi Elysio. Et ad suos mihi dedit fidem Nos demigraturos, fames ubi suos Destituerat. Quam eius fui cupida, Deus Pol ille noverit. OR. Et ego eius quoque fui Usque cupidissima, sed viro comite. NO. Audio Illas loqui haud scio suis quid de viris. RV. Si, sed aliquis peccasset in leges datas, Perpetuus illi poena tartarus foret. OR. Quam Theseas hic porrigat lapsis manus, Quamque facilis sit aditus iisdem ad hunc, ubi Deliquerint quicquam, meus tandem addidit. NO. Loquuntur audio de suorum coniugum Confabulati unculis. Mihi mora Quaevis odio est. Huc huc adeste filiae. OR. Socrus vocat nos. RV. Ipsa ubi est? OR. Hem respice. RV. Tun hic eras mater? Quid hic iam desides? NO. Exspecto vos. RV. Prae foribus? NO. Hic nisi domus Dium sit. RV. Absit. quid rei est tibi in animo? Ut quae soles cochleae instar assidue domi Latitare, nunc prae foribus hic modo sedeas? OR. Sane id ego demiror quidem. RV. atque ego aedepol NO. Egressa sum actura hic periculum, num anus Iter animo acceptum queam conficere. RV. Iter? OR. Iter? RV. Quod acceptum iter ais? NO. Habetis ex Me, nos adactas huc famis saevitia. RV. En mater hic nulla est ciborum caritas. OR. Imo omnium est hic magna vilitas. NO. Satis Experta, novi. Interloqui sed sistite. Comitata coniuge et duobus liberis, Coniunx obit. Ducunt deinde in coniuges Vos: id mihi displicuit, ut quod maxime Mihi placuit. OR. Dii boni, beatulas Nos dicerem, si essent adhuc superstites. NO. Ambo moriuntur absque liberis, ita De genere nostro actum est, quod unice fleo. RV. Sic, mater, erat in fatis. Quisnam potest Contra renitentia reniti fata? NO. Pol Belle, renituntur mihi fata oppido. Ego quae fui quondam Habraamo ditior, Sum inops modo. Et nobilis: at o quid modo minus? Comitata, sed sola modo. RV. Mater conqueri Cessa: nec es pauper, nec ignobilis, et haud Sola es. Putas te pauperem, horribilis ubi Fortuna subtraxerit id a te quod suum est? Nos e matris alvo nudae in hunc mundum sumus Ingressae, et haec fovet suis nos reculis. Iam si manum retrahere huic libeat, agas Tum gratias, velut usa alius reculis. Porro alterum hulcus quod animo tuo dolet, Papula est. Ais te ignobilem? OR. Arbitraris hanc Nostra ex domo nobis adesse mater? Haec Aut ex Stoa, aut Academia Platonica Prodit, quae ita in numerato habet philosophiae Dogmata. RV. Si ego tibi lapides (mater) loquor, Hic comprimam me. NO, Tun mihi lapides? pol ex Animo loquor, meras mihi loqueris rosas. Perge obsecro. RV. Quod vero ais te ignobilem, Mihi videntur fabulae. Haud holosericae, Aut florulentae, mater, aut id vestium Genus, aliquam indicat esse nobilem: neque Anteambulonibus, aut pedisequis quidem Stipata, sit vocanda nobilis. sed haec, Quam nobilem generosa virtus efficit. Cuius fuisti absque dubio usque sedula Cultrix. NO. Deus qui cuncta novit, noverit. Pulchre quidem tu philosophata es. ceterum Quod sola sim, non quit negari. RV. Sola tu? Mane parum. OR. Num solitudo nos premit? RV. Quid at hesperus serus vehat, nescis. meus Mihi tamen dixit maritus saepius, Futurum id, ut numerosiores vel habeat Deserta proles, atque quae viro nupta est. Forsan et habebis qui excitabit indolem Ex te, aut tuis: mutasse te ut fateberis Feliciter. NO. Quid dicis, ex me? nihil quidem: Sed ex meis sperare possum quidpiam. Certum est ob hoc iam, filiae, ingredi: ut ocius Mihi parem viaticum, quo utar ego in hoc Itinere. quando adire patriam mihi est In animo, et hinc migrare. RV. Mater siccine Nos deseres? NO. Sententia est mea. RV. Pol ego Comitabor hanc quoquo iverit, cum illa quidem Vel ad suos proficisar. OR. Atque ego sequar. ACTUS SECUNDUS. Attabas. Numenius. Pro summe Iuppiter, haud scio quidem de me Quid fiet, omnes coriolae meae latrant: Et lippiunt fauces mihi fame. Eheu me, Qui mihi color? quae habitudo corporis quondam Fuit? modo at squalidus sum, et aeger, et sentus, Et id mea culpa quidem. Paternam rem Namque abligurivi impigre alea et vino Chio. NV. Hicine est heus Attabas, loci, nec non Nostri ordinis? certe ipsus est. Quid hic narrat De Chio et alea? num is exulat mecum Patria, quod hunc regione in hac modo cerno? Crede. Et num is omnem rem alea abligurivit, Chium quod incusat? ita suspicor. Sed cur Virum alloqui, atque interrogare rem cesso? Heus Attaba. AT. Hem quis nominat me? NV. Ego. AT. Quis tu es? NV. Numenius, tuus hercle amicus. AT. Hem noster? NV. Sic est. AT. Qui ego te conspicor, mihi enarra, Hoc in loco? NV. Me? AT. Te inquam. NV. Id ordine efferam Tibi: sed ea lege, ut et item mihi narres, Qui huc veneris. AT. Recipio me illud acturum Tibi. differor quamvis fame, attamen scire id Desidero. NV. Fame hem? viatici quaeso Nihil tibi est? AT. Idne monogrammica haec pulchre Tibi arguit facies? viatici quicquid Erat, id iter prodegit. Ast libet scire: Sed Asianus ne esto. NV. Ero Lacon. Nosti Quare exulem patria: ergo ubi reliqui exul Patriam, Corinthum adnauigavi, onustus re Ampla. ast ubi appuli, ilico haud scio sane Qui occurrere, et rogare, quid novi adferrem. Sed penitius post quam videre me, noscunt quid Vener. Officiose adest probus quidam, Ut rebar, exquirens, petesseremne ipse Probus, probum hospitium, annui? Probus tum ille Duxit me in hospitium, aedepol videbatur Primitus honestum. Intrantem ubi viderunt me Famuli, exhibent sellam mihi, assido. numquid Libeat mihi? rogare. prandium dixi Pontificium volo. oboediunt statim, sternunt Et lectulos. decumbitur. papae, quos non Hic apparatus? dubium erat quidem. AT. Ah Come, Quam iniquus es. si esset mihi modo panis Aterrimus, faterere me lupum. NV. Mox te Iuvero. AT. Mihi exigua mora annus est hercle. NV. Mox dixero. accubuere homunciones hic Mecum hercle festivissimi, potabamus Hilariter. mox de Planesio hic, alter De Thaide occipiunt loqui. AT. Disertos hos Fecundus effecit calix. NV. Tenes. Quidam Mihi tacenti, Heus nulla Naevia, aut Thais Est tibi? ego, Nulla, inquam. sed unica est Lais, Hunc quae Corinthum allexit. ille tum. Magno Meret. Hic ego: Pecuniae satis, detur Modo potiri. ostendi et ocius zonam Aere tumidam. Hanc ubi videre, dicebant, Num Laidem petis? Peto. ilico fertur Per servulum. Iunonia advenit, secum Trahens decem pedisequas. AT,. Num erat forma? NV. Forma? hercle praetulisset hanc Alexander Veneri. ego saxeus videndo femellam Sedi. Salutatis quibuslibet, nostro Lateri statim se adiunxit, haud scio quare: Puto me advenam credebat unicum forte. assedisse me, hercle iurassem. In facie et in lingua gerebat haec ipsam Venerem. Misellulus ego Bacchus, haud Mavors, Venerem ambiti hanc: noctem precabar insanus. Respondit, Heus noctem meridie? adsit nox, At interim Veneris amica gustemus. Nam absque Cerer et Baccho Venus iacet. Vera Per Herculem inquis, ego. eia Bacchus et munda Detur Ceres. qui exoluet, est modo praesens. Vah Bacchus et Ceres? datur cibus talis Hic capite damnatis, ait. Miser rursus, Quicquid tibi Lais lubet, licet, dixi. Bromia ades huc, inquit, per optime nosti Vinum palatulo meo unicum nectar: Ferto amphorarum par. AT. Tot, Iris haec, villi Sola ebibit? NV. Mane Tu Edusa, quam primum Ambrosiam stomacho meo pares velim. (hercle ad AT Morigerae erant? N. Monosyllabae. A. Probe me Perniciem erant instructae. NV. Erant? mane, nondum Omnem rem habes. Editur, potatur, et tandem Chorea ducitur. tibicinum princeps Aderat. is Hedymeles erat, mea sane Sententia. AT. Hercle longus es. NV. Molestus tu: Iam fecero. Estur et potatur, ut dixi. Ubi nox adest, ad calculum vocantur tum Omnia, minae consumptae erant ibi plus quam Novendecim. AT. Novendecim? die et uno? Vah, satrapes quamvis fuisset illius Amator, haud potuisset hos tamen sumptus Sufferre. NV. Sumptus hos? mane parum, audi id quod Plus est. Domum se quisque proripit, praeter Laida, suis cum ancillulis. Precari tum Coepi miser noctem. inquit illa, Tun credis Posse precibus te id consequi? nihil sane Agis. Quid, inquam, precibus? optime exolam: Atque etiam ita, ut dicas bene esse tecum actum. Ne sic quidem, numerato mille drachmas (si Te admitto) Caelozonae, ait, meae. AT. Invisum Propudiolum. Hem tua haec Venus certe est. At qui se habebat zona? NV. zona? belle. Hanc tum Ancillulae in lecto locant, ego et ducor Apud hanc. Papae, vitam deorum adeptum me Putabam. iniqua lux adest: adest quaedam Placide rogans, num Laidi placet quicquam? Odiosa Lais, ait, ubi moraris? te ex Agitet Venus. vel prandii appetit tempus. Nondum, inquio. Facessito, parato mox Ut vestiar, dixit. aliae statim adcurrunt, Hanc vestiunt, abeunt, citus sequor. Rursus Ientaculum paratur elegans, lautum, Indulsimus genio beatuli. Sed quid Multis? ago hanc vitam pecunia salva. At perdita, nusquam ipsa Lais, ancillae et Nusquam, imo fracta est tessera. AT. Obsecro dicas, Quid commodi tu consequutus es tandem, Ex Laidis forma? NV. Rogas? quid ex Cires Comites Ulyssis? AT. Haud scio. NV. Id tibi dicam. Hunc reddidit leonem, et alterum vulpem. AT. Aut es leo, aut vulpes? NV Ego et leo et vulpes Sum. quid? cum enim vi extorqueo a viatore Pecuniam, dic, num probe tibi functus Munere leonis videor? et cum ubique omnes Circumvenire proditoria fraude Conor, quid heus? num rite dicor et vulpes? AT. Sed num satis tuto quidem? NV. Quid, hem tuto? Quam sit superstitiosus iste, non nosti, Populus. Hic unum credere in Deum se, inquit, Qui vult, reseruetur sibi in malos poena. Potius enim (credito) manus in ignem, quam in Latrunculum aut furem inicerent. AT. Inauditum Genus hominum. At qui huc veneris, scio nondum. NV. Faxo scies. Forte ut fit, incidit sermo Inter epulas, zona valente, diversis Super hominum ritibus et institutis. Haud Sine omnium ritibus et institutis. Haud Adduxit in medium, animo meo insculpsi, Mecum arbitrans: Vacua crumenula, id certum Mihi erit asylum. Factum opinioni mox Respondit. AT. Hic ne my quidem huius audivit, Regionis ignarus etiam est. pudor namque Hunc reddidit patriae exulem. Haud potest dici Quam gaudeam, me repperisse te longe A patria. Numeni eris mihi praesens Deus, famem sedare si velis, qua nunc Crucior Saguntina. Nv. Id rogas? meum quicquid Est, id tuum esse existimato. AT. Fac detur. NV. Sequitor. Mane, quem video? AT. Quid tibi cum istoc? NV. Cum isthoc ais? per Herculem, haud secus tales Quam Corycaeus subsequor, tum et observo. Namque cruciarer eripi bolum nostris E faucibus. AT. Certe ex meis bolum impune Auferret haud quisquam, scio. Bolus gaza Mihi Persica esset, valeat ille. Narrabo Mox tibi meum infortunium. NV. Lucrum nobis Huberrimum spirabit hinc, scio: quaeso Lateamus hic paucillulum. AT. Fames atque Sitis nihil super lucro moventur: quin Vel panis atri frusto, et undulae haustu quam Minimo, Midae regno hercle cederem. NV. Numquam id Faceres scio, si Soebidas fores. Hem audi. SCENA II. Eudulus. Iussit me herus rebus relictis omnibus Prodire rus, et qui se habent agrariae Res visere. illuc prodii. video alios Cribra cula, atque alios cylindros, et alios Messorias falces parare. Quisque pro Se operatus est sedulo ut aceruarent diu Fruges petitas. Haec ubi video, inquio Mecum, Quam inique comparatum est, ut qui egent Minus, laborent magis, et otiosulos Suis alant laboribus. namque agricolae hi Non sibi, at heris serunt, metunt. nam victitant Olusculo et sero atque lacte: cum interim Heri impigre obsonant, potant, unguenta olent. Quid hoc malum infelicitatis est? nisi, ut Credo, hos ferundis miseriis natos. At haec Dum ego reputo, imprudens reliqui villam heri: Id sentiens, rursum revertor. Ast ubi Illuc redi, conspicor herilem villicum Nil agere. coepi mecum ego cogitare, Ehem Si rite quid factum expetis, mandes huic, Qui ceteris operantibus latet domi Securus. hiccine villicus frugi est? virum Adii, rogo, num se otii pudeat? Qui ita? Ille. rogo, Num vides alios rei dare Operam? inquit ille, omnia parata esse, et nihil Desiderari hic absque coadiutoribus. Quantum queo, conicio me mox in pedes, Isthaec hero renuntiaturus. At ubi Inveniam herum nescio, domi, an apud forum. Sed estne hic ipsus de quo agebam? et certe is est, Nescio quid hic ambulet. adibo, et alloquar. SCENA III. Attabas. Boos. Numenius. Eudulus. Numquam hercle amico amicus es tu. NV. St, tace, Quaeso morare paululum, te contine, Fortassis obicietur hic ovis lupo. EV. Salve here. BO. Mihi quis herus? adesne Eudule mi? Frugi es, probo negotium capessere, Atque expedire id ocius. EV. Sic est. BO. Sed heus, Qui res agrariae se habent? dicito, satin Salvae? EV. Satin? maxime here. BO. Laetor. Quomodo Fruges se habent interrogo, et quid villicus, Messoribus num eget? EV. Rogas, fruges? Here Quondam hos agros fuisse nudos frugibus, Modo si videres, diceres. BO. Id arguit Fames decennalis. EV. Here, et ante istos decem Annos. BO. Potest credi? EV. Nihil magis. BO. Deus Bone, quam benignus es in tuos male meritos. AT. Illud vide silicernium, beneficium Cereris suo asscribit Deo. NV. St, ne audiant. BO. Demessione num etiam egent? EV. Num egent rogas? Iamdudum et aream, quid dico aream? imo iam Omnia parata, villici otium arguit. BO. Quid otium? num somnium illud otio Torpet modo? EV. Non, coadiutores sed manet. BO. Coadiutores? indicasset id tibi Per servulum, si villicus frugi esset. At Scis quid volo? EV. Si dixeris, sciam. BO. Volo Cras strenuos operarios conduxeris, Qui arcere noctivagos latrunculos queant. EV. Fiet. Here numquid aliud? BO. Hoc curato. EV. Iam Curatum erit. BO. Villico renuntiato, te Diluculo summo adfuturum. EV. Illuc eo, NV. Nunc faxo edes, modo sequitor me. Agant Quidquid velint, mihi messis huius cedet haud Exigua portio tamen. Sequeris? AT. Libens. NV. Foemellulae. AT. Foemellulis nihil boli est. SCENA IIII. Noemi. Orpha. Ruth. POl non anilem credo fabulam esse, sed Oraculum Mosaicum, quod inquiunt, Quemuis viatorem bonam partem itineris Fecisse, si porta sit egressus. nam ego Egressa vix anilibus pedibus domo, Videro mihi absolvisse iam medium iter, et Adhuc pedes mihi pruriunt, fugamque item Ardent. ita et vivit Deus, si non putem Alas mihi esse, aut Mercuri talaria Vestri. Nam ego quamvis sum anus, veruntamen Mercede vel promptissima, non cederem Vestro aedepol Ladae, aut Doloni, aut Herculi, In itinere hoc faciendo. et ignoro quidem Qui hoc fit. mihi namque si allo esset iter, haud Testudinem praeverterer. Credo haud secus, Quam aliquis equus non bene satur: quo si tibi est Certum uspiam pergere, opus est bene stimules Calcaribus: sed ubi reverteris domum, Freno indigebis tum. OR. Paterni quam soli Auida est socrus. RV. Mater, solum omne patria Est forti, ut aequor piscibus. NO. Sed immemor Sui ut sit, haud sinit tamen cuivis sua Patria. domum quaeso revertimini. RV. Domum, Mater? OR. Domum dicis? RV. Nihil faciam minus. Quin ad tuos pergam simul tecum. OR. Atque ego. NO. Quid mecum? RV. Ita est, tecum. NO. Ad meos? RV. Imo ad tuos. NO. Absit rogo, ut vestros relinquentes deos, Iurare velletis mei in leges Dei: Quae quam graves sint, nostis. RV. Hem graves? NO. Graves. RV. Stipendium at dulcissimum est. NO. Non ambigo, Sed apostatae a vestris vocabimini. RV. A in hem? Apostatae? nihil minus sumus. Iam enim, Si vera fas sit eloqui, re apostatae Sumus. cum enim sint hi dei, si dii tamen Sint nominandi scilicet, manuum hominum Opuscula: insuper os habentes, nec loqui Posse: et oculos, nec cernere: atque aures, neque Audire: quid magis sumus quam apostatae, Hos si deos coluerimus? OR. Per pol eadem Audivimus meo ex viro. RV. EX meo omnia Haec habeo. Ceterum, Deus bone, quantula Et o quam inaudita in suos beneficia Mihi retulit collata vestro et a Deo. Pol sic ubi haec verissima esse credidi, Cupida hinc migrare et advolare illuc, fui. OR. Fuit mihi idem animus quidem semper. NO. Fide Bona, nihil vos commovent cognatuli? RV. Tu mihi pater, tu mater. haud ullus est Cognatulus praeter tuos. NO. Sed facilius Hic consequemini viros, cum filiae Estis bonae, bonis item prognatae. at id Quod aucupantur huius aetatis proci, Dotem puto ingentem, parum est. nihil sed est Quod conquerantur ceteris de dotibus Naturae, adultae cum estis, et formosulae. RV. Me suspicaris velle nubere viro Unquam alteri, quam praeter ex te mihi datum? Id absit a me. NO. Ineptin' hem? num ex me virum? Nonagenaria pareret tibi virum? Ridiculum id est. Esto tamen, puellulus Gignendus esset (nugae) ab hac iuvencula Nonagenaria: sterilis certe, prius Quam masculesceret puer, foret utraque. Morare. OR. Pol, nil verius. NO. Consultius Est vos redire in genus vestrum fere Nullum: sepultum semper optatis, quod et Bene stabile, aeternumque forsitan foret. OR. Credito mihi, non dimoverer a tuo Latere, nisi istud me moveret. RV. Hau, quae ais? Tun dimoveberis? NO. Rogo, comitare tu. RV. Te? NO. Illam. OR. Aedepol mater (ita me omnes oderint Dii) redirem, sin id urgeret. Vale Itaque diu mater. NO. Vale et tu filia. Det tibi Deus concordiam cum coniuge, Quem sortitura es. RV. Siccine abscedis? OR. Vides. NO. Tu sequere eam, ut coeptum queam conficere iter. RV. Sequererne ego? ne unum quidem latum pedem abs Te dimovebor, quin futura sum comes Tibi, vel ad imos aedepol manes. NO. Procul Avertat id Deus optimus maximus. RV. Ita est Tamen. N. Ais ad superos. R. Mihi placet. NO. Si sic tua Sententia est. cum fabulando trivimus Tempus, adeundo resarciamus id ocius. RV. I prae, sequor. saltem impera, et factum puta. ACTUS TERTIUS. Lerna. NEmo aedepol me astutior, vel cautior Nemo est meo in quaestu. Oenopolas quoslibet, Primarios etiam, ego respuo femina Prae me. Scio si transuehi accidat Potentiorem heroa, et heroida etiam, Divertit hic potens ad oenopolia Frequentia, et iuxta forum posita, ut potens Sic scilicet videatur et quibuslibet, Famulitia hinc sollicita sunt ob istius Adventum. Item postquam parata mensa sit Sybaritica, aut etiam apparatu Persico Pulchre apparata, tum potens mensae assidet Solus, aliis astantibus: de quolibet Hic apparatu paululum gustat. proin Idem apparatus ob feruntur ceteris, Tum servulis. Papae, quam avidi cibi hi Sunt? namque Betylum vorarent: purpura Voraciores, credo. Sic superest nihil, Quo servuli et ancillulae famulitio Lassi, queant stomachum latrantem reddere Placidum. Insuper cum ad calculum sint singula Vocitanda, vix caupo audet officio suo Fungi, imo praefinito vix audet loqui. Quicquid datur, saepe accipit: vultu quidem Hilari, animo sed non satis placido. Itaque Conducitur magno domus, similiter et Famuli. Quid huic? nonne nimium debitum, ilico Pro fugium habet certissimam comitem? mihi Quidem videtur: et omnium experientia Rerum magistra, docuit id quam plurimos. Ego quidem his astutior: domunculam Pecunia emi mediocri pone moenia. Quid mihi rei isthoc cum foro est, quod cum meo Questu usque dissidet? Nihil quidem, quia Hi qui videri non volunt, primum obtinent Locum mea in domo. nam ab his mihi aedepol Pecuniae non minima portio venit. Ipsi si enim deverterent alio, meus Frigeret omnino mihi quaestus. Sed id Ne fiat, artes mille sunt notae mihi. Bona pars meorum sunt iuvenculi, patrum Qui sunt sub imperio: eidem modo quaeritant Hospitia clancularia, ignorantibus Parentibus possint suo pro ingeniolo Vivere. Etiam sunt mihi aliquot puellulae, Formae quidem non mediocris, vicinae: eas Accerso, ubi veniunt mei, per pol probae, Istos, uti in nassam bene illectos tenent, Et nostrae inauctorant scholae. Et si quando non Supersit illis aes, fides negatur haud Ipsis: ea lege attamen, redeant brevi Pecunia praesente. vel si adhuc deest, Quicquid queant subripere clam parentibus, Id adferant. sic neque Ceres, neque caro huic Unquam deest, cum clanculum hanc ex horreis, Isthanc item ex tinis ferunt furaciter. Sed quid mea unde? modo habeam, gratum est lucrum. Denique malorum omne genus ad me non secus Confluit, uti ad Lernam Atticam omne sordium. Quare in ditum merito est meum nomen mihi. Ditescere at qui vult, opust a quolibet Accipiat ulnis obviis lucrum, nihil Curans de honesto. Quid mihi, si appellitent Subinde me Lenam? parum est discriminis, Num Lerna vel Lena vocor. At plaudo mihi, Postquam meus quaestus calet: quem mihi bene Stabilem peto, et perpetuum. Is aedepol modo Recte se habet. nam sunt mihi hospites duo Boni vana vellem: scilicet quod patria Ipsi exulant, et per latrocinia, etiam Furta, in animo esse hic victitare. At stultulae Magni aestimo id? tales si enim propellerem, Excluderem, edepol mihi res colum Ilico rediret. Quod quidem aiunt adfore Genium Temesseum, in diem istud est. Neque Haec tractitet secum in animo, ditescere Qui vult. Sed hem? num video eos? certe quidem. Transcurso opust hinc ad forum ocius mihi, Deinde ad macellum, obsonii ut quid comparem. Pol, polyphagos hos dixerim vere: usque enim, Quid edet, rogant. Siccine moror? lingua ubi agitur, Victoria est mulierculis certissima. Nam lingua ubi soluta sit, nescit modum Silentii ullum. Sed ego ne loquacula Videar eis, forum adeo quam citissime. SCAENA II. Attabas. Numenius. MOdo hercle non ad clepsydras paratus sum Confabulari: pomeridianum sed Tempusculum hoc transigere fabulis totum Libet, et quidem illis continentibus. NV. Sane Ne continens sis metuo. AT. Vah, calet lingua: Neque bos, foret quamvis Batavus, haud linguam Tamen coerceret. NV. Quid? Attaba hem, tu quae Tibi, nemini. heus audin? cave. Nam henas, nosti, Repetita fit chilias. AT. Tun arbitraris me Quidquam? id mihi relligio maxima esset. Scin Casus meos enucleare, tamquam rem Sacram? tibi libet. NV. Agito id. AT. Parentes hic Aiunt nihil magis salute gnatorum Desiderate. Sed meos magis credo Sitisse perniciem meam (impium quamvis Sentire talia de parentibus sit) quam Salutem. NV. At heus, credi id potest? Parentes num Sunt uspiam in tantum improbi, improbum optarent Qui filium? haud credo quidem. AT. Prius rem ipsam Audito, tum dicas id. Hercle vix quinque Decembribus nato, mihi exhibet gnato Pecuniam matercula haec. nuces mercor, Lusurus his cum aequalibus mihi. verum Iaciendo in orcam, mihi perit statim grumus Nucum omnis. Hic puer revertor ad matrem, Exigo pecuniam. dat ipsa quamplurimum. Itidem facit plus milis. Nuces vero Ubi reliqueram, atque traderer cuidam Probo magistro, allexit haud scio quanam Re, stulta matercula puellulum invitum, Ut salices capesseret iugum gnatus Scholasticum. Puero placet, duce et matre Adeo magistrum primitus mihi blandum. Postea ubi me panaria laborare Temulentia videt, suum probe munus Facit, vel Orbilio ferocior quovis. Non ausus id matri referre, compulsus Feci meum officium: et quidem probe. Namque Ne quidpiam manare posset ad pravum Hunc plagosum, sedulo hercle cavi, dum Illud rescitum iri arbitrabar. At quando Id clam putabam fore, redibam ego rursus Impigre ad ingenium. Hic ubi modum vero Nullum facit, puer hic satis superque audax, Matrem rogabat: si superstitem vellet Me gnatulum, retineat a schola saltem. NV. Sed quid animi mater tum habebat? AT. Hem mater? Ultro patrem accessit, aliquid suo gnato Indulgeat modo obsecrans, et hunc saltem Puerum sinat vivere sua voluntate. Nam non necesse habes tuo marite, inquit, Agitare pro imperio omnia. Ipse tum durus Coepit preces retundere ipsius. Tandem Vero improbis orationibus victus, Gerito ipsam curam filii, inquit. utrum aut hic Salvus sit, aut perditus, ad hunc nihil spectat, Curato tu. NV. Quaenam Attaba haec fuit Gello? et Hicine pater? qualis fenestra aperta hic tum Fuit tibi ad nequitiam? AT. Id exitus multum Miser probavit. liberum tum enim factum est Mihi, meam inclinare quolibet mentem, Quia exulabat natibus severus tum Orbilius. hinc cum aequalibus meis, buxo Certare, globis, atque item pila coepi, Quaeque animus affectabat exsequebar. NV. Num Et parvus invisere soles suburras? AT. Non, Quia illud aetas vetuit. Ex ephebis sed Postquam exii, penitius huius inquam tum Ingeniolum scisses. Quid huic fuit cura Tunc unica, experientia doceri, quid Aut senio ferret lucrosus, aut quidnam Damnosa raderet canicula. NV. At numi Ande? AT. Unde ais? mater pecuniae plusquam Satis administrabat, patre inscio. NV. Numquid Pater rescivit postea? AT. Nihil quidquam. Imo si aliquid subinde is, connivebat. NV. Vah, Nimia parentis. Omnino Exuere sic patris animum, patrem? AT. Illud, sed Sero modo conqueror. uterque tum mortem Moritur parens, haeres relinquor ex asse Solus, nihil relinquo in aedibus, nec vas, Nec vestimentum, imo nec ollulam, quin mox Corrado quaelibet. Deinde servos et Ancillulas produco, vendo. mercede Inscribo item aedes, talenta congessi Plusquam viginti. NV. Vah, tot aeris uni ne Homunculo suffecit? obsecro qui iste Tibi periit tantus pecuniae coetus? AT. Id audies. Moritur parens uterque, ut mox Dixi: et quidem exspectatus. Attalo me tum Opulentiorem credidi. NV. Mihi Plutus Sane fuisses. AT. Nortiae arbitrabar vel Me gnatulum, cui nullus esset aequalis, Cuique omne liberum foret. NV. Papae, mira et Prava arrogantia divitum. sed enarra Quaeso, unde tam subita opulentulo evenit Tibi metamorphosis, beatior Croeso ut Euaseris iam Irus? AT. Scies, modo posses Tacere. provocare in aleam audebam Tum quosuis, imo sorte maxima quavis Apposita. ego solus monarcha regnabam, Tanta potens pecunia, nec audebat Quisquam aleae certamen aggredi mecum, Vel provocatus. ceterum advenit quidam, Nescio quis. NV. Isne erat opulentior te, vel Potentior? AT. Nescio quidem, ast eundem me Potentiorem vel fuisse, monstravit Rei exitus. Paratus hic erat mecum Sortem aleae experirier. Fuit nobis Praescripta lex, ut quisque senionem vel Coum iacit, tum alter talentulum ponet. Qui vero chium vel caniculam mittit, Idem talentum poneret. sed is qui tum Venerem iacit, bene cumulatum acervum idem Tolleret. utrique lex placet. rem adimus, non Auibus bonis. NV. Malis? AT. Monarcha nummatus illinc abeo. NV. Ain Attaba? et zona et Re perdita? AT. omni. NV. Ex gnatulo privignus est factus. AT. Verus. NV. Sed id merito quidem tuo. scisti Namque Venerem non convenire cum uxore Summi Iovis. Iunonius, potens, stans pro Iunone, quando eras monarcha, vellesne Venerem tibi propitiam? Iniquum id est hercle, Beneficium exoptare ab hac, cui numquam Benefeceris. contrariae imo cuius tu Parti faves. AT. Riden' Numeni in hac re tum Misera, tum iniqua? NV. Iniqua ais? manet mente Alta repostum odium hercle iniquae in Aeneam Iunonis. AT. Haud aequum facis, dolentem qui Rides amicum: credidi dolorem esse Communem amicis. NV. Doleo maxime, sed nos E poculo laetor bibisse eodem. nam Iniuria Veneris uterque rem nostram Haud paenitendam amisimus. Mala arbitror Communia esse mitiora. Sed quod sors Fert, animo id Attaba feramus aequo. In re Enim mala, iuvat animus bonus multum. AT. Huic Credis animi quid deesse? Si hercle ferveret Militia, haud facerem pili quidem. Sed nunc Ex Attaba fiam Irides miser, dum sim Laboris inscius. NV. Ecce me: se qui si huius Dogmata voles, numquam Irides eris faxo. AT. Ego, si modo posses, nihil recusabo Laboris, efficiendo quicquid obtrudes. Famelicus namque peteret vel e flamma Cibum. NV. Viden nostram? AT. Quam, heram? NV. Ipsam. AT. Ain? quidnam Operatur? NV. Ostia ambit, ut solet. AT. Num ergo Loquax? NV. Loquacissima. Negotium si illi Sit ad forum, saepe annus est priusquam illinc Redeat. AT. Ita est. NV. Hinc audiamus haec secum Quid garriet. Desint si huic quibus narret, Quicquid animo gerit, experire, num longo Sermone id aut lapidibus, aut luto dicet. SCENA III. Lerna. HA ha, hae mihi iam nunc quidem ex animo libet Ridere, cum video omnia ex animi mei Sententia succedere. Haud credo deos, Etiam si id intime velint, posse alicui Magis esse propitios. cui quaeso citius, Aut etiam abundantius opes obtrudere Possent, quam huic modo faciunt? Pol nemini. Sustineo sola familiam lautissimam, Et id quidem paruo meo quaestu. Attamen Carissimam annonam fuisse nemini Latet. Quid at modo faciam? ditissima Fiam brevi est necesse. Nam baculo licet Pecuniam propellere optarem, haud secus Atque inquiunt Graecos famem solere, pol Minime valerem. Annona nam vilissima est. Hodie ubi deveni in forum, concurrere Cupediarii, coqui, cetarii: Offerre non, sed potius obtrudere mihi Merces videbantur. Papae, quam subita mox Mutatio rerum, ex inaudita cibi Penuria, per maximam ecce copiam. Obsonii tantum emi ego, quod vel novem Hospitibus esset satis, ut arbitror, tribus Argenteis. Hinc mihi lucrum est uberrimum. Causabor annonam esse caram, id arguet Mecum prior rerum indigentia. At pol mei Flocci facient id hospites. non sunt enim Ut hi, qui vel ob minimum obolum Tragicas cierent, alteri parui Hercule, Turbas. Mei tum liberales, tum boni Homunciones sunt. qui enim nos calculum Facimus, placet. Quidquid deinde asscribimus Pro eduliis, haud displicet. Demum aedepol Creta mihi sulcata est: ita et subinde ubi Incaluerint potu, duae a me lineae Ducuntur una. hi calculo facto nihil Obmurmurant, imo, satis faciunt probe. Tales ego blandiloqua blandis attraho Semper mihi verbis. meus qui tum potest Iacere quaestus? imo quid vel obstaret, Quin ego opulentula ero brevi? At monet Tempus, me ut hinc iam conferam ocius domum. Struxisse dudum namque oportuit toros. SCENA IIII. Attabas. Numenius. TRivenefica hinc siccine abiit? capin Numeni, quid Inepta garriit? NV. Per optime, at dixin Hoc fore? AT. Mea sententia quidem nobis Mutandus esset mox locus. NV. Locum dicis? Stulte sapis, tutius ubi pararemus Nobis asylum nescio. AT. Sed hercle isthaec Vel satrapen exenteraret. NV. Id credo Quidem. Sed audistine saepe, quod partum Sit male, male id rursum subinde dilabi? Dignum iam habet patella operculum. AT. Quid tun Numeni habes vel male pecuniam partam? NV. Nonne id tibi dixi, me huic rei totis Incumbere hic nervis, quo privem Non segniter pecunia viatores. Mecum edere si velis, animust ut hos viatores Non segniter spolies pecunia et vita. AT. Vita? satin sanus es? NV. Opinor occisos Mordere non posse. AT. Au, modo scio quorsum Tendas: nec hic me defuisse tentabis. NV. Probo. Ceterum si quidpiam quit auferri Domino inscio, audin? auferes id impune? AT. Nescio. NV. Scies, vel a me abi. AT. Virum dices. NV. Scis quid velim modo facias? AT. Id autem quid Est dicito NV. Non te illius puto ignarum, Quod servulo silicernium suo iniunxit. AT. Numen quod et Cereris suo Deo asscripsit? NV. Recte tenes. Demessione facta, audin? Hic moris est habere in ipso agro aequatam Satis aream, in qua ventilant suas fruges. AT. Ab acere scilicet. NV. Tenes. in hac condunt Frumenta temporis aliquantulum, donec Sit in acero sum, quicquid ex agris illuc Potuere congerere. AT. Scio. sed heus, quid me Vis facere? NV. Dicam. fortis es, deinde aptus Praecipue ad hanc rem quam paro, ibis illuc tum Videns, ne convasare quid queas noctu. At. Hem. scisne quid vel de latrunculis noctu Ab area arcendis loquutus hic sit? NV. Phy Stolide, putasne hos posse deprimi somno? AT. Scio. At loci inscius sum ego, atque ob id furto Inidoneus. NV. Docebo te locum, et furti Modum. Tu huic dabis operam rei, ipse autem Dabo interim alteri periculi multum Maioris, ut qui exercitatior, nec non Loci et modi mage conscius. AT. Placet, dexter Mercurius adsit modo. sed. N. He tibi aute. AT. quid? NV. Mercurius intervenit. A. Ain? NV. Vide. AT. Nu est is Silicernii servus? NV. Tenes, facessamus Hinc. Nam ut diei tempus est, morari nos Credo hospitam, ut quae lectulos modo stravit. SCENA. V. Eudulus. NAe stultus est, qui se manus credit Dei Effugere posse pedibus humanis: licet Accipitre sit pernicior, longae hercle sunt Dei manus, nec non inevitabiles. Expertus id sum hodie. Ego namque rure cum Reverterer: video duas mulierculas Ante praeeuntes, cupidus has dinoscere, Praeeuntibus quantum queo, insto, consequor, Saluto, cognosco resalutantes: erat Nostras Noemi cum nuru, ut dixit, sua, Hanc de Elimelech rogo, mortuum cum filiis Dixit. Quid et sic sola nudaque veniat, Interrogo. flens tale responsum dedit: Egressa sum plena, vacuam iam me Deus Reducit. Illius hercle fortunae oppido Modo miseret me ut quae solet numerarier Inter opulentulas, modo pauperrima Redeat. Hero haec cur cesso nuntiare? nam Fortasse paupertatulae huius obviam Ibit. Tamen vereor ne conspiraverit Tenacibus pecunia Plutis: quibus Quanto est pecuniae magis, tanto hercle sunt Attentiores ad rem. Egenus atque si Quicquam poposcerit, audit ilico male Ab eisdem. herum tamen meum illis imparem Spero. Monet tempus, domum ut me hinc conferam, Ne si hic diutius modo subsisterem, Cum advesperascit, forte post festum adforem. ACTUS QUARTUS. Eudulus. Multa hercle adhuc nox est meis oculis, idem Et solitudo huius fori arguit. Solet Enim die crepusculo frequentibus Forum scatere operariis: nullum modo Video. Quid hem? ni ambigua lunae lux sit, aut Ni aedituus indocte, ut solet, modo rexerit Horologium, vix tertia est. Ego dum nimis Hero obsecundare studeo, multum meam Defraudo naturam. Quid hic modo faciam. Ignoro. Obambulare liberum est mihi hic Ad satietatem usque. Si operarios enim Manere, uti certum est, volo, discedere e Foro haud licet. Sed heus, Noemin et nurum? Quas tamen ob hesternam profecti unculam Scio defatigatas fuisse oppido. Equidem Ita est, adibo interrogans quonam velit. SCENA II. Noemi. Ruth. Eudulus. Nemini ego plura acerba suspicor homini Unquam accidisse, quam mihi mulierculae Oblata sunt. heu me miserrimam, hanccine Non licuit una cum viro atque filiis Posuisse vitam? hacine ego causa tantum eram Cupida revertendi in solum natale? cui O quanto erat praestabilius, gentium ubivis Vitam agere, quam huc redire, et hanc penuriam Pati. Etiam et in patria datur stabulare sub Dio. Num id est itineris exhausti, Deus Bone, praemium? rogito inopis te nunc mei Miserescat. RV. Obsecro bono mater animo Sis. Satius aedepol fuisset, arbitror, Huc non migrasse. Sed tamen quando hic sumus, Quaeque obferuntur, perferamus ea animo Aequo. EV. Noemi hem. NO. Me Noemi nominas? Pol, falso id est nomen mihi inditum. Quis es? Ho tune es Eudulus? EV. Tenes: quo tenditis? NO. Sane haud scio quo tendimus, ferme ubi sumus Ignoro, tanta me aegritudo oppressit. EV. Hem Quid aegritudo? quaenam ea est? NO. Dicam tibi, Intrasse me nosti die hesterna oppidum. EV. Crepusculo nostis, scio. NO. Vacuam quidem. EV. Id Dolui etiam. RV. Fortunae id inconstantiae Asscribito. NO. Siccine fuit Rhamnusiae Pro ludo, huic vetulae novercari, ut etiam Ne obolum reliquerit, unde restim emat? equidem Haec iam mihi foret expetenda maxime, Si hominis nihil superesse post mortem, citra Putidum cadaver crederem. EV. Quaeso bona Verba. neque fortunae imputes: cum quicquid est Tibi, credito, infortunii, id tibi a Deo Penitus profectum sit, etiam ne dixeris Tibi esse eundem iniurium: quia forte vel Maiora de illo merita es. RV. Hem, tun' hanc, bone Vir, in Deum peccasse diceres? NO. Volo, Commeruimus malum: attamen dignum hisce vel Iniuriis numquam. EV. Deus novit. NO. Quid hem Vetula aliquid committeret, quamobrem fame Periret? EV. Id numquam sinent cognatuli. NO. Pauperculis cognatus est nullus. nam heri Dum veni in urbem, quia pecuniae nihil Mihi erat, adibam alicuius aedes misera, quem Mihi suspicabar esse vel primarium. Pepuli fores graviter quidem. BV. Scio veterem Ob familiaritatem id egisti. NO. Tenes. Mox prodit hospes, me rogans quidnam velim. Tibi loqui, dico. fores aperit, rogat Quae sim. Ego, Noemi. Quae Noemi inquit. Quasi Non noveris, dixi. sobrinus tu mihi es. Cognata non est nomine hoc mihi, quod sciam: Respondit. Ev. Hunc forte ob diutinam arbitror Absentiam, nomen tuum praeterierat. NO. Quid si apud Hyperboreos talentum rem decem Mortua reliquissem, anne vir bonus ille me Bene nosceret? Sane, et quidem memoriter Meam usque progeniem, ab avo atque atavo ordine Bene numerans. EV. Bona verba quaeso. NO. Imo mala Potius. E. Noemi perge narrare. NO. Quid opust Verbis? meos homini missellula aperio Casus. EV. Ut evidentiora scilicet Indicia noscendi te haberet. NO. Id tenes. EV. Quid deinde? NO. Quid deinde quaeris Ista dum Oratione satis quidem longa eloquor, concludo, nil pecuniae mihi esse. EV. Quid? Nihil obtulit? NO. Nihil. E. Nec hospitio excipit? NO. Imo nec agnoscit. Die sed crastino Nos latius confabulaturos, mihi Promittit, hac dere. EV. Interim hospitio cares. NO. Quia egens, relicta misera sum ignoratur heu Nomen, ego negligor. Vide quianam facit omnibus molesta. EV. Ubi hac nocte stabulum Nacta es? NO. Ubi? sub dio. EV. Deus bone quanta et o Quam paenitenda incurrit humanum genus Si vixerit diu. NO. Atque si cognatus id Egit, quid acturos putas alios? RV. Bono Mater animo sis. hunc dolorem ponito. Ego cellulam parabo conductitiam Nobis. NO. Sed unde victum, et hospitii quis hem Ius solvet? RV. Ipsa nendo, noctes et dies Operamque dando, nos alam ambas. NO. Quaestus is Eriget modo: nec possis hinc corradere Ius filia hospitii. EV. Aedepol nimis anxia es, Haec consulit bene. eius exsequitor, rogo, Consilium. RV. Ita interea aliquid fiet scio. NO. Id aliquid est nihil. Sed ut res postulat, Faciendum est tamen. EV. Probo hercle, commodum Operarii huc se conferunt. Vos agite rem Vestram, his necesse est ut loquar. Habebitis Me semper hercule, id quod unum valeo ego, Cum lingua, tum mente vobis benevolum. Valete. NO. Tu quoque valeas. Ruth, quid agimus? RV. Quicquid tibi lubet, mihi mater placet. NO. Obambulemus oppidum. RV. Non abnuo: Nil aeque, ut otium, mihi cum sit odio. SCENA III. Eudulus. Philoponus. Loedorus. Mulierculae huius per Iovem infortunium, Vel lacrimas extunderet silici. Vide Quam occidua sint bona quae homines tam avide ambiunt, Desiderant. PH. Eudule salveto, quid haec Frons tetricae vult sibi? quid? domin' recte omnia? E. Ita quod sciam. P. Sed hem, quid est quod lacrimas Etiam excutit tibi? E. Elimelech uxor. P. Quid haec? Num Elimeelch reversus est? E. Quam vellem. L. Ob id Tu lacrimaris, sin minus diu valeat? EV. Valet, Numqui hercle posthac male habiturus. PH. Obsecro Te Eudule, quidnam aegri in animo tibi sit? rogo Ne animum meum diutius suspendito. LOE. Idem obscro. EV. Vidistis has mulierculas? P. Mox in foro? vidi. LOE. Atque ego. E. Noemi erat, Altera nurus. PH. Cuius? EV. Noemi. PH. Elimelech Cum filiis aderatne? EV. Dixit mortuos Esse. LOE. Idne fles? quodsi adforent iuvenes, seni Iniuriae nihil ortum. EV. Ain? LOE. Si Caspius Vixisset, inclusus, fame confectus is Dudum fuisset. EV. Riden heus? LOE. Nequa qui: is est Mos Caspiis, sexagenarios fame Conficere, scilicet. imo erat genitus, ut et Moreretur. EV. Id nullus negat. Sed alia res Est. PH. Explica obsecro. EV. Eius uxor rediit huc. LOE. Plures idem efficient scio. EV. At tali hercule Fortuna, ut eius te recusares fore Rivalem. LOE. Ob id misera arbitror. EV. Miserrima: Nam neque obolus, restim quo emat, superest ei. PHI. Non dicis id. EV. Nihil magis. PHI. Mutatio Tantan Deus bone rebus insit? quam male Fortuna saevis, lubrica et vaga. Ne obolum Reliquum esse, tantum habuisse? LOE. Tali miseriae Nil miserius dici potest. PHI. Sed obsecro Te Eudule, qui illi periit substantiae Tam magna portio? EV. Deus novit. PHI. Neque id Retulit tibi EV. Id quod retulit, narrabitur Tibi postea. Prius volo rem agere meam, Verba mihi ne lucrifaciam. Dicite mihi, O perarier vos velle falces arguunt, Vultisne heri demetere fruges? quantum enim Quisquam suis operariis dederit, is et Vobis dabit. PH. Iamdudum id optabamus, ut Qui scivimus nobis ab ipso opellulae Solatium promptissimum esse. LOE. Tun bone Vir, opellulam vocitas? PHI. Labor non est labor, Mercedem ubi recipis. EV. Probe dicitis. Agite Adeamus agrum: hic vos labore, ego fabulis Tempusculi molestiam triverimus. PH. Id Nobis placet. Sed num puellulae tibi. Frugem ut? EV. Scio, sunt, video herum. Quam ocissime Abeamus hinc. LOE. Is non potest videre nos, Quum non habet vitreos ocellulos. EV. Male Dicax, num herum rides? PH. ingenium hominis Est hercle. EV. Loedorus, papae, ingenium audio Cum nomine optime quadrat. PH. Rem ipsam tenes. SCENA IIII. Boos. Fidem quis in servo, obsecro, unquam quaereret? Num rara avis servus fidelis? Quis hominum Id diffiteretur? Fidelem isthunc meum Dico esse, si quisquam alius. Ad quaevis quidem Negotia expedienda non ineptus est. Credo, suae non parceret vitae, modo Posset mihi prodesse: tantum abest ut ab Hoc luderer dolis. apud me est hercule Illi fides tanta, ut etiam si posset, haud Me falleret credam. Quid eius praedicem Laudes? Mihi est et nomine et re Eudulus, hic Sane mihi est monosyllabus. Nam iniunxeram Illi de hesterna, ut operarios modo Conduceret laboriosos. obsecro Quam is habuit id curae? Mihi, ne forsitan Oppressus alto somno is, id minus bene Curasset, hercle cura somno inimica non Defuerat. Experrectus hunc voco, volens Hominem excitare. at ille nil contra, insolens Quidem id facit, mecum inquio. Ipse aliquantulum Iratus e lecto prosilio, et ad Cubiculum eius pulsitans graviter fores Prorepo, nec quemquam audio, cubile item Cerno vacuum. Quietior recipio me in Lectum ocius, mecum inquiens, eiusmodi Servos nequaquam esse minimum decus aedium, Ego semiplena luce ubi resplenduit Sol, vestibus me vestio, atque huc ad forum Venio: nec hic video virum. De eo hos viros, Nisi ruri enim scirem esse, percontarer. At Certum est mihi illuc ire, sacrificium ubi Diluculare sit absolutum, id in animo est. SCENA V. Numenius. Attabas. Modo Attaba audin? ipsa res manus poscit. AT. Qui sic? NV. Rogas? eane excidere quae dudum Dixi tibi? AT. Quae nam? NV. Hercle dixerim Lethem Te verius, quam hominem. Seni aream? AT. ah, tamquam Nomen meum. NV. Nunc demum opus tua exprompta est Astutia. AT. Hercle exprompta bellule, namque hac Mea periere talenta. Sed virum dices, Modo mihi significes locum et modum. N. Laudo, Portam hanc bi turritam viden? AT. Nisi credas Oculos mihi deesse. NV. Ea exeunda est a Cena tibi. AT. Villam haud scio. NV. Mane, postqui Exieris hanc, aedificio eleganti aedem Exstructam ad hanc manum videbis, illaec est. AT. Iturne eo per publicam viam? NV. Itur. Sed Exorbitabis tu sciens. AT. Scio. Nempe Privata res quia geritur, via utendum est Privata. N. Ita st. AT. Quid si aream insciens tum non Invenero? NV. Invenias facillime faxo, Graminea, quam diximus, ubi via haec esse Desinit, habet semitam frequentem ab utraque Manu, una ducit ad aream, aut aedeis, Altera sinistra, hac sursum ab aedibus tendit, Hac facito iter. AT. Tun me iubes aberrare Ab aedibus, quum pone eas tamen praeda Deliteat? NV. Haud scis quo velim. prius totam Rem audi. Via isthaec te in nemus culum ducet Villae obiacens, latitabis usque in hoc, donec Tempus aliud poposcerit. AT. Scio donec Operarios somno obrutos putem. NV. Recte. Descendito tum per nemus, domum versus, Ibi area est propter, tu in hac tibi iniunctam Rem denique efficito. AT. Sed haud scio, quonam id Fiet modo. NV. Faxo scies. Solet talis Res aggredi a primatibus viris huius Sectae, priusquam inimica lux propinquaret. Ego id volo a te ante mediam aggredi noctem. AT. Proflare toto pectore arbitraris tum Operarios somnum? NV. Tu eos negas esse Homines? Die non segniter laborare, et Noctu excubare, suspicaris humanum Id esse? AT. Quid si officii id, alteri cuidam Acheronticus commiserit? NV. Quid et si nun Caelum ruat? Veruntamen suus cuique Est villulae tibi est is obiecta Placandus offula, periculi forte Ne quid latrando tibi parare posset. Tum Vero. AT. Hem tibi. NV. Quid? laudo. cetera ex me mox Scies. AT. Placet, modo Laverna conatus Iuverit meos. NV. Iuverit, scio, modo audax sis. SCENA VI. Noemi. Ruth. Profecto vere dicitur, spem fomitem Laboris esse. haec deambulatio licet Parum laboriosa, quam me anum male Affecit: aedepol mihi profectio Hesterna ludus, non labor visa est: prae ut haec Hodierna, qua quid mihi laboriosius Esse potuit nescio. RV. Ita ais mater? Satin Sana? stadio tu comparas passum? NO. Mihi Spes, filia, alas addidit tum. Hanc vero ubi Viderimus esse vanam, et alas et animum Abiecimus. RV. Non vana: quin habeas agrum Incolumem adhuc. NO. Pol neutiquam degenerem: is est Neglectus aeque ut domina: glaream, haud agrum Dicas: decem annis vomerem non passus est. RV. Attamen ubi voles, ab hoc pecuniae Aliquantulum abrades. NO. Parum id quidem est. RV. Parum Habere praestat, quam nil tamen. Aureum Numisma, quantumvis etiam exile, esset et Mendico opes Pactolicae. Ipsa vero, ubi Vir ille dixit esse nil quod conqueri Posset Noemi, agrum quum habet, qui vel suae Iniurias penuriae propellere Potest: statim exilui animo. Atque (ut dicitur) Me provolutam ad Miluios videbar. id Et tacita mecum agens, Bene actum est, salva res Est: ego laboribus, et ager proventibus, Salvae sumus. NV. Proventus ille erit admodum Parvus. RV. Pusillitati ego eius obviam Ibo, laborando, imo iam certum est mihi, Nisi secus imperitaveris, prodire rus, Atque sicubi nacta fuero philo pauperis Domini agrum, ibidem colligam spicas. NO. Probo, Nam messis hordeacea est. Et sane ego Congrediar. RV. Id pol non sinam. Tu quae soles Hic patricia esse, aetatis occiduae etiam, Modo praeter aequum et praeter aetatem tuam Corraderes spicas? opus negotii haud Parui. sinam? nihil minus facies. Sed hinc Te conferes intro, atque pones (si sapis) Isthanc tuam aegritudinem. Nimium es enim Sollicita de victu. Deo relinquito hanc Curam: ipse enim qui cuncta pascit, non sinet Suos fame extrema perire. NO. Ego facile Hanc de annuis mitto. Si huic Maalion, Vel Chloelion parvulus in aula luderet, Nil aegritudinis esset amplius. RV. Omnium Rerum arbiter Deus, si id ex re censeat Tua esse, et invitae puellum obtrudet. NO. Id Verum esse quis negat? RV. Interim aegritudinem Istam evome ex animo tamen. ne te, obsecro, Mater mea excrucia. Futuri enim exitum Deus in sua unius manu tenet. NO. Aedepol Ruth quanta quanta es, ipsa consolatio es. Age age tuis parebo dictis, quae mihi Omnem dolorem adimunt. RV. Pol optime facis, Patienter hunc feras. Dabit Deus huic quoque Finem. NO. Facillime feram. RV. Recte. Est enim Cuivis dolori remedium patientia. SCENA VII. Attabas. Quam saevit irata Nemesis. vah opulentule. En pro pecuniaria zona, hunc habes Modo sacculum. Rerum vicissitudinem Quaeso vide. Si haec hercle praescisses, scio Non tua talentula tam habuisses vilia. Stultus malo accepto sapis. Sed quid egomet Me concoquo, exedo, in animo voluens miser, Partum alea infami malum? Satius quidem Puto, si quid aegritudinis sit in animo, Penitus id evellere. Quid in felicius Enim, quam in ipsis pectoris penetralibus Gestare veros inferos? Quique inferi Horribiliores mente conscia sibi? At Dignus profecto sum odio ego, cum muliebri Isthac loquacitate. Nostra ex re foret, Obire iussa Numenii potius, viri Per Herculem vaferrimi. Iussit is, ut a Cena oppido exirem, aucupandi gratia, Casses enim hos mihi dedit, quis non parum a Silicernii surripuero frugibus, et id Hac nocte, si modo mihi Laverna sit Propitia. Nunc vero exeo, commodius ut Mihi tempus eligere queam. Satius enim, Quam adesse post mala, ova morari censeo. Omen sinistrum. Proripit se huc, cuius in Igni modo ferrum est. Papae, scipionem habet, Tripes animal quonam velit demiror. Hinc Facillime observabo eum, quonam iverit. SCENA VIII. Boos. Attabas. Qui procul ab aedibus operarios habet, Si non gravetur hos subinde invisere, Viae laborem foeneratum sentiet Pulchre sibi. Id nunc scilicet me prolicit, Etiam facit quo iniurias aestus feram Aequius. Eo illuc vero nunc, ut quidnam agan Sciam. Solet vulgus operariorum enim Plerumque heris absentibus, tempusculum haud Labore, sed magis otio atque fabulis Terere. Meus si Eudulus acquisiverit Tales, ne ab iis latum ibo culmum, imo neque Domum revertar, usque donec opellulae Pensum diurnae absolverint. Veruntamen Habeat licet fide probata operarios, Nun quam tamen dum ventilavero aream, Domum revertar. Nam scio, vigilantius Praesente me incumbent, ut et noctu area Libera sit a latrunculis et furibus. Rem nosciturus itaque recta ad villam eo. AT. Argis licet custodiam commiseris, Faxo tamen de praeda optima maereas Tu, atque ego triumphem. I, callidum me senties. ACTUS QUINTUS. Loedorus. Philoponus. Philopone tam mane ne, domum cum sero heri? Euripus ipus es hercule, inquiete cum Isthac tua. PH. Loedore scin? insomnia quidem dormire me haud sinunt. LOE. Quid insomnia ais? o Quam vellem, ut Arcadicam habuisses hanc modo Noctem: meae uxoris nates a frigoris Iniuria sesquihorulam, vel plus eo Defenderem. suspicor adhuc, insomnia Quae haec sunt? PH. Quid id verbi est prius mihi dicito. LOE. Apud Arcades insomniorum visitur Nihil, inquiunt. PH. Credi potest? LOE. Nihil magis. PH. Noctem lapillo candido dignam. hercule Id ducerem felicitatis maximae Loco, una si talis daretur nox mihi. LOE. Dabitur, modo illuc demigres. Sed dicito Qualia fuere insomnia haec, quae hac nocte te Philopone, exagitavere? PH. Qualia censeas, De isthac peregrina. LOE. Noemi de nuru Scilicet. PH. Habes. LOE. Mirum profecto ni parum In somniando fuerit huic discriminis Tecum. PH. Facesse hinc in malam crucem scelus, Cum hac opinione parum pudica. L. Quid, scin heus Quid arbitrer? PH. Facile id tuo ex ingeniolo Conicio. Certe honestiorem, vel socrus Amantiorem vidimus neminem. Etiam Id dicere ausim ego, quam habet virtutem, hanc ei Fore LOE. Per herculem obsecro Ne factites arcem ex cloaca. PH. Optem Eulogum Te ex Loedoro. Sed id quod asserui modo, Vel argumentis evidentibus optime Docere possum. Honestius negabis, hic Vidisse te arbitror aliquam nostratium Legisse spicas, quam haec per integrum diem Nuperrime. Denique quid hanc pellexit huc? Num opes socrus? Sic hercle consultum probe Eius fuisset inopiae, spicas item Colligeret hic modo sedula. Ast quid? num viri Spes consequendi hic a socru? Veruntamen Nullos huic sciebat esse liberos. Quid igitur? L. Erga socrum amor censes? PH. Rem acu Tetigisti. LOE. Ego demiror aedepol aliquem Posse faciei eiusmodi monstro allici. Quod si essem ego viduus, magis quam talium Cuticulae, pecuniae rubiginem Ambirem. PH. Abi hinc cum ambitione isthac tua. Scin esse Virtuti suum Cupidinem? LOE. Venerisne is est puer etiam? PH. Caelestis. Hic Mortalis est tuus Cupido. Nec ut tuo, Caduca forma huic placet, sed mage animi Probitas. Hic arctius proborum hominum animos Amore sancto colligat. LOE. Deformis hic Sit est necesse per Iovem, qui, ut praedicas, Rationem habet nullam elegantiae. Liquet Enim omnibus, simile usque gaudere simili. PH. Stultus ego, qui tecum habeo verba: cum es boni Sermonis infestissimus gladius. Id in Animo habeo, videbis hunc Cupidinem Bene meritum de eadem. At hic ne fabulis Male collocamus tempus? Hinc adire rus, Vel solis exortus monet. LOE. Philopone, quam Operariis mercedula est solatio. Quid, censen hunc herum priori? prompta ne? PH. Tun id times? operarios mercedula Fraudare, relligio foret tali arbitror. LOE. Animum ad laborem dederis hercle. age, sequor. SCENA II. Misobigamus. AEquo videntur longiores aedepol Noctes mihi quantumvis aestivae, arbitror Id esse propter coniugis demortuae Absentiam. Deus bone, haec si uti fuit Dulcis iuventae socia, solatium etiam Potuisset esse meae senectuti, hercle me Polycrate fortunatiorem dicerem. Rem quam habuimus non medicorem a parentibus, Mirum quidem qua industria hanc tutata sit. Haec solitudinis propulsit taedium, Qua nunc miserrime angor: haec. Sed augeo Mihi aegritudinem. Hercle idem nolle atque idem Velle usque iuxta mecum huic fuerit. neque Forma, neque dos etiam movebit me, ut aliam Ego coniugem unquam duxero, cum rara avis Mulier proba est. Tentasse me laetor tamen Quam veritati affine sit, Mulier bona Pars bona. Etiam de cetero cavebo, ne Vel sentiam, quam non sit improba mulier Simplex malum. Quid est enim quod me haud sinit Esse quid, Generis interitus? duo Sunt mihi puelli. Venereae tentigines? Aetate sum frigidus ego. quid tum? nihil. Veruntamen permulta sunt quae me magis A' bigamia deterreant. compellerer Uxorculae, morosa si contingeret, Libidini inseruire, iam aevo frigidus. Non possum. agam quiduis prius. Novimus enim, Seruire multis, sortis esse miserrimae. SCENA III. Numenius. Attabas. TAntumne inest formidinis, ut etiam Formidet umbram? AT. Umbram inquis? hercle spectrum erat Deforme: sed brevius culum, niveum caput, Cetera nigrum. NV. Femina fuit. AT. Gibber etiam Totum fuit corpus. NV. Scio, hordeaceum, Mirum hercle ni praedam tibi interceperit. AT. Noctune sola femina? haud credo quidem. NV. Viragines non credis esse feminas, Audacia quae vel viro non cederent? At qui hercle degenerem animum timor arguit. AT. Si credidissem ego id fuisse feminam, Per herculem intercepta praeda iam foret Nostra. NV. Ah belle quidem: si feminam Fuisse scisset, facinus aedepol viro Exercuisset dignum. At heus, quid si virum? AT Aeque quidem Sed credidi spectrum esse, vel Daemona. NV. Periculum de eo egisses quidem. AT. Prae horrore constupui fere. NV. Quando timidos Statuisse vidisti tropaeum unquam? Hercle quod Si talis oblatus fuisset mihi bolus, Vel e famelici lupi faucibus, is hic Adesset ereptus. mihi praedae nihil Tunc temporis visum est, solum vertere mihi Hercle in animo est. AT. Diutius subsistere hic, Numquam scio ex re nostra id esset. NV. Quaeso quo Divorteremus? AT. Quo lubet: dispice aliquid. N. quid? hem scio. A. quo dicito? N. huc aurem admove. AT. Hercule equites illic futuri sumus. NV. Habes. Sed hem, quid? audistine? NV. Sane etiam nihil Non his licere, et id quidem impune, mihi Dixere. NV. Quid tu? iusque fasque esse inquiunt, Quemuis viatorem pecuniario Levare fasce. A. Quid itaque hic te detinet? NV. Impunitas mali. AT. Haec ubi est summa? NV. Regio Contermina huic regioni habet sane haud scio Quos Hercules, aut Theseos, acerrimos Talium equitum hostes. AT. Ne Hercules contra duos Tamen. NV. Nihil periculi foret aedepol, Ni doryphoris stipati adessent. AT. Metuis id Ne? fuga timoris socia tum nobis erit Subsidio. NV. At heus, quid si comprehendimur? AT. Id quoque est Ferendum. ii enim qui aut in rota, aut in cruce obeunt, Mortem magis propitiam habent, arbitror, eis Qui vel phthisi vel calculo miseram exigunt Vitam. NV. Age age, quando ita accipis, non abnuo Rei exitum experirier tecum, modo Respondeat linguae animus. AT. Id re senties. Non tantum enim in loculos, sed in corpus etiam Usque tibi coniunctissimus ferociam. NV. Recte quidem. cedet scio in diverbium, Coniunctus est suo Attabas Numenio. AT. Quod si paroemio graphus dedisset id, Per Herculem immortale nobis iam foret Nomen. Sed heus, accingimurne iam itineri? NV. Iamiam. AT. Grave et longum est, ad haec viatici Parum. NV. Nihil nobis molestiae, arbitror, Sarcinulae onus pariet. Viaticum in via Nobis erit curae. AT. Sed hem, Lernae nihil? NV. Valeat, suum sibi foeneratum sentiat Munus. AT. Equidem pulchre. Deus, quantas ciet Turbas. NV. Licet caelum inferis huic misceat Per me: hinc ego facesso. AT. Subsequor libens. SCENA IIII. Boos. Thaltybius. Prodicus. Eutrapelus. Misobigamus. Philopolites. DOsonis agnomen dehonestat hercule Virum. Mea sententia, potius viri est, Rem habere cum verbis simul promptissimam. En commodum quos quaerito; et Thaltybius hos Sequitur, laboris plurimum mihi dempserit Adventus horum. Vos viri huc adeste, opus Vestro mihi est arbitrio. tu Thaltybi Praeco, Polybulum et ceteros accersito Huc, patricii ordinis viros, ego interim His aperiam sententiam meam. TH. Vin ut Omnes? BO. Vola, fac sint decem numero. TH. Abeo. Desiderantur septem adhuc, tertius adest Philopolites. BO. Quidnam mihi usu venerit, Viri, et quid optem, iam audietis, PR. Quid nam id est? BO. Nostis Noemi suspicor nurum, cui Nomen Ruth est. EV. Probitare rara: novimus. B. Secunda abhinc nocte accidit mihi quid novi ab Hac. Ventilueramus aream, atque tum Hilarior ipse aliquantulum, me reposui Iuxta manipulos dormiens. tandem haec ubi Me sensit alto, suspicor, somno obrutum, Prostravit a pedibus meis semet. PH. Nurus Noemi id? hem. BO. Sane. hic ego nocte mediae Expergefactus, sentio iuxta pedes Nescio quid. PR. Haec erat? BO. Arbitrabar daemonem, aut Spectrum esse. PR. Tantum audaciae puellulis Inest, ut ad viri pedes? BO. Mane parum Audacior, coepi rogare quis foret? Respondit intrepide: Ruth ancilla tua sum. Necessitate extrema adactae, socrus et ego, Compellimur proscribere atque vendere Agrum, precamur hunc emas. modo tamen Hanc tegito pallio tuo, propinquus es. EV. Edocta sic erat a socru, laudo hercule. Quid tu tum? BO. Ego laudabam idipsum, tulit et a Me mite responsum aedepol. Cognovimus, Ego et meae urbis quivis, inquiens, probam Te esse mulierem, et quia secus quam ut assolent Puellulae, non concupiveris viros Aetatulae tuae idoneos magis, ideo Non defetiscar unquam ego experirier, Donec tibi quod me petis confecero. Sed alius est propinquior me, huic aperiam Rem omnem, arbitris praesentibus. si is abnuit, Ecce ipse adest, qui hanc tibi adimet curam ocius, Vivit Deus. Vos itaque in hac re mihi volo Testes et arbitros. EV. Probe facis quidem. BO. En advenit propinquior me. EV. Quid, num is est Misobigamus noster? BO. Tenes. Quod si modo Praesto forent alii viri, iam arbitrio Defuncti abiretis. EV. Scio, mox praesto erunt. BO. Misobigame huc ades, assideto paululum, Est quidpiam tecum rei mihi. MI. Mecum ais? BO. Tecum. EV. En adest Thaltybius, atque ceteri. MI. Quidnam? BO. Audies statim. Assidetote his viri, Ut et mihi hac in re arbitri et testes sitis. Res, quam paro, communis est Misobigamo Mecum. Elimelech demortui uxor vendere Exoptat agrum: id tibi aperire statuimus, Senioribus praesentibus. Novisti enim, Quantum subinde pariat et periurii et Molestiae, isthaec clancularia emptio: Quum venditori genere proximus, interim Vel panis excitus bolo, temerare non Veretur aram, qua nihil vel sanctius, Imo vel antiquius homuncionibus Exsistit. hunc si empturus es, mihi dicito. Quod si secus de hac re tua est sententia, Respondeas mihi, ut sciam quidnam ego agitem. MI. Proventibus dominum annuis ager beat: Cum scrinia interim pecunia futilis Rubigine inficit. emam agrum. BO. Laudo quidem. Nostine mantissae quid agro vendito Oportet accedere? MI. Quid? BO. Id dicam tibi. Quicumque agrum emerit, Ruth ipsius nurum In coniugem accipiet. MI. Egone coniugem? Nec nomen illud, nec etiam ferret animus. Non mihi satis superque curae coniuge ex Prima relicti liberi pariunt? egon Hereditate propria fraudarem eos? Propinquitatis cedo iuri. BO. Testor hos, In huius indicium tuum mihi calceum Sufficito. MI. Malo incalcatus vivere, Quam coniugem ducere modo, accipe. BO. Viri Per optimi, vos testor ipse, quod omnia. Nunc quae fuerunt Elimelech possederim, et In coniugem Ruth duxerim, ut vel suscitem Demortui nomen, sepultum quod Deus Sane esse noluit. PR. Sumus nos eius et Testes, et arbitri. EV. Deum precor habeat Muliercula haec usque sibi propitia, ut Rachel Atque Lya, certe specimina Israeliticae Domus evidentia. BO. Hic tuus sermo arguit, Quam vere id es quod diceris: gratiam habeo. Heus Thaltybi, renuntiato celeriter Isthaec Noemi, quae dolore ac miseria Tabescit: illi fueris optatissimus Legatus, id scio. viri, qui nam placet Factum? PR. Rogas? nos sumus id auctores tibi. PH. Speramus ex sene iuniorem modo Boos, Qui neutiquam a parente degenerans suo, Rem publicam vita hac magis charam, haud secus Quam rexerit pater, reget. BO. Saepenumero Philiopolite hoc audivimus, quod re modo Ipsa experimur, te esse amicum urbis meae, Ut qui precatus fueris illi principem, Rem publicae rei salutarem, bonum. Laudo id ego. Ceterum viri, negotii Quicquid mea causa subistis, postea Vobis rependam, per Iovem haud sine foenore. Veruntamen meis volo vos nuptiis Hodie interesse, pro arbitratus praemio. PH. Suscipimus id libenter. imo hercule decet Et nos in hac re, et in alia quavis tibi Generose princeps dare operam. BO. Bene facitis. SCENA V. Noemi. Thaltybius. Ruth. ITan' ais? uxoremne? TH. Maxime. NO. Boos? TH. Ipsus. NO. Boos ducet meam? TH. Sane quidem. N. In coniugem? T. ah. non credis? hac die. N. hac die? An quaequam erit Ruth te beatior? viro Quae principi nubes: an et felicior Quaequam me erit? Sed cui hoc bonum acceptum fera? Mihi quae dedi consilium? an huic quae incipere sit Ausa? an Deo qui eius gubernator fuit Rei? Deus bone, obsecro haec nohis bona Servato. TH. Fac serues modum, nimia hercule es. NO. Tu Thaltybi non exilires gaudio, Tibi si accidisset simile? Pol sunt fabulae Quae garriunt de Pitana, ego ni vera sim Pitana. Quam, ut hanc, aeque viro superstite Cognoveris felicem? at hoc demortuo, Quae fuerit infelicior, vel miserior? TH. Legationem isthanc obivi hercule lubens: Ut quem tui miserebat infortunii. Sed modo tuae consultum erit miseriae: ego et Vicem tuam laetor. Paratote ocius Vos, ne morae sitis, ubi venerit hodie Petiturus uxorem. Valete. NO. Thaltybi, Antiqua si conditio vitae adhuc staret, Bene tibi id evangelium iam diceres Pol foeneratum. TH. Benevolus placet animus Saltem valete. RV. Thaltybi praeco vale Multum, diuque: senties me usque memorem Huius. NO. Valeto Thaltybi. Quid dixin hoc Fore filia? RV. Hoc viro nihil constantius. NO. Dei id opus est vere. RV. Quis est potentior? Quis ditior? quis misericors magis Deo? Quis humilium mage rationem habet? licet Caelestis aut mortalis is fuerit. Deus Bone siccine e limo erigis me inopem? et honos Sit auribus, siccine misellulam evehis E stercore, ut me nuptui vel principi Viro dares? quid mater Deo Dignum occinemus? NO. Filia omni laude is est Superior, absit ut arbitreris laudibus Te posse respondere munificentiae Illius. Hoc certo scio, is me ex inferis Reuocavit ad vitam. RV. Qui ita? NO. Audies. genus Per me stetit solam hactenus, sterilem tamen. Me fertilem modo reddidit per te Deus. RV. Qui scis, utrum tibi filium pariam? NO. Id rogas, Cum fertili vetulus? nihil certius. Ego Auia ero, ego nutrix, ego gerula, ego: sed Ut nos paremus in huius adventum modo, Praestat. RV. Etiam tempus monet. NO. Sane quidem Nihil est quod amplius moremini: intus haec Mea modo despondebitur Si etiam quid est Quod restet, intus transigetur. Plaudite. FINIS.