Disputationum DE SUCCESSIONE ET ELECTIONE
REgia, Prodromus:
QUI CERTAMEN PRAEROGATIVAE, QUOD ELECTIONI cum Successione est, decernit.
1 MONARCHICUM QUEMADMOdum Imperium, in DOMINATUM et PRINCIPATUM, Iuris Imperandi dividitur respectu: Disput. mea pol 5. thes. 12. et seqq. class. I. ita rursum, Potestatis adipiscendae ratione, idem Imperium aut SUCCESSORIUM est, aut ELECTIVUM. uterque enim, tam Dominus scilicet quam Rex; vel Nascitur vel Eligitur. Natura equidem mortalium, avida cum sit Imperii, et locum Principem affectent plures, nec Boniipsi nec bono fine: sapienter eos reprimit, et velut caput Regiae huius viae, Lex Gentium repagulo duplicimunit; Electionis et Successionis. Iust. Lips. 2. polit. 4.
2 ELECTIO dicitur, cum spreto Natalium iure, vocibus et scitis designatur Princeps. SUCCESSIO adpellatur, cum Princeps ex Principe nascitur, vel libero morientis substituitur arbitratu.
3 Monarchiae constitutionem, Politicialias, Ordinariam faciunt, vel Extraordinariam. Barthol. Keckerman. 1. polit. 4.
fol. 110. et 122. Phil. Hoenon. Disp. polit. 9. thes. 24. ORDINARIA illis est, per Electionem quaefit, vel Successionem. EXTRAORDINARIAM vocant: (1) Armis quando Populus aliquis subigitur; (2) vel cum iure Dotis, aut ex Pacto et Foederis iure, aut vero Emptione, Donatione, Cessione, Permutatione, etc. Imperium alicui obvenit. At nos Regniacquisitionem violentam, à Rei publicae constitutione separandam esse, docemus alibi: Disput. Polit. 1. thes. 33. ad fin. Class. 1. addatur Arnisae. relect. polit. lib. 2. cap. 2. section. 6. et quae Dotis, vel titulo similialio Imperia comparantur, ad Regna Successoria referri commodissime possunt.
4 Sed adhuc gradus est firmandus, et res cum iis cominus gerenda, qui putant: Regna ab Electione quae dependent, Optimatum magis quam Regio statui ut adnumerentur, mereri; Electionemque sui natura Aristocraticum, vel Mixtum constituere statum. Id quod cum Schola Politicorum communi, et Clariss. Paulo Busio, disput. polit. 16. th. 26. prorsus nego. Sane Lex Regia, de qua in l. 1. ff. de Constitutionib. Princip. de Principatu Electivo est scripta; ut dicam infr. libr. 3. dissert. 3. ad fin. et nihilominus Regnum plenum constituebat. Disput. mea polit. 5. th. 15. class. 1. Hoc etiam intuitu apud Sozomenum, Histor. Ecclesiast. 6. cap. 6. Valentinianus Imperator dicit: Me ad imperandum deligere, ô Milites, penes Vos erat: sed cum iam à vobis sim delectus, Vos, qui meo iam Imperio subiecti estis, conquiescere; Me autem, utpote Imperatorem, quid agendum siet considerare decet.
5 Adstipulari ergo non possum Eruditissimo Arnisaeo; qui Relect. polit. lib. 2. cap. 2. sect. 4. nis. 28. fol. 127. ad deteriorem partem animum applicante Principe, Electoribus in promptu remedium esse ait (quo Subditis contra Hereditarium Regem uti non liceat) nimirum, ut quem meritum investierunt, cundem immeritum devestiant. Cum quippe gubernandiius, statusque forma, non Electio vel Successio, de
removendo Principe quando agitur, sit indaganda. Necitem adprobare queo, quod ibid. dicit Arnisaeus: num. 40. et 45. In Dominatu necessario succedi; Regnum autem indifferens esse ad Electionem et Successionem. Dominatum et Tyrannides, nec stare posse nec propagari, nisi in heredes transmittantur: imo corum naturae Electionem repugnare, etc. Et tamen Mameluci, Aegyptum occupantes, dominiceque inibi imperitantes; filios in electione novorum Sultanorum exclusere sempet. Ac cum Mahometes Cathbey filius, contra Regni Leges, in vaderet Regnum, tot caedes inde sunt sequutae; ut nisi ad Campsonem Gaurium, prisco instituto Imperium fuisset devolutum, totus ordo Mamelucorum interiturus videbatur. Casp. Peucerus, lib. 5. Chron. in Selym.
6 Enimvero optandumne magis sit, per Suffragationem ut ascendant ad Imperium Monarcha, an iure Successionis accipere eundem, Subditis ac Rei publ. magis expediat? diu verieque à variis discussa, nondum decisa est quaestio. Eberartus à Weihe (qui Proteus in nomine, nunc Durus di Pascolo, nunc Waremundus est de Erenberg) scripto peculiari eruditissimo, hac de controversia anquirit operose; ac eandem disputationibus huc et illuc trahunt passim alii: Marsil. Patavinus in defens. pacis. 1. c. 9. et 16. Zepperus, 3. de Legib. Mosaic. cap. 7. Bodinus 6. d. Rep. c. 5. et meth. hist. c. 6. Petr. Gregor. Tholos. 7. d. Rep. 4. nu. 10. Lipsius 2. polit. 4. et monit. pol. 2. c. 3. et 4. Lael. Zecchius 1. pol. 3. nu. 1. et 2. Paul. Busius, Disput. Polit. 15. thes. 26. Reinhard. Koenig, Disput. hac de quaest. sing. quae est in Politicis Goldasti, part. 14. fol. 653. Pietro Andr. Canonhiero, del introduz. alla polit. 8. cap. 1. Iacques Hurault, 1. des offices d' est at. chap. 5. Ioachim. Stephan. 1. d. Iurisdict. 1. nu. 25 etc. Henning. Arnisae. omnium latissime, lib. 2. Polit. relect. c. 2. fect. 4. Herman. Kirchner. orat. 11. acseq. et Disput. d. Rep. 4. th. 2. lit. a. Ioachimus Cluten, amicus meus. paradox. ult. Barthol. Keckerm. 1. System. polit. 4. fol. 110. etc. Hoenon. d. disput. 9. thes. 25. Georg.
Schönborner. 2. polit. 1. et 9. Ioh. Crugerius, in Colleg. Polit. Disp. 4. th. 46. Henr. Velsten. cent. quaest. polit. dec. 7. th. 9. Clemens Timpler. polit. 2. cap. 2. quaest. 2. Iac. Alemannus, in palaestra consultationum, cap. 4.
Nobis ante omnia partis utriusque, argumentorum roboreacies instructissimas, lustrare lubet.
7 Qui conditionem illius Regni cui Rex nascitur, meliorem, pacatiorem et digniorem esse volunt, eius cui eligitur; ita ratiocinantur.
I. Annosior quemadmodum arbos ex radice pullulat, et rancido qui subnascitur trunco surculus, iam vires accipit, effeti et senio confectiante ruinam: Successionis non secus tramite, in perpetuitate Imperium consistit, et discrimen praevortitur Interregni. Quod ipsum Anarchiam habet sine cuiusquam dominatu; et hebdomadas, menses, annos quandoque manet: ac quae fuerit saepius tali in statu tempestas, nemo nisi qui historias, potest nescire. Matth. Wehner. in metamorph. Rerump. cap. 22. Pontifice mortuo carceres effringi, necari custodes, sontes Iudicibus eximi, omnia Divina humana misceri, quoad Collegium Cardinalium suffragiis concordibus Successorem renunciarit; parricidia quandoque in occasum Pontificis Max. solere differri, ac sicariis tunc tuto latrocinari licere, testificatur Bodinus. 6. d. Rep. 5. nu. 718. ad fin. Quam magnae confusiones, quot insignes mutationes, in Interregni simul inciderint tempus, quod Rudolphi I. Imperium praecessit; et ob funestas dissidiorum furias, nullum pene tunc fuisse angulum uspiam tranquillum, in Chronico suo, libr. 5. exponit Casp. Peucerus, lateque persequitur Christophorus Lehman, in der Speyrischen Chronick. lib. 5. cap. 95. et Carolus Sigonius d. Regno Italiae, ad finem.
Moderatorem si quis Comitiorum, ac Regnihoc interim spatio fieri posse procuratorem supponat;
avius à vera longe ratione recedit.
Sed enim non minor aliquando suboritur difficultas, in Regni ordinanda procuratione, quam Rege creando ipsomet.
II. Lege si Successionis certus est Rex, turbis praesto est obsta culum quamplurimis: cum alioquin novis et magnis conatibus, opportuni sint transitus rerum. Hic non studia partium, et metus seditionis propter competitores; nec inter illos qui quaerunt Principem, dissidii subest timor; non hic multi inter se digladiantur Candidati de uno Brabio, et Regni semper periculo peccatur ubicumque. Unde multi Populi, quos antea Electio turbarat; ad Successionem, tanquam ad Sacram quod a iunt Anchoram, confugere sunt coacti: hacque ratione Electiva pleraque Regna, controversis Electionibus tantum non penitus eversa, Successoria tandem facta fuerunt: Id quod Successionem in primis commendare videtur.
Regis eligendi libera potestas, quam prioribus Saeculis Sueci habuerunt (et de qua etiam eorum loquuntur Leges; nuper à Iohan. Messenio denuo editae, lib. 2. cap. 3.) Successioni parum absimilis erat: cum fere non nisi ex Regia familia Principes sumerentur. Ioh. Magni, lib. 19. cap. 10. Olaus Magni, 8. cap. 1. vide infr. lib. 2. dissert. 1. n. 10. etc. Certe Divina providentia, magnoque Rei publicae bono crediderimfactum, ut à tempore Sancti Erici Regis, quem Sueones elegerunt, et Caroli; alternis vicibus, ex eorum posteritate Reges, qui Suecico simul et Gothico Regno praeessent, eligerentur. Quam gravissima autem bella, tam intostina quam externa fuerint orta, cum cum illam successionem mutare cogerentur; testatur saeculum ab Anno Christi 1400. tempore praesertim Erici Pomerani, Christophori, Caroli-Canuti, et Stenonis senioris: qui Moschum debellavit, Danum prostravit, et intestina bella, ab Archiepiscopo Iacobo mota, sedavit. Iohan. Magn. 22. 23. Ac iam divante, Christianissimo Rege Stinckel defuncto, duobusque Hericis de Regno certantibus; omnes
Suedorum potentes in bello occubuisse feruntur. Nam et ambo Reges ibi perierunt: ita prorsus deficiente omni Regali prosapia, et status Regni mutatus; et Christianitas ibi turbata est valde; ut habet M. Adami hist. Ecclesiast. cap. 170. lateque describit Crantz. 5. Sueciae. c. 13. et seqq. Et item tristissim motus, quos post Annum 1400. occasione electionis concitatos fuisse dixi, haud cessaturi videbantur. Ideoque Gustavus Erici, Anno Christi 1527. non in praesentia solum, quieti, honorique patriae consulere; verum ad omnem posteritatem, saluti et tranquillitati totius Regni, et una familiae suae dignitati prospicere cupiens; vagam illam ancipitemque, et turbis ac seditionibus assiduis obnoxiam eligendi rationem adstrinxit, et ad familiam unicam ius Successionis alligavit. Id quod factum est in Comitiis Regni, Arosiae modo dicto Anno 1527. celebratis: ubi simul ordo Successionis certus, constitutione sollemni (quam Unionem hereditariam vocant) statutus sancitusque fuit. Chytraeus, Chron. Sax. libr. 15. fol. mihi 407. et seq.
III. Principis seligendi ratio, plane inexplicabilis est. Non ab universo, maioreve parte Populi fit recte: cum is, ut Libertate prudenteruti nescit; ita nec in Electione se sat circumspecte gerere qucat. Et cui non tutius videatur, Naturae benignitati, paucorum quam Optimatum factioni, rem tanti concredere momenti: cum praesertim, qua in Familia laus aliqua forte floruerit, eam fere qui eius sunt stirpis cupidissime persequantur.
IV. Rara est Electio, quae sine privato cuiusque affectu aut respectu fiat: res saepiuscule geritur promissis donisque, vel illicitis certatur artibus aliis. De eo substituendo Imperatore, qui optime et ex usu publico regnet, nulli fere cogitatio est vel cura. Quam in rem testimonio nobis esse possunt Conclavia Romana; factionibus, rixis, ambitiosis studiis, prensationibus, subdolisque machinationibus mirabiliter
referta. vide Thesauri Polit. part. 1. Relat. di Roma, fol. mihi 46. et multis seqq.
V. Nullam quoque certitudinem Electio, vel exinde potest habere; in publicis quia muneribus, alii melius, alii deterius sese plerunquevegerunt; quam de iis opinio erat. Vid. Scipion. Amirat. dissertat. Politic. ad Tacit. lib. 3. discurs. 11. Richter. axiomat. histor. 176. 249. et 255. Electioni etiam non improvidae, nec nisi ad salutem publicam respectum habenti, exfacili obicitur error: frequentius quia falsa est de regnaturo opinio. Et demum
a)rxh\ to\n a)n/dra dei/knus1in,
Imperia demonstrant Virum;
sed et corrumpunt. Quod de filio suo Terentianus memorat Senex: Andr. A. 1. Sc. 1.
Qui scire posses, aut ingenium noscere,
Dum aetas, metus, magister prohibebant?
tam pariter ego dixerim de eo, qui Legibus solvitur omnibus, quibus antea tenebatur singulis; qui libere nunc imporat, ante cum in vitus obedire cogebatur.
Multi per ambitionem se probos simulant, terramque demisso vultu ad spiciunt humiles, et pro dominatione consequenda, omnia serviliter agunt; qui Clave, quam prius quaesiverant reperta, altius paullo cornua sunt sublaturi: ex Erasm. Ebnero, Melander lib. 1. Iocoser. nu. 254. et personam capient Agamemnonis; cui apud Euripidem, in Iphigen. obicit frater,
Scis quando cupiebas praefici Graecis ad Ilium,
Specie quidem non volens; voluntate vero cupiens:
Quam er as humilis, omnem dextram prehensans,
Et habens fores patentes cuilibet popularium,
Et dans alloquium ordine omnibus, etiamsi quis non volebat;
Moribus quaerens Imperium à vulgo redimere.
Deinde postquam potitus es Imperio, mutans mores,
Amicis non amplius fuisti sicut ante amicus;
Difficilis aditu, et rarus intra claustra.
Nemo arte eadem Imperium qua petit, gerit. Sallust. Iugurth. cap. 85. Et vera est apud Tacitum, lib. 15. Annal. Thraseae quaerela: Initia Magistratuum nostrorum, meliora ferme; et finis inclinat. Sene si veteris historiae scrinia excutiamus, vix unus alterve exibit, cui non conveniat convitium Deianirae: Cepisti melius quam desinis, ultima primis cedunt. Tam potestatis magnitudo, nudare solet semper animorum vitia interna. Ex maxume raro hominum genere iudicare debemus Vespasianum; in quo, asseverante Plinio, Praefat. Nat. hist. nil quicquam mutavit fortunae amplitudo, nisi ut prodesse tantundem posset, et ellet. Paucissimi Antigonum imitantur: qui mirantibus omnibus, quod cum iam senectutem attigisset, benigne humaneque imperaret; olim se potentiam quaesivisse, nunc gloriam et benevolentiam captare, respondit. Plutarch. Apophth. Los officios suelen gastar las personas, adobar pocas: plures officia perdunt quam edolant. Ant. Perez Aphorism. fol. 256. n. 134. Omnes fere in peius ruunt Principes, et Imperium quaerunt primum gloriose, pose cum iactura famae exsequuntur et im potenter. Regguagl. di Parnaso. 1. c. 29. ad fin. status obliviscuntut in quo acceperunt Regnum; imo certe propter quem, et per quem. Adeo numquam non Honores mutant mores; et (ut recte vulgo adiectum) raro in meliores.
Sunt etiam qui ab omnibus Principatui pares iudicati; cum ad res gerendas tanquam ad ignem ventum est, instar adulterini numismatis, exspectationi hominum de se non respondent. Nimirum ut inter vacua vasa non facile discernas, quod eorum sit integrum, quod vitiosum; ubi vero aliquid infuderis, statim apparet, quod rimosum sit et perfluat: ita animae hominum, stultitiae rimis fathiscentes, infusam potentiam non continent, sed foras diffluunt ineptiis et cetera vitiorum conflage. Quod Galbae olim evenit, qui omnium
consensu ccapax Imperii nisi imperasset, et maior privato visus dum privatus fuit; Tacit. 1. histor. id multis accidit aliis, qui in bona spe, adepti denique Imperium, eo se ostendunt minores. De Isacio, Nicetas Choniates: Ipse vero Imperator, cum optime gubernationis cursum instituisset, instarignavicursoris, non proculab ipsis carceribus destitit. Neque enim multos virtutis absol vit circulos, sed veluti fatigatus et enervatus, à contentione honesti instituti remisit plurimum.
VI. Civem aliumve optare alium non Principem, res est praeterea in videntiae plena, et à ratione prudentia que vacua. Saepe optimus servus, dominus fit pessimus. Eorum quo magis despicatui est Imperium, eo plus nimio ii se efferunt plerunque, et regnant crudelius, Regali quam sanguine prognati; ociusque vi convelluntur inassuetae dominationis. v. Phil. Camerar. medit. hist. cent. 2. cap. 52.
Asperius nihil est humili, cum surgit in altum:
Cuncta ferit, dum cuncta timet; desaevit in omnes,
Ut se posse putet.
Noay mas sobervio animal, que hombre baxo muy subido. Seb. Fernandez de Eyçaguirre, en la Ioya. n. 144. Et sapienter eundemin sensum, Theganus Chorepiscopus Trevirensis (editus cum Scriptoribus Francicis coaetaneis XII. à Pithaeo) de Ludov. Pii vita, cap. 20. Postquam tales culmen accipiunt, numquam sunt, sicut antea tam mansueti, et sic domestici, ut non statim incipiant esse iracundi, rixosi, maliloqui, obstinati, iniuriosi, et minas omnibus subioctis promittentes: et per huiusmodi negotia cupiunt ab hominibus timeri et laudari. Turpissimam cognationem corum, à iugo debitae servitutis nituntur eripere, et libertatem imponere. Tunc aliquos eorum liberalibus Studiis instruunt, alios Nobilibus feminis coniungunt, et propinquas eorum, filios Nobilium cogunt accipere. Nullus cum eis aequanimiter vivere potest, etc.
Natus qui est Princeps, haut opus habet adscititia
reputatione, Barbaricoque fastu, quibus se efferat inter suos. Sicque Galliae Reges supra modum familiares, non necesse habent metuere contemptionem; quam ut pote prohibet genus atque Natura. Vide auctorem Politici Thesauri, part. 1. relat. di Francia, fol. mihi 182. §. Tutti questirispetti.
VII. Extrariorum potius quam civium, quam aequalium expetere Imperium, cum contumelia iunctum est incolatum, et publicae libertatis periculitatione. infr. lib. 2. diss. 1. nu. 5. etc. Indigenis Principibus, nationes proclivius et tutius subici solent. Ioan. à Chokier. in Thesaur. Polit. aphorism. lib. 1. c. 2. fol. 9. Extero quidem Principi obedire, dedecus esse haut videtur; si sanguinis iure (id quod rarius fit) is capiat Regnum, Conestagius, de Portugal. cum Castell. Regno coniunct. lib. 4. fol. mibi 176. Et tamen Carolus Lotharingius, ultimus ex Carolina prosapia heres, odio peregrinitatis reiectus, et Hugo Capetus Rex electus fuit. Bernh. Girard. histor. de France. libr. 6. fol. 523. Quam fere eandem propter rationem, Vononem, obsidem Augusto datum à Phrahate, petitum Roma, cum laetitiaque ab initio acceptum Regem; quamvis gentis Arsacidarum, ut externum aspernabantur olim Parthi. Mox subit pudor (ait Tacitus, 2. annal. à princ.) degenera visse Parthos; petitum alio ex orbe Regem, hostium artibus infectum.
Peregrinus, linguam, mores, statuta, vires, limites nescit: ex contrario populum sub Imperium subditum, peregrino more modoque vivere, alienam sectarier Religionem, officiales observare foraneos, aut assuefaciet, aut certe coget. Ita patrii mores, ad arbitrium Principis externi accommodandi, et libertas turpi servitio mutanda erit. Caroli V. optimi Principis Imperium, Hispanici, Burgundicique Ministriexosum in Germania reddiderunt. Lazar. Schwendi, im Bedencken von Regierung des Röm. Reichs. nu. 15. et seqq. Et ille idem, quon dam Hispania excedere potius, quam Germanos satellites et alios, ex Aula dimittere volebat:
referente Chytraeo, in orat. funebr. quae exstat Chron. Sax. lib. 19. fol. mihi. 509. et seq.
Peregrinus quoque, Regnum si habet peculiare; vel ex duobus efficiet unum: vel illud cura complectetur unice, novum et alienum mandabit Legatis aut si neutrum liceat, auffugiendi capiet consilium; quod ut credamus, Henrici Valesii Polonorum Regis adducimur exemplo.
VIII. Suffragio sumptus Princeps, Regnum (quod ipsi est, sic tanquam res aliena) frequenter negligit commissum: Naturae quia ita communissimo ferente vitio, homines non aeque ac domum suam privatam, rem adamant publicam.
Hic alienus oves custos bis mulget in hora;
Et sucus pecori, et lac subducitur agnis.
At filius ab ipsis incunabulis destinatus Regno, eius simul combibit amorem dum tener est: Regnum ei domus, Dii penates, arae, focique; Regni proceres et subditos, sibimet domesticos ac sanguine reputabit agnatos. Pater vero, qui Imperium ad allenos numquam possessores deventurum certus est; vel succedentium filiorum caussa, tum praesentia status naufragia, tum et futura incendia magis avertet sollicite.
Omnis in Ascanio cari stat cura parentis;
Verg. 1. Aeneid. Quis namque mortalium, ignoto et saepius ingrato successori, tam amice quam suis in possessione provideret Regia?
Unde Auctor Thesauri politici, libr. 1. relat. di Roma, fol. mihi 40. De Patrimonio D. Petri sic notanter scribit: Che tocca il temporale del Pontefice, dico; che se un secolare fusse padrone dello Stato Ecclesiastico, et che come cosa propria locurasse, et governasse; haveria causa di cedere à poci Prencipi. Ma i Pontefici, che di tempo in tempo sono stati, poco hanno, pensato, non diro al miglioramento delle conditioni sue, ne anco si puo dire, alla conservatione: onde non è da maravigliarsi, se in tutta la Christianita, non si trova, forsi
altro Stato manco armato, provisto, et diffeso di questo: esposto, posso dire, alla preda et al acquisto di che si risolvesse assalirlo da dovero.
IX. Omnia cum parentes liberis ex voto parent; quod Tryphoninus respondet IC. l. nihilinterest. 50. §. 2. de bon. libert. Electione proinde vocatus Rex, animo et consilio si valet, uni sibi concreditum Regnum relinquet posteris, in Successiv umque ut commutetur curabit. Accommode Peripateticorum Princeps: 3. polit. 11. Pater cum habeat omnia in sua potestate, Regnum filiis non tradet? At cum hoc difficile sit, et maioris quam quae cadat in Naturam humanam virtutis, probabile non est. Et sane constat, Carolum V. Principem alias optimum, Germanico bello feliciter confecto; iam non amplius de Caesarea dignitate fratri secundum Imperii Leges relinquenda, sed filio iure hereditario attribuenda, cogitare cepisse. Thuanus. 5. fol. 101. Lazarus Schwendi, Von Regierung des Röm. Reichs. num. 22.
X. De successione qui suis stabilienda desperant, suffragiorum coemptione in stirpem propagare; nec rarenter parte aliqua ipsius Regni insigniori, posteris comparare nituatur Imperium. Ita Carolus IV. Wenceslaum, ex filiis suis natu maiorem, sibi in Imperio successorem, vita adhuc manente, ordinare satagens; cum Prineipes Electores haud facile ad eam rem trahere posset, quod virture obtinere nequivit, pretio paravit: promissis cuique Electori centum aureorum milibus. Fidem vero aliter praestare cum nequiret; publica illis Romanae Reip. vectigalia obligavit: perpetuo Imperii malo. Hinc etenim Romanam potentiam ad nihilum redactam, nec posthac attollere caput Imperium potuisse; testimonio est Aeneas Sylvius, hist. Bohem. cap. 33. et in Fasciculo temporum sub A. 1354. Wernerus Rolevvinck.
XI. Sin nec vota sunt venalia, liberis (privata iam utpote conditione, Patris propter dignitatem superioribus)
vel agnatis item cognatisque, non sine incommodatione publica, Princeps electus prospiciet aliter: ita ut Regnum Electione quod defertur, Regiae quibuscumque illuxit unquam dignitatis splendor, locupletare fortunis necesse habeat familias. Ipsum Sacrosanctum Divi Petri (quod vocant) patrimonium, haec mala est cum sentit, in Pontificibus Romanis: quibus sollemne est, omnes qui eorum agnatione tenentur et gente, divitiis opibusque angendo, Aerarium evacuare Ecclesiae. Non enim in alio quoquam magis laborasse Pontifices, quam ut Cognatos suos Principes post se relinquerent, refert in Historia Florent. lib. 1. Nic. Machiavellus. Pauci sunt qui in usu habent apophthegma Clementis IV. quod narrat Boterus lib. 2. de' detti. tit. beneficii Ecclesiastici, m. fol. 170. Non è ragionevole, cheio habbia piu rispetto alla carne, et al sangue, chea Dio, et alla Chiesa sua. Et testatum hoc facere potest, vel unicus Paulus III. qui moriens, subinde illud ex Psalmoingeminavit: Simei non fuissent dominati, nunc immaculatus essem, et emundarer à delicto maximo. Thuan. lib. 6. fol. 119. Ferunt eundem, cum à Cardinalibus, quod Parmam et Placentiam in fraudem Ecclesiae, Agnatis donasset, reprehenderetur; Divi Paulli verbis respondisse: Vellem à Christo separari propter fratres, qui mihi iuncti sunt secundum carnem. Henr. Estien. en l' Apolog. pour. Herodot. cap. 25. fol. mihi 557. ad fin. Quibus rationibus nepotem suum Borghesium subgrandem locupletemque reddat, qui nunc rerum potitur, Paulus V. mira refert Nicol. de Morbais, en la Supplicat. fur les causes d' assembler un Concile. fol. mihi 266. etc. Et idem fol. 274. scribit: Que toutes et quantes fois, qu il cree des Cardinaulx, ne se propose autre fin, ne visea aucum autre but; qu' à la chair, à l'avancement de son badaut de Neveu, à l'or et argent, etc.
Usu idem cognoscunt in Germania crebro Episcopatus: finitimis qui aliorum Magnatum provinciiis, haud
magis florentes, divitiores, et laudanda gubernatione sunt beatiores; Electione quam vis trauseant in Successores, multiplici Legum vinculo adstricta. Hucque pertinet Cardinalis Petri Gonçales de Mendoza, dictum: Que ellinage, donde non avia corona, que nunca medrava. Daß kein Geschlecht, darinn kein Pfaffenblatt auffkommen könne. Floresta Espagnola, part. 1. cap. 2. num. 11.
XII. Porro Fundamentum quia Rei pub. nullum firmius est, obsequio subditorum erga Principem; Optivoproinde vel hoc nomine multo praestabilius videtur Successorium Regnum: illo quod adstrictioris Imperii, et reverentiae aut oboedientiae promptioris exsistit. Et ideo perfectae ac absolutae magis quadrare iudicatur Monarchiae: utpote cuius proprium maxume est, perpetuum ut unius quasi Principis sit regimen; ad rationem universitendens, ubi semper unus permanet intransmutabiliter. Ad quam perennitatem, Successionis ordo quam proxume accedit: et eo Imperii transitus in aliam personam, qui semper in Republica metuendus (cum omnis mutatio occasio sit promptissima turbarum, Iehan. de Marnix, des resolut. politiq. sect. 4. resolut. 6.) tolera bilior efficiatur: dum Imperium unius familiae continuata heredum nectitur serie; ut altero propediem priori succedente, vix unquam obitus sentiatur Principis. Sicque vera cum gloria, de Successione praedicari potestid, quod Anglis olim post mortem Henrici II. referente Matth. Paride, in hist. maiore, pag. 147. solatium dedit:
Mira canam; Sol occubuit, Nox nulla sequuta est!
Etiam nescio quo latentiductu, facilius obtemperat populus ex consueta familia nato Domino: animoque aequiore ferunt homines, quem Princeps parum feliciter genuit; quam quem male elegit populus. Quapropter itidem, minus difficulter subditorum mores corrigit hereditarius Princeps, quam electus. Traian. Boccalini, cent. 1. Ragguagl. 80. di Parnaso.
XIII. Nec in hereditariis solum Imperiis, et alicui quae familiae parere didicerunt, Principi plus iuris et obtemperationis; sed ewt in imperandi ideo ratione, minus multo erit difficultatis: is maiorum suorum si saltem insistat vestigiis. Testem produco sat locupletem Nic. Machiavellum. Qui Principalis Institutionis c. 2. et lib. 3. Disput. d. Rep. 5. Imperia hereditario obvenientia, non tammultum habere laboris ac asperitatis, ait, quam ea quae recenter acquisita sunt. Sufficere enim inibi, si Princeps maiorum suorum non transgrediatur instituta; deinde tempori ad rerum novos casus inserviat. Ut sic Princeps huiusmodi, communi tantummodo et vulgari praeditus in agendo industria, semper in Principatu se conservare queat. Etenim qui Natura est Princeps, minus causae acnecessitatis habere, ut laedat; quo fieri, ut etiam plus ametur. Ac nisi extraordinariis et praevalidis vitiis in odium offensionemque incurrat: merito naturali quodam iure à suis diligi; et in ipsa vetustate cohaerentis et continuati dominatus, obrutam iacere omnium mutationum memoriam, conversionumque multifarias causas.
XIV. Hinc pariter per Successionis viam, securior est ipsa Principis vita; et peream Regnum. Quippe patrem quis occideret, cuius filius regnaturus est? Et inde Vespasianus, assiduas in se sprevit coniurationes, quia de filiorum certus fuit Imperio. Sueton. in vita, cap. ultim. Econtra etiam vivente Principe, qui Electione in Regnum accessit, de eius consultatur Successore; struuntur insidiae, ut occupandi detur locus, factiones, coniurationes oriuntur, texuntur calumniae; aliaeque conquiruntur caufaedestitutionis in eo, iniuriae qui suae ultorem non relinquit potentem. Ipsimet Sacrorum Pontifices, quos malum hoc omnium minime pertingere deberet, non ea vacant incommodatione. Hi, quamvis fere iam aetate confecti, super pinnas statuantur
Templi Catholico Romani; non tamen toleranter Cardinalium ambitio, eorundem praestolatur decessum: sed veneficiis identidem illos loco moveri, contritum est. Indeque suffragio ad Imperium evecti, aemulos ut destruant; non raro cogunturincitare animos populi ad seditionem, largitione caecare mentes imperitorum, fortes et praeclaros viros acbene de Rep. meritos in malevolentiam vocare, vel carceri per Ostracismum mancipare, aliisque mediis sese tueri subdolis.
XV. Itidem per Successionem securus est magis ipse Status, mageque perennis ImperI Maiestas: absolutum nullibi perdiutine Imperium durat, Electio ubi sollemnis est et trita. Inibi fere solent Politicam quandam adhibere fallaciam subditi, ad Imperium ut non admittant, certis nisi legibus constrictum; quas non facile aspernaturus est is, praeter Electionem regnandi qui nullum ius habet. Sicque sensim particula Maiestatis una post aliam, qualibet prope in Electione decerpitur; tota tandem donec praecidatur, et vel Mixtum, aut Aristocraticum evadat et confletur Imperium: prout id in Lacedaemoniorum, Germanorum, Polonorum, Danorumque cernere licet Rebus publicis; et amplius illuftrat eruditissimus Arnisaeus. 2. polit. 3. fol. 456. et seq.
XVI. Consuetudine gentium receptior est Successio; et pro uno Electionis exemplo, centena sunt Successionis. A stirpeolim quaesiverunt Regem Assyrii, Medi, Persae, Macedones, Aegyptii, Parthi, Armenii: et etiam nunc regnandi spes in subsecutura dominorum sobole relicta est Turcis, Moscovitis, Aethiopibus, Afris, Hispanis, Francis, Anglis, Scotis: ac communi ferme omnium Populorum iure, non solum Nobilitas ac Feuda, sed et dignitas successoria est omnis; Ducatus, Marchionatus, Comitatusque ad heredes perveniunt.
XVII. Lege tandem Divina approbatut in Regnis
Successio; piisque Regibus, continuatum in filiis fore Imperium, supremus pollicetur Dominus. Deuter. 17. v. penult. Ac excitari, gubernari, protegi divinitus Imperiosas familias, quaeque in Imperiis rerum potiuntur, inficiari nisi extreme impius ausit nemo: et exsequitur Rein. Reineccius historiae Iuliae tom. 1. in prolegomen. cap. 3.
8 At vero pro Electione gnaviterpugnant.
I. Veneranda vetustatis laudatissima consuetudo et exemplum: quodque Electio Successione priorfuit; et Heroicis illis temporibus vix aliter factum: quamvis id neget Arnisaeus. relect. polit. libr. 2. c. 2. sect 6. nu. 7. et seqq. Nam cum primi illi Heroes, populum magnis beneficiis et meritis affecissent, aut inventione artium, aut bellica virtute, aut conciliata hominum inter se communione et societate, aut augendis et amplificandis finibus; hi Reges luben ti et grata civium sententia creabantur: ac tandem velut hereditario et patrio iure, Imperia continuabantur. 3. *polit. 10. et 5. cap. 10.
II. Principatus in Populo non sanguini debetur, sed vitae: can. Moyses caus. 8. quaest. 1. ca inutiliter regnat, Rex qui nascitur et non meretur. Potestas ideoque, optimo ac dignissimo cuiquee tribui debet: qualem Electio, cooptandique invenit iudicium integrum;
—— —— quem mutua virtus
Legit, —— ——
Iudicio pulchram seriem non sanguine ducens.
Nasci et generari a Principibus fortuitum; nec ultra aestimatur: flagitiosos et hebetes, ac qualescumque nati sint, gubernacula Reip. tractare; id vero absonum omnino est et absurdum. Ab omni prorsus ratione alienum esse videtur, uni alicui dare omnem absolutamque potestatem; idque ex nascendi sorte. Licentiam etenim habere omnia ex animi sui sententia agendi loquendique; id quidem si in homine sapiente spectaveris, esse causam publicae Felicitatis invenies:
sin vero in stulto, communis perniciei. Ideoque qui eam potestatem homini indigno aut incapaci concedit, infanti scilicet ille aut in sano gladium porrigit: qui autem prudenti eam tribuit, hocefficit, ut is omnibus, ipsisque adeo fatuis, nec volentibus adferat salutem. quae verba sunt Dionis, hist. Rom. lib. 52. fol. mihi 472. Si navigiolo suo gubernatorem praeficere volens, minime eum sibi conducendum iudicaverit; qui licet se nautae alicuius celebris filium aut cognatum iactet; nondum tamen ventos didiverit, nondum syrtes ac fretorum explorarit scopulos, nondum ad sideritem clavum convertere edoctus fuerit: summae an tu potestatis heredem, tantum in una domo quaeras, non per totam civitatem circumferas oculos; acsi qua forte praeclara exstiterit et probata familia, an tu ex ea potius aetate superiorem, quam virtute insigniorem, quam optimum, et Deo quem simillimum inveneris, et cuius naturam, in Regnum antequam introducatur, optime perspectam cognitamque habes, elegeris? celuy à qui on donne, ne choisit pas. Hincque Antigonus secundus, adolescenti qui non admodum bonus videbatur miles, natus tamen erat patre viro forti, stipendium paternum postulanti; Ego, inquit, mi adulescens, mercedem et munera dare propriae, non paternae virtutis causa dignis soleo. Plutarch. in apophtegmatib.
Quam etiam propter rationem, in feudis dignitatum, successionem contra rationabilem esse usum; iuris nostri feudalis fatentur auctores. Libr. 1. Feud. titul. 13. de alienat. F. ad fin. Et palmam accipit ab Aristotele Electio. lib. 2. *polit. cap. 9. et lib. 3. cap. 11.
III. Campum eadem aperit, in quo excurrere cognoscique possit virtus. Ad quam multi adspirarent, Principatus si spes, tanquam opimius praemium, communis foret omnibus virtute praeditis: si quod Lysander apud Plutarchum urget, non ab Hercule genus ducentes, sed virtutem Herculis
(qua is Divinos honores in venit) imitantes, Regiae dignitatis afficerentur honore.
IV. Mediante Electione ad Regnum perveniendi viam, ipse nobis praescribit ac munit Naturae cursus: in Heroicis familiis, ad Imperii tuendam dignitatem quae requiruntur insignia dona non continuans, et ex macellario, ut est in Proverbio, Herculem non numquam progignens; eoque nos in primis edocens, natalium ne incerto eventu, quemcumque et cuiuscumque conditionis nasci contigerit, ad Regnum adscendere sinamus.
—— —— Virtus
haut sata stirpe venit. ——
AEquat rara patrem soboles, sed plurimi ab illis
degenerant; pauci superant probitate parentem.
Adulatores sunt, qui multa garriunt de congenita magnatibus virtute, et subinde habent in ore, angeborne Fürstliche Milte, etc. Quin et quasi Fato quodam, neminem prope Magnorum virorum, optimum et utilem filium reliquisse, reputat Spartianus, in Severo.
)*andrw=n h(ro/wn te/kna ph/mata.
Heroum Filii noxae.
Eiusque rei causas prudenter indagant; post Davidem Chytrae. Dignissimus nostrae Academiae Cancellarius, Dn. D. Andreas Osiander, in not. adc. 9. Iudic. et vid. eund. disput. ad Form. Concord. 13. th. 18. Greg. Richterus axiom. oeconom. 15. et seq. et idem axiom. histor. 112. Estienne Pasquier. 2. epist. pag. 64. Christoph. Sturzius, libr. de Imperio Germanor. cap. 17. num. 3. et multis seqq. Christian. Matthias Dithmarsus, amicus meus honorandus, Colleg. Ethic. 3. disput. 5. disquisit. 2. Quin et a curiosis observatum invenimus, Familiarum et Liberorum felicem statum, rarissime ultra trinepotes durare. Peucerus de divinat. gener. fol. 35. Richter. axiomat. Oeconom. 21. Quo diuturnior familia, eo peior est: et quoque propter Parentum magnorum,
scelera fere magna; poenae publicae in totas fere familias grassantur. Richter. axiomat. Oeconomic. 23. Quod et innuit poeta gravissimus Nathan Chytraeus, ubi canit:
—— —— si gens est ampla vetusque,
Multa etiam scelera et clades sectantur eandem.
—— —— Regnant caedes, occulta venena,
Insidiae, ac stupra. —— ——
Sed eorum quae dubia, rationes sunt afferendae; horum quae constant, exempla ponemus. Primus ex femina natus homo, degeneravit à patre. Cham patrifuit dissimillimus: Isaaco primogenitus Esau. Filii Iacob fuerunt mali, et aliqui ex ipsorum numero pessimi. Magna fuit filiorum Eli impietas. Samuelis liberi non insistebant patris vestigiis. Tales erant et Davidis filii; Ammon, Absolon, Adonias. Roboam patris sapientissimi stultissimus fuit filius. Usu compertum est, romano Imperio non feliciter evenire successionem filiorum, ut scribit Crantzius 2. Sueciae, 32. Unus Vespasianus Titum filium, virtutis suae imitatorem habuit: mox Domitianus deflexit. Marcus Antoninus nullum unquam Reip. tulit incommodum, nisi quod Commodum filium reliquit. Severus Caracallam fratricidam, post sein Imperio habuit: quem tamen omnibus rebus ad animi corporisque virtutem pertinentibus, excoluti studiosissime; ut memoriae prodidit Suidas. Inter duos fortes Reges, in Anglia semper unum minus sufficientem interponi, adnotat Iohan. Froissart, histor. suae 1. cap. 2. quae forsan felicitas, non omnibus contingit Successoriis Regnis.
V. Sicque praeterea Electivi Regni Princeps, nun quam puer est. Electio Iuvenes arcet; quos successio saepius obtrudit: cum tamen alias fere nihil aeque Reip. in metu ponendum sit, aetas ac Regis infirma.
—— —— Tenero tractaripectore nescit,
Publica Maiestas. ————
Quod et monet fabula Phaetontis, apud Ovid. 2. metam. fab. 2.
—— —— Similis est currus inani:
Quod simul ac sensere, ruunt, tritumque relinquunt
Quadriiugi spatium, nec quo prius ordine currunt.
Ipse pavet, nec qua commissas flectat habenas;
Nec scit, qua sit iter: nec si sciat imperet illis, etc.
Sapienter Senator quidam apud Vopiscum in Tacito. Dii avertant Principes pueros, et Patres Patriae dici impuberes: et quibus ad subscriben dum magistri literarii manus teneant. Quae, malum, ratio est habere Imperatorem, qui famam curare non noverit; qui quid sit Resp. nesciat, nutritorem timeat, respiciat ad nutricem, manuum Magiftra lium ictibus terrorique subiaceat: faciat eos Consules, Duces, Iudices, quorum vitas, merita, aetates, familias, gesta non norit? Tyrannidem exercere, tam consentaneum est iuventuti; quam amare et ebrietati indulgere: ut apud Philostratum Apollonius ait. lib. 5. Nihil magis Rei publicae metuendum esse, quam Regis minoren nitatem, Stepha. Pasquierius probat. 5. des Recherch. capit. 5. Noes este iuyzio para moços; que no se saben a razon someter, ny se saben administrar. Miserable cosa es, pensar ser maestro, el que nunca fue discipulo. Tragicomed. de Celestina. act. 1. fol. mihi 30. Idque cumprimis historiae Gallicanae probare videntur. Et est cas merveilleux (ut notanter ait Bernard. de Girard. tract. de l' Estat de France. lib. 2. fol. 166. et vid. eund. ibid. lib. 1. fol. 53. 54. 57. 91. et libr. 2. fol. 140. ac quoque hist. de France, lib. 2. fol. mihi 113.) qu' oncq'n'y eut Roy ieune, mesmes en France, qui aupres de luy n' ait eu des personnes, qui par leurs divisions et passions ont broville l' Estat de leurs Maistres; et qui pour se venger de leurs competiteurs, ont fait des cruelles recherches, et grandement preiudiciables au public.
V. Qui bene imperat, paruerit aliquando necesse est. El que nunca fue mandado, mandando no sabra acertar. Et
utilissimus acbrevissimus idem bonarum malarumque rerum est delectus; cogitare quid aut nolueris sub alio Principe, aut volueris. Plinius ad Traianum in Panegyr. Quam utile estad usum secundorum; peradversa venisse: vixisti nobiscum, periclitatus es, timuisti: scis et expertus es quantopere detestentur malos Principes, etiam quimalos faciunt; meministi quem optare nobiscum, quae sis queri solitus. Senatus Romanus ad Tacitum Augustum, apud Vopiscum. Diu privatus fuisti: scis quemadmodum debeas imperare, qui alios Principes pertulisti: scis quemadmodum debeas imperare, qui de aliis Principibus iudicasti. Et magnoapplausu Adrianus; talem se praestiturum recepit Imperatorem, qualem sibi optasset privatus.
Sed vero qui in purpura natus, in delitiis educatus aetatem fuit, et tam rerum afflictarum, quam politicae aequalitatis ac libertatis inexpertus est; unde sciat quomodo erga Principes affecti sint subditi, quidve sibi ab iis fieri velint? Seape in proprio Regno, captivis assimiles sunt eiusmodi Principes: domi clausi sunt, vera non noscunt, coguntur hoc tantum scire quod alii loquuntur, nemo illis, in ipsamet illorum patria magis peregrinus est. Demum mancipii instar, bonus, cautus, optimus venditur Imperator. Vopiscus in Aurelian. Hincque memoria dignum est apophthegma Casparis Slikii, qui trium Imperatorum Romanorum, Sigismundi, Alberti, et Friderici III. Cancellarius fuit (qui idem Eurialus est Aeneae Sylvio) Optasse hunc ferunt; Omnes Reges aliquando privatos, pauperesque fuisse; ut quales se erga privatos et miseros subditos exhibere oporteat, considerare facilius possent. Chrytrae. orat. d. Ferd. Imp. quae exstat lib. 21. Chron. folio 550. Quam propter rationem, ex Successoriis Principibusii optimi fere prudentissimique exstiterunt, qui in iuventute educati ut privati; ac Iuvenes cum erant, miseri, afflicti, aerumnosi, calamitosique fuerunt. Testis esse potest
huius enuntiati, Henricus Magnus Galliae Rex, Christophorus Wurtembergiae Dux, etc. Ac de Ludovico XI. Ita scribit Cominaeus; lib. 1. cap. 10. Le travail qu' il eut en sa ieunesse, quand il fut fugitif de son pere, lui valut beaucoup: car il fut contraint de complaire à ceux, dont il avoit besoing; et ce bien (qui n' est pas petit) lui apprit adversite. Etenim ut Hispani dicunt: Noay cosa que el iuyzio afine, como experientiay trabaxos. Eyçaguirre, en la Ioya n. 154.
VII. Inde etiam Regnum ita moderatius videtur: cum nec innutriti sint potentiae, et ex ea superbiae, assumpti Principes; Reges quemadmodum qui nascuntur, et à Regibus. Quorum frequentius ingenia, insitam propter insolentiam, institutionem non admittunt: suaque origine indignum quidpiam se pati existimant, vilioris quod hominis subiciuntur disciplinae. Stupris et adulteriis filios Principis agunt; nomen sedemque regis, nondum ad curas intenti accipiunt. Tacit. 4. histor.
VIII. Quoque coronam qui se quaesivisse novit, Regno cui fuit adoptatus, magis se obligatum agnoscet: è contra, successionis qui beneficio Imperium sunt consecuti, nihil fere Deo, nihil fortunae, nihil voluntati et subditorum voto, nihil aliorum hominum tribuunt suffragiis; sed quicquid est, illud omne in se, et suis viribus positum esse arbitrantur. Cumque à sui generis fastigio, omnem Maiestatis splendorem procedere sibi persuasum habeant; eo facile solent devenire insolentiae, ut quicquid infra suam fortunam est, vilissimam quasi rem mancipi tractent.
IX. Sordidum ac servile prorsus est, unius familiae si Populus quasi hereditas sit: et sic Remp. Senatum, Populumque, ut villulam suam, ut colonos suos, ut servos suos à Principe relinqui. Loco libertatis esse quod eligi coeperint Imperatores, rite concludit Sergius Galba. Tacit. libr. 1. histor. Electioque liberioribus semper populis retenta fuit, et
copia virorum quibus suppetebat, Imperiali oneri ferendo non imparium.
X. In Regno Electivo, morte consumpto Imperatore, Reip. omni ex parte subveniendi, novum Regem quibus expedit pactis constringendi: ac tunc de Principe defuncto absque metu loquendi reviviscit, libertas; nec inde historiae veracioris luce defraudatur posteritas. Delecti successoris prima fere cura est, antecessoris perperam acta rescindendo; charitatem sibi conciliare subditorum. Vix quod faciet filius, patris qui iniuriam suam reputat.
Veraces punire historiarum scriptores, impudentia est, imo etiam scelus. Amirato. lib. 4. discurs. 8. et attigi in Templo Iustitiae, num. 53. Amorte Regum producuntur crimina. Reges enim dum vivunt, passim audiunt bene, nequeu est qui vitia eorum veris nominibus perscribat: quicquid faciunt, si non laudatur, at non vituperatur. Ceterum non semper male audire Principes à morte; sed tum demum, cum non relinquunt filios successores, ratio ipsa dictat. vid. Ian. Gruter. in not. adtom. 2. Florileg. Ethicopol. fol. mihi 229. et seq. Amirato. libr. 17. discors. 7. De eoque filium etiam monuit, Regum qui nunc vivunt sapientissimus: Ne patiaris, inquiens, Principibus Parentibus tuis aliquam labeculam adspergi. Ingenue hoc fatendum est, omnes nos nostris vitiis laborare: quae tamen tecum et cum DEO privatim meditando, tibi ipsi usui et exemplo ad vitae emendationem potius esse debent, quam aliorumut sermonibus materiam praebeant, de qua fabulenter. Iac. magnae Britan. Monarcha, Inst. Regiae. 2. fol. 33. etc. Bui idem lib. 2. fol. 98. Buchanani ac Knoxii Chronica, parilem propter rationem, libellis potius famosis, quam historiis aggregat authenticis. Quamvis aliter censeat Gallorum Socrates Michel Montanus, et quem recte inter septem illos Graeciae sapientes Iustus Lipsius refert, cent. 2. Epist. 41. aut si quid sapientius illis septem. Ille ergo 1. des Essais. chap. 3. Ita
scribit. Entre les loix qui regardent les trepassez, celle-cy me semble autant solide, qui oblige les actions de Princes a estre examineez apres leur mort. Ils sont compagnons, si non maistres dex loix: ceque la Iustite n' a peu sur leurs testes,c' est raison qu' elle l'ait sur leur reputation, et biens de leurs successeurs; chose que souvent nous praeferons à la vic. C'est une usance, qui apporte des commoditez singulieres aux nations ou elle est observee, et desiderable à tous bons Princes; qui ont à se plaindre de ce, qu' on traicte la memoire des meschans, commela leur, etc.
XI. Nec parum est, quod nunc praecipuum Orbis Christiani caput, Imperator nempe Romano-Germanicus, eadem hac ratione constituitur in Imperio. Ducatus, aliique Principatus, superioribus qui parent; non ita necesse est examussim ab optimis ut gubernentur, et perfectissimis: at maxime id Natura videtur exigere, in co ut Imperio, quod virtutis et multiplicis praestantiae nomine, Princeps et aliorum summum est; optimorum optimus, non solum propter nobilitatem generis, sed et insimul virtutis causa Regno potiatur. vid. plutarch. in compar. Lysandr. et Syllae. Et similiter Hungariae, Bohemiae, Daniae, Sueciae (non ita pridem) Poloniaeque Imperia, approbant suffragationem. Ac etiam in Germania, tam Reformati, quam adhuc Catholici Episcopatus.
XII. Incommodis circa Electionem quae occurrunt praecipue; Interregno scilicet, et de controversa Electione digladiationibus, comparia fere sunt, successionem quae inconvenientia subsequuntur. Cum nempe Princeps annis minor, Successione ad Imperium vocatur; tunc aeque aceo tempore quo Regnum vacat, Rex novus dum creatur, scelestum quemque, quasi patefacta ad concussiones, vexationes ac seditiones via, nihil non audere: cunctos vero dignitate aut publico munere sibi commisso, tanquam re sua ac
patrimonio ad publicam iniuriam abuti; graviter Hospitalius conqueritur apud Thuanum lib. 37. fol. 781. Quanto pariter incommodo, Successoria adficiat Regna pluralitas heredum, ac quae eam comitantur fraternae aemulationes, divisionisque et distractionis periculum; quas fecerint turbas Feminarum controversiae cum Agnatis, et quae de Successorio iure, orbus si moriatur Rex, non raro suboriuntur lites cruentae aliae, nulla ullius saeculi ignorat Historia. Vide Matth. Wehner. in Metamorph. Rerum pub. cap. 9.
XIII. Sane imperfectionibus Electionis, sapiens legislatio, Electorumque prudens constitutio medicinam adferre possunt. Docta quidem et hic interdum plus valet arte malum: sed et saepius non obstante successoria, nil movente Naturae lege, patrios inquirunt in annos filii. Adolphus Geldriae Dux, iniustissimus patrii Imperii usurpator; genitori suo, etiam Ducis nomen et titulum invidebat, Ducisque Burgundiae Legatis, qui patrem aequissimis conditionibus filio reconciliare connitebantur respondit: Qu' il aimeroit mieux avoir iette son pere, la teste devant, en un puits, et de s' estre iette apres, que d' avoir faict cest appointement: et qu'ily avoit quarante et quatre ans que son pere estoit Duc, et qu'il estoit bien temps qu' il le fust. Cominae. libr. 4. cap. 1. adde omnino eund. lib. 8. cap. 13. ubi docet, quo in metu sint ipsos propter suos filios parentes. Quoties violat aut polluit Successionis iura ambitio, et vim miscet ac fraudem? Quam saepe sceptra sic delata non ad longin quos tantum, sed et indignos? Nullum si Regnum sine domestica caede aut parricidio esse solet (quod identidem repetitur ab historicis, et exempla evincunt, quae congcssit Lips. 2. monit. 5. et Camerar. 1. meditat. 88. ac memoriae mandavit Philippus Cominaeus, suo tempore ad octoginta ex familia Regia, ob ambitiosa studia morte in Anglia absumptos fuisse. lib. 1. c. 7. et lib. 3. c. 4.) minime mirum alicui videri debet, legum si fractis repagulis
nonnunquam Electio turbetur. Et propter eam seditionumin Germanorum Imperio, causae aliae fuerunt accidentariae: easque Tyrannis Pontificum (quorum proprium est Caesares metuere et inde odisse) non raro conflavit callide.
XIV. Omnia denique commoda Successionis, etiam Electio habere videtur. Namque si in stirpe occurrat quidam dignus, is sumi potest, et sumitur plerumque; ac eo simul redditur ratio benemerito patri.
XV. Rursus vero id emolumenti singularie suffragia habent, vitia ut Successoris emendare, et improbus si speretur ex stirpe Rex, eum praevertere possint. Debetur etenim virtutibus; ut non praesentes solum, sed etiam ablatas è conspectu, colamus: Senec. 4. d. benef. 30. et honos liberorum, gloria est parenti. Sed haut consultum esse videtur, ut (quemadmodum fit in Successoriis Regnis) pessimi patris filium subditi sumere cogantur. Quod ipsum instigat parentes, administratione ut Regni laudabiliori, institutioneque filii diligentiori et sobolem quoque commendent, de eaque bene sperare faciant: ipsi etiam filii operam sicmagis dare solent, ut Regno non propter patres, sed et propter se potiantur. Laude et relatu digna est, Regios Liberos instituendi via, qua ad spem Regni, suos educari fecit Theodosius Imperator. Is cum filios Arcadium et Honorium, Arsenio praeceptori, in timore, virtute et honestis disciplinis instituendos committeret; ita dixisse fertur: Mei filii, delegi vobis praeceptorem eum, qui optimus et sapientissimus nostrorum hominum censetur, cui ego, vobis audientibus, iniunxi; ne vos Imperatores, sed liberorum atque discipulorum loco habeat, et ea vos prius doceat, quae Principi fingendo, et omnibus virtutis officiis instruendo, necessaria sunt: quo demum, si in posterum iis imbutos praeceptis, virtuti convenienter vitam agere videam, meorum bonorum et Imperii heredes relinquere iure possim. Nicephor 2. cap. 23. Cumque idem vidisset
aliquando, suos quidem filios sedentes, qui Diadema gestarent, Arsenium vero stantem, eosque docentem; excandescens ait: Egone sic tibi mandavi? Num tu eos Imperatores facis? Eius rei pot estas in solius Dei manu posita est. Simul abiectis diadematis; Praestat, inquit, pie mori, quam impie regnare. Mich. Glycas. annal. 3.
Sane bonus Princeps, nisi bonis filiis Regnum relinquere non debet: id autem in Electivo tantum Imperio facere potest. Unde Apollonius, lib. 5. apud Philostrat. ad Vespasianum. Filii duo tibi sunt ô Rex, et hi quidem (ut fertur) generosi; ipsis igitur fortissime impera. Nam si illi aliquid forte deliquerint, tibi profecto calumniam afferent. Minitare quoque, te illis Regnum non traditurum, nisi boni honestique esse persevera verint: ne tanquam hereditatem aliquam Imperium existiment, sed quasi verae virtutis, honestatisque mercedem.
9 Sed nos hic tandem in hypothesi, nihil plane definimus, nec enim privatis de constituta deliberare Rep. concessum. Diuturnus quod firmavit usus, id observandum omnino: quippe in suo quae statu eademque manent, plus Reip. utilia sunt iis, quae vel meliora per innovationem inducuntur. Itidem ad bonum civem pertinere videtur; boni consulere Praesentem Rei publicae statum, et quantum fieri potest in melius interpretari. Gruterus discurs. ad Tacit. 3. Quo itidem consilio, apud Anglos olim, ex Druidum instituto; de Republica nisi per concilium loqui non concedebatur. Ioh. Selden, lib. 1. Iani Anglorum. f. 25. Indeque iure merito, eos notat Bodinus, 6. de Rep. 5. à pr. antiquitate qui vetustissima Regna, quae à stirpe ducuntur, ad suffragia populi, libris pervulgatis, aut contionibus ac disputationibus traducere moliti sunt persuasibilibus. Et non iniuria male Lysander audit, apud Plutarch. in vit. Lacedaemoniorum qui Regum constitutionem immutare, et duabus familiis, ad successionem quae
solae admittebantur, adimere, omnibusque Spartanis communem efficere aggressus est: quod utique, ea si lege Reges designarentur, nullum sibi Spartanorum praelatum iri fidebat.
10 At porro, si maxume de Rep. aliqua constituenda ageretur, variae coincidentes circumstantiae, populi inclinatio, et Status quas vocant rationes, magis quam generales, et declamatoriae rationes perpendendae forent. Quo respicit Ich. de Serres, en l' Invent. de l' hist. de France, tom. 1. fol. 358. cum de Reip. conversione, quae exstincta Carolina familia, in Galliis et Germania est facta, in sequentia scribit: Les Francois n' estoient pas en moindre pouvoir que les Alemans, pour faire une Republique elective: mais leur humeur les reporta à ceste Royaute hereditaire, sans laquelle ils ne pourroyent subsister.
11 In thesi vero, suique natura, praestantior electio videtur: confusio modo, vitiaque et abusus alii, bonis dextere avertantur legibus. In turbata Rep. et leges ubi haut suffecerint, aut ubi non idonei sunt Optimates, idoneum ut eligant Regem; firmior et tutior est Successio.
Solus autem Deus, felicis largitor Successionis, et Electionis moderator prudentis, utramlibet potis est vere facere optimam: utramque propter peccata populi interdum reddit deterrimam; Regem in furore suo dat, et auffert in indignatione sua. Tandem ut cognoscant viventes, dominari Excelsum in Regno hominum. Dan. 4. v. 17.