Dramata sacra: comoediae atque tragoediae aliquot e Veteri Testamento desumptae. Tomus 2. Machine-readable text Ziegler, Hieronymus et alii. Oporinus, Johannes XML version, markup prototype, April 2004 Knebuschmarkup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camena/ drama oporinusdramata2.html s0001.html oporinusdramata2.xml drama/jpg html Basel: Johannes Oporinus, 1547.

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 17 August 2005 Katharina Meiszus (corrections), Ruediger Niehl (tagging) markup typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - Morpheus spell check SUSANNA, DRAMA COMICOTRAgicum, auctore ab eodem recognitum et auctum. PVERI IN LAUDEM patriae. AUgustae celebri, laudibus inclitae, Germani imperii quae decus omnium Est splendore sui nobile maxime, Charae nunc patriae pandimus haec sacra. Laudabunt alii vel Rhodon inclitam, Thebas centi fores, vel Babylonicos Muros, Palladis aut moenia virginis, Romam aut pontificis fulminis turgidam: Ast Augusta magis florida singulis, Auctrix imperii Christicoli pia, Summi iussa facit principis haec sui. Princeps est Dominus, maximus, optimus. Quae Missae procul hinc expulit impiae Foetores, alacris numine fervida Zelotes studii sancti loqui, cupit Ut rex cunctipotens imperet omnibus. Musae pierides. plausibus omnia Vestris nunc resonent, spargite ramulos Castae laurigeros Daphnidis arbore: Rorem Castalium spargite largius. Pubis nunc tenerae, quae studiis sacra est Vestris, vota sient auribus, et preces, Haud ingrata piis. Numina musica Inspirate, canent carmine ludicro. PERSONARUM NOMINA. Chelkias pater Richel mater Ioakim maritus Susanna matrona Beniamin filius Susanna filia Daniel prophetes Promptula ancillae. Herophilus Servi Spudaea Supudoecius Achab actores Praeco Sedechias Cleter apparitores Dadan Quaesitor Abed Agira Iudices Populus Galaad Nabuchadonosor rex Histiob Signaeus Imperatores Maloco Strategus Ierobaal Achschedar Satrapae Hedioth Persa Arradan Pachus praesides provinciae Dibon Toparcha Zaba Adargazaraeus duces Besasa Ephorus Dabrani Gedabeceus dispensator Iavan Aspenax magister Eunuchorum Nomenclator Symbulus a consiliis. PROLOGUS. TErentius poeta festivissimus, Qui conqueritur in omnibus Comoediis De zoilis suis (nec mirum est id quidem, Qui etiamnum habet suos infensos aemulos) Facit, ut sui studio gravi respondeam Calumniae. Sic nos sumus (si diis placet) Iam sanctuli, quibus isthaec sancta cautio est, Quo non puer tenellus Christo deditus Ex limpido latice castarum virginum Ingurgitet quid philtri. Ringitur, Se prodit ictus. Heus, dicam modestius, Dicamque quod tibi placebit optime. Extorsit hoc nobis tua importunitas, Ut rem sacram pro fabulis Terentii Agamus. Haud impuritas tibi placet Lenonis, haud iuvenis tam luxu perditus, Ut Aeschinus: neque hoc quidem, puellula Laborans e doloribus. Sed nec tibi Placebit hic, quodcumque quisque dixerit, Quia non decet malis personas fingere Bonas. Malus manebit usque malus. Senes Corruptiores sunt, quam vel Terentius Vel Plautus introduxerit. Libidine Adeo nefanda uterque diffluit miser. Acolastus arridebit blandius? Puto. Sed is nec Aeschino cedit luxuria, Nec Pamphilo. Magis Christum probaveris, Qui victor ex ligno regnabit perpetim? Pium quidem hoc ama est. Sed interim tuo Puero officit nefandus Iudas proditor, Ne discat hinc is praeceptores prodere. Taceo, quod inficietur turbae moribus, Quae filium summi Dei ligno crucis Poena nefanda sustulit. bona tibi Hoc assero fide, quod nil crudelius Sophocles dedit. Neque ullum tota antiquitas Immanius memorat scelus, ne Scythicum Quidem. Iuvat Ioseph magis audire? Sed Terentius nullum scortum impudentius Petulantiusue inducit, quam sit Sephirach. Age mos tibi geratur. En habes sacram Comoediam. Sed heus paria nobis face, Ne dentibus caninis amplius bonum Terentium pergas nobis proscindere. Sed heus puer, tu drama paucis dicito. ARGUMENTUM. ISti senes, atque Israelis arbitri Ardent publicam Ioakimi coniugem, Natam Chelkia, quae Ssanna nomine. Tentant minis, nil ipsa cedit machinis. In ius vocant convictam testimoniis Falsis adulterii, prophetes Daniel Absolvit, instinctu divini numinis, Senesque talionis lege iudicat. Populus rapit reos, et saxis obruit. Tu planius populo dicas Germanice. ACTUS PRIMI, SCENA I. Alter senex solus in horto inambulans, de libidinis tortura secum conqueritur. Sedechias presbyter. HEu, caecus ignis ardet imo pectore: Miserum me amor vesanus urit. Aestuat Medulla flagrans, vulnus est in viscere. En, totus ardeo miser Cupidinis Telo. nisi haec mulier medebitur mihi, Spes nulla tantum posse leniri malum, Finisque flammis nullus insanis erit. Miror magis quomodo hoc seni fiat mihi. Non ausus sum caelum intueri, et sidera. Erumpit oculis ignis, et lapsae genae Lucem recusant, nil idem dubio pacet, Artusque varie iactat incertus dolor. Sed videon collegam? At ipsus est, eo. SCENA II. Duo senes sibi mutuo suum in eandem confitentur amorem, consultant, quomodo libidinem expleant. Achab Sedechias. PApae? Quis est, solum procul quem conspicor Deambulantem in horto? Is est, qui saepius Huc commeat. Sed en mihi sit obviam. Adibo. SED. Salvus sis. ACH. Idem et tibi precor. Collega, frater, atque amice candide, Fretus tuo iampridem amore, qui diu Adolevit inter nos, tibi nunc conloquar. Per dextram amice obtestor, et fidem tuam, Habeas ne clam me, quod tuum diu tenet Animum anxium: solumque te hic quod conspicor Iam saepius modo huc, modo illuc lumina Suspiriis voluentem. Posses dicere: Achab, tantumne est abre tua otii tibi, Aliena ut cures, eaque nihil quae ad te attinent? Homo sum, humani a me nihil alienum puto. Si quo modo tuum dolorem tollere Queam, paratum senties. SED. Benignus es. Sed heus amice, animum meum tenet quoque Non parva sane (crede) commiratio, Quid monstri alat deambulatio frequens: Quom non forum rixis strepit, tum maxime Spatiaris. hoc observo plurimum. AC. Obsecro. SED. Sane. ACH. Tuum morbum fidenti detege Animo, vicissim dixero morbum meum. SE. Curae leves loquuntur, ingentes stupent. ACH. Committe curas auribus frater meis. SE. Hoc impetrabis, si fidem silentii Spoponderis, parique dixeris vice, Quae cura, quisue morbus occupet tuum Cor. ACH. Hoc bona faciam fide, atque spondeo. Haec malus esto testis, atque conscia. SE. Videre eodem quo laboro maxime, Malo teneri. ACH. Vah. SE. Cupidinis face Accensus, et furtivum amorem in pectore Meditor, ferorque adeoque fluctuo omnium Miserrimus. ACH. Ain? SED. Modusque nullus est, Quo possim amorem tam nefandum fallere, Sed ut soluto labitur moriens gradu, Sic vix labente sustineo collo caput, Nec me quieti reddo: sed somni immemor, Noctem querelis transigo, et suspiriis. ACH. Quid narras? Oestro eodem percitus miser Numquam quiesco, sed furore perpetim Noctes diesque carpor. Is per ossa abit, Augetque morbum. SE. Quidnam ais? Deus bone Quae'nam tuam mentem omnium carissime Delectat? aut animo tuo tam complacet? ACH. Pudet pigetque crimen istud prodere. SE. Quamvis tegatur, proditur vultu furor. Non est, quod in me rimulam putes: rogo, Effare: fido pectore arcana occulam. ACH. Alium silere quod voles, primus sile. SE. Nemo istud alius, me quidem excepto, audiet. Tu te exhibes tam difficilem? pari vice Dic quaeso. nam silentium promiserim. ACH. Moratur, ut scis, hisce in aedibus vir hic, Qui est omnibus nostratibus carissimus. SED. dicisne Ioakim, quo confluit forum? Quique ordinis nostri modo potissimus Opibus, genus, nomen, famamque maximam Habens? ACH. Sed est felicior nunc omnibus, Qui coniugem domi suae pulcherrimam Habet. Nec est prior Venus, nec Cynthia Formosior formosa. SE. Credo, tibique mi Achab ego consentio: numquam meis Oculis imago talis observata. Ego In ea ardeo: meumque cor mihi salit, Quoties recordor, et recolligo meo Animo, novus candescit ignis aestuans. ACH. Quid ergo agendum existimas? SE. Quid? omnium Primum ut libidini satis fiat, fiat, neque Quicquam nobis sit omnium rerum prius. ACH. Sed quomodo? SE. Inveniam viam nobis bonam. ACH. Quam quaeso? SE. Tempus est, et apta occasio Oblata, qua fieri id potest facillime. ACH. Age cedo. SE. Vidi saepius cum Phoebus est Utraque terra idem, sereno in ambulat Caelo, atque carpit umbram opaco in gramine: Positaque veste, artus tenellos perluit Unda sonora, quam latex pellucidus Effundit. id cum videram, coepit meum Ardere pectus, flagrat usque perdite. ACH. Adverti id ipsum, eademque causa est et mihi Deambulandi. oculos solebam pascere, Cum omnes abirent, ac domum reverterent. Foro soluto, me huc receperam, angulo Aliquo latens tuebar: ac quo saepius Vidi, hoc placet magis, magis furor rapit. Numquam tamen fuit adire audacia: Occasionem etiamnum ego aucupor miser. SE. En iam datur percommode. ACH. Nobis datur Occasio? SE. Atque animum tuum firmaveris. Abdamus, hicque clanculum post arborem Lateamus ex insidiis. hinc cum iusserit Pro more abire puellulas, erumpere Conemur, atque hanc obruamus territam, Nil tale suspicantem: et anxiam nimis Adoriamur. omnibus modis eam Tentabimus, preces minis miscebimus. ACH. Suades bene. Venus secundet omnia. SE. Incedit, en stipata nympharum agmine. SCENA III. Susanna cum ancillis lavatum hortum ingreditur. ablegatis ancillis, senes matronam adobruunt. Susanna matrona. Promptula et Spudaea ancillae. Achab et Sedechias, senes. MIrabilis Dei bonitas, puellulae, In omnibus rebus lucet. PR. Vel saxeum Pectus sibi verum Deum persuaserit, Sanctum Deum populi Israel, qui condidit Polum, mare, atque terrae molem maximam. Non Bel queant, non ullum idolum gentium. SV. Bene admodum Psaltes David rex Israel Psalmis sacris cecinit Dei praestantiam. PRO. Quaeso hera, nobis hanc oden edissere. SV. Caeli Dei recensent amplam gloriam, Stabileque firmamentum hoc comprobaverit, Certissime manuum suarum hoc esse opus. PRO. Vel caecus hoc videret, admirabitur Hoc contuens opus Dei mirabile: Id sol vagus, docent id clara sidera, Satis superque id officiis suis probant. Phoebe facit nunc caelo curva cornua, Nunc orbe pleno lucet totis noctibus. Fugiunt nives zephyro fugante frigora, Ver aestas proterit, campisque gramina Virent, opesque large autumnus pomifer Effundit. inde bruma iners revertitur. Rerum vices iter antibus meatibus Laudem Dei celebrant usque sedulo. SPV. Hortus viret herbis, florumque lumina Stellant. PRO. Comis micant virentes arbores, Tellus ferax munusculis luxuriat. SUS. Ne erretis: haud Deus est ex rebus conditis Amandus: atqui res creatae maxime Propter Deum in pretio mortalibus sient. PRO. Recte mones hera, et pie sic censeo, Ne plaustra equos trahant. quod tum fieri solet, Si causa amoris sit ex rerum commodo. Sicut Dei bonitas se effundit largiter In res creatas, plenaque Deo omnia: Pari modo propter Deum sunt maxime Amanda cuncta, qui malum nil condidit. SV. En iam dies medius trahit rerum breves Umbras. Utrinque sol pari spatio meat, Altissimusque in orbe nunc radiis calet. Discussit en nebulas, et aestus aestuat. Placidusque stridor, quem liquor praebet. facit Ut me iuvet corpusculum hoc aspergine Perfundere, atque abluere sudorem meum. Abite, festinate, et ocius mihi Oleum fragrans, et smegma ferte. et insuper Studiose quaeso pessulum ostio obdite, Ne me obruat, posito meo velamine Testis calumniator, aut hic qui struat Meo pudori vel dolum, aut technas malas. PRO. Faciemus, ut iubes me a hera, ut condecet Servas fidelis. SPV. Hoc potissimum mihi est, Dominae meae semper studere, et obsequi. Eamus. PRO. Heus mea tu, moras tumet facis. SPV. Tu pessulum obde, ut iussae sumus. P. Maxime. ACH. Non amplius meum queo morbum pati. SE. Nondum puellae abiere prorsus, heus mane. ACH. En crura nudat vinculis. SE. Eburnea Sunt. A. Quae latent, meliora sunt. S. Putas? A. Puto. SE. Quid nunc moramur? approperemus ocius. Quid, odium cessas gradu testudinis? Quin te moves? AC. Moveo. SE. Tamen nil promoves. ACH. Studio gradum celero senili maxime. SCENA IIII. Senes matronam de adulterio nequiquam sollicitant. Susanna. Achab. Sedechias. PErii, procul dubio meus pudor male Periclitatur. Heu mihi miserae, Deus. SE. Hem fortiter, tenta, perage decretum tuum, Intrepida constent verba. qui timide rogat, Docet negare. Magna pars sceleris tui Olim peracta est, serus est nobis pudor. Incepimus, ne cesses. ACH. Sic. coepta exsequar. Non est quod expavescas o decus meum. SE. O corculum meum, tuum suspirium, Lacrimas tuas omitte: nullus hostis hic, Nullum periculum timendum erit tibi, Non arbiter paradeisus hic dolis vacat. Secreta cum sit culpa, quis testis siet? ACH. Causa est amor, quod adsumus. Morem gero Amor sacer, si tu modo Christi cupis Fieri parens. Sunt certa, crede, oracula. SE. Morem geras nobis precamur omnium Pulcherrima, et sanctissimae libidini Medere. Opus facies pium. SV. Tantumne ego Facinus? Deus meliora det. Meus pudor, Meaque fides manebit usque dum Deus Volet, meoque coniugi castissimo Servado. proin valete, abite perfidi. Procul impudicos corpore a casto amove Tactus. Quid hoc est? Etiam in amplexus ruis? ACH. Donum feres non paenitendum. SE. Quid cupis? SV. Facesse cum donis tuis, nil efficis. ACH. Placido'ne amori, etiam pugnas, pulcherrima? SE. Vim senties, ni sponte morem gesseris. SV. Eadem dies lucem et pudorem extinxerit. ACH. Finem dolori faciet, aut vitae dies. Miserere amantis. SV. Magne regnator Deus, Tam lentus audis scelera? tam lentus vides? ACH. Dicam te adulterio deprensam. SE. Consule Vitae, et saluti, dum licet percommode. ACH. Nobis fides habetur undique maxima. SV. Afflicta sum. Miseram malum undiquaque me Concludit, et nusquam salus comparet. heu Quo nunc, Deus, me vertam: Nanque solus es Qui ferre opem miseris potes. Feras mihi. Saxum hinc, sacrumque me premens hinc imminet. Nam si coacta nefas, scelusque admisero, Fefelleroque coniugi meo fidem, Iram Dei magni in me prouocavero, Simulque notam non delebilem meis Natalibus malum hoc patrans inussero, Cum me rapit populus, sibi ut paradigma sim. Quod si paravero vobis resistere, Idem periculum tenet miseram. Quia Quum praesides iniqui, et omni criminum Genere implicati, subditos suppresserint, Non aequitas ibi valet, non castitas Est tuta: sed leges silent, ius languidum est. Satius vero est, libidini vestrae malae Resistere, et subire nunc periculum Vitae: necemque fortiter feram, modo Sciat Deus, qui corda cuncta et viscera Rimatur, esse me extra noxiam. SE. Licet Multis queratur esse vim, vis attamen Grata est puellis: et venus violentior, Iucundior. SV. Tete invoco vindex Pater. ACH. Tentaveris non auspicato, ni Venus Secunda sit. Nam aut perfice, aut non incipe. Indexque tollitur, statim atque criminis Est facta particeps. Auis non commode Alis fugit visco illitis. SV. Testis Deus Et arbiter, vindex, et ultor eripe. Miseram tuere, et innocentiam meam Defende. Nil famae periculum moror, Modo sim mihi bene atque recte conscia, Modo tu scias secreta pectoris mei. Dextram Deus nunc porrigas. SE. Nil efficis Clamore. Curre ad hostium, atque concita Tumultum. Ego observabo eam, et custodiam, Ut hoc scelus videat hic omnis Israel. ACH. Heus vos voco populares, heus accurrite, Celerate: nunc deprensa vah adultera, Quam nemo suspicatus est unquam minus. Quae castitatis omnibus paradigma erat, Exemplum erit nunc omnibus libidinis. Isthic adulter cum sua est adultera Deprensus. Observavimus furti locum. Furtum tori deprendimus. Concurrite, Videbitis complexibus iam turpibus Eos frui, legesque inire Cypridis. Heus vos volo testes. SE. Scelestus aufugit Me aetate levior per posticum celer. SCENA V. Senes cum non successisset, concursum faciunt. Heram ancillae consolantur. Herophilus servus. Sedechias senex. Spudoecius servus. Achab senex. Promptula. Susanna. Spudaea. QUis clamor his foribus seratis pessulo? Quid'nam excitas turbas iam voce tertia? SE. Iuvenis fugam dedit. HER. Reclusan' ianua? SE. Erupit. HE. Heus quid clamitas, senex? SE. Tuam Deprendimus domina, secus quam condecet Castam viri boni, atque magni nominis Hic coniugem. HER. Quid nam? SE. Rogasne? Perfida Indulsit hic complexibus. HER. Nugas agis Calumniator. SE. O, Deus faxit. HE. Deus Vindex erit calumniae. Meam scio Heram suum semper parasse commodum Ex commodis viri sui. Potissimus Ducit sibi nomen bonum: tum coniugi Soli placere sedulo, atque moribus Se accommodare ipsius. Haec confingitis. ACH. Ni conscientiae. SPV. Quid conscientiae? Vobis doli mali estis conscii. Scelus. Quod si esset hoc verum facinus quam maxime, Quod artibus malis innoxiae struens In odium vocas: tamen summi Dei Lex te iubet, celare crimen proximi. Ecquis fidem vobis malis auctoribus habebit? Hoc scio, atque certus sum mihi, Instructa sic lege est ab incunabulis, Timens Deum, pudica, castis moribus, Ut vestra nil queat perversitas mala. PRO. Lacrimas mea hera mitte, fortiter tuum, Ut assoles, casum feras. SV. O Promptula Mea tu periclitatur innocentia. PRO. Malis'ne tu periclitari noxia? Probitas stabit tum, quando iniquitas perit. Nescisne ahaeneo muro esse fortius, Nulla bonos culpa mali pallescere? SPV. Veni mea hera, animumque in aedibus tuis Recolligas, morata nil calumnias. Deus hoc inultum non sinet, iudex erit. ACH. Eamus hinc. Videbit an deliquerit. CHORUS PRIMUS. Psal. XXX. sub persona Susannae. SPem tua firmam posui paterna In manu, mundi dominator. Hinc fit, Quod pudoris non faciem rubore Conscia muto. Aequitas me nunc tua liberato His malis pressam, miseraeque pronas Praebeas aures, celera iuvamen, Eripe dextra. Tuque protector meus, atque tutum Sis fugae asylum trepidae timore, Tu feras promptam miserae salutem, Confugium tu. Tu meum robur, reducem beatam Fac tuum propter precor alme nomen: Gratia larga foveas misellam, Rector olympi. Libera me nunc dominator alte Omnibus technis, laqueis, dolisque, Quos malignantes posuere mihi. Protege dextra. In tuas palmas animam dolore Territam mando Domine et redemptor, Tu Deus veri, reicisque longe Pectore vana. ACTUS SECUNDI, SCENA I. Senes consultant de intendenda Susannae lite. Achab, Sedechias, presbyteri. LUcescit, et Phoebus suboritur: dies Gelidam fugat noctem: meum collegam Achab Adibo, consilium meum nunc conferam Cum eo. Viam, modumque inibimus bonum, Ut ipsa sentiat, quid egerit mali, Quod noluit nobis parere, et obsequi. Sed cesso nunc illius ostium viri Pultare? En ipse egreditur foras, meus Socius, adibo ut recte congruant, Sibique pulchre ubique res consentiat: Erit id necesse in ipso causae cardine. Amice salve. ACH. Salvus esto. Dic mihi Quam formulam suades, putas've intendere? Aut quam dicam scribemus obsecro? SE. Omnium Primum tuis in aedibus negotium Spectabimus. ACH. Locus est nobis percommodus. SE. Somnium hercle ego hac nocte oculis non vidi meis, Rationem ut invenirem. AC. Age eccos. SE. Quos. AC. Patrem Virumque feminae. Megera haec, aut Erinys est. ACH. Eamus hinc, ne quisquam id ex dolo malo Dicat geris. SE. Recte mones. Ito impigre. SCENA II. Pater et maritus Susannae conferunt sermones, et maritus mala ominatur. Ioakim. Chelkias. BOnum diem tibi socer carissime Precor, patris loco colende. CHE. Amplissime Iudex, et aequus Israelis arbiter, Quid tu vales cara tua cum coniuge? IO. Valemus. Atqui nescio quid tristis est Praeter suum more. Ingemiscit iugiter: Nec ausus illa, quid nam id esset, alloqui. Eiusque causa tota domus maeret pie. Ad haec profecto mi socer pie nescio, Quid mens mali praesagiat. CH. Meliora det Deus, tuumque quicquid est praesagii, Avertat, et vobis secundet omnia. IO. Hoc faxit ipse rector, fata qui regit. Sed ecce coetus iudicum nunc convolat. CH. Achab et alter conferunt en seria Colloquia. IO. Certe id ipsum et indicant manus Capitisque nutus, admodumque argutuli Gestus. CH. Ferunt nimirum et arduas, puto, Gravesque causas. IO. O beatum, qui suam Vitam seorsim ab omnibus forensibus Negotiis agit, sibique victitat, Deoque CH. Sic. nam id ipse censeo. IO. Pater Paulisper hinc dum tota adest confessio, Deambulando secedamus longius. SCENA III. Confluit iudicum consessus. duo deiudicis officio disputant. Hedioth, Histiob, presbyteri. QUid'nam Histiob animus versat? Quid ponderas? HI. Quid? quaeris? an pectus tuum curis vacat? Qui iudicis munus geris tute ipse, quem Non addecet solidam quiete absumere Noctem: sed alta nocte somnum frangere, Fraudare tete, ut publicum queas bene Prospicere commodum. Tibi non natus es. HE. Cui'nam HI. Rogasne? singulis mortalibus. HE. Ain? Ego ignoravi, crede, id hactenus. HI. An ambigis? HE. Non ambigo quidem. sed hoc Haud ullus edocuit mortalium, neque Memini quod unquam legerim. HI. Deus docet. HE. Ubinam? HE. Rogas? HE. Rogo. HI. Legisse convenit Legem. HE Rogo te atque obsecro, hoc edissere. Legis peritus omnibus celebrior, Peritior, prudentior, cordatior, Facile es. Tuas enim id quidem sententias Diiudicans adverti. Age explica mihi Officia iudicis. HI. Dicam quid sentiam De me: scio, supellex curta est admodum Mihi domi, et pede me meo dimetior, Infantior sum longe aliis: sed maxime Libenter his concesserim locum, et meas Aures eorum vocibus hic arrigam, Si quis queat dignis modis de iudicis Munere secundum scripta patrum dogmata Disserere, tum secundum legem maxime, Quam censeo esse oraculum. Quin iudico Nefas morari, et vivere in republica, Et non tenere, quid'nam iura dictitent. Sed ecce iudicum conventus advolat. SCENA IIII. Alii duo eadem de re sermones conferunt. Agira, Maloco, Dadan, presbyteri. AN coparatum est sic divinitus? M. Dadam Audin, D. Quid audiam? M. Loquentem Agiram tibi. Hominis scio officium, et boni semper viri Munus, suis operam dare, atque tum obsequi Clientibus, bonisque amicis omnibus, Cum de suis rebus periclitantur, aut Cum fama controvertitur. MAL. Sic res habet, Nemo id negabit, ut puto. AGI. Sed nescio Id quomodo fiat, negotiis fori Abhorreo. Nam dum volo huic adesse, vah En alterum in me prouocavero, boni Aequique iuxta mantem, amicum etiam optimum Et intimum. Lupus tenendus auribus. MAL. Ut ille iudicum statum novit probe? AGI. Et interim dum maxime omnibus paro Gratari, et obsequi, perit benignitas. MAL. Lepidum caput, quam scite verba isthic facit Ad curiam? DA. Nihil minus. MA. Quid'nam male? DA. Dicam hoc: is haud spectabit id qui dirimit Lites, amicos'ne, an minus paret sibi. AG. Quis isthic est? DA. Epices emendatio est Iuris. AG. Meus Dadan, reor, vir optimus. DA. Sed aequitate, Lesbia norma solet Uti, Sed ille fert suas sententias Ad gratiam. Studium valet. Conducitur Mercede. MAL. Quantum publice interest Dadan, Bonos habere iudices? AG. Nil audio Quae verba fecerint, id nil moror, mea Nihil interest. Auctoritate plurimum Aurum valet. Nam illius aestimatio Animum diu devinxit. Achab iustus est. Nil ceteros moror: nam iniqui sunt. Eo. Sed en forum totum strepit sermonibus. SCENA V. Parasceve iudicii. Adparitores laudant Ioakim. Abed, Cleter, apparitores. Dadan quaesitor. CEleremus, instat hora. en omnes iudices Adsunt. Ioakim et ipse cum socero suo, Uterque summus. CL. Aeacus, Rhadamanthus, aut Nostratium quisquam, mea sententia, Integritate, candida prudentia, Aliisque dotibus, eis nec est prior, Nec conferendus. AB. Hic sapit, si quis sapit. CL. Salomonem eius sapiunt bona ac prudentia Consilia, pectus in gravi causa David Refert. Agendis rebus inest constantia, Animus sibi similis. tum et aemulus pius, Ezechias in hoc, in illo is Iosua est. AB. Si pergas illius pari studio bonas Dotes vocare ad calculum, non sufficit Totus dies. CLE. Eamus ergo, tempus est. Apparitoris publici officium est boni, Adesse, et apparere semper praesidi. Sumus exsecuti o iudex dexterrime, Quae dignitas praeceperat nobis tua. D. Q. Fecistis, ut vos addecet. cum iudices Aderunt, suum tum quisque munus sedulo Peragat. AB. Erit curae id nobis. CL. Curabimus. CHORUS SECUNDUS. Ex VIII. Proverbiorum cap. sub persona Sapientiae. NUnquid summa ferit sidera maximus Clamor, quem resonat stans sapientia Caelestis. semitis, per iuga montium, Et portis patulis intonat oppidi. Alta vos voco, vos voce mea viri, Teque Adae soboles, quae male desipis, Hoc prudens animo consilium meum, Praeceptum hoc fatuus pectore claudito. Auscultate, loquar conspicuum meis Verum nunc labiis, ut doceam bona. Guttur verilo quos pangere percupit Sermones. Labium schismata abhorruit. Plectris iusta piis dogmata proloquar, Non fraus ulla meo, nec dolus ore erit. Qui sanum sapiunt, his mea candida Ac sincera sophis, simplicibus sopha. Argentum superat Nuthesiae meae Pondus. Corripite hanc, atque scientiam, Aurum quae pretio praevalet optimum, Quae gemmis melior, nilque iucundius. Clarus cui titulus, quae sapientia Compellor Domini, possideo bonum Summum. Nam teneo nempe scientiae Thesauros, opibus splendeo maximis. Haud parum sapit is, qui timet optimum Rectorem, Dominum stelliferi Deum Caeli. Nanque Deum qui timet, oderit Technas letiferi tartareas mali. Nam fastum tumidum, quicquid et arrogat Elatis animis, atque viam mali, Et perversa dolis ora veneficis, Detestor, fugio pessume et exsecror. Et quaecumque gero consiliis meis, Euentus docet haec confieri bene, Aequum iustitiae tempero callide. Nos inquam penes est summa potentia. Nostris auspiciis imperium tenent Reges, et proceres constituunt sacras Leges, quas temerans, ius violaverit: Iudex aequa meo numine iudicat. ACTUS TERTII, SCENA I. Praeco mandat silentium, iudex auspicatur iudicium. Ioakim Quaesitor. Praeco. Nomenclator. PRaeco, fori ritu manda silentium. PR. Primo silentium vobis mandaverim: Rursus secundo, et tertio, ne iudicum Quis verba tentet murmure interrumpere, Cui nulla fandi copia est a iudice. Siclis duobus sentiet mulctarier, Qui contumax nunc hicce contra fecerit. QU. Nomenclator heus, recense nomina, Quibus dies sit constituta, partium. NO. Haiab reus vestra ampliatus maxime Clementia, vadimonium, periculum Causae timens deseruit. Atqui ceterum In ius vocavi neminem. Pax undique. IO. Laus optimo atque maximo Deo siet, Cui pacis et concordiae studium placet. Secede. Consultabimus nunc publica. O Ioakim decus celebre, quam bene Favet Deus suis ubique gentium. SCENA II. Accusatur in senatu a senibus Susanna. Dadan quaesitor. Ioakim. Achab. Chelkias. INter duo contentionis optimi Viri Israel genera referuntur: alterum Est aemulationis aemulatio, Studiisque honestioribus contendere, Quae caelitus demissa olim est mortalibus: Quae cum viget, florebit et res publica, Quam quisque prudens recte comprobaverit. Sed alteram genuit profunda nox, malum Deterrimum, mortalium quod pectora Diversa corripit, furorem concitat, Facitque quod forum contentionibus Strepit subinde, et iurgiis gravissimis. Quoniam vero patres nil iam forensium Causarum adest, Deo optimo sit gratia, Quod pestis illa paululum cessaverit. Proin cum sit opportunitas percommoda Oblata nunc, ne tempus extraxerimus Incassum. et nunc percommode nobis vacat Dispicere, qui legem ruinas patrio Et pristino nitori, et amplitudini Queamus auspiciis divinis reddere. DA. Suades probe, vir omnium sanctissime, Proin quisque vestrum pro se dicat ordine. Ubinam domus vicium gravissimum facit? Achab tuam sententiam dicas prior. AC. Quia iussus hac in re meam sententiam Aperire, quamvis non lubenti animo, et gravi, Animus iuvandi, et arcta conscientia Instanter urgent, dicere hic piaculum. Nunc publici status caput quam maxime Laborat, et nutat, minatur acriter Gravem ruinam. Nam caput si langueat, Quid quaeso erit sperandum de membris ceteris? IO. Apertius dicas. ACH. Patres Israel ah Invitus hoc dico: tamen lex dictitat, Id esse iudicis boni, nec ordinis Rationem habere, dignitatisue, aut loci: Sed iudicare aequum, scelusque avertere. Proin pace Ioakim tua indicium deis Faciam. Patres vobis opinor omnibus Susanna pulchra cognita est, quae Ioakim Amabilis coniux Chelkiae filia est. Commisit haec scelus nefandum, adultera Deprensa cum suo est adultero. IO. Hoc ain? AC. Quae poena sit illi irroganda, lex docet. IO. Eadem docet lex, falsa testimonia Cavenda. AC. Mentior nihil. curate eam Accersier, tum vos bene edocebimus Quaecumque facta sunt. IOA. Procul domo mea Sit haec calumnia. Senex mentem tuam Et conscientiam tuam paulo altius Examines velim, ne affectibus magis Rem nunc agas, quam sancta veritas tibi Studio siet. Nam conscius mihi bene, Affirmo nil domi meae (quod iactitas) Factum esse, quod luat caput. Precor Desiste coeptis: obsecro, calumniam Omitte. Si fossam fodis dolo mihi, Ne tute in ipsam primus irruas, cave. O mi pater, vides nobis technas strui, Nunc ilicet, procul domum me conferam: Nam fas non est, reos fori sedilia Capessere. Atra vestis heu magis decet. Abdico munus iudicis. sortem meam Capessat is, qui digne possit fungier. CH. O iuste iudex, pectorumque cognitor, Vindex et ultor omnium dexterrime, Cognosce nostras innocentias, Deus Causam tuae fidei mandamus. Ultio, Vindicta, mulcta, poenae et irrogatio Penes tuam clementiam solam sient. Fili, gener, dolere nunc nobis licet, Nihil amplius? IO. Imo amplius licet pater, Sperare spem. CH. Quam? IOA. Num rogas? Bonam Pater. Deus, cui causam et hoc negotium Iam credidisti, vivit. is non deseret Vocantium fidem, cuius iuvamine Meditabimur causam. Ipse cognitor siet. SCENA III. Conferuntur sententiae. Dadan. quaesitor. Agira. Histiob. Maloco. Hedioth. Dibon. Zabra. Dabrani. Iavan. Achab. Sedechias. ONus grave et molestum vah nunc imminet Humeris meis. Quiduis Deus magis velim, Quam quaestionis istius iudex modo Esse, atque luctu sordidus, doloribus Meo cum amico atratus esse, quam ut toga Conspicuus hic quaesitor occupem miser Invitus haec modo tribunalia. o fidem Hominum. Timor me habet, ne constuprata sit (Quae casta et incorrupta legibus debet Manere) mens ac iudicum sententia. Sed si necessitas id urget, quid paro Recalcitrare? Quin magis Deum precor, Ut non agamus hoc quod non aequum siet, Temerariumue. Iudicis munus boni Hoc semper esse iudico, ut si causa sit Magna ac gravis, qua fama agatur, aut caput, Considerare recte circumstantias, Natalium splendorem, et quae fortuna sit: Et maxime omnium, quibus vitae modis Aevum ante vixerit. Patres haec singula, Dum ponderamus, atque inquirimus bene, Non admodum scio, num sit praestantior Et generis, et pietatis, atque ceteris Nominibus. Atque sic puto esse partium Nostrarum, in hac re longe circumspectius Prudentiusque agere, atque si sint crimina Confessa, et ante peracta vita perdita. Sane, mea sententia, prudentius Agemus, et magis pie, si quisque nunc Nostrum, procul calumnia, famam malam Avertat, atque dedecus familiae Tantisper arceatur, dum res cognita Fiat. Tuam dicas sententiam prior, Sapiens Agira. AGI. Si me interrogas meam Sententiam, dicam, sua ut cuiusque sit et salva, et integra. Omnium clarissime Quaesitor, hac in re tuae sententiae Subscribo, nec probo manus crudelius Inferre, sed vocarier per publicum Servum modestius, Tum non puto satis Consulto agi, si partibus permittitur His assidere iudicum subselliis. Praeterea cum secesserint, tum iudicum Numerum repleri. QU. Histiob, tuum fer calculum. HI. Videntur aequa, quae nunc iste protulit. QU. Et tu Maloco. MAL. Agiras dixit candide, Et aequitas hoc postulat. QU. Dic Hedioth. HE. Probatur hoc, quod hi dixere: convenit, Peritioribus lubens sus scripserim. QU. Suffragium Dibon feras. DI. Suffragium Idem fero. QU. Zaba, tu detegas quoque Mentem tuam. ZA. Dixere recte singuli. QU. Dabrani dic. DA. Loquuntur optime. et puto Quod censuerunt, longe consultissimumst Isthuc iubebit aequitas. Sic censeo. QU. Iavan tuam pronuntia sententiam. IA. Sic est, id annuo. QU. Consensus omnium Decrevit, id quod est sollenne curiae. Quapropter hinc senes seorsim cedite. Nam partibus non convenit, quod iudicis Est munus, hic subire. Controversiam Meditemini potius piam, ac calumnia Vacum. lubens dabo vobis (quod aequum erit) Hanc actionem. ACH. Etiam si tanta auctoritas Nobis sit, ut pro dignitatis ordine, Propterque presbyteri sacrum munus fides Dictis haberi conveniat nostris: tamen Quia sic placet senatui, fiat. SE. Eo. Causam modo peragemus, ut ne, iudices, Fecisse nostram nos queat convincere Quisquam, modo ut sistatur huc adultera, SCENA IIII. Mandatur apparitoribus ut Susanna sistatur. Quaesitor. A Paritores ite, quod decrevimus, Perficite. Coniugem Ioakimi optimi Viri pudicam, et innocentiae decus, Iubete iussu publico innocentiam Suam tueri: in ius ut ambulet, bonis Instructa testimoniis, fide bona Validis, et amplis factionibus suis. Capitis ream manibus prensate cautius, Quo praxis hic servetur omnibus modis. CL. Nos exsequemur publicum hoc negotium. SCENA V. Apparitores iussa expediunt, sed inviti. Cleter, Abed, apparitores. EAmus, atque quod mandavit optimus Quaesitor, expediamus ocius. AB. Sequor, Celera. CL. Non admodum. Dolor magnus meum Nunc pectus occupat. ni muneris modo Necessitas iuberet, nunc absisterem. Repugnat, an, Deus me amet, pectus meum Abhorret, atque nescio quibus modis Fiat, quid id genius faciat. AB. Praesagium est. SCENA VI. Suppletur numerus iudicum. Quaesitor. Nomenclator. Nomenclator hoc negotium dabo Tibi, moras tu rumpe, quo frequens forum Siet. vocato Galaad, Ierobaal, Aradan atque Besasan, vir os senes, Numerumque iudicum dicas quo compleant. NO. Curabo diligenter hos accersier. CHORUS III. Ex Psal. Beati immaculati. Principes persequuti. HEu me prosequitur technis procerum mala turba Non merito gravibus. Horruit ast trepidum pectus formidine saltans Ardua verba tua. Eloquium rursum divini numinis almum Pectora laetificat. Haud secus ac spoliis dives, clarusque triumpho Gaudia concipio. Fraudes pestiferas fugitans, legemque beatam In pretio posui. ACTUS QUARTI, SCENA I. Iudicibus subrogatis, Quaesitor causam proponit. Galaad. Ierobaal. Arradan. Besasa. Quaesitor. QUid obsecro novi est? Quae causa? IE. Nescio, Nisi quod gravis siet, necesse erit. Quia Nunc ordo iudicum suis subselliis Ex parte cessit. AR. Factionibus puto, Ut mos habet, suisque quisque partibus Indulget. BE. Hoc fieri potest. Nunc optime Sciemus. QU. Hem, seniores Israel viri, Capitalis est hic causa. eo capessite Vices eorum, qui pro factionibus Absunt, et actionem dictitant gravem Sanctae piaeque feminae, quam cernitis Huc ventitare. Iuris dictio mihi est Molesta, Iubeo. locos illic capessite. SCENA II: Dum Susanna ad iudicium ducitur, parentes, liberi, et familiares dolorem testantur. Susanna filia. Beniamin filius. Ioakim. Rachel mater. Promptula. Chelkias. Quaesitor. Nomenclator. QUo ducitis materculam, nequissimi? DEN. Scelus, ne quicquam hoc feceris. IO. Ne liberi. Venite ad me, mea cara pignora. BEN. O pater, Quo ducitur mihi mater dulcissima? RA. O scelera, pro fidem, doloribus meum Cor rumpitur. CH. Modestius. RA. Cain genus. PROM. Ferenda erat captivitas. Num hoc patrium est? Tyrannus haud queat crudelius, si maxime Volet. RA. Queat? Aegyptus olim aequissima Patribus fuit, si conferas, o Promptula. O tellus, hosce absorbe: o tarda fulmina. CH. Memor decori, etiam male infortunio Vexante, matrona esse debet. RA. Pro dolor. O sacrilegum genus. CH. Suos innoxios Deus tuetur, et probat periculis, Quo clarior virtus probata splendeat. IO. Animo bono coniux sies carissima. Sicut tuam castissimam semper fidem Hucusque castis moribus servaveris, Sic senties comitem necis tractarier. Constanter heus tuam nunc innocentiam Testabor hic profusione sanguinis. Stipulorque vitam, sponsione perfidis Facta, Dei fretus fide dexterrimi. Causa cadent, dubio procul. spem tu cape. QU. Nomenclator, tu renuntia viris Senibus licere, si volent intendere Nunc actionem. NO. Nunc datur vobis viri Peragere ream. Iudex modo statuet statum. SCENA III. Susanna sistitur iudicio, senibus datur actio. Quaesitor. Achab. Sedechias. Rachel. Praeco. REam viri indicastis, hincque iudices Id disputantes censuere singuli, ut Suscepta cognitio scrutetur optime. Assistit hic, quam detulistis vos, rea. Inter eos delata nunc recepta sit, Incumbit ulterius vobis procedere. Legitimus esto contra eam processus, et Absit dolus malus, ne per proterviam Videamini obsequi malis affectibus, Causamque vestram facere velle callide. AC. Quaesitor, atque iudices populi Israel, Id omne quod forensis usus continet, Teneo, nec hic negotialis pragmata, Aut formulas iuris ministret cognitor. Id quicquid est, exercitati novimus. Si quid fugit, subscriptor hicce suggeret. SE. Condecet, ut haec modo detecta fronte sit, Quo vos queatis ex oculis versantibus Videre, quae sit frontis conscientia: Non facile erit crimen non vultu prodere. RA. Hem proditor, scelus, furor libidinis, Non patrius illud ritus dictitat, scelus. Nescis magistratum decere non modo Manus habere continentes? Quin decet Etiam vacare oculos omni cupidine. Nondum satis satiastis hem nequissimi Libidines? Sinister ignis aestuat, Et odium nigrum, atque ardens vaesaniae Telum. SE. Tacere tu potin' trivenefica? RA. Vitam dabit vobis, pudicitiam suam Dat nemini. AC. Quaesitor siccine convenit? Num praeco mandavit silentium fori? QU. Praeco ritu fori manda silentium. PR. Primo silentium vobis mandaverim: Rursus secundo, et tertio, ne iudicum Quis verba tentet murmure interrumpere, Cui nulla fandi copia est a iudice. Siclis duobus sentiet mulctarier, Qui contumax nunc hicce contra fecerit. SCENA IIII. Susanna fit rea. Causam suam agit brevibus. Quaesitor. Achab. Sedechias. Susanna. NUnc quaestionem ferre commode potes, Strepitus silet, ne quid nimiis affectibus Indulgeas. Simplex veri est oratio. AC. O' quaestionis iudex, atque ceteri Viri patres, non indigemus, credite, Monitu: sed aestimate nos eos magis, Quibus bonum studio sit, atque aequum: velut Vos conscii bene estis, nos potissimum Operam dedisse, quo reis clementia Praestetur, atque contumeliis Dice Vacet, nedum cuiquam ex malis affectibus Damnum struamus. ab sit hoc nobis procul. Quoties dolor miserationis pectora Movit, reus si plecteretur iustius? Utinam, ne fur sit, aut adulter uspiam, Velut ista, quae thalamos iugales perfida Violavit, (haud enim placent suetae dapes) Ritusque castos venere non casta exuit. Nil circuitione usi, totam narrabimus, Ut gesta sit rem vobis ordine. Heri peracto prandio, cum Loxias Obliquis radios vibraret, et mora Aestum gravem faceret, nec tum forensibus Nos occupatos casus huc perduxerat, Paradisi et arborum iucunda opacitas Illexerat, dum cedimus sub arbore Collo quia rem publicam spectantia, Incedit ecce casta, scilicet, suis Binis stipata nymphis formosissimis. Haec turbidis animis faciem pulchram induit, Viduatque calceis eburneos pedes. Quod si comes cum ea mansisset altera, Poterat videre ibi corpusculum suum Salientis undae rore velle spargere. Sublata mox suspicio. Nam iuvenis celer, Nec inelegans, ex angulo horti prosilit. Congreditur hanc, statim salutant mutuo. En locus ab omni liber arbitrio vacat. Haud mora, sub arbore osculis in gramine Viridi suavibus, lusere amplexibus. Si quid licentiosius tentat puer, Perfricta frons nihil abnuit vel paululum. Cetera pudet viros dicendo promere, Quae feminam scelestam facere non pudet. Hinc, hinc patres videre consuetudinem Potestis hanc fuisse illi creberrimam. Verum ne debilis visus nos falleret, Ex umbra tum sumus progressi, propius Accessimus eos: iacuere turpiter. Simulatque nos spectaculum turpissimum Abominati detestationibus, Acurrimus senili tardius gradu. Deprensus attamen, nisi quod motu pedum Melior iuventa fretus, atque corporis Viribus valentior, lucta praestantior Elapsus, et graves senes nos supprimens Adulter in pedes celer se contulit. Et ianuae postici insultans fortius, Uno impetu vi limen audax transilit. Liquit stupratam, civium accursum timens. Ipsam tenentes, ecquis hic, quaesivimus: Sed nec precando, quis siet, fidi fraga Confessa, nec ullis minis extorsimus. Aisne cuncta gesta, collega optime, Ut diximus? Dic testimonium tuum. SE. Contestor, et quae dixit assero omnia. Si non fides satis valet, iurabimus. Deliberate o incorrupti iudices, Statuite ne quis vestra clementia locus Queat videri apertus. Exemplum modo Sit ceteris in posterum mortalibus, Ne vindicet Deus commotus Israel. Quapropter o Iudex fiat ana crisis. QU. Susanna matronarum amplissimum decus, Nunc quaestioni respondebis, quam tulit. Fateris haec in universum, an excipis? SV. Praecido eo modo, quo nulla exceptio Siet. nego praecise quae dicunt senes. Novit Deus doli perversam fabricam. Nec quicquam eorum quae calumniis malis Dixere, testimoniis queunt bonis Probare. sufficiat mentem esse consciam. SCENA V. Feruntur sententiae. senibus ius iurandum oblatum permittitur. Quaesitor. Maloco. Ierobaal Hedioth. Arradan. Dibon. Zaba. Besasa. Dabrani. Iavan. Agira Galaad. Histiob. HAnc quaestionem acerrimam, pii patres, Audistis, atque audistis rursus alteram Partem. Senes aiunt, negatque femina. Capiti senes anquirunt, haec id abnuit. Res controversa est, summa litis vertitur Ex his, patres. status causae infitialis est. Deliberate quid fiat nunc amplius. Maloco, te rogo tuam sententiam. MA. Quia nunc rogor sententiam, boni patres, Aliis honorem eum quidem concesserim: Dicam tamen, quod aequitas me iusserit. Quid dixerint senes grandaevi audivimus, Audivimusque quid matrona parcius Responderit. Quod asserunt, haec pernegat. Ob idque causae cardo vertitur modo. Quapropter o patres actori censeo Incumbat, ut probatio robustior Tecmeriis et coniectationibus. Sed nullius sententiae praeiudico. QU. Ierobaal, tu sensa mentis detege. IE. Satis videtur Achab rem dilucide Narrasse, et actio satis probabilis Videtur. Atqui si maturitas virum Grandaeva, non satis pro aetate roboris Habet, fides saltem siet sanctissimo, Quod obtulere, iureiurando senes. QU. Dic Hedioth, quid sit tibi probabile. HE. Probatur id quod ceteris bonis placet. Pedibusque in illius sententiam volo Discedere. QU. Arradan tuam dic tu quoque Sententiam. AR. Cum litis contestatio Sit constituta, et actio probabilis Audita, et frigidum admodum negatio: Id restat, ut sexus fiat collatio, Et ponderentur recte circumstantiae. Hinc sunt senes concordi testimonio, Auctoritatis amplae, et huius ordinis Primarii, quibusque relligio siet, Quod obtulerunt, ius iurandum fallere. Econtra liquet feminam esse fragilem, Iuvenemque non libidinis resistere Impulsibus potuisse, qui non frangier Queat timore, et tam gravi periculo? Si non delinquere illi relligio fuit, Atque temerare sacram coniugi fidem, Multo minus verebitur nunc fallere Numen. Fero iudex meam sententiam, Si non fides actoris testimonio Habetur, at valeant iurata numina. QU. Dibon bone, hac in re gravi pronuntia. Quidnam videtur? DI. Hoc venia dicam bonae. Longe alia mens mihi est, prorsus dissentio. Si auctoritas grandaeva vobis tam valet, Valetque tam senilis aestimatio, Ut haec pudicitiae queat castissimae Officere, nescio. sed hoc scio, patrem Et coniugem splendere tam natalibus, Tamque esse claros et graves prudentia, Quam quisquam eorum qui haec intentant crimina: Adhaec piis studiis Dei quam maxime Sunt dediti. Respondet vita legibus, Respondet haec natalibus. Requiritur Quum fama controvertitur, quae vita sit Peracta dispicere: ecquid audiat male. Quod si laboret fama, tunc probabile est Admissa forte tam nefanda crimina. Sed praeter hos nil tale suspicatus est Quisquam. Tacebo, ius iurandum esse improbum Offerre, ne sit uspiam adversario Conditio. sed videtur is sententiam Pronuntiare velle de causa sua. Nec sexus, ut non ipsa iuret, impedit. Quapropter ut nunc conditio detur reae (Quod arrogat sibi actor) aequum censeo. Id ipsum et aequitas matronae adiudicat. QU. Dic Zaba quid tu sentias. ZA. Hoc sentio, Arradan hac in causa ego subscripserim. Videtur aequitas favere actoribus. QU. Dic Besasa. BE. Sic ut Arradan sentio. QU. Dicas Dabrani, quidnam tua mens suggerit? DA. Haec quae Dibon dixit, strepunt affectibus, Qui longe abesse debent sancto iudici. Amor facit, amori condonanda sunt Quae dixit haec. Sed est isthuc sententiam Pronuntiare? Nempe, sensa protulit. Tam profuit causae, quam si defenderet, Litemque pro virili faceret hanc suam. Mihi magis, quod Arradan dixit, placet. QU. Iavan, adde quod probatur calculum. IA. Est ut Dibon bonus prudenter dixerat. Non est (mea sententia) quod ceteri Dixere. QU. Quid tu Agira? quid pronuntias? AGI. Dixere multi multa, iusque fluctuat Hinc inde: dumque dicta cuncta pondero, Animus meus nutat. Num hinc est miseratio Sexus, senilis illinc est auctoritas, Cui plurimum subscribit conscientia. Quae triste dictitat, sed candidum T urget importunius clementia. Amicus est Chelkis, atque Ioakim, Sed amica certe veritas nobis magis. Amicus his viris ad aras exstiti, Sed veritas mihi modo praeponderat. QU. Tu Galaad, dic quid tibi sit integrum. GA. Vis magna testimoniis, testes valent. In ore vel duum, triumue veritas Consistit, idque lex divina dictitat, Valetque ius iurandum in iure plurimum. Medetur hoc iuri, si est lis perplexior. QU. O Histiob, dic quod virum bonum decet, HI: Quaesitor alme, nil valet nunc aequitas, Laborat ut vides nunc innocentia, Nil efficit nudum meum suffragium: Dicam tamen nunc libere, quod sentio. Amico flava veritas magis valet Aliis, valetque aliis quod testimoniis Convicta res (si diis placet) adulterae. Trucidat alter amicus, alter legibus Abutitur, facitque normam Lesbiam. Agriam urget stricta conscientia, Ut sit necesse tristem impingi literam. O conscientiam. Quid? ampliatio Occlusa erat, dum non constabat veritas, Si non salutis tesseram severior, At amplius pronuntiasse convenit. Si non queo salvare castam, innoxiam, Piamque feminam mea sententia, Absit tamen manus foedare sanguine Innoxio. Sed liberam pronuntio. SCENA VI. Ius iurandum accusatoribus iudex praeit. Susanna damnatur etiam populi suffragio. Quaesitor. Achab. Sedechias. Populus. MAior reis favor, quam sit actoribus, Plerumque habetur: hic nil aequitas potest, Hic non licet reae, quod fas actoribus Est. veritas iacet, valent sophismata. Osi liceret iudici rescindere, Quod perfidis putet decretum calculis: Sed quia modo necessitas sic postulat, Ut hoc agam, quod exigit perversitas, Sententias numeratas iam praetoriae Facio ratas auctoritatis calculo, Iurisque iurandi his concipio formulam. Senes viri, dextras matronae in vertice, Ut mos habet, positas tenete, verbaque Dictabo docta, ius iurandum clarius, Dum praeeo, sequentes omnes syllabas Pronuntiate, ne qua mussitatio Linguae siet. AC. Nos recte sumus conscii. SE. Modum tenemus hunc forensis paxes. A. S. Nos Achab atque Sedechias conscii QU. Iuramus sancte per Deum viventium, A. S. Iuramus sancte per Deum viventium, QU. Testem dictis Deum vocamus Sebaoth A. S. Testem dictis Deum vocamus Sebaoth QU. Si non Susannam adulteram deprendimus, A. S. Si non Susannam adulteram deprendimus, QU. Si non res dictis congruat per omnia, A. S. Si non res dicitis congruat per omnia, QU. Vindex deus faxit Babylonis exules Moriamur.--AC. SE. Vindex Deus faxit Babylonis exules Moriamur.--QU. --Nec postliminio revertere Unquam siet fas,--AC. SE. --Nec postliminio revertere Unquam siet fas,--QU. --et nos terra sorbeat. AC. SE. --et nos terra sorbeat, QU. Sicut Dathan et Abyron antiquitus. A. S. Sicut Dathan et Abyron antiquitus, QU. Sic lepra corripiat, ut Naaman Syrum, A. S. Sic lepra corripiat, ut Naaman Syrum, QU. Et capitibus nostris maiorum crimina Cuncta ingruant.--AC. SE. Et capitibus nostris maiorum crimina Cuncta ingruant.--QU. --Et exsecrationibus. Interminatis, legibus Mosaicis, A. S.--Et exsecrationibus Interminatis, legibus Mosaicis, QU. Oraculisque vatum obnoxii male Vexemur.--AC. SE. Oraculisque vatum obnoxii male Vexemur.--QU. --Ut populo paradigma nos Periurii semper posthac simus, Amen. A. S.--Ut populo paradigma nos Periurii semper posthac simus, Amen. POPULUS. Rapiatur ad poenas. Scelesta nunc luat. Lex mandat, ut domus Israel a crimine Sit munda. Labes ista nunc ferenda erit? Tollatur ergo haec e medio. Lex obrui Saxis iubet. Isthanc decet mulctarier. QU. Postquam religio senum sententiae Fecit satis prolatae, iam nil amplius Restat, nisi quod summum ius dictitaverit, Et ut satis fiat populi furoribus, Ut morte culpam praestes diram femina, Nisi ad acta prouocaveris, vel termino Nunc constituto (nam hoc triduum tibi damus) Ad sceptra regis per nos appellatio Concessa sit, cui summa iuris dictio est, Quam victor ipse sibi Nabuchadonosor Nunc vendicat, populusque victus omnia Sua iura in ipsum transtulit. Ius Martium Hoc est, sit victis praesentissimus dolor. Id ecce libertatis habet captivitas: De moribus legis licet cognoscere. Deliberato cum dilecto coniuge, Charisque cum parentibus. salus tua Nunc pendet omnis ex Regis clementia. SCENA VII. Susanna coniugi, liberis et parentibus valedicit. Ioakim. Rachel. Chelkias. Promptul. Susanna. Beniamin. Susanna filia. O Casta coniux, cor meum mihi rumpitur Doloribus. RA. Pro, quid? iuvatne vivere Quemquam? Malum malo geminatur. CHE. O Deus, Captivitatis hoc molestiae malum Gravissimum nunc additur. PRO. Tyrannidis Vitavimus vim, castas esse martium Ius sivit. Hera nil iuvat nos amplius Vita frui. Senes tantum facinus modo? CH. Aequissimus gnata est Nachuchadonosor, Ad hunc licet nunc appellare. SV. Mi pater, An aequitas in circumcisi praevalet? Non, non videtur hoc probabile. IO. Hoc potest Meum decus. SV. Tibi in fero nunc dedecus. IO. Tantisper id, dum falsis instauraverit Talia Deus iudex incorruptissimus. V. Dicis probe. Nam is solus innocentiam, Thalami tui fidem, secreta pectoris Novit mei. Regem caelorum provoco. Proin nunc valeto coniux mi carissime, Tori fidem testabor rore sanguinis. IO. O socia thalami, siccine adflictum virum Hic deseris? SV. Commendo cara pignora, O nate nunc valeas, o cara filia, Te nunc pari relinquo expositam malo. En mors pudicae vitae indignum praemium. Idem malum tibi imminet mea Promptula, Spudaea, Nil valebit ultra castitas. PR. O hera, quam iuvat comitem esse, quam malis Sic obici? SV. Tibi commendo liberos. BE. Mater mane. SV. FI. Mane precor matercula, Ne nos relinquas orphanos miserrimos. SV. En vos parentes, ecce diligentiae Fructus, et educationis haec trepteria. Qui me pudicis enutristis moribus, Aetate vos confectos, captos, exules, Afflictionum ego gravissima omnium Afficio. me vestrum pudet parentes, nil moror Vitam meam fatis iniquis solvere. RA. O gnata, et miseram nefanda mors rapit? SV. Genitrix mea, haud miserum est fatis concedere. Miserum est nefanda morte dignum admittere. Mortalium id sors fert bonis iuxta ac malis, Ut sint malis hic fortuitis obnoxii. CH. Recte sapis, quod haec aequi boni facis, Robur Deus tuis addat conatibus, Virtutibus macta, et ferendo vincito. Genuisse me mortalem haudquaquam nescio. SV. Dominus Deus meus creator, sic suam Ratione laudem perficiet mirabili. Persuasum id esse mentibus vestris volo, Hanc esse notam, quae dubio procul siet Oblitteranda pulchre gloria nova. Animi mei sententiam nunc iudici Dicam. Valete, aequi bonique haec omnia Facite. Deo negotium committite. SCENA VIII. Susanna, Quaesitor, Cleter. Abed. VOs Israelis arbitri, iam contuli Caro emo cum coniuge, ac parentibus Vitae negotium. Quid appellatio Prodest mihi? mos provocationis est, Curare ne quis error uspiam siet. Appello eum qui summa sceptra concutit, A quo potestas iudicandi ceteris, Etiam malis conceditur potentibus, Is corda novit, et scrutatur viscera, Erroribusque nullis est obnoxius, Is vindicans iustam feret sententiam. QU. Mori volenti deesse numquam mors potest. Summi iuris fiat nunc exsecutio. Iuris rigor Susanna saxis obrui Nunc te iubet: apparitores prendite. CL. Matrona nos precamur, quod sententia Praecepit, ut ne acerbius feras. AB. Mea Aequi bonique facias, nos necessitas Themistos urget hoc ministros publicos. SV. Corrupta vos urget Themis, nihil imprecor. Causam meam Themis divina suscipe, Tuum tribunal atque sceptrum dextrum Imploro, te non fallunt testimonia Adulterata, nil affectibus strepens Oratio, nil lata legis fimbria, Sed candor atque pectus integrum bene Tibi valent. nil te fugit reconditum. Tu scis, quibus me technis circumvenerint Senes, suis cum nollem ego acquiescere Votis libidinosis. Tute conscia es Dolo malo geri rem: et hoc testabitur Cruor meus. Gentiles, heus advertite, Babyloniique cives, hoc potissimum Studium siet vobis, quo salva castitas Tam filiabus quam matronis floreat, Quorum interest videre ne res publica Quid detrimenti capiat: nec mala ingruant, Mala consilia veteratorum retundite. Alas mala haec pestis serpet crudelius, Pudicitia laborabit letaliter. Partim mali sunt, partimque his assentiunt, Partim boni: sed pauci adversus nil queunt. Sapite viri Israel meo periculo. CHORUS. Ex Psal. LXXXII. PRaesens in mediis consiliis Deum Divos cunctipotens iudicat impios. Quis finis male fidis Vestris iudiciis erit? Quantisper facies praevalet impii? Pompas magnificas respicitis foro? Pupilli mage digna Afflicti ratio siet. Iustum iudicium pauperibus feras, Suppressos inopes assere liberos, Iniusti eripias bonos Censoris violentia. Ignorant stupidi, nec sapiunt bene, Palpantes manibus, per tenebras eunt. Hinc tellus tremit, atque Diris turbida fluctuat. Vobis summus honos, numina vos voco, Excelsique Dei progeniem tamen Sors Adae capiet vos, Fatique imperium premet. Summis praecipites fastigiis dabo, Exurgas Domine, ut iudicium feras Terrae. Nam dominaris Cunctis gentibus undique. ACTUS QUINTI, SCENA I. Daniel Susannam iubet in integrum restitui. Daniel propheta. Agira. Quaesitor. Cleter apparitor. EHem, domus seniores Israel patres, Immunis en sum ab innocenti sanguine. AGI. Ehem puer, quid clamitas temerarie? Quid vult tuus sermo? quid intercessio? DA. Patres iniqua iudicastis hodie. AG. Quaesitor en temerariam hanc audaciam. Puer senes hic insimulat calumniae, Et actiones inter peallat. Irritam Rem iudicatam factitans, infamiae Eximere nota satagit. QU. Tun puellule, Ain? Tibine intercessori cedere Senes cupis? DA. Deus reis hanc eximit. Nec aequa, nec bona est vestra haec sententia, Nec has vestras mentes celeres probaverim. Imo Deus generis sator mortalium, Legisque lator odit iustitiam nimis Duram, atque plus satis rigidam. quid quod neque Humana vita res Deo levis cula est. Non lusus esto heus in periclo sanguinis. Nec is sapit, qui rectum non intelligit. Perversa crede, et callida est vaecordia: Adiudicastis hanc neci, quae est innocens, Scelerisque, quo de condemnastis, libera. Aliena non erat, sed stemmate, et bonis Natalibus domus Israel filiam Damnastis. hem gradum ad tribunal vertite, Restituite hanc matronam honestam in integrum. AG. In integrum? Num ius suum non obtinent? Aut unde tanta auctoritas puellulo? QU. Divinitus puto. Nam qui prudentiam Tantam dedit, tamque admirabilem Deus, Idem dabit ius vindicandi innoxiam. Quapropter o patres, honorem iudicis Huic deferemus. AG. Deferemus? QU. Maxime. Puer tenelle, qui prophetae pneumate Donatus es, capesse munus iudicis. Oraculum nobis tua sit sententia. Quod spiritus dictabit, id ratum siet. Vestros locos laeti patres capessite. Manus tenellas liberate vinculis. CL. Faciemus id Praetor manu promptissima. QU. Restituite hanc matronam honestam in integrum. SCENA II. Absolvitur Susanna, vinciuntur senes. Daniel. Quaesitor. Achab Sedechias. Cleter, Abed, apparitores. PAtres domus Israel inclitissimi, Quandoquidem honorarium et amplissimum modo Munus datum mihi, atque causae arbitrium st. Audite paucis, quid nam in hac resentiam. Nec latus efficiet clavus senatui Aptos viros, nec picta lege fimbria. Animis teneri iura certum est argui. Sed aequitas praestabit iura singula. Sed ne morer multis, senes seiungite. Erat status coniecturalis, hinc senes Oportuit probasse rem tecmeriis. Iurare tam facile est malis periuria, Quam candidis suae vitae innocentiam Testarier. Viros senes secernite. Sistatur alter ad tribunal, alterum Foris tenete cautius, quo veritas Patescat ex claris coniecturalibus, Quae ponderis plusquam confusa iudicum, Nec ponderata recte habent suffragia. Nam ponderandas, non numerandas dixerim Sententias, fallitque disquisitio: Aliena mens, tribunal certe alienum erit. QU. Recte puer monet, propheta maximus. AC. Actum ne agamus. Hoc procul nobis siet. SE. Iteranda ne pronuntiata causa erit? O iura, quis vigor vobis nunc amplius? QU. Nunc? Optimus. Apparitores prendite Viros senes, missa Ioakim coniuge. In hemicyclum sistite Achab fervidum, Et alterum foras seorsum excludite, Sed cautius, ne causam coeptam deserat. AB. Ehem senex, timesne causae? perfide, Mecum veni foras. CL. Deus laudem suam Ex ore perficiet tenelli infantuli. Huc siste nunc gradum. nunc iudici tibi Divinitus dato responde libere. SCENA III. Damnatur Achaba Daniele. Daniel. Achab. Quaesitor. Cleter. Abed. VEterator annis et dolis gravissime, Nequam sceleste, quae vos dirae possident? Ab unguibus teneris meditati crimina Nefanda, et exercetis usque perdite? Quo nam usque censes optimum atque maximum Deum tuis nefandis indulgentius His machinis sic connivere? Falleris, Si hoc credis. Haud cedet bono clementia Eius Dei, cui corda cuncta cognita. Tutum esse facinus credis? et vacuum metu? Astu doloque abscondere hoc tantum nefas? At ille rebus lumen infundens suum Mortalium sator, scelus tuum videt. Negata magnis sceleribus semper fides Contingere haud potest secundo numine. Age, numquid hactenus patrata crimina Nunc innotescunt omnibus mortalibus? Hucusque vestris in genibus sita salus Multorum erat, qui destituti dextero Patrocinio misere periere innoxii. Censura vestra agit columbas simplices, Veniam et quietem dat coruis rapacibus. Damnastis usque innoxios, et innocens Pessum datus poenas luit, te iudice. Pravissimis albos ferebas calculos, Et ex reis tu noxios exemeras, Videlicet consortes, et per munera Sententiam tuam expugnantes, perfide. Id ille qui mundam quatit, non perferet. Sed est tibi parum curae quod praecipit Summus nomotheta, atque imperator maximus? Quandoquidem eam vitilitigator videras, Dic qua sub arbore eos amplexibus frui Deprenderis. AC. Sub qua? Recordor. dixero. Schinus fuit. DA. Memorem esse mendacem decet. Ehem sceleste, qui proterviam facis, Mentiris in caput tuum, poenam lues. Summi minister habet latam divinitus Sententiam, medium te Is perditum. QU. Certis signis calumniae hic convictus est, Abduce cautius, vinctum custodias. CL. Me consequere. QU. Sed alterum huc accersier Cures. CL. Bene id curabitur. Veni. Ehem, tua ferocia. nil efficis, Nil te iuvabit ista torua luminum Truculentia. huc Abed senem istunc sistito. AB. Age nunc senex tuum dic testimonium. Non fallitur prophetes hic infantulus. Ehem, tremis? reatus forte conscius Tibi es. Quid oris pallor? conscientiae Signum? Tribunal hoc tibi est formidini? SCENA IIII. Damnatur Sedechias a Daniele. Daniel. Sedechias. Quaesitor. Populus. HEm, degener Iudaea tuis natalibus. Tu Chanaan sapis magis teterrimam, Te forma praestans, elegantiae decus, vultusque gratia impulit. Vaesania Hinc nata, amorque falgrat caeco pectore. Ingens furor libidinis cor occupat. Multoque retro tempore, atque saepius Vitium obtulistis filiabus Israel. Dolo malo pudicas usque virgines Temerastis, ac matres familias malis Violastis artibus: quibus celebritas Fucata vestra diu formidini fuit, Petulantiae vestrae parebant crebrius Miserae, fruentes vestra consuetudine. Ast nata stirpe Iudae fortior fuit, Animus probus probis quadrat natalibus, Aheneus murus vobis fortissime, Invicta victrix non dignata cedere: Sed restitit truci minarum fulmini, Dulces preces vestras inermes reddidit. Ensemque melle tinctum casta viribus Caelestibus fregit, technasque depulit. Gladio peribis ipse tuo nequissime. Sed ne putes forte hoc ex composito geri, Dic quaeso, qua sub arbore ipsos mutuo Deprenderis in horto amoeno colloqui? SE Non fallor, arbor prinus est adulteris Veneris nefandae testis, crede conscia. DA. Sycophanta, ain? Mentiris in tuum caput. Gladio Dei minister vindex imminet, nunc medium. Nam haec ista est ultio, Si talionis poena hanc vindicaverit, Adiudicaveritque vos dignae neci. QU. Tamquam exsecutor aequitatis strenuus, Committe eos si sit animus nunc colloqui. POPULUS, ex Psal. VIII. QUam tuum nomen dominator omnis Terminis terrae celebre, atque miris Hoc modis clarum volat ultra cunctos Undique caelos. Tu tuas laudes pueri tenelli Perficis plectro resonante, quo tu Destruas hostis pariter maligni Funditus artes. SCENA V. Populus. Quaesitor Nomenclator. Praeco. Cleter. HOminum fidem? Populares, indignissime Factum videmus. Claret innocentia Nunc coniugis Ioakim? Pro calumniam. Quid talionis lex? Valetne ea amplius? Similis puto est aranearum stamini. QU. Praeco, iube silentium. Nunc legibus Fiet satis. PR. Quid vestra turbulentia Sibi vult? satis faciet praetor nunc legibus, Temerarius siclis binis mulctabitur. QU. Utrumque testem rursum in circum sistite. Apparitores, ad tribunal ducite Senes reos, convictos testimonii Adulterati. CL. Eatur ergo. PR. Pergite. SCENA VI. Damnantur senes sollenni iuris processu. Quaesitor. Arradan. Dibon. Zaba. Besasa Dabrani. Iavan. Agira. Galaad. Histiob. Maloco. Hierobaal. Hedioth. QUam vis Deus iudex supremus omnium Per pusionem vatem sic sententiam Certam tulit, ne sit qui nunc id ambigat, Quin veritas rei clare detecta sit: Iuris tamen processus hic ritu fori Servetur. Ac dicat quivis sententiam. Arradan id quod sentis, hoc edissere. AR. Iam video nil fidendum circumstantiis, Nec fimbriae, nec canis, nec propendulae Barbae. Caper sic esset iudicum ordine Numerandus, atque lupus hirsuto tergore. Palinodiam pudicae feminae cano. Sed talionis poenam his falsis testibus Adiudicaverim. Sed rex minister est, Si quis facit capital, tum iuris dictio Penes Nabuchadnezer est, non pessimum Regem, nisi quod incircuncisus imperat: Sed aequitate pollet plurimum. Dedit Nobis subactis, ut causis moralibus Ius limitandis esset: atque legibus Permittit, ut sit vigor ille pristinus. Videtur ergo, rem referendam esse integram, Et transferendam ad regem. Sic inibimus Dubio procul quandam tum benevolentiam. QU. Dibon bone, quid animus tuus nunc iudicat? DI. Non me fefellerat mens, quippe hos noveram Intusque et in cute esse perversissimos, Sed cordium scrutator corrigit vices, Omnia sub auras tempus aperiens refert. Age, exsequatur rex quod iste protulit. QU. Dic Zaba. ZA. Si quid asperius in te Dibon Dixi, memineris me hominem errori obnoxium. Nam quod dedi, nollem datum. Sic iudico Ut iudicarunt hi, qui me prudentia Superant. Ero deinceps opinor cautior. QU. Dic Besasa. BE. Sic ut Arradan sentio. QU. Dic Dabrani. DA. Muto meam sententiam. Id accidit, quod evenit creberrime, Qus lingua non frenata, quique impendio Loquaciores. Nam tacuisse nemini Nocet, nocet locutum. Quam vicium sonat, Quam nunc dedi hac in re, sententia? et solet Proverbio dici, quod sit oratio Eiusmodi, cuiusmodi est qui protulit. Hanc deprecor suspicionem, fratres pii, Possem videri esse Euripo inconstantior. Necessitas cogit nunc vela vertere, Palinodiamque cantitare iniuriae. Nunc assero hanc matronam honestam, innoxiam, Senibusque quod dixit puer, pronuntio. QU. Iavan tuum videre dic. IA. Sto pristinae Sententiae. Matrona nequaquam est nocens. Mulcta gravi capitis mulctandi sunt senes. QU. Agira mentis sensa detege. AG. Amplius Pronuntio, atque lambda est noster calculus. Ratio est, quod isthaec causa est admodum ardua. Parum liquet, num quae geruntur, sint satis Rata, aut puer legitime ius dixerit Impuber. Atque recte iuris dictio Transfertur, unde fluxit dignitas ea. Verum bonus quaesitor hancce transtulit, Quam non habeat propriam, suffragiis Populi, atque presbyterorum rite calculis, Quibus ipse iudex noster constitutus est. Oportuit mandari. ob hoc id irritum est. QU. Dic Galad. GA. Credebam testimoniis: Quae iusta sunt, cum testibus fides bona est. Hinc fit quod hac in re muto sententiam. QU. O Histiob, suffragium profer tuum. HI. Quid nunc Agira? arridet ampliatio? Quid? ambigisne, an quid momenti Habitura sit pueri? ast hoc crede plurimum. Translatio est consensu facta maximo Populique applausu: et quod tibi sit amplius, Monarcha summus hanc in ipsum transtulit. A quo venit potestas omnis omnibus. Negas? Rogo miraculum considera. Fateberis dubio procul divinitus Haec esse. prorsus nil mihi hic est irritum. QU. Et tu Maloco dicito sententiam. MA. Consulueram prius, quod aequitas iubet, Ut haec foret probatio robustior, Tecmeriis et coniectationibus. Nec me fefellit. Id prudens sagacitas Pueri potest. Senes nos ita fatuos Vaecordia occupavit, ut ne opus quod est, Videamus in negotiis his arduis. Quod si mihi plerique tum subscribere Minime gravati essent, stetisset veritas. Sed stat, Deo laus, et modo isto clarior, Quam si lateret adhuc iniquitas senum. QU. Ierobaal tuum videre detege. IE. Detexeram prius, sed me fefellerat Maturitas senilis, atque numina Iurata. nunc necesse est ut sententiam Mutem, sequarque Dei tribunal. QU. Hedioth, Quid asseris? HE. Bonas probo sententias. QU. Collecta nunc damnant senes suffragia. Si quod quibusdam non fidei satis queat Oraculum praebere. Restat amplius Nunc exsecutio. En Nabuchadonosor, Rex en stipatus, en satellitum agmine Multisque satrapis, illi mandabimus Negotium. Minister summi regis est, Quo de puer vates tulit oraculum. SCENA VII. Causa ad Regem defertur. Signaeus. Strategus. Nabuchadonosor rex. Aspenax magister eunuchorum. Quaesitor. Achschedar et Persa, satrapae. Pachus. Toparchus. Adargazareus. Ephorus. Dethabraaeus. Symbulus. EN rex Babel Nabuchhadnezer maxime, En concio populi Israel non infrequens. Si non meus me fallit visus debilis, Forum celebrant. NA. Sed quid pusio facit? Senes puello nimirum almum iudicis Pro more deferunt munus. Quid moris est? AS. An Bel me amet, Nabuchadnezer inclite, Est Belthaschazar hic puellus aulicus, Nuper meae curae mandatus, optimae Spei puer, nec non donatus indole, Quam vero quis vellet in prole regia Videre. pollet is gravi prudentia: Et ne suo fraudentur honore ceteri Qui nuper ex eo genere fidei meae Sunt crediti, Babyloniis felicius, Studiis suis pergunt in usum regium. Sed omnibus multo hic fiet praestantior. Columen, decusque regni longe maximum. NA. Ain? Videntur velle nos accedere. Sistamus hic gradum: miror, spectabimus. QU. Vinctos senes ad maiestatem regiam Ducite. Patres, eamus omnes obviam. Vates puer, dextram mihi tu claudito. AC. Veniunt o rex Nabuchadnezer agmine. QU. Vivat Nabuchadnezer rex Babylonius. NA. Quid fertis o viri? Quid isthaec concio Portendit? aut quidnam vincti sibi volunt? QU. O Rex Nabuchadnezer victor maxime, Hi testimoniis confictis, et dolo Malo, pudicitia memorabili, et probis Castisque moribus hanc mulierem, quia pia Non obsequi voluit pravae libidini, Satagunt ream facere. Sed nos tanta auctoritas Virum fefellit, hancque condemnavimus, Ut adulteram. Sed en Deus comparuit, Cum nulla spes salutis esset feminae, Misit puellum vatem, qui prudentia Excellit omnes Israelis arbitros. Convicit hos calumniae. NA. Hiccine pusio? QU. Verumst. PER. Sagacitas puero est mirabilis. QU. Hos lex Dei nostri iubet mulctarier, Legisque sensus est peccati talio. O Rex, tibi est in nos nunc iuris dictio Capitalis, hoc tua aestimabit aequitas. NA. Pronuntiavit hoc puellus iudicans? QU. Imo. NA. Viri proceres, charique principes, Miraculum hoc an non videtur maximum? Convertite quaeso vestra in hac re symbola. AS. O Rex Babel, nil possum in hac re infringere, Quin rata sint quaecumque dixit Balthasar. STR. Humana vis non est, sed fit divinitus. PER. non abnuo, crediderim hoc. SI. O Rex, placet. Spes magna, Rex, relucet in puellulo. Ornabit haud dubie regnum Babylonicum. PA. Dico ratum. ratum esto quod divinitus Evenit. Esto oraculum. TO. Non displicet. Hic temporis successu fiet satrapas. AD. O magne Rex, spes ampla fit es Israel. EP. Secunda cuncta sunt, et regnum floridum est, Dum hic incolit populus felix Babyloniam. DE. Mandetur ergo illis nunc exsecutio, Crescatque Baltheschazar. SYM. Consulunt bene. O rex Babel, Nabuchcadnezer maxime. NA. O Israelis arbitri, nobis placet, Quod exules in nobis non conceditis Patulam fenestram iniquitatibus. Probo. Calumnias maneto digna talio, Quam patria lex statuit, Mosesue dictitat. Nunc exsecutio vobis commissa sit. Nos hic necis spectabimus specta culum. SCENA VIII. Redditur Susanna suis. sit magna congratulatio. Quaesitor. Susanna. Beniamin. Daniel. Ioakim. Rachel. Chelkias. Promptula. SUsanna, singulare pudicitiae decus, Examen ignis aurum vitutis probat. Prudenter appellasti summum iudicem. Congratulor tuae saluti, et nescio An esse quicquam possit, quod gratum magis, Magisque volupe sit, quam quod tua modo Detecta (gratia Dei viventis) est Pudicitia salva, constans, integra. Fac modo animo praesenti sis cum coniuge Caro, tuisque liberis. Deus bene Vortat, tibique optata semper offerat. SV. O summe deus, auctorque et rector omnium, O iuste iudex, me periclitarier Sinis, perire non sinis: praesens ades Tum, cum adeo videor iam destituta maxime. Freti tuae benignitati firmiter, Numquam peribunt. quin submersae funditus Tantis miseriis porrigens manum tuam, Precor Deus ne me tentationibus Gravioribus posthac velis committere, Quin viribus validis mollem suffulcias, Si tam tuae laudi sum accommodum organon. O Ioakim coniux, nati dulcissimi, Et vos parentes optimi, Deus potest, Ut iam liquet, miseros rebus iam perditis, In spem bonam et salutem praesentissimam Sic collocare, ne deinceps periculum Noceat. Opera Dei sunt mirabilia, Qui consilia hominum vicissitudine Invertit, haud ullis modis reciproca. Quare Beniamin fili mi suavissime, Tuum fuerit isti lepido puellulo Grates agere de reddita matercula, Quem summus ille iudex aequus arbitrum Mihi dedit, causam meam qui vindicet. BEN. O Daniel, lepidum caput, facis bene. Qui pro tua commoditate meam matrem mihi Reddideris, haec enim mihi est carissima. Habeo atque ago tibi merito nunc gratias Quam maxumas. Ubi quid usus venerit, Lubens tibi benefaxo, pro modulo meo. DA. Dicis benigne. En iam licebit gaudio Tuo frui. Fruere, Domino Deo tuo Debes tuam matrem, cuius vices gero. QU. O Ioakim tuis laetor nunc partibus. Senes periclitantur, atque in limine Portus tibi est, tutusque in vado navigas. Dominum Deum, pro moribus tuis, time. De castitate coniugis iam certus es, Aurum probatum habes probationibus, Et lilium natum inter spinas asperas: Uxor tua velut fructi fera vitis siet, Prolesque tua sit instar olivae plantulae. Dominus tibi benedicat in Syon largissime, Sobolemque postliminio olim videas tuam, Laetus redire. Quod si ea res tibi libet, Licet tuis de inimicis ulcisci modo, Et par pari rependere. 10. Non id moror. In auctoratos hoc decet pro munere Suo. Dominus etiam vindictam vendicat Sibi. Mihi privato non decorum erit. Hoc lex iubet, ne interficiam ego proximum. Nobis magis conveniet laetis hanc diem Domino Deo tripudiis insumere. Valete Presbyteri, censores Israel, Deo sint hanc ob aequitatem gratiae. O socia thalami, quae fidem tuam mihi Servaveris constans, ex quo conveneras Mihi in manus nubens. Quin vulgo dictitant, Castam esse eam quam nullus vir rogaverit: Tentata precibus, restitisti machinis. Non cessit animus, neque vim pertulit tuus Pudor. SV. Deus vires dabat conatibus. Quod iactitem nihil est, studium boni Deus Auctor bonorum pectoribus mortalium Larga sua bonitate inspirat. 10. O meum Decus, beatus sum, talis cui contigit Consors tori, taedis tuis felicius Aut auspicatius nil usquam gentium Fuit. Parentem pulchra prole me facis. Iamiam pater iuvat procul forensibus Negotiis vitam meam consumere. Domus mihi deinceps amica, erit optima Domus. Deo vivam, charaeque coniugi, SV. O gnata gnata, quam pectus salit meum? Affectibus variis rapior. Eadem dies Plusquam satis funesta apparuit mihi, Mihique reddidit te festivissima. Benedictus esto summe rerum conditor. Valeat deum vulgus reliquorum longius. Tu tu Deus Sion, tu inquam rectissime Dextra administras mundi gubernacula, Tu flexuosa cuncta recte dirigis. CH. Tu vera praedicas, coniux. o filia, O mi gener, fili mi lachrumo gaudio. Nam non queo modis aliis effundere Quod pectus insiliens eructat. SV. Mi pater, Materque, sic deinceps futurum iudico Castis locum matronis, ac puellulis Periculo tutum meo fore. PRO. Puto, Speroque. Nil votis meis responderit Unquam magis. nil ex animi sententia Successerit magis unquam, quam castitas Secura. si non hoc nefas vel maximum, Pomario suo pudicam feminam, Non dico ab hostibus saevis, sed maxime Ab Israelis arbitris non tutam esse, Profecto nescio quid possit amplius Dici nefas, nisi sic Deus robur tuum Mea hera eo modo probe tentaverit. SV. Quid? Hau mea tu, hoc absit mea Promptula. Natam hanc meam puellulam volo Meo periculo laboribus consuescere. Si tu sapis, cavebis dein' ab otio, Ne te in periclum praecipitem duis. Beatus ille certe qui ex aliis sapit. Sed hinc eamus, ne videam hoc foedissimum Spectaculum, aut ne cui videar vindictae amans. 10. Recte mones meum delicium maximum. SCENA IX. Sumitur de senibus supplicium. Abed. Sedechias. Cleter. Achab. Quaesitor. Praeco. IAm tempus o miseri instat, ut vestrum scelus Luatis. SE. Heus precor, sine ut populo loquar. AB. Loquere. SE. Viri, puerique extorres Israel, Babyloniique cives, hoc miseris date, Quicumque publico splendetis munere, Cavete ne fraus ulla nec dolus malus Corda occupet vestra, aut prava libidine Ruatis in praeceps. Sapite periculo Nostro. Facinori dignam poenam pendimus. Malum consilium consultori pessimum est. Orate nunc Deum, quem iustum sentio, Miseris suo ut parcat iudicio, quo satis Habeat modo hoc paruo supplicio pro sua Clementia, quamvis delicta maxima Sient, sed hac magis ratione splendeat Bonitas eius, magis si superet gratia. AC. Sit fas mihi quoque pauca proloqui. CL. Licet. AC. Monuit meus socius probe, sed amplius Monebo. Nam non sufficit, nec crimine Prorsus vacat, qui non designat: interim Tamen manus muneribus gratis patent, Caecique doro phagi ferunt sententias Ad gratiam, quibus nos freti pessime Deliquimus, Dicemque prouocavimus, Nostro iumento accersentes nobis malum. Fortuna parcit in poenam quam plurimis. Vel sic Deo visum est, ut sese examinent, Nostroque damno agant nunc paenitentiam, Nec differant in sera fata piaculum. Vestrae preces fiant pro nobis ad Deum. AB. Ehem senes, Dice moras iam rumpere Iubet. SE. Precor da paulum temporis Deum precandi, si miseris avertere Dicas velit, et ultiones tartari. AB. Est sera crede in fundo paenitentia. Speras tuam Liten, quod Ate tempore Longo suis malis turbarit artibus, Sarcire posse? SE. Tanta Dei est benignitas, Suspiriis inclamo ex imo pectoris, Gemituque paenitudinis seras preces Eructo. Domine anhelas has voces meas Accipe, tuas aures patulas pandas meis Precationibus. Deus, quis sustinet, Si iudicans scelera rigore examines? Finis licet nullus meorum criminum, Finis tamen nullus tuae clementiae est. Ai tartari sum poena dignus maxime. At tu tamen non dignus, qui crudelius In noxios statuas. Salvabis Israel. O si salus communis haec divinitus Mihi scelesto iam queat contingere. CL. Licet tibi quoque tuas preces attollere. AC. Ne saevius domine Deus furor tuus Me corripiat, et ira in me commotior Nunc ingruens clementius me verberet. En fulminis telum minatur acriter, Et imminens manus terrore concutit Mentem, et animus horret formidine nimis. O scelera tetra. non est ulla sanitas In carne tota, totus langueo miser. Dum mente concipio quandam irae imaginem, Nec conscientiae pax est meis in ossibus. Quoties recordor quam caput nequitia, Vertexque mersus, quamque onus pessum datum Graviter premat, tremiscere tribunalia Possum tua, sed ea haud possum vitare. Vae Misero mihi, iustam tuam sententiam Non sustinere possum, ni miseratio Plus ponderis meis habeat nequitiis. QU. Quamvis meum caput peccatis abrutum Sit, attamen mos urget, ut exordiar. Patres domus Israel e medio malum, Ut dictitat lex Moseos, hinc tollite. SE. Animam meam tibi mandaverim Deus. AC. Animam tibi mando domine Deus meus. CL. Habent satis lapidum. AB. Nunc tuta opinor est Pudicitia. CL. Viden quam torua lumina Hinc inde iactitant? AB. Ne spes vos deserat, Cum patribus maioribus quiescite. QU. Ponantur hinc exanima virum cadavera, Terraeque mandentur pro more patrio. PR. Vixere. Nunc domum se quisque conferat. Exempla statuite ante oculos sibi Quilibet. Adulteris sic fit in Israel. CHORUS. Ex Psal. I. BEatus ille qui procul consessibus Et impiis mortalium Synedriis, et peccatorum compitis, Solutus omni crimine, Nec occupet cathedras pestilentiae Caecus malis dogmatibus, Nec ludicris diorum mentes inficit, Felix et ter, et amplius, Totus vacans Dei sacratis legibus, Eas volutans sedulo, Noctes diesque mente versat candida. Is crescet instar arboris Ad rivuli ripam sitae pellucidi, Quae leta tendens brachia, Fructus ferens suo rependet tempore: Cui non nocebit Africus, Non bruma frondibus comas detraxerit, Huic cuncta fient prospera. Non sic tibi, non sic continget impie, Sed tu peribis funditus, Cum ventus instar pulveris te iactitat Per aera atque inania. Hinc fit, quod impios arbitrium Dei Pessum dabit letaliter, Hircos ab agnis cum pastor seiunxerit, Quem nil latebit uspiam, Viam piorum cognitor iustus sciet, Mittet malos ad tartara. EPILOGUS. NIl quicquam aliud est SCENA, praestantissimi Viri, patreque consultissimi, mea Quidem sententia, quam clarum et lucidum Mortalium vitae speculum, quod exhibet Faciem maligni saeculi. sic Tullius Romanus ille orator pulchre comparat, Cum disserit, quid sit decorum singulis, Iubet intueri Comici spectaculum, Quo quisque personam suam recte gerit. Sic contra dum suum persona scenica Servat , docet magis contrarium Plerumque, quid deceat rarissime docet. Senes scelesti dum decorum sedulo Custodiunt, docent senes longissime Cessisse ab officio, ac persona iudicis. Susanna contra sedulo servat suum . Videbit hinc matrona moribus Petulantibus, se iam cessisse longius Suo decoro. Ex paucis his sic cetera Vos aestimate, dum is plectro vernaculo Sonabit, ut cunctos populus intelligat. Nos interim studii nostri specimen damus, Non serii quidem. Haec nobis sunt ludicra, Quae sunt gravia atque utilia mortalibus. Visum id satius, ac si nugas Tragoediis Agamus. hoc enim culpat paroemia. Nos nostra sic studia semper paramus, ut Lusus sit e republica. idque honestius Nos iudicamus, quam si rebus frivolis Indulgeamus, in quibus non commodi Quicquam est. Sed hoc vestrum fuerit munus Patre Conscripti, ut hoc curetis inter cetera, Ne detrimenti quicquam in herba publicus Capiat status. Capiet vero, si parcius Studiis datur fomentum liberalibus. Aequi bonique facite isthaec puerilia. FINIS. MATHAEUS PHILARgyrus Martino suo Osterminich. HAec mandata dedit fortissimus ille deorum, Credita ne merces suffodiatur humo. Felix, o nimium felix, praecepta recondit Qui iuvenum, expendens aurea dicta Dei. His ego cum primis numero te dulcis amice: Credidit en Christus munera larga tibi. Ingenium felix, variis virtutibus auctum, Doctrina exsuperans, relligione simul. Non tamen hoc terrae mandas rubigine laesum, Ut nihili servus, quem cecinere Sophi. Nec maculas turpi divina libidine dona: Non iacis immundo munera tanta luto. Proicis obsceno ne quaque e stercore amomum, Neve sub ignavos lilia rubra sues. Credita sed reddis multo cum foenore dona, Ut frugi servus, quem cecinere Sophi. Praemia digna feres tanto pro munere, iudex Talia cum dicet, Tu benedicte veni. Huc Paradisiacis inter spatiabere campis Serve Dei patris, regna parata cape. Id tibi contingat precor, alti scandere Olympi Limina, quin vesci nectare et ambrosia. Caelicolas inter vitam det vivere dulcem, Et contemplari numina sancta Dei. ET MAIORUM SPLENdore et indole sua clarissimo adolescenti Georgio Heruvartto, Martinus Ostermincher S.

QUam vis parentis tui erga me liberalitas tanta sit, suavissime Georgi, ut aegre vel minime eius parti satisfieri possit: ne tamen animum gra- tum mihi similiter deesse existimares, sicuti facultas accepta beneficia tibi referendi deest, dies noctesque (quamdiu me parentis fovit benignitas) sudavi, et summa opera in id unum intentus fui, ut quamprimum ex aliqua lucubratiuncula cerneres, quam sim gratitudinis cupidus, et eximie studio sus. Ad quod consilium et opem habui doctissimi viri Xysti Betuleii, praeceptoris mei omni honore dignissimi, abundantem, et ex omni parte cumulatam. Is equidem non solum viam, modumque praescripsit, et monstravit, sed et praecurrit, ita ut nihil mihi deesset in ipsius summa benevolentia et pietate. Drama nanque sacrum vernacula lingua a se ante aliquot annos conscriptum mihi dederat olim, ut id pro ingenii mei tenuitate latinitate donarem. non interim anxius curandos existimans aliorum nasos, qui me forsitan onus impar meis viribus (ut prima fronte videtur) suscepisse clamitabunt, indeque risu et subsannatione prosequentur: modo tibi placerem, et animi mei gratitudinem, ut par est, satis et abunde declararem. Praeceptori obsequutus, id feci, quod multis me nominibus, ut spero, omnibus doctis et piis commendare poterit, Dramaque datum pro exiguis meis viribus ex Germanico in latinum verti: quod sub tuo nomine (non ex me quidem, sed praeceptoris supra dicti instinctu, qui facem mihi in hac tota re praetulit) in vulgus propalatum vides. Ex eo autem, quo me parens tuus, clarissimus vir, et Augustanae rei publicae columen maximum, Thubingam, ad excellentissimum legum et politioris literaturae doctorem Melchiorem Volmarium, unice observandum praeceptorem misit, maiorem eius partem absolvi, non ita feliciter negotio antea procedente. Tu, quicquid est, clarissime adolescens, aequi bonique consules, et hic summam animi mei gratitudinem velut in tabella depictam contemplaberis, eam apud tuos exornando, et me in plurium amorem rapiendo. Vale, Thubingae ad quintum idus Octobris, 1545.

 PERSONAE. Daniel prophetae. Sechania Sacerdotes Habacuc Seraia Balthasar ministri Dani- el. Zodak Hananias Cadmiel Ariel angelus. Iozobad Cyrus rex. Iedaia Arioth architriclinus. Ministri regii Hasbaddana Nehemias pincerna. Philargyra Uxores Archigrammateus. Acolasta Arbela. Pachys Sitophorus. Philedona Tamias. Symsai Secretarius. Liberi Catacoemistes, a cubiculo Puer Praeco. Aedituus Elam hypoenocus. Filius aeditui. Rabsusin hypositophorus Nahthoma pistor. rus. Rabtabbath archimagei Sanallabath praefectus Satellites 4. urbis. Archimedes artifices Thecolatra cives Cylindrius Polydemus Gonius Stasiotes Sphaereus. Thorybodes. Vulgus BEEL, TRAGOEDIA EX GERmanico Xysti Betuleii latine reddita, per Martinum Ostermincherum Vindelicium. PROLOGUS. UT ostendam vobis quicumque dramati Nostro interesse non dedignabimini, Sive id spectando, vel solum legendo sit, Quemnam finem nos mente conceperimus Huius nostri ludi, paucis advertite. Mundus ferme totus dissensionibus Inter se dissidet, quantum ad ipsam fidem, Et religionem Christianam pertinet. Hic nanque Petrum clavigerum censet deum, Alius Paulum insignem fulgenti gladio, Adorat tertius turri feram Barbaram, Mariamque quartus, et quintus Elizabet Conspicuam frusto panis atque cantharo, Et sic infinitos sibi constituunt deos. Alii deinde divino offusi spiritu, Unum Deum colunt, eum qui condidit Caelum, terra, mare, et quae continentur his: Qui carne humana assumpta pro peccantibus, Pilato iudice ad crucem damnatus est, Vivisque exemptus inferorum contulit Ad regna se, in quibus superato satana Victor tandem surrexit luce tertia E tumulo. sublatus posthaec ad astra, ubi Iam rector mundi dextrae patris assidet. Surgunt hinc inde utrinque bella atrocia. Et qui Christum iactant, armis Mavortiis Petuntur ab his, qui Christo posthabito Idola honorant, et suam fiduciam In idolis locant. Iam ferro dirimi Pios videmus, nunc flammis flagrantibus. Et sic quorum caro est infirma, territi Multi fortem ducem suum Christum abnegant, Iisque se adiungunt cohortibus, quibus Huius mundi monarchas atque principes Cernunt adiunctos, ubi secure vivitur, Ubi nulla perferenda est contumelia. Tu Christiane, qui coepisti agnoscere Verum Deum, huiusque audire evangelion, Tuo sub duce miles constanti pectore Perge esse, ne te multitudo tam frequens Domino adversantium seu arma tyrannica Avertant. nam qui te afficit iniuria, Sibi id Dominus adscribit: qui te negligit, Hunc ipsum negligit,qui cuncta territat. Quod cum sit, et Dominus huc usque a condito Mundo numquam saevire impune siverit In se turbam impia, quid est quod horreas? Tuos nanque hostes luctus, et te gaudium Manet: luctus inquam, qui sit perpetuo Duraturus, nullis precationibus, Nullis votis, nec exorandus lacrimis. Dilucide haec vobis nostrum drama exhibet. In quo sub sacerdotibus, et civibus Babylonicis, vera Salanae ecclesia, Qua idololatra comprehendo et antitheos: Sub Daniele vero Christi pingitur, Quae uno Deo, hoc est Christo capiti suo Addicta, vexatur incursionibus Idololatrarum, et longe afflictissima Laetos tandem et triumphos inclitos agit Sicut fidelis triumphavit Daniel, Ereptus de fauce leonum frendentium. ARGUMENTUM. Terra est quam vocitamus Babyloniam, Propinqua et adiacens Iudaico solo. In hanc captiva olim ducta est gens israel, Coacta ibi vanum colere idolum Beel. Quod cum divinus recusasset Daniel, Sacerdotes urbis Cyrus rex convocat. Convincit hos vates, et fraudes detegit, Ferocibus inde exponuntur leonibus, Idolum Daniel cum templo destruit. Peractis his, Draco adoratur civibus Babylonicis, sua quem prophetes manu Necat. quo concitatum vulgus humile Senem rapit, leonibus similiter Exponens. is diebus atque noctibus Septem salvus versans cum bestiis, Ex antro liberatur: huic succedere Coguntur auctores. sic ludi finis est. ACTUS PRIMI, SCENA I. Aedituus. Puer aeditui. Sacerdotes. Cyrus Rex, cum satellitio. HAud arbitror praetermissa a me tempora Ulla esse unquam, quibus non laboraverim, Et diligentiam permagnam impenderim, Ut munere hoc quod obtulit Beel mihi, Sic fungerer, ne quis mihi quid vitio dare Posset, et exprobrare negligentiam. Quid quaeso postea mihi agendum putem? Quid? dum videre clara solis lumina Meus dabit Beel, sudabo pervigil, Ut omnes uno me ore extollant laudibus, Et sentiant me longe eos praecellere Opera, studio, fidelitate, industria, Qui praefuerunt ante me templo et sacris. At multa quid iacto? probum exhibebo me, Fidumque, et rebus in omnibus per strennuum. Ac iam primum omnium curanda sunt sacra. Heus tu puer, mihi pignus suavissimum, Ades, iuva patrem. PV. Quid est quod me velis, O mi parens? tibi commodare qualibet In re velim, tenella si tantummodo Aetas queat, minusculae et vires meae. AE. Laudo indolem tuam, parentis unica O spes, tuaeque matris dulce gaudium: Campanula hac, ut poteris, pulses fortiter. PV. Fiat pater. AE. Nunc satis est, discedas domum, Dicens matri, curare prandium velit. Sed ecce sanctiores huc se conferunt. Domini, necesse erit ut praestolemini Hic paululum, donec faces accendero, Atque interim quoque cum suis Rex adveniet. Verum nil obstat, si iuvabit, psallite. CANTUS SACERDOTUM. DEum Deus quam maxime, Quam pura sanctimonia, Et quam submissa pectora Tuae plebis sint, respice. Defende gloriam, Beel, Tuam, superbos vindica, Et hostium blasphemias Exstingue, quaesumus, cito. Elata colla deprime, Et arce vim saevissimam, Nocere quae tuis queat, Semper tibi sit gloria. SCENA II. Archigrammateus. Cyrus Rex. cum Satellitio. VIx mente consto, et extra se cor ponitur, Sic me movet spreti Beel iniuria. Nec animus hic meus solum percellitur, Sed totiusque corporis membra omnia Horrent, stupent, tremunt, ac si cruenta mors Me spiculis suis petat letalibus. Incertus haereo, hoc malum cui deferam. Sed rex adest: ni fallor, e templo huc venit. Huic indicabo, qui me vexet scrupulus. CY. Quid scriba tam anxium potest tenere te? Et quid modo huc, modo illuc ipsa lumina Suspiriis voluta, praeferunt mali? AR. Ah mi Beel. CY. Quid ingemiscis obsecro? AR. Nil. CY. Dicito. AR. Nil. CY. Rem volo expiscarier: An quid tibi aut tuis pericli contigit? AR. Nihil, sed hoc dolores tot mihi excitat, Quod undiquaque Bel noster contemnitur, Spernitur, et ignominiose illuditur. CY. Quid audio supreme Beel? capum haec meum Superant. an in nostra aula blasphemator est? AR. Est, Daniel latro notae quam pessimae, Deprehensus est talis, negare non potest Quin ipse blasphemator sit asperrimus. Hic ille curvus ne tanti quidem facit Beel, sed aspernatur atque despicit. Quod certe utcumque tolerari aequo quidem Animo posset, nisi alii adhaereret deo, Eumque inter vulgus tentaret spargere. Quod si petas Rex magne testimonia, Aliorum erunt (mihi crede) multa milia Nostrorum civium, quae illum convicerint. Quare si regno consultum tuo velis, Eradicabis funditus hunc apostatam. CY. Bene est, probe mones: haec res si clarior Eluxerit, luet luet dubio procul. At nunc tamen conabor, an avertier, Possitque reduci ad sanitatem pristinam. SCENA III. Daniel. Cyrus. Satellitium. ETsi scio insidias mihi clandestinas A veritatis adversariis strui: Numquam tamen mali tanta erit copia, Quae me a cultu Dei mei deterreat. Teneo satis, quod perditus Satan, ut est Non impiger, ambulet locis in omnibus, Et angulis terrae, ceu rugiens leo, Quaerens sua quem fauce devoret rapax. Qui si nihil queat sanctis Dei optimi Praestare incommodi, aut si versutia Pios sua non est potis seducere, Tamen mille artifex haud unquam desinit Hostilibus iustos tentare machinis: Videlicet suos ministros instruit, Ut auxilio illorum damna inferat probis. Haec quamlibet mentem possint consternere, Veruntamen vel centum milia hostium Timebo neutiquam, etiam petentium Crebro caput meum iaculis letalibus. Dominus enim colaphos incutiet malve volis. Is turris est, et arx mihi fortissima: Cuius potentia nisus et squalida Cum morte ausim procedere in militiam. Cuius voluntas ut fiat in omnibus, Sic illius nomen laudetur undique. Sed ecce Rex noster recta huc tendit via. Prae se ferens haud vulgarem tristitiam. Est hercle quod dolore eum magno afficit. CY. Salvos sis Daniel. DA. Rex invictissime Salve. CY. Cupis causam adventus mei? DA. Cupio. CY. Mi Daniel, audivi nostrum numen abs Te despici, nec eo modo aestimarier Magni, sicut virum decebat candidum. Atque quod inprimis dictu est mirabile, Quidam mihi de te narrare, scilicet Illum Iudaicum deum te agnoscere. Quod hercule per intimas cordis mei Penetrat medullas, atque mentis impotem Pene facit, ut possim fateri libere, Tam magnum me, quamvis perpessum plurima, Dolorem non coepisse ex ullo unquam malo. Res ardua est sane, nec non gravissima, Ita ut sciam me horis nocturnis saepius Nullum meis visurum oculis somnum, quoad Versabitur res omnis haec in cardine. At me tui miseret non parum Daniel, In tam nefarium incidisse te scelus, Tam turpiterque notam ingratitudinis Parasse: non te talem iudicaveram. Cur non tuae vitae statum miserrimum Consideras, in quo vivere coactus es Statim ac parens in hanc te lucem protulit? Videlicet quam durum humeris tuis iugum Captivitatis detestandae gesseris? An immemor mei erga te es beneficii? An nescis, et ex mente decidit tua, Quantum tibi prae ceteris persolverim Pretii? nempe quod servitutis vinculum Rupi, ut esses liber, totoque in orbe celebris? Ego te virum feci excellentem, et splendidum, Magnique nominis apud omnes principes. Omnes tibi cedunt, te observant unicum. Tute hactenus circumlatus ore omnium es. Igitur foret turpissimum, laudes tuas, Famamque magnificam, atque cunctis cognitam, Verti in maculosam infamiam. Hoc ne accidat, tibi consulam fideliter. (Existimes enim me noctes et dies Curare, ut bene siet tibi, carissimo Mihi seni, inter omnes quotquot confoveo) Quapropter si qua gratia Ignobile apud vulgus, et primarios Etiam viros valere ex animo gestias. Sic vivito, ut hominum consuetudo exigit. Alioquin inimicos invidos pares, Et incurres in acerbum omnium odium. Nanque hunc amant ut plurimum, qui cuiuslibet Obtemperare sic studeat sententiae, Ut nemini rebellis sit, et nemini Advorsus, sed in omnibus consentiat. Desiste nunc ergo, ne quid novi inseras Rei publicae: nec concites plebeculam Rudem, si vis diu ut te amore prosequar. Qui si in furorem convertatur impium. Hoc dixero, quod in me non sit amplius Ullus locus clementiae. Ergo iterum atque iterum adhortor te quam maxime, Ut hac relligione tua falsa posita, Beel colas sceptrum ut decet flexo genu. Quod si meis monitis locum reliqueris, Experieris certe quantum inde foenoris Brevi tibi possit cedere. Tantum habeo affirmare, et plane promittere, Donec tibi in tuo futurus corpore Sit spiritus, nulla te unquam molestia Oppressum iri, qin solus felicissimus Eris, eminebis inter ceteros viros. DA. Absit procul, nec hoc Deus concesserit, Me caecitate tam nefanda involuier, Ut prosequar divis honoribus Beel. Inane sculptile, in quo nec tantillum inest Divinitatis, quo vel praestat quilibet Hominum, quamvis mortalium. An'non agi viderer ipsa insania, Si duplices tollens manus procumberem Vel ante lignum, aut ante saxum tetricum, Quibus materiis Beel formatus est? Non ulla vis, non ulla me violentia Avertet, quin non fatear liberrime, Vanum esse quicquid praeter unicum Ducem rerum invocatur, vel terra, vel aequore. CY. Eho quid audio? an'non ut debes Beel Posthac coles, qui cultus est a condito Orbe et viris et feminis, et omnibus? Cuius potentiam indies cognoscimus, Cuius divina vis ex plurimis micat Signis, ut haud dubium sit quid subesse numinis? Considera quid sumptus in hunc unicum Ego conferam, et intelliges tum planius Num sit deus, num sit colendus, reliqua Ignobili spreta divum plebecula. Certissimum est, ut scripta maiorum indicant, Nostrum nihil vitali posse spiritu Frui, nisi id edat bibatque ad corporis Infirmi fulcimen et sustentaculum: Sed ille luce qualibet, statim ac nitens Opaca noctis nubila Phoebus depulit, Bis sex panes, et illos maximos vorat. Quibus tamen venter capax non fit satur: Imo quottidie ingentia bidentium Corpora ovium viginti bis, et plus glutit. Ad hoc vini dulcissimi sex amphorae Nihil sufficiunt: quas exhaurit eo modo, ut Iurare possis, nil prorsus appositum ei. An'non videtur sumptus esse, Daniel, Quapropter quis iure optimo non diceret Hunc omnium deum esse longe maximum? DA. Nullo Deus cibi aut poti genere utitur, Ut fragiles et aegri mortales solent, Qui quolibet die praescripto tempore Epulantur, et sumunt quod ipsa postulat Necessitas, videlicet quo terreum Corpusculum firmetur, et caro languida. Nullo Deus cibi aut poti genere utitur, Cum sit dubio procul solummodo spiritus, Non visui obiectus, nec mole carnea Indutus, ut sibi persuadent inscii. Hic ille sidera incolit flammantia, Manu sua sceptrum tenens, quo circulum Rotatilis mundi gubernat et regit. Huius ferax tellus scabellum dicitur, Huius nutu creata pendent omnia. Non est, mihi credas, non est obnoxius Ulli ruinae, sicut ceteri dii. CY. Obiectus ergo est, ut dicis, Bel casibus? DA. Quid obstaret, cum visui sit obvius, Et tactui, cum sit ex terra conditus? Quaeso quibus probas tum Beel deum. Qui scilicet potestate in homunculi Fuit, fieretne formae huius, an aliter? Hoc dixerim vilissimum passer culum Longissime vestrum Beel praecellere: Quod olfacit, tangit, gustat, audit, videt: Quis omnibus caret Beel, vestra anchora, Ad quam rebus in adversis confugitis. Quod si haec in hanc, Rex magne, meam sententiam Te verba non trahunt, adhuc alia afferam. Non arbitror latere ullum mortalium, A' sordibus numen debere liberum, Et immune esse ab omni turpi crimine: At si Beel sic adeo infanda crapula Convincitur, labe omnium deterrima Quotquot scio quibus succumbit lubricus Homo, iam deus nullo modo censendus est. Sed quid opus tanto verborum circuitu? Ego omnino mecum constitui in pectore, Nihil non me prius experturum, quam hunc Deum Negem, caeleste qui regnum Rex occupat. Valeat Beel, valeat vulgus ignobile Divum: sint qui velint, quos homines invocant. Deo meo soli laus sit et gloria, Cuius divina virtute atque robore Confisus, non mundus, non mundi signifer Satan, non tartarus ipse refertissimus Cacodaemonum, mihi terrori esse poterit. CY. Proh Bel, quid audio ex hoc deliro sene? Eon' radiisse, ut nullus sit honor bibi? Ut tu, quem veteres tam multis saeculis Coluere, iam nullus, vili et passerculo Minor habearis? quousque obsecro feres? Catacoemista. CA. Domine. CY. Prodito. CA. quid est? CY. Coetum sacerdotum festinare huc iube. CA. Meam rex magne videbis promptitudinem. CY. Per imperium, per sceptra, per Babylonicum Nomen tibi iuro Daniel, poenam te eam Daturum, quod si iniuste spreveris Beel, Cuius atrocitatem magnam nullius Sonori gutturis facundia protulerit, Tendes me spectatore, ni mors praeveniat, Dolore plenus et cinctus maestitia, Tendes inquam tremulas palmas ad sidera, Raucedine senili complens aera, Cum sera te monebit paenitentia, Cum lacrimas, cum vota incassum fuderis. Tun' audes te praeponere his qui mysticis In rebus sunt doctissimi, quibusque sunt Reclusa arcana Dei, quem nos suspicimus? Tun' tam late patentem tellurem undique Decoratam viris exercitissimis In rebus ad divina pertinentibus, Erroris argues? duram provinciam Hoc est suscipere, et onus impar viribus. Praedixero tibi, cave cave oculatior, Ne exedere oporteat te quod ultro interis. Nihil tamen temerarius decrevero, Sed aequa lance ponderabo singula. DA. Nullas timere magne Rex minas queo. Dum praepotentis Domini dominantium Oculos super hunc suum crebro iustissimos Sciam esse: quo tutore nemo cadat animo. Qui quamlibet corpusculum hoc per fragile Durissimis saepe obici miseriis Sinat, nec non omnino perdier, Animam tamen summis reservat gaudiis, Quae sit olim victura in cuncta saecula: Cuius nomen benedictum in aevum omne sit. SCENA IIII. Catacoemistes. Cyrus. Archigrammateus. Sechania, cum reliquis sacerdotibus. ENimuero non amplius segnitiae Socordiaeque ullus locus linquendus est. Nam quid mali futuri mens praesagiat, Nisi ocius tumultus et discordia haec Sedetur, nescio: fieri aedepol queat, Ut corruat, et solo aequetur tota Babel. Etenim de lana caprina, quod dicitur, Contentio hic non est, sed de gravissima Re, quae multis possit afferre exitium. Sed ago moras, quin fungar officio meo. Rex magne, quod mandasti, feci sedulo. CY. Bene actum est, tu me comitare Daniel, Tragoediam istanc pacari curabimus. AR. Hem magne Rex, coetus sanctorum confluit. CY. Sacerdotes Beel, patres sanctissimi, Huc vos venisse corde laetor intimo, Praesentiam vestram credens nobis bono Fore, et auspicatam Rei publicae. Quare sic animum vobis affero meum, Ut hunc nisi atra mors nil seiuncturum sit. SE. Invicte rex, haud nos ea ignorantia Habet, aut habebit unquam, ut simus inscii, Dies noctesque singulis nostrum nihil Prius, nihilque debere esse antiquius, Quam fiat ut satis maiestati tuae, Si quid praeceperit haec. nam potestatibus, Et his qui sceptro regio prae ceteris Insignes sunt, valde pium est morem gerere. Quoniam vero benignitas Beel diu Tam strennuum te fovit pietatis ducem, Qui sustulit semper quae gloriam ipsius Labefactare, et obscurare visa sunt: Et iam negotio tempestas ingruit Divino pergravis, nos merito navibus Et quadrigis enixe laborabimus, Ut quantum in nobis situm erit, malum imminens Demus quieti, te sollicitudine Et cura liberantes, si qua es saucius. Quod accidet, si Bel piis precabimur Votis, gerentes intus corda candida, Si saepius sacratum altare implebimus, Et victimis crebris, vinoque limpido. At indicari, si maiestati placet Tuae, velim nobis, quid hoc rei siet, Quod accersiti sumus huc more insolito. Spero iuvante Bel fortunata omnia Futura. AR. Faxit Bel monarcha maximus. CY. Thronos capessite o patres sanctissimi, Dum Grammateus rem vobis enarraverit. Fac Grammateu, diserte vir, fac indices Dominis negotium, ut potes, paucissimis. AR. Faciam meum officium, Rex magne, sedulo. Viri patres, satis res haec est ardua. Pectoribus hoc firmis, hoc uto credite. Et causa talis est vestrae praesentiae, Quae regem, et quenque pium, cui rei publicae Salus curae est, merito tenerbit anxium. Aiunt Beel, quem tam diu suspeximus Velut deum magnum, esse idolum sculptile, Quod struxerit manus fabri lignarii. Et ut apertius dicam, tot copias Magnorum sumptuum perire penitius, Quoniam his Beel frui non posse comprobant, Qui sensuum non sit donatus munere: Qui nullius usus, sed truncus sit mortuus. Quis ergo tot petulca agnorum corpora, Quis tot vorat panes? vinum quis ebibit? Hunc expedite paucis ancipitem nodum, Si securo velitis capite vivere. Quod si fueritis doli expertes mali, Ne unum quidem pilum amittetis, credite: Si autem nefariis technis et fraudibus Deceptos nos usque huc sub auram prodeat, Tetram ad mortem evestigio accingemini. SE. Ita n'maligna fama regis pectora Invertit, et falsam incussit sententiam? O perversam mortalium nequitiam, Quam non fides ulla integra est hoc saeculo. Per Bel quaeso, rex invictissime, sinas Vanam opinionem, et vanas vulgi fabulas, Et mitiges mentem furore percitam. Nihil etenim subire nos magis iuvat, Quam te docere eo pacto, ut intelligas Quicquid clamosum vulgus ad te detulit, Instabile esse, et subdolum id mendacium: Sicut patet citra omnem controversiam, Nil imposturae prorsus exercere nos, Sed Bel deum esse, quem tellus Babylonica A' mole mundi condita usque in hunc diem Studiose magni fecit, id quod indicant Geminae manus sublatae ad celsa sidera, Flexi pedes, nudum caput, et piae preces. Quapropter ausim dicere, blasphemiam Foedissimam esse, tam mordacibus Beel Iactare verbis, et conviciorum insequi Licentia tanta: ulciscetur hoc brevi, Et obruet scelestos, qui audent talia. Ubi demum cognosces quam simus candidi. AR. Quin dicitis, quis tot sumptus consumpserit, Quos omnibus modis rex cumulatissimos Fecit multos annos, unius gratia. Mirum est tantum esse come donem posse deum, Cui nec census sufficiunt, nec reditus. Senex hic canus numquam laudatus satis, Vir magni nominis, cuius prudentia, Et summa perspicacitas est cognita Ab hinc usque ad astrorum nitida lumina, Nec non Antipodas, quo demum sub aethere Non accuratior veri inquisitor est, Hic ille argumentis certe evidentibus Docet, Beel nihil minus esse quam verum Deum. Atque inde sumptus non pervenire ad eum. Ob quod cupit vobiscum literarium Inire certamen: quare adarmemini. Quod si potestis illius propellere Acuta iacula, et acutioribus Superare, restabit poenam det, asperam Mortem ferens, dignum patella operculum. Si autem minus vobis cedet victoria, Prae foribus vestris horrenda mors erit. DA. Quod dixi, dixi, constans praedicta assero, Quae quod verissima sint, probabo magne Rex: Sed id facturus sum Deo meo auspice, Quo opem ferente ostendam tam dilucide Vestras technas, dolos, fraudes, versutias, Quibus rudem seduxistis plebeculam, Quam lucida sunt poli depicti sidera. Vos quid moramini? quid statis hic rogo? Quin innocentiam vestram depingitis Coloribus suis? quod obtinebitis Id, quod lignum deus sit, palinodiam Canam statim, et ustram mandabo literis Industriam, ut eius nemo non sit memor. SE. Per Bel te quaesumus rex invictissime, Ne vanis te nugis sinas seducier. Nos equidem nihil timemus, nec existimes Defectionem ullam apud nos iactarier, Imo ipse videbis successu temporis Quis'nam humectaturus genas tepentibus Sit lacrimis, et quis evulsurus dolens Capillos sit, cum sera paenitentia, Et pectoris emendatio nil proficiet. Verum ut palam fiat nostra innocentia, Sic magne rex mihi videtur optimum, Ut places ipse sacrificio Beel, Manuque propria templi claudas ostium Tuo sigillo pro tua prudentia Obsignans, et eo modo communiens, Ut accessum nulli patere liqueat. CY. Bene est, istuc consilii mihi non displicet. Atqui introibo. Daniel est quod tibi Loquar: vos interea in templo parabitis, Domini, vestras res, donec adsint singula. SCENA V. Sitophorus. Nehemias. Elam. Rabsusin. Iussit me rex, ut iam relictis omnibus Cur arem Bel honor ari sacrificio. Faciam, quia id mei esse muneris scio: Et promptitudinem meam auget plurimum, Quod venit tempus, quo indaganda veritas Sit, sed velim Oenochum quoque certum redditum Istac de re: nanque et ipsius interest. Sed ipsus advenit, celeri incedens gradu. Quid est quod sic volat praeter morem suum? Adibo: salve Nehemia. NE. Et tu plurimum. SI. Nil rex tibi dixit? NE. Nihil, quid dixerit? SI. Sacrificandum est Beel. NE. Recte me commones. Rumpamus heus moram, deum colamus omnibus Posthabitis, ut decet, qui nos clementia Mira gubernat, et qui fons est vividus Cunctae salutis hac in vita fragili. Sed ubi ministri sunt? quid contrahunt moras? SI. Adsunt domine, quid est quod transigi velis? NE. Replestis'ne amphoras? EL. Non. NE. Replete ocius, Suamque partem in templum ferte quilibet: EL. Nil promptius faciam. RA. Scio quid sit meum. NE. Nos interim templum petemus, vocibus Castis precantes Bel, ut auferat malum, Si quod rem publicam possit subvertere. SI. Placet, probe dicis: Beel fortunet omnia. SCENA VI. Cyrus Daniel Nahthoma. Rabtabbat. Elam Rabsusin. Sechania cum reliquis sacerdotibus. Balthasar. Aedituus. VEra indicas, sic res se habet: Sed coepta perfici modo curabimus. DA. Placet via haec fugandae noctis algidae, Et lucis almae consequendae, in qua ambulans Se prosperum vere esse quis adverterit. Nunc laus sit autocratori quam plurima, Illi Deo sit laus, qui lucidum poli Struxit globum, et vario adornavit sidere, Qui rauco cinxit terram ponti murmure, Et qui soli feracis molem condidit. Hic nanque preces fusas suscepit auribus Pronis, et vota respexit servi sui. Vix sum potis movere pedes ob oneris Gravitatem summam: resumamus spiritum. NA. Socii, quam valde lassa sunt membra omnia. Merito in suam tutelam nos Bel suscipit, Cui tam magnificas ministramus dapes. Mihi numquam insignior visus est helluo. RA. Haud credo quod solus insumat omnia. Nisi id verum est, quod ventrem instar vinarii Cadi distentum habeat. verum quievimus Satis superque, res abeamus postulat, Levate nates, heus heus accingimini. Nisi me fallunt oculi, noster pistor obdormiit. Dii te ament, sic rem divinam Nahthoma Curas? cras stertito, iam tempus aliud exigit. En somniatorem, vix dum expergiscitur: NA. Quam sunt gravati oculi, et obtusum quam caput. Eamus, ecce in templo cuncta perstrepunt. CY. Sacerdotes pii, Beel sacrificium Offerte: nam in promptu est, ut ipsi cernitis. SE. Ecquid nobis causae tantae arrogantiae, Tanti tumoris et insolentiae fuerit, Ut magne rex rogari nos oporteat?` Imo tuo ex nutu pendemus, et tuum est Cervicibus nostris quiduis imponere. Atque ut procedat magne rex negotium, Divinum opplebimus altare sacrificio. Tute interim prostratus, et presso ad solum Vultu, sed ad poli splendentis aera Mentis piae sublatis oculis, invoca Ut convenit pro sanctitate tua Beel, Id Daniel quoque cum tota aula fecerit. DA. Os impudens, an non scis me autocratora Meum colere, et non alius implorare opem? SE. Scelus. DA. Tuum cura, nec me respexeris, CANTUS SACERDOTUM. O Beel vasti moderator orbis, Dissipa murmur tacitum tuorum Hostium, nomen tueare sanctum, Tolle superbos. Fac sciat passim spatiosus huius Circulus mundi, scelerum potentem Vindicem te perpetuo fuisse, Et fore posthac. Porrigas nobis validum tuarum Robur et vires manuum, rogamus, Nomen et laudes regimenque nostri Regis adauge. ALITER. TE laudibus Bel inclitis, Tuam canimus potentiam, Te cuncta gens concelebrat, Totus te mundus suspicit. Nos consecrati cultui Tuo, solum in te fidimus. Plebs nostra, rex, et principes Omnes te agnoscunt unicum. Et contra nomen Daniel Solus tuum recalcitrat. Quare precamur supplices, Averte hanc pestem penitus. Vires divinas exhibe, Fac contremiscat ante nos Tuo furore territus, Tibi sit laus et gloria. PRECATIO SECHAniae ad Beel. BEel Deus, cuius non est effabile Nomen, cuius humana lingua gloriam Praeconio nullo potest depromere: Tu qui per amplam huius telluris machinam Extendis brachium tuum, qui nutu territas Arcem caeli, et iuga ardua terrae montium, Et aequoris tumultus, denique omnia Solus potes: cernis quo te eludat modo Daniel, osor tui impius, quo perplacet Pulchre sibi, arbitrans sui esse muneris, Si quid queat moliri in contemptum tui. Quare deus tui nunc tandem nominis Ulciscere blasphemiam, quo ceteri Gravi periculo discant, te unum deum. Sacrificium hoc sereno vultu suscipe, Quod exhibet pium cor regis optimi, Quam attollas ad felicitatis maximum Culmen, fac semper pacem tranquillam ambiens Iusto suum sceptro gubernet populum, Huius semen bene dic, et omnes posteros. Et insuper nostram salutem protege, Ne quo malo haec ruat, et tollatur impetu Hostili: nam videtur imminere iam, Nobisque instare nescio quid incommodi. Quod si premamur qui sumus sancti tui. Premetur et nomen tuum atque gloria. SECHANIA AD REGEM, An alme rex nunc quid requiris amplius? CY. Nihil. SE. Restat ergo cures sacrificium Ipse, et communias probissime Templi ostium, tuo sigillo istoc notans. Nos functi nostro munere, hinc discedimus. CY. Bel fortunet omnia. DA. Ite, res placet. O mi Deus, Deus salvator unice, Numquam satis tuam laudem testarier Possum, cuius magna et immensa benignitas Diffusa per spatiosi mundi terminos Omnes, modis quam plurimis aegros iuvat Homines. hunc enim blanda ditat coniuge, Et prole dulci, alium beat divitiis, Amplis illum in republica ornat honoribus, Et quarto indit rebus in adversis pectora Fortia, quae nullo possint consterni malo. Quintum perspicaci donat prudentia, Qua me quoque munerum dispensator pie Donavisti. etsi quod habeo est tenuissimum, Grates tamen tibi persoluo conditor Caeli summas, facturus quam diu solum Pes hic senilis conteret. Iam vero cum meum prorsus induxerim Animum, patefacere technas et nequitiam, Quam exercuere diu ii qui prae ceteris Integritate debebant lucescere, Bone o parens conamen hocce perfice, Et me instrumento ostende tuam potentiam, Qua gentium dii tollantur funditus, Et te imbibant homines qui verus es Deus. At ubi ministri sunt? heus heus prodite quis, Te Balthasar opportuno offers tempore. BAL. Si vel dulcissimam vitam profundere Oporteat pro te domine, paratus ero. DA. Animum, fidemque erectam Balthasar probo, Laudoque, ocius cum cribro ferto cinerem, Quibus usurus ad hanc rem sum quam praeparo. BA. Fiet domine, per me non ulla erit mora. IO. Sed quid si Daniel qua valet astutia, Noctu veniet nobis commessantibus? SE. Maneat: namque ipsius haud cupio praesentiam, Cuius vel voce audita summe contremo. Maneat procul, talem convivam non peto. Nam parum laute viveremus, si foret Praesto. IO. Sic est: sed quin penates visimus, Eamus, et paremus nos ad crapulam. SCENA VII. Balthasar. Daniel. Aedituus. Cyrus. QUod dominus iniunxit meus, curatum id est. Et si quid amplius sit, quod studio meo Meaque opera effici possit, id fecerim Lubens: en here, cribrum et cinis praesto sunt. DA. En magne rex, vide obsecro qua nam via Sacerdotes capturus sim. exi Balthasar Cum aedituo. CY. Mirandus es o Daniel, Credo te neminem in terris prudentia Superiorem esse. quis te hanc artem edocuit? DA. Deus meus. Cribrum et saccum accipe Balthasar Rursus. BAL. Paratus sum, accipio. DA. Tu magne Rex, Ipsus, ut scis, communito ostium probe. Aeditue claves porrige in tui Beel Honorem. AED. Bel rependet id, iustissimus Semper suorum distributor munerum. DA. Nil efficis rex magne, his absque clavibus. CY. Da igitur: en me sacerdotem, et diaconum, Regemque Daniel simul. DA. Ceram hic habes. CY. Cerae nulli parcemus. DA. Nec laboribus. CY. Nisi me meus fallat animus, sic ostium hoc Occlusi, ut haud facile queat invadier. Eamus. DA. Bel, laute tuos tracta hospites. ACTUS SECUNDI, SCENA I. Sechania, Seraia, Zodac, Cadmiel, Iozobad, Iedaia, Hasbaddana, sacerdotes. Philargyra. Acolasta, Pachys, Philedona, uxores. Liberi duo. Puer. FRatres, Deus nobis longe omnium largissimus, Quotquot mortalibus coluntur, contigit. Nam regiis nos excipit conviviis, Non aliter ac si simus incolae poli. Age cum ipsius inexhausta munificentiae Ultro tot et tantis nos oneret beneficiis, His si fruamur, quis id improbaverit? SE. Quid dictitas? imo crebris sudoribus Quod porrigit meremur, nec spes est aliam Nos posse venari praedam, hac deperdita. Non oscitantibus haec, nec stertentibus, Bel subministrat, sed in singulos dies Usque ad ravim ipsam in templo clamitantibus. Si igitur inungamus paulisper guttura Defessa, et abluamus hanc raucedinem, Quis mentis integrae et sani iudicii homo Nobis vitio vertet? nemo est qui fecerit. ZO. Pulchre dicis, Iudaeo fac quaeso indices, Nimirum senties qua consecraverit Nobis dapes salute. CA. Quid? si vivere Vita salva et illaesis dignitatibus Cupimus, non parva ope et nisu curandum erit. Ne cuius forsan spargat lingua futilis In invidum vulgus, secretam hanc crapulam. IO. Recte mones. aurora namque crastina, Fratres parum laeti et hilares curru aureo Supra Horizonta lumen caeleste advehi Conspiceremus: forsan mortis poena asperae Hac nocte nostras pulsatura esset fores, Si rude vulgus facinus hoc rescisceret. Sed quid curamus haec? absit maestitia Tristis procul, quin potius hanc festiviter Noctem consumimus, evacuando pocula, Et opplendo gulam ad summum quod est satis, Ehem puer, vide ut calices pleni sient. PV. Bibite, moras nullas faciam. IO. Sed interim Tuam quoque curabis cuticulam PV. Faciam SE. Dic qui, Sechania, tibi caro haec sapit? SE. Mel Atticum inest, sat scio hoc. HAS. Apponite Et nobis quid, ne devoretis omnia. Edite filioli, carissima pignora, Vobis Beel dat haec ditissimus deus. Puer vino suavi hoc corona poculum: En hic bibite. MAIOR FI. Nimium apponis mihi Partem ministraturus sum fraterculo. FI. MI. Dilecte parens, qua nam ratione inserviam Beel, pro luxu ciborum tam dapsili? HAS, Id gratiarum fiat actionibus, Encomioque laudum, et gloriae ipsius Praeconio frequenti, fili mi bone. ZO. Cur vos matronae se detis tam abstemiae? Ac si sponsae sitis? quin animo estote bono. EE. Incommodo magno vestro feriamini Materculae: genio indulgete. Cadmiel, Uxor mea sit tibi curae, rogo si iuvat Eam salutes poculo. CA. Obsequor lubens. Puer vides quid desit? hic age tu mea, Hoc calice exhauriendo, ita ut in imo nihil Liquoris haereat, te morigeram mihi Praebebis. PA. Hui mi domine, non tantum bibo, Ignosces si pro decoro femineo Respondero. CA. Velis nolis satis facies, Et sic iucundior erit tua dormitio. PA. Tentabo quid possim, quia repugnare non Licet mihi. Vinum pol numquam dulcius Nec vidi, nec bibi, nectar esse arbitror. BE. Cessatis. IO. Nequaquam. SE. Potate largius. Propino scyphum, exhaurias ut integrum. IO. Quid, integrum? imo senties qui vir siem In poculis, modo praebibas. SE. Fusuro Puer cyathum hunc imple, et propone Iozobad. IO. Ecce te quam sim ingurgitando strennuus. HA. Vir es. sed quid si carebis luxuria Posthac tanti vini, quid obsecro inquies? IO. Alienum ab auribus plane dicis meis. HAS. Qua tunc eris fronte? IO. Ignoro quid tibi velis, Beel'ne nos privabit his beneficiis? HAS. Sic est, sic auguratur mens vaticinans. Nos Daniel ille nequam, tempus ad breve Intra suos casses captos, tyrannus it. Crudelis est, tractabit pro libidine Sua: si non pestem et ruinam intulerit Vitae, tamen famae atque dignitatibus Nostris labem summis parabit viribus: Et quod nobis diu fuit solatio, Posthac in universum latro id auferet. Videlicet ab hospitis huius diversorio Excludet, et magnae egestatis causa erit. IO. Nugare, te pleni calices sic garrulum Fecere. UX. SE. Non nugatur, facile assentior. Et sic futurum, sicut dixit, arbitror. Namque id dolor intestinus et inquies, Qui me hactenus pene enervavit, nuntiat. Quem cum diu represserim, atque saepius Percontanti marito numquam voluerim Aperire, vobis hanc ob causam detego, Ne essetis inscii, hoc nihil significarier Aliud, quam nostrorum omnium perniciem. Id quod, qui paululum pollet prudentia, Similiter exponet. SE. Isthaec miranda sunt. UX. Accedit huc, quod nocte hac sum gravissima Perpessa, quam totam insomnis duxi. SE. Enecas. UX. Quare consilio callido, et prudentia Serpentina opus erit, si extensa retia Nostri in ruinam velimus effugere. SE. Si vera sunt, fratres, quae modo dixit mea Coniunx, a fronte et a tergo necesse erit Simus oculati, circumspecti, et providi. Et hercle si haec in vulgus commessatio Non erumpat, miraculum esse duxero. Tum per clementiam Beel diutius Gulam pingui sucu odor ati sacrificii Pascemus, inveteratum illum in malicia Et pravitate Iudaeum crudi phago Leone contuentes laniarier. Sed tempus exigit, ut suam domum petat Quisque, ne de improviso nos quis obruat. HAS. Imus, magnus Beel fortunet omnia. SCENA II. Daniel. Cyrus. Satellites. Sechania, cum reliquis sacerdotibus. Arbela Sitophorus. Arioth. MIrabilis Dei bonitas in omnibus Suis operibus lucet, ut vel saxeum Pectus sibi verum Deum persuaserit, Sanctum Deum populi Israel. qui condidit Globum poli vario candentem lumine, Et alveum maris, terraeque pergrave Pondus, gubernans haec mira prudentia. Sed iam lucescit, et croceo velamine Aurora fulgens, oceani nimirum aquis Mundata advehitur, pellens atra nubila. Adibo regem, ut liberem ignorantia Ipsum, qua obcaecatus, diu, complexus est Verum pro falso. en ipse egreditur iam foras. CY. Precor hunc diem tibi felicem Daniel. DA. Tantundem quoque tibi precor, rex optime. CY. Quid? an'non nocte hac curis exhaustus es? An non senile pectus corrupit timor? An non animum abiecisti in hoc negotio Ta periculoso? DA. Cur? CY. Rogas? an immemor Es, quae miseria maneat te si insimules Falso sacerdotes tantorum criminum? DA. Non sum immemor, sed quae siet causa, obsecro, Me tristari, et edaci cura affligere Hoc annosum caput, cum iusta sint quae ago, Quae tento et molior, cum conscientia Mea tam firmiter constrictum habeam, Deum Meum, Deum qui cuncta nutu territat, Suis adesse, suos manu fortissima Tueri in omni tempestatum cumulo. Age montium celsorum corruant iuga Praecipiti turbine, et in terris sit fragor Rabidus, hoc qui solum concutiat undique, Et insuper frendat saevi maris sonus Terribili murmure, caelum denique ipsum cadat, Tamen nullus me occupabit metus anxium, Cum iamdudum in cordis insculpserim intima, Id quod divina scripta cantant crebrius, Scilicet Deum sibi fi dentibus manum Auxiliatricem ferre, quantumvis sient Horrenda pericla, quae collum nostrum premant. Id non possunt idola muta gentium. Quae vana sunt, nulla valent potentia, Nihil iuvant, nulla est speranda ex his salus. CY. Proh, Beel, proh deum atque hominum fidem, quid hoc Est Daniel? quid sibi vult occlusum ostium? Et quid sigilla intacta? vae tibi seni: Me plurimum tui miseret. quiduis deus Vellem pati, quam te mortis tyrannide Funestae perdi cernere his oculis meis. DA. Rex magne, velim experiare diligentius Singula. CY. Numquid vides non reseratum ostium? DA. Video, sed propterea me sontem non sequitur. CY. Tibi obsequar, et Hierodulum ipsus agam Denuo, sciam nobis an factus sit fucus. At at quid hoc? o te miserum mi Daniel: Nefandus ille dies, quo te mater tua In hanc foedam malorum sentinam edidit. Satius fiusset, ut genitrix infantulum Te strangulasset prima os pappa liniens, Quam te canum ad durum supplicium oporteat Trahi, et perire morte multo asperrima. Invenias autem, qui id non fieri iniuria Dicant, cum tu ipse imposueris humeris tuis Duram hanc cruce, et ipsus sis causa omnis mali, Eius dei fretus praesidio, quem vides Aut non posse, aut non velle opitulari tibi. Magnus igitur es o Bel, fortis, et praepotens, Tu principem locum citra litem tenes Omnes inter deos, nemo similis tibi. Tute insequentes saevius tua nomina, Et gloriam tuam Beel pessum dare Studentes, deturbas pudore tristius Tinctos, tua et de facie pellis exules, Non aliter quam candens radiis flammantibus Sol aufugat gelidae noctis nubeculas, Postquam per hemisphaerium sublatus est. DA. Toto caelo erras Rex, pace tua dixerim, Tamen et mutabis posthac hunc animum tuum. Quin despice humi, et vide cuius vestigia haec Impressa cineri sint, aliter senties. CY. Nisi quis fucus resistat luminibus meis, Vestigia haec a feminis relicta sunt, Virisque, et pueris, et puellullis simul. O mores hominum perditi, atque tempora Scelerata, quam sunt pauci tuto credere Quibus possis. tantum vero mihi obici Mali tanta in re? in qua salus nostri imperi Omnis sita est? haud perferendum censeo. Abite satellites, et huc deducite Mihi sacrificulos: exempla statuam Digna in eos, ut discant quem suis dolis Eluserint. abite, moramque frangite. SA. I. Rex augustissime, merito furciferi, Et iure suarum fraudum sument praemium. Eamus socii, ne turpis socordia In nobis forte dicatur grassarier. SA. II. Quis obsecro non nostris sacerdotibus Adscripsisset victoriam? SA. III. An es inscius Qui Daniel vir sit? quae sit prudentia Ipsius, et rerum omnium peritia? SA. IIII. En obviam nobis fiunt sacerrimi. Quid haec summo mane sibi vult praesentia Vestra, domini? num visere Bel contenditis? SE. Rem acu tangis. SA. I. Cyrus rex nos legavit huc, Vos advocandum. is imperat, ut citissime Suo in conspectu appareatis. namque habet Quod dictitet vobis, reperietis eum Cum Daniele conferentem rem arduam, Ante ostium templi. SE. Itan ais? SA. II. Sic se habet. ZO. Sat scio quae causa sit, nos convocarier. Nobis solatium unicum sit, conscia Mens recti: eo tuti nitemur praesidio. Nam murus est aheneus, nihil sibi Mali conscire, nec culpa pallescere. Quare laeti regem accedemus inclitum. AR. Hui quanta paucitas sacerdotum venit. Ubi reliqui? nimirum conscientiae Torquentur pondere, et plumbum gestant In corde suo, gravantur ut adesse non Queam. at satis erit, si modo capita ac duces Praesto sient, qui praetulere ceteris Facem ad nequitiam et flagitia horrida. SA. I. En magne rex, quae mandasti peregimus. CY Video: movete vos abhinc, donec vocemini. Vocati adeste cito, relictis omnibus. Quid obsecro domini fecistis antequam Sol ortus esset in templo? num aliquam Beel Vestro missam celebrastis? at non prospere Successit id, vobis ipsi perniciem Moliti estis, ipsi inquam vosmet perditis. SE. Alienum ab auribus meis rex optime Dicis, non scire possum quid tibi velis, Quomodo quid detrimenti accidere insontibus Posset? an'non consumptum est sacrificium? An non vides vacuata vasa singula? Atque a nullo nisi Bel deo sanctissimo. Tute ostium tuo hoc designans annulo, Eo cinxisti robore, ut vel plurima Hastarum milia non valuerint frangere. CY. Mentire, vos fuisse hic sum certissimus, Id edocent satis vestigia haec a feminis Et masculis relicta hac nocte squalida. Quae'nam unde sint, nequam perversi dicite. SE Itan rex magne ira turpi convinceris? Parce obsecro nobis, nec imprudentius Causa nostra integra nos obicias malo. Bel obtestor, quod hactenus omnia candide Peregimus, viventes sine dolo malo. CY. An pergis mihi (scelus) suffundere tenebras? SE. O quam nunc experior iniqua tempora, Quam parum tuta veritas, quam non iuvat In hac vita ambulasse sine mendacio. O innocentia, quam undique es paupercula, Quam derelicta, quam destituta auxilio? Quis tibi misellae adest? quis porrigit manum Pressae tibi, et lerna malorum obrutae? DA. Ecce insontes, eia rex magna iniuria Dominis fit, cur sic excrucias innoxios? CY. Durae cervicis homines, monstretis volo Per quae ad sacrificium repitis latibula. SE. Ah domine, supplex imploro clementiam Tuam, ne irascaris, quam par est, saevius. CY. Cur non irascerer, dum ad hoc me compellitis? SE. O Bel rex superum, quam indurata pectora Habes, cur sic taces alto silentio? Cur non placido vultu ministros respicis Tuos? an non te lenit haec miseria? Seda Beel. seda quaeso hosce turbidos Calamitatum fluctus, et nos de gurgite Quo nunc immergimur, ut potens, es, libera. An tot iuvas crebro qui nobis cedunt nomine, Auctoritate, sanctitate, sanctitate, et gloria: Et nobis electis tuis sic detrahis Opem? ah viros bonos, pie parens, excita, Qui nos educant tanto de discrimine. At dormitas adhuc heus vos tribules, Heus cives, nemo est qui erga nos tangi velit Affectu misericordiae? heus accurrite. Iudaeus hic vetulus, squalens, et tetricus, Necem parat nobis longe indignissimam. DA. Probe dicis, pergas te sic defendere. At rex noster, ut amplectitur iustitiam, Aures habebit occlusas: nec tibi fidem Daturus est, cum sis ipsum mendacium. CY. Quae vos incessit (scelera) contumacia, Adhuc me circumducere delectamini? Dicatis, impero, quod dudum petii. SE. Miseris nobis veniam des clementissime Rex, nos peccavimus: sed tu peccantibus Propitius sis, et pro delicto gravi Poenae parum satis tibi esse ducito. CY. Quin clancularium locum hic ostendite. SE. Sub altari meatus est, cuius quidem Beneficio adiuti, de sacrificio diu Laute atque splendide imprudentes viximus. SI. Sat est. reliquum mea quidem sententia Esse arbitror, vestro ipsius plectamini Nunc gladio, et venenum exhauriatis id, Quo instituer atis Danielem tollere, Qui columen est domus Israeliticae. AR. Aequissime dicis, tuam in sententiam Pedibus manibusque eo. et si magnus rex petat Suffragium meum, non aliud censeo Ferendum, quam ut hi impostores dignis modis Luant, sceleratae vitae digna praemia Recipientes, quibus numquam improbi solent Carere. nam plerumque facta turpia Poena sequitur, non tardo, sed celerrimo, Nec claudo, sed longe firmissimo pede. AR. Sic est, id longa edocuit experientia, Verti impiorum gaudium in tristiciam: Et qui modo effuse ridet, lugentibus Illum post lacrimis maxillas umefacere. Sed hi cum maiestatis laesae crimini Obnoxii sint, et dolosam fabricam Paraverint ei viro, a quo ne quidem Unguiculam sibi offensam testarier Possunt, ut interim alia taceam incommoda Stupenda, quae invexerunt in Rem publicam, Restabit ut per regem deturbentur in Hanc foveam, quam struxerunt iustissmo. DA. Videte nunc quotquot adestis singuli Quae sint, et quid possint idola gentium. Certum est, quod ora habent, at per ista eloqui Nihil possunt, deest vox et omnis sonus. Aures habent occlusas, quae non audiunt Ullas preces: et ideo isti surdis canunt, Quicumque ex his opem petunt suis malis. Sunt caeco lumine, ipsorum et sub naribus Nullus odor est, carent gustantibus organis. Inutiles gestant manus, numquam pedem Obambulandi causa possunt figere. Haec qui colunt, suum Deo celsissimo Honorem subtrahentes, in eiusmodi Horrenda monstra transvertantur imprecor. Non eos Deus Zelotes flagrantissimus, Qui scelerum nostrorum acutus spectator est, Sinat esse impunes: sed suam gravissimam Iram effundens, cunctos contemptores sui Trucidabit, et contundet, ceu fremens leo, Qui quamlibet feram solet prosternere. Nec tum quiescet, si impium osorem sui Extinxerit, sed ipsius in posterum Semen, genusque totum saeviet. patrum Enim vitam exprobrat memor nepotibus. Caelum hisce mittit aeneum, atque ferreum Solum, et pluvias aquas polo alto detinet, Ne decidant fecundantes ipsorum agrum. Ad hoc fame aspera et dira siti necat. Cum sibi contra, vera fide credentibus Sua munera absque mensura dispertiat. Caelum his facit serenum, et solis lumine Rutilum, creata quod telluris omnia Confirmat, et suos fructus dare perficit. Et insuper si sit necesse, nubila Caelo praetendit, qui suis liquoribus In terra operentur, et radios solis iuvent, Ipsorum prata pingui ditat munere: Granum unicum proiectum, aristas plurimas Facit producere, atque laeta pascua Ipsis ex valde sterili colle conficit. Ibi educat herbas salutiferas sua Virtute, et quis vescamur optima olera. Sed quid benignitatem tam magnam in pios Verbis meis pronuntiare gestio? Quae cognita est ab orbibus caelestibus Altum per aera, usque ad terrae machinam. Tu magne rex quid iam restet, considera. CY. Quid sit meum, nullo modo me praeterit. Quin optime instructus sum, atque legibus Edoctus, improbos tollendos e repulica: Contra vero bonos tuendos fortiter, Et protegendos malorum ab iniuriis. Sed longius quam est tempus protraho. Ministros accersam. heus adeste satellites, Adeste inquam, vestra opera nobis est opus. DA. Et te simul volo prodire Balthasar: At audiunt, tumultum in aula commovent. SCENA III. Satellites. Cyrus. Daniel. Sacerdotes. Balthasar. SA. I. Quis nos vocat? SA. II. Audivi regis stridulam Vocem. SA. III. Curramus ergo, ne nobis mora Dominetur. SA. IIII. Ad quid haec praeceps velocitas? Dii perduint vos hoc una cum silice, Qui me fecit cadere, pedemque laedere. SA. I. Ha ha he, videte iacentem hominem nostrum solo. SA. IIII. Etiam rides miserum? SA. II. Sinite haec, surge, ibimus. CY. Manus ministri inicite sacerdotibus, Et singulique singulos abducite In carceres, ligate membra eo modo Ut solvi ne queant ulla arte vincula. Nam quod sibi ipsis intriverunt, id decet Ut exedant, ne frustrentur labore suo. SA. I. Ehem, ite nobiscum vos sanctuli Beel. SE. O quam iucundum est viventi feliciter Vexare, et hunc ridere quem infelicior Et adversus hinc inde ventus iactitat. O Bel, adhuc dormis? non expergisceris? Aperi fenestram taberna culi tui Sancti, et quae nos circumdet respice angustia. An addecet deum pectus tam saxeum, Tanta duritie rigens, et tam asperum Habere? quin trunco et silvestri bestiae Tribulatio haec adferre queat clementiam. DA. Quid obtices Beel, cur subtrahis manum Tuam a sanctis tuis? deus es pol impius: O verba amara, miserere inopum mi Beel. CY. Nil audit Bel, abite vestros in nidos. Ac vos redeuntes, hos tres quoque abducite. Tibi interim senex, mihi dilectissime, Mi Daniel, divino semine edite, Cuius virtus, prudentia et integritas Nobis eo modo est spectata, sicut in Ignibus aurum fuluum solet spectarier: Tibi in quam, Daniel, trado in tuas manus Idolum Bel, cum tota templi machina. Tu pro tua, quae in te magna est, sapientia Id agas cum his, quod e re nostri regni fuerit. Ego abeo: vos si placet, sequamini. SCENA IIII. Daniel. Balthasar. DEo meo, Deo cuius palatium Corusca sidera sunt, qui fecit omnia Verbo, tum aves alto volantes in polo, Tum bestias specubus latentes in feris, Et quae mortalibus iumenta inserviunt: tum fulgidos profundi pisces aequoris, Et quae usquam sunt res ab olympo usque in solum: Huic inquam Deo grates persoluo maximas, Quod tot meas preces suscepit auribus Pronis, nec respuit servi sui suspiria. Quod declaravit, me nihil te merius Egisse, confutando inane sculptile Tot annos, et spernendo falsa dogmata. Atqui dum idolum cum templo in mea manu Situm est, ostendam cunctis in propatulo, Tam longe abesse ut sit Beel verus deus: Quam longe abest, hunc culmum esse risibilem. Quapropter Balthasar voca lignarios Fabros, dic me iussisse ut adsient cito. BA. Domine, nihil desiderabis in mea Strennuitate, labore, et diligentia. Mihi ipsi hercle placeo non mediocriter, Nec infimum famulorum me esse existimo, Cui contigit herus nominibus plurimis Clarissimus. quid enim huic deest? quid non habet? Quod obsecro decus, quam virtutem industria Hum ana perscrutabitur, quae non siet In hoc meo domino longe plenissima? Sed tardiorem me esse vetat negotium Praesens, quin eo ne videar forte plumbeus. SA. I. Ubi reliqui sunt? nos quatuor curavimus, At hic stantes lugent, contundunt pectora. Venite: nil clamor, nil luctus proficit, Nimis sero fit vestra paenitentia. SCENA V. Daniel. Balthasar. Archimedes. Cylindrius. Gonius. Sphaereus. ADuesperascit, et sol inter nubila Illic procul reconditur hemisphaerio, Statim tegendus et lavandus in mari. Velim praesto esse Balthasar. At ipsus advenit, iamiam te optaveram. BA. En domine, quae mechanicorum confluit Manus tuum ad iussum? DA. Bene est, et perplacet. AR. Salve senex, mystes multo sanctissime, Nos per tuum ministrum accersiti adsumus. Quid est quo nostra opera sanctitas tua Eget? si vel vitae et rerum dispendio Nostrarum unquam tibi commodare possumus, Prompti erimus diebus atque noctibus. DA. Monstrum hoc, viri, forti manu prosternite. AR. Hui, cur nos imbecilles maximo Deo, Deo potenti, cui telluris et poli Potestas est, resistere, vel verbulo, Nedum manus saevas inferre deceat? Quis exitus? quae nos maneret ultio? DA. Horrore liberate vestra pectora. Si subsequatur quid vobis discriminis, In hoc caput cudatur faba protinus. Quin pugna fit? quin inchoatis proelium? AR. Corroborasti me, et tua verba animum mihi Omnino reddidere, cessit hinc timor. Quare socii irruamus omnes in Beel. Cur non fuga tibi de salute prospicis? Heus heus Beel, quid hic taces iners? CY. habet. Nimirum si queat nobis resistere, Iam surgeret, et in nos quam crudelissime Saeviret, sed lignum est: quis obsecro audiit, Aut vidit unquam lignum contra artificem Se defendisse? CO. Ni me fallant lumina, Lignum est: dii vos perduint, qui tam diu Nos simplices vestris tractastis artibus. SP. Quid hoc? deum immortalem, quid hoc obsecro? Cur admiratione extremum spiritum Vitae meae non edo? et quid vivo amplius? Egon lignum hactenus deum esse censui? O facinus indignum, o scelus, o carnifices, Latrones o nefarii. DA. Bone vir tace, Iam restat ut templum quoque aequetis solo. SP. Imo memoria nulla Bel posthac siet. SCENA VI. Cyrus. Pachys, cum duobus filiis et filia Satellites. Sacerdotes. Nehemias. VIsam quid nam rerum agatur ad carceres, Vinctique ut ineant fuluis cum leonibus Certamen curabo, ut tandem quid fecerint Videant, experianturque quid haec dextera Possit, quam infesta iis siet qui male agunt. Heus satellitium, has carnes leonibus Propone. nam dudum inhiare iis scio. PA. Iamiam demum sumus miserrimi omnium, Iam non spes ulla nobis restat amplius O filii, o dilecta mihi pignora, Quae nos procella malorum circumdedit, Quae calamitas supra caput nostrum imminet. Bel truncatus, templum ruinae proximum est. Non est magis quod nos possit solarier Ullum subsidium, de vita simul et bonis Nostris actum est, vae nobis, actum est liberi. O illum infelicem diem, quo prodii De ventre matris, quo mea me genitrix tulit In hanc lucem: cur non primo me balneo Necavit? quid conservavit periculis Tantis? o immanem, o crudelem, et asperam. Sed forsitan invita non discederem Ego ex mundo hoc, modo vos voluptas unica Mihi superstites essetis, nec crudelius Ferrum mactaret hos artus tenerrimos. Sed quid iuctus? quid lacrimae? quid suspiria Iuvant? migrandum est hinc, praebete ah oscula Mihi materculae vestrae, et liceat prius Amplexibus mammas maternas tangere, Quae vos diu (proh dolor) enutriverant. Valete, nam diutius manere non queo. Cor frangitur dolore, et me mors pallida Suis petit iaculis, ut hoc corpusculum Expugnet: hinc secedam, et ultimam meae Vitae vim ipsa adferam. valete longius. FI. MA. Quo vis mater, mane precor matercula, Ne nos relinquas orphanos miserrimos. FI. MIN. O genitrix cara, siccine nos deseris? An non te nostri miseret? FILIA. O matercula, O mea matercula hic mane, mane obsecro. Non audit, quid soli nunc inceptabimus Frater culi? nemo est qui possit aut velit Succurrere orphanis, praeter materteram. Eam visamus. FRA. MA. Ah me ferte hinc ad eam. CY. Satellites, sententiam exsequamini Latam de his. SA. I. Magne rex, fiet sicut iubes. En hic regnum Bel, hic fruaris gaudio. SE. O horridam mortem. SA. II. Et tu inde quoque desili. SE. Au quo perveniam, sine, sine me superstitem. SA. 3. Tibi hic locus manendi non conceditur, Quare migra ad tuos. ZO. Ah da vitam mihi. Quo miserum detrudis, et addis verbera? SA. Committe te Beel. CA. O fata immania. SA. I. Audi, te socius evocat, sequere. IO. Occidi, Et vos sequimini. IE. Vae mihi. HA. Perii. CY. Ea consequuti sunt puto, ad quae viribus Summis diu tendebant noctes et dies. Iam discedamus hinc ad regia limina, Nostro expensuri animo quid cum mulierculie Et prole sit agendum. sane in pectore Meo dudum firmissime ratum fuit, Me subversurum progeniem hanc: quod equidem Fiet, ni consilium mutet clementia. NE. Miranda sunt, miranda sunt certissime, Distare tam paruo intervallo gaudium, Tristitiamque quapropter verissime Voluptatem esse mali parentem dicitur, Eamque fetum miseriam relinquere. Id literis ego commendandum censeo, Ut plurimis exemplum sit, tripudiae Voluptatesque vitandas summopere. ACTUS TERTII, SCENA I. Therolatra. Hanania. TErribilis o Draco, deusque praepotens, Ego infelix homo tua numina supplico, Me rebus in adversis auxilio tuo Iuves, et munias adversus hostium Meorum laqueos, quorum sunt plurimi. Sic ipse me vicissim gratum numini Tuo exhibebo sacrificiis frequentibus. HA. Miror quid hic vetulus secum submurmuret? Aut quid habeat cum Dracone commercii? Adorat, nisi parum prospiciant lumina. O utinam hero meo praesente istud facias. TH. Quid de carnifice hero tuo mihi verba facis? Desine, priusquam pugnis contundam os tibi. Si me Beel donasset sceptro regio, Te cum domino tuo confestim perditum Darem. HA. At laetor, quod non queas. he dic mihi Si Beel tuus divina praeditus fuit Virtute, cur non fabris, imbecillibus Homunculis istis, tum reluctatus est, Cum ipsum de altari celso praecipitem darent? TH. Lento gradu dii solent procedere, Cum vindicare volunt lapsus mortalium: Sed tarditatem et indulgentiam suam Compensant postea Poenarum copia. Interitum Bel non longe abhinc plorabitis. HA. Ah stulte, quis furor tibi abstulit tuam Mentem? quod aestimas id appellarier Aut esse posse numen, quod est sub ditum Imperio mortis, et quod huius nutui Paret. haec creditu sunt difficilima. Imo ipsa mors coram divino contremit Conspectu, et cogitur huius mandata exsequi. At haec sinam tractare, placet praesentia. An spes te habet, Draconem tibi bono fore? Eumque tuas partes defensurum in malis? Cui tu magis queas opitulari, et deus Dici. sed se cedendum est hunc in angulum: Rex praesto est, et venenosam bestiam Conspicit, o si dominus meus conficeret hanc. SCENA II. Cyrus. Daniel. Balthasar, Hananias. Archigrammateus. QUae dicis vera sunt, nec non persuadier Iis possum, recondam in cordis intima. Sed ex te audire velim tuam sententiam, Hoc de Dracone: an non deum pronuntias? DA. Haudquaquam, nec magis quam Bel pronuntio. CY. Hem Daniel quid ais? DA. Unus est Deus, Et ille olympum habet, terra non ingreditur. AR. Ah quaeso Daniel, senex mihi iucundissime, Ah canae parce quaeso senectuti tuae, Os obsecro, linguam moderare, labia Coerce, ne quid ex te incogitantius Procedat. non te rerum usus erudiit, Quot unicum verbum possit tragoedias Ciere? quot tumultus? et quot grandines? Contra vero, tacere quot amicitias Paret, quam benevolentiae hominum causa sit? An non tuis oculis occurrit, quod halat, Quod comedit, quod bibit, quod graditur solo. Non est, non est (mihi crede) ligneus, ut Beel. Quare deum viventem iure dixeris optimo. DA. Id absit, ut vero relicto numine, Quod clemens est, quod mite, et misericordia Inexplicabili affluens, saevae, truci, Immani et detestandae beluae adhaeream: Per quam peccata, mors, crux et tribulatio Totum genus humanum invasisse dicitur: Cuius suasu, Dei praecepta spreta sunt. Quare ut brevi dicam, ante supremum diem, Dei mei, qui machinam caelestem habet, Cultura, in me non ulla vi extirpabitur. Nam certo certius mihi Cyre est cognitum, Ipsum esse solum et verum pantocratora, Qui tam terrestres res quam olympicas Imperiis aeternis regit, atque fulmine, Nymbis, tonitrubus, tempestate territat. CY. Magna equidem Scylla liberatus es prius, At iam cave ne te Charybdis devoret, Vivit Draco, deum ergo iure dixeris. DA. Papae, deorum quanta futura est copia, Si quod vitam degit, id omne nomine Divino dignum erit? et Draco fragilis est. CY. Quid an Draconem dicis corruptibilem? DA. Et hac manu queat vita privarier, Non fuste, non sagittis, et non lancea Adhibita ulla. CY. Age tibi potestas plena sit Draconis, at felici Marte proelium Ineas vide: precor tibi bona omnia. DA. Praestigiis plane nullis tractabo vos, Sed candide, sed integre agam omnia. Quod ut possitis intelligere singuli, Balthasarum meum iubeo hic struere focum? Hanania, tu picem et adipem proferas. HA. Factum puta, prius mihi nil duxero. AR. Quid aeger et delirus molitur senex? Quousque destitutus esse animi, rogo, Vi pergit? et quando sobrius esse incipit? Vereor ne maximum malum sibi attrahat, Ut Caecias nubes attrahere dicitur. Nam citra controversiam vindicta Bel Prae foribus est, quam non poterit evadere. SCENA III. Hananias. Daniel. Symsai. Nehemia. Arbela. Cyrus. Balthasar. MAiori gaudio animus numquam efferbuit Mihi, quoniam hunc diem videre contigit, Quo verus ille Deus, de quo multa audii Privatim ex hero, in vulgus ubique spargitur. Verum istud omne debetur domino meo, Qui morte spreta libere professus est Hunc et verbis, et vita sincerissima. At quid, quam par est, absum longius? Move pedes Hanania, et fac sis tuo Hero gratus: domine praesto sunt singula. DA. Bene habet, appone haec igni, et fac liquescere. SY. Praestigiator quid struit? DA. Et cum senseris Satis liquoris esse, retrahe, et da mihi. SY. Osi mea rex praeditus sententia Esset, et haberet Symsatana pectora. HA. En domine, sunt parata haec, uti iusseras. DA. Rex magne, integritatem noturus meam Accede, et experiere quibus artibus Draco cogatur e vivis discedere. Nimirum te Draco praedura vexitat Urgetque fames, nec non sitis opprimit, En ventrem imple tuam, sume en opimas dapes, NE. Quid hoc? itan dii nostri potentiae Nullius, ut queant humanis viribus Adversari, et eas totum confringere? Valeant ergo, posthac vel unguem offendier Ipsorum gratia nullo patiar modo. AR. Ut intumet venter, ut intus viscera Tumultuantur saevientia invicem? Ut torta cutis, ut ignita lumina, Ut flammis aestuat undique, ut virus evomit. Heus Draco, qui miseris opem praestare diceris, Temet iuva, qui nunc extrema toleras. DA. Tandem liquere existimo, vos hactenus Vanis diis inserviisse, et pectoris Oculos vestros obnubilatos tenebris Multis fuisse. iam vero me spes alit Haud dubia, vos lucem nactos clarissimam, Vos hunc Deum agnoscere, qui semper fuit Ab aeterno, qui verbo fecit omnia, Cuius maiestas, cuius misericordia Pertingit a terra usque ad splendida sidera. Qui per natum suum, quem tot oraculis Nobis promisit, omnem deleturus est Labem, qui omnes fideles et iustitiam Operantes salvabit, et in tabernaculum Suum recipiet, ut vivant perenniter. CY. O ter quaterque te beatum Daniel, Quis usquam te mortalium felicior? Qui talem habes Deum, aedepol circumferam hunc Posthac vigilanter in corde intimo meo. Hic fulcrum erit, hic forte propugnaculum Mihi, et hic me sub umbra tutabitur Suarum alarum: quoniam, ut audio, potest, Et vult. DA. Procul dubio vult, dicis optime. CY. Tempus nunc prandium desiderat, satis Superque habet Draco, quiescat hic permolliter. SCENA IIII. Polydemus. Therolatra. Sannallabath Thorybodes. Stasiotes. IBo, Draconem supplicabo, ut filiae Nostrae dignetur interesse nuptiis. Uxor tute interim cura de prandio, Ut rediens rite sint apposita singula. Quid hoc rei? Draco intercluso spiritu Hic mortuus iacet, nil audit amplius. O facinus audax, o scelus nefarium. Spes nostra (proh dolor) sublata est turpiter. TH. Ecquid tu ais? quod nam facinus tu praedicas? Pene enecasti me tuis clamoribus. PO. Rogas? accede propius, et tum senties. TH. Ni parum video, Dracon interemptus est. Heus heus Draco, heus heus, nos adsumus tuum Adoraturi numen, exaudi supplices. Nil audit, PO. Heus Draco. TH. Surdo canis. Polydeme, ferendum censes diutius? Ut nos domemur, et subsimus foetidi Senis iugo. quibus libertas maxima est. PO. Prius, quam ad hoc ducar, mortem suspendio Quaeram. TH. Imo me tellus prius absorbeat. SA. Salvete cives optimi. ecquis spargitur Rumor per urbem, quidque vulgus iactitat? PO. Malum malo saepe audivi coniungier. Et vera sunt quae dicuntur diverbio, Nullum malum magnum solum mortalibus Unquam contingere. nam internecionibus Beel, sacerdotum, longe indignissima Caedes Draconis accedit. SA. Hui quid refers? PO. Sic est, vide. res ad extrema rediit, Nobis sublatae omnes sunt caeremoniae, Felicitas quam maxima, rex dormitat. In sacra nostra pro suo arbitrio senex Furiosus impetit, nil non tyrannide Tollit, fanum profanat, et altaria. Et quod meritissimo debet plorarier, Deos blasphemiis ad usque tartara Plutonia insequitur. nec id quidem satis Crudelibus votis respondet: nam insuper Vitam demit. nec hoc satis, quin mortuos Affligit, et instar canum hinc atque hinc trahit. SA. Tua me Polydeme verba plane iam ebrium Dolore reddiderunt, ita patriae Communis haec pestis graviter me commovet. Restat, cives, ut firmo simus pectore, Et Iudaeum, qui nos in tot angustias Induxit, ipsi rapiamus ad supplicium. TH. Praefecte, tu videris istud optime Considerasse, quid sit e republica. Tuam sententiam probo, consulte vir. Huic instituto nulla commoditas deest. Vulgus cunctum nostris stabit a partibus. Sunt arma ei, sunt corda praesentissima. Est audax spiritus, tum, cum infelicior Ventus perflat fortunas ipsius et bona. Accedit huc, quod fuerit praestantissimum Natura summe infesta principatui, Monarchis, et qui soli rebus imperant. Taceo iam de odio Iudaici Dei, Quo tantopere flagrat, ut potius omnia Pati velit, quam hunc recipere intra limina Sua. quid multis? nemo non dexteram dabit. SA. Prudenter et ornate tu quoque disseris, Thorybodes, et quid tu profers sententiae? TH. Pro temporis necessitate non puto Quicquam, cives, melius a quoquam consuli Potuisse, quam quod nunc pulchre retulistis hic. Quod pace non potest, id vi debet geri. SA. Hanc ego meam fidem et promissa singulis Vobis do, vos et vestra in tranquillo fore Omnia, si non fracti animis, sed forti constantia Omnem metum pellentes, adsitis mihi. Quare domos discedite. Si signa tubae clagnor dederit, currite Huc ad forum, telis instructi et pectore. STA. Curabimus nos nostras partes sedulo. SCENA V. Sanallabath. Buccinator Stasiotes. Thorybodes. Polydemus. Therolatra. Vulgus. TV buccinator heus, properans Fac classica saeva sonent citius, Quo confluat armigerus populus. BV. Quid haec trepidatio insolita? Quid hasta sibi vult vulnifica? ST. Heus classice, classica signa dato, Facias taratantaricum sonitum. BV. Satis est iam quod tu quoque iubeas, Resonet taratantara nunc fremitu. TH. Quicumque patriam et rem publicam cupit Salvam, ille nos sequatur, et suum locum Nobiscum una defendat ab iniuria Tyrannica. Tu tympanistes, tympana Fac resonent: quid moraris? quin populum excita. PO. Adeste cives, heus adeste singuli, Quibus libertatem incolumem servarier Placet, ne lancearum obliviscamini. Hastile de humeris pendeat, ensis de latere. Ibi in foro praefectus urbis est, pater Patriae, et caput totius rei publicae. Ad illum currite, ille vester dux erit. Quid cessas tubicen? TH. Cessas? signa cane. Sed hanc virum sufficere multitudinem Credo, si corda intus numero responderint. Quis nostram non formidabit praesentiam? Praefecte, tu viris rerum harum nesciis, Qua es eloquentia, recense quid siet Causae, quae nos praeter solitum obarmaverit. SA. Haud me fugit quae vestra sit integritas, Qui candor, et qui amor telluris patriae, Cives mei optimi: quod cum deprehenderim Ex argumentis multis, et asperserit Animum meum voluptate incredibili, Tamen prae ceteris id longe maximum Oblectamentum semper attulit mihi, Quod tanto studio, quod contentionibus, Curaque tanta huc usque caeremonias, Religionem, deos, et quicquid ad sacra Spectat, defendistis, ne quo malo Fato, ne quo casu possent subvertier. Hinc inde totum orbem terrarum et gentium, Laudes vestrae, nomenque magnum pervolat. Vos praedicant, vos in altum caelum ferunt Laudando, in omnium ore vos versamini. Adeo manes profundos dico conscios Famae vestrae. et quis ignorat Babylonicum Populum decus totius mundi machinae? Verum cum non tam pulchrum est laudes quaerere, Quam eas cum sunt quaesitae, non amittere: Macte o cives, ut incepistis, pergite, Mecumque pro focis, aris, et gloria Deum pugnate, tollamus ludibria, Superbos contemptus et insolentiam Hebraei, qui destituit omnibus sacris Nos, et conatur reddere insuper suae Potestatis. quod antequam cives fieri Sinamus, in mortis demur discrimina. Quare quicumque consentitis in necem Iudaei, dextra sublata indicium facite, In haecque verba clare uno omnes ore dicite. Hac iuro dextera mea, CI. Hac iuro, etc. SA. Per Draconem et Beel deos, CI. Per Draconem, etc. SA. Me non sumpturum prandium, CI. Me non, etc. SA. Nisi Daniel occisus sit, CI. Nisi Daniel, etc. SA. Hoc ut fiat caput meum CI. Hoc ut fiat, etc. SA. Ponam, et omnes substantias CI. Ponam, et omnes, etc. SA. Cum nil rebellionis usquam appareat, Ad regia recta tendemus limina, et Nobis poscemus Danielem tradier. Instructum sit agmen, ego vobis dux ero. SCENA VI. Arioth. Sanallabath, cum seditiosis. Cyrus. Daniel. NIsi mente lapsus sim, non procul hinc audio Fragorem armorum, crepitat en tellus sonitu. At recte diuinavi: quid insania haec Sibi vult, cives? quid arma (rogo) micantia? Quid tantum in vos rex potuit committere, Quod dignum sit tanta armorum violentia? Hoccine est humanum factum, aut inceptum? hoccine est Civis, duella inferre magistratui? Quem summus atque maximus Deus In terris constituit, ut frenum imponeret Nostrae libidini, et tetris flagitiis, Ut nostram pensitaret salutem vigil, Et nos vicissim summa oboedientia Ipsum audiremus, humiles toti et subditi. SA. Unde tibi tot audaciae, tam libere In nos stomachari? tace, non est animus Nobis tecum agere, aut nostra aperire consilia. AR. Bona verba quaeso. SA. Quin ad regem ocius referas, Populum sibi velle loqui dic, sine mora prodeat. AR. Hem magne rex, hem vir illustrissime, vide, Indomitum, insanum vulgus colloquium petit. CY. Ecquid tanta sibi intemperies vult? quid populus Sanallabath tecum? quid hastae? quid gladii? Dic quid sibi vult novus et Mavortius ille furor? SA. Non est furor, sed merito susceptus dolor. CY. Proh deum atque hominum fide, quid est si non furor. Sed quid sibi turba tumultuosa velit, recites. SA. Ego supplex nomine cunctorum astantium Peto per Bel, Draconem, et sacra omnia, In has manus nostras velis hic tradere Iudaeum Daniel: quod si impetrabimus, Confirmamus te tutum omni periculo Fore: nec arma isthaec tibi Rex infesta erunt, Sed valde amica, et multum salutaria. CY. Quid obsecro mali vobis bonus senex Dedit? quid erga vos deliquit? dicite, Quid est quod vestram erga hominem hunc invidentiam Plus plusque sic acuit? his donis egregiis, Cumulatis, magnifice de vobis promerito, Hic est honos? haec merces? haecce praemia? Vos pro tot beneficiis ingentibus Hanc gratiam refertis hoc probos decet? O facinus nullius lingua excusabile. SA. Quae Rex iactas hominis in nos beneficia? Id benefactum dicis, tot sanguinis virum Insontium fusum esse totque corpora Sancta data dilaceranda saevis bestiis? Beel caesum, Draconem cassum lumine, Infectam urbem cultu Iudaci Dei? Haec me hercle beneficia non salutem adferunt, Sed damnum: non prosunt, sed obsunt maxime. Quare non est quod haec nobis quasi exprobres, Sed his omissis Danielem poscimus. CY. Sapienter is et optime egit omnia, Et quid in rem vestram esse possit, vos modo Agnosceretis magnam pietatem viri. Quapropter certum est animo, me nil non prius Experturum, antequam auferatis hunc mihi. SA. Dimitte nos cum Daniele, quaesumus, In pace, priusquam uterque vestrum sentiat, Quam bellatrix in obis iracundia Latitet, quam non muliebris animus corporibus His inhabitet, sed virilis et strennuus. CY. Heu mihi quid faciam? quid agam? quid respondeam? Miser intra sacra et saxa nunc gravissimis Angustiis premor. SA. Cur sic rem protrahis? Quod si nihil sub missa vota promovent, Nil supplices preces, nil blanda monitio, Nil dignitas, nil gravitas quae viris inest, Serio rem agemus, atque armis tentabimus. Nec est quod nostra paucitas tib excitet Animum, et solatio sit. nam locavimus Haud longe abhinc subsidia munitissima, Quae et Ipsa suam nobis astrinxerunt fidem. CY. Si manus abstinebitis vestras, SA. Nil efficis. CY. At abducetis in carceres. SA. Minime, sed ad necem die hac adigendus est. GY. Heu grande malum. mi Daniel, rogo me leva Tuo consilio, et quid sit agendum indica. Da. Si quem duo mala urgeant, Rex optime, Id expeti debet, quod in se continet Securitatis plus, minusque periculi. Multo ergo satius est unam animam exstinguier, Eamque senio confectam, et quae desineret Alioqui esse in vivis, quam multa milia Strage et occidione foeda occidier. CY. Tu si nos deseris, quis portus noster erit, Et opitulatio adversus versutias, Quibus subinde nos capient antithei? DA. Ne perge obstare voluntati Dei mei. Sic fatis nulli mutabilibus complacet: Sic ille vult, per quem vivescunt omnia. Et cum aliter fieri non possit, promptissimus Resolvar, cum Deo vivens in saecula. Dominus Deus meus creator sic suam Ratione perficiet laudem mirabili. CY. Robur, Deus tuis addat conatibus: Virtutibus macte, et suo te spiritu Iuvet, ut malum tam indignum fortis sufferas, Et sufferendo vincas, hostium tuum Superbientes insultus retundito. Deus tuus hominum sator mortalium, Tecum siet, suam praestando gratiam. DA. Recte sapis, committendum est negotium Deo. Rex magne, vale. valete vos viri. CY. O vos iniqui, o feri, o scelere acerrimo Inflammati, o vos crudelissimi, Qua nam e fornace tam vobis spirant graves Irarum aestus? et tanta ruunt incendia? Quid propagationi Israeliticae Tam acerbi estis, tam infensi pertinaciter? Erit dies, erit, quo mirum in modum Paeniteat perpetrasse tam indignum nefas. SA. Hic est triumphus? haec tua est ovatio Iudaee? siccine tuas victorias Magnas Parnasiae sequuntur laureae? TH. Quin invocas tuum deum, cui subditam Arcem Caeli refers, cuiusque pendeat A nutu terra, et vasti circuitus maris: Qui possit et velit suos defendere. Hunc invoca, exhibeat nobis qui sit deus. SA. Hic desili, hic sceptrum gerit deus tuus, Cuius regnum desiderasti tantopere. Habet, cives: domos vestras discedite, Et si placet mecum communi prandio Ad crastinam lucem simul laetamini, Ibi plura agentur quae erunt necessaria. ACTUS QUARTI, SCENA I. Haanias. O Caeca, o crudelis o ferocissime Immanis soboles Babylonica, integris, bonis. Piis et sanctis, omnibus demum nimium Heu pertinaciter inimica vatibus. Quid est quod adeo commovit bilem tuam In hunc spectatum hominem? quid, hominem dictito? Imo sane quidem possem veracius Divinum et caelestem prophetam dicere: Ut qui nobis miserrimis mortalibus, Stupenda pietate et prudentia ferens Opem atque auxilium, minime recusaverit Parare aditum ad caelestia arcis gaudia. O vere scelerati canes, quos dicitur Res sanctas rabidis lacerare dentibus. O immundi sues, qui pulchras negligitis Margaritas, et obscenis vestris pedibus Conculcatis, fetenti vosmet stercore Potius delectantes, et fimo putrido. Cavete quicumque estis divini angeli, Vates, et nuntii, divina oracula Et fata arcana propalantes: admoneo Cavete, ne vestri thesauri participes Feras tam carnivoras velitis reddere. Cruenta mors heri mei spectaculo Vobis siet, ne visatis solum impium hoc. Sed Balthasar meus huc ad me adventitat, Qui plurimum mihi praestat solatii, Quoniam calamitatis et curarum socium Habere grande malum saepissime levat. Hic praestolabor dum veniat. SCENA II. Balthasar. Hananias. DUdum Hanania hic esse te, mihi incidit. Quid cogitabundus ob ambulas? quid te cruciat? HA. Violenta fata heri nostri considero, Ex quibus haud exiguum dolorem concipio. BA. Haud incusanda facis: sed aliud dixero Tibi, id quod estinevitabile, neque Potest averti, nec ulla depellier Via, id inquam aequa mente sufferendum erit. Non mussitandum, neque defectionibus Indulgendum, sed animus erigendus est. Cernis rerum omnium vicissitudinem: Cernis, qui nunc palmae in morem altus eminet, Quod premitur ille, et turpem casum perpetitur. Cernis, quem nunc solis splendor illuminat, Quod in tenebras ille incidit, atque in his perit. Cernis post tempestates, postque grandines, Caelum serenum, et clara sidera conspici: Post nubila Phoebus, postque ponti murmura Tanquillitas subsequitur. Sic dubio procul Caeli gubernator, terrarum conditor, Deus ille quem noster herus sudoribus Tantis docuit, suorum neutiquam immemor, Infringet omnem prorsus insolentiam Eorum qui nunc sibi videntur tangere Vertice caelum, et malum multo cum foenore Iis reddet, qui sitiunt roseum sanguinem Piorum, hoc plane tibi persuadeas velim. HA. Non aberras. at quoties heri industriam, Mores, prudentiam, et dulcem facundiam, Gravitatem quoque tanta comitate conditam, Naturam denique multo perfectissimam, Tenax repetit memoria, Toties eheu cur non licitum fuerit mihi Insontem caesum saltem lamentarier? BA. Sane multas perdis lacrimas Hanania, Ad rem amissam recuperandam faciunt nihil, Imo magis tuum dolorem exasperant. Quare sinas, requiescit herus optimus In pace tranquilla. sed ecce confluunt Latrones, etiam Danielem mortuum Convicio iactitaturi. audiamus hic Quid nam velint, tu fac ne quicquam horum sentiant. SCENA III. Therolatra. Polydemus. Balthasar. Hananias. EN Polydeme mi, ecce tyrones, novos En discipulos sectae Iudaicae. Quos ille liquit, ut possint testarier Livorem et invidentiam permaximam Suam, quae adeo dum inter vivos ageret, fuit Inexhausta, ut quoque iam exstinctus cupiverit Eam non exstingui, sed longa in tempora Vivere. adeamus Polydeme, si placet. Salutem vobis optamus, et omnia bona Precamur, his tamen conditionibus, Iisque legibus, ut posthac numquam ingredi Magistri vestri velitis vestigia. BA. Istud absit ut abnegemus hunc deum, Quem noster herus Daniel testatus est Fluore sanguinis: quin nostro statuimus In corde, palam eum fateri velle nos Ex tota mente nostra, et totis viribus. PO. Quid? an vos duo stimulis recalcitrabitis? Unde nova insolentia vestra? unde hic tumor? HA. Id quod carissimus frater meus satis Expresse dixit, approbo, nec ulla me Vertet sententia. semel nanque pectori Persuasi, numquam inter mortales degere Mihi dulce fore, si non pro gloria Dei Mei insignem perpetiar contumeliam. BA. Si nanque omnes quotquot orbis complectitur Properamus, et ad unam metam tendimus, Si mors suas sub leges singulos vocat, Et persequitur summos ex aequo ut infimos, Cur non lubenti animo pro eo hinc discederem Qui post mortem, quod credo nihil haesitans, Aliam vitam donat, quae nullo casui Obiecta, sed tranquilla et plena gaudii est? TH. Multis tuum deum crepas: at quis videt, Aut vidit unquam, quod ipse esse ostenderit Se talem, qualem tu falso ore praedicas? Si tantus est, et si super omnes maximus, Cur non suum illud posse exhibuit proxime Quaeso? vestrae cum factionis prinicipem Abduceremus, et pro alimento bestiis Proponeremus? hem quid nunc sic obtices? HA. Leges modumue Deo optimo atque maximo Praescribere, non decet quemquam mortalium. Ipsius in manu sunt cuncta, arbitrii Ipsius est iuvare quando et quomodo Velit, novit rationem iuvandi optimam. At si probares, possim tibi narrare nunc, Ubi Deus ille meus constantibus fide Adfuerit, et fortem dextram porrexerit. TH. Audire non gravabor. PO. Dicet somnia. HA. Postquam Nabuchodonezer princeps diu Captivitate tenuisset domum Israel, Locum idolo fecit, id imperitans coli, Deo vero relicto, qui astris inhabitat. Ibi tum deicolae quidam viri, sui Creatoris fulti summa potentia, Et quatuor praecipue, quorum in numero fui Daniel, recusarunt deflectere a suo Numine, et se ad idolum profanum vertere. Eos autem prae ceteris locaverat Summis in dignitatibus. Praefecerat regionibus et oppidis, Multosque alios honores atque munera Maxima detulerat ipsis, ita ut hoc modo Inter reliquos magistratus splendescerent, Ceu lumen solis inter reliqua sidera Affixa caelo splendet, omnia superans Notore. quid multis? fuerant amplissimi, Nemo non ipsos observare et suspicere. At res haec cum per assentatores palam Facta esset regi, et ipse seductus precibus Coepisset animum habere alienatum a quatuor Istis viris, priuavit primo honoribus Illorum tres, Hananiam atque Misael, Assariamque, et deinde in fornacem, strui Quam iusserat, destinavit, ut ignibus Consumerentur: ecce autem cum crederent Omnes, flammis vitam ipsos finiisse suam, Obambulare in medio fornacis simul Socio angelo, tuti a flammarum iniuria, Ita ut ne capillus quidem minimus fuerit Adustus cuiquam, tanta Dei potentia. Quod cum vidisset ipse princeps, egredi Iussit, laudans vires inexplicabiles, Et bonitatem immensam illius Dei, viros Qui liberarat ex necessitatibus Urgentibus. Inde per cunctos terminos Babylonici regni edicto praecepit, ut Quotquot suae potestati essent subditi, Illum colerent Deum, quem vos illuditis. Hic certe mihi credatis, haud diutius Opprobrio vobis erit, sed exseret Suas vires, caedendo coetus improbos. PO. Compescito linguam scelus: si feceris Posthac vel unum verbum. HA. Nimirum miseris Nobis ignem quoque parare conaberis. TH. Brevi vulgus Iudaicum experiemini, Babylonicos vos cives irritasse sic, Haud impune. BA. Nil unquam promovebitis, Valete. PO. Ite in malam crucem: horae postulant Tendamus ut domum, ubi collectis ceteris Viris et civibus quid faciendum in loco Hoc sit, communicabimus. SCENA IIII. Ariel. Habacuc. Daniel. HIC locus est Habacuc, cuius te gratia Ex finibus Iudaeae, in Babylonem, invidam Sanctis viris terram duxi, absque corporis Tui omni festitudine. In hanc cavernam prospice, et propone cibum Divino Daniel, ut inde domum Solumque patrium me reductore petas. Horrendae bestiae, heus leones, carnivorae, Cedite viro Dei, abstinete vulnificos Dentes ab eo, sic iussit exercituum Deus, qui cunctis imperat animantibus. HA. Pax tecum Daniel, salus et gratia Altissimi Dei, qui me legavit huc Ex Berzoar, ut essem nuntius tibi, Se non tui oblitum, sed tenacissime Memorem esse. quare te iubet clementia Sua niti: quam ut perspiceres haud exiguam, Cibum ecce cum potu mittit, quae recreent Fame afflictum corpus, dent et solatium Animo tuo, te posse liberarier. DA. Benedictus es Domine, fortis Deus patrum Nostrorum, et laude dignus in omnia saecula. Benedictum nomen sanctum gloriae tuae, Et concelebrandum sempiterno encomio. Quoniam agnovisti humilitatem servi tui, Eumque respexisti a caelesti throno. Laudate Dominum gentes omnes quas togit Sublime caelum, laudibus inquam extollite Eum, quoniam pius, et misericordia ipsius In aeternum durat, finisque nescia est. Dic sancte vir, quod est nomen tibi? et genus Tuum unde ducis? ut memor tui siem. HA. Mihi nomen Habacuc, genusque est Simeon. Ego quidem cum Iudaea propagatio Captiva abduceretur, divino monitus Oraculo, in secretiora contuli Me loca telluris nostrae, ad quae furor Ducis Babylonii non penetrarat. paulisper ubi Moratus, dum quievisset saevities Belli, tum prodii demum repetens domum. DA. Ingenti me suffundit gaudio, Habacuc, Id quod te spiritu divino ducier Audio. sed expedi quomodo tam longum iter Peragere potueris, seu quo perveneris Huc comite. libet enim sic colloqui. HA. Tempus erat Daniel, quo escam messoribus Meis cogebar ferre. ibi tum rus exii, Gestans quae vides hic praesentia vascula. Et cum iam operariis propinquus essem, ii Quoque exspectantes me viderent, intonat Ecce subito de caelis vox altissimi Dei, me detinet: et deinde nuntius Missus ab eodem facie formosissima Iuvenis, descendit, et salutat suaviter, Iubetque confestim per oras Syriae Arabiaeque ad Babylonem me tendere, Et hoc te cibo pascere in specu abdito. Ego his auditis, rem paulo penitius Animo mecum considero, et respondeo, Obstacula inter reliqua hoc esse maximum, Quod longum sit iter, cuius prorsus sim inscius. At stultus haud revoluebam potentiam Dei summam, qui sicut verbo potuerit Creare caelum et terram, et plenitudinem Horum, sic posset me horae unius tempore Per universas orbis partes ducere. Ille, haec ut dixeram, apprehendit me capitis Capillo, et evestigio ducit in locum hunc. DA. Iucunda mihi tua verba sunt, o Habacuc. Subindicant enim procul dubio, Deum Miserari velle sui servi, atque vincula Eius dirumpere, ut fecit saepe antea. HA. Bene dicis, nec est quod aliter credideris. Spera in Dominum, sic non potes confundier. Ipse ut nosti, est potens robur fidentium, Cui non ulla vis potest resistere, Accedit huc immensa misericordia, Qua erga suos iugiter numquam non usus est, Si exempla maiorum respiciamus modo. Et nunc quidem communicare plurima Tecum voluptati esset, ni me tempus hinc Vocaret. nam me messores mei manent In aruis floridis: tu valeas interim O frater Daniel, Deusque te suo Sancto et divino spiritu corroboret, Ut fortiter superando tot iniurias Inimicorum tuorum, triumphare queas, Et signa tropaea ferre, amplasque reddere Laudes et gloriam Dei: in longum vale Inquam, Deus tecum optimus, qui et maximus. DA. Idem et tibi precor, summasque soluo gratias Pro hoc beneficio, quo me revocasti ex mortuis Quasi, et vitam dedisti: vale vir pie. ACTUS QUINTI, SCENA I. Cyrus. Arbela. Daniel. Praeco. Satellites. FAcile adhibere fidem possum verbis tuis: Namque ipsemet idem, o bone, in corde sentio, Quod tu recenses: et communis nos premit Anxietas, navique in communi solvimus. AR. Sic est. nam quis illo viro praestantior? Quis se similem unquam iactitare ausus fuit? Profecto si de caelo quis delapsus homo Fuisset, haud potuissem persuadere mihi, Illum divino praeferendum Daniel. At exspectare non queo quin praeveniam. Papae, quid hoc miraculi est? Accede magne rex, accede ocius rogo, Accede, videbis rem novam, et prodigium Inauditum: stat saevas inter bestias Incolumis Daniel: o fortem illum Deum. CY. Supreme Deus, captum hoc longe vincit meum. Scio esse te nec mendacem, nec perfidum, Ipsa rei magnitudo tamen fidem negat. AR. Sic est, accede. CY. Sane vera praedicas. O Daniel, prae nimio lachrumo gaudio: Nam non possum modis aliis effundere, Et prodere, quod eructat pectus insiliens. AR. Variis et ego rapior intus affectibus, Et cor meum summa exsultat laetitia. CY. O deus, o domine Daniel, quam sunt tua Opera miranda, longeque excedentia Cogitationes humanas. quis enim poterit Aut mente concipere, aut lingua explicare satis, Quae tu facis, quae tu rector mortalium Moliris hac terra creata inter tua? Cedo dextram, et ad nos ascende protinus. Suorum, atque humana destitutorum ope, Deum tuum custodem esse, aperte liquet, Qui te quidem septem per noctes et dies Inter feras homini omnium infestissimas, Truces, immanes, immites et invidas Sustentavit: ebenedictus ille in saecula. DA. Iam demum existimo videre quemlibet Sani iudicii posse hominem, hunc illum Deum Magnum, inclitum, robustum, et super omnes positum, Qui non solum vitam mihi a saevitia Leonum muniit, sed et alimenta dedit, Per Habacuc prophetam Israeliticum. CY. Per hanc coronam, regia haec insignia, (Si modo Deus tuus meos dignabitur Iuvare conatus) per hanc inquam tibi Iuro coronam, me ulturum brevi scelus Babylonicorum civium. quod si minus Factum fuerit, posthac me non putavero Dignum, qui rex regni Babylonici vocer. Praeco. PR. Paratus o rex magne, iussa tua, Ut me decet, statim exsequar. CY. Abi cito, Voca in nostram aulam principes. PR. Negotium hoc, ut convenit, factum dabo Promptissimus, segnis mora esto a me procul. CY. Satellites. SA. I. Domine rex. CY. Accingimini, Et praefectum cum foederatis prehendite, Eos dico, qui collocarunt insidias Nostro hunc Daniel. sed hanc geritote rem Prudenter, ne quis deliteat dolus malus. SA. I. Tenebimus memoria rex quod imperas. Socii, quam nil non hoc mundo est mutabile: Ecce te, actor cogetur luere pro reo. SA. II. Merito. sic vindicat sese innocentia. SA. III. Invertit cuncta ipsus dies, credite mihi: Quae detegenda, ea detegit sine dubio. Haec themistos natura est, ut succumbere Iustos numquam sinat, sed semper erigit. SCENA II. Praeco. Arioth. Sitophorus. Nehemias Tamias. Daniel. Cyrus. Satellites. Sanallabath, cum seditiosis. EN magne rex, en exsequutus sedulo Id sum, quod iniunxisti mihi famulo tuo. AR. Nisi me fallant oculi, conspicio Daniel, Qui nuper est datus ris leonibus. SI. Is est. AR. Ah quot modis onustus gaudiis Ingentibus sum: o incompraehensae illum deum Maiestatis, qui nobis restituit virum Tot nominibus tollendum adnitida sidera. Salve pie praesul. SI. Salve antistes optime. NE. Sis salvos vir clarissime. TA. Aue ipsa sanctitas. DA. Grates, viri illustres, summas ago singulis. AR. Gaudemus Daniel te nobis redditum. CY. Merito gaudebit tota natio Israel, Tantum se rursus consequutum esse decus. Sedete viri, agemus rem necessariam. Videtis arbitror dilucidissime. Deus ille quem nobis reverendus hic senex Tanto occinit labore, quam mirabiliter, Prout clemens et fortis est, servet suos Videtis insuper, quam iniuste agantii, Qui sanguine sanctorum suas rigant manus. Id quod Deus caeli et terrarum conditor Satis et abunde declaravit in eo, Quod Danielem haud passus est ab horridis Feris, leonibus, antro in caeco diripi, Sed vitam prorogavit, quam vivat diu, Depellens humanorum cordium tenebras. Quare visum est mihi auctores accersere, Qui sunt nocentes ista peragenda nece, Ut videant quam contempserint summum Deum. Atqui veniunt trifurcifert huc, homicida gens Babylonia, et sitiens iustorum sanguinem, Cur insequuta es tantopere bonum hunc virum? Qui contulit in te ingentia beneficia: Et in Deum ipsius, quod est miserabile Et dictu et auditu: cur tanta convicia, Tantas blasphemias et contumelias Tam obstinate edidisti? iam nunc senties Lupina gens, quid adferat oves persequi. Dic Daniel, quid sit tibi probabile. DA. Non id videtur, Rex, esse dei colae viri, Vindictae, quam Deus caelorum conditor Sibi reservat, inhiare: quin ei Cuius nutu terrentur cuncta animantia, Qui dicit, se manus habere vindices, Se posse retribuere cuique pro merito, Ei negotium totum commiserim. CY. Dic Arioth, tuam profer sententiam. AR. Quia nunc rogor sententiam, permagne rex, Aliis honorem eum lubens concesserim: Dicam tamen quod aequitas me iusserit. Ac iam primum omnium constare existimo, In quem finem nobis magistratus siet Praefectus, et in quem usum concessus gladius Ei, nempe ut malum auferat e Republica, Et populi motus suppliciis coerceat: Quo ceteri conspicientes eiusmodi Documenta exemplorum, discant desistere Et abstinere se a delictis, atque vivere Quiete tranquilla, in hac societate hominum. Quapropter cum hi facinorosi inter reliqua Flagitia hoc longe perpetrarint maximum, Quod communem pacem turbantes, optimum Virum, et nulla unquam in re, quod scio, culpabilem, Absque omni causa sunt conati perdere, Et non vulgari, sed nece atrocissima, Id rei publicae mea sententia Salutiferum esse videtur, mortis hoc genus Subeant, quo machinati insontem tollere Sunt Daniel. atque haec mea est sententia. Iam consultandi aliis locum relinquere Decet. CY. Suam mentem nunc detegat sequens. AR. Probatur id, quod huic bono viro placet, Pedibusque in illius sententiam volo Discedere. nam iura, haud ignoro, postulant, Et aequitas, ut iam dictam poenam luant. SI. Non haec possum mutare, quae prolata sunt. Sic sentio, ut hi dixerunt, invicte rex. NE. Cum et ipse nunc iubear, quid in re hac sentiam, Pronuntiare, et addere calculum meum, Id approbo quod nunc disseruistis, patres: Et malefactores hos meo suffragio Damno in spelaeum, quo leonum habitaculum est. Quod si simili modo esse possunt per dies Septem, praesidio Bel et Draconis sui, Incolumes, forsan vitae ipsorum consuli Poterit, et domini regis cor invertier. TA. Hos magne rex miseratione iudico Dignos, cum res in tuto iam et pacata sit. Nam quid sibi vult tantus legum rigor? Qui saepe princpium est et causa incommodi. Non tamen omnino liberos evadere Debere dico, sed culpam hanc praestare queunt Alia gravi poena: quare hoc delibera. CY. Haud sic fiet. nam quae dicis, affectibus Strepunt, quibus solutus sit sanctus iudex. Amor facit, id amori condonandum erit Quod dixisti: quin fiat exsequutio Acribodicaei. ehem ministri, prehendite hos, Et ad leones, quis cum Daniel fuit, Abducite: heus curate, ut nostis, optime. Nos iam porro invicem communicabimus, Quid sit agendum cum gente Israelitica, Quo pacto unus Deus annuntiarier In nostro regno possit, Deus ille Israel: Vos iam spectatores valete, et plaudite. CORONIS. HAbetis rem totam, auditores optimi: Quam si prono et intento audistis pectore, Immortales vobis habemus gratias. Precamur et, ut singulos altissimus Deus, cui tota mundi moles subdita est, In adversis rebus donet constantia, Ea qua Danielem donavit, ut hoc Aperte vidistis in nostro dramate. Nunc ad suas se conferat res quilibet, Omnem Deo soli dans gloriam: Cui laus, honor, triumphus et victoria. FINIS.