QUOD annosum Venusini scriptoris (1) adagium pronuntiavit, in Dardaniam trans-Hellespontanam, (2) ac regiam eius urbem, EXTRA TROIAM, ET INTRA, PECCARI: si, tanto post saeculorum intervallo, nunc etiam valere debet (ut potest) in ILIUM (3) quoque Troademque Bohemicam; in arcem illius regni, circumiectasque gentes foederatas: strages utique cladesque bellicae, quibus Troiani, cum populis Asiaticis, castrorum sociis, plexi sunt olim, non intactas atate nostra coniuratas in Caesarem Pragas, Moravos, et Nicrum advenam, (4) praeteriverint. REDIT enim in se ipsum, per poenam, omne nefas. Divo PAULO teste, Doctore gentium, Omnis contumacia, (5) iustam retulit suae mercedis retributionem (6). Siracidae quoque iudicio, non evasere facinorum suorum poenas, antiqui gigantes: qui, licet stolide viribus confilsi suis, destructi tamen sunt. (7) Et in sexcentis peditum milibus, eductis ex Aegypto, qui congregati fuerant (inquit idem sacer scriptor) in duritia cordis sui; si vel unus cervicem erectam obfirmasset; mirum, si fuisset plagarum immunis. (8) Uti namque Clementia cum DEO, sic est et Ira cune illo. (9)

Poenarum autem in exactionibus, nec ipse sibi maiestate sua deest (quippe, sibi plusquam satis, ac sufficiens,) nec Maiestati, Iuris exercendi fora, ministeriaque, deesse foris possunt. Armabit, quaecumque produxit, et creavit, in ultionem inimicorum. (10) Acuet iram duram in lanceam: (11) et, pro tutela legum, cum eo pugnabit Orbis terrarum, adversus mente captos. (12) Concurrent in vindictae societatem, et operam, omnia Numinis opera: Corpora, quae dicimus, Simplicia, corporumque mixtorum obsequia Composita. Servient stellarum agmina; famulabuntur et Elementa: quaeque supra, vel iuxta nos, quaeque sunt infra nos, et in Universi centro. (13) Quid quaerimus, aut ambigimus? Advocabit Caelum deorsum (14); ut sint prodigia Solis, ac Lunae: (15) quorum aspectu timoreque siderum mortales tabescant, et exarescant.

Advocabit terram hiantem et absorbentem, ad discernendum DEI populum, a natione pravorum (16): velut actum in feditione Coritarum esse, novimus. (17) Descendet in exitia ministrorum impietatis Ignis: ut in geminas illas semicenturias militum Ochoziae, sub Carmelo monte. (18) Decident, inusitatae grandinis ponderibus onustae, nubes, ac lapidosus aer; sicut in capita fugientium Iosuam Amorrhaeorum. (19) Mare fluctus et eluviones effundet: ac late gurgitibus suis improbos accolas superobruet; uti Frisonum aliquando supra centum milia demetsit, in Eucharistiam contumeliosorum, atque petulantium. (20)

Denique, ne verbosior, quam necesse sit in rebus manifestis, esse pergam: de Montibus quoque, subiectas in valles, et campestria, descendet ultrix Iustitia, vel hominum pedibus, vel Angelorum: quemadmodum olim e Tabore, per Baracum et Debboram, in Sisarae perniciem: (21) aut in exitium hostium Elisaei, vel Israelis, mons Samaraeus, plenus equorum et curruum igneorum. (22) Prodibunt iniquitatum vindices, de cubilibus Leonum, deque montibus pardorum. (23) Leo, notior est (24), quam, ut describi fuse poscat. At PARDUS, vulgaribus ignotior; animal et efferum, et velocissimum; (25) facilis et expeditus Vindictae divinae satelles, et apparitor: praeter haec autem, et acer, iracundus, et, ad summam, Aquinati quoque Satyrico (26) magne sublimis, ad devorandos reos, (27) hiatu. quam ob ipsam proindo causam, Ultionis, suo tempore de noxiis expetendae, minister et custos â summo iudice constitutus est, apud divum Ieremiaem. Libet, eius vaticinii verba tragica pervolare. Quaepropter ad Optimates (inquit) urbis regiae Iudaeorum ibo: loquar eis. Ipsi namque cognoverunt viam Domini; iudicium DEI sui. Sed, ecce, magis hi simul confregerunt iugum: ac vinculae ruperuns. Ideo percussie eos LEO de Silva: lupus ad vesperam vaestavit eos: PARDUS, vigilans super civitates eorum. Omnis, qui fuerit egresus ex eis, capsetur. Quia neultiplicatae sunt praevaricntiones eorum: obfirmata malitia. Super bis igitur, in gente tali, non arripiet ultorem gladium anima mea? Desit, age, Gladius. Potius ergo, quam ultra parcam, procutrat interim e Monte, Vivarioque montano belluarum, (28) Pardus: ac vastat perduelles:

Si, vetustissimi Christianorum doctoris, Origenis, (29) vestigiis insistentes. allegorias amplectamur, ac tropologicas rerum naturalium expositiones: nulla sensus, quem Accommodatitium nominant, difficultate, Montibus Pardorum accensebinhis et Album illum, in quo Castra Boheniae coniurata se collocavere, Montem. Ibi, vox multitudinis montane densa, quasi populorum frequentium. Ibi, vox sonitus regum, ac gentium congregaetarum. (30) Ibi, dominus exerciivum (inquit Isaias divinus) praecepit miltiae belli,. venientibus de terra peregrina (31) Boiorum, Dalmatarum (32), Italorum, Hispanorum, et Eburonum (33): mandavit iram, et gladium, in rebelles. At Parat qui? pars, aio, si non et caput, Ultionis? Non deerunt hi Monti; si mentem huc, et oculo:, intendas.

Est Pardus, fera montana, non saeva modo, pernicisque cursus; sed pelle quoque, quantum maculis referta, tantum odore procul sparso blanda, pellacique. quo fit. ut is, quantumvis frondibus se silvarum occultet, ad se tamen trahat omne ferarum genus, et agmen: dorcadas (34) praesertim, seu rupicapras, cervinas capreas, lynces (35), et id genus incautas (36) animantes alias; quas allectas, arripit, arreptasque dilaniat (37). Interpretatione symbolica, Pardus (si rem ad liquidum dispiciamus) est Haeresis: natio Pardorum, Philone Carpathio (38) sie exponente, Confluges Sectariorum. Hieceu frondibus quodammodo, sic latebris foliorum Scripturae-depravatae, sine fructibus Operum, DEO placentium, recondentes ac ventilantes se; grate- fragrantibus Sensuum illecebris ad se pertrahunt improvidas mentium brutarum aures, et affectiones: errorum suorum maculis eas inficiunt: animas, hiatis vasto correptas, vorant et interficiunt. Ad extremum autem, Haeresis, (ut omne vitium enorme,) suamet hostis, et interfectrix: ac, sieuti mentita sibimet Iniquitas, (39) sic sibimetipsi facta carnifex et ultrix, (quippe, suomet Iudicio subversa eondemnataque) se, suosque per circuitum asseclas, praecipitat in cxitium sempiternum. (40)

Hic Pardus, haec Utraquaeorum Haeresis, in Monte stetit Albo, pone Pragam: partim autem, Vivarii quoque Stellati se frondibus et arbustis circumsepsit. Circum ipsam, omne nomen aliud versicolorum dogmatum; varietas omnis, foedere sociatorum populorum. Illic Islebidarum ac Genevatium factiones: illic Tigurinae belluae catuli. monstra quoque Schwenckfeldiana: pestes Anabaptistarum: portenta quadricipitum Calixtinorum; puta, Taboritarum, Orphanorum, Procopianorum, et Adamianorum reliquiae. Gentium autem, Pardalim haeresim tune armis tutantium, quanta multitudo? Bohemus, in fronte. tum Dacus, Moravus, Silesius, Hungarus, Austrius: Rhenanus, Batavus, Anglus, Scotus: et interdum, Thrax quoque, speculator eventuum. Omnes hae, circa iuxtaque Pardum ferae, cum Pardo pariter, poena vindictaque sibimetipsis factae: de Monte demum ruerunt; et corruerunt. En, DEI vindicem Adrasteam!

Sed nempe, contemptis exsibilatisque Pardorune his allegoricis Montibus et feris, ii, qui rebellionum Rei tunc erant, (Quotus autem quisque rebellium, sibi non innocentior est turturis ipullo?) graviter accipiunt, acerbe ferunt, et indignanter audiunt: DIVINITUS in se, suosque conatus, animadversum fuisse. Mortalium, aiunt, illa fuisse contra se consilia, tela castra: non Numinis. demum, haec omnia gubernasse Fortunam, et Casum; a quibus regatur mundus. Pardos, et Ultorem DEUM; f bulam, et commentum, clamant.

Age proinde! commutata bellua, substituamus ferae feram, potenti potentiorem, nobili generosiorem, maculosae rutilam, barbaricae Bavaritam, et Europaeam; horridae, serenissimam; celeri, properantem cum consilio; saevae, severam; Pardo, leonem; Adrasteae, Maximilianum. quem, quis vetet, eundem et Fulmini Scipionaeo superius, et nunc, gentilitiis ex Insignibus, leoni flavo, comparari? qui, de cubilibus Leonum avitis egressus, leonem Album (Bohemiae notam, ac symbolum,) coerceat, et compescat; ad ipsum usque Vivarium eius (41) prosiliendo. Videamus Arcanum hoc, priusquam in opus prodiret, allegoricis iam antehac exemplis expressum, aut praeformari visum.

Est alioqui sane LEO naturae suae conditione vulgo ferum animal, et irasci pronum. unde mirum nemini videatur; si Leo Thamnataeus ille, cui lacerando viribus Samsonis, divinitus adiutis, opus fuit, occurrerit antagonistae suo, Saevus et Rugiens: quantumvis tunc adhuc Catulus: uti, Iudicum capite decimo quinto, sacer loquitur historicus. Nativus in eo stimulus, praedas suas ac cenas, non annos, numerabat. Nihilosecius tamen, etiam firmatae iam aetatis, Leones, alium alio videas, et experiare, ferociorem: alium alio mansuetiorem. et ad humanae familiaritatis usque commercia cicurem, atque tractabilem; etiam in campis, et agris, extra caveas et vivaria domestica. Sentias, et admireris, itinerum sectatores, amicos, et nemini noxios: nisi quis, spontanea lacessendi petulantia. patientiae Leoninae nervum irritet prior, ac rumpat: aut certe DEUS, Impietatis plectendae caussa, belluas has extra morern incendat.

Rem, in hoc genere mirandam, et ante novendecim abhinc annos, in Topothesia Palaestinae delibatam, (dum, Tribum Epbraimi describens, paullatim eam claudo,) nunc compendio relibo. cuius narrationis auctor primus, Rudolphus est, Suchensis in Westphalia paroeciae pius curio; terraeque, quam vocant, Promissionis, ab anno millesimo trecentesimo trigesimo sexto cultor, ad annum usque quinquagesimum eius saeculi.

Non ita procul (inquit) eo loco, quo quondam Rubenitae, Gaditae, dimidiaque tribus Manassaeae pars, regionis Peraeae transamnano solo praegrandem, et aliquousque suspectam, Aram imposuerant; Iordanis amnis praelabitur: compluribus tunc, in ripa praesertim ulteriore, ftantibus Graecae Sectae coenobiis, et Eremitarum solitariis tuguriis, inumbrari solitus, ac praetexi. Ferarum ibidem, maiorum aeque minorumquc, varium multiplexque genus: quarum omnium multitudo grandis, sub vesperam quottidie, potionis ergo, concurrit, ex omni loco. prae ceteris vero, LEONES, non sine cervis capreis, vulpibus, ac leporibus: viatoribus passim et occursantes, et eos innoxie praetereuntes. Ibi Leo quidam, ceteris admirabilior, ad ripam Iordanis Moabiticam, notis sibi latibulis habitare suetus; praetermeantibus adiungere se; comitis instar, adambulare; caudae flagello placido peregrinis quoque, non secus, ac notissimis, catellorum instar, blandiri: nec fugere, nec fugare quemquam: multoque minus, vel interdiu, vel de noctibus, inferre vulnus, aut damnum. In hoc, praelusum fuisse dixisses, LEONEM nostrum GALEATUM; priusquam eum in arma bellica Religionis tutela protruderet, agnello mitiorem.

Accidit autem, post haec, intemperantia Iaculatoris cuiusdam, e stipatoribus Christianorum; ut is, ritu temporum illorum, (adhuc arcubus et sagittis utentium,) nulla cogente caussa, spiculum in Leonem illum, quem memoravi, pacatum torqueret. Cumque telum bellua, licet prorsus innoxium, illa tamen dentibus invaderet, et unguibus; hominem vero dimitteret: impunitate factus protervior sagittarius, ictum repetere gestiit, et ferae pectus impetere. Sed, offensus audacia Leo, cum altum insurrexisset, ac, tamquam pedibus simul, et rictu, sagittam excepturus, animositatem suam ostentasset: ab eo temporis articulo, mansuetudinem abiecit; locum deseruit: hominesque, nullo cuiusquam discrimine, perdius atque pernox invadens; Animalium dominus, multo passim fanguine regnare coepit, ac perseveravit.

Vides, LEONES, quantumvis mansuefactos, obortis tamen offensis, ad ingenium redire? Quid ergo, si super haec accedat etiam incitator DEUS? uti subinde solet, Religionibus praesertim, et sana doctrina caelestium, depravatis. Quanto tunc, credamus, Leones altius et implacabilius, assurrecturos? quippe, stimulis et armis ex altiore petitis armamentario. Tunc enim, et Leo faevit; et saevitiam DEUS inflammat. Duplici Potentiae, nulla Vis Unae feliciter obsistit.

POPULUS ille stultus, (42) qui quondam habitabat in Sichimis, immo vero, Samariticus universus; colluviarium (43) fuit variarum Asyriae nationum: puta, Cuthaeorum, Avahaeorum, Emathaeorum, Sepharvaitarum, Sennaaritarum. Hi populi, legitimum veri DEI cultum, aut ignorantes primum, aut postea consulto negligentes, quantumvis DEUM interim verbis crepantes, cultumque simulantes, erexerant suos sibi quisque separatim deos, aras, ac titulos. Sennaaritae, Columbam in vexillis, (44) et Sochoth - benothem: Chutaei, Nergelem; Asimam, Emathaei; Nebahazum, et Tharthacum, Haevaaei (45): constitutis sibimet, e faece vulgi sordidissima, sacerdotiis, ararumque ministeriis. Caeli-Deum tamen, (etsi mente procul exclusum,) habebant in ore Sichimitae: tamquam amphibii quidam, et in UTRAMQUE partem claudicantes, bipedes; et anates, bilingui gutture tetrinnientes. (46)

Horum mortalium Impietati castigandae, DEUS Ultor, et principio statim immisit LEONES, qui lacerarent eos (47): et immissos semel, cum nec postea corrigi se paterentur, inter eos retinuit: Vallem (quam vocabant) arundineti, verisimiliter neque saeculis posteris deserturos; quoad profanos suosritus illos, incolae demum deseruissent. (48) Componamus, age, si placet, gesta gestis; novissima, vetustissimis: ac DEUM, qui tunc erat, DEO, qui nunc est, idemque semper fuit et erit, Iustus, fortis, et partiens, sed interim arcum suum, numquam non intentum, et in eo praeparata mortis instrumenta, circumferens. (49) Sederat Caesari-discordium populus, non dico stultus, sed tamen (quis enim in rebellione satis animo valet, a capite divisus?) minus sapiens: sederat, inquam, aliquamdiu Linzii: sederat Hornae; sedisset, ultra citraque Teyam amnem, multiudo magna, dissidentium a Deo; quoniam ab Hominis-Dei Sponsa: quam esse, scimus, Ecclesiam orthodoxam. Sedebat populus insuper, inquietior, Budnae, Piessekae, Rackonizii: sed turbidissimus omnium, in triplici, vel (si Iudaeorum distinctam habeas rationem,) in quadruplici Praga; quodnam, quaeso, non incredularum nationum, ac Sectarum, nomen, et agmen? suis quodque labaris, ac vexillis, distinctum. quorum mortalium ii, qui Sabbatarios se ferebant, Decalogi tabulas, et cultrum circumcisorem, ventilabant: Hussi progenies, calicem, et Anserem: (50) Sacramentarii Zwingliani, panem pistorium, ac scyphum; Noviduniani, Signum nudum, sine Re: Protestantes, Evangelium purum-putum: et Crucem, non in spinis, sed medio Rosae, pro pectore sui neoprophetae, sublime tollebant. His illi, cum Fids sua sola, peculiarique, secIusa bonorum Operum omni necessitate, triumphabant. DEUM interca, (tertio quoque verbo gerentes in ore sollemnissimum illud, Domine, Domine!) geminabant: obliti, suismet ex Evangeliis, Non omnem, qui Dominum, qui Deum, qui Servatorem labiis, sed, qui Divinae Voluntatis exsecutionem, opere manuque triverit, in caeleste regnum translatum iri. (51) Voluntatem autem Numinis, inter cetera, non postremam esse, nec obscuram, etiam hanc; UT potestati, legitime superiori, subiaceae Omnis anima. (52) potestati vero legitimae quisquis resistat, hunc ordinationi resistere magni DEI; Vindicis, in malum et iram, ei, qui malum, iram Iudicis lacesendo, perpetrarit. (53) Quid horum tunc, in Coniuraetam Bohemiam non cadebat? In Ferdinandi, seu qua Regis, seu qua Caesaris, et Imperatoris, potestate, quid non legitimum? nisi fortassis iis, Quibus una lex est, nulli subesse, nec Regi, nec Legi. Quis ex omni tunc, Sichimaeorum, Samaritarum, Marcomannorum, UTRAQUAEA Conspiratione, quis subdi Ferdinando, quis potestati sublimiori, quis Ordinationi DEI, voluit? Immo, quis eorum omnium, non potius obnixe, manibus pedibusque, telis, gladiis, tribulis, ligonibus, rastris, et castris, fecit omnia; Ne subesset, aut ad obsequium rediret?

Quid faceret his foederatorum conflugibus, et populis, NUMEN?

Id, illapsum Hominis animo, per hominem, excitavit in rebellium hominum capita Decretum illud proscriptionis, ac debellationis, humanum (non sine DEO tamen exsequendum): ad fortissimum Bavariae DUCEM Caesareo volitante Mandato, non aliter, ac Decreto-DEI; cuius, eloquia sua mittentis in terram, velociter sermo currit. (54) Nec hic, in tanto Rei publicae Christianae negotio, torpuit; in quo, mora vel levis, futura mors fuerat, et Orthodoxae quietis Interitus. Quid ultra requirimus? Immisit in eos humana manus (coniuncta divinae,) non, ut in Sichimam, leones; sed LEONEM UNUM, instar omnium aliorum, nostri temporis ac notitiae, leonum; colore comisque fulvum; oculis vegetis pervigilem: nec nudum, et inermem; sed, unguibus ensiferum, et Capite GALEATO minas, ac flammas, vomentem in hostes Numinis, et aequitatis. UNUS hic, (Huius ordinis, et originis leoninae,) DUX iubatus, ad ferarum vivarium Pragense tam suffecit, Aquilae Ferdinandaeae tutandae; quam, periclitantibus quondam, in Plaestinae solitudinibus, ascetarum agminibus, ab Agarenico ferro, nobilissimi generis huius Una sola quadrupes suffecerat.

Irruebat, in densa Religionsorum hominum Contubernia, bellans sub Alamundaro rege, barbaricus Saracenorum exercitus; lupina rabie suetus, sacra per ovilia vagari; fnagare, dissipare, mactare, perdere. Sed opposuit his lanionibus, septum quodammodo suarum ad DEUM precum, vir, in terra Caelestis, Ioannes, cognomento Silentiarius.

Interest, paucis expediri; Quid Hominis iste Vir, quid et Leonis, illa Fera fuerit?

Anno Christi quadringentesimo, nonagesimo primo, Ioannes quidam Coloniensis in Armenia Pontifex, instinctu Numinis, episcopi mitram exuit, ut in eremo eucullum indueret. Profectus in Palaestinam; post adorata, Christi vestigiis inscripta, loca, Sabbae, sanctissimi Senis, magisterio sese tradidit, ac disciplinae, formandum. Annum vero tunc agens aetatis tricesimum octavum; in eo deinceps vitae tenore duravit, non tantum ad aetatis usque centesimum quartum annum; sed (quod difficilius erat) constantia tacitunitatis, ad usque Silentiarii cognomen, et cognominis meritum. Incolebat autem Laurarum unam, quas etiam Cellias prisci nominabant; et, cuius generis uni cuipiam, ferunt, tanam mapalium fuisse multitudinem: ut a quinque milibus Ascetarum frequentaretur.

Illic ergo locorum cum DEO vacaret is, quem dixi, Ioannes: sub annum Servatoris quingentesimum nonum, fama repente, cursusque fugientium, advolat. Alamundarum, (quem memoravi,) magnis cum copiis, invadentem Lauras quoque; proximis iamiam Cellulis imminere. Quid agendum igitur? Ibi, loqui coepit, quod numquam illic antehac, Ioannis Silentium. Fugere detrectans hic, et Caelo totum sese dans; Si DEO curae sum, inquit: quem fugiam? Si non sum, quid vivo? Patuit ilico, DEO curae cordique Suos esse. Vox haec impetravit, Servorum-DEI custodem ac tutorem, LEONEM (uti Cyrillus loquitur) horribilem, sed Unum; ab eo, qui, nutu suae Potentiae vel unico, facillime totas effudisset, in Alamundarum, Rugientium, et lacerantium, legiones: immo vero, Libyas, atque Marmaricas. sed Unus, pro mille, roboris oppido-satis habuit; ad multa vicissim milia Saracenorum absterrenda, fuganda, dispergenda, lanianda. (55)

Nonne Pragae, per hoc, quod scribendo nunc exsequimus, tempus, Piorum hominum supererat Laura non una; sed clausa? nonne Religionsus, ad Dvidi iacobi, coetus; ses exul? nonne Societas IESU; sed pulsa? sed sedes illius ab Ismaelitis occupata? ceteri, Deo votis obstrictorum, manipuli, terrore pallentes; et in assiduo vel vitae, vel stationis, periculo? nonne vexatus acerbe Clerus? eiectus Archiepiscopus? proscripti, devotique diris, Procerum excellentiores? et ipsa Catholica demum Praga-triceps, intra Pragam sectariam conclusa, tremens, rerumque suarum animique pendens? Ut certe nemo tunc in Urbe, nullus in vicino, sese commovisset, Ecclesiae-verae persecutor, et homicida Sarcenus: nonne satis barbarorum, in unico fuisset Petro Schvvambergio? qui (quantum in eius sensu, si non et verbis, fuit) cum Caligula, peste mortalium, optavit, Omnem Romam (Pragam Orthodoxam) unam habere Cervicem, quam ictus securis unus, simul ac semel absecaret, et exscinderet? de quo scelesto Schwambergii voto, nos et alio superius loco memorabamus. Quod siquis et Alamundarum desiderasset aliquem, magis genuinum: nonne suspiriis suis, ac votis quottidianis, propinquus satis Pragensibus, piorum, interfectos, Gabor Transsylvanicus, Daco-Pannonicus, erat; Alamundaro quovis barbarior: et nec postea quidem unquam, (sicut Alamundarus tamen Agarenus, tandem) emendatus? (56) Hic, ubi suam Pragae praesentiam intrudere nequiit; eo, Caesari-rebellium Hungarorum immisit Octo milia: quibus in singulis, unus esset barbarus, et Gabor, Alamundaro ferocior. Sed, (Gratia superis, et horum Regi summo, DEO!) qui precibus, ac pietati, tum aliorum, tum signate, viri, Silentiario moribus simillimi, (nudipedum Carmeli colonorum sectatoris.) DOMINICI, tribuit: ut Praga melior, LEONEM nancisceretur, sui fortissimum turorem, ac Vindicem; monstrorum omnium profligarorem, MAXIMILIANUM; inclitum Boiariae DUCEM. Qui generosissimi, de tribu Davidica leonis, excitatus stimulis, et Imitatione ductus; assumpsit arma: traxit secum armatorum multitudines; cum ipse vel solus armatorum esset, instar universorum. Induit pro thorace iustitiam: accepit pro GALEA, non (ut multi saepe,) temeritatem praecipitem, sed, expensissimo dudum ante consilio, Iudicium certum: sumpsit inexpugnabile scutum, causae sanctioris liquidissimam aequitatem. Acuit Iram duram, in lanceam; ungues, in gladium: dentes, in Alamundarum-Dacicum: adversus quem, pro porta moenibusque Pragae, stetit in acie: minitantem quidem, plusquam semel, congressum suum; sed irruere non ausum: et, in suis milibus, in fugam actum, comiuns; et e longinquo, non porentius ensium fulgurantium formidine, quam fulminantium in acie GALEATI-LEONIS oculorum, hostilisque vigoris aspectu, deterritum. Leonem hunc nos, ad vestibula liminave Regni Bohemici relictum, (dum Saxonicas interim in Lusatia res, ac victorias, Gaboraeas autem in Hungaria turbas, et fraudes, interserimus,) nunc animo, quanto se dici scribique magna corda volunt, magno resumamus; et exsequamur.

AD arcem (57) Gillenstenianam in Hornae vicinia sitam, et Drosendorffii mentionem, praesentis Anni gestorum synopsin exhibentes, interiunxeramus: quo liberiore deinde cursu Maximiliani DUCIS, avidam festinationis, expeditionem prosequeremur. Est autem Drosendorffium, (Drozdovicium, opinor, Marti Moravico, Czechorodiano, dictum,) urbs Austriae, fines Moraviae meridianos ftringentis, edito loco posita; situque conspicuo, nec invalide munito. Caesaribus porro fida, per universum hoc turbatae Bohemiae tempus, quingentorum assiduo tenebatur praesidio: nec co supervacaneo. nam in eius occupationem loci, (ceu, religione simul, et obsequio, coniurationi rebellium refragantis,) animum curamque dudum intentam habebant, Caesaris, et Ecclesiae perduelles, illa loca pervolantes. Eius tunc explendae cupiditatis, ex rapto saltem, oblata videbatur opportunitas; hac consilii novi capiendi repentina necessitate. Videbant, et dolebant, copiarum Bohemicarum sectarii ductores illi, qui sese per urbes, oppida, castellque sparserant Inferioris, inter Istrum ac Teyam, Austriae; sentiebant, coniunctos, contra, quam exspectassent, celeriter, et concorditer, Boicum, et Bucquoianum, exercitus. In castris quoque praesentes esse seipsis, et non per vicarias tantum operas, ductores intelligebant; Viros, militari iam ante gloria claros. illum ipsum, inquam, quam indicavi, Bucquoium: Tserclasium item Tillium; Balthasarem Marradam; Principes aliquot Italicos, et Austrasios: ac praecipue, Ducum-Ducem Maximilianum, cum ingenti suo, nec mediocri Caesaris, exercitu. Quibus ipsi rebus, viris, copiis, quo pacto viribus et multitudine sua pares esent futuri, cum ventum ad manus foret, non perspiciebant ii, qui se ceteris aliquanto plus in re militari videre censebant; Anhaltinus Princeps, Senior, et, qui secundas ab eo tenebant. Consilium igitur, ac mox impetum quoque reversionis, ex Austriae finibus in Bohemiam, aut Moraviam, capientes; ac, sub unum idemque fere tempus, conclamatis ubique vasis, arces, oppida, munitiones, et stativa relinquentes Austriaca; cum pleraque suorum multitudine convenerunt ad Teyam amnem, qua parte ripae fluminis imminentem, et (ut ante dictum est,) invisam sibi iam antehac, urbem Drosendorffium, videbant. Eam (ne nihil ex Austria revexisse, seu praedae, seu gloriae, videri possent,) ad nonum fere Septembris diem, oppugnare coeperant: confisi, si praesertim celeritatem simul ad audaciam adiungerent, se, priusquam hostis Drosendorffianis auxiliatum adveniret totis suorum viribus, mox interim moenia munitionesque superaturos: aut certe, si dimidiata tantummodo manus adversariorum superveniret, sese proelio non improspero concertaturos. In urbe deinde capta direptaque, se rem pariter, ac victoriae decus, inventuros. Hac Bohemi fiducia, balistis urbem eam, et ceteri generis insultu, diem iam quar tum urgebant: nec tamen, qui praesidium intus agebant, animis deficiebant: Caesarianis praesertim, Boicisque suppetiis, propediem (si rebus illi secundis uterentur,) succursuris, extra periculum expugnationis se fore, non diffisi. Maximilianus autem tunc, ad Gillensteiniam arcem, haud Horna procul, (58) agebat: et, castris propemodum unis iisdemque, Caesarianus sub Bucquoii ductu miles. Hornam isti, crebrius iam memoratam, et Egenburgum, urbes premebant: Illam, ad Tefferam flumen, arce firmam; et rebellium-Austriae-Statuum nonnumquam conciliabulis insessam: Istam vero, Schleynizio rivo sublutam, ac vineto non aspernando succinctam; de cetero, (tametsi vetustate sui gloriantem iam olim, et tunc Evangelii-quinti novitate,) re tamen alia nulla, quare bis visatur, dignam nonnemini visam (59): etsi Bohemorum interim, ad eum usque diem, praesidio valido defensam. Sed ab nostris Horna praecipue tentabatur; triginta, quae currilibus e machinis in eam volitarant, sphaeris grandioribus lacerari corpta: neque tamen adhuc ad consilia saniora descensura, nisi malo coacta. Sed posteaquam de Principis Anhaltini, copiarumque rebellionis, in Bohemiam coepto regressu, nuntiis allatum in has urbes est: deditionem ambae, nulla mora, facientes, Maximiliano sese permiserunt: et eum, qui fuerat in praesidio, militem universum, Ferdinandi signis, ac Bavaritis castris, adiungi passae sunt: sacramento Caesari, quod tribunus Traunius praeivit, nuncopato.

Secundum haec, ab nostris intellecto Drosendorffiensium periculo; quo minus illuc protinus iretur, uno die tardius allata, quam spes et exspectatio vulgo fuerat, annona prohibuit. Quae res ductores militiae supremos impulit; ut de summa rerum, modoque, gerendi deinceps belli, quoque maxime pacto frumentationi stabili provideri posset, serio deliberaretur. Id Hornae tunc, et in arce partim Gillenstenia, factum a Maximiliano fuit, et Bucquoio: bellicaequidem expeditionis, Drosendorffium indictae, nonnullo, sed bervi necessarioque, suspendio. Quis enim miles, quis eques et equus, nisi pastus, labori sufficeret? In quo ducum consessu, nonnemini quidem visum, Exspectandum a fortuna, virtuteque cuiusque, successum rerum: et rapiendum praedationibus obviis, quod unicuique deesset. Quo quis minime subinde loco speret, ex obliquo commeatum occurrere. Magnam audaciam magnam sequi copiam: ac strenuis in prompto stare, quod timidis ingens saepe labor neget. Vel Draessidelii nuperrine (pagus is fuerat, et arx locules, a Bohemicis insessa, sed a Bucquoianis occupata,) posteaquam ob recusatam sui deditionem exustus pagus, et expilatum castrum, fugatumque praesidium sit: nonne vim annonae maximam repertam, quae Bohemiae-coniuratae quasi commune quoddam videri granarium potuerit? (60) Ne nunc quidem cuncta talium generum opulenta castella, municipia, praedia, vitae subsidiis exhausta sic esse; quin excursionibus industriis suppeditare castrorum alimenta queant. Fac autem; rapta tandem et ista, consumptaque continuis excursibus, ac diariis, sint: age, quoniam adreperet anni frigidior pars, militari, iamque recepto passim, instituto, properaretur in hiberna, quae locis hostium, aut eancipitis-fidei-sociorum, iis essent capienda, quihus aliquia etiam tum ad pabulum iumentorum, et victum hominum, superesset: ac scilicet transiretur in Moraviae ditia-frugum horrea, differtaque pastu foenilia. Conquirendi cura mandaretur iis, apud quod hibernari contingeret. Eorum esse, qui tecta praeberent, etiam penum et cellas aperire. Quod voluntate nollent, coactos malo (si praesertim hostilia nuperrime focerint) tandem vel invitos esse facturos. Inter haec, translapsuram brumam, sensim; sed quodammodo sine sensu: cum anno vero, caeloque Veris novo, novas exercitibus vires, accessuras esse: cumque recentibus copiis, animos quoque renascituros, ad obruendos post haec concordibus armorum studiis ac furiis, Bohemiam etiam intimam, et praetortana Regiae castra: quae nunc tamen, a fesso viis, et defecto viribus, ac detrimentis imminuti, milite, futura facinus sint, magnis fortasse, sed consilio carentis, et caritui speratis emolumentis, impetus. LEONEM Album (61) flavo rusove disparem, ac minus vulgo firmis visum unguibus; ursorum esse Borealium aemulum: et, in furias actum, ad oblivionem usque candoris, ignescere. Periculose, suis in silvis ac sedibus invadi feras: si praeter, aut ante, tempus; et a venabulis, nondum satis exacutis. Denique (senserat enim consultor, in Bohemos ardescere Boicum, et ducem, et exercitum,) a Danubio, Viennaque, Caesarisque propinqua tutela, Gabore tam vicino, tqmque Ferdinandi fortunis infenso, non nimium ab exercitibus discedendum iis; qui Caesaris, universi, pars stipendio, pars obsequio fideique militarent. Auxilia vero, nimis longinqua; quid aliud, quam partem quodammodo fore, proditionis? NISI Caesaris sarta-tecta securitate, saluteque; cetera salva tutaque frustra speratum tri.

Talia tunc, aliaque talium similia, tamquam in unius omnia Ferdinandi maiestatem in tuto collocandam dicta, directaque, (quantumvis et domesticum interea commodum, ac decus, spectarent) nonnemini Scriptorum eius temporis (62) missa videbantur ex eius, aut eorum, ore; quibus belli disciplina, sub Bavariae magni Ducis signis, adstrictior, et auctoritas alienae luci quidpiam umbrae factura, credebatur. Quibus tamen, animi non minus, quam armorum, invictus, Maximilianus Dux, (veluti non agnosceret ambitionis stylum,) dissimulatis offensionis, quam capere potuisser, caussis, institit, ac perrexit; rei publicae potius commodis servire, quam cuiusquam auribus. In hunc ergo fere modum, in ea consultatione, disseruit.

DVO, quoae respiciantur, in deliberatione sunt. Commeatus unde petatur: et Belli ratio, quam deinceps insistamus. Super utroque, quid sentire nos res cogat, expromamus.

Et quidem, ad Annonam quod spectat, et hominum iumentorumque victum: quidquid Austria suppeditavit Anassina, celeriter, ac menstruum intra tempus, absumptum ect. Austriam Secundam, alternis nos, et hostis, non diripuimus magis, quam plane devoravimus, excidimus, exussimus. Bavariam nostram frumentatione continua siqua nondum exhausimus, multum tamen imminuimus. qua vero, proxime peractae messis beneficio, dives ea, refertaque, manet (ut in tractu, longius ad Austrum et Alpes recedentis, terrae,) qua longinquitate, moraque, quantis diffieultatibus inter hostium assultationes, quantisque sumptibus demum ac dispendiis, subvectiones fiant: omnes videmus, et experimur; etiam hoc, quo consultamus, die speratis alimentis destituti. (63) Crescet autem ea supportationum moles, et copiae desperatio, cum ipso locorum spatio, tanto manifestius; quanio longius a Danubio (quod omnino tamen debemus) in Aquilonem recedemus.

Placet igitur, omnium paullatim rerum penuria laboraturis, ex omni, quod occurret, rapere? Sane, si, quod rapiatur, occurrat. nam, ubi nihil ect, inde ne famelicus quidem Iupus cenam petet. Placet, maturius hiematum secedere; more, multis sensim adamari coepto?

Secundum hanc Maximiliani Ducis orationem, itum ob omnibus est in eius sententiam: ne Bucquoio quidem Comite demum dissidente. Quocirca, quae decimo Septembris die, sub vesperam tandem, advenerat, annona, postridie statim in castris ita militi divisa, per manipulos, ac turmas, ut in diem utique quartum quintumve suffectura speraretur: duodecimo mensis eiusdem, indictum iter, et initum est, Gillenstenio Drosendorffium versus. Cuius expeditionis dies statim primus alterno poterat nostrorum, et hostium, initiari sanguine; siquid adversariis, numero pluribus, ad confligendum animi fuisset. Arx erat Wiltberga, proxime Gilenstenianam arcem; Buchemiorum nuper in potestate, sed Septembris nono die, Maximiliano Duci sese permittere, Boicumque recipere praesidium, compulsa. Paullo supra Wiltbergam cum esset silva, latebris, insidiisque recondendis, apposita, quamque praetergredi, non ita procul via militari distantem, agmen nostrorum oportebat: eam, priusquam lucesceret, eodem ipso die trecenti circiter equites insederant Ungarici. Praestolati vero tempus, eruptioni commodum; quietos se, magnoque silentio compositos, continebant: donec Maximiliani viderunt agmen paullatim ingredi, propiusque, se vorsum, moveri. Tum enim e silva momento prosilientes, impetum tumultu magno fccerunt in antecursorum agmen, Ducisque praetorianum satellitium. Sed, nostrorum ex equitatu, non quidem pluribus quinquaginta, magna tamen alacritate contentioneque subvenientibus; Ungari protinus, re nulla memorabili gesta, refugerunt, ab armatis hominibus, ad pavidas, in latibulis suis, feras. Qui si nacti Bavariae Ducem, armigeros suos subsequentem, forent, (Quis autem id, in exercitu Boiorum tanto, nisi plane stolidus, et impudens, serasset?) nonne, pro trecentis sese Pannonibus, totidem Romanos Fabios, aut Leonidaeos Thermopylarum leones, (73) iactassent? Qui nunc tamen iidem, tanto suscitato fremitu, ne tantillum quidem fortunis nostris, quantum vineis, et segetibus olim Philistinis, trecentae Samsonis Vulpes, obfuerunt. (74) Praedari nimirum latrones hi, quam proeliari, magis assuerant.

Porro, decimo demum tertio Septembris die, ventum ad Drosendorffii suburbanum limitem est: magna nostri militis alacritate cupidineque, speratae, pro liberandis obsidione civibus, pugnae committendae. Sed, ut in oculis urbs fuit; ita nullum in conspectu, nec obsidium urbis, nec certamen, aut obsessor, aut omnino castra, miles, ductor, apparuit, Audito quippe, pridiano nostrorum, a Gillenstenio, castrorum motu; qui diem (uti superius dicere coeperam) iam quartum, muros urbis et circumsederant, et machinis verberarant: signo repente per Anhaltinum dato profectionis; more, sibi sollemni, conclamarunt, abierunt, ex oculis avolarunt, itinere, fugae simillimo: praeurbio tamen (uti Phosphori Radio sexto Czechorodius loquitur) prius exusto.

Quod itaque, facturos esse Bohemos, divinarat, ac praedixerat, Maximilianus, uti nostris, ad certamen paratissimis, illi, simulatione cupiditatis certandi, iam iterum, aut tertium, imponerent; id eo die sactum est: quando, dextrorsum flexo discessu, Moraviam petierunt; et, amicam coniuratis urbem, Znamam festinarunt.

Ceterum, ad Teyam amnem et haec urbs (sicut Drosendorffium,) sed extra limitem Austriae, remotius in tractum Orientis sita; nomen inter Moravicas urbes haud incelebre tenebat: et ambitum loci, vinearum amplo diviteque cultu spectabilem. Earum haud procul vindemiae tempus, ac tempori sollemnis hilaritas, aberant: ad quam anhaltinus si Ducum duorum hostilium siticulosum, ac saepe cum fame quoque conflictari solitum, exercitu, insectandi sui cupiditate pellicere potuisset, (uti procul dubio mente destinarat): iam non a Bohemia modo longius eum identidem longiusque divocaturus erat; sed etiam in loca sensim ex aliis alia vagabundum pertracturus, iniquitate vallium, et confragorum ac saltuum angustiis, alicubi demum conclusos nostros, eo palantes induxisset: unde receptus vivis et incolumibus futurus non fuerat. Et tamen (per exploratores continuo cognito, Znamam Anhaltinianos intrasse,) Comiti Bucquoio placuerat; vulsis e vestigio signis, ac raptis Aquilis, hostem insequi; circumsidere Znamam; et, cum ea pariter, profugum Bohemorum exercitum delere. Non alias opporuniorem in manus venturam, hostis insigni clade mactandi, facultatem.

Diversus ab hoc bucquoii consilio, Maximiliani fuit et sensus, et sermo; recordantis, et Comiti recordationem suscitantis, eorum, quae nudius tertius et quartus Hornae fuisent, et Gillenstenii, decreta: quibus immaneri nunc, par esset, ac necessarium; si constare sibi ductores inter sese mutuo, si militi fides et obsequium erga ductores deberent. De qua DUCIS excelsitate-mentis, in abnuendis, quae monus probaret, quid alii sentiant, aut quid Invidia temporis illius senserit, haud moror. Nam ego quidem, in Maximiliani virtutibus expendendis, (quae permultae, magnaeque, fuerunt) omnes quidem ac singulas magnopere suspiciendas venerandasque semper duxi; iuxtaque mecum una, testes Actorum eius, quotquot viventem, florentemque gestis, novimus eum, ac vidimus. Sed, inter illius animi decora loco nequaquam vulgari pofuimus Consiliorum eius decretorumque magnanimam firmitatem. Verum interest, In quonam quisque, vel quousque rerum, et casuum, temporumque, firmum se praestet. Sunt enim, in hoc rerum agendarum stadio, Censorum oculis offerentia fe, mortalium genera tria: quorum primum poftremumque cernimus, extremum quid sectari, nec imitatu decorum. unum vero, quod, modum ac medium amans, via vere regia, dignaque Principibus, incedat. Prima classis, Immobiles; tertia, nimis mobiles; media, prudenter-stabiles, habet. Singulas harum (quoniam ad vitam gubernationemque recte componendam apprime conferunt) per digressionem, perfunctorie faltem, intueamur.

Ac Primis quidem illis, quantumvis hodie Christi doctrinam professis, (mansuetam, ac lenem,) totus tamen adhuc infixus est menti Zeno. cuius Stoicam duritiam, quantum in suo Sapiente Constante Seneca philosophus extollit; tantum, in Murana defenso, Marc. Tullius irridet, ac deprimit. cuiusmodi paradoxa sunt. Numquam studio cuiusquam, aut gratia, moveri Sapientem. Nullius dono, vel delectari, vel egere. Ridere, vel exsultare, numquam: sed, neque flere. Nullius unquam ignoscere delicto: nullius misereri. Peccatorum omnium, esse paritatem; aeque galli gallinacei, sine necessitate suffocati, quam, patris, in iurgio iugulati, caedem. Sapientem hominem, nihil opinari, sed scire. Nullius eum facti, reive, paenitere; nulla re falli; sententiam, semel animo conceptam, immutare numquam; ne si quidem alioquin, ea perstante, collapsura caeli terrarumque machina sit. Errare denique, nullo tempore: proptereaque, nec errasse se, seu sponte sua fateri, seu tormentis adactum. Huius classis, cum Caeca Supperbis coniunctae, Sapientes; sunt fatui, quantumvis Angelicarum sibi mentium imitatores videantur: quando, de placito Theologiae melioris, existimationem, semel haustam, aut arreptam, deponere, seu boni sint Genii, seu mali, nequeunt. (75) Huius farinae mortales, in Rebus publicis, frugi non sunt: in gubernaculis vero, ruinae rerum; non fulcra, vel columnae. Viri, nimis Stoici; nimii Catones, et obstinati; Petrae quidem in mari sunt, animosae contra fluctus, sensu vitaque cassos: sed eaedem interim hominum, ratione praeditorum, naufragiis infames-viri, quos sermo plebeius vocat, Sui-Cerebri; metaphoricus, Capitones; satyricus, frontones, et obstipos; barbaria, Cervicosos. His omnia destinata, statuta, clavo plusquam trabali fixa, sunt: et, ob hoc, inconcussa. Talium horum Zenonica virtus, est, vocaturque, PERTINACIA: sibi quidem (ut ei videtur) Immota sedens: sed aliis omnibus, querelarum, seditonumque, motrix. A cuius habitudinis nota longe Maximilianus, Bavariae Dux, semper abfuit.

Longius autem, a classe regentium dirigentiumve tertia, quae primam, per omnia contraria, subruere laborat, Heros ille recesserat: ad morum actionumque dignitatem omnem, factus a natura; perpolitus autem, ab institutione. Contra quod morum decus e regione bellant homines, quovis trocho volubiliores; Euripo concitatiores; verno vento mutabiliores; vespis aestivi Solis inquietiores; oscillis demum ligneis illis simillimi, quae videmus nonnumquam, villaticorum tectorum culminibus defixa, verti revertique, sonoro cum strepitu, decies, ad unum oculi nictum, in plurimas caeli positiones: non ad custodiam domus ullam (quam longe praestat utilius, latrator canis) sed, ad aves, crepitaculo suo terrendas; et pueros, risu scurriliter hilarandos. Tales sunt nonnulli, rebus administrandis, vel intrusi per alienum errorem, ac fortuito; vel semetipsos intrudere gestientes, Agunt, ac redigunt: mandant, et remandane: praecipiunt, ac mox vetant: vocant, et iubent; iussaque, iam fieri coepta, revocant: struunt; et, iam effecta, post paullo destruunt. Irides sunt, mille colorum, sed pluviae felicis steriles: pectora, sexcentarum cogitationum tumore feta: nullius interim solidae fecunda. verbo! Proteorum ingenia; quovis, et cuiusvis impulsu digituli, versabilia: proptereaque Mentes, in re nulla, quam sua vollubilitate, constantes. Harum plerumque leporinae sunt corda: proptereaque consilia fugacia, decretaque vecordia. Qui pendent ab horum arbitriis; ii vivunt, non in diem, sed horam: semper, agendorum haud secus, ac praetermittendorum, ancipites. Quid enim, in summam, imperatum sit; perinde nesciunt: ac frequenter, ipsimet illi, qui, mutanda paullo post, imperarunt, quidnam mandarint, obliti disquirunt. Inde, damna saepe rerum enata grandia, Rebus quoque publicis, provinciis, regnis; coetibus item et sacris, et civilibus, Inde quoque, defluvium omnis sensim Auctoritatis, quae Magistratuum tamen nervus est, et anima: quaque pereunte, pariter omne cadit, ac perit, obsequium. Id si fiat, non magnum adeo discrimen intercedet, inter hominum in terris regimen, et spirituum apud Inferos regnum: ubi nec opus, nec consilium est, aut sapientia, neque ratio (76): nullus ordo, sed sempiternus horror, habitat. (77)

Hic talis animorum, in praesidendo, morbus, apud doctores Asceticos, hominum est gyrovagorum, (78) ac male feriatorum. quorum est unica totaque vita, more Propertiano, NULLO vivere CONSILIO: (79) quippeni proinde, NULLO tandem et SUCCESSU? Vitium istud, Animi-LEVITAS est, et appellatur: multosque suis sub signis habet: numquam Boicum habuit Leonem.

Ad horum ergo, quae produxi modo, duorum gubernandi generum, nec istud, nec illud, declinabit moderator sapiens, sed medio, tamquam Scyllam inter et Charybdin, maris angiportu pergendo, portum apprehendet Aureae mediocritatis, ac temperamenti. Faciendum omnino, quod agendum instat; et ambabus (quod aiunt vulgo) manibus: sed SINE CONSILIO NIHIL. (80) Consilio vero, (ne post factum paeniteat) mature, graviter, ac provide, momentis suis omnibus expenso: rationibus interim, non civilibus modo militaribusque, verum sacris etiam ac divinis, in concilium intromissis: uti David, et Ezechias reges; et dux Machabaeus, ac Bavariae lumen, Henricus Imperator, solitabant. Qui classis huius sunt, omni commendatione dignae; consultores sibi legunt, assumuntque, cani sensus, et exercitatos; cordatos, et conscientiae curam inter prima ponentes; libertatemque dicundae sententiae sobriam, circumspectae reverentiae miscere, gnaros, Horum talium excoctae cogitationes, indicto deliberationis consessu, DEUM, et honestatem, agendis praefigunt. horum Oculi, Salomonis ex praecepto, (81) recta vident; et palpebeae praecedunt ingressum operis. quodque Magnus urget Gregorius, (82) hi, nequando semetipsos rerum eventibus praecipites immittant, caute cuncta dispiciunt, et suis, et consultorum suorum, oculis: ac, ne rebus, quarum instat agendarum necessitas, repentinus in contraria superingruat exitus; hunc ipsum casuum adversorum eventum, molliter prius posito praecogitationis pede, more viatorum, noctu per fylvarum salebras incedentium, praetentant. Defixo vero demum, in solidis rationum fundamentis, agendorum aut omittendorum decreto; perseverant: et ad expedienda, quae constituerant, procedunt: Immobilitate, non illa Stoicorum, aut Marpesiarum rupium; sed illa moderata, temperata, postque concta iam conclusa, confirmataque, tamen adhuc Rectae-rationis discipula: quae, mutatis plurimum rebus, mutare, (quoad necesse sit,) aliquid sententiae suae, non erubescat. Quod enim divine patriarcha noster, Divus Ignatius, frequenter suos omnes admonebat, id valere fas est universim apud omnes; in sago pariter, ac toga. NON SE negotia nobis, (aiebat) sed, nosmet negotiis attemperare, par est. Hanc Tullius Sapientiam, dum, quem supra dixi, Muraenam defendit, in Platonicis ac Peripateticis si iure merito praedicat (ut sane meritissimo;) nos in philosophia, Christiano perspersa defrictaque sale, non aequius extollemus? Haec illa prisdentis est, appellaturque, CONSTANTIAE Virtus; in loco, temporeque, decora, viris quoque Principibus. QUOD dixerit interdum, si sic rectius sit, mutare, de sententia decedere nonnumquam: ut, qui norit, ac certum habeat, Omnes virtutes (et quippeni, Prudentiam etiam?) mediocritate quadam esse moder at as. (83)

Ex hac SAPIENTER-CONSTANTIUM, et in nullo Contumacium, nota, mundi subscribente nobis testimonio, Boiorum DUX hic fuit, MAXIMILIANUS; Gulielmi Quinti filius, modestissimi Principis, et Renatae Lotharingae, religiosissimae viraginis: indeque factus ipse natura, stirpe, parentum exemplis; suopteque studiorum cultu, quam optimorum, formatus ad omne, regendae curiae castrorumque, decus assuetus deliberare, non nisi cum delectu, scientissimorum Iuris inermis, et armati, Senatorum: quique, praeter ceteros viros fortissimos, Ioannem quoque Tillium (postmodum Imperii Comitem,) tunc bellis praesertim Hungaricis exercitatum, et clarum, circum se Monachii, tempore non exiguo, familiariter haberet: quippe, quem iam tum praevideret, a belli consiliis arcanioribus, in publicum aliquando cum gloria proditurum; Heroem, sui temporis Incomparabilem, et in posteritatis Martiae libentius Exemplum, quam in orituram ex se propaginem, incubiturum: quam, perpetuo caelebs, nullam, nisi qualem Epaminondas, reliquit, pugnam, palmamque, Leuctricam. (2) Talis ergo cum esset ipse suopte genio, cumque cum talibus, domi forisque, secundum DEUM, consultaret; quid, nisi fortiter ac constanter, aggrederetur Maxtmilianus, et perficeret? fortitudine tamen, et constantia, nec prorsus semper, ac pertinaciter, immota: neque tamen levibus unquam momentis mobili. Quapropter, Firmum eum sensit, et Inconcussum, ULMA, Correspondentium in consessu; quo Caesari, (Duce Boiorum interim internunno, motoreque, parum civiliter abusuri,) contendebant extorquere, quae pessum datura receptas antiquitus Imperii leges, et vim enervatura Maiestatis, fuerant, Ibi (sicuti suo dictum est loco) praecisa Maximilianus, eaque repetita, postulatorum recusatione, conacturos ipsum Coniuratos, coegit ipse prior, ftabilitate suae negationis; et petitis, suis et omni Suevia, decedere, Solum videlicet illi vertere, quam Bavari Ducis animum, tolerabilius ducebant.

Eadem, post haec, decreti stabilitas eluxit, in Superioris Austriae proceribus Linzianis ad obsequium reducendis: ad Caesaris eos sacramentum adigendo; praesidiaque dimittenda. Nec dispar mentis immobilitas, et antea frequenter, et post haec semper, apparuit; in improbanda Palatini Rhenani voluntate: qua se ferri, demonstrabat, ad Bohemicum capessendum pro Ferdinando regnum. Nam, istud suum animi studium approbari Boiorum quoque Duci, ceu cognato, quantumcumque tum litteris, tum legationibus missis, percuperet Fridericus, (etiam oblato promptoque, Caesareum ad fastigium evehendi Bavarum, suffragio,) plus ex eo tamen is extundere nullis, vel blanditiis, vel promissis, et argumentis, potuit; quam, Quod semel, maturrime ponderanti causam, displicuerit, id amp lius placere nequire. Nec flecti, ne sub oculis quidem acie stante contraria, valuit: quo minus, Potentiam arreptam, pronuntiaret, fortunam esse fugitivam; et Sceptrum alienum, vaticinaretur, non fore proprium. (84)

Idem ipse DUX interim, Constantiae, prudenter aliquando tempori servientis, ac rerum sese flexinibus inflectentis, documenta praebuit, veluti, cum, ad Gundelsingam positis iam castrorum metis, confligereque certus, Ducis tamen Engolismensis interpositae pacis compositioni, fuam pugnandi cupiditatem gratificatus est: et, ad conditiones, haud quaquam iniquas, sese demittens, hostem propinquum omisit: remotum, eumque saeviorem, alibi quaesivit. Idem, quoque, cum, domitis Super-Anassinis, viis (ur in loco retuli,) tempestatibusque foedissimis, et asperrimis, seque, militemque, iumentaque, delassans; in Bohemiam eo iam usque penetrasset, ut, a tertio, non plus, milliari distantem, sibique super adventu Ducis gratulantem, Budovvizmam urbem haberet: relictis tamen subito, praeter omnium exspectationem, post se Budowizio, Caplizio, Strobonizioque, Weitrachium denuo Zwetelamque versus movens, in Austriam flexit Inferiorem. (85) Cuius, in hunc modum institutae per Ducem, expeditionis, tametsi caulsae proferantur, tamquam ipso statim initio, seu terreudi sic hostis, seu fallendi mente, susceptae: manet id tamen, quod ad rem propositam satis esse debet; Non erubuisse Maximiliani Constantiam, interdum et hostibus videri, Mutatis vebus, mutasse mentem, et iter. Id quod in virum cadit, etiam inter castra mota, constantem et immotum.

In haec ego porro, destinatione mea nonnihilo verbosius excurri, suspenso narrationis interim, et interciso, progressu: non, ut exspatiari per ludibundum otium gestiens, nec, ut assentari gloriae Maximiliani, tanto post, ambiens; a quo vivente quondam praecepteum, per internuntium (86) Iureconsultum, acceperam, Ne se, sed maiores suos, et eorum historiam, soriberem. quodnam autem nunc adulationis mihi praemium pii Manes eius rependerent, nisi fortasse (quod absit!) indignationem ex alto; si nec ipum silerem: et insuper ipsius aliquid praeter verum, narrarem? Verum haec ego, de Maximi Ducis sapiente-Constantia produxi: quoniam is et nunc militiae collegis illis, quibus, in Moravos irrui, dilata Bohemia, consilium et ardor erat, non cessit: et, in expeditione cetera, non defutura sunt, in quibus, si locum auribus maluisset, et gratiae, quam Constantiae, dare, damnose cessisset. id, quod sua rerum series evolvet. Ad summam! Quacumque Maximihanus incedebat Armatus, robore suo, prudenter immobili; post se nihil, vel hostile relinquebat, vel seris aliquando nepotibus excusandum. In Ommbus, EXERCITUM DUX; RATIO DUCEM, anteibat.

In sententiam ergo DUCIS transeunte Comite; die postero (qui, Septembris decimus quartus, Exaltatae Sacrae Cruci sacer erat,) exercitus utriusque moveri castra, Bohemiam versus, perrexerunt. Ac Caesariana quidem, usa viarum indice, regionis (uti ferebatur) gnaro; paullo remotius ad latus, quod Moraviae propinquius erat, incedebant. Bavarita vero, Drosendorffioprofecta, Teya flumine superato, Dyrnam, ad latus dextrum, intactam praetereunt. Ulterius autem, ad Aquilonis plagam tendentia loca, (ceu pretium operae maius, ac ditius,) alibi quaerunt: ac post paullum mveniunt.

Erat supra Dyrnam, ad amnem, qui Teyam ab extremis Bohemiae saltibus, Orientem versus, influit, Arx, situ conspicuo, firma munimentis, et instructa praesidio septuaginta, quos vocant, catapultariorum iaculatorum. Hi pro partibus stabant, Caesari rebellantium; et in stipendiis Streinianae familiae: cuius caput tunc erat Vidua nobilis, castelli domina, sicut et Draessidelii quondam, superius mihi memorati loci, possessionem sibi vendicarat. Huic porro, de quo memorare coepi, loco nomen erat Ungerschizium. (87) Venit eo Maximihanus, cum adhuc diei plerumque superesset. Praemisso caduceatore, dade iubet arcem; relingui foedus Bohemicum; ad obsequium rediri Caesaris. Horum autem nihil ad aures admittentibus, adducuntur in conspectum oppugnationis-instrumenta castrensia; machinae curriles; tormenta formae grandioris; aries bellicus; oppugnantium agmina. Quibus visis qui Bavariae Ducem, nec vidissent antehac, nec experti fuissent: ne videre compellerentur irtum, aut experiri defectionis vindicem; se pariter, et arcem, permisere Caesaris gerenti vices. Caesari tamen e vestigio sacramentum non dixere. Pepercit nihilosecius dedititiis; et inviolatos Dux, cum sarcinis quemque suis, emisit. In arcem porro priusquam se conferret ipse, iam irruerant, numero, denso, iuris et ductoris alieni milites; ac Dalmatae praesertim equites. qui, cum ad castri maturandam deditionem minus nihilo contulissent; in eius tamen direptione, Boiis victoribus, sed vacuis spectatoribus, minus pilo reliquerunt: gens, a puero praedatrix; et hinc, virilibus etiam annis ac bellis, efficax, quae nec terras hosti, nec hostem terris, aut cuiquam quidquam, praeter patientiam, relinquat. Hos tales, haec talia tempora, bellatores, quaerunt magis, quam amant. Aliter violentiae publicae non obsistitur, (ut putant;) quam, per violentiam insaniorem.

Ceterum Ungerschizii noctem etiam subsecutam ab exercitu transigi, duo coegerunt. alterum. quod ad eam, quae posterum in diem indicta fuerat, expeditionem viaticatus miles futurus non fuerat, nisi recentis annonae, quam in horas exspectabat, superventu firmatus. alterum, quoniam, in quem locum pridie condixerant, eo Bucquoive Cones advenire, differebat; nulla sua, suorumve, seu contumacia, seu coniunctionis, cum exercitu Bavarito, fuga: sed, quoniam ductoris sui, vel imperitia, vel perfidia, (sicut postea cognitum est) a via militari longe recesserant, in latus et oram locorum, partim transitu difficilium, partim hostium etiam insultibus inopinis obnoxiorum: non sine Comitis luculento periculo, vel ideo saltem; quod ab eo pars Caesariani militis, et Dalmatae, praedatum, uti diximus, abruperant se: forisque palabantur. Attulerat sane Maximiliano fama, (ne cui forte leve periculum istud videretur) certis, et, qui viderant ipsimet, auctoribus confirmata; cum magna manu, non ita procul locis illis tendentes, Anticaesariano opportunitati, nostris inferendae cladis, imminere. Qua re cognita Maximilianus, et ut suam, erga Comitem Bucquoium, humanitatem opere declararet, et, ut simul ad insignem, pro Caesarianorum incolumitate, sollicitudinem, (etiam virium suarum imminutione,) nihil reliquum sibi faceret; equitum armatorum duo milia statim expedivit: partim, ut conquisitum eum repertumque, dignitatis ergo deducerent: partim quoque, sicubi confligendum cum hoste foret, ut laboraturis Caesarianis, suppetias Boici ferrent: ac, siquam Bohemicis inferre plagam inexspectatam valerent, rei bene gerendae facultatem necubi praetermitterent.

Et hostes quidem, tanta nostrorum alacritate multitudineque conspecta, mori suo consuetudinique, sicut semper antehac, constiterunt: ac, ne veniendum ad manus esset, in pedes, et tentoria sua, mature sese coniecerunt: In diversorum autem, sibi destinatum, ante noctem ingruentem, cum suis Bucquoius incolumis se recepit: servatus tunc, partim pavore Bohemicorum; partim, et magis, magnanima (quantum in eo fuit) Maximiliani cura: quae Bucquoio poterat, ac debebat, esse pretiosa. Nam, IN periculo, plus illi, qui me salvum voluit, quam ei, qui me necare non ausus est, debeo; si vivo.

Septembris interea dies decimus quintus illuxerat. Placet enim, expeditionis huius, qua PRAGAM, Caesaris, ac Boicus, miles petivit, deinceps, non Acta modo, sed et Diarium, exsequi. Diarium, inquam, non quodvis obvium, aut e trivio raptum; sed traditum, rebus etiamnum recentissimis, a Viro, qui vidit, et interfuit: revisione vero magni Ducis ipsiusmet auctoratum: quo maiore cuncta, tam in luce sint, quam in ordine. Dies igitur is, quem nominavi, quemque destinatum profectioni fuisse, subindicavi, subsistere tunc quoque coegit utriusque ducis exercitum; inopia cibariorum, quae diem iam alterum impatienter exspectabantur: nullo famis residuo levamento. Quod enim pridie supersse deprehensum fuerat Ungerschiziano praesidio, de commeatu; totum id exercitui nostrorum cetero praeripuerunt, una cum spoliis reliquis, illi, de quibus memoravi superius, proscyleutae (88) Graecis suis dicti, Dalmatae: quos Antepraedones barbaria nominasset. Quod autem alimentorum, ad quintum ab eo die diem, advestum e Boica fuerat; aut, siquid ante triduum repertum forte Drosendorffii: totum id dudum, et absumptum iam, et digestum etar celeriter. Neque mirum, id a tanta duorum exercituum actum esse multitudine; tamquam Aegyptiacis frugibus immissa locustarum innumerabilium ingluvie: (89) cum in Achillis Tatii, scriptoris Alexandrini, Graeca Leucippa, Charmides, militum ductor, memoret; belluam fluminis, Equum Niloticum vulgo dictam, ingentem illam quidem, ac magnitudine corporis maximo cuique bovi parem, sed unam tamen, et solam, nulla pabuli socia, refertissimum segete campum audacter invadere: rictuque voracis oris, ad usque tempora diducto, totum, continuato comestionis labore, simul ac semel, (90) depascere. Quantam nos igitur frumenti, pabulique, vim, censeamus, intra dierum haud adeo multorum intervallum, tot millium militares equiosque ventres edacitate consumere deburisse; legibus Sumptuariis omnibus excusatissima? Non parum ergo Magnum se DUX Maximilianus, in hac etiam annonae Praefectura, tam difficili, praestitit: dignus exinde, qui Castrorum ipse quoque pater, et altor, cum priscis illis Cyris, Octavianis, Titis, Traianisque salutaretur.

Ceterum Maximihanus, inter haec, ne dies, qui vacuus itinerum et operis perat, pariter et consiliorum otiosus, ductoribus periret; ad Bucquoii Comitis tabernaculum ultro transgressus, de belli totius omni ratione multum, ac varie, deliberavit. Cuius denique consultationis ea praecipua fuit, inprimisque concordiae rerum gerendarum utilis, summa-decretorum: ut in commune deinceps utrimque, rebus in omnibus, (potioris praesertim momenti,) consuleretur: communiter agerentur, quae decerni contingeret: una, simul ac proficiscendi datum signum esset, utraque castra moverentur. una (quoad eius fieri posset,) diversis quidem, at non longe disseptis inter se, viis, hac DUCIS, illac COMITIS, agmina tenderent; itinerum aequali quodammodo progressu. Quod totum illi tunc statuerunt, Caii Marii quadam, ac Metelli Numidici; (91) Bomilcaris item, etIugurthae; (92) Parmenionis, et Alexandri Macedonis, imitatione. Disparatis in hunc modum legionibus, ac turmis, nec tamen adeo procul inter sese disiunctis, censebant, et latius in hostem sparsum iri formidinem, atque cladem; ostensis, et immissis hosti, longe lateque, copiis adversariis: et, sicubi partem nostrorum alteram, ab hoste premi, laborareve, contingeret; a conflictantibus significatione facta periculi, concursuros una cunctos ilico; fortaseque supremi certaminis, et belli profligandi, facultatem inventuros. (93)

Hoc utrimque probato collaudatoque consilio, digrediuntur, in sua quisque contubernia, ductories. Quorum curas et sollicitudinem, eadem adhuc vespera, frumentarii, ceterique victus, aliquanto numero currus appulsi, temperare, consolarique, visi sunt.

Eo proin ipso, non paullo redditus ad laborem alacrior, exercitus uterque, visa Ducum illa pro se provida diligentia; postridie (qui Septembris fuit sextus decimus) castra movit: eaque, sicuti decretum pridie fuerat, bipartito; sic nimirum, ut, ad laevam deflectentes Bucquoiani, Weidhofium versus tenderent; cuius urbis inferius mentio recurret aliquantula: maximilianaei vero Rapsium, ad latus dexterius situm locum, peterent. de quo loco nunc agimus.

Est Rapsium, arx, cum nominis eiusdem, subnexo sibi, castello: firmis ipsa muris, munimentisque validis, insuper et rupi solidissimae superimposita. Teya flumimine radices arcis, et rupis, subluuntur. de quo flumine (quoniam illius crebram hucusque mentionem inspersimus) aliquando demum submonere, non extra saltum, ac rem, fuerit; Id e Bohemiae, Solem nascentem respicientibus, finibus montanis (ut alio superius loco subindicavi) defluere: capitibus fontium ternis celebrioribus. Horum illud, quod ad dextrum ruit latus, meridiem spectans, Teyam aquam, quae Magnae cognomen habet, orditur: ac, spatio lingitudinis sui fluxus, ceteras aquas eiusdem appellationis antecedit. Alterum Teyae caput, idque quadrifidum, e montano Septentrionis tractu prosilit; et amnem effundit, inter duos extremos Teyas medio labentem tractu: quem, aquarum praecopiosum, simpliciter tamen Teyam nominant, quotquot Acta condunt: plebs, Diinsam; nonnulli Thysiam: nos, inter duos ceteros amnes cognomines, a situ Teyam Medium. Teyae fontem tertium, et ex eo fluvium, emittit locus, cui nomen Altstadio; quasi veterem dicas Urbem. Hic Teya, ceterotum extremus, ac laevus, spatio sui procursus incedit, haud paullo breviore: cuius Confluentes, ad Carlostenium oppidum, emittunt eum in Teyam. maiorem. unde, Moraviam una, quidquid Teyae nomine censetur, irruens, Solis ortum versus, Moraviae toto margine meridiano procedit, eousque: donec, ad Austrum deflectens, ad confluentes Rabenspurgi, Moravae flumini (nunc Marchae dicto) misceatur: et, una cum eo, cis Haimburgum urbem in Danubium descendat. Sic Austriae, (quam aliquousque, quodammodo per otium in Moravos exspatiatus, seposuerat) postliminio se Teyae reddit; totus, et cum usura, piscium pariter, et aquarum, quas interea collegerat, advenarum: eo proinde nomine, nec ingratus Austrii, nec inutilis, sui-restitutor.

Verum, ad rem ut veniamus: Ad Teyae, fluminis illius tertii (quod Altstadio descendere diximus in Teyam-Magnum,) ripam dextram, arx, et castellum Rapsianum situm, in ditione tunc erat Buchaimbiorum, per eos rerum temporumque motus, nondum Caesari concordium: et idcirco, iustum ad obsequium vi compellendorum. Accedebat his, quod Rapsium, haud secus, ac de Drosendorffio dixeramus, locus erat limitaneus: et, ex aequo, transituris ex Austria, bohemia, Moravia, ni praesidio stationibusque teneretur, pervius; et, si custodiretur, clausiis; ideoque, multum addere, detrahereve, rerum summae valiturus erat. Tenebatur autem, ea tempestate, praesidio militum, non tam numero, quam virtute belliea, praestantium; ac rebellis Bohemiae causam tutari perseverantium, Palatini sub auspiciis. Hos, ceterosque Rapsianos, haud continuo, sub exercitus Bavariti primum adventum ac conspectum, sese Maxim: liano permittentes, sed ad resistendum sese cimparantes, liquet; vel non hausisse quidquam, vel nihil certe tribuisse, famae praeviae, virtutis ac gestorum DUCIS, in Austria Super-Anassaea: sicut vulgo, quae nolumus audire, credere quoque detrectamsu. Unde, postquam eo Boicis a copiis ventum est, immittenti fecialem Maximiliano, postulantique, Sibi, vices obeunti Caesaeris, arcem municipiumque dedi: responsum a Buchemianis est, ac praesidio; Non placere, dedi. Sibi, ceu viris, quantumvis multitudine plurimum inferioribus, 8quinquaginta namque, nec plures, erant,) animis tamen viribusque, sicut considerent, cuivis exercitui paribus; fixum, ac decretum esse, sanguinem potius, ac vitam, quam datam Bohemis fidem, prodigere. Mulierum esse, terreri, flere, supplicare, manus dare. Militum armatorum, commissa sibi, tueri: suique decoris, quam incolumstatis, maiorem habere rationem. Vividae virtutis, testem fore, mortem; et constantiae prignus, quemcumque toler atum casum.

Inter haec abrupta, tumidaque, rebellium responsa, fecialis ad DUCEM; hic, ad oppugnationem, et miles castellanus, ad vim vi pellendam, transit. Nec distulerunt Rapsenses, in nostros scolpetorum glandibus, et ignitis catapultarum globis, eminus pugnare; iam ab eo statim, quo solutum colloquium est, temporis vestigio: magis autem, ac densius, et ferocius; ex quo, DUCIS iussu, machinae tormentariae geminae, verberandae fronti Rapsensis arcis, statui coeptae sunt. Quo minus enim consueta celeritate, tutoque, suis utraque fundamentis figerentur, ac firmarentur; prohibere conatus est improbus, et assiduus, ex arce iaculantium, foror. Nec deferbuit hic; donec tonare contra, fulminareque, balistae nostrorum illae binae, simulque quatere castri muros, orsae sunt. Ad quatuor primos illarum (sic enim signate traditur) ictus, nutare muri, labare corda propugnatorum, excidere fortia, generosaque, verba coeperunt. deditionem sui, quam irriserant, fecerunt: pactique vitam, et sarcinas salvas, sed armis interim exuti; priusquam illius diei Sol caelo decederet, ipsi praesidii munimentis emigrarunt. Castellum autem, arci subiectum, Maximilianiis ingressus; arcem ipsam (quam a suis diripi vetuit) praesidio recenti, militeque, Caesarianae causae fido, firmavit: vum alium interea militarem cuneum, qui stipendia Bohemica Bavaritis mutatum venerant, a praesidii Rapsensis numero munereque secluderet: veritus (opinor,) ne fortassis in parvam Troiam istam, ligneum ipse quoque caballum, proditione gravidum, cum Sinonis progenie, reciperet. (94) Ut paucis dicam. DUX, providus pariter, et abstinens, salutis eorum, quorum esse videbatur hostis, verius tamen amicus, et custos: egressus est Rapsio; secumque, praeter bene celeriterque gestae rei gloriam, extulit nihil: intulit e diverso, Caesaris ac DEI, diu iam iacens, Ius, et obsequium: inque duobus his, Omnia.

Rapsio porro, Septembris die decimo septimo movens castra, Bavarorum exercitus; et adhuc tempori Bucquoianum, siniftrorsum altero latere viarum incedentem, assecutus, paritate linearum itineris: una fere, sub idemque tempus, intravit Waidhofium (95),; urbem, et Catholicis addictam sacris; et tunc praesidio Caesaris insessam, solito magis, ac vigilantius, in hostem intento: quod is, per eos ipsos dies, ferebatur, (intellecto nostrorum, superiora versus converso, profectionis flexu,) deseruisse Znamam, ac Moraviae totum eum limitem: et ad nostros, introitu Bohemiae prohibendos, omni contentione festinare. Qua fama crebescente; non erat, vel ex illius consilii primi, Gillenstenii nuper fixi, constantia, vel e re communi militaris instituti; susceptam semel expeditionem interscindere novo consilio: passuque retrogrado, persequi persequentem se Bohemum, ex Austria Moraviaque profugum: et relinquere, positam in conspectu, Bohemiam, ad se Moravos, Austriosque quottidie trahentem. Sinerent quinimo nostri consiliis, et anfractibus suis, hostem: ac simul, suis ipsi decretis insistentes, qua coeperant, ea via pergerent: si viros se, non ventos, ad omnia variabiles, praestarent. Hoc egerunt, quod agebant: ac spretis, de premente terga nostrorum Anhaltini, rumoribus, Waidhofii non plus una moraci nocte, diluculo postero magnis itineribus Gamundium perveniunt. Is locus, in Austriae Secundae limitibus extremis adhuc haerens, oppidulum erat supra Confluentes Launsizii fluminis situm; quod dominum habuerat aliquando, patronumque, Bernardum, Buchemianae familiae locupletem dynastam. (96) Et tunc arcem, eius loci, Buchemiani tenebant; cum in oppido miles Bavarieus hospitaretur, spitaretur, contuberniis quidem arctis, sed modestis, et obvio victu contentis; in Schiemsiano vero castello, duobus passuum milibus inde distanti, Caesarianus. Utrobique, (posteaquam eo ventum erat, ad decimum octavum Septembris diem,) interiungere nostros, die quoque postero, coeit, profectionis ceteroquin avidos, curruum ac vecturarum tarditas: qua, nescio quibus socordius agentibus, acciderat; ut machinae tormentariae, cum impedimentis, et apparatu bellico cetero, serius advenirent. Evenerat autem ibidem tunc; ut, Schiiempsii maxime, nonnullorum Caesariani militis importunitate, turbaretur aliquid in stativis; et Cosaccorum inprimis audacia: qui subinde, nec in contuberniis disciplinae leges, nec in agmine modum et ordinem, servantes, excurrebant liberius: praedam ex hostibus adaeque, sociisque, contra belli ius, agerent: quodque deterius erat, et postea quoque non infrequens illis, quacumque propemodum incederent, municipia castellaque vastarent: et exhausta spoliis, ad extremum etiam inflammarent. Horum nimis effusam agendi licentiam (UT Exempla, praesertim impunita, facile trahunt alios in pariae,) complures, e numero Caesarianorum audaciores, imitaturi; cum praedatum et ipsi, die Septembris decimo nono, circa Gamundium, ac locis finitimis, in villas, praedia, pagos, et agros, excurrerent; hac, illac, palabundum in hostem rrius, quam exoptatam in praedam, inciderunt. Ex iis, haud pauciores trecentis, pars vivi capti, pars oppressi ferro, iugulatique; documento salutari ceteris, clade sua, fuerunt: nequis in posterum, In hostili regno, locum ullum, aut fortunam, sibi crederet amicam: extra iustam autem aciem, ut plurimum, temerariam esse, periculi provocationem. Hoc suis quam commendatissimum semper esse, DUX Maximilianus volebat: id animis eorum impromebat. qui, cum Bucquoio Comite, cumque copiis utriusque, vigesimo demum Septembris die Bohemiam intravit; quando Schvveinizii stativa posuit: et utriusque ducum agmina, tunc collecta, circumspexit.

Schvveinizio porro (quod Comitatui Graczensi contributum municipium est) discessum vicesimo secundo Septembris est: et, itinere, propius Malczam amnem, laeva fluentem, Aquilonem versus instituto, Budovvisium, eodem akhuc die ventum; urbem Bohemiae, crebro superius, nec inhonore, nominatam: quippe, Bohemicae seditioni dissidentem; Caesarianis partibus faventem, et hospitam: eoque nomine, rebellioni passim invisam. Haec ad Malczam sita; loca, sibi finitima, quaquaversum habebat, ea tempestate, Caesari discordia: Mansfeldio vero notho, Turrianoque, Comitibus haud inimica. Tunc in triduum, nec plenum tamen, illic ab utroque substitum est exercitu. cuius morae dies priores duos, partim absumpsit pabulandi frumentandique necessitas: partim, Freystadio demum advenientis annonae viritim facta distributio. Praeter haec autem, hostis domandi, quam famis pellendae, non fere minor ducibus cura: qui, super omni belli residui, coercendaeque rebellionis, via compendioque, studiose deliberabant. Diei stativorum tertio, (qui Septembris fuit quintus, et vicesimus, et in quem pridiano vespere militi saturo profectio fuerat ulterior indicta,) cunctationis paullulum videri potuerat allatura, recens quaedam abitus interpellatio: quippe, Saxonis-Elsctoris summo diluculo supervenientibus litteris, et cursore veredario. Narrabant Maximiliano DUCI (nam ad hunc DUX Saxo scripserat, et mandata cursori dederat,) de Budissini, Lusatiorum urbis, obsidione: de civium urbis, et Ordinum provincialium, contumacia: de Iaegerndorffiano Marchione, pertinaciam eorum armis, et consiliis, accendente: de minis denique Bohemici foederis universi, Saxonicisque terris denuntiata vastitate: secutura procul dubio; ni Maximilianus (quem Elector, etiamnum in Inferiore credebat Austria bellare,) maruraret, in Bohemiam, ad retrahendos e Saxonia Bohemos, irrumpere. Redimendi temporis, et ad alia festinandi, studio; breviter Maximilianus, at officiose, rescripsit, et cum nervo. Currenti sibi, calcar addi. quam postularet Elector, a se penetrari, Bohemiam: in ca se, Comitemque Bucquoium, iamiam bellare; duobus coniunctim instructum utrumque, stipatumque, fortissimis exercitibus. No proinde dubitaret interim, et ipse, quaquaversum posset, ac nosset, carpere Bohemorum fines, et refractarias terras; malo tali dignas, dones bonam tandem ad mentem, ac Caesaris ad obsequium, redirent.

Cum his dimisso litteris, atque stimulis, nuntio Saxone: Dux, et Bucquoius, eodem ipso die, Budowizio discedunt; (97) Budnam Bavarus, Pragadizium alter, petentes: quonam successu rerum, posteriora, nec tamen statim, memorabunt. Nos enim interea, relictam aliquousque casibus suis, Pragam, ac Palatinum, revisemus.

Horum ambo, sua, nec modica, sollicitudine distringebantur: acriore tamen, quam Praga, Fridericus. Quoniam incolarum urbis pro se quisque, quantum impende~re sibi mali posset, expendebat. in Friderici caput, (tamquam, in commune fretum, omnes fluvii,) sic et proprii discriminis metus, et aliorum universae formidines, atque curae, colibant. Hoc nempe quaerit, quisquis regnum vel ambit; vel admittit; cuius fuga beatzor est, quam possessio: quod gloriosius, principio statim, declinatur, quam, exorta postea paenitudine, deseritur. Haec, alique talia, sub hoc tempus, quo Bavariae Ducem, ac Bucquoium, intelligebat, in eo totos esse, quo, subsessore pulso, Bohemiam possessori primo redderent obnoxiam: agitabat animo Fridericus: sollicitus, ne, cuius gentilitias ditiones, terrasque, Rheno contiguas, Spinolaeus exercitus (uti sane faciebat) in Germania rapere coepisset: eiusdem adventitium quoque regnum Caesarianus, ac Boicus, in Bohemia nunc eriperent. Id si fieret; quid tum se futurum? quid heredibus suis; quibus vix heredio lum ullum, nedum provincias, superesse contingeret. Nimirum, eo rerum processise sua tandem, exigui temprois, Acta; suorum vero scaevolarum, ac Trebatiorum, (98) per annos complures, consilia, Iurisque tortuosos flexus: ut iili quidem, rebus in omnibies, Omnia videre sibi visi sint; ipse contra, )ni praeverteretur) hoste praevalituro, suis in terris visurus nihil. Quid aliud ergo restare nunc? quam, ut, qui suis ipsum funciculis sericis in eum rerum labyrinthum induxissent; eum indidem suis iisdem artibus, aut, siquid nossent subtilius, educerent; salvo tamen, et immoto sibi, REGNO? nam huius, ne pilum quidem, cuiquam mortalium se cessurum.

In haec. secum volutata, concilium Palatinus indicit, tam Suorum, quam, siqui tribus ex urbibus Pragaeis praesentes essent, Ordinum-regni senatores. Conveniunt, magna satis frequentia. Refert ad senatum, per administrum regiarum consultationum, Fridericus; Super instante negotiorum mole, quid statui placeat, aut agi? De delectibus novis habendis, et veteribus supplendis, deque generis omnis ad proelium et aciem apparatu, quia res ipsa clamabat; nemo reclamabat, aut ambigebat. Volitabant simul, et vocibus haud obscuris erumpebant, desideria decernendi; Rexne rectius, et utilius, in castris foris armatus ageret? an, in Ratschino domi trabeatus, Urbi custos assideret? Nec est, vel dissimulata, vel dilata, sententiarum, inter Ordines, ductoresque militares, perrogatio. quam deliberationem, in partem utramque ventilatam, apparet ex eo: quod, pro Palatini militia bellantes rationes, quam pro quiete, contentius, acrius, ac diffusius, sic agebant; ut argumenta partis mollioris simul involute viderentur enervare, nulloque quodammodo numero ducere. Cuiusmodi verisimile fit, haec aliaque talia, fuisse; Friderici remansioni blandientia. TANTO ducum, Legatorum, praetorumque castrensium, numero, qui vel praesentes tunc assiderent, aut, foris agentes, acciri, nullo rei communis detrimento, possent, compendium ad Regni cladem fore; simul ac populorum Caput, in castris et acie conspectum esset, ab adversariorum exercitis. Certatim enim universos, sicut in centrum linearum-radios, in turrem areis Troianae machinas et ictus, sicut in Eumenis praetorianam navem Bithynorum classem (99), in Iosaphatum omnes curruum Syriacorum principes (100), in Arcam dominicam omnes Philisthaeorum manus, et euneos; (101) ita concursurum, in exitium Bohemiae regis, omne Papistici roboris armatum examen; quod nunc, apiastrorum instar, sese terris Utraquaeorum infuderit. At in Unius hercle salute. pernicieque, cardinem universae verti, non modo Bohemiae, sed, sacramento foederum unanimi colligatae, Religionis Evangelicae. cuius mali metus, ac labes, minor impendeat; si Regis, in specula sedentis, vices interea, sicist aliquousque iam antehac gesserit, ita postea quoque gerere perseveret, heros, castris armisque tractandis natus, innutritus, et exercitatus, Princeps Anhaltinus: perinde prorsiis, iam tum a puero, gladiis assuefactus, et equis; sicuti soliis, curusque, rex Fridericus. Quod siquid tamen humanitus (uti multa possent) in partem laeviorem eventurum esset Christiano Seniori; superfuturum Iuniorem; et ipsism, Anhaltini nominis ac stirpis dignitats responsurum. Sed, siquid interim huic praeiudicii sit impressura, minor, (in magnis tamen animis,) ad auctoritatem aetas: at superfore, stantem hinc et hinc ad latera, florem ducum, ac ductorum: Comites, Turrianum, Hohenloium, Hollachium, Styrumbum, Mansfeldium: quorism nemo non, si ventum eo rerum esset, in castris gerere dictaturam nosset; dum Rex tribus urbibiis, et ex his, Bohemiae reliquae, iura daret. Ad hunc autem, (regem, inquam,) antequaem ad rerum desprerationem extremam ventum foret, per tot ducum strenuorum, quodammodo transsultum. ilico decurri; quid aliud fore, quam, fluctuante salo, figendo navigio, statim, alia nulla bolide praetantataaê, Sacram anchoram pangi? vel, concursuris praelio legionibus, in aciei fronte prima, triarios protinus, (pugnae titubantis novissimam spem) constitui? SATIS mature venturum regem; si tempestivo dimicandi iussu. Signum autem conflictus, ex Arce regni, quam e campestri tentorio, non imbecillius emissum iri. Maneret ergo rex, ubi nunc; unde non nisi mandaret. Sin consumpta, sine successu, mandata forent; prodiret sane, prodiret indidem: ac, frigescentem desidia Martem, praesentia maiestatis accenderet.

Quod si vero quis exemplis probaeri rem, seu prisci, seu praesentis quoque iemporis, ac tempestatis, expeteret. annon Davidem, (multum enim, tum omnes vulgo Sectarum propugnatores, etiam castrenses, tum prae ceteris hypocrita Puritanusque Turnius, eiusque collegae, Sacris in Testimoniis crepandis, versabantur,) annon Davidem, (inquiebant,) aetatis adhuc vegetae, regem Ierosolymorum, et Chanaanitidis, Ammonitici belli, Rabbathaeque vastandae, curam et expeditionem Ioabo eommisisse, sororis filio; Ierosolymis ipsum residentem, et in castra transamnanae regionis, quae fieri vellet, mandantem? (102) Nonne postea quoque, (subiungebat, eius consilii repertor,) bello civili, quod inter eum, ac degenerem filium Absalmem, gestum est, egressurus in aciem rex idem, prohibitus est a populo; coactusque, tantisper ipse sedens in urbis Ephraemaeae praesidio, permittere copias legatis bellicis tribus: inter quos locum primum idem, de quo dictum est, Ioabus tenebat? et hoc annon ideo; quod David unus, decem millium instar censeretur? (103) Neque tamen, ex eo quoque tempore, praeliis in universum abstinente rege, nonne, post aditum acie Philistina capitis periculum, coniuratione ducum lata lex est; Ne David unquam praesens ulli misceretur expeditioni? Ne, forte, caesus hostili ferro, morte sua lucernam exstingueret Israelis. (104) quod sane lumen, sui quisque regni Rex est; si vivus: tenebrae regni, si mortuus. Huius veritatem oraculi, severitatemque, multos (addebant,) vidises, fugisseque, posiremorum quoque temporum Reges: quorum, ab usque Caroli Quinti, Caesaris bellicosi, memoria, deinceps etiam Austriaci sanginis, vix uno plures ullus, aut rex, aut lmpevator, bellaper se, sed per legatos et proreges, gesserint; aut hodie quoque gerant. Sic Philippum Secundum, Hispaniae regem, in Oceano, per Sanctae-Crucium; in Anglico freto, per Sidonium; in Belgio, per Farnesium Parmensem, duces: Sic Philippum tertium, per Ossunam in Adria, Tuscoque mari; per Petrum Toletanum, in Insubribus, et Monte-ferrato, bellare solitos: ipsos interim aut Vallisoleti sedentes, aut Madriti: neque tamen eaepropter minus in summae rei clavum intentos. Ita quoque gentis eorum Caedares, et Imperatores, Ferdinandum Primum, Caroli fratrem, in Hungaria, viccs in castris suas, mandasse, Kaziano Croatae: (†) Maximilianum Secundum, Ferdinandi filium, Nicolao Serino, Dalmatae; Rudolphum Secundum, in Ungaria Daciauqe, Georgio Bastae: Matthiam, adversus Clivienses motus, Leopoldo fratri; contra Bohemicum foedus, Tampirio: Ferdinandum demum (eism ipsum, qui nunc, Secundi nomine, Bohemis et Imperio nihil secundum et auspicatum immittat,) Bavare suas partes, ac Bucquoio, committere; procul iaculi ipsum, et acie, Viennenses inter vindemias quiescentem. Horum ergo tot, qua priscorum, qua recentium, Principum coronatorum vestigiis insistens, rex quoque Fridericus; quidni, dum in campis arma misceantur, ipse tantisper in Regia Pragensi, cum delectsi consultissimorum, sese teneret; Oraculum castris, et curiis; uxori regiae, denuo praegnanti, levamentum; palatinae soboli fomentum; urbi trepidanti solatium; Omnibus demum, ut quaeque res incasura foret, solo quoque sui praesentis intuitu, futurus Omnia?

Sed adversum haec, (et praesente fortase quandoque Friderico,) disserebatur ab Regni Proceribus, ac belli primoribus administris, audacter: ut, qui primos reverentiae menses sensim iam devorassent; et maieitatem, assuetudine, vertissent in quandam familiaritatis imaginem: immo revera, potius in quoddam libertatis, invita subiectione mistae, simulacrum, et picturam. QUIS enim mortalium, Uni prius, eique legitimo, domino rebellium, unquam alteri postea, per se suffecto, libenter, et diu, servivit? Regere se putant eum debere, cui regnum dederunt. Tales Friderico Bohemi tunc erant: talis et Bohemis Fridericus. id quod sero demum hic, et animo reputavit, et verbis dequestus est: (105) posteaquam querelae iam, et fortuna, pariter in ventos ibant.

Dicebatur igitur ab his, in concilio: Tam ingentem rerum agendarum instare molem; ut verbis perdendis, nec canssa suppetat, nec otium. Ingruere tempestatem, cuius violentiane formidnbilior esset, an irruendi celeritas; frustra disputari: nisi potius, omissis in praesens negotiis aliis omnibus, vis viribus, et festinationi par impetus, occurrat. Lenius lentiusque fortassis acturo Bucquoio; suis stimulis nullam ulli quietem, aut respirandi moram, concessurum esse Bavarum; fulminis alis ruere gaudentem. Sic Donavverdam antehac; sic postea Iuvaviensem Primatem, superventu Discis istius repentino, sideratos; dedisse manus. Sie Anassi superiors accolas, illi turbini procubuisse nuperrime; prius paene, quam adesse sentiretur. Contra festinantem, properandum, et volandum. Ei Duci, Palatinum Rheni se natalium iure ferenti, Rheni Palatinum opponi, fas esse; tametsi Fridericus etiamnum in Electoris laticlavia (106) duntaxat, et nondum in purpura regali, spectaretur. Iret obvius leoni leo, flavo flavus: agnato-sanguinis, ex aequo generosus; cuius cruor et vita quaereretur, ab amico, nuper hostem induto. Nam ceteris quidem, qui numero maegno, paene totius ex Europae populis, adversus Bohemiae novum regem, coeant, opibus, et copiis; quin obviam, ipse per se, Rex ire debeat: ne regem quidem ipsum, reginamque, videri dubitare; propter hostiuns maiestatem, vultu maiestatis aequalis excipiendam. Ut arduum, ae molestum, sic magnisicum, Bohemico Regi futurum; adversus unum se, fremere gentes; inire consilia populos; in acie partim, ac partim in procinctis, foeaere, coniurationique, stare totius et Europae potentissimos, et Papismi spectabilissimos, acerrimosque megistanes: Regem Hispaniarum; Austriaci nominis, quanta superesset, universam stirpem; Paulum burghesium, Sacrificorum omnium principem, ltaliae principibus succinctum. e Germaniae regulis, et exarchis, quidquid Herbipolitano foedere coniur âsset adversus Protestantes: antesignano, Dure Bavarorum. e Septemviris Imperu, Trevirensem, Coloniensem, Moguntinum, et ipsum insuper, (ô nefas!) Saxonem; tot nomina, capitaque bellacia, contra nomen et caput unius Bohemorum regis. Qui proinde, quid sibi muneris et operis in manus, ipso cum sceptro gladioque, traditum esset, ponderare meminisset; et exsequi. Ni fiat id; super omissione, diversos diversa sensuros, ac sparsuros. Malevolos quidem certe (quorum ubique late diffusa natio sit,) male iam nunc suppresso murmure, gannituros: Si per Legatos solos, ac praetores, omnis administretur belli summa; Nesciturum, per se regere, qui, per se, nesciat, aut renuat, bellare. propterque causam hanc ipsam, inuncto coronatoque Capiti, manuum eiiam superadici Iaboriosarum insignia; quoad Rex vivat, indivulsa: Sceptrum, et Ensem: quod alterius, si cesset alterum, (quoties secus iuberet usus,) nulla futura sit utilitas; nulla gratia, neque splendor. REGIS esse, domi forisque, non nsodo iubere, sed iussis, exemplo vigorem addere; si nesciat, discere: (107) militaremque disciplinam universam, assequi studere; nihilo segnius, quam gubernaculorum, ac Iuris dicundi, peritiam. Sicut autem fabricando, fabros; et et exercitando, cursores: ita militando, milites; ordinando, iubendo, proeliando suomet Marte, militiae principes, et imperatores, sieri. Scientiarum optimas esse, quas experimenta propria pariant. ct alioquin hercule, si Bucquoius nusquam ullus, nec Bavarus, aut Saxo, Bohemicas infensarent terras: Bohemici tamen Regis, haud sucus, ac cuiusvis populorunz rectoris alterius, fore munus, et partes; ad belli, quantumlibet etiam eminus adhuc clangentis, primum quemque sonitum, armare semet: ad arma citare suos; egredi priorem; educere suorum agmina; phalangas, et legiones hostiles, ubicumque repererit, adoriri: sicubi non invenerit, quaerere, prefligare, concidere:curas, ac fortunas, domesticas, imbelliori sexui, (cum praesidio tamen,) relinquere. dum ipse, totus-quantus interim in armis; ceteros, ad latera, circumque se, volitantes, legen sibi, non praesiciat, aut aequet: id, quod pane fieret, quoties bi tales, sine caussa grandi, nimis-grandes, ac Loco Regis, fiant. Inde tumorem multis, et cornua, surgere; gaudentibus, vocabulo se, quam reges, paene sonantiore, salutari: dum ducum-duces, ac Generalissimi, proclamantur. Quam pompam universam, si sibimet ipsi Rex, in castris et acie praesens, reservet; nec alios dispertiat: tum enimvero pondus maiestatis ingens accreturum ev; monarcham, (etiam in tentoriis,) agenti, tanto tueiorem, quam intra Regiae parietes: quanto densiore firmioreque plurimorum millium praesidio Regis-tutelae circumfuso. Quid, quod et mutuo, coronati-capttis, et copiarum, armis fulgentium, aspectu, plurimum ambabus partibus accesurum animorum sit, et alacritatis? quando, non ad nudem imperatoris sui memoriam, et auspicia, sed in eius ipsiusmet oculis, praesentia, commilitio, conseri manus, et pari victoriam, in medium et commune, cuncti visuri sint? Hinc, muliis partibus luculentius auctum iri, tum in imperante, mandandi fiduciam; tum in milite, capesiente pugnam, obsequium; exarsuro, iam non ad vicarias alicuius legati, tribunive, veces, sed ad regii vultus inflammatos, vivaces, praesentes, oculos, et proelia miscentes manus: suspecturis virtutem, tam his, qui Victorem eum volent, quam tis, qui victum, ac deletum: gloria pari, viri-fortis, et secutura vitam, et ornatura mortem. Recusaturis praeterea legatis, agminumque ductoribus, in momenti potioris negotiis, suopte quidquam arbitrio statuere; nec, nisi praeconsulto Rege, certaminum occasiones ac tempora, (quantumvis idomea, secundaque,) sumpturism donec, ultro citoque mittendis, ac remittendis, internuntiis, sententia primi summique culminis, exquiratur identidem, et in eastra reportetur: quam multas interim, rerum bene gerendarum opportunitates aureas, aut tralapsuras, aut corruptum iri? quae cunctae, praesentis, et vivae-vocis-oracula fundentis, Principis unica, negante, vel. annuente, successum invenirent. (108.) Ob haec igitur, et alia generis eius plura, castris eum, cum laude, gloriaque, necnon, utilitate simul, ac necessitate publica, non, ut ceteros, interfuturum; sed, quo modo ceterorum neminem, praesessurum.

Quae vero contrariam sententiam fulcire momenta viderentur; ea colores esie potius, quam solidas vivasque rationes.

Ad Unius, in acie, vel agmine, conspecti, Friderici regis oppressionem, hostium omne concursurum robur, et odium. At vicissim, ad tutandum eum, circumfusum iri. Regi, pratorianarum cohortium omnem nervum, et ardorem. Discrimini caput obiectum iri Principis; qui casurus, nisi casuro pariter omni regno, non sit. At, in medium multorum millium recepto Regi, periculum, nisi per multorum millium praeiacentem stragem, non proximaturum: et, si ruat, gloriosum circa se condttorium, et inclitum epttaphium, habiturum; IN MEDIO, VIRTUTEM. Cum cadente (quod caelum prohiberet!) ne, concidere simul et Bohemiam, opus foret; provisum esie divine, nupera filii regalis, in solium paternum successione, declarata. Turbato bellica tempestate Bohemiae statu, non continuo sic ad Regem, tamquam ad Anchoram sacram, aut ad extrema fortunae retinacula, decurri; nisi cemitatu stipatum aliarum etiam, nec trivialium, anchorarum; compluribus hucusque praetentatis militiae Scyllis, et astuariis, approbatarum. id, quod praestitissent, ac praestituri deinceps quoque forent, Anhaltini, Turriani, Styrumbi; quique ceteri sest triarios exhibuisient, etiam ante citantem se tubam.

Exemplis denique seu biblicis, seu temporum recentiorum, Consilium istud suum, iuvari magis, quam everti. Sane Davidem, fudaeae regem, aetate, bellis aptiore, suas proeliandi partes, aedversum Ammonitas, in foabum transtulisse; ferosolymis interea desidentem ipsum: sed, quanto iucundiore mortalibus immortalibusque spectaculo, staturam tunc in armis et castris, contra Rabbatham; potius, quam, ex arcis Sionaeae solario, per otium pemeridianae remissionis, despieientem in pomarii subiecti nympheum: irretato, propter desidiam illam flagitiosam, DEO; sauciata letifere conscientia; contaminata nupta, nondum sua; trucidato nuptae marito; turbata malis domo; confusa Regis opprobrio gente; provocatis ad contumeliam Israelis, impiis Ammonitis? Quorum quidem omnium Davidis eventuum, in Friderico rege vereri se nullum. sotendere tantummodo; castrensi Regum labori, quam castellanae quieti, quanto plus inesset publicae gloriae: quae, sequentes arma, sequatur et ipsa; fugientes contra, fugiat. Hoc ipsum animo raeputantem, Davidem eundem, praeliorum nec antea, nec post, in inclinatam usque corporis fiumitatem, declinasse quidquam: bellorim adaeque semper invictum, et insatiabilem. In gigante Goliatho, Davidem posuisie bellandi promcipium; in Iesbibenobo gigante, (109) finem. Si poneret rex quoque Fridericus debellandi tirocinium in Duce Boiariae; meriturum esse rudem in Ferdinando Styro. post omnem autem, ac totum, profligatum Antichristum, missione donatum, emeritum, veteranumque, proclamatum sri. tumque demum, inextinctam eius fore, Davidis exemplo, lucernam: e Reformationis Evangelica lucido regno, Papismi cunctis exterminatis tenebris, et sempiternam in noctem relegatis. Quod ergo sui Consilti voluerit esse compendium, ac quandam quodammodo praeviam peror ationem, adversa pars, cum diceret, Manendum igitur Friderico regi, cum suis, illic; ubi non, nisi mandaret: id in contrarium se convertere, rectius, ac salubrius: Eundum illi potius, et festinandum, illuc, ubi non, nisi pugnaret; et pugnando, fortius Martem, quam responsis ullis, accenderet. Philippos interim, Austriacosque ceteros, suis bellandi moribus institutisque relinqueret. Negligeret extera; curaret Sua. Quodsi vero tants duceret, Hisoanica respicere: sciret, ac perpenderet: Longe disparem esie Castellanorim, in hoc, et Bohemiae, regum conditionem. in immensum Madrito Valisoletoque remetiores, hostium esse bellisedes, in Africa, Sicilia, Belgio (guanto magis, in Orientis, cis et ultra Gangem, terris? aut, ad Occasum, in Americanis?) longius eas distare, quam Praga Leutomeritzium, aut Pilsnam, vel Budovvizium. Minorum regum, ad sua defendenda, porrectiores esie, quam maximorum, manus. Bohemiam universam, ambitus spatio contineri, diametroque, (tam, qua lata, quam, qua longa sit,) haud multo ducentis pasivum milibus (110) ampliore. cuius proinde, sive circa limites, sive regionis intra viscera, conserantur manus; in expedito fore, Regis accursum. haud perinde vero, Madrito Limam, aut Mexecum, ad Oecasum; vel in terris Aurorae, Goam, Bengalam, Malaccam. qua de caussa, Proregum illie praesentiam, Regum auspicia, desiderari. Legatorum, acriorem in propinquo manum; legantium, maiorem e longinque reverentiam, (111) esse. quae, praesenti statu rerum, in contrarium utraque vertantur. Adderent his, qui diversa sentirent: quod, Philippis, uno quopiam, per absentiam eorum, amisso regno, vel stipendiario populo, decem alibi, vel viginti trigintaque, supersint regna, previnciae, gentesque vectigales: et in classibus, omnem per Oceanum, onusta gazis, emproia natare. Regem Fridericum, si, quieti sepositus, et castrorum intactus, Una, per absentiam suam, Bohemia (quod DEUS omen probiberet!) exeideret: ecquas, post hanc, Bohemias alias, aut aditurum, aut adnavigaturum? undenam sumptus, ac victum, nedum victoriam, et triumphos, extorsurum? proesertim, et Rheni tunc ditionibus alienae cedere possessioni gesticntibus: et, ob ea, domini veteris receptui se subtracturis. Semel ab Hoste superatis, ad opem clausas et Amicorum opes esse.

Quod sub extremum, Hispanicorum regum otiosis, extra castra, certaminum arbitriis, etiam Austriacorum adnecterentur, eiusdem quietis, exempla; Ferdinando quidem certe postremo, (licet aliequin hosti suo) nihil excusabilius, quam, Viennae sedisse; nihil falsius, quam, procul telis et iactibus, egisse: quando constaret, eum urbi suae praesidio, non urbem ei spectaculo, fuisie. Turriani quoque Comitis, et Gaboris (nunc Regis,) iactis in moenia pilis ignitis, paribus in eorum castrae responsis eundem occurrisse. Ceteris ante Ferdinandum hunc, Caesaribus, ad primum usque Ferdinandum, retro discutiendis, quis eorum, aut cur, per vicarias potius, quam suasmet, manus, pugnas obierit; operam gratis insumptum iri: quippe, quibus, super omnes efferentibus se, pro tota ratione, suum fuerit placitum, ac voluntas: et quorum setius facta, quam fieri convenerit, Maiestas protexerit; apud illam familiam inveterata: Palatinianae vero stirpi, necdum annua, nuperque (si verum audire placeat) coepta, nascique visa. Quod summatim postremo sententia dissentiens alicubi convolvat; Satis tempestive venturum in castra regem, si maturo satis certaminis imperio: numquam eum maturiore dimicandi iussu compariturum, quam, impraesentiarum, semper se suorum oculis sistendo. Futurum omnibus Omnia, non, si Pragoe se teneat, custodis titulo Rex: sed, si pro Praga, regnoque, foris Heroem agat. Ad summam! Davidem hunc, (112) Unum fore, pro decem milibus; si proelians, hostium decem milia redegerit ad Unum.