DISCIPLINAM POEtarum unam omnium disciplinarum longe amoenissimam atque pulcherrimam, nondum vel per se ipsam satis, vel ad consuetudinem nostrorum hominum ac temporum idonee, appositeque seu graecis, seu latinis litteris pertractatam, et illustratam esse, tantum eos fallit, qui haud nimis magnum studium, nec adeo multam operam ad eius perceptionem accommodaverunt. Aristotelis quidem in hoc genere monumenta, praeterquam quod obscuritate sua lectorem reiciunt, etiam mutila, et imperfecta sunt, deque tragoedia duntaxat loquuntur. Horatius noluit certe via quadam et ratione persequi artem poeticam: nec isto nomine epistolam illam suam ad Pisones ipsemet inscripsit. Quid ergo est? Arrogantium indoctorumque poetarum aevi sui erores, et peccata castigare, quibusque illa virtutibus emendanda forent, demonstrare contendit. De Scaligeri, Vidae, et aliorum commentariis mittam dicere: hoc solum, et affirmate asseveranterque pronuntiaverim, qualcscunque sint, et quantumcunque copiose, subtiliter, acute poeticen explicaverint, nihilominus eorum neminem ita scripsisse, quemadmodum uti scriberent, maximopere optandum fuit: nempe, ut velut in ceteris studiorum liberalium doctrinis ceteri, quamquam recentiores: sic ipsi quoque in hac per gymnasia discentibus, verum et commodum ad Heliconem iter ostenderent: ac proinde a magistris commode ac dilucide explanari, et ab auditoribus ad solidam gloriam e poematum confectione pariundam penitus combibi possent. Quo in negotio persaepe non parua me habuit admiratio, Rempub. nostram scholasticam aut non sensisse adhuc ignominiam ac detrimenta sua: aut si sensit, non enixissime laborasse, quo iis levata ac libera, officiis suis fungeretur omnibus: nec se amplius aliqua in parte claudam atque mancam intueretur. Dic mihi sodes, quo sub caelo tandem, quibus terrarum oris erudiuntur homines in arte poetica? Reliquae disciplinae liber ales, et disciplinae sunt omnino, et praeceptorum subordinata serie comprehensae, magistros atque interpretes desiderant. Haec disciplina nulla est, praeceptionibus nullis continetur, doctores nullos requirit: quia, si modo credimus, poetae nullo satu, sua sponte, ut fungi per syluas enascuntur, nec legibus indigent. Orationes componere nemo quisquam aggreditur, qui artificium dicendi ignorat: quem fugit quie sit Rhetorica, quis eius finis, quae materia, quae partes. Praeterea quid sit exordium, narratio, confirmatio, epilogus, et alia similiter. At poema iubentur et putantur posse fingere, qui eius artem nullam gustaverunt. qui neque sciunt vim et naturam poetices: neque de eius fine, partibus, et partis cuiusque proprietatibus per nebulam aliquando audiverunt: neque quibus rebus vere bonum, omnique numero festivum, et probabile carmen efficiatur acceperunt. Tu ut facultatem tam eximiam, et praeclaram in triviis quaeras? Tu ut in Grammaticorum libellis poeticam esse sitam somnies? in dimensione syllabarum, in constitutione pedum, in versuum formis, in ecthlipsibus, synaloephis, paragogis? Sunt haec necesseria, dici aliter non potest: verumtamen exilia, minuta, levia, puerilia prae ceteris censeantur oportet, quae ab eruditissimis viris de poetarum arte commissa literis circumseruntur. Quae cum a studiosis ferme nesciantur, fit, ut absque poetica poetae cogantur fieri: et cum aut heroicum, aut elegiacum, aut lyricum, aut epigrammaticum quippiam cantant, ter beatos sese putent, si unam aut alteram locutiunculam de poetarum antiquorum chartis haustam intexuerint: omnia enim huiusmodi flosculis, pigmentisque metiuntur: reliqua tam multa in unaquaque poesi obseruanda, qualia, et quanta sint, ne coniectura quidem informant. Hine insuper alia calamitas: quod poetas ipsos parum utiliter ac fructuose lectitant. Quid enim poetam deceat, quid ille spectet, unde sua cuique praestantia, sua ornamenta, sua cuique vitia, ut illa aemulentur, haec devitent, numquam didicerunt. Proinde mira poemata pangunt, Musis scilicet, et Apolline nullo, ut Martialis dixit: et versificatores evadunt illi quidem perpaucis mensibus, poetae autem ad calendas Graecas scilicet: aut saltem multo tardius, quam elephanti pariunt. Est vero inter illos et hos tantum discrimen, quantum profani credere vix possunt.

Haec saepenumero mecum non sine dolore et stomacho voluens ego, tantoque incommodo mederi vehementer cupiens, minime quidem perfectam, et cui nihil admodum deesset. poeticam, sed pro exiguitate mea Institutiones composui: in quibus, ut earum ratio modusque desiderat, et brevior fui, et difficilliora, magisque implicata praetermisi, meque quantum fas, ad imbecilliorem ingeniorum captum attemperavi: nec ea plane transilui, aut contempsi, quae etiam a Grammaticis traduntur, cum tamen Grammaticorum non sint. Sed cum illi tanquam in caducam possessionem venerint, teneant eam sane, nobis si non libentibus, at saltem dissimulantibus, ac tacentibus: dummodo ne ipsos simul adolescentes teneant. Verum cum eos cognitione illa elementaria, seu rudimentorum infecerint, deinceps ad maiora et graviora huius artis dimittant: quam ex omnibus artibus minime notam, et non paucis impeditam esse difficultatibus, qui se ad eam hauriendam dediderunt, iuxta mecum confitebuntur: maxime cum agit de tragoedia. De qua, ut item de comoedia, ideo nonnulla disserui, quia id institutum exigere videbatur. Ea porro ipsa quae attuli, praeterquam quod ad scriptores melius percipiendos, et ad iudicandum non inutilia fore duco, etiam ad dramata aliquanto rectius facienda profutura spero. Quamquam mihi grandiorum, et quasi triariorum haec scriptio videri solet, qui facile sibi apud alios praecepta invenient. Quae de hymno et funebri poesi a me scripta sunt, in iis quem sequerer ducem nullum reperi, Quo magis mihi lectorum aequitas ignoscet, si quid peccasse me iudicaverint. Epigrammatum praecepta, eorundemque exempla a Virgilio, Ovidio, Horatio sumere non potui: ad alios ire oportuit, quorum videlicet ista scriptio est propria. His, si sua quae habent mala, reliqui, quae autem inter malae habent bona, ea ad usum nostrum, quantum sat visum est, in opus meum derivavi, et cum Virgilio de stercoribus margaritas legi, quis erit tam praepostere sapiens, qui factum culpet? An istuc heri primum, ave a me primo fieri coeptum est? Interea igitur laboribus hisce meis utantur, fruantur licet poeticae candidati, donec alius quispiam plura, meliora, et omni ratione aptiora, gratioraque ediderit. Quod ego non solum non timeo: quin etiam ut id fiat, et fiat, magnopere deum rogo, et quaeso: cuius munus agnosco quidquid prosum literarum amatoribus. Prodesse autem tam concupisco, quam me hominem esse natum gaudeo.