Poemata sacra. Pars Altera.

ILLUSTRISS. PRINCIPI AC DOMINO, D. AUGUSTO Duci Saxoniae, Imperii Archimarescallo et Electori, Landtgravio Thuringiae, Marchioni Misniae, et Burggravio Magdeburgensi, ADAMUS SIBERUS. ET sparsum in terras humanum rexque, paterque Naturae saevit genus: et pellace malorum Auctoris, lapsum per tristia crimina, fraude, Unigenae caelo transcripsit morte sequestra: Ipsius exemplum quo parva in imagine, sedes Et simus templi, quam posthabita aetheris arce Incolat, atque domo tandem felice repostis Det, quae non oculis vidit, non auribus hausit, Nec tacita quisquam formavit gaudia mente. Quae sine notitia, quod non fas, numinis ulli Cernere, naturamque suam, secretaque mentis Consilia abstrusae (quanta indulgentia) voce Exposuitque sua, magnum quae sparsa per orbem, Et servanda dedit, sacris signata libellis, Ipsius trahit a nato quae nomina, turbae: Addidit et vates, et vos clarissima mundi Lumina, trudentes sinuosa in retia pisces, Quos olim socios uda sibi legit in acta Christus, et illorum vestigia deinde secutos, Qui tulerunt, et verba feruntque, ferentque salutis, Qua Serasque rotis Phoebus terit igneus, et qua Hinc Tanain spectat gelidum, Nilum inde colorat, Atque Atlantaeo fessum lavit aequore currum. Quin ut rimemur divina volumina mandat, Nocturna versata manu, versata diurna: Ac, tandem invento quae nam sententia menti Divinae, dictis illam expediamus in ora Atque hominum diffundamus: res altera caelo Qua non grata magis, nec quae sit sanctior, exstat. Non tacita esse Deus sua vult, non tecta: per oras Sed cunctas longeque et late didita ferri Nomina: circum ideoque suis nos fundit, amore Devictus patrio, radiis: generosa potente, In tenebris pressae caeca caligine mentis, Verboque, flatuque, fides quibus emicat: ignis Ut, cinere obductas si irrites sulpure prunas, Nutrimenta seras et circum, subsilit: ingens, Nec mora, succenso iam pectore flamma reluxit: Insinuant motusque novi, penitusque medullas Per vigor aetherius regnat: defixus in uno Numine qui caeli tollit se ardentis in auras, Colloquio fruiturque Dei, Christumque fatetur Germanum: Deus est illi Deus omnia solus, Quem veniente die, quem decedente celebrat. Nec iam se capit ipse: ergo omnibus exprimit actis, Et vivit Christum, potius vel vivit in ipso Christus: et ut discant sese intus et in cute quisque Nosse, atque arrectas ad sidera tollere mentes: Invitatque docetque alios, et semita monstrat Aurea caerulei quae ducit ad atria caeli. Heu miseros, tanto generis turbator et osor Humani quis corda tenet sopita veterno: Ut sese adiciant, volucres ceu noctis, in umbras Sponte, et porcorum coenoque lutoque volutent Ritu, inquirentes in se numquam, aethera nullo Sollicitique super qua possint tempore tolli. Ergo tibi censes ideo data lumina vitae, Nil ut agas, curis noctesque diesque fatigans, Fulgenti ponas quam villas marmore, picto Murice luxurient sola strata, argenta eburnis Fulcra toris niteant, ipsum Meliboea recurrens Meandro velet te purpura duplice: campus Accedatque tuis qui proximus, aedibus aedes: Nec potius, verbo mentem convertere caelo Divino studeas, sanctum internoscere regem Et mundi discas: terrena ut labe piatus Ac scelerum purus, mactati ab origine mundi Morte agni, lucis decurso munere, vita Mansura aeternum summa cum pace fruaris. At vos felices, afflati desuper aura Aetheria, in solo qui numine suspiratis: Munere quos fidei cura irrequieta salutis Sollicitat, cernit quoties et luce retectam Sol, nigra roriferis et humum nox obruit umbris: Idcirco sacris et amore affixa libellis Ardenti, legit, et relegit, meditatur, et orat, In fratres et quae didicit partitur: ut illi Sic sine nulla Dei labantur tempora verbo. Divitis ingenii non vis, non maximus usus Est mihi scribendi carmen: quod pectore rivi Et tamen e tenui fluxit, mea Musa secundo Numine, complentur quo caelum et terra, sacravit Quod Christo laetor: magni nec clara Gylippi Nomina, Aristoclis nec docti scripta, nec undis Maluerim aurifluis quas Ganges voluit arenas. Quid vates Satyros, Faunos, Dryadesque puellas, Adriace ante alias tibi quas tuus educat hortus, Hellespontiaci celebras quid graminis herbam, Inficiens teneras scelerato carmine mentes: Qui calamis pene aequiparas et voce magistrum, Ceteraque es quantus? quid deteriora reponis Pro nugis veterum, in Cererem, laticesque Lyaeos, Murmure dum liquidis tenui Christum elicis astris, Ac vita functis candentes erigis aras? Quid laudas alius Lestrigonas, Antiphatesque? Musa, Dei donum, qua vatum agitante calescunt Pectora: vis alto venit aethere: ne mihi, ne quis Divite tam pollens lingua persuaserit umquam, Hac nisi sacra meis intexam auctore libellis: Ne qua Dei magno careat mihi nomine charta. Versibus impariter iunctis hinc vota piorum, Et cecini grates, et ovantia carmina, pleno Numine quae afflati fuderunt pectore vates. Quid thalamos Sulamitha tuos, taedasque beatast Quid loquar Helciadae lacrimas, miserabile carmen? Cetera quid? sacris apis instar saltibus aurea Dum libo, includoque favis decreta? poetae Quinetiam, haud equidem Christi sine numine, dulces Iessiadae numeros Latiis exponere chartis Aetherius menti calor incidit. Ergo, quod aiunt, Lumina cornici? quid enim, non molliit ista Ante Philitaeis in carmina versibus Hessus, Hessus Pieridum decus Helius: eminet inter Qui vates, caelo ceu stellas Hesperus, Arctos Quos algens cernit divas Helicona colenteis Tempore iam longo gelidum transferre sub axem? Non ego: sed numerum labor ut sacra no ster haberet Vota suum scribendi, uno comprensa libello Et legeret (si quis leget haec tamen) ore tulerunt Quae regesque preces sancto vatesque parenti, Qui mare, qui terras, et temperat aetheris orbes. Nec mihi non dabitur certe, veteresque novique Quod fecere: Paphi quoque divam, praeter Apellem Non nemo expressit: Pario nec marmore raro, Non tantum signo se Iuppiter ornat eburno. Et scripsere olim res multi saepius easdem, Et scribent, modo ne moveat cornicula risum. Ipse ego, quae potui: voluit quae, praestitit Hessus: Praestabuntque alii, quorum nunc messis in herba est. Atque o non tantum qui me, voluentibus annis Exoriare aliquis, sed post quoque terga relinquas Hessum, quo non est scriptum divinius ullum, Versibus ut cultis ornatum, puriter, apte, Et scite expressum placeat, discatur, ametur. Nam quae doctrinae est pars sacrae, carmine vates Quam non Isaides divino attingat? et unus Quippe canit, quod sit Deus, et virtute potentis Aetheriasque domos, pontum, terrasque iacenteis Fecerit e nihilo Verbi: motum ordine certo Sufficiens rebus genitalem, solus et auctet, Fons et origo boni, culpa non praeditus ulla, Omnia: magnifico vectum per inania curru, Quem mille hinc acies glomerentur et inde, decorque Ambiat, auratis et fulgens gloria pennis: Qui solus iustus, verax, sapiensque, suisque Ipse opibus pollens, non indigus ullius, omnes Per mun di partes infusus, maximus atque Optimus, in leges nullas iuratus: et ante Cui fuerit similis nemo, et sit nemo futurus: Omnia qui possit, cuius nutu omnia fiant: Unus qui cernat, qui sentiat, audiat unus, Quae sunt, quae fuerunt, quae post ventura: sciatque Id ferrique sibi propter laudemque decusque, Seque coli iubeat, se solum in vota cieri: Propositis, maneant quae semper praemia dignam Qui caelo degant vitam: quas sede scelesta Nec non persolvant olim manus impia, poenis, At quale esse hominum genus? heu miserumque malumque, Indocile, adversansque Deo, sub iura coactum Peccati, stultum, mendax, caelestium inane. Nam cui surda rigent duro non pectora saxo? Aut quis verba Dei nostrum tractabilis audit? Nemo Deum novit, nemo ardet: certa voluntas Nulli: animis dira illuvies: circumvolat atra Nox umbra mentes, foedoque in pectore saevit Serpentis furiale malum: sunt guttura busti Ianua, quae graveolentem exhalat aperta mephitim: Tartarei ora fluunt vanissima tabe veneni: Qui bonus esse queat, nemo est. quid vota scelesta, Insanas referam quid spes animique tumultus, Qui veluti rupto confligunt turbine venti Adversi? Pestes iam corporis adde pericla Et plura, insani feriunt quam littora fluctus: Ac tandem, cui non praesto est clementia, letum, Nec non aeternum poenas in morte luendas: Tanti causa mali fuit exitiale, tulerunt Quod morsu primi pomum violare parentes. Viribus ergo suis nec quemquam evadere ad aulam Caelestem, prima corrupto ab origine cretum Semine, nescio quo, te mentis numine leti An vitare vias, contra commissa notantis Vindicis, iratosque acie contendere vultus Posse reum fidis? non est ea gloria, non est Naturae immundae: sed nos a morte reduci, Civibus et caeli ascribi, peccata tegentis Siderei, qui totus amor, genitoris amore Heroa propter: quem norat sanguine nostra Membra suo sumpturum, aditurum et sponte labores Humanos: miserum saevo cervicibus hoste Averso, in partem ut regnique operumque vocaret, Munere doctrinae caelestis, et unguine sacro Pertaesos scelerum, quos crimina cumque remordent. Huic ergo, aeterno perfusus lumine mentem, Huic soli tendit palmas cum voce: malorum Hoc sese cumulo pressus sustentat: amore Huius se iactat, numquam pietate superbus Ipse sua: sublime caput vero efferat umbra, Et pulvis caelo: qui se genitricis in alvo Ante fuisse scelus, vitae quam limen iniret, Conqueritur? miseras aut tollat cornua propter Virtutes, qui se pollutum caede fateri Cogitur, alteriusque torum invasisse maritae? Nemo mortali prognatus semine, nemo, Nemo caret vitiis: et habent pulcherrima vestis Instar, quae foeda est, sanctorum facta: superbo, Et meritis quisquam speret succedere Olympo, Errore inflatus? Tantum unus criminis expers Est, patris aeterni soboles, Davidis alumnus: Hic via solus, et est vis veri, vitaque solus. Hine sponsum, perfuas fluit cui nectare linguae Divino, quo nil usquam formo sius, armis Instruit: invehitur verbo ille potente, triumphans Et victos hostes, virgata veste superbus, Atque madens casia, qua pulchrior altera non est, Reginam, in thalamum quae magno venit honore, Accipit, et stabili aeternum sibi iungit amore. Tum ritus abolet priscos, moremque sacrorum, Quae dederat quondam radiatus tempora vates: Instituitque novos cultus, exsuscitat aras Et fidei, quae nuda placet gratissima caelo: Adicit et laudes divinis versibus, ore Quod canit ipse suo rerum cui summa potestas, Verbi: quo contra generis victoria caelo Nos aequat hostes nostri. quid funera dicam Ut ploret, longe quae prospicit ante futura, Occasumque suae gentis? quid, ut excitet in spem Ipse suo exemplo meliorem, numinis irae Quos laesi exercent? ne maesti corde dolores, Ne scelerum facies, quasi nil tibi denique restet, Quis quis es, eripiant mentem: sed fortior aude, Aude funestum contra contendere monstrum. Omnibus in medium qui dant sua crimina, mite Ignoscitque Deus numen, culpasque remittit. Tam divina canit vitae praecepta beatae In meliusque referre animos, avertere curis Ingeniumque atris hortatur: et arce locare Qui sedet aetheria spem duro tempore, verbo Illius et dubiis, melius confidere rebus. Tum vitare docet, falso qui verba salutis Inscribunt ausu tumidi petulante: tenentis Nec laudes memorat non caelum, sive nefandas Declinat Sauli insidias, seu dira scelesti Tela fugit nati, non fidam sine tyranni Exit Gethaei simulatis gestibus aulam. Interdum maestas expromit mente querelas, Quod nequeat, sacrata exclusus sede Sionis, Munera ferre Deo: interdum reminiscitur acta Temporis antiqui: completaque pectora curis Divinorum operum serie solatur et orat Pro cunctis, et dicta canunt qui sacra, feruntque Qui sceptra, atque huius quae vitae flagitat usus Qui, sancte ut natos possint educere, quaerunt: Vos quoque vos terret divini nominis hostes Assyrii, Antiochi, foedissime teque, furenti Qui supra elatus, quod numen dicitur ausu, Sacra Anome aede sedes, divum et tibi poscis honorem: Ac quas addicti flammis, noctisque profundae Immersi tenebris, pendetis pro scelere omnes, Immunes vero poenas denuntiat ore. At quo supplicium, pro libertate piorum Instauratoris vitae, quo funera versu Explicat: in nodos dextra victrice petitis Rege Erebi et Leto, superas in luminis oras Illius reditum memorat quo carmine: quanto Extollit celebremque triumphum vocis honore, Quo potiturque sui populi Rex atque Sacerdos, Imperium, nec meta cui, nec terminus aevi? Sed nec opes nostris amplecti versibus omnes, Divini verbis aut scripti evoluere laudes Me sperem cunctas posse, ut non plura supersint: Non si vere novo quot sese frondibus arbos Induit in flores, quot magnus voluit arenas Oceanus, totidem linguas atque ora resolvam. Salve, sancte Dei vates: cui copia fandi Aureaque, aspiratque animum mentemque canenti A' patro per Natum qui manat numine iuncto Flatus, et aeterno te caeli inflammat amore. Nec minus, o salvete pii: transfusa labore In varias legimus linguas interprete quorum Iessaei cura sanctissima carmina vatis: Tuque adeo in primis, multos neglecta per annos Quo duce relligio rediit, et lumine verbi Pulsa superstitio nocti se immiscuit atrae: Quem sequimur, pressisque pedum vestigia signis Ponimus, o decus et Germanae gloria gentis. Ex quo spes animo non addita nulla, futuros Haud paucos spondet, praestantis laude potitos Ingenii, et verae claros pietatis amore, Plausus scripta probet quorum mea candidus: illis Ergo contentus lectoribus, anne malorum, Aut indoctorum miretur turba laborem? At cum quaerendus nobis foret auctor, inire In vulgum ducens praescripto nomine cuius Tutum posset iter sacrae labor iste Camenae: Quam tibi, cui potius, Princeps, demore dicarem, Auguste, illustrem trabeaque insignis et ense, Qui nunc septemuir geris Electoris honorem Saxonici? Tibi enim sacrae non pectus inane Doctrinae est, hominum quae purgat corda, reponit Nosque inter caeli proceres: et alisque, fovesque, Quae famae Heroum transcribunt nomina Musas. Nam quid iustitiae memorem laudemque decusque? Iustitiae cui cana Fides, Concordia iunctis Et comes est dextris: sequitur Pax optima rerum, Pulchraque Libertas: testis Phyliraeus Elister, Moldaque cum Sala, Suditis montibus ortus In mare et obliquis se evoluens flexibus Albis. Scilicet ingenii repetentem clara tuorum Factaque virtutesque patrum vis te incitat, acreis Et cupido assidue stimulos sub pectore laudum Versat: nam ruta quis nescit tempora comptos Sichardum, Vitechindum ausum concurrere, magnos Dum triginta explens sol circumvoluitur orbes, Carole Magne tibi, in medio longissima quorum Et series est, Henricum: quo principe gessit Hesperidum platanus frondes argentea: pulsis Et fortes aquilis, et strenuitate timendos, Atque graves, bello claros, placidosque, sagacesque, Et dites vere Fridericos nomine pacis? Pannoniae ignorat quis terrorem, Aemilianus Maximus exivit quo vincla scelesta suorum Vindice, quem Phrysii experti: tum deinde parentem, Atque tuum fratrem, pariter pietate vel armis Egregios? Quare sacro de carmine vatis Obedidae exactos tenui mihi pumice versus, Quo nostris vultu focis otia, munere, terris, Divino, facilis cape. sic in pace regentem Te populos, urbesque tuas, tranquilla senectae Aetas traducat placidae, et qua sidera aditis, Ducta per reges antiqua ab origine, saeclis Saxonicae nullis abolescat gloria gentis. Gimae: Calendas Septembris: M. D. LXI.