Dramata sacra: comoediae atque tragoediae aliquot e Veteri Testamento desumptae. Tomus 2.

Dramata sacra: comoediae atque tragoediae aliquot e Veteri Testamento desumptae. Tomus 2. Machine-readable text Ziegler, Hieronymus et alii. Oporinus, Johannes XML version, markup prototype, April 2004 Knebuschmarkup Camena

http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ drama oporinusdramata2.html s0001.html oporinusdramata2.xml drama/jpg html Basel: Johannes Oporinus, 1547.

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

17 August 2005 Katharina Meiszus (corrections), Ruediger Niehl (tagging) markup typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - Morpheus spell check AMPLISS. VIRIS DD. Ioanni Iacobo et Georgio Fuggeris, Dominis in Kirchberg. et Weissenhorn. D D. suis. SEntentia est cothurni clara Tragici, Longeque veracissima, Causam rogabit quispiam: Gentilis haec sententia, Sed talis est, quam si prudens Germania Tandem sibi proponeret, Quae spectat usque ad interitum miserrima, Iam vastitati proxima, Sperare posset et pacem et concordiam, Quibus nihil salubrius. Alioquin haud licebit pacis commodis Domi forisque perfrui, Ni cauta certe primo quoque tempore Suae saluti consulat. Variae variorum sunt de isthoc sententia Hinc inde ubique gentium. Ratio tamen mihi sit longe tutissima, Quam comprobavit exitus. Exempla sunt per tota passim Biblia, Sed est Iudith optimum. Quo possit hostis his arceri finibus, Qui vexat hinc illincque nos, Qua sol venit, et qua lux descendit hespero, Seu Turca sit, seu Barbarus: Seu qui suos istos iuvat nunc symmachos, Tyrannus ille perfidus. Quid antichristus, quidque eius satellites? Regnoque Dei infestissimi. Quodsi meis pareas monitis Germania, Sequeris ista dogmata. Utere paenitentiae piamne, Pulsis nefandis cultibus. Deum tuum toto coles ex pectore, Ut te docent haec dramata. Hinc arma sume adversus hostem fortiter, Arcebis hoc a moenibus. Certam dabit tibi Deus victoriam, Qui te defendet fortiter Quare viri virtute vere nobiles, Dominique cordatissimi, Hoc drama vestris sumptibus amplissimis Peragemus ad laudem Dei, Quod editum est et auspiciis vestris. Deus Est finis actionibus. Ad iusta nostras hic armabit dexteras Duella victor maximus, Nostri duelli ipsius esto gloria, Finis per omne saeculum. V. M. deditiss. X. Betul. Aug. PERSONAE URBIS. Iudith vidua Promptulus puer Iudith Abra ancilia Iudith Ioachim summus sacerdos. Legati Hierosolymitani. Simeon Iudas Sachar Onias. Senatus Bethuliensis. Ozias consul Rasaias Chabri Sabeth Mesech Ioseph Iabina Nathanias Emanuel Iebanias Melchias Charmi Lechinan Achior Proselytus Misael filius Cos. Eudulus servus Cos. Officiales et ministri publici. Signifer Scriba Liturgus Praeco Archidemius Apparitor. Architecton Cives privati. Polites Demus Tharsus. Vigiles et custodes urbis. Phrurarcha praefectus vigilium Sphendonites Phylax Gregorus Gnoster Nephelodes Pyrgophylax Tichophylax Nyctoporeus Pylius Pylorus Pannychius Agrypnus. Puellae. Anhydria Hydrophila. PERSONAE CASTRORUM. Holophernes imperator. Amorites Moabites Socii. Signiferi. Thraso Simalion Donax Liturgus Phrurarcha Heroldus Gynaecrates Gynaecius Thaltybius praeco Vago a cubiculo Pincerna Phemius cantor Armiger Scapharchus. Deum Desmon excubitores. IUDITH DRAMA COMICOTRAGICUM Exemplum Rei publicae recte institutae, Xysto Betuleio Augustano auctore. PROLOGUS. PLerisque controversia est mortalibus, Nec dum ratum, vel expeditum mentibus, Num fas sit arma Christiano sumere. Mundus furit, nec ullum fit piaculum, In quoslibet ferrum impium constringere. Frater fratris mucrone, vah, confoditur. Erecta signa utrinque picta convolant Cruce, auspicem et Christum miles exercitu Utroque sperat partibus suis fore, Saevis cadunt cives suis vulneribus. Cives enim sunt, qui dederunt nomina Christo suo imperatori in baptismate, Se velle bellum contra Mundum et Satanam Confoederatos gerere perquam fortiter. Conspirat hisce caro nostra contumax, Versa vice est videre. Nam defectio Ad castra Mundi pernix fit mala fide, Dolus malus persequitur innocentiam. Hi perduelles sunt censendi maximi, Qui sanguinem intestinum fundunt saevius. Si belli causa quaeritur legitima, Princeps certat de paruo territorio, Aut gentium ius est violatum. Pauper hoc Colonus aut civis luet huic obnoxius. At sponte currit miles aere militans, Qui bella captat, spe praedandi: non quidem In hostium terra, socios solet male Mulctare. Quod genus latrones dixeris Rectissime: quia non illis religio fit, Quo sacramento militent, num iusta sint Haec bella, quae pro partibus truces gerunt, Penesue quam partem maior sit aequitas, Non haec habent pensi: sed si stipendium Hic grandius numerat, tum miles impius Lucro inhians desertor atque proditor Fit patriae, atque principis proprii sui. Quid rusticorum, te precor, tumultus est? Seu rectius, servilis evocatio? Quid ambigo? Brevis mea haec sententia est. In orbe Christiano bella multa sunt, Sed intestina et omnino civilia. Eo magis lamentis et suspiriis Ploranda nobis daemonis versutia. Quid ergo Turca? Barbarossa barbarus? Quid ipse Gallus? Quid? Nebucbadnezer est? Ecquid Philistim? Quid Pharaon Aegyptius? Quid Assyrius Holophernes hoc in dramate? Si te iubet Dominus ferro decernere, Est auspicatum crede bellum. Et optimum Augurium pro focisque arisque sumitur. Sed arma in hoc bello sunt haec validissima, Preces fluentes ex sincero pectore, Iunium, atque vitae paenitentia. Si bella sint nobis cum Turca barbaro, His machinis vincemus. Sed quod vincimur Subinde turpiter, sit quod virtutibus Adscribimus tropaea per victorias Quaesita, quodque castrae sunt blasphemiis Scortisque plena, et si quid scortis turpius. Num Turca sit tam turpis miror maxime. Non assolet Deus largiri gratiam, Nisi si duint qui soli gloriam sibi Meramque et intergram. Hincque saepius fuga Tergum damus, saevitque in nos crudelius Victor superbus tam dira tyrannide. Nec martias feruat leges, nec gentium Ius, nec piae naturae: nec movet quidem Humanitas pectus ferinum barbari. Leonibus sunt sexuum discrimina In saeviendo, qui parcunt aetatulae Tenerae. Sed hic crudelis ecce barbarus Laniat misellos nil meritos infantulos, Animus meus tam foeda exhorret dicere, Quam saevus ille factitat. spectaculis Pascens suos oculos cruentos. Non satis, O Rector orbis, ista erat rabies fera, Nomenque sanctum Christi pulsum ex Asia Et Africa, ni iam monarchae maximi Christi gerentes nomen tam plausibile, Cedant locum Machometo, et inirent foedera Cum perduelle nominis sancti tui O Christe: causa sed sunt nostra crimina, Quod non tuum nomen veneramur, ut decet: Quod nec fides fluens ex puro pectore Confidit in te, non salutis perditae Credit sibi esse auctorem, nec patris tui Caelestis almam maiestatem cultibus Colimus suis, quod stulti nostris finibus Expellimus verbum salutiferum tuum, Non ambigo viri Augustenses optimi, Quin si Deum colamus puris mentibus, Vitae prioris emendantes crimina, Veraque nos mutemus paenitudine, Bonus Deus staturus sancto foederi, Cervicibusque sit pulsurus onera Tam dira, ut hoc videre licebit dramate. ARGUMENTUM. BEthulia est sita in tribu Manasside, In rupe celsa, accessus illuc asper est. Hanc marte duro saevus pressit barbarus, Assyrius ille Cambyses bello potens. Holphernes dux superbus est exercitus. Senatus et populus periclo territi, Domino diem statuunt, si forte opem ferat. Deliberant, velint ne hosti se dedere. Sed ecce femina est viris cordatior, Iudith virago mente praesentissima, Periculis in ipsis plena consili, Belli molem totam in se sponte suscipit. Indicit illis publicum ieiunium, Committit se castris tenera puellula Comitata. causas caedis aptas quaeritat, Noctem tyranno pollicetur. sobria Dum stertit ipse, et noctu vino diffluit, Sica secat ducis caput. Revertitur Victrix in urbem. Terror hostes occupat. En fit fuga ingens. Ecce castra praeda sunt. Hymnus Deo cantatur, et tripudiis Laetis repletur urbs gestis Bethulia. CHORUS EX PSAL. XLUL TUtum confugium Deus, Firmum robur is, atque auxilium cito Compressis miseris per mala, quae pertulimus diu. Quare non metus amplius Exterrens animos occupet anxios, Quamvis terra suo se moveat pondere maximo, Si montis celeri iuga Cursu, et praecipiti turbine corruant, Fluctus aequoreos concutiant per rapidum impetum: Si vel inde maris sonus Frendat terribili murmure saevius: Aut si celsiiugis montibus adsit furor insolens. Nam sunt flumina rivulis, Quae mulcent liquidis moenia murmure Dulci: moenia quae cunctipotens en Dominus colit. Inque aevum sacra permanet Urbs, cuius me dio praesidet optimus Defensor populi, qui auxilium tempore fert suo. Gentes dira tremant, furor In regnis trepidans concitus ingruat, Per terras fragor esto altisonus concutiens solum: Praesens at Dominus suis Pressis auxilium pro imperio feret: Solus cunctipotens. Nam Deus est o Iacob tuus. Festinate viri boni Huc, spectate Dei facta celebria, Admiranda cito, quae fuerant, evanuere ea. Martis terrificos tulit Horrores, peperit pacificos dies Cunctis gentibus, ut vita quieta undique sit loci. Is dicet merito suis: Excelsus Dominus gentibus ille ego. Ergo cognita cunctis mea sit magna potentia. Dux est agminibus Deus Nostris, et miseris rebus in arduis Tutum confugium est. O Iacob, his Dominus, Sela. ACTUS PRIMI, SCENA I. Ozias Cos. Ioachim summus Sacerdos. Hierarcha consultat cum consule de futuris periculis sustinendis. REs ardua est, ut indicas, sanctissime Dei sacerdos, et princeps dexterrime, Pericula isthaec sunt sane gravissmia: At si modo simus forti constantia, Non ambigo, quin tota Palaestina sit Futura salva. 10. At amplius requiritur, Simplex fides, preces, castum ieiunium. Sed interim te consul hoc interrogo, Constantiae cum iam sit facta mentio, Num vestra sit praesenti plebs constantia? Quid mussitet gravissimis rumoribus, Quid hinc et inde incerta captet consili, Num iactitetur uspiam defectio, Si res redacta sit fortunae ad ultima? OZI. Quando aura spirat passim fortunatior, Constans satis, per seque quisque fortis est: At quando belli perstrepunt pericula, Rigent plerique frigida formidine. 10. At quid senatus? OZI. Haud proclive est dicere. 10. Qui sit? OZI. Pudet fateri inertiam. 10. Pudet? OZI. Imo 10. Deus prohibeat. OZI. Hic tibi dixerim, Vix unus aut alter facit fere suum. Officium: et heus, quotus quisque est locum suum Quum sit necesse, qui velit tueri. 10. Eho, Quid audio? OZI. Si res venerit ad calculum. Videas parere qui malint tam barbaro Domino, atque dulcem libertatem amittere, Quam qui focos, aras, Deique gloriam Velint manu sua forti defendere. 10. At quid precor, de vestra ais concordia? OZI. Rebelle nil, vel contumax me consule, Quod nunc sciam tentatum'st, ne tantillum. 10. Multum interest, crede hoc, si sit concordia Inter patres, plebemque. tum res publica Floret, vigetque. Si vero e contrario Discordia est, nil salvum ibi relinquitur. O Consul, o Ozia mi carissime, Integritas magistratus hoc efficit, Ut universa civitas iam prompta sit, Quicquid bonum atque candidum est, amplectier. Si sit pius princeps, Deique cultui Studeat, facit populus contentionibus Magnis id ipsum: sin princeps sit impius, Aut nulla sit tinctus Dei sententia, Frigus per urbem sit, crede hoc, celerrime. Lex atque scripta prophetarum funditus Tolluntur, in diem secure vivitur, Si vulgus aemulatur facta principis. Ergo, vides, quae sit tui exspectatio. OZI. Tua me monentis verba sunt mihi admodum Iucunda, nec non grata princeps optime. Sed tempus instat ut finem negotio Quaeramus, ut huc primo quoque tempore Vocetur ad te civitatis concio. Mandabo servis publicis publicis negotium hoc. SCENA II. Ozias. Praeco. Apparitor. Consul iubet contionem convocari. PRaeco. PRAE. Paratus o Cos. iusum tuum, Ut me decet, statim exsequar. OZI. Abi cito, Voca senatum huc ad forum: nam concio Fiet frequens. apparitor fidissime, Dic buccinatori ut pro more signa det, Quo convolet populus frequens huc ad forum. Summus sacerdos alloquetur publice Populum et senatum de rebus gravissimis. APP. Negotium hoc, ut convenit, factum dabo Promptissimus, segnis mora esto a me procul. SCENA III. Ioachim. Ozias. Prosequuntur deliberationem. MEnti meae sermo tuus subinde fit Recens, et auribus meis: nec pectore Arcere possum, quod dicis de civibus, Tam non inesse illis firmam constantiam: Quae causa sit, non video, ni sit infrequens Divina passim lectio, tam publice In contione, quam rebus domesticis: Si sint Dei beneficia bene recentia, Quae contulit nostris olim patribus piis. Quid Abrahae et Isaac, Iacob fecerit. Si gesta Mosi, Aegyptia atque Iosuae, Davidis, Ezechiae, et in Babylonica Captivitate nuper Danielis, et Zorobabelis, qui postliminium dedit, Aliquis legat: tum fieri non, aut vix potest, Quin rebus ut in adversis sit et erectius, Et firmius fiat pectus mortalium: Credens Deum suum, qui sic maioribus Fecit suis, cunctis retrorsum saeculis, Et fultus audet tot promissionibus In rebus afflictis constanter fidere. OZI. Sunt vera quae dicis sacerdos maxime: Sed en senatus ventitat. Quin concio En convolat turbatim (ut fit rebus novis) Thronum occupato, dum presbyteri singuli Pro more te excipiant, sacerdos maxime. 10. Id stando fiat, ne nota hinc superbiae Nascatur. haec virtus nam principem decet, Ut quanto quisque maior aut potentior, Is tanto se gerat in populo submissius. SCENA IIII. Cos. dat scribae negotium excipiendi. Ozias. Scriba. Ioachim. EN Scriba vir diserte, en summus Pontifex, Oratione publica excipito virum, Ut ipse nosti pro tua eloquentia. Namque hoc tuum officium, scit tute, efflagitat. SCR. Faciam meum officium consul quam sedulo. OZI. Thronum capesse, ut te monui, princeps pie, Dum scriba noster iussus pauca dixerit. IO. Non addecet sedere cunctis stantibus. SCR. Consul, senatus et populus Bethuliae, Dei sacerdos, et princeps in Israel Huc te venisse gaudent ex animo sibi. Praesentiam tuam credunt sibi bono Fore, et auspicatam valde rei publicae. Quare piis congratulantur plausibus, Oboedientiamque promptam deferunt, Rogantque sit faustum et felix Bethulie. Aequi bonique fer pater sanctissime, Si quid secus quam sit tua exspectatio, Geratur hic. animi sunt candidissimi. Aperi modo hic illis tuam sententiam. SCENA V. Ioachim. Ozias. Chabri Melchiel. Pontifex hortatur populum Bethuliensem ad constantiam. ANimos benignos vestros clare intelligo, Animis benignis sic vicissim audite nunc, Viri Bethulienses. Res est ardua (Pectoribus hoc firmis, hoc tuto credite) Et causa huius peregrinationis est, Quae me, piumque quenque in Israel virum Merito tenebit sollicitum. Multos dies Omnis per angulos Iudaeae, et oppida Celer peragrans huc veni Bethuliam, Monitus gravi Babylonico periculo. Ex quo nuper postliminio nos Zorobabel Reduxit, heros ille prudens, strenuus, Fortisque princeps Israelis. Hinc ego Monitus saluti consulturus publicae. Trepidatio est, terrorque magnus undique. Ad nos relatus certus rumor bellicus, Assryrium Cambysen ad arma martium Spectare contra nos, qui illum nec laesimus, Nec contra gentium ius hunc violavimus Quoquo modo. Victoriis superbit hic. Haec summa lupi contra oves occasio est, Robustior quod est, hoc est tyrannidis: Ut quo quis imperii protendit latius Fines, hoc latius regnare percupit. Visum est eis in nos utile, regnantia Vibrare sceptra. Quod Nabuchadnezer, is Quinos subegit, factitavit antea, Quum nos modis miseris afflixit. qui sumus Prae ceteris populis, priscis temporibus, Ut scitis, et nostri iuris semper, quia Praescriptione temporis liberrimi, et Nulli servivimus tyranno. Viximus Et legibus piis, et sanctimoniis Domino Deo fuimus semper carissimi. Sed est timendum, ne sit hic crudelior Futurus, ut qui habet ducem saevissimum, Holofernem, inanes exhalantem glorias, Qui non solet devictis ullis parcere. Grassatur aequa in omnes inclementia, Teneros, senesque, iuxta et castas virgines, Matres pudicas, atque feto turgidas. Victoriis superbit ille barbarus, Quod Idumaeos sub regis sui iugum Redegit, Heptapolimque cepit viribus Magnis in deditionem. Item phalangibus Itineribusque magnis nunc in Israel Contendit, id quod non pridem per epistolam Est indicatum tam vobis, quam ceteris. Et oppidis et rebus publicis Dei Sibi arrogat nomen, cultumque maximi Celsissimi. sed sic maiestas corruet. Nullis diis pepercit victor (si modo Sunt nominandi dii qui caecis gentibus Coluntur) is superbit ex victoria, Ea frui cupit. Quare illi commodum Videtur, ut devictos nos tyrannidi Regis sui subigat, nostris cervicibus Iugum grave imponat. Multo gravissima est Haec omnium conditio, quod ille impius Templum Dei nostri Optimi atque Maximi Profanat, interdicit contionibus, Sacrisque in universum ceteris. tamen Nolim viri fratres animo consternier Quemquam. Dei praesidio sed constantius Nixi confidite. Is non deseret pios. Natura vestram civitatem muniit, Anfractibus saxosis, et angustiis, Locoque nullo rupes hosti perviae. Si cura adhaec vigil vobis accesserit, Si commeatus sit, si instructa civitas Et machinis, et rebus necessariis, Tum ceteras Deo curas committite. Is turris est, et arx vobis fortissima. Si nos eum votis piis precabimur, Si continentes curam nostri corporis Negligimus atrati, et squalore sordidi Geramus intus corda valde candida: Si sit magis nobis curae eius gloria Divina, quam salus vel nostri corporis, Vel splendidae fortunae: tum promptus dabit Voti esse compotes. id quod maioribus Nostris, prioribus iam retro saeculis Evenit inter ceteros vel maxime Mosi duci, quem hostis Amelech male Vexabat armis: sed expansis brachiis Orans Deum, vincebat: at si languidus Remisit, inclinata tum victoria Est visa. Quur? hostis fidebat fragili, Qua fultus ille tum fuit, potentia. Sed erat valentior multo precatio, Quam tela sint, et omnes belli machinae: Quia Dominus praesto illis et praesens fuit, Viri Bethulienses. Haec pro temporis Necessitate visum est advos dicere. Curate vos quae vestra sunt. modum dedi. Nam si fuit tempus post orbem conditum, Quo paenitentia vera fuerit opus, Vigilantiaque, nunc est hoc quam maxime. Iter meum per Israelis oppida Pergam, meo functurus Isthic munere. Commendo vos Deo Optimo atque Maximo, Visurus, ut spero, vos pulsis hostibus. Valete. Spem cunctam vos ponite in Deo. OZI. Viri Bethulienses, cives optimi, Audistis haec quae princeps et sacer Dei Antistes hic pro contione dixerit. Nec rumor ille qui de bello spargitur, Vos hic latet. Causas bellorum tollite. Non hostis haec molitur viribus suis: Est virga, qua suos emendat maximus Monarcha mundi, quando fit defectio. Causae duelli sunt, commissa crimina. Purgate mentes, emendate pectora, Negotium bono Deo committite. Sed non sit interim vobis ignaviae Locus pudendae, sed praesenti pectore Animisque promptis et virtute bellica, Votis piis, instructi mente sobria, Utranque sortem (quod princeps piissimus Mandavit) exspectate quaeso fortiter. Haec sunt patres, quae visa sunt pro tempore Vos admonere. Verum si quid amplius Servire scitis rebus afflictissimis, Pro more dicat quisque. Chabri tu prior Sententiam tuam dic. CH. Praeclarissime Hierarcha dixit, nec tu quid remissius Ozia. Fortitudo caelitus peti Debet. Modus placet, sententia. Ego non puto quemquam fore, id qui non velit, Nisi cui salus non pectus tangat publica. OZI. Dic Melchiel. MELC. Pro re nil utilius potest Dici. adprobo. Si qua maior prudentia Latet recondita in cuiusdam pectore, Haec audiatur. OZI. En nutu, silentio, Et gestibus patrum, populique maximus Consensus est. Laus detur autocratori. Abite quisque ad coniugem atque liberos, Curabimus nos nostras partes sedulo. Si signa tubae clangor dabit, currite Huc ad forum telis instructi et pectore, Memores sacri civilis recte foederis. Iam restat o patres, ut sanctum principem Summi Dei sacerdotem benignius, Ut nostra nos humanitas docebit, hic Tractemus. haec domi curata cuncta sunt. Negotium melius nos in convivio Et pensitemus, et fruamur principis Sermonibus solum Deum sapientibus, Quo promptiores, simus si necesse sit. I prae, tuum latus claudam sanctissime Mystes, senatus nos sequetur. Vos patres Sequi minor, ut nos instituamur rectius. CHORUS EX PSAL. LXXXIII. AN quisquam similis tibi supreme Atque aeterne Deus, potens et alme, Quur mutus retices silentio alto? Quur pressis miseris quiescis? Ecquid Iam nos deseris? Ecquid hoste diro Nobis auxilium negas premente? Hostes nominis en tui tumultus Saevos, terribiles movent maligni, Osores caput efferunt superbum. Adversus populum tuum dolosas Fraudes, insidias struunt latentes, Sanctum consiliis petunt iniquis. Conspirant, populum evocatione Cogunt, huc age, convenite, adeste. Quur non perdimus hunc cito popellum? Quur non funditus Israelis omne Nomen tollimus? ecquid orbe toto Nos illos superesse sustinemus? Conspirant animis iniquiores Contra te Domine, atque inire foedus Ausi sunt temerarium profani. En tentoria fixa sunt Edomis, Ismael populi expeditione Ventitant, Agaronides Moabque. Ammon et Gabalitidis phalanges Adventant, Amalech Philistiimque Una cum Tyriis originis vetustae. Omnes Assyriis sua arma iungunt, Ut Locho auxilium ferant vetusto, Firmo foedere symmachi fideles. Illis ut Madian vices repende, Illis ut Sysarae irrogato poenas: Poenas quas Iabim ad Chisona dabas. Nanque illi periere in oppido Endor, Quod agro est fimus atque pingue stercus, Illud sit sanies tabesque putris. Et fac esse duces eorum ut olim Orebus Midian, itemque Zebus, Ductores Zebe, Salmanach potentes: Bellis qui populum tuum nefandis Vexabant miserum, superbientes Iactabant, habitemus arva sorte. Illis fac Deus ut rotentur acti, Ut vento stipulae leni actitentur, Ut silvae virides edantur igne. Tali supplicio Deus tyrannos Istos affice, turbinis procella Illos obrue, fulminisque telo. Illorum facies pudore multo Impleto, ut memores tuumque nomen Confusi venerentur, atque adorent. Turbentur vario colore tincti, Turbati pereant, modo ut Deum te Agnoscant Dominum potentiorem. ACTUS SECUNDI, SCENA I. Demius. Desmon. Achior. Sphendonites. Gregorus. Phylax. Gnoster. Achior symmachus proditionis insimulatus, Bethuliensibus ab Holoferne expositus, arbori alligatur. NE plus satis pergamus, hem refer pedem. DES. Ni fallor isthic est vigilum custodia. En excubant, statio est insomnis, pervigil, Adtenta. tu cave tibi. DEM. Refer pedem. DES. Fundas habent, funda valent, cave tibi. Hostili gressu huc ad nos adfectant viam. DEM. Fidei malae virum ut meruit ligabimus Huic arbori. DES. Liga pedes. ego volo Manus eo modo constringere, ut modo Nullo queat resolvere. DEM. At maturius. DES. Dic oppidanis, quisnam te huc constrinxerit. Discede mox, morasque rumpe. Is hic bene Sedet, luet poenam dignam factis suis. Cunctis velim fieri sic proditoribus, Quo tuta sit semper maiestas regia. SPH. Cursu cito insequere, citius propera, fugam Adornat alter. PH. Quin funda uteris tua? Iaculare. nil cesses. DEM. En fundis missitant. DES. Celeri gradu propera, insequuntur, ne suam Libidinem in nos expleant crudelius. DEM. Tute vide ut neuter pes posterior siet, Sub calce ne nascantur tarda gramina. DES. Numquam necessitas nobis sic institit, En saxa fundis advolant celerrima. SPH. En vinctus hac in arbore. Quisnam tu putas Is est? GRE. Adito, quaere ex ipso quis siet, Aut unde sit, cuias, quis huc ligaverit. PHY. Iudaeus haudquaquam est, hoc vestis arguit. Assyrius est, ni fallor, nec gregarius. SPH. Quid vinctus hic sedes? dic quis te huc vinxerit. ACH. Haud difficulter isthuc vobis dixero. Si vita salva sit, si pax sit publica, Nil promptius mihi est, quam vobis dicere, Quid haec sibi velit captiva sessio. PHY. Fidem meam stipulor tibi te salvum fore, Si tu tuam fidem bonam servaveris. ACH. Nil amplius peto, nexus resolvite, Statuite me pro more vestro, ducite. Lubens sequor, nil promptius. Senatui Vestro dabo rationem, vel populo satis Superque declarabo meam innocentiam. Quin insuper docebo, quod vestrum interest, Vel maxime rescire, quantis viribus Dux Assur, et quidnam captarit consili Adversus Israel populum Chaldaicum. DEM. Adparet esse non malus, nostratibus Favere partibus non ambigo. illius Nos vincla restringemus. GN. Dic nomen tuum. GRE. Dic. ACH. Achior. SPH. Animo macte sis integro, Securus esto, adibis nostrum consulem: Is, ut bonus vir est, te pace publica Donabit, et tractabit humanissime. PHY. Sequere modo intrepidus, praesenti pectore. Non est in Israel id moris, ut dolo Malo, aut malis agatur artibus. Bonum Aequumque tam coluit semper gens Israel, Quam non alia sub sole. Nil temerario Decernitur consilio: sed prudenter hic Deliberantur aequa lance singula Nostro in senatu, quum frequens est sessio Diiudicantur. ACH. Nil detrecto, ducite Modo, et nihil tam prompte faxo, credite. Nec gratius continget isto tempore, Quam si in frequenti contione hic audiar. Nam conscius mihi sum me nil in Israel Mali aut iniqui designasse: quin magis Periclitatus sum, quod hunc impensius Populum duci vestrum meo laudaverim. Studio salutis vestrae sum huic periculo Expositus. SPH. Hic pericli nihil timendum erit, Causam senatui si tu probaveris Tuam bonam esse, aliud si nihil dixeris Quam quod bonum atque aequum fuerit. Nam pessimum, Ut scis, malum consilium est consultoribus. SCENA II. Liturgus. Gregorus. Achior. Achior ab oppidanis observatur et capitur. QUis hic vir est? mirum est, quo ceperint loco. Ubi nam virum hunc cepistis? Certe is hostis est. SRE. Homines eius foris vinxerunt arbori. ACH. Non hostis (hoc credas) nec perduellio, Exautoratus per meos sum proditus Vobis. Ob hoc soluta sacramenta sunt. Aut captus, aut amicus sum Bethuliae. SCENA III. Liturgus. Ozias in senatu. Achior. Liturgus famulus publicus, de Achiore ad senatum refert. Achior senatui negotium exponit. VIgiles, patres dum pro officio excubias agunt, Nacti virum foris ex Assyrio agmine, Qui ait suos se prodidisse milites. OZI. Sistatur huc. iube ingredi. LIT. Fiat modo. Causam tuam, vir Assur, nunc senatui Expone. ACH. Pax patres sit huic consessui. OZI. Pacem precaris perduellio tuis Hic hostibus? Tu in circumcisus Assur es. Quidnam sibi isthaec proditio velit tua, Id non satis liquet. dolum nobis malum, Et hostium fraudem arguit. Non proditus, Sed huc venisti explorares proditor. ACH. Quod hostium dolus vobis suspectus est, Non id quidem mirum patres Bethuliae. At qui Deum testor ustrum sanctissime, Fas sit mihi Assur sacra iura solvere, Fas sit viros odisse, et vobis omnia Consilia quae tegunt, sub auras prodere, Nec legibus patriis ullis tenear. Fero Me proditum esse. non ego interim nego, Non esse me vestratem: sed si facta sit Per vos potestas, ut dicam rem hic ordine, Faxo lubens. et hoc saluti serviet Vestrae meaeque. OZI. Sit tibi fandi copia. Quod si innocens fueris deprensus, hoc tibi Bonum atque commodum fuerit. dic libere. ACH. Viri Bethulienses, et patres pii, Verissima haec sunt, quae dicam brevissime. Postquam superbus multis ex victoriis Dux Assur est Holophernes, qui sine sanguine Regis sui ditioni et regna et oppida Subegit, ad Euphratis alti terminos Utrinque: quin rebellium saevus solo Aequavit urbes, et superba moenia. Et ferro et igne vastans cuncta perdidit. Agros Damasci in ipso messis tempore Absumpsit igne, diripuitque praedia. Cilicas feros, Iaphet inde terminos, Plagas Noti, atque adeo terram ditissimam Arabum occupavit, atque adflixit pessume. Trepidatio vicinas urbes horrida Invasit, et Sidona divitem, et Tyrum Vetustam, et Ascalona, Azotum, amplissimas Et ceteras, quas non necesse singulas Numerarier. suos ad ipsum missitant Pacem petitum oratores, qui coemant Quascumque conditiones non aequissimas, Tributa non detrectent vel gravissima. Ex his superbit ille victor, nil putans Suae amplius potentiae resistere. Veruntamen postquam rescivit Israel Spectare ad arma, non offerre promptius Claves, Malum, inquit, frendens torvus dentibus, Quis populus iste qui rupes hic montium Colit? Cito dynastas omnes convocat, Exquirit, ecquae vestra sit potentia, Quibusue praesidiis nixi contemnere Ipsum audeatis, quur praecludere aut vias, Aut arma capere, aut armis sortem credere, Consultat. Indignantur omnes, et tacent Reliqui, duces Moab et Amoritidum. Interrogatus et ipse, quidnam censeam, (Neque enim gregarius miles, sed dux fui Ammonius prae ceteris praestantior, Et Achior nomen mihi est notissimum) Tum liberam peto dicundi copiam, Ne fraudi id esset, si secus quid dicerem, Quam forte multorum esset exspectatio. Datur. mora dico sublata, quod mihi Ex lectione crebra cognitum fuit, Exorsus, inde quod vestris ex Bebliis De gente vestra, de Deo vestratium Compertum erat, quomodo in Aegypto fertili Pharaonis atrocis saevam tyrannidem Passis diu, dederit per fluctus exitum Siccis, et insequentes hostes merserit: Arabumque petris, et solis in alpibus Per quadraginta annos, vobis benignius Benefecerit, caeleste manna miserit, Sitientibusque aquas dulces durissima Dederit petra duris vibratu Mose Ut sim brevis. Vestris quondam maioribus Id esse priscis observatum saeculis: Si vestra gens mala fide Suo Deo serviverit, tum destitutos omnibus Beneficiis Dei, ut in rupto foedere Fieri solet. Nam foedus vos firmissimum Habere cum vestro Deo, idque legibus Certisque conditionibus (quas dixeram) Nempe ut Deus vester defensor undique, Assertor et vindex afflictionibus Vestris velit iuvando adesse acerrimus, Si se pio cultu velitis, nec deos Alios latria prosequi. Multum et diu Paradigmatis id observatum saepius, Constantibus vobis datas victorias, Pulsosque reges, ex sedibus passim viros Fortes cessisse. Nam vestrum Deum Sic aemulum esse, ut non alios ferat deos. Nec auspicato quem tentasse id hactenus Illi occupare regnum, sive gloriam. Et haec quidem narraveram. Nec interim, Patres, feram dissimulanter quid consili Dederim duci, non esse quur despondeat' Animum, aut suis coeptis desistat turpiter: Quid id magis confestim exploratoribus Negotium det, qui haec explorent singula, Si qua Dei vestri iram concitaritis Cultu dei peregrini, vel quoquo modo, Certissimam victoriam sibi fore: Veruntamen, quod si officium faciat suum Hic quisque vestrum, vobis propitium Deum Vestrum fore, et partes vestras defendere, Mihi esse compertissimum: nec illius Exercitum, currus, equos, tentoria Quicquam valere. Et vix cessaram dicere, Quis clamor? et quanta illic indignatio In me ducis? quam dentibus tum frendere? Spirant minas, et voce clamant horrida, Laesam esse per me maiestatem regiam, Quod ego potentiorem dixerim Deum, Quam sit potestas regis Assur maximi. Iam miles omnis iurat in necem meam, Haud aliter atque si sim vester proditor, Ac partibus vestris patronus adsiem. Communibus votis adclamant singuli: Is hostis est, is hostis est, is hostibus Tradendus. Hinc patres vobis sum proditus, Ut aut luam, vobis ira impotentibus, Vel in suas victoris incidam manus, Si forte sim servatus ex periculis. Hinc, hinc patres et praesides Bethuliae, Vestrum est videre, quidnam vos hic aequitas Moneat. Fidem vestram miser nunc invoco, Vobis meam stipulor fidem sanctissime. SCENA IIII. Ozias. Senatus. et tota contio. OAchior, tu duras partes praedicas, Nostras tuasque iuxta. O cives optimi, Auditis in quo sit status noster loco. Praesentius non est nunc afflictissimis In rebus auxilium, quam maximi Dei Nostri: sed is forte sit infensior Vel casibus non cautis, vel neglectui Cultus sui, preces fundamus consonas Suspiriis natis in imo pectore. Nam maxime his placatur ipse victimis. Nec gratius sacrum (si psalmis credimus Davidicis) quam vitae paenitentia. PRECATIO CONTIONIS. ALtissime caeli Deus, Terraeque dexter arbiter, Hinc arce vim saevissimam, Minas superbas hostium. Clemens vicissim respice, Quam nostra sit simplicitas Submissa, quam plebis tuae Sit pura sanctimonia. Iustas luat superbia Poenas, declara fortiter Te deditos tibi bonos Forti manu defendere. SCENA V. Consul solatur Achior. Darur Phrurarchae negotium, ut curet vigilias. Ozias. Achior. Chabri. Melchiel. Phrurarcha. NOn est quod abicias animum, quin tu magis Fiducia spem forti firmam concipe. Noster Deus, quem fortiter professus es, (Bona fide hoc recipio tibi) fidelis est. Est autocrator, est monarcha maximus. Tibi is tuam rependet hic constantiam. Faxit tuos videas hostes occumbere Tum, cum sua bonitate liberaverit Nos ex malis his nobis ingruentibus, Nostrasque partes vindex iustus asseret, Nos vindicabit profligatis hostibus. Tum res tuas benedictionibus suis Almis secundabit (credas) benignius. Quod si tibi id rebus tuis videbitur Consultum, et hic lubentes te donabimus Nostra tribu, nostraque civitate: Quid Multis? eris nobis longe carissimus, Gratissimusque. Et charam coniugem tuam, Tuosque liberos nobiscum habebimus Honore summo, non secus quam si sient Prognati in Israel. ACH. Isthaec humanitas Hic vestra sane grata (nec id iniuria) Nobis erit. Tolerabimus bona et mala Una. Nec est periculum, quod abnuam Subire, dummodo inter vos possim meam Cultor Dei vestri vitam consumere. Vestra fruar bonitate, quum proselytus Fuero. OZI. Viri fratres, et presbyteri Israel, Virum hunc convivio excipiemus sobrio, Cenabimus domi meae, atque corpora Curabimus factis refectionibus. Inibimus consilium sanum et sobrium, Quibus modis possit defendi civitas, Et quomodo sit salva nobis patria. CHA. Sic censeo, domi id multo fit rectius. Nec est necesse haec ad populum referrier. MEL. In arduis rebus placet suffragium Plebis, domi possunt haec forte transigi. OZI. Phrurarcha tute scis negotium tibi hoc Datum, vias, portas et propugnacula Custodibus munire, et fontes maxime. Illisque manda, si quis huc exercitus, Aut miles Assur occupet hic angustias, Mihi id domi meae celerem per nuntium Mora sine omni nuntietur. PH. Hoc bene Curabimus, hic nulla negligentia est, Faciemus officium nostrum quam sedulo. CHORUS EX PSAL. LIX. ERipe me Domine hostibus his, Perdere qui satagunt animam Ecce meam innumeri studiis Omnigenis, vario quoque consilio. Destrue consilia haec Domine. Eripe me Deus hisce malis Hostibus. Ecce furore suo Nescio quo mihi damna parant, Ne precor hi noceant scelere, Sanguine qui saturi esse volunt. Insidias mihi nanque parant Horribiles misero. Ecce ruunt Ex statione sua validi. Nec ratio ulla subest alia, Quam quia non malus esse volo. Perdere nil meritum properant. Surge rogo, auxilium misero Ferre para mihi nunc celere, O deus agminibus superis Praeses et omnipotens Domine. Nec populis pius esse velis, Qui bona nulla probare queunt, Omnia qui faciunt scelera. Non miserere virum, potius Sumito supplicium meritum. ACTUS TERTII, SCENA I. Nephelodes. Pyrgophylax. Tichophylax. Nictoporeus. Pylius. Pylorus. Vigiliae nocturnae in urbe habentur. O Pyrgophylax, o Pyrgophylax, Numquam mage, quam modo crede fuit Opus ut vigilantibus hic animis Oculisque hoc in discrimine nunc Peragamus noctivagi excubias. PYR. Imo, nisi moenia celsa Deus Tueatur et invigilet, vigiles Frustra vigilabimus assidui. NE. Nihilominus est opus ut vigiles. Turrim tibi mando tuam, atque vale. PYR. Quin tu quoque iam officium facito Hac nocte tuum. TI. Te Nycroporeu Moneo officii. NY. Tibi Tichophylax, Murus tibi creditus est. Valeas. TI. Valeas quoque tu. vigil esto bonus. Ecquid tibi in his rebus miseris? PYLI. Mihi porta data est, aliisque meis Sociis. PYLOR. Si quid vobis fuerit Visum, quod non placeat, sive quid Hostile foris, aut arma sonet, Facite indicium. TI. Patria potius Nihil est, nec vita mihi, aut aliud Quicquam. PYLI. Commune malum satis hoc Monet, ut curae sit publica res. NEP, Quarta o boni cives sonora Campella dixit, quod sit hora. Hostis procul, procul fuge. TI. Quarta o boni cives sonora Campella dixit quod sit hora. Hostis procul, procul fuge. SCENA II. Phrurarcha. Pannychius. Agrypnus. Gnoster. Pyrgophylax. Tichophylax. Pylius. Agitur idem. NOx alta silet, strepitus procul est, Nec in urbe modo, sed moenia sunt Tranquilla satis, GN. Quid Pyrgophylax? Ecquid? tibi quid? PYR. Bene cuncta quidem. Etiamnum hostile nihil video. PHR. Cura ut vigiles memor officii. PYR. Fidei mihi semper erit ratio. PAN. Mora parturit haud dubie mala. PHR. Vach Multo citius praesto fuerint Hostes timeo, quam nos cupimus. Vigiles muri officii moneas. GNO. Hem Tichophilax, vigilasne bene? TI. Nihil est potius mihi in hisce malis, Quam publica (crede) salus. PHR. Bene. sed Numquis strepitus fit ab hoste? TI. Mali Nil dum video: si quid videam, Fidei memor esse volo. PHR. Facito. Num porta Pyli satis excubiis Munita? PY. Puto. PHR. Facite officium. Somnus procul esse velit: moneas Socios, vigilent alacres. PY. Moneo. PHR. Non est locus aut tempus vigili Somno indulgere modo his gravibus Rebus, PY. Moneo fidei, moneo Patienter ut hoc commune malum Nunc sustineant, nihil efficio, Quin murmura sunt. PHR. Nil murmure opus. AGR. Quur non proceres hic excubias Peragunt? Miseri sunt, bis miseri. PHR. Te haec verba malum civem esse probant: Civile nihil sapis: at magis est Tibi seditio studio. proceres Sat habent quod agant, vigilare solent Quum stertis, et alta quies tibi fit, Qui praesidibus maledicit, is et Domino maledicit. PY. Idem monui, Sed frustra tamen. PHR. Bene tu bone vir Facis ut decet, hoc iubet ipsa fides. SCENA III. Pyrgophylax. Tichophylax. Nyctoporeus. Polites. Eudulos. Ozias. Buccinator. Demus. Tharsus. Holophernes noctu urbem obsidet, ponit castra, vigiles de his consuli indicium faciunt, vocantur cives ad arma. HEus Tichophylax, heus Tichophilax. TI. Hem Pyrgophylax, hem quid tibi vis? PYR. Ecquid tibi, te rogo, num strepitus Auditur? TI. Idipsum, nec procul est. Exercitus in clivis, nisi me Oculi fallant, hinc despicio Sub praecipiti anfractu, et viridi. haud Procul a saltu sonipes crepitat, Hinnit, fremit: et trepidat sonitu Tellus. PYR. Videor mihi idem auribus his Audire: sed ipse en hostis adest, Est impius Assyrius. propera, Fac indicium celere, celera Ad consulis aedes: hinc mora sit Procul: ista pericula dic celere. TI. Quin Nyctoporo iubeas. Melius Fuerit, satiusque manere. PYR. Vigil Heus Nyctopore. NYC. Hem? PYR. Propera citius. NY. Quo nam? Quidnam tibi vis? PYR. Celera, Fac praesidibus mox indicium, Huc Assyrium ventasse. NYC. Malum id Omen, miseros nos, heu miseros. PO. Quid vociferatio? Quid precor heus Miserabilis iste tuus sibi vult Clamor? NYC. Miseri sumus. hostis adest. PO. Heu nos miseros, heu nos miseros. NYC. Mecum propera, nos indicium Faciemus praesidibus: ianuam Pulsato, prior siquidem fueris Cursu. EV. Quaenam ista frequens Crepitatio? NYC. Mox. Domino volumus Facere indicium, quod barbarus est Sub moenibus. OZI. Heus vigiles. NYC. Domine Consul, fragor armorum crepitat. Sub moenibus altis, Pyrgophilax Me iussit ut indicium facerem Tibi, praesidibusque aliis. OZI. Properans Fac classica saeva sonent, citius Quo confluat armiferus populus. NYC. Faciam. PO. Trepidatio magna nimis Fiet taratantarico sonitu. NYC. Heus classice classica signa dato. BUC. Ni consul id ipse suo iubeat Iussu, minime faciam. NYC. Facias. Nam consul id ipse iubet, tibi sum Huc nuntius. hoc mihi fide fide Sanctaque bonaque. BUC. Satis mihi fit. Taratantara nunc resonet fremitu. PO. Horribiliter sonitus sonat iste satis. Concursio fit, trepidatio fit, Populi fremitus, strepitus, miseros Nos, heu miseros. Quis finis erit? DEM. Quid classicus hic sibi vult? rogo te. POLI. Heu hostis adest. Heu Assur adest. THA. Armis opus est. nil efficitur Clamore. Timor procul esto, procul. Praesentia nunc mihi pectora sint, Fortisque animus. PO. Nil arma valent, Ni dux Dominus praesens fuerit: Is solus iura salutis habet. En consul adest, armatus is est Armis, animo, et bene consiliis. SCENA III. Ozias. Phrurarcha. Pylorus. Pyrgophylax. Holophernes. Consul lustrat urbem, excubias et portas, nequid doli aut proditionis lateat. Habet cum hoste deditionem petente ex muro colloquium. MActe o cives animis opus est, Et pectoribus firmis. Agite, Pellite curasque metumque procul, In Domino fidite. Magnipotens Etenim robur dabit. Auxilio Veniet, sicut et nostris patribus. Ad signa manete, fides animis Sit integra. Quin Phurarcha veni, Comes esto mihi. Vigiles videro, Portasque, dolus ne quis lateat Malus, aut mala proditio. PHR. Nihil o Consul melius quam consilium hoc. Oculus domini melius videt id, Si quid geritur non valde probe. OZI. Ecquid vigiles agitur? PYL. Strepitus Ingens sonat armorum, variis Clamoribus o patriae pater, o Consul caput urbis: et armisonus Exercitus horrifico frendet truciter Fremitu. OZI. Numquid sera salva satis? PYL. Sera salva quidem est, et salva fides. OZI. Nihil amplius ipse potes facere, Quam si patriae praestes fidei Ius. Ad turrim celer abimus, et Ibi prospiciam, quidnam hostis agat. PHR. Heus Pyrgophylax, quidnam Assur agit? PYR. Fragor ipse docet, quod castra locat. Sub praecipiti clivi, domine Consul, video ni fallor eum. OZI. Hostemne? PYR. Ducem. PHR. Numquid properas Eques huc? PYR. Sub moenibus ipse furit, Spiratque minas, et colloquium. HOL. Heus heus vigiles, heus heus vigiles. PYR. Holophernes nos vigiles vocat. OZI. Hem. Ecquid sibi barbarus ille velit, Rogitato. PYR. Holopherne, quid tibi vis? HOL. Proceres volo. PYR. Consul adest. HOL. Ubinam? Dic prodeat huc in colloquium. PYR. Amplissime consul, colloquium Tecum petit hostis. Nunc aderit. OZI. Hem barbare vir, quid tu tibi vis? Ecquis furor est novus iste tibi? Quid bella piis heus saeve moves? Ecquid placidam turbas requiem? Cur ius violas, quod gentibus est? Non Assyriis Iudae ex tribubus Iniuria fit, vel facta fuit Unquam. Sine nos cum pace bona Exercituum Dominum colere. HOL. Quid ius sive fas, nil id moror. heus, Hoc ipsum causae plus satis est, Quod vos alium quam Assur Dominum Colitis. Deus ille tuus valeat. Hic Assyrio paret imperio, Iniuria magna satis fuerit, Et causa duelli valde gravis. Haec est apud Assur sufficiens Iniuria, quod non imperio Vos sponte suo portas patulas Praebetis, ut haud pauci populi Fecere, sibi, patriaeque suae Peperere salutem. Nanque sine Vel sanguine, vel sine vulnere se Se dedere conditione bona Potius voluere, tributa dare, Et supplicibus sceptrum genubus Assur venerari, et pace frui, Quam saeva et dira duella pati. Reges, populi, res publicae in has, Has ecce manus claves facile Offerre meas nihil addubitant: Hinc gloria magna mihi erigitur. Non vestra potentia maior erit. Quae vos rabies miseros agitat? Quae'nam vaecordia tam stupidos Vos reddidit? aut cur pectora sunt Vobis tam dura? Superbia vah Vobis vestra exitio fuerit. Vobis non ulla superstes erit Soboles. Pavor et luctus miseris, Et plurima mortis imago. Viri, Matres, cum virginibus, iuvenes Hic ecce cadent diro gladio. Discrimina sexus nulla aderunt, Nulla aetatis: sed campus erit, Ubi moenia vestra superba modo Stant. Nam ut victis dolor unicus est: Sic nil nisi maxima pernicies Vobis erit exspectanda. Cave. Ast si melior mens iusserit, ut Hac relligione mala posita, Vos vestraque deditione modo Dedatis in Assyrii imperium, Pars pacis erit tetigisse manus Nostras. positis armis, patulis Portis, veniam rogitantibus hoc Dabo, ut liceat porro facile Aequis tolerabilibusque domi Et vivere conditionibus, et Cum pace frui imperio Assyrio. OZI. Oratio dura, superba quidem Satis est: minitaris acerba satis. Ad quae modo pauca tibi refero Pro me. Deus omnipotens Deus est Noster, Dominus Sebaoth, variis Bonitatibus in nos conspicuus, Terram dedit hanc nobis, pariter Foedus pepigit, sanctum populum Voluit sibi nos, Deus ipse pium Nobis populo fore pollicitus Ex födere se Dominum, ille aderit Nobis, feret auxilium properans. Heus obsidione tua facile Nos eripiet, tutos faciet A te. Neque enim cuiquam temere Rex ille suum aeternum imperium Cedet. Quia vero minister ego Patriae populique mei, dominus Vero minime sum, haec pauca tibi Pro me volui. Sed quid populo Visum fuerit, scibis. Quoniam Pro more senatus cum populo Iam iam statuet, responsa dabit. Ne sit tibi nunc mora difficilis. HOL. Quae vis aut praesidium huic populo, Cui tanta superbia inest animis? Vah tantula, vah nos oppidula Tantis contemptibus excipiant? Quodnam facinus fieri poterat Indignius? Haud scio quid faciam. Tantos se dedere vel populos, Vel regna, modo oppidulum istud erit, Cui nostra potentia magna siet Materia risus? Pro dolor. An Impune ferent? Non illud erit. His non lapis ullus erit reliquus, Quin corruat. Non tuti fuerint Vel uberibus matris teneri Fetus, vel ex utero scindam pueros. Exempla satis crudelia nos Edemus in ipsos, ut reliqui Circumcisi populi sapiant Damno ex alieno, et Assyrios Dominos agnoscant esse suos. SCENA V. Ozias. Chabri. Rasaias. Mesech. Sabeth. Iabina. Ioseph. Emanuel. Nathanias. Melchias. Iebanias. Lechinan. Charmi. Senatus de rebus dubiis consultat, decernit ut negotii summa Deo commendetur, armaque in defensionem patriae capiantur. VIri Bethulienses, patres optimi, Patriae salus iubet rem forti pectore Gerere atque consilio, fide et prudentia Opus est. Patres conscripti, qui res publica Salve esse possit, hic nunc consultabimus. Locum suum capessat, quisque armatus, et Prior locus sit consiliis: hinc pectore Forti geramus rem, ne nostra civitas Veniat in hostium manus, ignavia Nostra. Id foret per Israel turpissimum, Iuxtaque cum periculo Manassidis, Coniunctius, quam quis fortasse iudicet. Quanto periculo sit heu res publica Nunc constituta, id experimur maximo Nostro malo: ast id unde sit, novit Deus. Nos intra sacra et saxa nunc angustiis Premimur gravissimis. Paucis sic res habet. Dux Assur obsidione nos premit gravi, Petitque deditionem salvis omnibus. At is tamen dat conditiones admodum Duras et intolerabiles cultoribus Summi atque maximi Dei, nec libero Populo ferendas: contra iura gentium Urbem petens his legibus, nostrum ut Deum Negemus, Assyrios deos hinc cultibus Veneremur, ut tributa non adeo quidem Tyrannica ipsius regi pendamus, et Iuremus in nomen magni regis sui. Quid sit opus facto, patres perpendite: Conferte quid sit aut honestum, aut utile Considerate, quid salva fieri fide Queat. Chabri pro more dic sententiam. CHA. Res non levis, sed ardua est, et pergravis. Dicam tamen paucis, quod rei publicae Videtur esse salutiferum. Tyrannus hic Tumultuatur, et minas spirat graveis, Ut inscius, cum quo monarcha res siet Illi futura: is aestimat praesentia, et Praeterita iuxta. atqui is longe, dubio procul Errat, mea quidem sententia: quia Ignorat et foedus nostrum, et potentiam Confoederati. Quod si id intellexerit, Ab instituto opinor forte cesserit. Sed quid viri redarguo ignorantiam, Quum vix sient pauci in populo, fidi Dei Qui foederi, fideique in rebus asperis Fidant? Quod o utinam viri dicam male Falsus. tenet me non mediocris, credite, Timor, mali quid mens praesagit. attamen Ut sim brevit, rebus patres praesentibus Sic consulo, ut pro contione publica Populus in hostem animetur, et ut firma fide Sancto Dei porro optimi atque maximi Et foederi fidens nitatur, et piis Precibus in vota vocet Dominum. Tum consuli Mandetur, ut ne rebus his res publica Quid detrimenti capiat. Haec sententia est. RAS. Quam praeter exspectationem adobruit Nos hostis ille, cuius nos potentiam Merito extimescimus. sed quid timere nos Iuvat id quod est inevitabile. heu dolor, Nihil timendo proficiemus: sed male Diffido nostris viribus, licet probe Munita sit natura nostra civitas. Annona vero deficiet nos, et fames Nos arta tandem ad deditionem turpiter Compellet. id quod rebus nostris integris Habere possumus, pacem implorabimus. Nequiquam, et ipse quem dicit Chabri Deus Irsacitur nobis, quod foedus fregimus, Nec id semel, sed heu dolor frequentius, Vita impia, et peccatis multo plurimis. Hinc, hinc patres, irascitur nobis Deus, Duella mittit. Assur est Dei manus, Qua nos ferit, punitque iam foedifragos: Cui qui resistit, is resistit maximae Dei potentiae, et divinis viribus. Quare meo nos consilio nunc barbaro Dedemus, et fruemur pace. Nam salus Cum servitute praeferenda perditis Rebus. quid heus iuvat perire funditus? Videre nostros liberos crudelius Mactari, et id quod est multo foedissimum, Ad stupra nostras coniuges et virgines Rapi, gravissimis duelli legibus. Nam nulla victis est relicta alia salus, Quam quod salutis nulla spes relinquitur. Ast servitus potest successu temporis Tolli: sicut dies edax est tristium Rerum omnium consumptrix. Haec mens est mea. MES. Rasaias videtur istud optime Considerasse, quid sit e republica, Causasque rerum ponderasse exactius. Non nos Nabuchadnezer in Babyloniam Duxisset, aut Philistiim multo prius Vexasset armis, ni Deus peccamina Populi sui punire decrevisset: at Post quam expiavimus belli piaculo, aut Captivitatis, et satis poenarum erat Datum, Deus nos postliminio reddidit: Virgam suam, ut pater, fregit cum filios Correxit. En Deus decrevit plectere: Durum est Dei stimulo recalcitrare, vel Divina fata velle vi confringere. Quin potius ut patris feremus fortiter Ferulam. id, mea sententia, salubrius Consilium erit, quam nos et nostros liberos Perire diris armis, atque exstinguier Hic funditus. Babylonis transmigratio Conditio durior fuit, quam sit modo Haec quam dedit dux Assur. Tempora Adimunt mala ista. sed nulli praeiudico. Per me sibi quibusque sit sententia Et libera, et salva, atque ut par est, integra. SA. Dicis probe Mesech, id ipsum sentio, Et in tuam pedibus eo sententiam. Quid inde lucri, si vel nostros liberos Vel coniuges mactationi turpiter Nos destinemus, prostituamus virgines? Nihil. Nec hoc vero simile fit, quod Deo Probetur istud, et si iratus maxime Nobis siet. Inter duo dicunt mala, Minus malum, si dira quem necessitas Premat, eligendum. Sed nos leges hostium Negotio minori, quam saevitiem Feremus. Ac tyrannidi quam tempora Ferunt, dies medebitur. Nam temporis Medela si licet non praesens sit, tamen Tolerabilis magis, quam praesens hostium Caedes. Deum qui mortui laudabimus? Quae laus Deo fieri potest in tartaro Nigro? Licet nobis negandus sit Deus, Id ore fit, laudemus ipsum pectore. Scrutator ipse est nanque, ut scitis, cor dium. Simulabimus prudenter ad tempus Dei Posuisse cultum. Forte a nobis exigent Oden Sionis, ut quondam Babylonii. Canemus ipsis threnos pro psalterio. Isthaec mea est patres pii sententia. IA. Mea mens patres longe est alia quam sit virum Qui iam ante me dixere, qui non candida Fide Deo credunt, suam fiduciam Male conscii sibi abiecerunt, nec Deo Tot evidentibus documentis optime Nobis benigno audent constanter fidere. Quam callidum hoc est consilium, quod maximos Luctus, dies quos affert, hos diuturnitas Tollit? quid impium magis quis dicere Quaeso potest, quam quod volunt prudentia Praecipere fata, et consilio suo Dei Consilia quod nituntur ante ferre? Qui? Quid stultius, vel e rep. minus Dici queat non perspicio. sed optimi Patres, mea haec brevis et clare est sententia. In vota nos vocemus cum fiducia Dominum Deum, memor quod esse foederis Velit. benignus est, fidelis credite, Errata condonabit paenitentibus. Medela praesens esto paenitentia. Quod si pise stabit nostra ex parte, vicimus. Quapropter hosti fortiter resistere Conemur, idque freti praesidio Dei. IO. Miseratione digniores iudico, Quam livido odio, qui suadent dedere Patriam hostibus, producunt res antiquitus Gestas in Israelis gente: sed quia Ipsi fide sunt destituti candida, (Quae causa semper est erroris) turpiter Caecutientes errant, et absurdius Ratiocinantur, et sua prudentia Bene callida inferunt iram Dei magis Magisque. Nanque sola diffidentia Maioribus nostris fuit vel maxima Irae dei causa, et Babylonis pro Deum Captivitas: et quicquid ullo tempore Maioribus nostris mali accidit, suum Originem indesumpsit. Ergo vos patres, Quid facto opus sit, rectius perpendite. Non deseret nos noster optimus Deus, Si firma sit fides nostra, et constantior In rebus his et omnibus fiducia. EMA. Quis contra nos, pro nobis si Deus erit? Si quis fidem facere volet dictis suis Paradigmatis, res gestas ille antiquitus Exactius debet causas expendere, Quis fine quoque eventus consequutus est. Unus scopus scripturae semper est sibi Similis, Deum suis adesse. Det precor Vestrum quis historiam sacris ex Bibliis. In qua Deus sanctos deseruerit suos. Sanctos voco, qui sancta ipsius foedera Constanter et fideliter custodiunt, Qui non levi quovis iactantur ventulo. Quod si Dei foedus sancte servabimus, Servabit ipse nos in his angustiis. Tam fortis est, quam cunctis retro saeculis, Qui semper est bonus, nec ullo tempore Vel deficit, vel fit sese imbecillior. Quare Dei meo patres suffragio Mandabimus tutelae sancta moenia. NAT. Sunt vera quae dicis Emanuel. Bene, Prudenter et cordate disseris. Bene Causas duelli adversi nobis explicas. Exempla sunt res gestae patrum saeculis, Iram Dei exarsisse tum vehementius, Cum foederis sancti fidem fefellimus. Noster Deus severus aemulator est, Non gloriam suam concedit alteri: Non fert, honoris ullus ut sit particeps Sui. Vicissim quando recto pectore Coluimus ipsum, nobis semper exstitit Praesens, opem nobis tulit fideliter. Non principis cuiusquam vel tyranni erat, Regisue tam valens in nos potentia, Quae nos manu quantumlibet forti sua Ferire, vel superbam quae victoriam Referre de nobis potuisset. At Deus Robur dedit populo et vires tantas suo, Ut saepe magnos pauci bello fuderint Exercitus, fugarint, et victorias Claras reportarint, tropaea erexerint, Et coeperint in deditionem maximas Urbes, suis tyrannos saepe sedibus Pulsaverint. Quae vos, viri, vaecordia Invasit, ut velimus hosti turpiter Nos atque civitatem nostram dedere? Numquam id mea fiet, patres, sententia. MEL. Videmini patres consulto singula Dixisse, nec quid mutem habeo, nisi unicum hoc Addam, fides amissa mutat pectora. Cor languidum fit, quando conscientia Vel foederis neglecti, vel fidei malae Eroditur, diris terretur, et modis Miserrimis cruciatur atque affligitur: Nec est vir amplius, cui virtus pectore Fideli erat prius longe fortissima. Exempla sunt abunde, sed non temporis Ratio feret citarier. Sed o patres Macte modo virtute rem capessite. Non nostra res, sed hic negotium Dei Nunc agitur. is vires sibi dat fidentibus. IE. Dominus tulit legem, et sancivit foedere, Ne quem Deum, quam se colamus amplius, Cur nos piis Cambysen et Assur cultibus Veneremur? Ecce eadem lege natus est, Ut moriatur: est iisdem obnoxius Periculis, quibus nos. Non divinitas Fortuna praesens est censenda, sed magis Praecipitium. modis eiusmodi Deus Fastigio celso ponit, quos perdere Vult: nam periculosius tanto cadunt, Quanto altius casus fit, maior impetus, Qui celsior. sed interim tentat Deus Nostram fidem. Quam turpiter nos dabimus, Si non fidem servabimus Deo integram? Poenas luemus iustas, sed gravissimas. Quare patres obtestor hoc bona fide, Magis fore e republica, si moenia Tutabimur. Deus curabit cetera. LEC. Sic prorsus est, melius nihil scio patres. Satis superque causarum est a singulis Dictum, ex quibus relinquitur, quod optimum Sit, atque consultissimum, nunc moenia Munirier: nil quod munitionibus Conducit, intermittier: sed omnia Fretos Deo, tentare extrema fortiter. Natura nostram civitatem anfractibus Scopulisque munivit, viarum angustiis Decem viris resistet sola femina Cordata, quae praesentis esset consilii. Saxis adobruet vir unus agmina Scandentium et haerentium altis rupibus, Ad ima deturbabit, et dabit viros Mille unus in praeceps. Viarum angustias Nos occupemus mox armato milite. Consultius patres quod e republica Magis siet, profecto nil prorsus scio. Ne nos Deo pro summo, solo, maximo Cogamur in tyrannidis potentia Vulgus deum vanis religionibus Colere. quod absit o a nobis longius. CHA. Accedit huc patres, quod est turpissimum Mortalium in rebus, qui sumus foedere Sancto Israelis genti vincti, corporis Unius omnes membra sancta legibus Certis, ea tentare quicquam nescia, Desertionis crimen id esset maximum. Non nostra res unorum agitur, sed omnium Qui sunt eodem sanctae gentis foedere Socii. Tribus Manassidis Bethulia Pars est: Manassis, Israelis. o patres, Ceu porta firma his nostra exsistit civitas, Si nos velimus Assur esse maxime. At turpius fuerit socios sic prodere, Et hostibus vias praebere in Israel. Non sic patres, non sic fiet: constantior Maneat fides, ne proditores turpiter Fiamus Israelis. macte viribus Hosti resistemus, sociosque ex foedere Poscamus auxilium. certe quod foederis Fuerit sacri, facient suis pro viribus. Nostrum sua quisque hoc faciet manu, Quod iusserit patriae salus, et religio, Amor Dei, cuius agitur negotium: Consulque curet istud pro sua fide, Ne detrimenti quid capiat res publica. OZI. Quamvis sit unus, alter, atque tertius, Qui non probe dixerunt de republica: Maior tamen pars huc inclinat maxime, Fiducia ut nostra in Deo constantior Posita, et geramus rem manu viriliter. Operam fidelem dabo rei publicae. Nunc quid senatus his in rebus censeat, Id contioni paucis indicabimus, Numquid velit quod nos decrevimus ratum. Mox hinc duci responsa dabo, quae petit. Et comes eat prose mihi nunc quilibet. SCENA VI. Ozias. Emanuel. Nathanias. Holophernes. Armiger. Contioni senatusconsultum indicant. Responsum Holoferni datur. VIri Bethulienses, fratres optimi, Quae sint pericla, quis status sit publicus, Videtis. hinc senatus ita censuit, Ut quisque vestrum pro se patriae suae Operam suam locet: Deoque maximo Committat inde curas tuto ceteras, Cuius negotium geritur, et religio Defenditur. Qui civis esse volet bonus, Testetur id confessione publica, Extendat ad caelum suam nunc dexteram. Vestram probo cives sanctam concordiam, Pectusque deditum saluti publicae. Emaus ergo responsuir ad moenia. Comites patres mihi vos adiungier volo. Eamus. EMA. O si dux Assur saperet bene, Et oppidum nostrum obsidione solveret. NAT. Saperet mea quidem probe sententia. Miror quid isthaec tam superba audacia Portendat, ut summo ausit atque maximo Inferre bella. Quaenam isthaec audacia est? EMA. Ludibrio est Deus profano pectori. Metitur ex praesenti sorte singula. Successus ille quo iam multo tempore Est usus, insolentem reddidit ducem. Non se metitur ex se. NAT. Vah superbiam. Secura vero isthaec virium praesumptio Erumpet in nervum tandem. Periculum Tanto duci gravius cum exercitu suo Certe imminet, quanto ipsus est securior. OZI. Dux Assur, ehem, responsa tibi Porto. Seniores cum populo Statuerunt omnia ferre prius Discrimina, quam tibi dedere se. Freti auxilio summi Domini, Tutabimur urbem quam dedit, et Ex foedere cuncta geremus, eo Quod summa fides, et summa Dei Nostri bonitas, nobis aderit. Noster Deus est exercituum Dominus, Deus omnipotens, Dominus Caeli astriferi, terrae atque maris, Cui mors paret, et dux tartareus. Dominantium enim Dominus Deus est. Cuius regni non finis erit: Sicut illius imperium fuit ab Aeterno tempore perpetuum. Hic praesidium nobis et opem Est pollicitus, stat pollicitis. Sed rex tuus Assyrius nihil est, Nisi mortalis, variisque malis Obnoxius haud minus atque alius Homo, quem fortuna incerta regit. Est umbra fugax, ut bulla perit. Nunc si placet, imperium Domini Cum rege tuo confer: temere Ne quid statuas, fidus moneo. HOL. Monitore superbo non opus est. Abs te hoste putas me consilium Petere? Erras. Quin potius moneo Te, ut prospicias tibi. Consilium Animo statui, iuroque tibi Per sceptra, per imperium domini Cambysae regis, et Assyrium Nomen, me moenia vestra solo Aequaturum, iuga celsa trahent Mox ecce ruinam a sedibus, hinc Urbem totam eruet ista manus. Avulsaque saxis saxa videns, Mixtisque undantem pulveribus Fumum, pavidus, trepidansque tuas Tendes ad sidera vociferans Palmas, gemituque replebis iners Totum aera, cum sero sapies, Cum nullis amplius est precibus Locus hic ullus reliquus miseris. Heus armiger, heus, serva officium, Quidnam induperator vel manibus Vel luminibus nutet, pareas: Sis promptus ad officium ipse tuum. ARM. Non esse queo dux officii Desertor, sed mea semper erit Erecta fides. pro te domine Durissima quaeque subibo lubens: Pro te morior, quocumque iubes: Per fata sequar. nil ecce mihi Antiquius est, quam vel gerere Rem fortiter hic, vel oppetere Mortem pro laude tua. HOL. Probo te, Animumque tuum, laudoque fidem. ARM. Et si per ipse quidem videor Annis, animo vir fortis ero. Haec gloria summa mihi fuerit, Si pro domino fidus moriar. SCENA VII. Ozias. Apud signa Cos. roborat civium animos, praecipit de custodiis et munitionibus. NOlite patres animis cadere, Non desperatio consiliis Adhibenda est. Atqui agitate animis, Quod et hosti non ratio solida Vel explorata salutis adest. Euentus belli sunt dubii. Non is seiunctus ab interitu est. Animis opus est, et consilio Praesenti, et auxilio Domini, Qui nos non deseret, ast aderit. Sed inertibus id non polliceor. Sunt moenia nobis alta satis, Sunt propugnacula celsa iuga, Anfractibus haec munita probe. Aditus non est multis patulus: Populi pars conservent aditus, Ne qua hostibus accessus pateat, Neu qua dolus uspiam adesse queat: Vel ne qua hostes prensent manibus Scopulos, telis hos obruite. Pars turres, moenia: quisque suum Faciat munus, quod quenque decet. Matres castis cum virginibus, Puerisque suis pugnent precibus. Haec fortia tela, ut ulla alia. Huc signifer, huc signum statue. Cives cum buccina signa dabit, Memores sitis, quid vos patriae Debeatis. Vestra salus agitur. SCENA VIII. Holophernes. Amorites. Moabites. Scapharchus. Holophernes consultat cum chiliarchis et tribunis militaribus de expugnatione oppidi. privatur civitas aquis. VOs symmachi, et centuriones optimi, Et vos tribuni forte robur militum, Utquisque vestrum exercitatus est probe, Gnarusque rei bellicae diutino Usu, fidesque vos monet, sanctissimi Cunctos sacramenti, nunc nobis consulat, Quibus modis isto potiamur oppido. Quibus precor nituntur ipsi viribus? Dubio procul latet quid hicce praesidii, Quod arma contra nos superba sumpserint. AMO. Nil tale quicquam o imperator maxime. Nos cuncta diligenter explor avimus, Quibus modis queat expugnari hoc oppidum. Munitius nihil natura condidit: In rupibus situm est, nobis nec uspiam Accessus amplior, quam iumento patet. Nec pluribus quam binis pervius viris, Vix singulis quibusque scansio datur. Unum tamen vidi quod praebet maximam Spem civitatis hic potiundae. HOL. Siccine? AMO. Iuxta latus portae fons vivus venula, Per saxa dulci purus ecce murmure Scaturit: ibi multam vidi frequentiam Petentem aquas magnis contentionibus. Hinc colligo magnam esse aquae penuriam. Si fonte nos potiamur, nostra civitas Dubio procul fuerit. HO. Quid? Hem, lepidum caput. Quid tu Moab? quid hisce in rebus consulis? Ecquid tibi videtur, o exercite? MOA. Laudo viri fidelem isthanc industriam. Hic dignus est, cui tu bene faxis, quemque ames. Nihil est opus tormentis sive machinis: Sitis premet, si commeatus suppetat. Puto tamen canalibus deducier Aquae satis pro defendendis moenibus. Quare puto consultum, si canalibus Priventur oppidani. HOL. Recte consulis. Mittemus isthuc militum decuriam, Centuriamue, aut plures qui custodiis Hinc oppidanos arceant a fonte. AMO. Opus Quidem manu est armata, sed fossoribus, Ligonibusque in primis. HOL. Sed ne vos manu Armata adobruant cives, si sentiant. MO. Prudenter hoc quidem tu o dux, ut omnia. Nam pluribus pauci possunt resistere. Haec est loci natura, sed meatus est Angustus admodum, non binis pervius, Vix singulis iter patet scandentibus. Anfractibus crebris in praeceps lubricis, Contectus es meatus densis frondibus, Ut nemo nos ex urbe possit cernere. Dux ipse ero, praemissis explorantibus. HOL. Probe mones. Scapharche, quicquid iusserit Dux Amor, expeditum redde gnaviter. SCA. In me mora est nulla. AMO. Ergo vos me sequimini. MOA. Sic optime quies datur nunc militi Fesso ex laboribus itineris gravissimis, Curetque corpus, ut melior ad arma sit. SCENA IX. Hydrophila. Anhydria. Conquerentibus de aquarum penuria puellis, seditio in urbe oritur factionis eorum qui ad defectionem inclinabant. IAm demum miseri sumus, Iam non spes superest magis: Afflicti nimium sumus, Non spes ulla salutis adest Nobis, o Deus, o Deus. ANH. Quid quaeso mea tu, sibi Clamor vult tuus? Obtice. An tu sana satis? mea Tu, praesenti animo sies. HYD. Rebus tam miseris erit Tam vaecors animo? Viden? Hostis saevus aquas tulit, Urbis divitias. ANH. Ain? HYD. En, hic ipsa vides. ANH. Aquas? HYD. En ne gutta quidem, viden? ANH. Eheu, vah nimium mala Nobis heu miseris dies Orta est. tota salus male Nobis disperiit. HYD. Patres Prudentes sapiunt ita Prudenter. ANH. Quid ais? Tuum Os non sustuleris loquax In caelum. Maledicere Divis principibus tuis Non debes, temeraria. HYD. Pax cum conditionibus Oblata est, sapiens tamen Ordo presbyterum male Vult urbem periisse. Quid? Si vaecordia non tibi, Vel caecus potius stupor Censendus fuerit? ANH. Mea Tu, res ardua (credito) est, Quam prudens, venerabilis, Sanctus presbyterum senum Consessus melius videt. En quantus numerus tibi Grassatur, domui puto Oziae venerabilis Propinquat, celerans viden? Quidnam hoc esse mali potest? Si non seditionibus Res nobis agitur domi, Non intelligo quid siet. Non damni satis est foris, Ni cives furiis domi Funestis agitati eo, ut Intestina monere non Cernant arma suis male Sani civibus, in suos Fratres stringere dirius Ferrum: quae Deus o potens Hos vaesania tristior Coepit? Pro dolor, o Deus. Nostris auxilium malis Non differ. periit tuum Nomen, ni adfueris cito. SCENA X. Mesech cum turba. Misael puer. Ozias. Mesech senator, dux et auctor defectionis armata civium manu consulem adit, periculum minatur, nisi hosti deditio, primo quoque tempore fiat. PVer, heus. Ubi consul, ubi est dominus? MIS. Non est procul, ecquid turba sibi Vult? MES. Dic populum sibi velle loqui. MIS. Pater optime, prospice, te precor. En, Ignobile vulgus colloquium Petit. MES. Hem scelus. OZI. Ecquid tanta sibi In temperies vult? quid populus Mesech tecum? Quidnam iste furor? MES. Non est furor iste, dolor potius Iustus, merito susceptus. Age, Descende cito ad nos colloquii Causa. OZI. Iam nunc adero. MIS. Veniet. OZI. Non hic modus hactenus alloquii Fuit. Hic vulgi magis hem furor est, Cuius caput ipse videris. Age Dic quid sibi vult novus iste furor? MES. Non est furor, inquam, sed dolor est Populi, qui hic astat collachrymans. OZI. Non, non opus hastis, non gladiis. MES. Tanto discrimine non gladiis? OZI. Ecquid sibi turba velit, brevibus Hic expedias. Mes. Deus altipotens, Iudex atque arbiter esse velit Inter nos et vos presbyteros. Hem siccine confieri? OZI. Quid age? MES. Res publica per vos prodita. OZI. Quid? Bona verba precor. MES. Se res ita habet. Nam pacis conditiones vos, Si non aequas, at iure tamen Belli proiecistis temere. En nulla salus nobis superest. Rex Assyri us, qui est virga Dei, Nostrum interitum iuravit. Age, Tam vos prudentes hem patriae Patres? haec cura? fides et amor In cives vestros? proh facinus, Tantumue virum, tantumue ducem, Tantisque triumphis fami gerum, Contemnere vos? Quo praesidio? Quibus auxiliis freti? Deus haud Pro nobis pugnabit miseris. Offensus nostra saepe mala Vita, dedit Assyrio ecce duci. Si deveniendum erit in Assyrii, Holopherne nunc victore, manus, En hi iurarunt malle sibi Iam consulere, atque suis bene adhuc Salvis, quam turpiter ac misere Mactari immanibus ac gravibus Coram sua pignora acinacibus, Modo sit res publica salva aliqua, Modo sit nobis patria exilium. En quanta sitis, qua nos premimur? Mors ante oculos nobis volitat. Non vicerit armis, vicerit at Nos obsidione gravi miseros. Aqua deficit. Ecce canalibus hinc, Hinc dulcis aquae ductus procul est+ Deflexus ab hostibus, aethereus Liquor est exhaustus, sunt vacuae Cisternae, annona etiam gravis est: Armata manus servat latices. Penuria eorum multa gravat. Sitis ast in primis exitium Nobis feret. Amplius haud poterit Quisquam tolerare. Sitim ferimus Auroras bis decies miseri. Exhausti viribus, esurie Et totidem noctes vigiles Transegimus insomnes. Tibi nunc Edicimus (ut populus statuit) Ut deditio fiat citius. Satius ducit servire sibi, Cum coniugibus, cum pignoribus Charis, quam cernere, moenibus hic Solo aequatis, quae dira feret Belli sors, quae iustus meritis Nostris Dominus dabit miseris. Nos dira et tristia fata manent, Nos qui. deliquimus heu graviter, Nil certius nobis supplicio. Haud evitabilis ira Dei Nobis spectanda venit miseris. Aut est moriendum, aut Assyrii Heu triste iugum servile humeris Portandum. At nobis hoc satius Visum est, rebus tu consulito. OZI. Communi in navi nos ferimur, Communi in navi vos vehimur, Vestro iussu imperium teneo. Sors haec voluit. In dignus eram? Quur elegistis? Si mage sum Visus dignus, qui consulerem, Non id regere est: quin est potius Servire animali monstrifero, Et multiplici monstro capiti. Sum conscius ipse mihi bene, quod Aliud nil quaesierim, nisi quod Pietate siet fultum. Accipite. Non me penes est quicquam facere, Ad presbyteros vestras referam Turbas. MES. Locus haudquaquam morae erit. OZI. Proceres rem iam mox accipient. SCENA XI. Cos. cum consessu senatus. Ozias consul frequenti cum patribus senatu deliberat, quomodo intestino civitatis malo succurrendum sit. SAncti patres, malum malis coniungitur, Ut vera sint, quae dicuntur proverbio, Nullum malum magnum solum mortalibus Solet evenire. Num malis hostilibus Accedit intestina nunc discordia. Inclinat heu iam vulgus, ut defectio Turpissime fiat. nam hos sic trepidatio Cepit. Patres praesenti animo fuerit opus, Prudentiaque forti in his periculis. Praesentibus rebus tu Ioseph consule. IO. Manet prior viri patres sententia, Hostibus non fido conditionibus. Hostis fides, non est fides constantiae. Fortis Deus nobis aderit precantibus, Precantibus sincera mente, et pectore Non frigido. Maior Dei potentia est, Quam quae queat per hostis vires vincier. Tumultus iste forte sedari potest, Si quinque eis dierum detur terminus, Hic interim Deus forte exorabitur. EMA. Clemens Deus ne nunc quidem nos deseret. Fidus Deus nostram tentat constantiam. Necessitas probat quam fortiter Dei Iugum feramus, num sibi firma fide Fidamus. at rationem inire oportet, ut Queas levi mederi huic inconstantiae Vulgi. Negamus quod petit praefractius, Timendum erit, ne fracti animis tentaverint, Violentius ne moliantur, quod rei Vehementer obsit universim publicae. Vulgus modum nescit. Quod vult, vel nimium est In alteram partem, vel est quam par minus. Populi furor quadam arte mitigandus est, Perniciosa opinio eximenda ei, Eo modo, ut nihil decedat gloriae Dei: Deique summam gratiam fore, Cum summa sunt pericula: praesentior Quod fit Dei favor, quando est afflictio: Sed sic fidem demum veram probarier, Si sint preces ieiunae, castae, sobriae. NAT. Quod attinet praesens, patres, negotium, Subscripserim Iosepho prudentissimo. Tractandus est populus furens clementius, Alias suum non agnoscit stultus bonum3 MEL. Pro temporis necessitate non puto Quicquam patres melius a quoquam consuli Potuisse, quam quod isti dixerunt viri. IE. Prudenter haec sunt dicta ab his ex tempore, Si sit modo, qui possit eloquentia Exasperatis his animis mederier. Non tempus est aliud, quo quid periculis Maioribus queat turbare publicum Statum. IECH. Dolenda res me exterret, horreo Quoties recordor, quo simus periculo. Ex civibus magis quam ex ipsis hostibus, Quo quomodo hoc arceri possit, approbo Consilium. et hoc patres vobiscum censeo, Non praesidio Dei quicquam praesentius. Precibus id excitari duntaxat potest. Et si quid est neglectum huc usque ex foedere, Precantibus veniam dabit dubio procul, Fidum integrabit foedus, et sacri sui Erit memor iuris iurandi. sanius Consilium erit, quam sic furori atrocius Ire obviam. CHAR. Prorsus vobis assentior. Sed ceterum quantum ad meam vitam attinet, Ego susque deque mortis has minas fero. Domine Deus tibi me totum commiserim, Vitae necisque sors iuxta fuerit mihi. Satis est Deum me habere clementissimum. Si mors mea est cessura ad gloriam tuam, Nil promptius fuerit, quam hanc lucem perdere. CHA. Placet mihi collecta iam sententia, Ut res prius tentetur, et creberrimis Precibus Deo fusis, et paenitentia. Dei iuvamen haud a nobis est procul. RAS. Modo ne diutius figatur terminus. Angustiae longas aegre ferunt moras, Tum maxime, cum vitae instat periculum. Nam tum dies, quam totus annus longior Videtur. IA. Iosepho ego subscripserim. SAB. Res non moras fert. Haec mea est sententia. OZI. Conabor an possim placare mentium Turbas, et obtinere nequid durius Statuant. MES. Soluta iam confessio est. OZI. Fratres, viri Bethulienses optimi, Carissimique, quid senatus consulat, Audite nunc rogo benignis auribus. Aerumna qua premimur, fatemur, durior Est, quam diu ferri queat. solus Deus Potis est, ut auferat multo maius malum: Si modo malum est quod ipse iniunxit dextera Sua. fatemini haec fieri divinitus? Dedit haec Deus idem Deus dexterrimus Ut est, ita et benignus isthaec auferet. Si nos modo in precibus perseverabimus Ieiuna et abstinente paenitentia. Rogant patres, rogat senatus optimus, Et offerunt nobis fidem integerrimam, Quod si diebus hisce quinque, et noctibus Constanter ad Deum precantibus salus Omnino nulla affulserit, quod poscitis, Tum dabitur necessitati maximae. Nec est quod interim lymphae penuria Vos acrius turbet: vel pluviis aquis Necepitas extrema utetur. Nil erit Nostrum domi privatim, nilque publicum, Quod non sit expositum vestris hic usibus. Non viribus, non hostis urbem machinis Capiet. MES. Patres pro hisce ad haec respondeo, Abibimus domum hisce maesti legibus, Famelici quintum exspectabimus diem. CHORUS EX ODE, DA pacem Domine. DA pacem placidam diebus istis Afflictis dominator alme rerum, Fatum nos premit asperum duelli, Sors nos dira magis magisque vexat. Hostis non alius magis laborat, Quam qui nomina saevus insequendo Pessum det tua, cum modo colendi Vindex ergo tuum tuere honorem. Da pacem placidam Deus fidelis, Quam nos perdidimus malignitate Concussaque fide, benignitatis Aeternae fuimus bonis abusi. Nam mens conscia confitetur ultro Culpam, foedera negligentiores Quam par nos fuerat Deus benigne, Heu servavimus. at fidelis es tu. Da pacem placidam, tuumque Quod pectus melius reformet, atque Confirmet, scelerisque paenitudo Fac nostros animos subire possit. Fac praesens tua gratia, et potestas Avertat mala damna, dedecusque. Fac nos a trepidatione tutos, Laus ut nominis amplior tui sit. ACTUS QUARTI, SCENA I. Iudith. Promptulus. Chabri. Charmi. Ozias. Iudith vidua, ubi rescivit, quod patres Deo iuvandi terminum constituissent, rem, ut par erat, indigne ferens, aliquos ex ordine senatorio vocat, cum iis de temeritate expostulat. Aperit ipsis suum de interficiendo per dolum hoste consilium. EHem puer. PR. Quid hera? quid? ecce praesto sum. IV. Curre ad forum, senes duos mihi quaerito. PRO. Ecquos? IV. Opinor Chabri et Charmi, Promptule Nosti, viros honestos et senatorios. PRO. Novi probe. IV. His ex me salutem dicito. Dic me rogare, ne graventur paululum Mihi dare aures: esse rem valde arduam, Quur allo qui ipsos per velim. PRO. Expedivero Rumpens moras omnes. nam nil est promptius Mihi, quam meae servire herae fideliter. Eccos simul, ni fallor ante curiam Stant colloquentes. certe sunt ipsissimi. Hos alloquar. Iudith hera, viri optimi Salutat officiose vos, rogat simul Ad se venire primo quoque tempore Dignemini: negotium esse perarduum. CHA. Quidnam pia haec, quaeso, mulier volet sibi? CHAR. Miror quidem, quidnam siet. CHAB. Sed heus, puer Herae tuae responde, nos iam gressibus Properantibus venire. Veniemus, currito. PR O. Renuntiabo id herae adcuratissime. CHA. Est digna cui privatim, nec non publice Certatim ab omnibus geratur mos. CHAR. Ego Causa Manassidis mariti, quicquid est Operae, lubens insumam. Nanque exemplum erat Virtutis antiquae, atque rei publicae Columna. CHAB. Sed quid si genus clarum patris Recenseas ab Israel ad proavos, Ad Oziel, ad Ox ipsum Merari patrem? CHAR. Sunt ornamenta gentis, et Bethuliae. CHA. En praestolatur nos profecto ante ostium. Pacem Deus tibi duit castissima. CHAR. Urbis decus pacem tibi divinitus Precor. IUD. Precor vobis vicissim maximi Pacem De, viri patres. Res ardua est, Quod vos voco: non aegre ferte: candido Animo vocavi vos. CHAR. Absit, domina, procul, Molestius quicquam ut feramus. candida es, Quovisque honore digna. dic quidnam velis. CHA. Tibi paratum est officium promptissimum, Si qua modo te cum tuis iuvare nos Quid possumus. IV. Quae nunc volo, sunt publica. C. Quid est? IUD. Dolenda sunt profecto, si modo Sunt vera. CHAR. Dic. CHAB. Die obsecro integerrima. IV. Delatus est ad me rumor tristissimus, Quod vos patres, consulque alias sanctissimus Vir, in senatu sanctione consona Statueritis Deo iuvandi terminum. Indigna res, fideque cassa: feminae Si sitis, haud decebit: quin forti magis Estote, re non conclamata, pectore. Quod facitis, est extrema desperatio. Dirum nefas, si rem vos diligentius Spectabitis. CHA. Fatemur id, sed quidnam agas? Populus inaudax hoc nobis extorserat. CHAR. Sed ecce consul ipse Ozias advenit. OZI. Salute vos impertior, carissimi, Et tu decus sexus muliebris. res tuae ut Se habent in hoc rerum statu? IUD. Mediocriter. Sed quod adest, animo forti ferendum erit. CHA. Haec ipsa res o consul est, quam herois haec Nostrum senatus consultum percepit, et Hoc improbat. Quare audiamus, quae siet Sententiae ratio. OZI. Pudicitiae decus Dic libere, quid sentias, nos non pudet A femina cordata plus prudentiae Haurire. IUD. Non ignoro, quod sit feminae Prepon: salus tamen magis me patriae, Deique honor movet, quam quod mos publicus Iubet. Decoro iam cedat necessitas. Vos sumitis vobis patres, quod non decet Mortalium cuiquam, ut velit praescribere Leges modumue Deo optimo atque maximo. Ipsius in manu sunt cuncta: arbitrii Ipsius est, iuvare quando et quomodo Vult ipse. non, non consiliis mortalium Deus indiget. Gravius Deus irascitur Tentantibus, et ipsi diffidentibus. Non est nefas aliud, a quo cunctipotens Vehementius rerum Dominus abhorreat, Quam sit id ipsum ingratae diffidentiae. Novit modum, novit iuvandi terminum. Iuvabit ipse, cum facta est probatio. Probationis autem sunt comitantia Indicia, et cor paenitens, et supplices Preces: movetur his, illis acerbius Irascitur. Veniae impetrandae unus modus Est, nempe paenitens pectus, animi dolor Acerbus ex delictis. Conciliatio Vero favoris Dei Vitae male actae, et cordis emendatio Male creduli. Qui sacramento perfido Offendimus Deum, fideli foedere Trahemus in nostras partes, clementiam Ipsius implorabimus ardentibus Votis, ut hisce adesse dignetur malis, Et principalem spiritum nobis dare Adversus hostes sancti ipsius nominis. Non hic agi nostram causam, nomen suum Ab hostibus tam barbaris culcarier. Si victor Assur sit futurus gloria Plenus, fore ut idolis hic fiant sacra, Et numinis sui ferox explosio. Causa est satis bona, si modo ei vos, o viri, Non negligentiores desimus rei. Conferte quaeso quanta sit potentia Utriusque partis, aut quanta auxilia sient Utriusque. Noster imperator es Deus. Sed Assur ille barbarus et arrogans, Fretus suis humanis tantum viribus, Vel nescio cuius Beli, vel Vae Iovis. Si res opus paradgmatis domesticis Habet, Deum nos defendisse fortiter. Originum libri referti sunt sacri, Constantibus fide quod adfuerit Deus, Et Abrahae, prolique ipsius perpetim, Maioribus nostris et Mos et Iosuae, Et hisce qui pollebant inter iudices, Regique David, ipsius nepotibus. Et non diu antequam fuimus nos exules. Quando Israelis rex Ezechias maximum Obtinuit hunc triumphum, quo fortis suum Hostem duello vicit Senchrib, angelis Divinitus sibi in auxilium missis. Age Macte viri virtute estote. Res Dei Geritur. suam profecto rem non deseret. Habetis e contrario documenta, quod Maioribus nostris antiquo tempore Misit malum, cum ferrent indignantius Onus suum, misit serpentes noxios In solitudinis pertrosae anfractibus, Letalibus necantes insidiis, malum Profecto dirum. Vah, quoties in hostium Dedit manus rebelles, intractabiles Et murmur antes adversus sententiam Suam? Patres, si nos edemus murmura Contra Deum crebro tumultuantia, Timendum erit, ne quid gravius nunc accidat. Si nostra conferetis haec pericula His quae patrum saepe accidere aetatibus, Et lance non iniqua haec aestimaritis, Videbitis quod isthaec desperatio Et vita nostra sit multo scelestior, Quam quanta quanta haec nostra sit afflictio. Habete et hoc persuasum, et certo certius, Quod hostis obsidio, sit castigatio Paterna, qua nos admonet benignius Populum suum, reducit ad officium Deus. OZI. Sunt vera quae dicis, decus Bethuliae. Nos haud negamus quicquam eorum. sed pius Animus tuus spectatus est, et cognitus Nobis satis superque. nec dubium fuit Nobis, Deo te deditissimam, atque ob hanc Causam Deus tuas preces exaudiet Prae ceteris quibusque. Quare supplicans Populi tui subito vices. CHA. Exaudiet Tu as preces, cui non irascitur Deus. IV. Si quid meis votis efficitur, o patres, Non fuero segnis. sed precum communio Est efficacior multo. CHAR. Subscripserim Tibi lubens. IUD. Haec admonere visum erat. Non sunt minora, quae moliri mens iubet. Videte num consulto consilium meum Susceperim, statim cras sub diluculum Exire portam. adeste ibi cum clavibus, Aderoque et ipsa cum fideli ancillula. Reserate nobis, securi de ceteris Rebus: meum fuerit curare cetera. Vos interim pro nobis ad Deum preces Per universam civitatem fundite. Tranquilla reddam spero vobis omnia, Metu tyrannidis sublato funditus. OZI. Sapientiam tibi tantam, tantam fidem Tribuimus, ut non quicquam contra patriam Statuas. tibi nos obsequemur candide, Exibis. IUD. Interim valete, patriae Patres. OZI. Vale, te comitabimur domum: Nox ingruit. IV. Non est opus. CHAR. Sic convenit. Ozia tu duc ipsam, nos sequemur, et Comitabimur vos usque ad aedes feminae. IUD. Non est domus procul, sed hic e proximo est. Nec ipsa ab aedibus recessi longius. En hic domus patet. sed ades mi Promptule. PRO. Equidem paratus sum. IUD. Facis, quod te decet. Officia vestra patres sunt gratissima. Abite quisque domum tranquillis mentibus. Nil sit prius quam ut sedulo precamini Instetis. haec sunt arma adeo validissima. OZ. Faciemus ut iubes. Dominus custodiat Te semper. CHAB. Ecquidnam hoc fieri putabimus? CHAR. Exempla non desunt, nobis heroides Gessisse res egregias saepe fortius Ipsis viris divina providentia. CHA. Fortassis haec divino afflata numine Iussuve rectoris summi salubria Molitur. CHAR. Haud aberras Chabri longius A' veritate, nox discessum flagitat. OZI. Valete, cras adeste indicto tempore. CHA. Aderimus ad tempus, consul dexterrime. SCENA II. EX CAPITE NONO. Iudith. Iudith in conclavi noctem orando transigit, continet adeo haec scena ipsius precationem. Quod ut spectatores videre possint, fiat apertis cubiculi fenestris. DEus meus, patris Symeonis o Deus, Cui semper adfuisti in rebus arduis, Cui pectus et gladium dedisti vindicem, In filiarum temperatores sanguine Madidum, rapina factae illorum coniuges, Deus, Deus, servator o celsissime, Defensor aequitatis, exaudi preces Viduae. Tuam nil providentiam fugit, Antiqua eorum coram te recentia Sunt: et futura quaeque tibi Deus pater, Praesentia, et nihil conantur quod tibi Non cognitum sit. Nosti quid rex Assur hic Contra tuam maiestatem tentaverit, Quam sit superbus, quam contemptor arrogans Potentiae tuae. Contemptim negligunt Nixi sui armis, equis et viribus. Tuum o pater potens dicamen nesciunt, Quod bellicos tumultus dissipas manu Forti, tuis deletis hostibus. Tibi Celsissimum Domini nomen proprium est tuum. Hostile robur rumpe, exstingue funditus, Exsere furorem in Assyrios dexterrimum: Statuere enim tua sancta, profana reddere, Templumque nominis tui atque gloriae Replere abominationibus, tuae Arae sacrata demoliri cornua. Effunde mox furorem et iram in hostium Capita, meae robur manui Deus insere. Apud animum facinus concepi callidum, Astutiis meis hostem rogo percute, Ut milites, ducesque mixtim corruant. Fac ut meo pereat hostis strategia. Robur tuum non est in multitudine, Non sonipedis strepitus unquam tibi placet: Robur tuum tantum submisso in pectore est. Robur soles praestare potentissimum, Adiutor es paruorum et imbecillium, Defensor et servator praesentissimus Spe destitutorum. Paterne mi Deus, Deus potens possessionis Israel, Domine poli astriferi, terraeque amplissimae, Creator et rex universae machinae: Ego freta, mi Deus, tua clementia, Tibi supplico, ut tui memor sis foederis. Sermonibus meis adhibe fraudem et dolum, Quibus tuos hostes flagello et vulnere Neci duim qui contra sancta foedera, Contraque sanctum templum, contra verticem Syonis, et solum nostrum, vah partium, Concilia ceperunt: in illos mi Deus Statuae tuae potentiae paradgmata, Ut innotescat cunctis passim gentibus Populum Israel curae tibi tuum fore. SCENA III. EX CAPITE DECIMO. Iudith. Abra ancilla. Ozias. Chabri. Charmi Promptulus. Chorus. Iudith, ut constitutum erat, ante auroram a consule aperitur porta, exit cum famula, acceptis ad iter eduliis. EIa age ades mea tu, mea Abra ancullula Semper mihi fidelis, audi quid velim, Quod facinus apud animum meum conceperim. Scis quanta nos miseros premat afflictio, Ex hostis hanc patriam dulcem manibus meam Eripere, te, tuaque opera mihi erit opus. Non ambigo, quin sit tibi id animo tuo Quoque insitum. Iste nanque animus tuus mihi Spectatus est, quod sit muliebri in corpore Pectus virile. ABR. Nilo hera antiquius Fuerit mihi, quam pro patria hanc effundere Vitam. Iube, parebo, nil gravabor, ac Lubens subibo quoduis onus maximum. IUD. Laudo tuam puellarem fiduciam. Caelum rubescit, en per Orizonta nunc Solare lumen ascendet: nunc tempus est Mihi constitutum ab ipso nostro consule. En consulem, et viros duos primarios. ABR. Video probe. IUD. Age iam nunc nos parabimus Ad iter. En. OZI. Hunc diem vobis faustum precor. CHA. Precamur et tibi Cos. clarissime Reique publicae tranquilla tempora. OZI. Aderit opinor mox Iudith femina Quovis viro cordatior. CHAR. Diutius Haec non moras faciet CHAB. Veniet, modo venit. CHAR. Nisi fallor, en crepuere ab ista iam fores. CHAB. Est ipsa cum puella. CHAR. Succincta utraque est. IUD. Ut iussero facias. repone sportulam, Et sacculum farinae, et panes azymos, Carycasque dulces, hoc disponens ordine Imponito, ut olei locus sit vasculo, Vinique quincunci sic recte construe. ABR. Sunt recta sic, hera? UD. Sunt recte singula. Facis probe: tuam laudo hanc industriam. Nunc. suscipe haec, meum sequens vestigium. Tu cereum funale praefer Promptule, Praeito nobis usque ad portam. PRO. Promptus en O hera sum. IUD. Recte facis. Sed consul est Cum patribus Chabri atque Charmi ad urbicam Portam, ut mihi indixere hesterno vespere. CHAR. Sed eccam Iudith, ipsa adest ancillula Ornata et onerata. OZI. Salve, femina Columen Bethuliae. IUD. Salvete praesides Urbis, parata sum, vobis quemadmodum Promiseram: reserate portam. Egrediar, Factura quae Dominus dictabit spiritu Suo mihi. OZI. Fiat. IUD. Cura mi Promptule Quae iusseram PRO. o hera id faxo, atque sedulo Curabo diligenter, ut puerum frugi decet. Deus pudicitiam vestram custodiat. IUD. Eo patres, preces vobis mandaverim Crebras, domi privatim, nec non publice, In synagoga, et contionibus sacris, Cum liberis, et coniugibus. OZI. Curabimus. Patrius Deus tecum siet cum gratia Sua, et favore consilium regat tuum, Solymorum ut urbs per te fruatur commodis Suis, tuum quo nomen in domo Israel Celebretur, et soboles tua multis saeculis Materiem laudis, firmaeque gloriae Habeat. CH. Amen, fiat. Deus te dirigat. IUD. Mea Abra, nos conabimur Deo duce Rem maximam, pudicitiae periculo, Quod arduum magis mihi prae ceteris, Adeoque vitae ipsius est. AB. Acerba sunt Quae dicis hera, sed pectus fiducia Firma Deus meum munivit. nos Deus Non deseret, nec destituet nos gratia Sua. Scio, miles genus tam barbarum, Inferre vim parabit nobis callidam, Perinde erit nobis ut agno simplici, Inter lupos rapaces. Quod si non Deus Tuebitur nos, quo sit salva castitas, Non sexus est nostro satis virtus potens, Validave: sed curae istud erit summo Deo. Promptulus puer enarrat percunctantibus patribus, quidnam Iudith hera noctu fecerit: quae quia in actionem commode venire non poterant, per pueri narrationem exponuntur. Mirantur patres super formam et ornatum, atque adeo forte consilium. SCENA IIII. Chabri. Charmi. Promptulus. Ozias. HEra tua se miris exornavit modis, Quibus solent choreas, quae tripudiis Salacibus volunt salientes ducere. Dic mi puer, quibus noctem studiis tua Domina peregit istam, cum venit domum. PRO. Nos convocavit, et hortata sedulo Nos ad preces, modum precandi dictitans, Ut rector ille rerum quod conceperit, Facinus suum ad patriae salutem dirigat. Precata dein votis ipsa est ardentibus. CHAR. Utinam sient plures in urbe eiusmodi Antiquioris disciplinae feminae. Sed pro dolor, rarissima haec exempla sunt Aetate nostra matronarum talium, Quibus Dei cultus magis, quam sordidus Questus siet curae. famulis nunc utimur Instar iumenti: cui tamen lex dictitat Ferias, ut alternans requies illis siet. CHAB. Sed heus puer bone, quid hera ipsa, quid domi, Et quid precor fecit? PRO. Quid? ipsa pervigil Oravit, hirto cilicio corpusculum Amicta. Quid? caput cinere conspersit, et Noctem genu flexo transegit supplicans. Precibus peractis veste exuta sordida, Sumit suas festivas, ut vidistis hic, Niveaque crura haec induit sandalibus. CHA. Mirabar ornamenta, odores, et comas, Auro plicatas, quam mitrae volumina: Pellucidis gemmis fuluoque auro riget. Quid vestis illa consecrata gaudiis, Dico stolam, qua dum vir vixit usa erat? Mirabar et armillas cum monilibus, Et anulis, et inauribus splendentibus. CHAR. Adscita sunt quae narras, sed nativus est Ornatus. en venustas ipsa corporis, Niveusque candor aspersus laetissimae Rosae colore, quo virum libidines Facile excitabit. OZ. Quid? quod praeter corporis Habitum venustum, nescio quid amplius Habeat decori, quae maiestas nescio, In fronte sit, divina quadam gratia Condita? CHAR. Spero illius arte excidium Hosti imminere. CHAB. Deus faxit. OZI. Dubio procul Haec liberabit nos Dei praesentia. SCENA. V. Demius. Desmon. Iudith. Abra. Iudith ab Holophernis excubatoribus excipitur. Ipsa defectionem simulat. Ex urbe quispiam venit Desmon viden? Ni fallor, est mulier, eiusque pedisequa. DES. Muliebris hoc vestitus arguit quidem, Nisi caligo mihi perstringit lumina. IUD. En Abra, miles excubias illic agit. ABR. Sensere nos vigiles, o hera, o heu mihi Miserae. Deus succurre nobis. IUD. Nil agis Clamore, sed memorne quantas glorias Efflaveris? nil te trepidatio iuvat. Animo est opus, nec non cordato pectore. ABR. Memini, sed an non censes me esse virginem, Meae pudicitiae timentem, et fragilem, Obnoxiamque perturbationibus? DEM. Interroga cuiates sint, aut quo velint, Aut quod sit institutum earum. DES. Me sine. Ehem gradum parumper nobis sistite Vestrum, quid ambulatis sub diluculum? IUD. Hebraea sum. DES. Vestis docet, si maxime Taceas. IUD. Fidem vestram miserae nos supplices Hic invocamus, et fidei nos dedimus. DES. Mulierculae venustae, vos temerarias Oportet esse, quae committitis hostibus Vestram salutem. IUD. Non profecto, longius Erratis a vero. Haec potius prudentia est Callida satis, quae non perire in oppido Cum civibus nostris volumus. fiducia Vestrae aequitatis fretae, nos huc transfugae, Vestram fidem petimus his conditionibus, Si vera erunt, quae nos duci narrabimus Vestro. DEM. Manebimus promissionibus Nostris, fidem servata si servaveris. IUD. Dextram ducis tetigisse pacis pars erit. DES. Conscende currum cum tua pedisequa. Non mos apud nos est, honestas feminas Pedibus iter facere. nobiscum ad principem Ibis, modo ut sies praesenti pectore. DEM. Dux noster est benignus liberalibus, Et candidis, mirusque amator, si qua sit Mulier, sicut tu paulo liberalior. Non sordidas amat, quibus sed gratia est Ex moribus bonis. nam multo gratior Virtus fluens ex eleganti corpore. Non ambigo, quin sis futura principi Propter bonos mores tuos gratissima. DES. Comitem modo praebeto nobis non gravem. IV. Sequemur Abra. numquid ut praedixeram, Sic evenit, quae sors nobis felicior Continget unquam, vel quibus felicitas Affulsit, ut non possit obscurarier? Inibimus summam, ut confido, gratiam Ab imperatore ipso tot victoriis Pleno. ABR. Meis pro viribus conabor ut Ex parte quadam sim nonnihil blandula. DEM. Mulier viden nostrum ducem in tentorio Cum satrapis? IUD. Video. DEM. Princeps benignus est ABR. En hera quanta militum turba advolat. DES. Gynecrates Holoferni mox renuntia, Istas duas mulieres ecce transfugas, Defectionem ad Assur quod prudentulae Paraverint, suae saluti ut consulant. SCENA VI. EX CAPITE 11. Gynaecius. Holophernes. Gynecrates. Iudith. Sistitur Iudith Holophernis tribunali, supplex rogat a duce veniam. promittit amplissima. Fides ab hosti simulationi habetur. ECce imperator, ecce praedam milites Cepere dignam te duce elegantulam. In rupibus Bethuliae tales ferae Versantur. En Herbraeam per venustulam. Vel haec potest oblata fortitudinis Occasio esse. Ecquis non vel gravissimum Periculum subiret? nanque hoc oppidum Captum, suam dabit mulierem in singulos. HOL. Levate eam manibus, invenit gratiam in Oculis meis. sine ut oculos meos probe Pulchro illius queam conspectu pascere. GYN. Resurge pulchra, spem secura concipe, Et moribus duci probato te tuis, Blanditiis, tua res habebit optime. Ponas metum, nihil est pericli femina. HOL. Ne me putes virum superbum, vel trucem, Tyrannidis tam fastuosae principem, Qui contra fas vel contra iura gentium Mortalium quemquam violaverim, nisi Regis prius maiestatem lacesseret, Rebellione, vel quocumque alias modo Contra Assur arma duelli sumpserit. Quod si maligna gens tua isthaec non meis Victoriosis armis obstitisset, en Tranquilla pax esset iam vobis omnibus. Sed laudo te, sanumque consilium tuum Vehementer approbo. haec salus erit tua, Tu nostra eris, felixque, cum gens funditus Tua haec peribit. Hoc amabo te rogo, Quis auctor exstitit tibi quod transfugis? IV. O imperator, audi quod famula tuae Dictura sim. tibi hoc de me promittito, Me nil tibi dicturam, quin sit maxime Ex re tua futurum, et pro victoria Hoc assequenda. HOL. Dic audacter omnia. IV. Quod si sequeris, quae tibi dux iam dixero, Habebis hanc dubio procul victoriam, Tam versa sunt quae dicam, quam quod maximus Rex ille Cambyses et vivit, et regit, Cuiusque tu virtutis exsequutio es, Scelerumque vindex, quod tibi haec victoria Continget. Imperium sicut mortalium, Sic bestiarum terrae, quidque in aethere Volucrum, marisque procellosi piscium, Regni Assur haud alii quam mundi machinae Sunt termini. tua laus per orbis climata Celebratur, et contingit astriphorum polum. In crebuit rumor per urbem, per tribus, Quod Achior tibi futura dixerat. Sunt vera, quae dixit. Nobis iustus Deus Irascitur, furore iusto percitus. Minatus est nobis persaepe oraculis Propheticis, ni nos resipiscamus, fore ut Hostis manu cadant haec nostra moenia. Quid amplius tibi vis? o dux amplissime, Male conscii cives sibi sunt, et languidi, Spe destituti, sunt exhausti viribus. Sitis premit, fames enervat, pervigil Eos labor fatigat, semimortuos Iuraveris: tanta est ipsis necessitas Famis sitisque, ut destinarint omnia Quae lex cavet, mactare, et quae sacrificiis Sunt consecrata, quae profanis est nefas Comedere, vel haurire nefandos sanguines. Et vasa rebus destinata quae acris Sunt, cuncta vertent in pecunias, sibi ut Oleum atque vinum emant, et quae vita indiget. Misere nuntios Hierosolymam, patres, Ut consulant senatum, et ordinem sacrum. (Metropolis ipsa designavit talia) Statim atque nuntii redibunt, oppidi Facient sui mox deditionem, atque id sine Vitae aut salutis certis conditionibus. Hae sunt meae causae imperator maxime, Quod civitatem deploratam desero. HOL. Es digna cui recte benefaxo. IV. Ad te Deus Me misit, ut tibi isthaec omnia indicem, Victoriose dux. Ob id tibi supplico, Ut pace salva in castris hic versarier Liceat, Deoque servire in convallibus. Ipse indicabit quae sit vera occasio, Ut auspicato possit nostra civitas Ariete turri frago per te dux concuti. Dein urbe capta, aperta et armis hic via, Compendio ad urbem sanctam tibi dux ero. Non est quod obstet, quin se dedant oppida, Quibus Bethulia est pro propugnaculo, Portaque: nam patebunt inde cetera. Non allatrabit te catellulus quidem, Tibi omnia expedita erunt. Victoriam Habebis hanc divina providentia. HOL. Collaudo te, tuam propter prudentiam Disertam, et elegantiae decus tuae Demiror. Huc nostrum veni in tentorium, Nostras opes, auri atque argenti copiam Lustrato, quis sit splendor: lustra singula. IV. Sequere Abra. AB. I prae mea hera, te sequar. SCENA VII. Amorites. Moabites. Holophernes. Iudith. Vagao. Thaltybius praeco. Dux et chiliarchae mirantur eius venustatem. Ipsa impetrat a duce, quae captandae occasionis gratia petierat. QUo saepius converto in ipsam lumina, Haec me magis delectat, et in lasciviam Adeo resoluo oculos. MO. Te digna erit O imperator, et praeda haec cedet tibi Merito: placet, sed quantum, non queo eloqui. HOL. Verum est, viri. Quis non talem prudentiam In femina miretur? quae in paucis viris Viget. Venustas quanta in hoc est corpore? Non hactenus vidi ullam tantis dotibus In feminarum stulto sexu praeditam. Hebraea gens si tales nutrit feminas, Quis non volet genti huic lubens dominarier? Sed singularis haec tibi est felicitas, Quod te Deus voluit tuus servarier, Nobisque per te fecit certum, quid velit. Quod si Deus nobis tuus praestabit hanc, In quam sumus erecti spem, tuum Deum Merito colemus pro Deo verissimo In regia Nabuchadnezer. sed tui Mulier habebitur, credas: honestior Ratio, per imperium nomen passim tuum Celebrabitur. Nostris en fruere commodis, Nostraque mensa. IV. Non gravatim fecero, Quaecumque me pro dignitate iusseris O imperator. hoc unum te deprecor, Ut liberum sit vesci non quibuslibet, Quibus piaculum est Hebraeis vescier. Nec si meos offensus irritos bonus Faciat Deus conatus. HOL. Sed quid si tibi Cibus tuus deficiat? IUD. Haud fiet scio. Nam suppetet tantum, quantum necesse erit Pro tempore isto, quo pendet victoria. Tam certa sum meo de isthoc conamine, Quam vivis o dux, imperator inclite. HOL. Benigniter promittis. En tentorium Tibi destinatum cum tua hac ancillula. In hoc morator, et tranquilla vivito. IV. Res ista sola sollicitam miseram tenet, Ut tuta sim, liceatque pace publica Sine militum petulanti intemperantia. HOL. Nil denego: quaecumque flagitaveris, Evenient. tam tuta eris, quam si domi Castris remotis cum tuis sis. Vagao. VAG. Ecquid meo officio tibi est opus rogo Praeclare dux? HOL. Duc feminam in tentorium. Tu praeco militi haec per castra edicito, Ne quisquam eis velit capitis periculo, Molestus esse. VAG. Vestra hic est habitatio Instructa. IV. Laudo, vade, nobis sufficit. TH. Dux Assur imperator noster maximus Edicit, ut liceat Hebraeis feminis Per castra tute ab omnium insolentia Versarier. Poenaest capitis periculum. CHORUS. Ex Psal. LXX. Sub persona Bethuliae. EN tuum supplex Deus o benigne, Euoco promptum celera iuvamen. Non morae porro locus est misellae. Valde necesse est. Sit rubor stultis, pudeat malignos Et fuga turpi redeant, salutis Qui meae diri voluere tristeis Texere technas. In fugam versi redeant, pudore Languidi longe fugiant iniqui, Qui nuunt tristi miseraeque sannos Valde superbos. Gaudeat rursus bonitate celse Qui tua rector fruitur benigna, Qui tuae laudis celebrare pergunt Nomina sancta. Rebus afflictis miserator alme, Mox opem feras celerem. Peribo, Ni citam praebes miserae salutem. Porrige dextram. ACTUS QUINTI, SCENA I. Holophernes. Iudith. Vagao. Abra. Holophernes vocat Iudith ad cenam. STatui diem hanc festiviter consumere: Quapropter curre, et feminam hanc mihi voca. Promitte ei verbis meis quiduis, modo ut Illam queas huc ad cenam perducere. Nam turpe nobis Assyriis esset quidem, Si talis a nobis abiret femina, Non legibus tentata amoris. Haec mihi Illuserit? non id fiet. curre, hanc voca Iussu meo. VAG. Faciam: scio quod sit meum Munus, meo officio probe fungar. Iners Essem, ac fidelis haud satis, nisi ego duci Cubiculum curarem pro fide mea. Sed ecce pulchra pro foribus tentorii Stat cum puella. Salve femineum decus. Dux nuntiat tibi salutem plurimam, Rogatque ne graveris secum sumere Cenam. tui tenetur amore maximo. Est dignus ut morem sibi hac in re geras. IV. Ecquid mihi causae tantae arrogantiae, Aut insolentiae fuerit, quur quid duci, Vestro velim officii negare? perlubens Morem geram. Promptum officium magno duci Ex me renuntia. nulla in me erit mora. VAG. Recte facis. Vale, non differ longius. Mulier sapit, praestat volentes obsequi Cum gratia bona, quibus non liberum est Vivere ut volent. Amorque multo dulcior Est, qui cupidinis constat blanditiis, Quam qui coactus est dira tyrannide. HOL. Quid nuntias? Qua fronte nostrum nuntium Excepit? VAG. O dux nil vidisti blandius. Quae sit futura, id indicavit gestibus. Benigniter promittit, nec diutius Aberit. IV. Eamus Abra, sis compositis Apud ducem, blandis et amicis moribus Instructa. Nam meministi quid tibi dixerim. His artibus nobis hostis vincendus est. AB. Memini probe, memorque ero. HOL. Ehem Vagao, Cura ut coquus laute paret, vinisque sit Pincerna dulcibus nigris instructior. Genialis hic nobis dies laetus fluat, Cum muliere hac Hebraea festivissima. VAG. Mulier adest. IV. Sis salvus dux fortissime. HOL. Ades suavium meum. probe facis, Quod benevolentiae meae tantum studes. IV. Rei gerendae tempus indixit Deus Mihi meus. HOL. Laetum facis. IV. Nil certius. Est tempus ipsum, et certa nunc occasio. HOL. Laetabimur merito. hanc noctem donabimus Iucunditati. IV. Non aberit industria, Si quid potest, mea in hac re. HOL. Potest quidem. Sed tempus est cenae. tu nobis Vagao Facis moras. Tribuni praesto sunt, item Centuriones, signiferique. VAG. En omnia Parata sunt, modo hospites mensae alloces. SCENA II. Holophernes. Vagao. Iudith. Abra. Liturgus. Signiferi. Centuriones, et tribuni assident mensae. Haec SCENA convivium continet. ACcumbe dextrae adiuncta corculum meum, Roseum tuum mihi osculum praebe prius. Lateri tuo adiungas tuam pedisequam. IV. Lubens parebo. Huc Abra iussu principis Latus meum claude. AB. Hoc honore digna sum Minime. IV. Sed expedi quae sunt in sportula, Cibosque nostros profer qus nos vescimur. HOL. Ecquid sibi isthaec vult superstitio tua Iudaica? vives nobiscum lautius. IV. Nobis religio est profanis vescier Cibis. HOL. Sed haec est expiabilis tamen. IV. Nihilominus festivas exhibebimus Nos omnibus vobis pro tempore et loco. LI. Sed interim mihi assideas puellula. O sors secunda, quae me ornasti splendide. Quid me beatius? qui multos invidos Habeo. quid obliquo me spectas lumine? Numquid vides, quod sit amarum animo tuo. Cum signifer decumanus sis, et arrogans? TR. Mordet quidem, sed aequius tamen fero. Memini vices rerum semper reciprocas Fuisse. Vina erunt loco puellulae. Pincerna cura vina ne nos negligant. PI. Inibimus certamen, num sis fortior Bibendo, vel vinis coronandis ego. MO. Praesta virum hoc poculo Sigmalion. SIG. Tam fortiter bibam, quam si victoria Sita sit mihi in hoc hauriendo poculo. Hoc populum vino corona. PINC. Gnaviter Bibite, moras nullas faciam perstrenui In poculis viri. DON. Profecto dignus es, Cui nos coronis vestiemus tempora. AMO. Heus heus ades dum cum tuo fusorio. Vehementer a te pincerna hic dissentio, Subinde cyphos quos tu supples sedulo, Vacuos tibi reddo contentionibus Magnis. PIN. Uter vero prius lassabitur, Tu senties. LI. Quae dicis, ipsa est veritas. In poculis sunt bellicosi milites. MO. Et tu vales, cum res est cum mulierculis. LI. Tibin dolet? Viden? MO. Video, quid amplius? HOL. Cessatis? IV. Haudquaquam. HOL. Potate largius. Propino cyphum, exhaurias ut integrum, Sic dulcior noctis fiet dormitio. IV. Non sexus hoc fert, nec tam vino assuevimus. Aequi bonique feret tua haec integritas, Si pro decoro femineo respondero. Vides opinor quid calices fecunduli Effecerint. Probe, quia garrulae sumus Factae: nec unquam viximus nos lautius, Nec laetius. HOL. Vocato nobis Phemium: Mulierculae cantu capiuntur musico. VAG. Phemi veni, dux te vocat, citius vola. PHE. Sum praesto, quid me vult? VAG. Stulte rogas. Facies tuum officium. THR. Inunge guttura. PHE. Facis probe. nam vina guttur leniunt. HOL. Convivium hoc ornato nobis carmine Pulchro, meam laudabis hanc amasiam. PHE. Vitam quae faciunt beatiorem, O fortissime dictitator haec sunt: Si fortuna beat virum secunda, Extollitque sua serenitate. Fortes imperio potente donat, Ut nunc Assyium ducem eleuavit, Cui victoria cessit in cruenta, Et cui contigit esse gratiosum. Cui virtus valida est ad haurienda Large vina, sicut duci benigno. Et cui pulchra Venus solet favere, Et cui vivere fas voluptuose. Huic Hebraea placere curat, ipsum Felicem faciet suavi amore. Hebraeae decor est amore dignus. Ipsa est digna tuo venusta amore. Hac o dux fruitor die atque nocte, Haec vitam faciet beatiorem. SIM. Haec cantilena pulchre facta ex tempore est, Cantataque in loco. ablue dinem. PHE. Medicamen hoc lenibit rauca guttura. HOL. Vos non fuistis pro loco atque tempore Laetae satis, quam par abstemiae magis. IV. Satis superque. Nos fuimus laetissimae. Merebor hanc benignitatem, quo queo Modo. HOL. Potes amplexibus dulcissimis. HER. Timeo tibi o dux a dolo, et mulier culis. Nam non satis tuto fides huic sexui. Nil feminis, credas mihi, fallacius. Ex hostibus speras fidem? fideliter Te moneo pro officio. Salus exercitus Sita est tua in salute. Nam si tu cadis, Cecidit status regni Assyrii iam funditus. HOL. Nos umbra noctis iam praeceps adobruit. Saturi sumus nos, eructantes crapulam. Surgemus, ac quieti noctem quisque pro Se dabimus. Tu mecum eris suavissima, Nos transigemus istam noctem dulcibus Amplexibus. IV. Faciam lubens, quod iusseris. HOL. Phrurarcha cura ut excubiae fiant probe. PHR. Quod mihi iubes, faciam pro more sedulo. HOL. Euicit hoc villum. vix pes suum facit Officium, amore isthoc tuo fruar tamen. Tu Vagao, cura ut tentorium probe Claudatur. VAG. Haec curabo fidelissime, Dormi modo securus cum muliercula Ista. IV. Sed Abra, aurem tuam mihi admove. ABR. Teneo probe, curabo recte singula, Modo principem tu dignis accipias modis. PHR. His artibus numquam capiemus oppidum. Animus meus praesagit, haud satis scio Quidnam mali, quod dux confidit feminae. Est iactitatum antiquitus diverbiis, Mulier fidem quod tum mereatur optimam, Quando est aperte fallax, et vere mala. IV. Huc Abra. ABR. Quid? IV. Exspecta me ad tentorium. Animo est opus praesenti in hoc negotio. Spero fore, ut Deus me victrici manu Reducat ad nostros. dux stertit crapula Madidus. Meum nunc consilium intus prosequar. ABR. Faxit Deus. Deus manum tuam regat. SCENA III. Iudith. Abra. Demius. Desmon. Pyrgophylax. Abscisso ducis capite, petit urbem: intromitti se iubet. EN Abra, summus atque maximus Deus Hanc in manus dedit meas victoriam. In hanc caput peram tyranni condito. Per castra mox tacito transi mecum pede, Sed tardiore gressu, ne quis sentiat, Nobisue suspicionem festinatio Pariat, per excubias, ac si pro moribus Nostris precatum eamus. ABR. Observavero. Sed hera quaeso te, quibus modis? IUD. Tace, Dum castra nos transiverimus. AB. Recte mones. DEM. Haebraea Desmon, cum sua pedisequa Abit precatum. DES. Quanta est haec religio? IV. Euasimus reor. ABR. Dic hera te rogo MIhi modum caedis tam vastae belluae. IV. Dum stertit ipse somno profundissimo, Acinacem stringens gravem, seco caput. ABR. Exhorrui caput videns, facinus tuum Fortissimum quidem, nec non heroicum. IV. Ehem vigil, Oziae mox renunties, Ut recipiat me victricem intra moenia, Assur ducem manibus meis iacere nunc. PYR. Quid praeter exspectationem tam fuit Unquam? IV. Moras abrumpe actutum, illi mox nuntia, Totam domum Israel per me esse liberam, Imo Dei potentia et clementia. Laus optimo Deo. Spargitur fama in urbe. excitantur cives. itur Iudith Obviam. SCENA IIII. Pyrgophylax. Tichophylax. Nyctoporeus. Promptulus. Ozias. TIchophylax bone, Mox consuli indicium fac, ante moenia Iudith esse victricem laetissimam. TIC. Io triumphus, ecquid hoc festivius, Aut laetius die illuxit? ex maximo Dolore nascitur plerumque gaudium Summum. Viri cives vobis annuntio, Quod nos Iudith omnes liberaverit, O Consul, o vir, et rei cor publicae, Iudith ante portam laeta te vocat, Et intromitti ovans cupit de hostibus Victrix. OZI. Itane ais minister optime? O femina quovis viro cordatior. TIC. Portam cupit reserari, et id maturius Fieri. OZI. Renuntiato mox haec ceteris Senioribus redamantibus rem publicam, Et obviis quibusque. TI. Faxo promptius. NYC. Sexta o boni cives sonora Campella dixit quae sit hora, Hostis procul procul fuge. TI. Facesse ab his longe tuis clamoribus, Aliud magis necesse est publicarier. NYC. Ecquid putas? TI. Iudith urbem liberam Ab hoste reddidit manu fortissima. NYC. Num vera dicis? TI. Quid rogas mali ominis Homo? ante portam victrix cum pedisequa est. NYC. Iudith o boni cives necavit Hostem malignum, nos beavit, Hostis metus sublatus est. PRO. Hem Nyctopore, quid ais? quid clamitas! NYC. Heram tuam peperisse nobis gaudia. Illi obviam procede mox funalibus. PRO. Io triumphe, ecquis me laetior? OZI. Puer Quid clamitas? quid vociferatio tua Sibi vult? PRO. Salus o consul hanc mihi publica Extorquet, et salus herae. OZI. Taeda ardeat Per urbis angulos, nec non per compita, Ouatio ut splendore clarior siet Heroidis, per quam sumus iam liberi. SCENA V. Confluit tota civitas, intromittitur Iudith. Refert ad contionem res a se gestas. Iudith. Ozias. Chabri. Emanuel. Archidemius. SAlvete cives, hem consul sanctissime, Gaudete mecum. OZI. Quis non summum gaudium Gauderet? o Deus tibi det praemium. CHA. Reditum tuum quis ausus pollicerier Fuisset? IV. Hoc Deo placet sic vindici, Ut causa victrix nos maneret. EM. Laus Deo, Qui tum solet nobis adesse, cum minus Nobis videtur, cumque opus est maxime. IUD. Habenda concio est sollennis, ut patres Vobis recenseam quae gesserim foris. OZI. Locum parate qui sit eminentior, Ut ex eo ad populum dicat commodius. IUD. Laudes Deo viri patres decernite, Qui pro sua clementia nos liberos Ab hoste fecit, quod nos firma cum fide Oravimus, per me famulam tranquillitas Vobis tribus per singulas in Israel. Si quis minus fidei dictis habeat meis, Habeat fidem tecmerio certissimo. Holophernis hoc caput spectate tam trucis. Quod si cui signum hoc satis parum siet, Cruenta spectet ista linteamina, Quibus fuit contectus vinolentia Stertens, mea hac muliebri dextra truncus est. Quam summa virtus armavit summi Dei, Genium dedit mihi comitem meum bonum, Et qui sua servavit me custodia, Ne quam tyrannus ille dirus vim mihi Faceret: pudicitiam servavit integram Nobis, reduxit, ac nos restituit. Modo Restat, Deo ut dignas agamus gratias. CON. Laus sit Deo patri, qui nos benigniter Ab hoste liber avit per manus tuas. OZI. Bonum foret, si nunc praesto esset Achior. Minister, ito, acer se eum. ARC. Expedivero. OZI. Laudem tuam quis enarrabit? Gratiam Summi Dei quam fecit in te maximam. Potens Deus te duxit, ut tu femina Faceres manu forti, quod non quisquam virum Fuisset ausus contra Assur potentiam. Facinus, Deus me amet, dignum palmario: Vel si quid est, quod sit palma praeclarius. Nam quando grata mentio clementiae Fiet Dei, celebrabitur facinus tuum, Quae non pepercisti saluti corporis, Et amplius pudicitiae periculum Non difficulter suscepisti pro tua Patria, Deique cultu. Nunc venit Achior. IV. En Achior, res salvae sunt, viden caput Holophernis? Ecce tam potens noster Deus. Fastum superbum per meas necans manus. Putabat ille se bellum contra Israel Movisse, non intelligens, summo Deo Temerarium indixisse bellum. Nunc iacet, Qui comminatus est tibi diram necem. Ecquid mali hoc? animo forti sis Achior. ARC. En destitutus viribus psycholepsia, Opus est refectione, et forti aromate. IV. meliuscule est, vires parum recolligit. ACH. Beata tu vero es Iudith: laudibus Vehenda est, per quem maximus Deus Avertit hoc malum ab Israelis domo, Hostemque illius afflixit dignis modis. Quicumque deinceps audiet facinus tuum, Celebrabit is nomen tuum: cum gloriam Dei canit, fieri proselytus volet. IV. Viri Bethulienses, quando illuxerit Dies, caput prae moenibus suspendite: Et viribus collectis urbis undique, In castra mox ruentes armati, impetum Facite. Ducis magnis contentionibus Tentorium petite. vigiles si senserint, Statim imperatoris scenam urgebunt citi Ad proelium excitaturi, frustra tamen. Ubi viderint corpus truncatum in sanguine, Animus cadet, mox in fugam ver si ruent: Ut folium tremulum cadens ex arbore Zephyris fugatur et turbatur stridulis. Potens Deus vestras hos in manus dedit Fusos, fugatos hostes ferro sternere. OZI. Victoria hac fruamur cives optimi, Ut nos monet victrix Iudith. Nam foret Parum decorum nos viros cunctantius Rem gerere, quam feminae istae gesserint. Mox arma sumite quisque pro sua fide. Non classicum canemus, ne si sentiant Hostes, ad arma promptiores obviam Veniant. caput vos ex hasta caesi ducis Horrorem ut incutiat turbatis hostibus, Suspendite: et curate quae necesse sunt, Ea expedite instructis ex armariis. IV. Vires Deus, cor et virile praebeat Vobis. meo perfuncta opinor munere Sum, mando vobis absolvenda cetera. Eamus, i prae cum funali, Promptule. SCENA VI. Ozias. Signifer. Populus. Interea caput Holophernis suspendit, confluit armata civitas, traduntur signa signifero, oratur Deus antequam fiat eruptio in castra hostium. SIgnum in manus trado tuas tibi signifer, Tuere pro fide tua. Salus erit, Erecta dum volabunt. SIG. Haec curavero, Fungar probe meo, mihi fide, munere. Sedo Deus, nisi tu robur concesseris, Actum meis de viribus profecto erit. Intelligent tuam praesentem gratiam, Si signa viderint erecta, et integra. Vestram fidem cives adiuro. Singulis Commendo vobis, et signa quae gero. OZI. Cives Deo rem nos geremus auspice. Nil certius nobis quam Dei gratia, De qua prius dubii nos Assyrio male Sani duci volebamus nosmet dedere. Haec est dies quae declarabit cui siet Patriae salus curae, Deique gloria. Sed ne quid audeamus nos temerarie, In vota nunc vocabimus Deum auspicem, Pro more patrio nos deuovebimus. Me dictitantem verba nunc sollennia Sequi minor alta quisque voce clamitans: Si gloriam tuam Deus nos quaerimus. PO. Si gloriam tuam Deus nos quaerimus. OZI. Funde ac fuga tuos hostes nunc ante nos. PO. Funde ac fuga tuos hostes nunc ante nos. OZI. Ut ante Mosen, Iosuam atque ceteros. PO. Ut ante Mosen, Iosuam atque ceteros. OZI. Hoc sacramento adstricti eruptionibus Magnis in hostes me ruentes sequimini. SCENA VII. Demius. Desmon. Amorites. Moabites. Vagao. Herold. Mesech. Ozias. Signifer. Architecton. Phrurarcha. Gnoster. Phylax. Gregorus. Eruentes ex urbe oppidanos vigiles audiunt, castra terrore complent, et maior fit trepidato, cum dux truncatus invenitur, aperto per cubicularium tentorio. Incusatur mulieris Hebraeae perfidia. capiuntur castra. Assyrii fusi fugatique castra deserunt. Oppidani castra diripiunt, ovantes amplis spoliis in urbem redeunt. NOn audis arma ex oppido crepantia? DES. Equidem audio sonitus armorum non procul. DEM. Certe oppidani faciunt in nos impetum. DES. Impressiones in nos, quos contempsimus? Discamus hinc nullos hostes contemnere, Quantum libet viles. DEM. Mox Desmon in pedes, Mox in pedes nos coniciamus. Quid moras Facis? DES. Quid hoc mali est? Vis hostium Facit impetum parum cautos. AM. Quid clamitas? DEM. Ad arma mox, nos oppidani adobruunt. MO. Trepidatio est, quam, si non fallor, audio. Strepitus virum est ar matorum, strepitus virum est Profecto. AM. Tu profecto divinator es Inauspicatus. DES. hostes in nos ingruunt? MO. Quid Vagao? Quin excitas celer ducem. Vagao insultans in ducis et mulieris tentoria sic vociferatur. VAG. O imperator, hostes adsunt: perfida Mulier fefellit te: mox ad poenas hanc arripe. Quid hoc rei? ducis corpus truncum iacet. O facinus audax, o scelus nepharium, Hebraea nus piam, proditionibus Hem castra sunt referta, proh exercitus Est proditus, facinus hoc est nepharium. MO. Ecquid tu ais? Quod nam facinus tu praedicas? AM. Ducem ne catum. VAG. An non facinus turpissimum, Toti Assur illusum esse sic a femina? A femina, inquam, tam scelerata? Num fidem Dux debuit sinceram in hoste credere? HER. Hoc vates ante plusquam verus dixeram. Caput ducis viden pendet pro moenibus. Chiliarche propter rei indignitate lacerant pro more vestes, et ex repentino terrore parant fugam. MO. Non amplius superest spes ulla milites, Suae saluti quisque ut visum est, consulat. Turpi fuga, vel de ditione, vel sui Defensione: cuncta conclamata sunt. AMO. Caeso duce, est nil quod moremur amplius. En oppidani incumbunt nostro tergori. Haud ulla victis est miseris nobis salus, Quam quod salutis spes sublata prorsus est. Extrema spes est mera desperatio. MES. Ecquid moras facis? quid stas fidei malae Vir, quin fugis? HER. Clementius supplex rogo Ab ducas, ut captivum: vestris partibus Fui deditus, quod hic testabor libere, Colamque vestrum circumcisus maximum Deum. MES. Veni mecum nunc mancipium meum. HER. Proselytus vestrae volo esse ecclesiae. MES. Victoris est, leges suis victis dare: Vitae necisque ius mihi in te perfide est. Interea hostibus fusis fugatisque, consul ad cives orationem habet. OZI. Res ipsa nunc declarat quod Deus potens Cum vult, suum nomen potest defendere. Si promptius nobis opem tulisset, haud Nos credidissemus fieri divinitus. Extrema sed necessitas nos edocet, Soli Deo quod debeatur gloria. Sed quando nobis hanc victoriam dedit, Dedit simul praedam nobis hanc divitem, Qua nos fruamur in commune singuli. SIG. Hanc partiemur aequis portionibus, Ut aequitas civilis istud postulat. OZI. En Architecton, cura quo canalibus Redeat in urbem fons thesaurus nobilis. ARC, Curabo. Tota civitas intelligit Nunc, quanta sit fontalis haec penuria. OZI. Sed signifer, quod hanc ad praedam pertinet, Per me ratum sit quod senatus censet: hoc Unum peto, ne sit immunis femina Victrix Iudith. SIG. Illi cedat portio Non paenitenda, sed spolia clarissima, Quae pertinebant ad corpus caesi ducis. Illam decent virtutis haec insignia. Phrurarcha cura, ut praeda vehatur in oppidum. PHR. Curabo. Gnoster, et Phylax, et ceteri Servate cura diligenti haec omnia. GNO. Curabimus. quanti haec est arca ponderis? PHY. Redundat auro opinor, aut pecunia. Inter haec consul cum Signifero exeuntes Holophernis tentorium, spolia Iudith pertinentia portant. GRE. Quid saccus ille? vestes arbitror ducis Habet. GN. Gravis pera est, sunt magni ponderis. SIG. Thesaurus iste barbaricus heu quantus est? Inaestimabilis. OZI. Praedae isti Signifer Vix mensis unus sufficiet, dum singula Nos dividamus. Signa date, tubicen. Redibimus laeti et ovantes nunc domum. SCENA VIII. Iudith. Ozias. Profligatis hostibus urbem ingrediuntur ovantes. excipiuntur taratantara. obviam illis procedit Iudith. Hanc spoliis opimis donat consul, collaudat populum: cives ut arma deponant, dimittit. Congratulor vobis hac de victoria, Quae contigit nobis nutu magni Dei. OZI. Per te Deus nos respexit benignius. Tu maior es pars istius tam splendidae Sortis, tibi debentur digna praemia. Collaudo vos, vestramque virtutem optimi Cives. Deo solo sit mera gloria. Ex hac sumus victoria nos divites, Quam rector orbis hodie nobis dedit. Spolia viritim dividemus omnia, In singulos aequales partes. portio Decumana pro meritis debetur feminae, Opima nempe, quae ducem forti manu Neci dedit. Tropaea fortitudinis Statuantur illi. Et ista dum sit otium, In publicum portentur cuncta armarium. Abite quisque victor in domum suam. SCENA IX. Anhydria. Hydrophila. Promptulus. Misael. Interea dum quisque domi arma deponit, Anhydria et Hydrophila aquatum venientes, superiorem disputationem reintegrant. Puer Iudith et filiolus consulis de communi gratulantes salute, Iudith fortitudinem laudibus celebrant. MEa tu, quid ais? salve dilectissima. HYD. Et salva sis. Qui nam tuae se res habent? ANH. Nil conqueror, modo salva sit res publica. MOdo suppetat liquor multo utilissimus. HYD. Aqae quidem satis superque suppetit. ANH. Non hoc virum debetur fortitudini, Qui molliores sunt, quam quaevis femina. Herois ast Iudith victrix fortis est, Haec sexui nostro peperit hanc gloriam. HYD. Natura nobis ingenium tam arrogans Insevit, ut nos stultae, si qua nobilis Facinus patravit fortassis prudentius, Id arrogemus nobis, ceu nostrum sit hoc. Tum particeps vult esse illius quaelibet Ignavior (pace hoc tua tibi dixerim) Ferebamus impatienter cum viri boni Vellent manu forti nostram defendere, Scin? patriam. Secunda sors sententiam Mutavit. At si res cessisset nunc secus, Quintae querelae? Sed culina me vocat. Aquae satis nunc exilit canalibus. ANH. Sit laus Deo, qui nos curat benigniter. Vale modo, replebo aquis hanc hydriam. PRO. Sis salvus, hem pater tuus dominam meam Donabit heus non paenitendo munere, Spolia ampla, nempe quae necavit, principis Acinacem et thoracem, et militaria Insignia, atque nescio quae munera. MIS. Est digna cui benefaxit tota civitas, Cui deferant dignos honores singuli. Sed quid novi fertur precor per oppidum? PRO. Nihil novi sane, quam quod sit omnibus Notum. satis felix haec fama spargitur. MIS. Haec causa nobis esto summi gaudii. Heus Promptule istud affirmaverim tibi, Quod si legas maiorum gesta antiquitus, Non splendidum magis facinus, quam sit tuae Herae, leges. aequari maximis potest. Pueri sumus teneres aetate, et parvuli, Sed ex tenella aetate nascitur nova Res publica, et qui praesunt functionibus In urbe passim per tribus nunc publicis. Pueri fuere et ipsi. Si tempus feret, Fungamur ut nos publico quoque munere, Habebimus paradigma splendidissimum Rei gerendae: nil refert quod femina Sit illa. Nam pulchrum quod exstitit semel, Deforme numquam sit. PRO. Tibi certe assentior. In hemicyclis audivi ex maioribus Natu, magis vix esse quid probabile, Quam talibus si quidquam exemplis discitur. Cur abimus quo crescant cum prudentia Anni. MIS. Pater meus viden nunc exiit. PRO. Video quidem, nos hoc loco spectabimus. SCENA X. Liturgus. Ozias. Ioseph. Chabri. Publicus famulus consuli renuntiat, hierarcham cum quibusdam presbyteris ex Hierosolymis, de victoria Bethuliensibus congratulatum venisse. vocatur a consule. Interea confluit senatus. HIerarcha sanctus o consul piissime, Huc advenit Solymorum ex urbe, cum viris Senioribus quibusdam. OZI. Haud tempestivius Poterat venire, quam sub tempus gaudii. Liturgus hic, viri boni, mihi nuntiat, Quod pontifex visum nos huc advenerit. IO. En quam bene hoc factum vir consultissime. Nunc temporis nil commode fieri magis Potuit. Videre victricem nostram volet, Miraculum visu longe dignissimum. CHA. Abibo, eam vocabo. me comit abitur Opinor haud gravatim. Nam non dedecus, Heroidem tantam cum sancto principe, Et cum viris senioribus, ut iudico, De publicis agere Dei negotiis. OZI. Recte mones, abi, vocato heroidem. IO. En advenit princeps sacerdos maximus. SCENA XI. Ozias. Ioachim. Simeon. Iudas. Sachar. Onias. Emanuel. Iudith. Excipit summus sacerdos, et eius comites presbyteri amplexibus et osculis amicitia plenis. congratulantur ipsi vicissim de pace. congratulantur Iudith de virtute. pontifex adventus causam exponit, atque ita hoc colloquio clauditur actio. NIl gratius nobis potuit contingere. Quam quod Dei summus sacerdos maximi In gaudio hoc ad nos venit Bethuliam. IO. Congaudeo vobis fratres in gaudio Vestro. OZI. Patres et presbyteri sanctissimi, Gratissima est nobis haec visitatio Vestra, et pius sinceri candor pectoris Tam gratus est nobis, quam quod gratissimum est. SIM. Pacem Deus suam potens, quam praestitit Vobis, velit servare in multa tempora Vobis, et Israeli pro clementia Sua. IV. Bethuliam Deus benigniter Respexit, istud augeat benignius: Quod auxit, id servet per cuncta saecula. SAC. Gravis dolor fuit profecto singulis Tribubus in Israel, quum vestra civitas Premeretur hoste tam crudeli et barbaro. Sed sunt vices rerum vobis divinitus Festiviores concessae. nunc plausibus Et iubilis Deum celebramus maximum. Sic convenit veris amicis, ut sient Affectibus piis pro casu praediti, Quibus vident amicos esse obnoxios. ONI. Hierusalem dolebat tota civitas, Cum cingerentur castris vestra moenia: Laetatur at, post quam vident vos liberos Ab hoste tam crudeli, et id per feminam. Hoc gentibus cunctis est summum de decus. Mirabilis ratio est Deo iuvaminis. IOA. Heroidem hanc videre fratres gestio, Per quam Deus facinus hoc tantum fecerit. EM. Aderit in ipso temporis hoc articulo. Consul vocavit hanc, statim atque acceperat Adesse vos. En ipsa iam nunc advenit. SI. Est haec in Israel decus tam nobile? IUD. Numquam fuit quicquam desiderabile Mihi magis, quam ut hanc viderem feminam, Quae pectoris plus, et fortis prudentiae Quam quilibet virum per Israel habet. SAC. NOn lingua tam diserta, quae digne satis Encomium hoc heroidis celeraverit. ONI. Virtutis est honos decorae praemium. virtutis ast huius non comparatio Facile invenitur. Ergo praemium suum Capiat ab ipso summo maximo Deo, Non hic (caduca nanque in terris omnia Sunt) ast in alto cum beatis aethere. IOA. Tu salva sis matrona laudatissima. IV. Salve vicissim magni sacerdos Dei, Et Israelis princeps splendidissime. IOA. Tua fama fertur in Solymis celeberrima. Iam tota propter te gaudet gens Israel, Quae nos malis ex hisce reddis liberos. Heroicum facinus fecisti fortiter, Quae publicam propter salutem, corporis Incolumitatem neglexisti, femina Quovis viro praestantior: et ob id quoque Maioribus digna es ipsis honoribus. Non unus est laudis tuae clarissimae Modus. Pudicitiam tuam clemens Deus Respexit, atque armavit istam robore Macte virili te viduam castissimam, Et continentem virum a consuetudine, Postquam Manasses vir tuus celeberrimus Cum patribus dormivit. Fortitudinis Istud fuit. Quapropter et manum tuam Deus potens armavit fortitudine, Auxitque te tam splendida victoria, Et gloria numquam moritura saeculis Ullis tuam exornavit hanc praestantiam. IV. Encomion maius et amplius mihi Tribuis sacer quam pro meritis mystes meis. Soli Deo debetur omnis gloria. OZI. Sedes, patres, pro more nunc capessite. Matrona tu medium teneto pro tuo Merito. IUD. Senatrix en defungor munere Nunc publico. Ehem quanta sum pii patres? OZI. Vos hospites, in his locis prioribus Sedete. Nunc sacerdos excelsi Dei, Nos auribus patrntibus verbum tuum Nunc audiemus, ecquid visitatio Isthaec velit repentino in hoc gaudio. IOA. Viri Bethulienses, et tu femina, Sexus decus muliebris, nos Hierusalem Nos civitas huc misit, post quam nuntium Accepimus rei gestae feliciter: Congratulemur vobis de successibus, Et gaudium vobis testemur publicum, Sicut prius sumus testati maximos: Et publicos dolores hic solamine. Nunc offerunt per nos suam promptissimam Vobis amicam cunctis benevolentiam. Aequi bonique id officii viri optimi Suscipite. Summum, optimum atque maximum Laudamus una vobiscum, qui depulit Forti manu sua tanta haec pericula. Adhaec viri Bethulienses optimi, Quoniam decet gratos bonum hoc agnoscere, Testarierque quod acceptum est, ecce vos Invito, et hortor vos viri quam maxime, Solymorum in urbem cum vestris piis sacris Gratos Deo pro tanto vos ostendite Beneficio. Nam gratitudo plus valet Apud Deum rebus secundis, quam pium Supplexque votum, cum premit necessitas. OZI. Pergrata nobis officii haec oblatio est. Hortatus iste vester me afficit modis Miris: geremus huic morem promptissimi. Sacrum Deo gratum feremus maximo, Votum redemptionis solvemus pium. Adhaec fuit nobis haec visitatio, Et vester ad nos adventus gratissimus. Victoria haec nos omnes fecit divites. Pinguemque praedam partiemur singulis, Ut aequitas iubebit: ast heroidem Spoliis opimis nos merito donabimus, Ut quae ducem forti manu interfecerit. IOA. Merito quidem donatis hisce heroidem. OZI. Donamus hac corona te nunc civica, Ut quae tuos cives nos liberaveris. Debentur et tibi epilytra, niceteria. Virtutis haec monumenta sunt, haec consule Aequi bonique. istis donat te civitas Bene grata, sed Deus rependat cetera. IV. Quam feminam exornabunt isti acinaces, Et aspides et thorax et manubiae, At si minus nobis haec usui sient. Erunt tamen monumenta isthaec gratissima, Parum licet sim digna munerarier Huiusmodi tantis vestris insignibus. OZI. Nihil satis potest tibi rependier Pro dignitate, pro meritis amplissimis Tuis. IOA. Tuis meritis condigna sunt quidem Maiora. quare aequi bonique haec consule. IV. Haec dona vestra ego nequaquam respuo: Imo mihi sunt, ut dixi, gratissima. Sed haec Deo redemptori suspendere Solymorum in urbe, in templo sacratissimo, Volo, in piae monumentum gratitudinis: Ut omnibus peregrinis qui illuc venerint, Sit cognitum, quod summa sit potentia Penes Deum rectorem mundi maximum. OZI. Haec arma vos pueri portate praevii, Portate in aedes victricis fortissimae. Veni sacerdos, deducemus splendide Iudith hanc domum, sequetur ordine Senatus et populus magno cum gaudio. CALLIOPIUS. Valete spectatores, haec peracta sunt. FINIS. EPILOGUS. SPectastis hunc viri ludum clarissimi. Audite nunc brevibus quae sit utilitas Huius, docebo quae ludi medulla sit. Neque enim mali ominis, ut multi garriunt, Huiusmodi ludi sunt, sed plenissimi Fructu bono, et documentis pertinentibus Vitae ad statum communis, nostro tempore Potissimum, quo saevit hostis impius, Sititque nil, quam Christianum sanguinem, Qui deuoravit orbis partes plurimas. In hisce dico nunc afflictionibus Crebris, habemus quod discamus optimi Viri, quibus modis sit isti barbaro Nunc obviam veniendum, quando is impetum In nos facit crebris incursionibus, Quibusue machinis propelli debeat. Paradgma in hoc praeclarum habemus dramate. Cum Turca trux incursiones factitat In regna nostra, tum pio precamine Et paenitentia expiemus crimina Vitae prioris. Hae sunt verae machinae. Licet quidem nobis pro cara patria Pugnare, proque Christiano nomine: Erratur ast in hoc persaepe turpiter, Praetextus est multis honestus patriae, Ipsa tamen re possidendi latius Cupiditas, vel pinguius stipendium. Haec universim nunc audite singula. Pro contione presbyter curabit, ut Ne concitet turbas, si sit tranquillior Res publica, at ne faxit corda languida, Et inbecilla. porro si victoria Contingat, ut sit gratiarum actio Erga Deum privatim, nec non publice. Munus tuum sacerdos est, precatio Iugis tua pro sacrosancta ecclesia. Hic praeses urbis rector rei publicae Typum tuum gerit Ozias consul hic. Deum suum colit vir hic dexterrime. Salvum cupit statum suae urbis publicum. Cordatus est et fortis vir periculis. Turbas suorum civium modestius Prudens tulit, parens prudenti feminae: Et victor aequus. Quid? Consul dexterrimus. Senator hic habet quod discat optime. Ne factionibus faveant, gravissimo Malo: sed ut studeant piae concordiae. Concordia est in urbe longe maximum Bonum. Timor favorque, longe pessimi In rebus arduis suasores. Maximi Negotium Dei maligne prohibent. Popularis hinc documenta civis hauriet, Ne cum pericli in civitate terror est, Animum suum despondeat vae cordia: Aut nutet huc illucque, quando ventulus Parum secundus rebus nostris flaverit. Hinc disce, quod sit urbi nil praeclarius, Salubriusue quam dulcis concordia: Discordiaque nil perniciosius In omnibus, sed maxime in republica. In re domestica pater domestice, Si non modum nec regulam domus habes, Hinc disce vel a femina, quod sit tuum Munus regendae prudenter tuae domus. Herois haec docebit, ut domesticos Doceas, regas verbis, exemplo, et moribus. Prudentiam sanam cum fortitudine, In femina hac cordata nunc spectavimus. Sed feminae maius paradeigma in hac habent. Cum feminarum sic decus haec maximum, Iudith est cordata, fortis et pia, Pudica, constans et praesentis consili, Mirabilis suae est amatrix patriae. Non hic vides, quod est fere in nostratibus Mulieribus, quibus tantum loquacitas Studio est, inepta et arrogans superbia. Viros suos reddunt pleraeque uxorios. Sed haec viris plerisque habet plus pectoris, En territos confirmat forti robore. Et consulem et patres regit prudentia Sua, et senatum errantem pulchre corrigit. Famuli sua hunc famulaeque discunt munera: His Abra, pulchre illos monebit Promptulus. Ut rebus in piis, honestis et bonis Dominis suis pareant fide promptissima. Sed miles hinc suas doctrinas hauriet, Ne sit nimis in castris vino deditus, Libidinive impurae forte indulgeat. Nil feminis cum castris sit negotii. Haec ipsa sunt quae visa sunt dignissima Monitu. suas ad aedes pergat quisque nunc. Nil amplius quod hinc spectetis optimi Cives, viri, nec non honestae feminae. Aequi bonique ferte, abite, et plaudite. CHORUS. Ex ipsius textus Cap. XVI. Sub persona vel Bethuliae, vel totius Iudaeae, canticum Iudith. HYmnis te Domine et tympanitis sonis, Laeti te lyrico concelebrent melo, Collaudent celebri te modulamine: Nomen dulcifluis carminibus canant. Nomen celsiiugi tollite laudibus Amplis: et quoties ipsa necessitas Urget, supplicibus numina maxima Implorate Dei vocibus o pii. Nam celsus Dominus conterit horrida Forti bella manu, et dissipat arbiter. Clemens eripuit de medio Deus Caedis, quam populus struxerat impie. Atrox Assyrius trans Aquilonios Montes terrifico fecit iter gradu, Instructis properans valde phalangibus, Duris militibus terruit acriter. En tantus numerus fluminibus suum Cursum ut praepediant vel rapientibus. Armatus sonipes per iuga montium Terrorem strepitu concitat horrido. Hostis valde minax territat omnium Mentes horrificis et miseris minis, Se vastando meos igne et acinace Laetos velle truci perdere terminos. Iuravit stolide dux temerarius, Iactando iuvenes perdere strenuos, Lactantes pueros ecce meos neci Crudeli dare eos, ponere et insolo. Hostis virginibus vim violentius Proh castis faciet, si Deus hoc volet, Et pulchras rapiet pro spoliis sibi. Haec iactans temere, funditus interit. At iustus Dominus feminea manu Concussit rabiem barbarici ducis, Non magnis iuvenum viribus horridam. Hunc per me Dominus sustulit impium. Non Titan ferus hunc praecipitem dedit, Non hunc terrigenae magnanimi viri Confecere, sed hunc femina fortiter Occidit Merari filia candidi. Hunc Iudith specie praecipitem dedit, Enervans animi martia robora. Sic charam patriam liberat hostibus. Obsessum propere solvitur oppidum. Atratam posuit dissimulans stolam, Nec quicquam viduae consimile adfuit. Unguentis faciem dulcibus illita, Cum mitrae tereti complicuit comas. Pascens dux oculos fallitur impius, Dum spectat pedibus vincula feminae Hebraeae niveis: corripuit furor Vaesanus miserum, et exitio dedit. Deceptrix animum forma viro suum Captivum tenuit, perdidit. Et caput Horrendum secuit feminae acinaces Crudelis, facinus quam memorabile. Horror corripuit barbaricum genus Persarum. trepidant toxophori cito Medi, cum facinus tam temerarium Advertunt: pavor hos occupat horridus. Nostrates humiles nunc ululatibus Complent aethereum terrificis polum. Infirmique siti tum trepidant, fugam Capessunt pavidi, territi ab hostibus. Versis ast vicibus, qui geniti meis Natabus validi, fortiter hostibus Impungunt stimulo vulnera sauciis, Qui victore Deo diffugiunt procul. Cantabo Dominum carmine te novo Victorem celebrans insuperabilem, Qui virtute tua tu tibi gloriam Aeternam facis o laudibus inclite. Agnoscant Dominum mente pia Deum, Et servire velint, quaeque creata sunt Factori Domino, numine qui suo Et verbo facili condidit omnia. Non firmum fuerit, quod tua numina Vel vitare queat, vel tibi viribus Audax obstrepitu velle resistere Tentet, iussibus haud morigerum tuis, Montes celsiiugos, et fluidas aquas Concussu facili disiciet Deus. Ex fundaminibus, de facie Dei, Petra ut cera fluet a radiis liquens. Sed sancte timidis tu placidus soles Et clemens fieri, non sacra te movent. Non libamina te, non holo caumata Delectant liquidis dexter odoribus. Magnus semper erit, qui Dominum timet. Vae sed gentibus his, qui generi meo Insultant. Dominus cunctipotens Deus, Vindex aequus erit, iustus et arbiter. Istos ignis edax caelitus ingruens Absumet, putridum vermiculi exedent Corpus tabifici. Mens male conscia Aeternas crucians ad lacrimas aget. FINIS.