Dissertationum Nomicopoliticarum Libri III. Ubi De Successione Quae Regni Fit Iure, et Electione Regia potissimum disputatur. Editio Secunda: Quae Priore Duplo Fere Auctior, Et Item Summariis ac Indice ornatior existit. Machine-readable text Besold, Christoph Besold, Christoph XML version, markup prototype, December 1999 Ruediger Niehl markup Camena
http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/ besold18 besoldusdissertationes.html s001.html besoldusdissertationes.xml besold18/jpg html Tubingae, Typis Theodorici Werlini. Impensis Johannis Berneri, Francof., 1617.

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

 10 January 2004 Ruediger Niehl markup typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - no spell-check Libri II. QUI EST DE IMPERIIS SUFFRAGIO QUAE DEferuntur, Dissertatio I. DE REGNIS QUAE IN HANC CLASSEM REferenda. Quodque Electio, vel liberi vel restricti sit voti.

1 NON semper quae Regna Electiva seu Successoria sint, constat: et de hoc inter Ordines ac Reges, lites nonnunquam exoriuntur periculosae, Ita cum Ludovicus Hungariae Rex, in Mogaziano bello misere periiset; Proceres Iohannem Veidanum elegerunt. Et sane Hungari contra Ferdinandum Austrium (ex pacto inter maxaemilianum et Ladislaum Hungariae Regem, Anno Christi 1491. inito; tum et hereditario iure, quia Ludo vici ultimi Regis sororem in matrimonio habebat) successionem in Regnum praetendentem; tam obstinate ius suum, quod frustra pactionibus ereptum dicebant, urserunt: ut Turcicae perfidiae se committere; quam Sceptris hereditariis eum potirimaluerint. Ex quo florentissimum illud Regnum, bellis perpetuis turpiter fuit deformatum. vide Mess. Guil. du bellay en l' epitome de l' antiquite des Gaules, ubi fol. 55. oratione prolixa, Iohan. Veivodae partes defenduntur. adde Sleidan. lib. 6. com. vid. infr. num. 17. adde Goldast. 2. d. Maiorat. cap. 23. Et ii adhuc praetenderunt ius Electionis, cum adversus Imperatorem Rodolphum, seditionem moveret Botskaius. Mercure Franc. sub Anno, 605. fol. mihi. 24.

2 Bohemis itidem in casu vacationis, ius eligendi Regi indulge Caroli IV. Aurea Bulla: cap. 6. hocque priviliegium ipsi ab Imp. Pilippo, Anno 1200. in Comitiis Moguntinis, datum esse, refert Drefferus, in Milleanar. 6. part. 2. ubi de Bohem. in et. Duce. vide Goldast. 2. d. Maiorat. cap. 17. num. 23. et adde infranum. 16. Quo tamen nomine Austriae Archiduces, ipsis litem movent. Et circumfertur Baronis cuiusdam Austriaci Consilium sive Bedencken, wegen des Königreichs Beheimb, ob dasselbigerblich oder ein Wahl Königreich seye: ubi operose auctor ille approbare conatur, Bohemiae successionem Austriacis omnino deberi; liberaeque electioni tum demum locum esse, cumdeficit stirps, cui ius successionis debetur. Cumprimis vero nititur successorio pacto, quod Carolus IV. Imperator, et Familia Austriaca pepigerunt. Inter alia ita scribens: Und hates mit solcher Bundinus diese Beschaffeneit, daß anfangs gedachter keyser Carlder Vierdtel Konig Wentzl von Beheimbsein Sohn, und Iohann Marggraff von Mahrten sein Bruder, ein Gemachtnus, Ordnung und Gab, mit Hertzog Rudolfen, und Albrechten Gebrudern, Herßogen von Oesterreich, und Frawen Margareth, weylund Marggarafin zu Brandenburg, Herßogin zu Bayern, und Grafin zu Tyrol, Ihrer Schwester auffgericht, deß Summarrschen Innhalts. Welcher Theil unter ihnen gar abgieng und verfuhr ohne Ehliche Leibs Erben, Sohn und tochtern, daß derselbe Theil den andern alle seine Lande, Fursienthunb und Herschafften, die er hindershme ließ, billichen und von Recht gunnen, und auff dieselben auch derselben Erben Sohn und Tochter, erben und fallen sollen. Und des mit rechter Wissenheik, Racht, Willen und Gunst, aller shrer Fursten, Landtherin, Ritter, Knecht, Burger, Landsessen: zu dem Oesterzeichischen theil aber, ist damahlen auch König Ludwig von Hungern, Könnigin Elisabeth sein Mutter, und Fraw Elisabeth, Herßog Steffans Tochter, bevor genommen worden. Diese Bündtnus ist auffgericht vnd datirt zu Brinn, die S. Scholasticae (ist sonsten der 10. Februarii) Anno 1364. ligt in Originali zu Wien. Auff solches haben auch Reyser Carl, König Wenßl un~ Marggraff Johann, den Landen Oesterreich, Steyr, Kärndten, hinwider ein Revers gefertiget, da die Land an sie Erblich geflelen, daß sie die Stände derselben, sollen und wollen bleiben lassen, völliglich und gänßlich, bey allen ihren Leuten und Gütern, Würden und Ehren, Gwehrn, Freyheriten, Gnaden und guten Gerwohnheiten, die sie von Alter gehabt und hergehr acht haben, und die sie dannzumal an sie bringend. Geben zu Brinn nach Christi Geburt, Anno 1364. den nechsten Montag vor S. Valentins Tag (Valentini fält auffdè 14. Febravarii.) Disen Revers haben die Stände in Desterreich under der Enß, unter ihren Privilegiis in Originali. Dargegen haben sich zu vorgedachter Vermachtnus, die Ständ in Osterreich, Steyr und Kärndten, durch sondere von jedem land darzu verordnete Personen, auch Reversirt und verbunden: deren Datum stehet, Wien, Freytag in der Fasten, vor dem Sontag, da man fingt Oculi, etc. Anno 1364. Dieses Reverß Orginial, hat Ir Keys. Masest. Raht, Wilhelm Seeman, damalen Anwald der Landts Hauptmannschafft ob der Enß, in Originali angehendiget, etc. Huc quoque Aeneas Sylvius respicere videtur, qui histor. Bohemicae cap. 55. Exstincta Carcoli IV. Posteritate, Albetri Austriaci, tum Romanorum Regis legatos ita loquentes inducit: Inter Bohemiae Reges et Austriae Principes foedus extare, procerum consensu et imperiali auctoritate firmatum, ut deficientibus in albera domo masculis herdibus, altera regnum accipiat. Defecisse masculos in Bohemia Regiae stirpis, successorem ex Austria vocandum, neque alium idoneum videri quam Albertum, qui et uxoris, et suo iure, et soceri Iudicio praeferendus sit. Iisdem fere verbis Bonfinius utitur, lib. 4. decad. 3. fol. 435. et quoque Cuspinianus nus in vita Alberii v. Iohannes Cochlaeus in Histor. Hussitica, lib. 9. fol. 314. et fol. 318.

3 De Monarchia Romana, num ea hereditaria fuerit vel electiva, nonnihil dicam infra, lib. 3. dissert. 3. ad fin. At Romano Germanicum inprimis Imperium, Electione liberrima defertur: nec unquam Familiae alicui certae, vinculo non solubili est alligatum, quamdiu fuit apud nostrates. Vide Simon. Schard. tractat. de Elect. cap. 5. Hincque Guntherus. in Ligur. libr. 1. canit.

Regibus est aliis potiundi iure paterno Certa fides, sceptrumque patris novus accipit heres: Nos quibus est melior klibertas, iure vetusto, Orba suo quoties vacat incluta Principe sedes; Quodlibet arbitrium statuendi Regis habemus.

Sane Germanis, tenacissimi qui sunt Libertatis, ac inter quos quam plurimos, genere et virtute nobilissimos potentissimosque Principes, reperirelicet; etiam ipso Innocentio III. P.M. (circa Annum 1200.) teste, Electio accommodatissima censetur. c. vener abilem. 34. ex d. Elect. quod Simon. Schardius, in tract. de Electoribus. fol. 18. integrum edidit: cum id Petrus Beneventanus, in compilatione Decretalium, ut et alia Iuris Canon. capita pleraque, mutilarit. Idemque liortatur Germanos, ut ius illud Electionis constanter tueantur. dum ait: Insuper si praedictus (Philippus Sueviae) Dux, Imperium obtineret, Libertas Principum in electione periret, et Imperium obtinendi, de cetero ceteris fiducia tolleretur. Nam si, pro ut olim Frater dicti Ducis, Patri eorum, sic Dux ipse fratri suo succederet; videretur Imperium non ex Electione, sed ex succesiione deberi: et in praeiudicium Principum redundaret, si non nisi de domo Ducis praedicti, videretur aliquis ad Imperium assumendus.

4 Arnisaeus quidem, relect. Polit. libr. 2. cap. 6. sect. 5. num. 32 etc. fol. 1042. Successores Othonis. I. Imperium iure hereditario habuisse putat; et Henricum III. patri sine controversia successisse, ac etiam tum, cum vix puer esset, Imperatorem dictum fuisse ait. Hunc excepisse Henricum I V. puerum septennem, sub tutela matris, et Conradi Suevi constitutum. Quae opinio (cui itidem Goldastus, d. Marior at. 3. cap. 14. num. 14. et Aventinus lib. 5. accedere videntur) à Matthia Bortio, tract. de natura Iur. Maiestat. cap. 2. thes. 9. refutatur. Et facit huc, quod eligendi libertatem, Guntherus ius vetustum vocat. Ac litem dirimit Otto Frisingensis: qui lib. 2. cap. 1. de Friderici 1. electione agens, ita scribit. Id iuris Romani Imperii apex (videlicet non per sanguinis propaginem descendere, sed per Principum electionem Reges Creari) sibi tanquam ex singulari vendicat praerogativa. Adde Windeck. comment. d. Electorib. c. 6. §. 3. fol. 19.

5 Ex eodemque fundamento, cum Carolus V. Ann 31. Ferdinandum fratrem, Regem renunciasset romanorum, creationem hanc esse vitiosam diserte protestabantur quam multi. Sleidan. lib. 7. ad find. Et lib. 8. fol. mihi. 223. Nec ullis artibus, is idem effeicere potuit Carolus V. ut filium in Imperio haberet Successorem: quod Thuan, et Sleidanus memorant non uno loco, et fatetur Windeck, de Elector. cap. 19. adfin. V. Discurs. meum de Iuris d. quaest. 9. et infra, lib. 3. diß. 3. n. 16.

6 Electiva seu Optiva Regna, duplicia esse Politici dicunt; voti seu suffragii, cum liberi, tum ex parte restricti. Petr. Gregor. 7. d. R. cap. 15. Cabot. 1. cap. 8. Loel. Zecchius, 1. Polit. 3. num. 1. Kirchn. 4. de Rep. thes. 3. In illo ex omnibus deligitur Princeps. Et haec Electio de quacumque domo, non cives modo, sed et peregrinos assumit; nec solum ex Principum ordine aut Optimatum, sed et è Plebe. Matth. Bortius. d. natura Iur. Maiest. cap. 2. thes. 8. Quemadmodum olim Poloni suum Piastum, Agriculturae et mellificii studiosum, voto liberrimo elegerunt. A stiva et vomere in Regni solium deduxere Primislaum Bohemi, Bambam Hispani. alia exempla habet Eberhard. à Weihe, dissert. d. Success praeraeg. D. 2. etc. Et milites Riomani, modo civem, modo peregrinum, ullo sine generis intuitu sumebant. Quin et Augustus ille, cuius nomen tam celebre habetur; Argentarium habuit avum, patrem asti pulatorem. Cic. epist. ult ad Quint. Frat.

7 Electio voti restricti, veladcertam conditionem, velad certam familiam est alligata. Sic ex certo hominum specie alicubi Rex est sumendus: quemadmodum nostra aetate, omnibus in Polonia incolis, viam ad Regnum praeclusam esse dicunt Bodin. 6. d. R. 5. et Eberh. à Weihe, dissert. de Success. Proerogatiua. F. 2. (quod tamen mihi fide dignum vix videri potest) Et ita inibi ex Lithuania evocati sunt Iagellones, ex Gallia Henricus, ex Transylvania Stephanus, ex Suecia Sigismundus.

8 E contra vero in Israelitico Regno, alienigenam eligi vel peregrin um, ab ipso Deo prohibitum fuit. Deutr. 17. vers. 15. Id quod et Politici cosultius esse censent. Reinhard. Konig. Disputat. de Election. et Success. quoest. 2. quae habetur in Politicis Goldasti. fol. 654. Sicque cum Alphonsus Castus, Hispaniarum Rex, liberos non habens, Regnum suum donaret Carolo Magno, ea Lege, ut ex Hispania pelleret Mauros, donationem illam irritam fecerunt Hispani : dicentes se malle liberos mori, quam in Fracorum degere servitute, aut per eos incolumes esse. quodex Rod. Toleta. et Marin. Sicul. repetit Cabot. 1. cap. 10. fol. 58. Saepe legitimi heredes, propter mores saltem peregrinos deiecti: sunt: vide supra in Prodr in 7. ratione pro Success. quod factum fuit in Francia, ultimo ex stirpe Carolina. Girard. tomo. 1. libr. 6. in vita Ludov. 5. adde Iohan. Bapt. Lencciumobservat. Polit. 173.

9 Sicut et ad fastigium Ro mano Germanici Regni, ob Legem Imperii, ab Othone III. (ut quidam putant) sancitam, non nisi Germanus evehi potest. Petr. de Andlo. 2. de Imper. Roman. cap. 3. Lancellot. Conrad. Templ. omn. Iudic. 1. cpa. 1. §. 2. fol. mihi 59. et 67. Althusius. Polit. cap. 19. num. 76. Arumaeus, discurs. d. Iure publ. 6. heigius tom. 1. quaest. 5. Kirchner. disputat. d. Rep. 4. thes. 3. Dn. Collega Harpprecht. ad proem. Instit. num. 10. etc. Buxtorff. thes. 31. liter. E. etc. usque ad fin theseos. anton. Coler. disp. de Iure Imperii German. lib. 2. thes. 35. Windeck. in comment. de Electorib. Imperii. cap. 19. fol. 53. Namque alias hoc decus ad exteras nationes transferri, et libertas Germaniae in servitutem redegi posset. Sane si rem accuratius pensitemus, iam ante Otheonem III. Imperium penes Germanos erat, ad Germanosque pertinebat. Etenim ex cap. venerabilem. 34. ext. de Electione. c. ad Apostolicae. 2. d. sent. et re Iud. in 6. Clem. 1. de Iureiur. aperte probatur; Imperium Romanum, à Graecis translatum fuisse in personam invictissimi Caroli Magni. Hic vero minime audiendus est Bodinus, Germanici nominnis hostis; qui Carolum natione Gallum, in Galli1a natum, lingua quoque, moribus et institutis, una cum maioribus suis educatum scribit; in Meth. histor. 7. et. 1. d. Rep. 9. Francos etenim, antiquissimum Germaniae Populum fuisse, constat; Ludolph. de Babenberg. lib. d. Iur. Regni. cap. 3. Wimpheling. rerum German. cap. 22. qui tandem in ea Galliae parte consedit, quae ad hoc usque tempus Francis nominatur. Procop. 3. d. Bell. Goth. Sigon. 13. d. Imperio Occident. Ita ut Germani Gallis, et non Galli Germanis caeperint dominari. Vide Hieron. Gebvvilerium, in Polit. Goldasti fol. 839. Quin et Carolum M. Caroloburgi in Bavaria, natum: et Ingelheymiae circa Wormatiam educatum fuisse, historiarum monumenta veriora testantur. Vide Arumoe. d. Iure publ. disc. 3. ad fin. et Iac. Wimpheling. tract. singulari, cui titulus Carolus Magnus Germanus.

10 Ad gentiles vero hic remittendus est Tholosanus, qui 7. de Rep. cap. 15. Gallorum Principes aeque eligibiles (ut verbo eius utar) ad Imperium esse adfirmat. Sed et Fulvius Pacianus 2. deprobat. cap. 35. num. 50. opinatur; ob memoriam. pristinae possessionis, Gallum cum Germano in Electionis calculo concurrere posse. Verum huic quaestioni, iam dudum praeclusae sunt fauces, in ambitu Francisci I. Galliae Regis, Trevirensi Electore quamplurimum in Francica caussa, ast nequicquam laborante. Sleidan. libr. 1. Erroritidem alter crassissimus est Tholosani, quod existimat; ius Electionis, etiamnum Gallis in Electore Trevirensi residuum esse, quum ipse sit Cancellarius per Galliam magnus, etc. Naique Archicancellariatusille in Trevirensi Electore, nihil iuris adudrsus Imperium Franciae Regi, à quoillud offcium non dependet, parere potest; sed Imperio potius et Imperatori, antiquam in Galliae maxuma parte (Regno nempe Arelatensi) iurisdictionem, Imperatoris nomine administratam, olim fuisse ostendit.

11 Huc quoque pertinet gravissima illa Imperii Electorum, super Carolo V. eligendo, disceptatio apud Sleidanum libr. 1. Quo tempore non infimi nominis I Ctus Henning. Goeden, à Georgio Spalatino consultus, quid de Carolo illo Hispaniae Rege, et Ferdinando Burgundiae Duce, fratribus (Maxaemiliani ex Philippo nepotib.) sibi videretur: an essent Teutonici sive Germanihabendi, et sic capaces Imperii Romani? Respondit, quod sic. vide eius. cons. 1. Cum praemortuo patre eorum Philippo ante avum; fuerint in potestate avi paterni, atque ita sortiantur originem avi sui paterni, et habeantur Germani; Archiducesque Austriae (licet extra Germaniam) nati: non Hispani, propter matrem vel avum maternum. Maxume cum dignitates et terrae, primaevae origini adiectae (ut est successio Regni Hispaniae, aliorumque) non, mutent originem primam, nec minuant aut aufferant honorem. Quod et servatum sit in Friderico II. Imper. quiin, Sicilia natus, ex patre tamen Germano, et nihilominus electus fuit in Imperatorem, tanquam origine Germanus.

12 Quamvis autem in omni fere Regno Electivo, proximorum semper Agnatorum defuncti, ratio habeatur (Idque iure merito fiat, per rationes ab Arnisaeo, Relect. Polit. 2. cap. 2. sect. 5. num. 6. et seqq. et Paulo Windeck. com. d. Elect. cap. 9. adductas. Attamen ex eo, quod arbitrium suum ad Regiam stirpem sponte plerumque limitant Electores, Rcgnum non esse Electivum, haut rite concludi putatur. Sicque Dani, nulla licetvi, Regum Electionem sibi eripi passuri videantur: Regum tamen Filios vel Agnatos, aliis anteferre solent. ex quo enim Anno 1448. Comitem Christianum ab Altenburg, et Delmenhorst, Principem sumpserunt, eius posteri Imperium non exigua cum laude, hactenus obtinuerunt.

13 Sic et Sueciolim Regem electuri, Senatores ac Proceres, nuntiosque omnium provinciarum, communitatumque convocabant. Tum ex Senatu praecipuus, oratione circumspecta proponebat, quam necessarium sit pro Regni, omniumque incolarum libertate, in unum Regcm ac Principem consentire: omnes exhortans, ut libero quem velint voto, quantocyus ex nomine prosequantur. Nec moraprolixa interveniebat. Qui bonum publicum, Regniquevegloriam, pacem et concordiam semper tueri visus erat, qui privato regimine laeserat nullum, qui victor frequentior in bellis, qui totius populi, iuste vivendo favorem fuerat sortitus; is omnium unanimi consensu Rex appellabatur. Eo tamen respectu, ut si Filius, frater aut consanguineus Regis, praedictas virtutes habuisset; non hercditatis sed Electionis iure, ceteris omnibus anteferebatur. Olaus Magn. histor. Sept. lib. 8. c. 1. Quod et olim tempore Taciti, Germania observabat. Claude Fauchet. tract. d. origin. des dignitez. cap. 1. In signis namque nebilitas, aut magna Patrum merita, Principis dignationem, etiam adulescentulis assignabant. Quemadmodum itidem, ex Saxoniae, Franconiae et Sueviae Principibus, multi successive ad Imperium Romano-Germanicum pervenerunt. Ut et hactenus in Austriacorum Archiducum familia, id feliciter, nullo facto intervallo, ultra Annos 160. fuit conservatum. Semperque, tam in Romanoquam Constantinopolitano et Germanico Imperio, gentilium habitam fuisse rationem; late probat Windeckus, d. cap. 9. in tertio puncto.

14 Et quod superiores Poloniae Reges, continuato fere temporum contextu, aler alterum exceperit ex genere eodem; hocrecte virtutibus, et innatis nobilitati Polonicae studiis erga Regiam prolem, adscribit Thuanus. lib. 56. fol. 1115. vide Brevem descript. statuun Regni Polon. Stanislai Krzist anovvic. ad fin. Unde Laur. Grimalius in praefat. tractat d. opt. Senat. ad Sigismundum Augustum ita scribit: Ipse Principatum istum, non ut plerique, aut hereditate, aut sanguine, aut occupatione; sed una quae in te, et maioribus tuis perpetuo floruit, constanti excellentis virtutis, ac sapientiae opinione, summa Polonorum omnium consensione es adeptus. Non negligunt et filias, ex filiabusque natos Poloni: qua de caussa Wenceslaus Bohemus, accitus Poloniae Rex, Filiam Primislai, ut gratior esset, sibi sumpsit uxorem. Cromer. libr. 11. histor. Polon. Et inter conditiones, sub quibus Stephanus Battoreus Pooniae Rexfuit renuntiatus, et haec apparebat; ut antecessoris sibi desponsaret sororem. Profuit et Sigismundo Sueco, ex Iagellonia provenisse matre. Sic et Darius quondam, principio Regni Cyri Regis filiam in matrimonium recepit; regalibusque uptiis Imperium firmavit. Iustin. 1. ad fin.

15 At si arbitrium Electorum, in ius verterenitantur heredes, mature obviam esteundum. Inde Poloni, Casimiro I. mortuo, cum filium impuberem reliquisset; rati tempus esse, ut à Successione Principis depellerentur, Regiamque auctoritatem, deducerent ad libera vota Palatinorum: diu cunctati sunt, Principatum Paternum filio confirmare; ne perderent ius eligendi. Cromer. lib. 7. à princ. Interdum namque Ordinibus consultum esse videtur, ut hunc negligant ordinem. Ita Sueci, quos semper fere familiam Regiam respexisse, diximus: num. 13. et tamen Anno 1249. Erico fatis absumpto, eum erexerunt ad Regnum, qui minimo ad id iure, minima que spe potiundi teneretur. Krantz. 5. Sueciae. cap. 23. adde supr. h. diß. n. 3. Tam rigide item Electionem custodiebant populi in Insula Taprobana; ut senem propterea eligerent liberos non habentem: aut si post contigisset, ut liberos susciperet, abdicarent; ne quo casu hereditarium fieret Regnum. Plinius, 6. cap. 22.

16 Aliud est, si ex Regia domo, necessario debet sumi Princeps (quam supra num. 7. alteram speciem restrictioris fecimus Electionis) Quemadmodum apud Abyssinos usu venire dicunt: mortuo enim Rege, non proximum agnatum; scd qui magis idoneus Cptimatibus et custodibus videtur, nominari Regem, ex Alvaresio recenset Bodin. meth. hist. cap. 6. fol. 293. Et item in Bohemia olim, observatum fuisse, Aeneas Sylvius. tr. d. Bohem. refert. Ut et Regnum Persarum, ad extremum, non tam Lege quam Procerum suffragiis fuisse delatum, haut uno loco Procopius ostendit: ita tamen, ut non, alii quam qui stirpis Regiae essent, ad Regni culmen eucherentur. Videatur Henning. Arnisae. d. cap. 2. sect. 5. à princip.

17 Ita et Hungariae Regnum, hoc singulare memoratur habere; ut Filiis Regum exsistentibus, illi patrem defunctum sequebantur, iure quodam Successionis: sin vero non hi supersint, liberam habeant ordines Electionem. Betsius. d. pact. famil. cap. 7. fol. 227. In Holsatia etiam, Ordinibus ius esse videtur, cooptandi ex liberis defuncti Ducis quem velint. In quodam enim privilegio antiquo, sequentia verba habentur: Nicht zuerben diese Land, einigen von unsern Kindern oder Freunden; sondern nach unserm Leben, als wir nun gefohren, zu diesen Landen von den Einwohuern ehegenandt, so mogen fie und ihre Nachkommen, so offt diese Lande loß werden, behalten ihre Chur zu kiesen zu einem Herzen, ein von unsern Kindern: ob deren keine wehren, zu kiesen einen von vnsern rechten Erben. Der dann gekohren würdt, als vorgeschrieben stehet, der sol sein Lehen suchen von seinem Lehen Herzen, etc Vultei, incons. Marpurg. tom. 3. com. 35. sub num. 63. qui tamen in rat. decid. hanc clausulam aliter interpretatur. Sed adi Cothman. consil. 3. à princ. vol. 4.

18 Verum ut prioribus modis, ubinempe ex omnibus, vel etiam certa hominum ex specie seligitur Princeps; Regnum constituitur mere Electivum, nihilque participans de Successione. Ita posterior modus, ad certam domum, suffragia alligans; Successionis quid cum Electione commixtum habere videtur: Electione tamen aliquid praevalente. Cabotius. 1. disput. cap. 8. et. 9. Quippenam haut censetur de iure tolli libertas elegendi, licet electio restringatur ad certum hominum genus. Moditius, in §. lex. dubit. 69. num. 5.

 Dissertatio II. DE MODO, LEGIBUS CAUTIONIBUSQUE Electionis.

1 L Egitima Electio reputatur, secundum Leges et instituta, moresque quae peragitur Regni; et ab iis, qui Electionis iura habent. Qua ratione, iterum varia discrepantia suboritur in Regno Electivo.

2 Nihil autem pernitiosius in Republica habetur, quam Electio si non sit suis limitibus, certisque personis ac Legibus finita et circumscripta. Adde Arnisaeum, d. cap. 2. sect. 4. n. 30. et seqq. Quod et sciunt Barbari Mexicani, quos Electores certos et quidem quatuor habere, narrat Ios. Acosta. hist. Ind. lib. 6. cap.24. Indeque inclutos Regni Poloniae ordines, prudenter monuisse Stanislaus Sarvicius videtur; cum in praefatione super Historiam Polonicam (referente Keckerm. disp. pract. 29. probl. 14. fol. 359. et seq.) ita scribit. Nec definitionem cligendi Regis, cuias et qualis esse debeat, nec modum prae scriptum, nec formam electionis celebrandae, haec Res publ. habet, per tot centenarios ex quo stetit: sine quibus necessitas ipsa, etiam bonos viros, interdum cogit ad varias. artes, et compendia confugere. Alioquin enim in infinitum tempus, electionis nullo effectu; cum gravi autem periculo extraheretur: et tot voluntates hominum, fere semper inter se variantes, ad unum scopum impossibile est sine arte reducere, etc. Sanciatis igitur aliquam amplissimam Legem; quam sive Capturum, more patrio perpetuum, vel Auream Bullam vocare licebit: Germanos in hoc imitati, qui huiusmodi voce, talis sanctionis laudes am plificare volentes, nomen eiab auro imposuerunt. Prudenter, inquam, Sarvicium ominatum esse puto. Quid enim hic (sunt verba Eberh. à Weihe d. success. D. 4. b.) capita ducentorum millium voluntariorum nobilium non moverent. Quippe totibi esse Nobiles, Historici asserunt Poloni; et testatur Iohan. Choisnyn, au disc. de l' Election du Roy de Polog fol. 117. plus esse in Polonia nobiles, quam in Gallia, Anglia et Hispania numerari queant. Hinc saepius dissensiones pestilentes in valuerunt; ex quibus innumera mala, et iustitiae et iuris dicundi impedimenta, scelerumque impunitas orta. Olim quidem inibi ius creandi Reges penes Senatum erat. Post etiam Equester ordo, id sibi vendicare coepit: ita ut tum demum in eo ratum sit iudicium Senatus, si cetera Nobilitas assentiatur. Martin. Cromer. 2. à princ. Sane ubi Electio Legibus caret, locum habet, quod olim Maximo et Balbino Impp. post necem Maximini, Senatus Populusque Romanus publice accalmavit: Sapienter electi Principes, sic agunt; per imperitos electi, sic perire solent. Capitol. in vita Max. et Balb.

3 Qui omnibus imperat, ab omnibus. quidem ( vel maiore parte) eligi debet: arg. cap. 29. de reg. iuris in 6. Spectat namque Electio ad consociationem universalem. Althus. Polit. cap. 19. num. 25. et seqq. Nihil tamen salubrius, ad bella civilia declinanda excogitari posse Politici volunt; quam sim multitudini non tam Populi, verum et Optimatum pluralitati, Principis creandi eripiatur potestas. Quibus ergo eligendi arbitrrum est datum, ii populum ipsum, et communitatem quae ab Electo estgubernanda, omnino repraesentant; eiusque quo ad illam Electionem, vicaria utuntur potestate.

4 Plerumque vero ubi legitima electio usurpatur, iureiurando adigi solent Electores, ut promittant; se tantum electuros esse cum, quem omnium dignissimum esse putent. Sicque iurant Electores Imperii Romani, ex constitutione, Aureae Bullae, Caroli IV. Sic et Cardinales in Electione Pontificis Romani, vigore Bullae Iulii 2. Sleidan. lib. 21. commentar. Sic quoque Nobiles Dani, Poloniaeque Palatini, priusquam ad electionem novi Principis admittantur: Quod etiam iuramentum, sibi invicem Electores remittere non queunt: cum nempe publicum contineat favorem, cui privato renuntiare non licet. Buxtorff. thes. 28. liter. A.

5 Porro cum in iis quae ad plures, ut Collegium, spectant, maioris partis sufficiat consensus, neque una omnium sententia requiratur; ideo is, à maiore qui parte ius eligendi habentium nominatur, pro Regerecognosci debet. Ita ut sola maioritas numeri, non etiam quod votum magis sanum sit, inspiciatur. Quippe cum pro parte maiore praesumatur, nec ratio rerum humanarum aliter constet. Modo tamen Electio secundum pluralitatem votorum suscopta, non antiquam contra consuetudinem impingat; autin maximum Imperii vergat detrimentum. Buxtorff. thes. 34.

6 Proinde ius illud eligendi, non ad singulos eligentes; sed ut ad Collegium et universos spectare censetur. Lupold de Bebenpurg. d. iur. Regn. cap. 6. Petr. de Andlo. 2. d. Imp. Rom. cap. 3. ad fin. Goeden. cons. 1. Buxtorff. thes. 35. à princ. Alias etenim maioris partis consensus, non sufficiens esset: quum in causis, quae ad plures uti singulos spectant; omnium necessarius sit assensus: Surd. cons. 65. num. 17. et quod omnes tangit, debeat ab omnibus approbari. At cum Eligentes in locum populi succedant, qui non ut singuli, sed ut universitas sibi Principem optat; debent isti eodem censeri iure: ex natura surrogatorum.

7 Utrum veroic, quod de maiore hic dicimus parte, intelligendum sit de parte maiore, concurrentium seu candidatorum habito respectu; an vero ipsius Collegii Electoralis? necessariae explicationis videtur. In Germanico quidem Imperio, respectum ad Collegium ipsum, et numerum eligentium habendum esse, Buxtorffius putat. thes. 35. lit. D. et E. In Pontificia Electione, ex Alex. 3. constitutione, pro Pontifice haberi non potest, nisi quis duarum ex Cardinalibus partium, suffragia integra ferat. Panvin. in addit ad Platin. in vita Clem. 5. Sed quid si à septenario numero Imperatoris Creatorum, tres eligantur, nec quatuor concordes esse quirent in uno, quod facile fieri potest: anne tum clusoria electio, Electorumque constitutio erit? Quod vix est, ut credere queam.

8 An quis ex Electoribus se ipsum eligere possit? dubitationem haut exiguam habere videtur. Certe Ioannes XXII. (aliis est 23. vel 24.) P. M. post mortem antecessoris, sibi ex compromisso, arbitrio iureque Pontificis eligendi permisso, se ipsum nominavit. Quod referens Iohan. Nauclerus, volum. 2. generat. 44. Quamvis, inquit, in aliis Electionibus, quis se ipsum eligere non possit: tamen in Electione Papae non id prohibetur, cum sibi Electio est commissa. (Verum is à Concilio Basileensi, postea de sede deturbatus fuit. vide Nicol. de Morbais, en la supplicat, sur les causes d' assembler un Concile. fol mihi 182. et seqq.) Et sunt qui Electorem, suffragio suo se nominare posse, dicant. Id quod in Electione Ruperti Palatini contigisse, ait Freher. in not. ad P. de Andlo fol. 8. lib. 2. cap. 2. Ita de Sigismundo Imp. Dubravius scribit: lib. 22. hist. Bohem. Moguntino comitia Electoribus indicente; ad quae cum Sigismundus Rex Ungariae, tanquam Marchio Brandenburgensis venisset, dignitatisque Regiae gratia, promus sententiam, esset rogatus, se ipsum nominavit. Me, inquiens, ego novi, alios non itidem, an aeque mecum Imperio Orbis sint digni, praesertim in tanto rerum motu. Miratos hanc tam liberam et apertam Sigismundi vocem ceteros Electores, communique assensu comprobantes, ipsum Caesarem consalutasse: simileque exemplum, de Magistro quodam Ordinis Teutonici, ab Aen. Sylvio refertur. in Europa. c. 29. adde Buxtorff. th. 39.

9 Rationes etiam optionis accelerandae, in concordiamque redigendi Electores, variaea variis variis populis usurpantur. Cardinales in conclavis augustiam adducti, fame coguntur, stato tempore Pontificem renuntiare. Severius etiam sacrae militiae Equites quatuor et viginti, tam diu carceribus sine potuac cibo continentur, quoad ordinis Magistrum, qui non ex eo sit numero, concodibus animis renuntiarint. Bodin. de Republ. 6. cap. 5. Aurea item Caroli I V. statuit Bulla; quod si infra 30. dies à praestito iuramento, distulerint Electionem, non nisi panem et aquam manducent. capitulo 2. §. praestito.

10 Vulgo ad Electionem etiam referunt Sortem. Petr. Gre. gor. 7. d. R. cap. 14. Kirchner. disput. 4. thes. 3. lit. C. Eberh. à Weihe. d. Success. praerog. G. 4. etc. Iac. Simanca. 3. d. Rep. c. 5. Schonborner. 2. pol. cap. 2. Alemannus, in Palestr. Consult. consultat. 4. fol. 155. Sed illa neque suffragii, atque adeo ne Elcctionis quidem nomine, quae certum consilium et rationem sequitur, continetur: atque ideo non nisi in rebus dubiis, et à gubernatione consilii, rationeque desertis, et negotiis extrema necessitate implicatis, locum invenit. In Magistratibus quidem eligendis, eandem Fortunae filiam Athenienses adhibuerunt. Plutarch. Pericle. Illud vero in statu tantum populari, ubi ratio ae qualitatis, electionis et consilii certi excludit rationem, admittendum esse Philosophus monet. 6. polit. 2. Quam eandem ob causam, etiam à Venetis casum sortis, ad constitutionem. Magistratuum adhibitum fuisse, testatur Contarenus: 1. de, Rep. Veneta. quod nempe non tam electio, quam sortirio ex paribus esset instituenda. Idem intuitus aequalitatis, in septem Principibus Persarum, sortis imposuit necessitatem, dirimendae electionis contentioni. Herodot. lib. 3. Iustinus, lib.1. ad fin. Etitaque, quemadmodum divisio hereditatis, sortitione ordinata, ob immodicam rescindi potest portionum in aequalitatem: Pruckman. cons.29. part. 1. ita et hoc nostro in casu, tum demum sortem duci posse putarem, si eorum ex quibus unus est eligendus, parilis omnino paritas inveniatur. Keckerman. 1. polit. 4. fol. 119. et disput. practic. 29. probl. 15. Frider. Tileman. disput. ff. tomo 1. disput. 2. thes. 15.

11 Nulla censetur Electio, redempta quae est donis muneribusque: quae mascule sprevit Fridericus Saxoniae Elector, cum Maxaemiliano I. successor quaereretur. ex Erasmo, Sim. Guolart. 3. des histor admirabl. fol. mihi 203. Et libera suffragia, hanc regulam libere et serio sequantur, quam Imp. Alexander, in creationibus Magistratuum observandam praescripsit: L. un. C. si propter inimic. creat. ut nimirum ex commodo Reip. et vera aestimatione creandorum fiant. Dignitasautem Reip. et utilitas metienda, non tam externis, quaminternis Principis bonis: neque respectus maior habendus ad divitias, ad potentiam, generisque antiquitatem, quam ad eas animi facultates, ingeniique vires, quae primario ad gubernationis felicitatem requiruntur. Petr. Gregor. 7. cap. 13. 16. et 17. Kirchner. disp. 4. thes. 3. b. Ita Archiepiscopus quidam Moguntinus, in Electione Rodolphi I. sapientiam et strenuitatem, divitiis et potentiae praeferendam esse, opportune olim monebat. Albert. Argent. in Chron. fol. 100. Adde Raudensem, decis. Pisan. 34. et seqq. ubi multis docet, qui prae aliis sint eligendi. Electio etiam fieri debet sollicita cura, et ad gustum quamplurimorum; licet paucis ea concredita foret. Hucque pertinet, quod in Marco Aurelio cap. 13. gravissime Guevara dcribit: Razon es, que nos dexeys muy bien mirar este ropa, pues tantas personas se han de vestir con ella. La vestidura, que à muchos ha de cubrir, àcontentamiento de todos se ha de cortar. Et paulo post: No todos los que nos agracen en la poaça, nos agradaran si los metemos en casa.

12 Cum etiam mortales, variis donis distinxerit Deus, multumque referat, hominis scire nationem: curae pretium ideo est, ex ea gente et familia sumere Reges, quae virtute, aliis antecellit. Existimat enim IC. Ulpianus, in L. 31. §. 21. d. Aedil. Edict. quasdam nationes sceleribus infamatas, quasdam virtutibus conspicuas esse. quam sententiam etiam Salvianum Massiliensem approbare, constat: is quippe Gothos perfidos sed pudicos, Alemannos impudicos sed minus perfidos, Francos mendaces sed hospitales, Saxones efferos crudelitate, sed castitate mirandos, Afros omnibus vitiis nobilitatos, et Albanos asserit esse rapaces. d. guber. Dei lib. 7. fol. 239. ubi Rittershus. in not. (Sed non semper hoc procedere, vulgaribusque eiuscemodis dicteriis, fidem non esse habendam, eo quod plura conficta sint contra nationes; vel peculiari odio scribentium, vel temeritate iudicii, recte monet Ioachim. Bumannus. apud. Arumae. discurs. 15. thes. 66.) Et similiterfieri quandoque videmus, ut maximae Principum familiae aliorumque, peculiaribus virtutibus vel vitiis sint insignitae: et eandem naturam continuata serie servent. Machiavell. 3. discurs. cap. 46. Bumannus, dicto loc. thes. 67.

13 Quamvisin iure nostro, ad Remp. administrandam, minores 25. annis, admiti non oportere dicatur: l. ad Rem publicam. 8. ff. d. muner. l. 6. et l. 11. ff. de Decur. et tamen varia in contrarium exempla suppeditant omnium gentium saeculorumque documenta. Ipsa Germania nostra, Ottonem III. admodum puerum, Henricum III. duodecimo anno, Henricum IV. octavo; vigesimo Fridericum et Wilhelmum, Wenceslaum decimo quinto, Carolum V. decimo nono, sumpsit Imperatorem.

14 In primis autem non atheus, omnisque Religionis contemptor, sed vera praeditus pietate (quam non ex simulato zelo promovendae tutandaeque Religionis, sed ex operibus vere Christianis, et à Pharisaica Iustitia quae toto genere distant, aestimare debemus) non Paganus, vel Haereticus in solium est collocandus. In Germania forsan dubitari posset, an etiam Protestantium Religioni addictus, in Imperatorem, eligi queat? Id quod confidenter affirmat Buxtorff. thesi 30. liter. D. Romani è contra Pontisices hoc negant, et Imperium Romanum, sedis Apostolicae Feudum esse, Caesaresque Pontifici homagio obligatos exsistere contendunt. Vide Lancell. Conrad. Templo omn. Iudic. 1. cap. 1. §. 2. fol. mihi 86. 88. 92. item §. 3. fol. 101. et multis seqq. Quod et vulgati illi arguunt versus:

Rex venit ante fores, iur ans prius urbis honores; Post homo fit Papae, sumit quo dante coronam.

Hadrianas Papa, in celebri Principum Imperii conventu, tempore Frider. I. Barbarossae, per Legatos referri iussit: Romanum Imperium à Graecis translatum esse ad Alemannos, ut Rex Teutonicorum, non ante quam ab apostolico coronaretur, pro Imperatore haberetur. Unde igitur (ita concludunt Legati) Imperium habet nisi à nobis? Sicut Zacharias transtulit Imperium à Graecis ad Teutonicos; itaab Alemannis ad Graecos transferre potest Papa: in cuius potestate est, dare illud cui vult. Propterea à Deo constitutus super gentes et Regna, ut destruat et evellat, aedificet et plantet. Si itaque quod Pontifices volunt, Imperium Romanum Papalis sedis Feudum exsistit; sane eius capax esse non videtur, qui sedem, illam Regnum Antichristi, et Diaboli mancipium esse contendit: id quod faciunt Lutherani. cum quippe iure Feudali, qui graves, vel inhonestas iniurias, intulerit Domino Vasallus; ben eficium amittat co ipso. lib. 2. Feud. tit. 24.

15 Sed quemadmodum, cum Adriani Pontificis Legatus, talia in Principum Germanorum conventu impudentissime effundere auderet; tum Otto de Wittelspach stricto ense, quem ante Imperatorem progerebat, Legatum zelo vere Germanico refutare conabatur: eumque dubio procul, si non intercessisset Imperator, confodisset; teste Gunthero, Ott. Frisingens. et Radevico. Ita iam dudum solidisimis approbatum estargumentis, Imperialem dignitatem potestatemque, non aliumde ab antiquo, quam immediate à Dei Filio processisse. l. 1. C. de vet. iur enucl. Novell. 28. cap. 4. in fin. Sique Imperium à solo Deo, conspirante Electorum venit consensu. nullum certe beneficium adest, intuitu cuius Fidelitas iuretur. Regique inde Romanorum, non quoad quascumque Imperii eminentias consequendas, Papae vel etiam Ecclesiae Romanae nominatio, vel Personae approbatio necessaria erit. Hocque praeter auctores quos in tract. de Appell. cap. 2. f. 36. et alibi etiam adduxi, fir miter inprimis, nomine Ferdin. Imperatoris adstruxit D. Sigmund. Seld. Vicecancell. Imp. In einem Rahtschlag, von der Keyser vnd Päpst Gewalt, etc

16 Cum itaque maiori Electorum placuerit parti, ex Protestantium ordine sumcre Imperatorem, Legitimus et summus is erit Magistratus: aut si Imperatori veram nostram amplecti libuerit Religionem, non eo minus Imperiale fastigium retinebit. Quippe si Principes Electores, per quos coepit, et in quibus consistit Imperialis gloriae celsitudo, qui et in sollicit udinis partem cum Caesare sunt vocati: ut loquitur Sigismund. Imperat. in Bulla, d. Iur. et Success. Elect. Palatin. Si, inquam, Electores, et Principes alii, Pacis Religiosae beneficio fruuntur:quid, quaeso, absurdius fieri existimarique potest, quam Imperatorem deterioris hac in parte facere conditionis; et ius quod membra habent, capiti denegare?

17 Leges etiam Electo, ante, velin ipsa Electione sunt praefcribendae; non quippe hoc post Electionem fieri potest: scitum etenim est, illam donationem semel consumatam ac perfectam, non capere conditionem. arg. l. post perfectam. C. de donat. quae sub mido. Et alias, simpliciter qui est electus, pari iure cum eo qui Imperium ex Successione habet, fruisci putatur. ut dixi Comment. ad aliquos tit. lib. 1. ff. in Coroll. num. 12. et supra lib. 1. diss. 1. nu. 4. et seq. Ita Peregrino est interdicendum, ne per Legatos Regnum administret: quod Polonos imprudenter neglexisse, notat Bodinus. 6. d. R. 5. num. 721. In quas vero Leges Romani Impp. iurare cogantur, videre licet auß der Verschreibung Köntg Carle des Fünfften, gegen des heiligen Röm. Reichs Chur Fürsten. Cuius meminit Sleidanus, lib. 1. et quae integra ponitur apud Goldastum. tomo 1. Constit. adde cund. in Politicis Imperialib.

18 Maxuma requiritur prudentia in Legato, qui Principi suo Regnum peregrinum ambit: eiusque splendidum prebere potest exemplum Iohan. Monlucius, Episcopus Valentinus; cuius ductu, Poloniae Coronam acquisivit, Caroli 9. Galliarum Regis frater Henricus. Vide omnino le discours de tout ce qui s' est paßè pour l' entiere negotiation de l' Election du Roy de Pologne; fait par Iehan Choisnin.

19 Summa tandem prudentia est in Principe nuper electo; benevolum si etiam illis sese praestet, suam qui promotionem impediverunt: quod non neglexit Leo XI. P. M. erga Cardinalem Avilam, Hispaniae protectorem. Mercure, Francois, fol. 3. b.

20 Specialia nunc aliquot exempla, et formulas Electionum subiungam. In Romuleio Regno, Electio iussu Populi fiebat, auctore Senatu; per Interreges. Livius lib. 1. Dionys. Halicarnass. lib. 4. Et memorabilis est cum primis electio Numae: ubi duae Electorum factiones, ita convenerunt; ut una ex numero alterius, optaret omnibus Regem. Plutarch. Numa.

21 Imperatorum Romanorum electionem, Militares copiae arripuerunt; divulgato magno Rei pub. malo, post obitum Neronis, Imperii Arcano, posse Principem alibi fieri quam Romae. Tacit. 1. hist. Licet Militibus contradixerit semper, et non raro ius hoc sibi vendicaverit Senatus: Vide Iul. Caesar. Bulenger. d. Imperatore Rom. libr. 2. cap. 1. et 2. et quidem non praeter rationem. Arnisae. saepe d. cap. 2. sect. 4. num. 51. Milites nonnunquam ad defensionem afferebant, seid idcirco fecisse, quod nesciscent Senatum Principem appellasse. Nam et Pescennium Nigrum, et Clodium Albinum, et Avidium, Cassium, et antea Lucium Vindicem, et L. Antonium, et ipsum Severum, quum Senatus iam Iulianum dixisset Principem, fecerant Imperatores. atque ista res severat civilia bella: quibus necesse fuit militem contra hostem paratum, par ricidialiter perire. Lamprid. in Alexand. Severo. à pri. Hadrianus cum scriberet ad Senatum, veniam petiit, quod de Imperio suo iudicium Senatui non dedisset: salutatus sc. praepropere à militibus Imperator, quod esse Resp. sine Imperio non posset. Spartian. Hocque ius post tot electiones militares, tandem ad se rediisse (cum nempe mortuo Aureliano, exercitus ad Senatum scripsisset, ut dignum mitteret suo iudicio Principem: Vopisc. Aurel. et ex SC. Tacito Imperatore facto) quantum Senatus gloriatus fuerit, refert Vopiscus in Floriano. Et quidem gloriarimerito potuisset Senatus, si ius idretinuisset. Tumultuariae quippe et inordinatae Militares electiones, Imperium illud cumprimis everterunt. adde Onuphr. Panvin. d. Comitiis. cap. 1.

11 Electio Pontificis Romani, quam solinunc sibi adscribunt Cardinales, ad Imperatores pertinuit olim, et adhuc pertinere debebat. Vasqui. illustr. 22. num. 7. usque 11. Matth. Stephani, 3. de Iurisd. 1. cap. 2. num. 13. etc. Simon Schard. in a)namnhs1. Iuris, quod in aporob. Pontif. Impp. habuerunt: quae iuncta est tractatui eiusd. d. Elector. Iohan. Wolfius in Lect. memor ab. multis locis: quae notat Index, in verbo Papa. M. 4. fac. 2. col. 2. adde Thesaurum Politicum Italice edit part. 1. fol. mihi. 43. etc. Cum enim Carolus ille Magnus, à Romanis in auxilium ascitus, Regem Longobardorum Desideium vicisset, eamque ob causam Adrianus Pontifex Romanus, Concilium 153. Episcoporum convocasset; perpetuum, ut inquit Aventinus, libr. 4. annal. factum est Patrum consultum, et in verba Caroli iuratum; Nullum post hac neque Romanum, neque aliorum Templorum Antistitem fore, nisi quem Carolus eiusque Successores sciverint, iusserintque: refragantes huiusmodi Decreto, devoti sunt diris, et nisi rcsipuerint proscriptioadiecta. Adde Rein. Reinecci, in not. ad Annal. de gest. Carol M. Anonymi Auct. fol. 47. b. et multis seqq. Petr. Gregor. Tholos. Syntagm. Iur. lib. 15. cap.12. Unde optat Ferrariensis IC. in form. Libell. quo agitur ex Substit. in verb. ex suo corpore. num. 3. Surgat Imperator, et dicant omnes: Fiat Pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis, et repetat utrumque gladium, Temporalem et Spiritualem, quem Imperium aliquando habuit. Adeo ut Impp. conferent omnia Beneficia per universum Orbem; et amplius eligerent Papam, etc.

23 Sed nec statim postquam Cardinales soli, de Electione, Pontificum suffragia ferre solebant, Conclavis in ventus fuit usus. Quippe Anno 1268. Clemens IV. Papa, cum Viterbii obiisset; Cardinales qui tunc in Curia Romana praesentes erant, numero 17. in creationefuturi Pontificis dissentire, coeperunt, electionisque ratio, adeo discordiis fuit agitata, ut propein triennium protraheretur. Saepius siquidem congregati, negotium conficere nulla ratione valuere, dum unusquisque ad Pontificatum adspirans, nemini cedere vellet. Eoautem tempore nequaquam, ut nunc fert consuetudo, Cardinales in conclavi recludebantur; sed summo mane singulis diebus una convenicbant, de Rom. Pontificis electione tractantes. Quo interim tempore, ad Curiam Romanam Viterbium venerunt Philippus Francorum, et Carolus Siciliae Reges, Collegiumque pro celeri et matura Pontificis electione reogantes, parum profecerunt; sed rebus infectis sunt reversi. Tandem post longissimum duorum annorum, mensiumque novem interregnum, quod maximo Reip. malo et in commodofuit: à Viterbien sibus propemodum coacit, cum discordantibus animis, ut unum ex se eligerent fieri non posset; per viam compromissi in sex Cardinales facti, Pontificem Max. renuntiarunt Thealdum Vicecomitem, Placentinum, Archidiaconum Leodiensem, extra Collegium et absentem. Unde Cardinalis Portuensis, sequentes de illa Electione versus edidisse, commemoratur:

Papatus munus tulit Archidiaconus unus, Quem Patrem Patrum, fecit discordia Fratrum.

Is postea Pontifex, et Gregorius X. dictus, altero post consecrationem Anno, Christi vero 1274. maximo Christianorum Concilio, Lugduni in Galiis congregato, multas super Ecclesiae Romano-Catholicae conservatione edidit Leges; inter quas quoque nonnullas, de futura Rom. Pontificis tulit Electione, quibus Conclavis introduxit usum: Girard. tom. 1. lib. 12. fol. 1024. Ieh. de Serrestom. 1. fol. 566. quae ad Comitia Pontificis pertinentia decreta, processu temooris paululum variata, in eam redacta sunt formam; ut apud Onuphr. Panvinium, in addit. ad Platinam, in vita Gregor. 10. fol. m. 234. videre licet. adde Pedro Mexia, 1. de la Silv a de varia Lecion. c. 21.

24 Nunc ergo Patres Cinclave ingressi, diem integrum sequentem, formandis legibus impendunt, ad sanam Pontificis Romani administrationem quae maxume necessariae videntur, His actis, stato quodam die Comitia indicuntur: tum absolutis Spiritus San cti sacris, suo se loco per subsellia disponunt. Quisque autem quos eligere decrevit, in codicillo ante describit, eumque suo annulo obsignat. Calix in quo illo die sacra sunt facta, ad medium constituitur Altaris; post hae singuli Patres ante Altare in genua procidentes, codicillum sigillatim in calicem dimittunt: numerantur mox codicilli, quorum utconvenisse numerus invenitur, singulia Decano aperiuntur, ac Diacono proximo pronuntiandi traduntur. Debitus autem numerus, si ex Codicillis adimpletur, tum Pontifex est creatus: sin minus, liberum est cuique quem voluerit Patrum, non electuma se seripto, eligere voce; quae electionis ratio, Accessus appellatur. Alius est quoque mos Pontificis creandi, qui dicitur per Adorationem: cum nempe duae Cardinalium partes, non exspectato, ut vocant, Scrutinio, sed vocetenus omnium consensu, quempiam ex Cardinalibus venerantur. Qua ratione Iul. III. Marcell. II. et Paulus etiam IV. ac nuper Leo XI. renuntiati fuerunt. vide Panvin. in addit. ad Platin. in vita Clement. V. Sleidan. hist. lib. 21. fol. 669. etc. Mercure François, enla suite de l' hist. de lapaix. à princ. Addatur etiam Supplicatio ad Imperat. Reges, etc. super causis generalis Concilii convocandicontra Paulum quintum. De electione item Pontificis, multa habet Lancellott. Conrad. in Templ. omn. Iudicum, fol. mihi 558. usque 589. Pietr. Andr. Canonhiero, introduz. alla polit. fol. 122. etc. De Cardinalibus vero, vide eund Lancellott. fol. 682. etc. et Petr. Molinaeum, tract. de Monarchia Temporali Pontif. Rom. cap. 3.

25 An absens, seu non in Conclavi exsistens, Pontifex creari possit? disquisitionis esse videtur noninelegantis. Certe Iovius, in vita Hadriani; Creato, inquit, Pontifice Hadriano, et in Hispania versante, cum opifices puerique, minacibus oculis, voceque et manibus obstreperent Cardinalibus, nec à seditiosissimis probris abstinerent; Sigismundus Gonzaga Cardinalis, renidenti vultu his egit gratias: quod adversus extrema supplicia meritos, contumeliis essent contenti, nec capitibus publicam iniuriam vindicarent. Ita et arcanum, fuit in Republica Romana, magno eius damno vulgatum; extra Romam creari potuisse Imperatorem. ut iam dixi supra hac dißert. num. 21.

26 Venetiis scribit Caepolla, morum optimorum, consuetudinumque sanctissimarum domicilium esse. tract. de Imperat. milit. deleg. in 35. privileg. antiquit. Et pariterii, tam in Duce, quam aliis Magistratibus eligendis, prudenti superstitione, ambitus praecavere solent: utadnotat Auctor Von der Venediger Herzligkeit, ex Ital. versus, passim.

27 Episcopi et reliqui Praelati, à Collegiis hodie cooptantur; per electionem vel postulationem. Electio ex gremio Collegiifit, Postulatio cum sumitur aliunde. Paurmeist. de Iurisdict. 1. cap. 26. num. 17.

 Dissertatio III. DE ELECTORIBUS IN IMPERIO GERMAnico-Romano.

1 IN Imperio Germanico-Romano, Electioni Imperatoris, certas Leges Caroli IV. praescribit Aurea Bulla: quas Imperator ille, ad unitatem inter Electores servandam, electionemque concordem introducendam, et divisionivariisque ex ea periculis subsequentibus aditum praecludendum, Anno 431. in Comit. Norimbergae (vide Goldast. in Rational. tom. 1. Const. fol. 101.) industria cura sancivit, et eruditissimo nuper Commentario, Gerlacus Buxtorffius illustravit. Bulla autem hic, non Latina sed Graecanica vox est. Litteras enim Imper. Graeci posteriores boula/s2 vocarunt, quod in iis consuleretur aut decernereturaliquid ab Imperatore:cuiinterdum aurum adiectum, quod quasi pro sigillo erat. Christ. Colerus parerg. cap. 4.

2 Plenarium nunc ius Electionis, apud septem Electores residere videtur: forsan ad imitationem Persarum, ubi septem Consiliarii erant; qui etiam Darium Hystaspis filium, postmortem Cambysis suffragiis communibus Regem elegerunt. Ioseph. 11. antiq. cap. 3. in fin. et cap. 5. à princ. At vero de origine et antiquitate Electorum Germanicorum, varii varia tradiderunt: ut mirum non immerito videatur, rei tam magnae, ita incertam et exiguam notitiam exiguam notitiam exhistoricorum monumentis hauriri posse. udr, Franc. Irenic. 3. cap. 27. et cap. 31. Dubrav. in hist. Bohem. lib. 6. fol. 43. H. Mutius, hist. Germ. lib. 14. Peucer. in Chron. in vita Otth. 3. Simon. Schardius tract. de Princip. Elector. lib. sing. Nicol. Cisnerus Orat. d. Otthone 3. Mich. Beuther. animadv. Hist cap. 13. Martin. Crusius, Annal. part. 2. fol. 161. et 166. Heigius part. 1. quaest. 3. et 4. Knichen. de Saxon. non provoc. iure. ad v. Electorum. c. 1. Thuan. lib. 2. fol. 25. et seq. Paurmeister 2. d. Iurisdict. cap. 8. Goldast. inreplic. advers. Iacob. Gretser. cap. 38. ad fin. Matth. Stephani. 2. de Iurisd. cap. 5. num. 3. 7. 8. Freherus ad Petr. de Andlo. 2. cap. 1. Betsius d pact. famil. cap. 7. fol. 247. Kirchner. disput. d. Rep. 4. coroll. 2. et 3. Arnisae. doctr. pol. cap. 8. fol. 180. Buxtorff. thes. 13. et seq. Schönborner. polit. 5. c. 32. Christ. Matthias Dithmars. Colleg. Polit. 2. disput. 2. quaest. 12. Adde Dissertat. Politicam, Anonymicuiusdam Germaniae ICti, d. translat. Imperii Romani cap. 7. Et consule item de Electoribus, Electioneque Imperatorum Romanorum; Lancellott. in Templ. Iudicum, 1. cap. 1. §. 2. fol. 76. etc. Lehman, in der Speyrischen Chromc. libr. 5. cap. 17. Arnisaeum relect. polit. 2. cap. 6. sect. 5. num. 10. folio 1033. etc. Onuphr. Panvin. de Comitiis Imperator. cap. 6. et 9. Ioachim. Cluten in Syllog. rerum quotid. thes. 24. Michael. Schiffereri, disput. de Orig. et potest. Electorum, per tot. Frider. Tileman. Disput. pandect. 2. thes. 50. vol. 1. Henr. Brunningi, Disput. de Universit. thes. 9. Anton. Coler. Disput. d. Iure Imperii German. section. 1. thes. 45. et multis seqq. Matth. Bortium, apud Arumae. in discurs. d. Iure publ. fol. 1017. et seqq. Reinh. Koenig. Disput. d. Statu Imper. Romani, et orig. Elector. quae exstat in Polit. Goldasti, f. 651. Christoph Gevvoldum et Ioan. Paul. Windeck. tr. hac de re sing.

3 Primo periculosissimam corum puto opinionem, qui Electores Imperii à Pontifice Romano constitutos fuisse, tradunt: sicque Electores, sedis Apostolicae mandatarios esse censent, necceteros Imperii ordines repraesentare quae sententia est Gevvoldi et Windecki. vide Paurmeister d. Iurisd. 2. cap. 3. num 29. Hoc sane dogmate (iam ante Lutheri nomen auditum, à cordatioribus reprobato) nihil scio, quod periculosummagis concordiae et saluti in Republicam nostram induci possit: quod cuiquam sineaffectu censenti, non potest non esse perspectum.

4 Porro historicam quod attinet veritatem: Multi sane non praeter rationem, Electorum institutionem, minime Othoni III. sed ei demum saeculo, quod Impp. ex Sueviae Ducibus creatos, fuit subsequutum, attribuere volunt. Auctoritate freti eorum, qui cum Imperatorum Electiones accurate describant; nec tamen reliquos Principes iure suffragii ferendi, excludunt. Etenim neque Witichindus, neque Luitprandus, neque Lambertus, neque Rhegino, neque Marianus, neque Ottho Frisingensis, neque Abbas Urspergensis, neque Sigebertus, aliique veteres Germaniae scriptores; ullum verbum hac de retradiderunt. Ac si nobis oboculos ponamus, omnes Imperatores, ab Otthone III. usque ad obitum Friderici secundi, deprchendemus; hosce omnes, tum ab universis, totius Romani Imperii Principibus, Ecclesiasticis et Laicis, tum etiam à quibusdam Populis, electos fuisse. videatur Otth. Frising. lib. 6. cap. 27. et seq. ac libr. 7. cap. 22. Urspergens. sub Anno 1035. et 1106. Sigebert. sub Anno 1126. aliique complures. Wippoin vita Conradi Salici, c. d. Elect. Regis, folio. 424. Inter Moguntiae, inquit, confinia et Wormatiae, locus est, amplitudine plantiei caussa, multitudinis maxumae receptibilis. ibi dum convenissent cuncti Optimates, et ut ita dicam, vires et viscera Regni, cis et circa Rhenum castra locabant. Quaeritur de re summa, dubitatur de Electione incerta: inter spep et metum suspensi, alterna desideia cum invicem cognati, tum inter sefamiliares diutissime explorabant. Cum diu certaretur, quis regnare deberet, inter multos electi pauci, et de paucisadmodum, duo sunt sequestrati; in quibus examen extremum summorum virorum, summa diligentia diu deliberatum, in unitatis puncto tandem quievit. Erant duo Chunones, etc. In maiore Chunone et Iuniore, diu reliqua nobilitas pendebat, ad extremum vero Divina providentia contingit, ut ipsi inter se convenirent; ut si quemillorum maiorpars Populi laudaret, alter eidem cederet sine mora, etc. Et paulo post, Maiorem Chunonem, Patruelem suum, ita adloquentem ficit historicus idem. Hoc modo animi mei vigorem, magnis gaudiis augeri sentio; quodex tanta Contione, consensus parilis omnium, nos duos solummodo praevidebat. In omni Electione nemini licet de se ipso iudicare. Quod si alicuide se licerer, quot Regulos, ne Reges dicam videremus? Non erat nostrae potestatis, hanc dignitatem ex multis inter binos coarctare. Vota, studia, consensus Francorum, Lotharingorum, Saxonum, Noricorum, Alemannorum, qui optimam voluntatem habebant, ad nos conferebant, etc. Tandem Wippo pergens: Principes, ait, consedere, populus frcquentissimus abstabat;

Tunc quod quisque diu velatum corde tegebat, Ferre palam licitum gaudebat iempus adesse.

Archiepiscopus Moguntinus, cuius sententia ante alios accipienda fuit, rogatus à Populo quid sibi viderctur; laudavit et elegit maioris aetatis Chunonem. Hanc sententiam ceteri Archiepiscopi, et reliqui sacrorum ordinum viri, indubitanter sequebantur. Iunior Chuno, paululum cum Lotharingis placitans, statim reversus, maxumo favore, illum ad Dominum et Regem elegit, etc.

5 Ad eundem ferme modum, et Guntherus in Ligurino, lib. 1. Electionem Imperatoriam versibus repraesentat.

Conveniunt Proceres, totius viscera Regni, Sede satis nota, rapido quae proxima Mago, etc. Huc sacri, celebresque viri, quos laude serena, Infula, vel gladius Mundo facit esse verendos. Ex omni regione fluunt, ad publica Regni Commoda: de summis agere ac disponere rebus Exacta ratione parant. —— —— —— Sic postquam sedere Duces, dubioque volutant Pectore, cui tanti Regni tribunantur honores. Saxones et quorum Ripuaria nomine tellus, Westvaliaeque urbes, et Norica rura regentes, Allobrogumque Duces coeunt, Cymbrique feroces. Vindelici, Rhaetique ruunt, quos Suevia nutrit, etc. Quaeque suos Urbes huc direxere potentes, etc. Paulo post. Sic ubi melliflua, quisquis fuit ille, disertus Voce peroravit; concordi protinus omnes, Assensere sono, etc. —— —— ——

6 Et insuper, olim Septemviros Imperii, ius eligendique potestatem ita habuisse, ut tamen cogerentur eum eligere, quem Principes communibus suffragiis praetaxassent, id est, praenominassent; ex Alberto Stadensi colligere quimus. sub Anno Domini 1240. fol. 215. Nec abnuit Historia Archiepiscoporum Bremensium, quae exstat inter scriptores rerum Germanicarum Septentrional. editos ab Erpoldo Lindebrog. fol. 111. Quod idemnos docet auctor Speculi Saxonici, Ecco de Repkavv. lib. 3. tit. 57. qui ita scribit: An des Keysers Wahl, sol der Erste sein, der Bischoff von Mentz, der Ander, der Bischoff von Tryer, vnd der Dritte, der Bischoff von Cöln. Vnder den Leyen Fürsten, ist der Erste an der Wahl, der Pfaltzgraffe beym Rhein, des Reichs Trucksäß, der Ander, der Hertzog von Sachsen, des Reichs Marschalck, der Dritte, der Marggraffe von Brandenburg, des Reichs Cämmerer, der Vierdte, der Schenck des Reichs, das ist der König von Behem. Vnd also kiesen in des Reichs Fürsten, beede Pfaffen vnd Leyen. Die aber zu dem ersten in der Wahl benandt seind, die sollen nicht wöhlen nach ihrem Mutwillen, wene sie wollen: sondern welchen die Fürsten alle zu einem Könige erwöhlen, den sollen sie auffs aller erst bey Namen nennen vnd kiesen. In eandem sententiam, et in Landt: vnd Lehenrecht, sive Speculo Suevorum lib. 1. cap. 29. §. 4. Legimus ordinatum: Sie sollen dar zibietten (Moguntinus scilicet et Palatinus) zu dem Gespräche ihren Gesellen (id est, Coelectoribus) die mit ihnen da wöhlen sollend. Darnach den andern Fürsten, als viel sie ihr gehaben mögen. Quod et firmat Weichbild, sive ius Municipale. art. 13. et 14. ut et Ius Saxonum Feudale. cap. 4.

7 Ius ergo efficaciter eligendi, seu approbandi, ad omnes antiquitus pertinebat: licet ius praetaxandi, Ministeralium, seu Officialium Imperii (et quidem haut parilis numeri semper) erat. Quod itidem firmat Amandus, Friderici I. Imperatoris Secretarius (laudatus à Paulo Windeck, in Commentar. d. Elector. cap. 5.) Qui mihi probat (1) Non solum, ut hodie fit, Electores, sed multos alios, etiam extra Germaniam convenisse; cum princeps summus esset eligendus (2) Numerum Officialium qui in Regnum sublimant Imperatorem, incertum exstitisse (3) Omnes qui praesentes erant nominationem habuisse (4) Eam demum electionem tutam ac firmam constitisse, quae omnium praesidiis fuerat munita. Hincque factum, ut cum electo non omnes adhaeserunt, factiones suborirentur: quod certe fieri non potuisset, si ut nunc fit, Ministeriales plenariam potestatem habuissent eligendi. Nec aliud astruit locus Wilberti, Conradi II. Imper. Capellani, ab eodem Windecko, d. cap. 6. adductus. Ex illo etenim evinco (1) Simplicem nominationem omnes habuisse Status (2) Examinationem nominati, votivamque electionem, seu suffragium reale, paucis spiritualibus, et temporalibus competiisse (3) Nec vero absque discordia Regnum fuisse, si per paucos electus, haut omnibus placuerit. Quando vero, quavè occasione haec praetaxandifa cultas ad paucos pervenerit, et cur Ministerialibus, non aliis Principibus fuerit data; de hoc, ut de re usu tacito paulatim introducta, aeque cum ignorantissimis sum ignorans.

8 Quin et praedicti, non semper primi in Electione fuerunt: alios enim nominat Matth. Paris, in hist. Anglicana, sub Henr. 3. fol. 655. Austriae nempe, Bavariae, Saxonum ac Brabantiae (qui et Lovaniae) Duces. Et Praelatos principales, Archiepiscopum Coloniensem, Moguntinum, Salburgensem. Vide tamen Windeck. com. de Elector. cap. 8. Ita ut probabile mihi videatur, Carolum IV. primitus hanc potestatem Electoribus (qui secundum antiquam consuetudinem, iam ante electionis directionem habebant) absolute dedisse. Eundem ius Primogeniturae, in Electorales familias induxisse (cum plures olim ex eadem familia adfuisse, in vetustis Chronicis legatur) ordinem item Collegii, modumque suffragiorum ferendorum, longe alium quam fuerat consuetudinis antiquae, instituisse.

9 Mich. quoque Beutherus, animad. hist. cap. 13. numerum etiam ab eodem auctum, et Regem Bohemiae additum, asseverat. Quamvis aliud ex ipsa Aurea Bulla, Gerlacus Buxtorff. thes. 18. lit. D. et thes. 49. adstruere conetur. Beutheroque refragri dicit Kirchner, dict. coroll. 2. ad fin. historias Electionum, quae Bohemi faciunt mentionem. Sed tamen Albertus Abbas Stadensis, sub Anno 1240. scribit: Bohemiae Regem, Pincernae quidem munere fungi; verum non eligere, quia Teutonicus non habeatur. et Speculator Saxonici Iuris: 3. art. 57. Bohemiae, inquit, Rex, Pincerna est, qui non eligit; quia nostrae non est nationis. vide Freher. ad P. de Andlo. 2. cap. 2. Schönborner. 5. Polit. cap. 33. Unde ille in multis quoque Electionibus praeteritus fuit: vide Windeck. in Comment. de Electorib. cap. 1. et cap. 15. Gevvold. d. Elector. c. 9. Bertram. apud Arumae. discurs. de Iure publ. fol. 123. At nunc Caroli IV. sanctione, nullo modo is excluditur ab electione: sed tertium votum illi attribuitur pure; ita ut impune praeteriri non queat, ob poenam ibi expressam. Et inde cum in Electione Maxaem. I. Regis (credo quod non satis conveniebat inter Frider. Imp. et Regem Ladislaum) exclusus fuisset; adeo non dissimulanter id tulit; ut poenam Aureae Bullae acerrime postulare non cessaret, et arma minitaretur. Hartman. Maurus, in Coron. Carol. V. Imper.

10 Moguntinus (qui iam in Electione Conradi Salici, primum suffragium habuit. supr. num. 3. Goldast. 1. d. Maiorat. cap. 20. num. 14. et seq.) omnium suorum Coelectorum vota singulariter inquire debet. Aur. Bull. cap. 4. §. ceterum. Buxtorff. thes. 42. et 45. Qui vicissim à Saxone interrogatur. Petr. Albinus in der Meißnischen Land Chronick. fol. 217. et 219. Idem etiam Moguntinus (tanquam Collegii electoralis Decanus) Electionem ceteris intimare debet: licet eandem olim potestatem, vel alternative, vel una cum Moguntino, etiam Electori Palatino competiisse, historiarum suadeant monumenta. Buxtorff. thes. 15. 16. 17. adde Windeck. d. Elector. cap. 22. fol. 57. Paurmeister 2. cap. 2. nu. 109.

11 Saeculares Electores, iure gaudent electionis, etiamsi Caesaream nondumacceperint investituram. Quod textus evincit Aureae Bullae in cap. 20. ubi dicitur: Eum qui est in possessione Principatus, debere quoque ad ius, vocem et potestatem eligendi, absque contradictioneadmitti. Ut et alias omnes Feudi fructus, ad Vasallum ante petitam Investituram intra annum; et post etiam, si investituram peterenon possit, spectare dicuntur. Ipsi quoque Principatus, quibus ius suffragandi, et alia Regalia adhaerent, statim heredibus cedunt, post apprehensam possessionem; iam enim per primam investituram, pro se suisque heredibus, ius id perpetuo, irrevocabilique acquisiverunt nexu. Buxtorff. thes. 85. ad fin. et thes. 29. lit. c. Item, thes. 18. b. et thes. 48. De Archiepiscopis dubitatio maior moveri posset: qui demum postquam Feudum ab Imperio susceperunt, non etiam ante, iura Feudi exercere posse dicuntur. Sed nec hoc impediet forsan: et fieri alias posset, ut multis vigiliis excogitatus, electionis ordo ritusque, à fine aberraret praefixo. Non puto ex formula iuramenti, quae habetur cap. 2. §. 1. Aureae Bullae (ibi. per fidem qua Deo et S. R. I. sum adstrictus) concludi aliud posse. Non etenim Fidem (auff die Truwe) pro fidelitate seu iureiurando quod vasallus Domino praestat, necessario accipiendam esse censerem. Adhuc minus negotii facit; si Ecclesiasticos Electores, nondum `Pontifice confirmatos vel infulatos, ut loquuntur, esse contingat: propterea quod ius eligendi, ad hos Archiepiscopos, non tanquam ad Ecclesiasticos, sed tanquam ad Principes Imperii spectet. Molinae. in Consuetud. Paris. in praefat. num. 71. Matth. Stephan. de Iurisd. 2. part. 1. cap. 5. num. 58. Licet munia in Coronatione Imperatoris ipsis destinata (cum ea ordinis Episcopalis esse censeantur) non nisi post consecrationem obire queant.

12 Conventus Electorum, Regis ordinandi caussa, vulgo eis Wahl Tag appellitatur. Onuphrius Panvinius, Comitia Impeatoria vocat. Paurmeister. 2. d. Iurisd. c. 2. num. 8. et 100. Quibus Comitiis certus quoque Lege definitus est locus, Francofurtum ad Moenum: Heinznerus in Itinerar. fol. 177. Bortius, apud Arumae. discurs. de Iure publ. 33. fol. 1025. quod etiam ante Caroli IV. legem, legitimi continuit suffragii finem: ut ex Gunther. supr. num. 4. laudatis versibus apparet. Unde disputatum de quorundam Electionibus olim, quae alibi peractae. Kirchner. disput. 4. thes. 2. a. ad fin. Buxtorff. thes. 21. Et refert etiam Munsterus 3. Cosmogr. cap. 19. sub. Imperator. 39. introitu Francofurtenses prohibere eum, qui discordi electione ad Imperium pervenit; si non aliquot prius menses adversarium ante Moenia exspectarit, venientemque depulerit victor. Wilhelm Dillich, in der Hessischen Chronick. part. 1. fol. 51. Ast hoc ad ea tempora pertinere videtur, quibus Electores nondum plenarium ius eligendi habuerunt.