Iam itaque, si continuus hic, et longaevus, rerum in Pace tenor incederet; PRAGA trigemina, non saxea sibi marmoreave, sed, modo quodam, Una quaepiam poterat AUREA videri ROMA; super Leonem Album (344) pandente, tutelae simul ac Maiestatis alas, Aquila coronata. Foris, colonorum multa milia (345), rerum tranquilliorum, reditusque, tracta dulcedine; rura sua, municipiaque, repetebant. Intus autem, in Parva praesertim PRAGA, (quae ceterarum prior ad obsequium reverterat,) Civium intelligentiores, quibus mala rebelionis acciderant aerumnosiora, per Rathschini iam vicos, Machabaeana Simonis tempora sibi repraesentabant; ab Antiochis respirantia. Sedebant, Orthodoxae potissimum partis et religionis, Seniores, tam Ecclesiastici, quam Sacrorum exsortes, in vestibulis, aut hibernaculis; pars autem, et pro foribus ac portis, in plateis, a iugos clivi regalis-arcis, usque deorsum ad collis Petrozim principium, ac portas Montis-Sionis; quo titulo Strahofiense coenobium, amplum et inclitum, honorarat dudum Antiqua Pragensium pietas: ex quo tempore, Uladislao I. regente Bohemiam Henricus, Olomuzensis Episcopus, reversus Ierosolymis, Pragam secum attulerat, ichnographicam situs Sionaei descriptionem; cum situ Petrozinaei iugi mirifice congruentem. (346)

Ut autem ad propositum rei, quam narrare sum ingressus, redeam: Sicut, sub Simone Machabaeo, duce gentis ac summo Sacerdote, Ierosolymitae quondam; sic, Simone Brosio, sacrae basilicae Praeposito, DUCEque Bavariae, praeside-rerum-vicario, belli, per aliquot dies, laxamentum suis praebente, Pragenses animum diffundebant: ac, praesente, cupideque per otium auscultante, praesidiario milite, rariora quaeque de Bohemia, Praga, Molda fluvio, Ratschini regio templo, monstrisque rerum et eventuum, in illo Rathschini-collis, et Albi-Montis, tractu, referebant. Et alii quidem, sicut populus Machabaeicus, (347) de bonis terrae tractabant: uti cives, et agrorum cultores. Aln, de bonis caeli, de vita spiritus, de rebus sacris: uti Clerus, Canonici, pastores animarum; in suo quisque sensu (velut divinus Paulus loquitur,) abundans, (348) et disertus.

Hic, (ut nonnulla speciminis gratia producam,) diversitorum aliquis, qui, iunior olim, litteris operam dans, ad usque limina Dialectieae; postea vero, spinetis absterritus Entium-Rationis, et Aequipollentium, a Signis logicis transierat ad hederam vini venalis, et coniugium; Variorum, inquit, variis sui locis, ac tractibus, germinum proventuumque, ferax, et opulens est, nostra Bohemia. Tritico, Launae campi commendantur: vinearum simulacris, Leitomericii colles vitiferi: lupulorum botris, in zythum, (349) Sazensis ager; flore potus Cerealis, Rackonizium; flore ferri, Tachovii, Silvaeque Bohemicae connexae, vicinia; ferrariis (350) ipsis, Beravia: ferrariarum effectu gladiisque, Prahalizium: argentariis, Crumlovia, Budevvizium, Kuttenberga: iuglandibus, et avellanis, Commotavium (351): salutiferis aquis, Thermae Caeolinae: margaritis fluvialibus, Ottava: gemmis, amethysto, calai, carbunculo, sparsim montes, et fissurae rupium: Croci demum praestantis, aromatumque diversorum plantis, quaquaversum Bohemiae dives humus. Haec, antiquitus tradita nobis, etiam nunc in flore fructuque sunt. Sed praestantissimum germinum omnium, (absit verbis his invidia!) nostra gens, et Annus hic, vidit accepitque, manu Maximiliani satum, in Albo Monte: victoriae nempe PALMAM. Vivat, ac perennet!

HAEC Bohemo dicente; Boicus e praesidio-Ratschini miles, laude DUCIS sui tanto magis captus, quanto veriorem agnoscebat, et Orbi testatiorem; O, mi diversitor! (ait:) quis nobis, post aetates aliquot, et Palmarum eius generis, et Satorum eiusmodi DUCUM, nemus plenum, et durabile, largiatur? Maximilianaeum id nominaremus: et sub illius umbra, sine metu, quiesceremus. Simulque manu prehensum, sui Principis encomiasten istum, ducit, uno quopiam alterove de Clericis subsequente, per militares scalas, in editissima moenium, et arcis Ratschini: qua parte, Solem. Orientem-aestivum versus, pons Moldae desinens in Septentrionis plagam, oculis, una cum Urbe-Vetere, subici posset. Cumque constitissent et in conspectu pleramque Pragam haberent: Hic nunc narra nobis, (inquit,) ceu diuturnus iam hospes, advenis; et incola, peregrinis. Moles aedium illa, quae fini pontis Moldaei non multum abiuncta visitur, portaeque Veteris Urbis interius imminet, dicere potes, quaenam, et quorum, et unde sit? Renidet enim inprimis, et cognitionem sui mereri, fronte statim prima tenus, videtur. Cui Bohemus; Ante biennium (ait,) et quinque fere menses, Templum erat, et Collegium Clericorum, religiosis votis obstrictorum; docentium litteras, ac bonos mores: instar Athenet cuiuspiam, iuventuti Bohemicae patentis, semper, et intenti. Dederam (addit) et ego quondam litteris illic operam; quamdiu vitae meae rationes id tulerunt. Tenebatur autem locus hic, ab usque Ferdinandi (Primi, nominis huius, Bohemiae Regis) temporibus, ab hominibus, ac professoribus, Societatis IESV. Sed his novissime, triginta Directorum mandato per vim eiectis; a Friderico tandem introducti, doctores successere, rabulaeque, Calviniani. qui mihi tamen, per hos aliquot dies, declamare desisse; vasa vero conclamare colligereque, coepisse, visi sunt. Adeo nunc illic alta solitudo, locusque desertus, deprehenditur. Credas, a Palatino profugo, spes exteras; a Palatinianis autem verbi-Ministris, eius fugae vestigia, spectari prensarique. Seminarium igitur, hoc ingens aedificium, istoc demum anno fieri coepit, Errorum, et errores docentium, Genevaeorum; quod antehac, ab annis retro, sexaginta quatuor circiter, (352) domicilium fuerat Societatis-IESV-Clementinum; a tutela dictum, et memoria sacra, divi Clementis, Romani tam Civis, quam Pontificis; et ab Angelis, in mari Ponticae-Chersonesi, monimento marmoreo sepulti. Ceterum is idem locus, eiusdem Martyris insignitus titulo, coenobiam antiquitus fuerat Ordinis, in Ecclesia florentissimi; per scholas, ac templa, mundum erudientis. Huic, quinquennio fere, post Patriarcham eius caelo receptum, et corpore tenus Bononiae tumulatum, Polonus nobilis, Czestaus nomine, (qui frater fuit germanus, admirabilis illius aquarum-Wandali viatoris, Hyacinthi,) sedem posuerat asceticam, satis amplam, spatiosam, ac vitae subsidiis convenienter instructam: quippe, quam opibus suis promoverit, etiam Przemyslaus Ottocarus 1. Bohemiam regens, anno circiter millesimo, ducentesimo, vigesimo sexto. Tantus autem illius splendor Sacrae domus, ac coetus, fuit, ad annum usque millesimum quadringentesimum Servatoris, ac tempora Wenceslai-Pigri, regis: ut centum nonnumquam, et quinquaginta, sustentandis incolis census annui suffecerint: cum tamen sesquisaeculo post, plures uno, (Prioris partes obtinente,) duobusque solis fratribus, nec habitarent ibi, nec alerentur. Infrequentiae vero causam, culpamque, nec sustinuit ascetarum ulla defectio, vel transfugium; nec domesticae procurandae rei socordia; sed illorum temporum, bonis omnibus infesta, saevities, et impietas, Hussitarum: monasteriorum, et sacrarum aedium, exscidium. Erat quippe, (sicuti saepenumero meum, inquit, historiarum et eloquentiae Professorem, referentem audiebam,) erat Pragae nostrae funestus partus, Bohemus quidam; Hieronymus nomine: cognominis vero genuini suppressor, (pro quo, Pragensem sese nominabat,) praestabat magis, quam sonabat, quod erat: ab omni nempe retro maiorum stirpe, PISCIS-PUTRIDUS cognominatus. Eae voces duae compositae, Teutonibus praesertim, nuda sui pronuntiatione, Piscem quidem tabefactum et foeientem notabat: translatione vero paroemica, Mendaciloquum, et fumos inamarum vendentem. (353) Breviter! utur arriperes, et explicares; Germanorum (quos ille mirum in modum oderat) agrestibus, et turbae vulgari, nomen eius, et cognomen, pronuntiata dialecto rusticana, (354) contemptum simul, ac risum, suscitabant. Et hic tamen, tam vilis aliquousque, nominum tenus, rudi plebeculae; postmodo nihilosecius, id, quod in Adelphis Terentianus dixit Senecio, (355) paulatim primum plebem fecit SVAM: deinde vero, tantumnon pleramque fere, cultricem-agri Bohemiam, et multam quoque Nobilitatis partem: his, quae dicam, initiis.

Profectus in Angliam Hieronymus hic Putri-piscis, dum Oxanii litteris altioribus operam dat, in Ioannis Wuleffi damnatos ab Ecclesia libros, et Assertiones, incidit, ac se demersit. Assertionum autem illarum eas, quae DE REALIBUS erant UNIVERSALIBUS, quadraginta quinque minimum Articulis comprehensas, secum asportavit, ex Anglia, suam in Bohemiam, anno millesimo quadringentesimo, reversus. Articulos (quos appellabant) Wicleffaeos illos, eleganti descriptos charactere litterarum, tradidit, et impressit animo, tum aliorum passim, in tribus Pragarum urbibus; tum novissime, Ioannis etiam Hussi, diu licet, ac saepius, primo reluctantis: ad extremum tamen, manus dantis. non minus autem demum, et Ioanni cuidam Przibrae, persuasit idem capitis sui putidi virus: adeoque duobus, sub idem fere tempus, nominis unius, eiusdemque, civibus: viris, antehac, in Universitate Pragensi, scientia simul, et auctoritate, claris. Ac Przibra quidem, agnita demum haeresum illarum fovea, resiliit: ex impostoris Hieronymi discipulo, factus acerrimus ilius oppugnator. Ioannes autem Hussus, in deteriora. semper proficiens; et privatos intra parietes, et de publicis auditoriorum templorumque cathedris, Wicleffi doctrinam, unanimi, cum Hieronymo, conatu, laudibus in caelum extollere pergebant. Unde populus auditor, invicem utrumque ferebant in nubes: quo Constantiae postmodum, ad lacum Acronianum, erant evolaturi. tunc plebem, ac multitudines, capiebant, et, ab ore suspensas suo, tenebant; quia volentia plebi, displicentia vero Sacerdotio, magistratibusque, crepitabant. (356) QUIS autem non placet, qui dicit, quod unicuique placet?

At non aeternum horum fuit istud contionale regnum. Evocatus Constantiam, a Concilii Patribus conscriptis, Hussus; decreto Sigismundi Caesaris, ut Haeresiarcha, combustione sui poenas dedit. Piscem-Putridum, eodem delatum, et paria merito metuentem; horror, ac fuga candentium prunarum, Constantia retrahebant Pragam. Sed eo priusquam accederet; Bernaviae, Superioris Palatinatus oppido, Bohemicam ad Silvam, in convivio quodam, (encaeniorum, opinor,) coetui Sacerdotum immixtum, ac disputantem: clanculum nonnemo, tamquam haereseos sibi suspectum, magistratui detulit. Eum igitur inveniens, opprimensque, Praefectus oppidi; primum ignotum, et se nomenque suum dissimulantem, statim autem ex Hussi mentione tutelaque suspectiorem, eo demum redigit hominem; ut Hieronymum se Pragensem fateatur, Wicleffi discipulum; Hussi magistrum; utriusque manifestum propugnatorem. Hunc, cognitis his, Praefectus, quem dixi, vir infigniter orthodoxus, et Domus-DEI Zelo flagrans, catenis oneratum, in plaustrum inicit: ac Bernavia Constantiam transmittit. ubi causa Pragensis huius, exustione nebulonis, clarius est illustrata. (357) Quo porro nunc redeam ad id, (inquit diversitor,) quod narrare coeperam: hic ipse Putri-piscis, Luciferi ruentis imitatus malitiam; facibus errorum suorum late sparsis, universam accenderat Bohemiam nostram: perque manus traditis Ioanni Ziscae titionibus, templa, monasticasque colonias evastavit innumeras: in his, et Divi Clementis sedem istam; a multitudine tam ingenti religiosissimorum incolarum, ad ternionem, ut dixi, redactam. Sed austerius egerunt isto cum loco Calviniani praesentis anni: qui Clementinianorum ibi, reliquere nec Unum. Quodque rigidius est: audio quidem, sub nuperae Victoriae Mont-albanae vesperam, non defuisse, qui, Pragensium Clementinorum extorrium nomine, (peregrinus licet ipse,) pandi sibi Clementinum istud Atheneon, una cum templo, iuberet: pulsisque novissimis suis possessoribus cedi reddique Sedem eam, postularet. Sed a Puritanis, illius heredii subsessoribus, irrisum repulsumque, ferunt; desistere coactum illa repetundarum Actione: quod illis esset, Unus homo, nullus homo.

Cum dixisset haec Pragensis ille civis, Rathschini collis habitator: adiecit; Clementiam hanc, omnes alios exterminandi; se vero solos, etiam contribulibus sibi Sectis, anteferendi, Iesuitas demum orbe quoque toto, (si possent,) eiciundi; tamquam spiritum quendam hereditarium Scultetus, eiusque socii, sortiti sunt a Ioanne suo Calvino. quem, ut alibi, sic et apud nos Pragae, regnum obtinere laborarunt monarchicum, in choro, (quod aiunt,) et foro: regnum legum, gregum, et doctrinae, supra potentiam Ioannis Wicleffi, Ioannis Hussi, Ioannis Przibrae, (priusquam iste resipisceret,) et Ioannis illius Apostatae monachi; qui Ziskiana sub tempora saeviit in aedes sacras, et aras (q): seditiosorum dux et incentor famosissimus. ut, inter tot adeo, cognomines animarum pastores, inter natos mulierum, (si sic loqui blasphemis concessum est,) non surrexisse maior crederetur, Ioanne Calvino. Quae cum diceret hic; e duobus, illis Clericis, quos una cum hospite militeque venisse dixeram in speculam moenium, PETRUS nomine, Celtis oriundus, sed Pragae, per aliquot iam annos, ministerii curaeque Sacrorum caussa, moratus; ad Boicum conversus militem: Hoc est, inquit, quod antiquo vulgo diverbio circumfertur; Homini frequenter hominem immane quantum, non dissidere modo, sed et praestare (358): quodque spectat huc, eodem quandoque nomine. Demus igitur, tot Ioannes, quot iste modo nominavit, et quibus addere fortasse plures potuisset, offundere tenebras huic urbi conatos esse. Per alios tamen, appellationis eiusdem, itidemque classis Ecclesiasticae, viros, e diverso multum inclaruit, et urbs haec, et universa dioecesis. Prodeat in exemplum, qui iam pridem processit in publicam bonorum admirationem, Ioannes, nominis huius ille Tertius Pragensium archiepiscopus, cognomento Lohelius; e Praesule Praemonstratensi Strahofiensis coenobii, pertractus ad tiaram ecclesiae nostrae metropolitanae, cuius in vicinia stamus. Hic ab Directoribus, abhinc biennio, quod, eorum molitionibus obsistens, Viennam secessisset, exul declaratus, et proscriptus; nunc ita denuo correcis, ac comparatis, Bohemiae rebus, haud ita multo post, et Pragam reviset suam; et ab hac, (uti senio malisque fractae vires eius minari perhibentur,) digressurus iterum, ac brevi, patriam habere caelum incipiet. (359) Vir, dum adhuc in vivis est, scientiis et humanis expolitus, et divinis instructissimus: quaeque corona laudum est illius, vitae morumque singulari spectabilis innocentia: Divique Norberti, patriarchae sui, specimen successionis exquisitum, et Strahofiensium viva Gloria: Ioannes, aio, Lohelius. Quid autem et de Canonicorum huius basilicae, (qui proximi sunt Archiepiscoporum suorum praeconiis,) Collegio venerando dicam? Coetus hic, Sacerdotii Clerique metropolitani, coaevus ipsi iam olim divo Wenceslao DUCI, Martyri, conditori templi; Ferdinandi Primi Caesaris, ad Paulum Quartum pontificem maximum data, plena commendationis, epistola, laudibus in omnia posterorum saecula mittitur: dum et praesides eius, et Canonici, VIRI celebrantur, semper in Orthocdoxos retinenda defendendaque Religione, summae, tum integritatis, tum constantiae: dum item, per Illos, ait, stetisse, quod Catholica religio, quodque Romanae Sedis observantia, non fuerit elim inata Regno, nec penitses exstincta. (360) Quae laus, inter cetera, patuit ex eo quoque; quod conatibus, ac suarummes etiam opum viribus supremis, Societatis IESII stabilitatem-sedis promorint, et perfecerint. (361) In summam! Sacerdotium istud Cathedrale, passim omnibus suis, ad illud missis, epistolis, idem Imperator a fronte statim affari solebat, ut DEO, Religioni Catholicae, Sibique, Regi suo, semper fideles, devotos, dilectos. Quod si vero, praeteritis iis, qui transcursu duntaxat, et universim, praedicantur e Canonico collegio, transire quis gaudeat ad particularia quorundam, caque magis aliquanto conspicuorum, nomina; quot, rogo, vel hoc uno Ioannis vocabulo decoros, tenebrionibus Wicleffo, vel Husso, vel Calvino, per cumulum opponet? In charta, (fateor,) ac sinu, descriptos reverentiae caussa, Petrus ego, circumfero; quos, sinu nunc depromptos, e charta recito: qui sub Ioanne primo, sub Ioanne secundo, Pragensibus Archiepiscopis, ad Sbinkonem usque, ceteris nominatiores, in Albo nostro Canonici supersunt. In iis sunt, Ioannes Litomisslensis, Ioannes Krabiczaeus, Ioannes Landstenius; Ianouwiczius Kolowrataeus, Ioannes et ipse, sicut et, De-Praga dictus, et Misaeus, et Malessiczius, et Niemczizius: Ioannes omnes: iique viri, pars ortu generis, pars eruditione praesignes, et usu rerum. Sed prae reliquis omnibus incliti duo: nec adhuc tamen nominati. quorum alter, Ioannes fuit Eccius, seu, contractione nominis, Ioann-eccius vulgo dictus; (362) alter autem, Ioannes Nepomucenus. Horum ambo, vixerunt, et vivere desierunt, sub furioso pariter, et inglorio, Bohemorum rege. Wenceslaus is erat, ordine nominis istius, Quartus.

Hic, patrem habens Carolum Quartum, Caesarem iuxta, Bohemiaeque regem inclitum, Aureae (quam vocant) bullae conditorem; et sacrarum reliquiarum religiosissimum orbe toto collectorem: fratrem autem germanum, Sigismundum; eum, qui postmodum imperavit. Editus in lucem est, non Pragae, sed Norimbergae sicut auctor est Volckmannus, Elogio quinto, Carolo-Ferdinandaeae Pragensium Universitatis. Quod equidem accidisse rear: parentibus illic, Comitiorum-Imperii caussa, tunc agentibus.

Ac Wenceslaus quidem, natu multo maior fratre, morum autem dispar, ac variabilior; patri, sub annum Salutis humanae millesimum tercentesimum septuagesimum octavum, vita functo, proxime successit: maturitate vero morum, longissime cessit. Primis enim susceptae dominationis annis, paternis (veluti tradit, ac loquitur, illustris aevi nostri scriptor,) utcumque vestigiis insistens; procedentibus dein temporibus, ab aequo bonoque varie deflexit. Inter quae prave gesta, non postremum fuit: quod anno Christi millesimo, trecentesimo, nonagesimo tertio, circa decimum nonum Aprilis diem, facinus ausus est; adversus illum, quem superius nominavi, Ioanneccium. Hic, Universitatis Pragensis Doctor-Canonum, metropolitanae basilicae membrum Canonicum, et Archiepiscopi Ioannis II. proepiscopus, nec non Offieii pastorialis eius partes obiens: Albertum quendam, (quem sibi religiosi Cladrubienses suffragiis legitimis caput legerant,) via iuris ordinaria rite lectum declararat Abbatem; et, ut talem, ab omnibus suis recipiendum, confirmarat. Id autem, studio defendendorum Ecclesiae iurium, (quibus profani, vulgo, manus miscere non debent,) egerat Ioanneccius; consensu Regis vel non praetentato, vel non impetrato. Quam ob causam, mandato regis tyrannico, vir egregius, et secundarius pontifex, abripitur aedibus suis; et, e Ratschino tractus ad Moldavam, illo, quem hinc cernitis, loco, (digito vero monstrabat locum Petrus,) manibus colligatis ac pedibus, de pontis crepidine praeceps agitur in amnem: et perit. Nec contentus ista rex immanitate; missos, sub haec, ab Archiepiscopo Canonicos duos, nobilissimos, interrogatum, Quonam iure, DEI sacerdotem, et aeque, quam se, Pontificem; quonam crimine tanto convictum, leto tam indigno tollendum curasset? abripi continuo, tametsi fori non sui, tunc autem et legatos, iussit; perindeque, ceu reos, ac paris supplicii dedecore puniendos, in carcerem teterrimum retrudi. Sed non impune fuit; haec scelera talia, vel mandasse, vel mandanti non reclamasse. Statim in foribus peccatum aderat, insontem Abelem necanti, Caino. (363) nec ultio praeteriit, irruentem in Sacerdotes dominicos, Doegum, vel irrui praecipientem Saulem. (364) Incubuerunt in suum Uterque ferrum et ipsi; siqua Rabbinis fides. (365) Ne montana quidem Gelboae loca maledictum effugere Davidicum, quantumvis surda, vel inanima (366): nec undae Nili, cruentam sui putrefactionem; parvulos Hebraeos, in iis demersos, ulciscentem. (367) Iniquitatem igitur et Moldavae fluminis, Innocentem suffocantis, ulta paullo post et bohemiae totius aquarum pernioiabilis eluvio; confessionem expressit Procopio quoque Lupacio, scriptori Sectario; Ioanneccii necis-immeritae restagnationem eam fuisse vindicem: (368) et Aquam aquis castigatam.

Verum enimvero, si delictum hoc undae quoque, quomodolibet, fuit, et non potius Regis, totum quantum: meruerat Molda, vel hanc, vel aliam; quadam parte graviorem, mulctam, iam tum ante decennium: ex quo Ioannem quendam alium, dignitate quidem Sacrati verticis Ioanneccio cedentem; fama vero virtutum, et prodigiorum, longe gentium excelsiorem, hausit. Iuvat, hunc ex altiore nonnihilo repetere.

Quo tempore, Neronis, adhuc inculpatioris, primum illud decantatiffimum Quinquennium explevisse sibi visus est, a morte patris adita gubernatione rerum, Wenceslaus hic, de quo iam olim loquor, Quartus, Carolo Quarto natus: circa Christi tandem annum millesimum, trecentesimum, octogesimum tertium, dissimillimus sensum antecedenti se, coepit in varia sensuum oblectamenta diffundi; ludendo prodige, faltando iuveniliter, vivendo genialiter. Cum eo degebat, in dissimillimo moribus matrimonio, Ioanna regina; pia, proba, dotibus animi, sexum decentibus, excultissima. cui proinde viri dedecora, de loco tam conspicuo tanto probrosiora, non poterant non displicere: sed amoris maritalis (ut opus erat) salvis interea per omnia foederibus, et integritate. Monitricis tamen, in arcano, semotisque sermonum arbitris, non omittens partes; frequenter Regi placidis Regina verbis ingerebat: Respiceret se, suique culminis auctoritaetem, quae, delicta quoque tenuia, popularibus oculis amplificaret: quanto magis, grandia dilataret in immensum? Regum et reginarum esse; primum, imperare sibimetipsis: deinde, sibi-commissis. Ita vixisse patrem eius, socerum suum: Ita, maiorum eius complures, et Boleslaum Pium, et cognominem marito, (Bohemiae sidus,) divum Wenceslaum DUCEM. sequeretur, si Boleslao moveretur, Pium: si Wencelao, Ducem ad recta. Wenceslaum veterem exueret; novum totum, emendatus, indueret. E deside, (qualem malevoli criminarentur,) impigrum se regni curarum ostenderet.

Moverant haec, aliaque talia Salutis-monita, praesertim audita saepius, et quanto veraciora, tanto mordaciora, Wwenceslai stomachum. Fremens intra se, frendensque cum spumis, interrogabat crebro serpsum, mutiens; Ecquid solus, inter Reges ac Duces Bohemos, et inter Imperatore, Romanos, (nam utrumque decus hoc capitis gestarat,) probrosus Wenceslaus Quartus esset? An non, in ordine, Bohemis praesidentium, et Boleslaum traeduci Saevum? et Spitihnevum, et Primyslaum Ottacarum I. Ioannem Lucenburgensem, aliquosque morum varios, ac minus tunc probatos? An non, inter Imperantes, nec Arnulphum, nec Othonem III. nec Barbarossam, nec Henricum V. aut Fridericum II. suis plane caruisse naevis? Et horum tamen ducum, regum, Caesarum, nemini suam uxorem quottidianam recitasse Satyram. Quid, quod nec uxores omnes esse necesse sit Elisabetas, uti Zachariae coniugem; Iustas, sine querelae caussis, et ineulpatas? nec omnes reginas, credibile fiat, Adelheydas, Machtildas, Chunigundas, inveniri? nec omnes Ioannas, verisimile sit, Christi fuisse discipnlas, ut Chusae coniugem: aut, ut Susannas duas, aut Abigailem, et Iuditham, incontaminatas? MULIEREM, sine fuco; mercem esse, sine fide.

Quid multa? Saepius haec, et similia, sibi dicendo, nec se Wenceslaus exuit vitiis: nec uxorem credidit, esse posse non aliqua tenus vitiatam. quod in ea siqua via, vel indicio, reperturus esset ipse: tum enimvero tempus et causam fore, molestae sibi monitricis, seu ferro, seu veneo, vivis expellendae. Nam eo iam usque suspiciones iniustissimae processerant; ut in occidendi voluntatem evaderent iniustiorem. Norat porro, Ioannam, (uti matronam, conscientiae nitidae studiosissimam, decebat) ad sacrum Paenitentiae tribunal, certumque, sibi delectum, animae Iudicem, diebus statis, accedere. nec dubitabat, quin, haud ante multo praeterlapsis Paschae sollemnibus, idem ipsum exactius solito praestitisset.

His Wenceslaus occasionum invitatus illecebris, consilium arripit (ut quam parcissime reprehendam) stolidum: quodque Regum, ne barbaricorum quidem ulli, rear, unquam in mentem venisse: discendi, penetrandique Conscientiam uxoris-Imperatricis e Sacerdote, delictorum eius Iudice. IOANNES is erat: Ordinum gradu, presbyter: dignitate, Canonicus templi regii, quod in arce Ratschini videmus: patria, cognomentoque, Nepomucenus; illo nimirum oppido Bohemorum ortus: scientiarum profectu, Pragensis Universitatis Magister: reginae praeterea Ioannae sumptuum, in egentes, quaestor, et dispensator: eius animi demum arcanorum cognitor; et, in dicasterio Sacrae Confessionis, arbiter. Vir, etiam extra titulos hos omnes, ornatissimus Seipso; virtutibusque conspicuus: et, a DEI nominatim TIMORE, scriptoribus commendatus. Timor autem DEI perfectus, cuius unquam hominis irae favorive, nefas gratificaretur ullum?

Dies erat Maii mensis secundus; post Caroli IV. tempora Pragensibus coeptus esse venerabilis, et anniversaria memoria notabilis, DIVO quoque Sigismundo, regi Burgundivonum, ac Martyri: cuius natalem alioqui Calendis ipsis, cetera veneratur Ecolesia. (369) Vocat ad se Rex Ioannem Nepomucenum, Canonicum, clanculum: et cum eo, procul arbitris primum, agit, ac colloquitur. Quae verba fuerint Nepomuceni; missum in annales est, ac diaria. Referemus ea, qualia tradita reperimus a prioribus. Regis autem sermonem, e verisimilitudine petemus. Habebat hic, suis in moribus, aut habere videbatur, multis malis mixta nonnulla quoque bona; praesertim, factu facilia, simulatu vero faciliora: qualia multi saepe vanitatis-amatores, et dealbati foricarum parietes, prae se tulerunt. In his, bonorum simulacris, erat: aliquod, ornandi metropolitani templi, studium: donationum, templo factarum, approbationes; ac, per sigilla, robur adiectum. Aedificator quoque Sacrorum esse Wencelsaus affectabat; quorum interea, contrariis actibus, destructor erat. Neque nihil loqui, proferreque, divinis e paginis, aut contionibus. norat. Videtur igitur, Iudaeos (quorum in urbe nostra separatim multa milia semper fere sunt) imitatus, qui Caeco, lumini restituto, per vim extorquere reprehensionem Servatoris nostri conabantur, hisce, vel horum affinibus sententiis, Ioannem hunc invasisse; DEI magni specabilis Sacerdos! edissere mihi, quae sciscitor; ut Regi tuo, cliens; ut Caesari, (qui Lex est in terris animata,) (370) fidus administer. Da gloriam DEO! nos scimus, quod loquimur. Mulier ista, coniux nostra; propalam, integra morum; in abdito, contaminata peccatis est. Sed convinci, redargui, corrigique, (nisi te, scelerum eius conscio, scelera retegente,) non potest. Servabis animam illius; si sordes cius animae nobis aperies. Id igitur, uti nunc extemplo facias, ut Rex, iubemus; ut Caesar, imperamus.

Cohorruit in haec mandata, tam impia, Sacerdos sanctissimus: et, coactus e vestigio respondere, non distulit, quod aequum erat, reponere, verbis, quae religiose conditor Actorum, Hageccius, ad annum millesimum, trecentesimum, octogesimum tertium, quo gesta sunt haec, adnumeravit. Serenissime rex, inquit, ac Domine! (Caesaris vocabulum praetermisit: Quia nihil minus, quam Imperabat, in ordinem postea redactus;) Scelera primum, ac Sordes-animae Reginae Ioannae, quarum est iniecta mentio, nullas ego novi. Quae vero ceterorum, pro Sacra Confessione deposita sunt in aures meas; in cranium ego cerebrumque tam alte demisi numquam: ut eorum ullam retineam memoriam. Deinde, si vel maxime recordarer eorum; obliviscerer omni cura: quodque scirem, nescirem: aeterna firmus silentio; nequo vel minimo nictis syllabave, resignarem, quae, Confessionis arcanae princeps institistor, DEUS-HOMO, maiestatis suae gemma signavit: clave Davidica claudens, quod nemo foret aperturus. Quid volumus, rex? Sigilli-Confessionis prohibemur, ego quidem, obligatione capitali; penesque DEUM, et Homines, inexcusabili: Maiestas autem Vestra, venerabundo metu; ne sciscitationibus suis signaculum illud concutiat, et laxari cogat. Addo: Neminem magis dedecere conatum perrumpendi mentium, in foro DEI, scrinia; quam Reges: quorum abscondita sacramenta qui protrahit in apricum; an non, e mente Legum, aprico dignus est, ubi pendeat? Et arcana Conscientiae, Regis-Regum CHRISTI tablinis erepta, divulgare Sacerdos ausurus; quae spe, Tartari funes ac rudentes effugiet? (371)

Haec dicentem Virum sanctum, interfatus Wenceslaus, vocibus barbaris increpat: et, Non, ut tu vis, (inquit,) sed, uti nos, ita fiet; continoque, vocatis satellitibus, in foedissimam, ac subterraneam, detrudi custodiam, Nepomucenum iubet: horum omnium ignara Regina. Perstat tamen Ioannes, etiam illic, in sententia, propositoque taciturnitatis; ut debebat: et, quantum rex facinus suum celabat reginam; tantum, et multo pressius, reginae conscientiam Sacerdos celat regem; ac tuetur Innocentiae famam. Ubi, nihil exprimi loci squalore, vinculisque, Sacrilegus exactor videt: carnificem Wenceslaus accersiri iubet, quem, pro sua levitate scurrili, Suum appellare Compatrem (372) solebat. Ei, negotium tyrannus dat, Ioannis, sicut Eleemosynarii sanctimoniae, sic et Silentiarii vestigiis insistentis, per tormenta, quaestionesque, discruciandi. Postquam autem nec membrorum laceratio rumpere generosi vocem herois potest: innocentissimum conscientiae regiae tutorem, rex parricida, colligatis constrictum manibus, e Ratschino, noctis intempestae tenebris, rapiendum dat ad Moldavae profluentem: ac, de ponte praecipitatum, aquis praefocandum; eo, quem hinc aspicitis eminus, (ac demonstrabat simul hunc quoque manu Clericus,) amnis tractu.

Ne tum quidem adhuc istorum quidquam guarum erat reginae Ioannae, de venerandi sibi Ioannis interitu, tam indigno: quem, quam profundo flumine, tam alto silentio rex, et conscii necis satellites, sepelisse sibi videbantur: idque maxime, olam Regina. Sed haec virago, sicut alias quoque multam in noctem, sic et tunc per omnes dies illos, vacare precibus in illo conclavi solita, quod ex arcis parte, nobis vicina, pontis fluminisque conspectum exhibet; sensim, ac per gradus temporis, in notitiam gestae rei pervenit. Etenim, tum illa confestim, qua demersus Nepomucenus erat, tum duabus, proxime subsecutis, noctibus continuis, multa claraque, super demersionis locum, in amne lumina conspexit; veluti supernatantia quaedam, et propitia tempestatibus, Sidera. Viderunt eadem, ex aedibus urbicis, orae fluminis imminentibus, alii quoque Pragensium: nec sciebant, quid id esset spectaculi; quidve portenderet? Verum, qui Divi Clementis tumulum olim, in Pontico situm mari, recedentibus introrsum fluctibus, ac nudato fundo, populo Chersonnesi retexit: idem ipse DEUS, post haec, Moldavae dispescens et extenuans undas, arefecit eousquo fluminis alveum; ut, ubi sepultum a submergentibus sacratum Ioannis Corpus esset, palam ab accurrentibus, et formam oris recognoscentibus, e ponte lapideo deprehenderetur. Ibi tum demum, emanantibus necis indiciis, nec a satellitibus satis clam habita caussa, commoveri super indignitate rei, tota Praga coepit; et arx, quanta Reginae-partium erat. Iamque res exitum spectare videbatur, turbis haud quaquam cariturum. Sed rax impius, secundae statim noctis prodigiosis, sibi narratis, luminibus illis exsternatus, sibique digna factis permetuens; castra moverat: et, relicta domi regina, Zebracum (373) se subduxerat. At, eo comperto, regeque per absentiam nihil iam remoraturo, Reginae primum pia cura, dein autem, et suopte mentium instinctu, templi metropolitani Praesides, atque Canonicum omne Collegium, et quod in arce, Pragaeque triurbio, Cleri fuit; una cum urbium populis, extractum amne venerandum Ioannis corpus, impositumque conspicuo feretro, funere manifico, per sinuosum Urbis-Minoris spatium, et Ratschini clivum, deduxere; non iam, ut Cadaver promiscuae mortalitatis, sed, ut plane Martyris indubitabilis: ut, qui pro Iustitia carcerem, tormenta, mortem, expertus, Regni caelestis, ipso sponsore CHRISTO, iam utique possessionem adisset. (374) Vox haec muliitudinum erat, hodieque non cessat esse; Beatum, et Sanctum, vociferantium, DEI, veritatisque testem, ac Martyrem, Ioannem Nepomucenum: clamante (quis ambigat?) teneras inter lacrimas, Ioanna quoque Regina, SE, licet insciam, corporeae Mortis fuisse causam illi, qui sibi Vitae Spiritalis omnis praesidium fuisset. Hunc, Sigilli-Sacrosancti victimam occubuisse. Summatim! In hoc demum Christi milite, DEI proximique flagrasse, tantam, quantam aquae multae non potuissent exstinguere, Charitatem: nec obrutam flumina relinquere. (375)

Humatus est autem, in eodem ipso, cuius fuerat mysta-Canonicus, Divorum Viti Wenceslaique Martyrum regio templo; non sine magno multorum, praesertimque pauperum, sensu pietatis: ante virginis, DEI-Matris, aram. Ioannes, inquam, (ut saepe repetam eum) Nepomucenus: inter eminentes aedis illius Primates, haud ille quidem Antistes primus; nec Metropolitanae Praepositus; neque Decanus, aut Archidiaconus, aut Scholasticus (quos Praelatos vulgo solos, et omnes, nominant) sed officio spectabilis, dum viveret, omnium ipsi prae ceteris, sicut arduo, sic honorificentissimo: quippe, Secretorum alienae conscientiae Custos invictus, et Incomparabilis. Beatum, ut dixi, Praga Bohemiaque praedicat universa, quanta cum Catholicis sentit: et voces populi, vox videtur approbare DEI; subscribens ei, iam tum a recenti morte, nec in diem hodiernum usque subscribere desinens, inusitatis alioqui, multisque, prodigiis. Et ad tumulum accurrunt vulgo, mortales etiam ii; qui publicam pro gestis, aut gerendis, infamiam formidant. Veniant, utinam! veniant huc eodem, et Sacerdotes omnes, et Confessionum arbitri; qui metuunt in seipsis Os lubricum! (k) Hic Sigillum discant Arcanorum omnium Arcani: clavo trabali fixum incorruptorum Sigalionum. (376)

Ex his, quae narrata sunt (adiungit petrus, assentiente Clerico quoque, Petri comite, cui nomen Hermolao,) manifestum satis est; Antiquitus iam, Bohemiae decus, et lumen, habitam fuisse Pragam: ornamentum Pragae, Divi Viti regiam Aedem: aedis, et arcis, lucentia Candelabra, Canonicos: Canonicorum stellam coruscam, Ioannem hunc Nepomucenum; et Ioannis splendorem, eiusdem ad tumulum crebra prodigiorum phaenomena. Quod eximium Sacerdotit Praegaei iubar, cum exstinguere Wenceslaus sacrilegus conatus esset Aquis; auxit, et illustravit invitus, insolitis super amnem lucernis, et ad sepulchrum aliis super alia miraculorum astris. Ipse, rex posthaec inglorius; Imperator, exauctoratus; vitae residuo curriculo, saepe, (si non et assidue,) miser; paucis miserabilis: bis ab adversariis captus: in carcere septimanis quadraginta maceratus (377): annoque demum millesimo quadringentesimo decimo nono sideratione sublatus apoplectica, postridie diei, quo Virginis DEI-parentis in caelum Assumptio recolebatur. (378) Vir, inconstans quidem animi; sicutique vidimus, piorum subinde carnifex, et homicida: sed ad extremum, ne per nefas et halitum finiret, finem malefactis, (utique per paenitudinem, imitamento Manassis, Iudaeae regis, et Boleslai Saevi, Bohemiae Ducis,) imponens. Certo namque cadaver eius, non, ut a DEO percussi proiectique, sed, ut in gratiam recepti, tractatum; mausoleo Regum, in basilio regalis arcis sitorum, exclusum non est. Funerati sunt, in una pariter, eademque, Sacrorum sede, Nepomucenus interfectus, et Wenceslaus interfector: nec istum, uti Drahomiram, (Bohemorum et ipsam rectricem, nec minus piorum insectatricem,) terra dehiscens hausit. In quae Petri verba, miles Boicus, e moenibus castellanis, ad Ratschini clivum, ac descensum, comite milite quodam alio, se sensim comparans, ut ad vigiliarum praefectum reverteretur: De Drahomirae, quam nominatis (inquit) exitu eragoediaque, per castra nuper saepe ventilata, quid sentiatis breviter, FABULA sit, an HISTORIA? cupio discere; dum in descensu, quantumque, vacat.

Haec (pergit inter lentum descensum Hermolaus) Bohema sata gente, talem, qualem percurro, sui, Bohemicum ad culmen, ingressum habuit. Borzivogius, qui Primus et nominis, et gentis - Bohemiae - Ducum, Christiana sacra suscepit, subiectisque sibi populis suscipienda tradidit, octingentesimo sexagesimo, circiter, anno: Ludmillam sub haec duxerat; lectissimam, et Christo deditissimam, viraginem, Slaviboris, Comitis Melniczensis, ac Lidoslavae, filiam: Hausseckei dynastae soroem. quae familia paulaatim universa, Borzivogii DUCIS, ac Ludmilla, tracta religiosissimis exemplis, e Catochumenis transierat ad neophyterum coetum; cum alia nobilium ac populi multitudine, non exigua. Post aliquanto, Borzivogio Duci nati sunt, e Ludmillae coniugio, silii, Spitihnevus, et Wratislaus: quibus is, studio sanctae solitudinis, cum uxore, sponte cedens, ac secedens; Principatum, assensu gentis, Spitihnevo priori, dein, hoc celeriter exstincto, minori natu Wratislao, tradidit: iis legibus, ut Christi quoque legem inter populos, sibi commissos, propagarent. Huic studio dum velificatur, optimus ceteroqui, Wratislaus; spe, quosvis Christo lucrifaciendi, tum et alienae virtutis fallaci fiducia, longius aliquanto provectus: animum adicere coepit ad nuptias virginis cuiusdam, quantum alioqui generis claritudine conspicuae, tantum, ex opposito, deorum fictilium cultu famosae, cum omni cetera propinquitate. DRAHOMIRAE nomen fuit, Brezoslavi, dynastae Luticensis, filiae; Drugoslavvi vero sorori.

Wratislai porro cognito consilio, reclamare primum Borzivogius, et Ludmilla, parentes: postea vero, promittente, se CHRISTO daturam nomend, astuta sponsa, pariter annuere; bonamque mentem nurui, fausta vero cuncta filio, precari. Sub quae, nuptiae fiunt, ipso Principatus anno primo. Nascuntur ex his Borzivogianae domus heredes: anno quidem Servatoris, post nongentesimum, octavo, Wenceslaus, a Divo Methudio, Graeci - ritus Episcopo Catholico, sacro lustratus baptismo. Deinde, sub anni nongentesimi noni decursum, frater Wenceslai, Boleslaus: et soror utriusque, Prezibislava, quocumque demum, ante, vel post fratres, anno. non enim id adeo signate missum in annalia monimenta, reperimus.

Ceterum Drahomira, seu numquam ex animo pollicita transitum ad sacra Christiana; seu muliebri postea levitate mentem priorem retractans, ac damnans: ubi se videt, non proli tantum, sed et successioni Principatus, conceptibus suis habilem, et adprobatam: instanti promissorum exactioni marito, Wratislao, tardas iam, et dissimulantes aures, dare. Methudii vero quottidianis exhortamentis aperte, perque contemptum, refragari. quin etiam demum, die quodam, cum intentius urgeretur, superbe palamque profiteri, Patriis, ac maternis a Dis, se nullis unquam rerum eventis, recessuram: idque, concepto verbis disertis vato, confirmare.

Magnum ea res animo Wratislai, sed serum, dolorem inussit: acerbiorem vero, cultu DEI-veri flagrantioribus, soceris. (381) sed Borzivogius quidem, Wratislai pater, haud ita multo post, anno nongentesimo decimo, morte sancta, septuaginta quinque natus annos, decedit. Quo sepulto, Ludmilla, solitudinis domesticae taedia sanctiore solatura convictu, Wenceslaum nepotem, bimulum, filii loco posthac educandum, a parentibus petit: et, Drahomirae quoque nullis (ut tum apparebat) ingratiis impetratum, in arce Tetini primum, suscipit educandum; institutore pariter secum Paulo quodam, moribus, et sacrorum scientia, probatissimo Sacerdote: qui simul et conscientiam Ludmillae regebat; uti Borzivogii quoque nuper regendam susceperat. His Wenceslaus pueritiae magistris usus, in disciplina morum adolevit, ad usque Sanctimonis tandem apicem: in litteris autem, donec in oppidum Budeccium (ea tempestate, doctore iuventutis Niceno presbytero, commune Bohemiae gymnasium,) ad altiores comprehendendas scientias, mitteretur ab avia. Wratislaus, inter haec, ut filii pii pius ipse pater, ac Ludmillae, matris religiosissimae religiosus filius, relicta suis deliriis uxore Drahomira, (quam cernebat, ac gemebat, in interitum sempiternum, irrevocabili pertinacia, festinare) facris templorum - aliquot aedificationibus, parentum suorum, Borzivogii Ducis, ac Ludmilla, tractus exemplis, operam dare: perque Pragam urbem, et fuburbanas arces, pagos, oppida, CHRISTI religionem omni studio propagare. nullum denique, boni iuxta, strenuiqe, Principis officium, ut Ezechias quidam, aut Iosaphatus, et Iosias redivivus, praetermittere: quo minus rerum caelestium doctrinam apud subditos sibi populos, et per se ipsum, et per Sacerdotes, circumferret. Sed laborum huius Principis, pro Domo DEI, supremaeque potestatis, finis idem, qui vitae quoque, fuit: anno Christi nongentesimo vigesimo sexto, Februarii decimo tertio die, mortalitatem explentis.

Huius obitu, primum; deinde vero, praecipitio quoque suffragiorum, apud proceres, (in fubstituenda rerum administra,) propter immaturam adhuc gubernaculis puerorum aetatem, Athalia (382.) nova regimen suscepit Bohemicum; et Praae Curiam, ut sententiarum directrix, intravit, tenuit, sub iugum misit: impia DRAHOMIRA.

Vulgo MULIER, loco, viris debito, iura dans, aut imprudens est; aut Crudelis. (383) Fuit, et expressit utrumque, moribus suis Drahomira: stolide deos colens, et homines cruente carnificans. Inchoans itaque (dum nimio suae superstitionis oestro furit,) saevitiam suam ab exagitatione sacrorum nostrorum; caedes passim imperat, et edit: piorum templa demolitur: eorum Sacerdotes, partim palam eicit, partim clam necandos curat. Quoscumque Christiani nominis, a marito, soceroque, gubernaculis, aut consiliis, admotos reperit; eos detusbat, et gradu movet: idololatras eis sufficit. in his, velut Praetorem urbis, Palhogum quendam, barbarum; Christiani cruoris. insatiabilem sanguisugam, et tigrim. Templa, quae supererant, et scholas Christianae pueritiae, decretis asperis claudit. Eodem turbine decretorum, et exercitationes Religionis publicas tollit: deos Slavorum patrios adorari publicitus, et solos, et ab universis, imperat. imperata, Diocletianaeis, et minis urget, et poenis exsequitur. Christianum, palam obambulantem, interfici, cedit impune cuivis. hinc caedibus omnia promiscue replentur.

Eo porro tempore, quo vel inprimis ea saevitiae fervebat tempestas, Wenceslaus, natu iam septendecennis, Budeceii, (cuius supra feci mentionem,) agebat; disciplinis intentus gravioribus. Ludmilla vero, Tetini versabatur; arce, sibi dotali: pone quam, et oppidum, nominis eiusdem, situm; nonnullis et Theyna postea dici, breviatione vocabuli, coeptum est. Ad Tetinum porro, templum superioribus annis Ludmilla, memoriae Divae Catharinae Virginis, ab Angelis in monte Sinaaeo sepultae, cum coemeterio pariter, exstruxerat: ut et, inter arcem, et oppidum, eodem ipso tempore, maritus Ludmillae, Dux Borzivogius, templum aliud, Divi Michaelis Archangeli titulo, posuerat. Ad haec, et id genus alia loca, pietatis quasi gymnasia, commeare Ludmilla frequentissime solita; nec non, eodem trahere clientium suorum multitudinem gestiens: pressum iugo suae nurus, ac tyrannide pagana vexatum, piorum gregem DEO-COELI commendabat: multumque flensinter haec, et gemens, Drabomiram, et emissarios eius, nequaquam latebat; etsi, Praga longius remota, sibi solitario videretur in recessu vitam agere: nec in oculos et iram nurus multum incurrere. Venit ad cam igitur, die quodam, solandi caussa, Budeccio Wenceslaus; et ab hac deinde, (sine dubio conscia, probanteque,) recta Pragam: stipantibus Weneeslaum, ei fidiorum, ministeriis armatis; et fortissimo quoque Christianae nobilitatis, ex arcibus et municipiis finitimis: ultro convolantibus. Erat Wenceslaus annos tunc natus (ut dixi) septendecim. quem, simul ac conspexere Pragenses, incessu, forma, comitatuque principali, conspicuum, ac dignum: taedio praesentium, accensis omnium in novum et mitiorem Exarchum studiis, salutare Ducem ac Principem suum Venicum, et Christiani coeperunt, et Christianorum hostes. At ille, Matris, quantumvis exsecrandae, reverentiam tamen adhuc ante suum ius, et commodum, ponens; inferioresque pondere - gubernationis annos suos causatus: in praesens convenirs Matrem, satis habuit; et gestu verbisque, demissione plenissimis, adstante suorum illustri corona, Christiani nominis et sanguinis infestationem deprecari. Cui Drahomira, (facere quidvis, et dissimulare factum, adaeque fallax,) in alios retorta crudelitatis culpa, mollissime, praeter exspectationem omnium, respondens; Ex voto filii se facturam omniae, promisit. E vestigio quoque, promissorum partem luculentam, repraesentare satagens; die mox insequente, reclucdi templa, siqua Pragae supererant; aperiri litterarios ludos; revocari Sacerdotes; in arcem denique, quodcumque tunc armorum urbe tota reperiretur, oboedientissime comportari, iubet. Dicta, facta; recta, correctaque, visa sunt omnia.

Sed, posteaquam metus abscessit praesentiae filii, (Budeccium reversi,) successitque metui, potentior eo, rabies Ideolomaniae, Drahomirae sensibus innata: celerius, quam quisquam ratus esset, bene - decreta, mulier, in deteriora vertit. Reputansque cum animo suo, quamdiu Christianae religionis ve. ramentum aliquod in Bohemia superforet; aut filius, natu maior, ac socrus, fulcra Christianorum: nec se, neque deos suos, ac deas, tranquilla sede gavisuros; ab eo die, perniciem, obstantium cogisationibus suis capitum, volutare secum dies noctesque coepit. Saevitiam itaque priorem non modo resumit, sed auget etiam, ac plurimum intendit: nullaque mutatae tam subito lenitatis verecundia ducta, mulier impudens; Christianis adempta nuper arma, retinet: sua vero, deorum - cultoribus restituit: inermes armatis trucidandos obicit: caedem fieri, sacrorum aeque, profanorumque Christi cultorum, praecipit.

Decesserat porro, iam antehac, deorum et ipse cultor, Brezoslaus, Drahomirae pater: cui Sepulchrum, pro dignitate natalium, et cdynastae fortunis, erexerant sui, Lutszii. Locus is erat, inter Egram, ac Rakonizium; in Boream aliquanto reclinior: oppidum, arx, et sedes, regulorum stirpis illius. Ea tempestate rerum illic, et in tractu finitimo, potiebatur, Drugoslavvus; Drahomirae frater. Ad hunc Drahomira tunc Praga venit: inde, Patris ad conditoriu. super eo, necromantarum ritu, victimas caedit. Votum, insuper, ac palam, concipit; iam non, uti quondam, Numquam se Christo nomen daturam; sed, eo longe scelestius; Christianum omne nomen, ac sacrum, adeo se, per solum omne Bohemicum, eradicaturam; ut inharentem iis ritibus, et cultui, ne filium quidem e suis ullum, toleratura sit. Id illa, per cineres patris, et deorum suorum omne caelum, ac regnum, iurans; sicut etiamnum patriis bustis instabat, ad suorum adstantem turbam se circumagendo; Christianos, inquit, excisuram me, iuravi semel. Id iusiurandum siquando repetivero; Christianos per Bohemiam cenetis paucos: tertio vero iuratura me, nec unum. Qua tam gloriabunda vaticinii vanitate Drahomira, pariter et rabiem sui sexus expressit, caedium inexplebilem: et pseudoprophetidos stoliditatem, qua crederet; Cuius in manibus esset gladius, in eiusdem et decretorum esse successum.

Reversa, sub haec, Pragam, interpolatam itineribus immanitatem, ac DEI contemptum, integrat, et addensat. Sacerdotium, iterum iterumque proscriptum, expellit: ac partem eius, clandestinis passim latrociniis exstinctam, ad paucos redigit. Ad Divi Clementis, satis non habet, aedis obserari portam; nisi pariter obstruendam cemento curaret, et lapidum compage. Palhogo suo, quem urbis (uti dixi) praetura coornarat, Christianismi totius mandat extirpationem armatam. Idololatras omnes omni genere telorum exorant, adversum nostros. His, e contrario, non desunt, qua clam, quaque propalam, commodato submissis certaminum instrumentis, Comitum, Pragae finitimorum, illustres monnullae, iam antehac initiatae Christo, familiae: cuiusmodi, Bssovaeorum, Kolovurataeorum, Kolodegiorum, Rziczanaeorum. Iamque multo minus, quam unquam cuiquam antehac Christiano, concesum esse coeperat, in publico conspici. deprehensi, necabantur: Arx ipsa Drahomirae, palatinaque cenacula, sanguine natabant. ac ne per domos quidem privatas, et intra parietum arcana, solatii caussa, congregari piis, asylum erat, et impune: quo minus armis oppugnarentur. Cuius proin rigoris occasione, die quodam, e domibus undequaque concursum in urbis (quae Vetus hodie, Maiorque, dicitur) medium forum est. dimicatum inter Christianos, ac Drahomiraeos, acerrime, strage denique plusquam Quingentorum; sed Idololatrarum numerosiore. Saucius autem eadem illa pugna, (corculum Drahomirae,) Palhogus, domumque suam refugiens; in ipso penatum suorum vestibulo conciditur. Furit, intellecta re, Drahomira, multo, quam ad patris, aut matris funus, insanius, et implacabilius. et tunc demum, Furiarum visa fuit Quarta facta, Drahomira: quamque ne contribules quidem Dirae iam porro ferre possent. Vindicandae neci Palhogi sui, mulier, amens ira, templa Divorum compluria delenda flammis, partim curat; partimque non prohibet, aut improbat. in iis, aedes erat Teynensis, et Divi Ioannis, Christi Praecursoris; et ipius adeo Georgii Martyris, quae corpus ac tumulum habuerat mariti Wratislai. postremo, caedem quoque mandat, et Sabbato quodam patrat, nurus exsecrabilis, innocentissimae socrus suae, Luduiillae: quam per scelestos satellites, Thomam, ac Gumonem, velo sacri capitis eius cervicibus circumplexo, strangulandam in Sacrario, curavit: idque, propter Christianam ab ea rem, ac religionem, omni semper ubique studio promotam. Corpus porro, neci datae, Principis istius, Tetini sepulchreto non alio, quam omnibus communi, contegendum dat, aut permittit: Heroidis, inquam, Ludmillae; quae tamen, cum Duce marito, Bohemiam aliquando rexisset. Sed, quam viraginem, DEI pariter, hominumque contemptrix Mezentiana, Drahomira, morticinis vulgi miscuerat; eam DEUS plebi funerum brevi, monumento praesigniori, miraculisque, nequaquam gregalibus, eximiam fecit. Refossam enim, biennio post, Ludmillam, et a Paulo, conscientiae quondam illius arbitro, penitus incorruptam repertam; super haec autem, et incomparabilis cuiusdam odoris suavitate circumfusam: devehendam Tetino Pragam Wenceslaus nepos cutarat; ac multitudini promiscuae, geminis in templis, spectandam exposuerat. Inter ea vero templa, fuit alterutrum, Apostoli Matthaei memoriae dicatum: cuius et inferius, haud multo post, occasio memorandi recurret. Multos porro sacri corporis illius spectaculum, ac caeleste quiddam halans odor, a deorum impio cultu raduxit, per eos dies, ad Christi sacra capesenda. Datum, super haec, divinitus et hoc honori Ludmillae wartyris: ut ea, quam ipsa bienni sepultura sacrarat, et imbuerat, humus; post illam ereptam sibi, nullum exinde cadaver, ne tenerrimi quidem Infantuli, reciperet: infossaque (velut mos habet) interdiu, Corpora, de noctibus eiecta, diluculo supra tumulos reperirentur, insepulta. donec, pro recens mortuis, recens quoque sepulchretum aliud, ad Divae Catharinae, Tetini conderetur.

Ceterum, quanto sublimius Ludmillae defunctae gloriam divina manus evexit: tanto Drahomiram profundius, et viventem adhuc deiecit; et postea moriemem oppressit.

Rexerat ea, biennio fere, (nec ultra,) Bohemiam; ab obitu Wratislai mariti. Sed, Amone bienni (384) quovis, sceleratior; et Athalia sexenni regnatrix intolerabilior, effecta: procerum iuxta, multitudinisque, cultus utriusque, consensu, retruditur in ordinem. cogentibus autem, e diverso, Christianis aeque, deorumque fectatoribus, gubernacula Wenceslaus suscipit, sub annum Salutis nongentesimum, vigesimum octavum ineuntem. Eum ergo Principatum, titulo, non Regis, (uti poterat,) sed Ducis, sub scuto protectoris DEI, praesidio vero, plurimum ipsi faventium, primum, Henrici I. dein et Othonis I. Romanorum Imperatorum, iuvenis innocentissimus, integerrimusque, tractat et obtinet, annis posthac undecim. Quo toto tempore, nihilosccius Drahomiram nec secessu contenta, nec Stochavia, dotali sua sede, neque suis in arcem Boleslaviam excursibus, ad filium, natu minorem, Boleslaum, minime gentium vero, privatae sortis curis, ac negotiis: pergebat, Pragae potissimum, et alibi, miscere multa; di is suis deabusque rursus erigendis: et terris, Inferisque, caelo miscendis. Semper interim intenta, Wenceslao quoque, post Ludmillam, e vivis tollendo; modis, et occasionibus omnium generum, insidiabatur ei; Religionis, et virtutum illius, odio. Dixisses; Sicut Achabum quondam, Samariten regem, ita novam hanc Bohemiae Iezabelem, ad male faciendum bonis, fuisse venundatam. Omnia Wenceslaus, ab ingressu statim Principatus, et Sacra restituere coeperat; et sacratas-DEO, divisque sedes, reparare. revocare Sacerdotes; reducere pios iuventutis institutores; Christo, quidquid usquam adhuc esset in errore, (tamquam Apostolus ipse quoque, DEIque legatione fungens,) conciliare: matrem Drahomiram, complurium firmo decreto, dudum neci destinatam, pietate filii, constanter protegere. Nihil e diverso, Drahomirae furor, quod adversaretur Wenceslao, Superosque laederet, praetermittere. Boleslaum filium intime corrumpendum, (nec irrito conatu,) sibi sumere; fortasse consscia quoque plerorumque nuru Brezena. (Nuptiis enim, ipsa sine dubio conciliatrice sponsae socru, matre sua, se Boleslaus illigarat.) Die quodam, ut non modo, matris vice, novercam Wenceslao, sed et Medeam se venenariam praeberet; potionem appararat, in lagena: quam et hauriendam ei porrexerat, cicuta Socratica mistam. Simul autem versuta dipsas (v) familiarius solito, sese dans filio; summam per hypocrisin, avidam ostendebat se, Symboli, Christianique totius instituti, discendi: siquis ipsam accurate doceret. Ab illo vero vase divinitus Wenceslao, ne biberet, neve dictis fideret, retracto; matrem quoque, ne tam prava tentaret, serio, sed seorsum, admonente: satis habuit, effrons mulier, impraesentiarum aliquantum erubescere: necem autem cogitatam, necisque modum mutatum, in futurum differre. Nec destituit voluntatem nequam, opportuna sceleri, facultas: uti neque sua partium utrimque factio; quae Wenceslao, versicolor et inconstantior; Drahomirae, maior, audacior, scelerumque manifestior. Fratrum etenim aulae, sicuti sedibus, ita studiis animorum, erant divisae. Cum Boleslao, Boleslavia sua, municipium, arx, ditionis tractus; et Drahomira mater, et utique Brezena coniux, et, teterrimi cuiusque facinoris aggressores ac duces, Hinevusa, Styrsa, ceteraque satellitii monstra, praecipueque Boleslai, fratris in necem, mala mens, erant. Apud Wenceslaum, Pragae, sua probitas, et innocentia. soror item, (quod exitus docuit,) Precibislava; famulorum fidissimus Podivinus, eius cubiculo praefectus: sacerdos item, Hostivodus. de ceteris, quid pronuntiaret veritatis amica vox? Inimicos hominis, fuisse domessticos, etiam illius. Nam his quoque, sicut Boleslao, displicebat paullatim, nimius (uti loquebantur) in Wenceslao, DEI virtutumque, cultus; a professione Principis alienus: fuga deliciarum, ac pompae: deses armorum quies, et curia; nequaquam Romae - veteris Hostilia, sed Endymionaea, dormientis in classica cienda, Pragae. nisi, quod tamen iis studiis omnibus, quae traducebantur in DUCE Wenceslao, pax ab exteris armis, Salusque ppulorum, interim amplius, quam ab ullo Principum antegressorum, promoverentur. His addebatur tamen, a Criminantibus Wenceslaum; Caesarum quoque, Germanorumque Principum, et viciniae, cultus; longe, quam dignationi Bohemorum expediret, intentior atque reverentior. Proferebantur hae, Wenceslai, solio depellendi, fratrisque, depulso fratri substituendi, quaesitae pictaeque; Drahomirianis autem, obviae, certae, iam olim infixae, Causae: CHRISTUS, inquam, in Wenceslao scelestis invisus; et e diverso diis, et impietati, Wenceslaus infensus. Hic unus, prae ceteris universis, stimulus processerat in Drahomirae curis, ad filium usque vita quoque, per filium alterum, extrudendum. Dieam illa tantummodo circumspiciebat, furori tempestivum. Isque visus denum est, ad votum oblatus.

Pepererat, sub autumnum ineuntem anni nongentesimi tricesimi noni, Brezena, Drahomirae nurus, Boleslaviae. qui locus, tertio milliari Praga distans, laevam adiacens ripam Albis amnis, infra fluminis huius eiusdem, et Gitzerae, confluentes, amoeno solo, ferarumque gregibus olim referto, visebatur: Eaque praetoriana sedes, (progressu temporum alia recentiore, nominis eiusdem, alibi constructa,) Boleslaviaeveteris appellationem accepit. Illic ergo nato recens filio, Boleslaus, Ducis frater, tametsi Drahomira matris consiliis illigatus, Christianae tamen sacra, (foris praesertim,) utcumque retinens, baptismum indixerat, in diem Septembris vigesimum septimum: qui, divorum Cosmae Daminanique memoriae sacer, uti nunc est, ita iam tum erat. quorum eorundem venerationis, municipii quoque Boleslaviani templum stabat dedicatum. Hic, a coniuratis in caput Wenceslai, non tam regenerandus aqua - Salutis infans, quam interficiendus latrocinio Wenceslaus DUX, animo proponebatur. Haec male faciendi facultas, et hoc extremi conatus compendium, non debebant manus effugere Bohemicae Iezabelis. Huius impulsu, Boleslai blanditiis evocatur Praga Wenceslaus Boleslaviam; cum omni, sibi carorum, Corona. Finem aliquando tandem, modumve, ponerent inutilium in diversa discessionum: componerent litigia factionum, filius, atque mater: germanus, cum germano: castrum suburbanum, urbana cum arce; Praga, cum Boleslavia. Nato stirpi borzivogiorum Herede, stirps omnis in sommune lataretur. Veniret Wenceslaus; et Boleslai domum ipse quoque, pars caputque convivarum, exhilararet.

In haec invitamenta, tam prolixa, consurgens Wenceslaus; creditur, Angelorum, ac DEI praemonitu, futura praedidicisse. Nihilosecius tamen, dissuadente licet, etiam Podevino, perstat in coepto: nec instantium insciens, nec sine mentis interim, per sacram Synaxin, animatione, viam, per quam rediturus non esset, ingressus. Venit, cum suis: excipitur, quam unquam alias, liberalius; a matre quoque, solito blandius, ac verbosius. Expitur infans: nomen accipit Samodruhi. quod ei tamen postridie statim, mutatione rerum, ipse pater in Strachykquam erat conversurus: id est, Terroris epulum. Exsonat interim omnium vocibus, et gratulatione, convivium: protrahiturque, multam in noctem, a factione Drahomirae. Wenceslaus solus (ut piis mos) DEO, quam ullis deliciis, profundius immersus; deque cena recta tendens ad assignatum sibi cubile: vespertinis ibi precibus operam, quieti somnoque vix quidquam, dat. Boleslai poro iussu, (matre non desinente, cunctabundum incitare,) sero noctis, barbari quidam, et ad homicidia venales, Slavones, in facinus armati, conclavis illius, quo sese Dux receperat, fores aditumque moliebantur. Verum, ter irrumpere contentione maxima conati; totidem repulsibus contrariis, incognitarum ex alto virium, arcentur: et, horrore tremulo, sideratis similes, vacillantes, ac suimet incerti, per avia caecaque palatii loca sparguntur. Admoniti vero, Principem Boleslaum, cum Drabomira matre, sessitantem in interioribus arcis penetralibus, imperati negotii successum exitumque cupide praestolari; responderunt internuntiis Slavones: Principis se manu ferroque posse velleque cadere: Principis autem ad imperium, occidere se non posse, nec velle, Ducem Wenceslaum: quem scirent, ac sentirent, divinitus defensari.

Quibus Drahomira cognitis, ad Boleslaum versa; Si nunc hominem (clamat) dimittis, et tam praeclaram caedis occasionem avolare sinis; non ego mater tua, non tu natus eris Drahomirae. Cui Boleslaus, et ipse vino, largius hausto, solutior ad nefas, ac praeterea, tamquam contemptae iussionis suae sensu, stomachosior, alta voce; Non, ut illi volunt, exclamat: sed egomet ipse, manu meapte, ministerio succinctus gemino, promptiore, victimam hanc aggrediar. Simul autem, clare conceptis verbis, Uti sic sibi, sic suis fortunis, hac, nec alia conditione, felicuter omnia suscederent, matre coram, iurat; Per se non staturum, quo minus Wenceslaus Pragam suam postremum iam viderit: ac dici postere decursum lenum visurus non su.

Peracta caede; quodcumque ministrorum DUCIS repertum in armis, est; iugulatur. Inermes ceteri, paventesque, fuga salutem propinquis in silvis quaerunt. famulorum vero fidissimus, Podivinus, odio fancti Ducis, ac religionis, e quercu suspenditur: et, quisquis occiso quondam carus, aut fidus fuerat, affligitur. Templo, cuius in limine ceciderat, sacrum cadaver infertur. In luctu precibislava soror est; Wenceslai fratris desectam auriculam, (etsi prodigiose demum repertam,) incassum diu quaerens, et, integritati ceteri corporis deesse, conquerens. In maerore, nece Ducis comperta, Praga pleraque, maximeque Christi cultores, sunt. In gaudio, ne Boleslaus quidem, cum suis: sed, facinore patrato, lymphatis omnes, ac Panico terrore vecordibus, similes: plumbei, trementes, et extra se, laniatu conscientiae, constituti.

Drahomira sola, (proh, DEI patientiam incomparabilem!) malorum omnium princeps, et inventrix, et opifex, in Orgiis natans: diem eum festum agitabat sola: redeuntemque, fratris a caede, Boleslaum, salvere iubens; laudibus et gratulatione Semideum facit, et ad deos suos ob generositatem extollit. Cui Boleslaus; Hostibus, ait, nostris, mater, ita laetari contingat! DI tui, iuxta, Deusque Christianorum, diem hesternum eradicent ex omnibus fastis! quem nos (ô nefas!) puero natalem, fratri Duci fecimus mortualem. Pereat, quod nos omnsperdidit, EPULUM illud TERRIFICUM Convivium-formidinum (385): nostris, Strachycqua. quo proinde nomine posteris temporibus, et hacchanal illud nostrum, et infans ipse, pro Samodruho, vocetur. Id Boleslai dictum, decretumque, ratum fixumque mansit: et puero (sicut diximus) Strachycquae nomen haesit.

At nihil his mota Drahomira, sed, ut mulier effrons, os tergens, relicto domi suae Boleslao; cum armatis, eodem adhuc die, priusquam noctesceret, Pragam intrat: arcem Wissehradensem occupat: se, demonstrat, in solium esse repositam. perisse, DIs et hominibus inutilem, Wenceslaum. Veteribus antiquatis, omnia posthac innovatum iri Curiarum edicta. Continuoque, capi Sacerdotes urbe tota iubet. in captos, vincula, carceres, plagas, mandat: in plerosque deinque, ferrum, secures, longam e fame mortem, aut vivorum e vicinae rupis altitudine deiectionem, in profluentem subiectum. Horum exitio paullo post addit et alios, Christi cultores, cleri non participes; eosque praecipue, quos sciret, apud Wenceslaum nuper gratia valuisse. quos omnes, ubicumque repertos, aut in manum incidentes, femina scelestissima satellitubus suis obicit clam, palam, vi, dolo, iugulandos.

Quae quidem universa, prolatisque truculentiora, flagitia; mulieris impotentis non poruerunt longaevam facere potentiam. Ibat in seditionem, et arma, vulgus: et ipsi quoque stomachabantur, deorum alioqui Drahomiraeorum cultores. Assentiebantur tumultuantibus, Optimates. nec diu firmum rebus labantibus praesidium fore videbatur, submissus, ad vices Ducis sustinendas, a Boleslao praetor extraordinarius, Divislaus: qui praeterita Wenceslaeae caedis acta querulis excusaret; in temulentum furorem aulae, culpam homicidii detorquendo: necisque Principalis expiationem, a Boleslao praestandam, plenissime Sacerdotum arbitrio submittendo. Minus enim haec interim, quam sperabatur, proficiebant: quamdiu praesertim ante multitudinis oculos, et in arce-potentiae, Drahomira versaretur. Ipsa compescenda, modis novis, et rigidis, erat. Per internuntios itaque Boleslaus tandem conventam matrem, hortatur acriter; Exagitationis Christianorum aliquando finem faciat: nisi certissimum, iam nunc, in excidium, adaeque Principatum, et Borzivogiorum stirpem, adhaec autem, et Bohemicum omne nomen, praecipitare festinaret. Ipse Boleslaus interim, et per se, modis ac viis omnibus, Christianorum promovere Sacra, resque, fortunasque: tum et per Divislaum, pro-praetore Pragensibus impositum, urbis turbata iura recomponere. matris denique violentiam contrariis institutis ubique coercere; neque monitis illius, ut antehac, aures dare. Quibus proinde rerum inexspectatis voncversionibus irritata ferox Drahomira; relicturam se Wissehradum, omneque Pragae solum, denuuntiat. Iter Stochoviam indicit; dotalem suam, de qua dictum alio loco saepius est, arcem. Lutitzium, iner haec, sedem Drugoslai fratris, petituram se, minatur: super patris tumulum illic Sacrificia, libamenta, victimas, DIs suis; illic, exsecrationes veteres, in omnem Christianorum gentem, ac ritum, integraturam; novas in Boleslaum superadiecturas: cui, gravius om,nibus, irasci pergebat, et cui, tertio quoque verbo, devotionibus omnibus, iam non, ut mater filio, sed, ut cani mortuo, Megaera (386) maledicebat: quippe, qui maternam insantam, iam ne collatrando quidem, quidquam adiutaret. Nemine vero, sic furentem, retinere laborante; praeceps animi femina continuo discedit: in quadriga tamen ipsa, necdum exsecrationum satura, cumque Cerbero suo, (cuius ad rictum properabat,) spumans; et, cum Ecclesiae veteris exagitatore quodam, adhuc spirans minarum, ac caedis, in omne IESU Nazareni nomen et regnum.

Contigit autem, eam appropinquare, non Damasco, sicut Saulum illum; sed loco, quem nunc, digitis in eum intentis, commonstrabo vobis (inquit, ad militem Boium, eiusque comitem commilitonem, vultu versus, Hermolaus sacerdos: qui commodum ad Ratschini tunc descensum inchoandum pervenerat): si, finem tamen audire sermonis mei, sustinetis.

Ceterum, quae de Praga memorabilibus quibusdam, (non enim Omnibus, eo quod illa numerum vincerent,) per rospiramen hucusque militare, prolata sunt, et excubiis Boiaricis ostensa narrataque; puta, de Clementinae sedis aedisque vestitate: de Sectariorum ducibus, Hieronymo Putri-Pisce, sub cognomento Pragensis; Hussio, monachoque Ioanne, transfuga; de Wenceslao, rege probroso; de Ioanne Nepomuceno generoso; deque Drahomira, bonis omnibus exsecrabili: per Digressionem ea dicta sint, libertate, qua non solus, in novem Musarum libris historicis, usus Herodotus est, scriptor Graecus; et Achilles Tatius, Heliodorusque Thessalicus, in suis historiarum mimis, ipsi quoque Graeci: sed Laetinorum etiam, in Philaenis fratribus, Sallustius; in comparandis inter sese vicissim, Alexandro Scipioneque; nec non in panoplia Romana, Titus Livius; in Iudaicis rebus, late describendis, Tacitus: in aliis alii. Non illi quidem, per Interlocutores (fateor), verum suapte quisque, (sicut loquimur,) Minerva; nec alii personatum os suum commodantes. Sed certe, nec in hoc proponendi genere, prorsus ab historia recedimus; aut ad poeticam, narrata-connectendi, libertatem deflectimus. Nec enim ista solum, quae recensita sunt, verissima sunt: verum et per incolas Bohemicae-Tripolis, haec, et alia talia complura, narrari solere, cupidis novorum exteris; docet hodiernorum quoque morum quottidianus sensus: et dictat affabilis-PRAGAE cultissima civilitas. Nos, his abruptis, ad Maximilianum denuo, Fridericumque, revertimur: illum, Bavariae DUCEM, in sua mox rediturum; istum, Rheni Palatinum, et Imperii Septemvirum, e Bohemia relicta, terras, adhuc incertiores sibi, quaesiturum.

Et Bavariae quidem DUX. ad diem Novembris decimum quintum, auditis, ac responso, per superficiem incedente, passtis et remissis, Oratoribus duobus Anglicanis: praetoriano suo contubernio, curribusque, reditum in Boicam, et itineris apparatum, indixit. Loco suo, moderandum interea, (quoad secus Caesar mandaret,) Bohemiam, alii relicturus: eiusdem e voluntate commisit eam Caerolo, Principi Liechtenstenio: legiones autem, et equitatum, legato castrorum suorum supremo, Ioaenni Tillio. (395) Primum igitur, eodem die, qui dies, (uti dixi) Novembris-Gregoriani decimus quintus erat, adeoque commissi super Montem-Album certaminis Octavus; MAXIMILIANUS Victor, uti DEO gratus ac dilectus in omnibus, ita quoque gratias reponere beneficiis eius, per omnia, semperque, memor: Eueharisticam institutit Sacrificii publici sollemnitatem, per modulos organaque symphoniaca celebratam: pro magnificentissimo Causae Melioris triumpho; soliusque DEI munere, necessitatibus Ecclesiae collata, VICTORIA: non, ut quidam tradit, (396) In Pragensis arcis Summo templo, quod Divis Omnibus sacrum est; (quippe, quod tituli-decus soli conveniat basilicae divi Viti metropolitanae:) sed, in vicina, quam vocant, Regiam-capellam-Collegiatam-Omnium-Sanctorum, aede. Nam arcis Summum templum ipsum, nisi, quod ad horae trientem, reponendis denuo regni Bohemorum ornamentis aureis, reseratum patuerat; mox clausum rursus, perstiterat clausum: ac Sacrificiorum expers; quod, sub anni sequentis Februarium, a sui profana contaminatione, religionum iura recuperaret. Postero porro die, currus, impedimenta vehentes, exire Praga, militari vallati praesidio, coeperunt; ac, Bavariam versus, agmen exercitumque reliquum, mox subsecuturum, antecedere. quorum tamen umotum, pernicior omnibus rotis, ac cisiis, fama, nuntia laetorum, Monachium, et Austrum versus, per plana, perque montes et silvas, antevolabat.

At Fridericus, e contrario, Septentrionis et Euro-Aquilonis obliquas plagas, cum obliquiore longe fortuna, petens; quartis circiter stativis, (utpote fugiens,) Glatzium pervenerat: Comitatum, et urbem, in confinibus Bohemiae Silesiaeque constitutam; et ortus aestivi latus Aquilonare spectantem. Ibi, quod, a primo quidem e Praga recessu, volvere meditabundus haud destiterat, oculis tamen nunc clarius subiectum, et experimentis hauriri coeptum, agnoscebat, seipso sui magistro; NULLAM secundis rebus constantiam, NULLUM adversis receptum, in humanis esse. Palatinum, e comitatu procerum, haud infrequentissimo, primus omnium discessu suo reliquit; qui Bohemicorum omnium, facile primus e Palatino Regem eum iuserat, ac salutarat: Comes senior Turrianus. Is tunc, Glatzio deflectens in Moraviam, et e Moravia post haec in Hungariam transiens; causam itinerum suorum afferebat, confirmationem partium, et metum instabilitatis Moravorum, ac Bethlenii Transsylvani: quos, in foedere se, dicebat, retenturum. (397) Quam equidem causam, caruisse fuco, non dubitaverim: quippe, qui compertum habeam; Turrianum hunc ipsum, post decimum tertium dehinc annum, et, quod excurrit, (quando, Bernardo, Vinariensi Duce praesente, mandanteque, Ratisbona nos eiciebamur,) in partibus adhuc, et in stativis Anti-Caesarianis, perstitisse. (398) Nihilosecius tamen, (ut suspicax Omnis est calamitas,) a discessu Glatziensi statim, haud desinebat Fridericus insimulare litteris, tamquam cogitati transfugii reum, Turrianum. Desertum se, tantumque non prodito similem relictum, ab eo. Caesaris prensandae gratiae, subornatum, ipsius artibus et calliditate, filium Turrianum, proelio superstitem; qui studia partium desereret. Instigatam uxorem, quae Ferdinando Viennae flens ad pedes accideret; pro filiik pro mariti salute: quaeque pariter, eadem opera, Friderici regnum, et oboedientiam, eiuraret; et alios exemplo traheret. Hanccine demum sibi repositam esse gratiam? (399) quamvis sane, beneficium tam improsperum, uter utri culpabilius debuerit; in ancipiti sit.

Verum, isthaec in Turnium Seniorem litteraria spicula, Palatini manu contorta, si vel maxime valuissent; ac, non cor magis et sensum hominis, quam veri punctum, tetigissent: a Friderico tamen tunc haud gravius desertor unus, quam universa migrationis eius, et (si verum quaerimus) fugae, Fortuna fuerat accusanda: quae Principem hunc, nullo non loco statuit; et constitutum, mox nullibi non, denuo destituit. ut mihi sane, sub id omne tempus, Palatinopulso nemo, per omnem fuerit Europam visus arumnosior.

Iam Primum omnium, familiam secum vehebat, ac trahebat; una cum agmine profugorum e Bohemia, Procerum quidem, sed ad restituendam rem, fortunasque convulsas, peraeque sibi tunc inutilium; ac si cum Turnio secessissent et ipsi. perinde prorsus; ut, si nauclerus quispiam, cursu suo vi tempestatis excussus, aut ad scopulum afflictus, trieremem educere conetur, fractam, laceram, quassatam: et hanc talem, amissis armamentis, detersis ad saxa remis, et subruto malo, velis inhabilem; appelere laboret, ad oram littoris, quaquaversum recedentis, et importuosi: vectoribus ac nautis, frigore, nausea, morba, perditis: remigio denique, per omnia lamentabili. Qua spe, quis hic, nisi prorsus ipsa desperatio, navigaret? Ad hanc formam, Palatinus nunc, Glazio Bohemiaque semet eiciens; cum coetu, gravante magis, quam relevante miserias ipsius, Silesiam, et alia, seu iurata sibi, seu foedere ceteroqui sociata, loca, regnaque, sectabatur. quorum omnium, sive, quae peteret nova, sive, quae rleiquisset antiqua, scriptum in aditu primo, portaque, videbatur illud Elisae Sidoniae; NUSQUAM TUTA FIDES! (400)

In paucis ille tempestatibus, amiserat, aut post propediem amissurus erat, ex avitis, et domi suae post se relictis: amiserat, aio, citius unius anni circumactu, Spinola capiente subigenteque, pone Nicrum ac Rhenum, OPPIDA, PLUSQUAM QUINQUAGINTA. (401) Foris autem nuperrime Bohemiam; quam, esse Suam, rebatur. Calvini-regnum asseclis eius, ac Sculiteto, clausum Pragae, potentia Victoris, erat. Tribunus Francus, qui pro Friderico Tabore clangebat; ne classicum ad arma deduceret, ab obsesore milite refrenabatur. Mansfeldius (non ille Saxonicus, et Caesarianus, sed spurius, et alioquin aliter aegre distinguendus in cognomine,) colligebat ille quidem proelii Mont-albam profugas reliquias: verum, ad rei summam adhuc nihil; ad latrocinia vero, palabunde tantum ac sparsim, valituras. Germania proceres, (quales sese nominabant,) Correspondentes, in hiberna se recipiebant: ac, fornaculis ipsi, foculisque suis, appliciti; de rerum Palatini frigore, iam minimo minus sollicitabantur: Vnionem, quam appellarant, suam, totam et ipsam paullo post dissuturi. Legati duo Britannici, pro sui Regis genero, verba serentes apud Saxonem, ac Bavarum; verba vicissim, et pacis mentionem, sua culpa sterilem, metebant. Angli quoque, Batavique, super flumina considentes; de Palatini collapsis rebus erigendis agitabant, sed, quantum in oculis eorum aquae, tantum e manibus, deliberationum illarum effecta, dilabebantur. E Silesiis, spei quiddam allucebat. Vratislaviam igitur Fridericus, cum uxore, liberis, familia cetera, comitumque Bohemicorum caterva, venit. Et quidem, exitum paullatim annus spectabat: non inveniebat interim exitum, intricata Coniuratorum causa. Consilia quottidie Vratislaviae, per coetus; in Curia, Comitia provinciarum; alibi, res aliae tectius, agitabantur. Eo locorum, monita Saxonicus Elector, ac litteras, mittebat; ut resipiscerent: minas autem, et terrores; si non recantarent. Ad haec; Uteraque Lusatia, tractim quidem, sed tota demum, Caesaris adrepsit obsequio. Moravos, ut idem agerent, exemplo suo, litteris, internuntiis, hortabantur fidissimi quique regi suo, Bohemi: reverterentur ad eum, quem legitimum monstrasset Victoria: desererent vicissim illum, a quo fugiente deserti priores essent. In haec monita, statim ad se, mentemque meliorem, redeunt; Iglavia, Trevvizium, Znama. captae, manus dant, Olomuzium, et Prina. Moravia reliqua, Carolo Tserotino, (Moravorum omnium, in partibus Caesaris, stabilissimo,) Viennae reconciliationis partes suscipiente, vela sensim eodem vertebat. Nutare vero pariter et Silesia, (clam primo, nec tamen non subodorante rem Palatino;) post paullo vero, manifestius et palam, incipiebat; dum, universis in Comitiis, pro reductione tamen Friderici, decernit nihil.

His ille manu tactis, et, ut indubitata re, deprehensis; vasa Decembri colligit: uxoremque primum omnium, (quippe, partui vicinam,) Berlinum Brandeburgicum, protinus et ipse secuturus, praemittit. Dynastis, e Bohemia se secutis, tristis tristibus, valedicit: eosque sacramento, sibi nuncupato, (quoniam ita temporum ventus, et varietas, suaderent,) ultro solvit; ac dimittit. Post vicesimum autem secundum Decembris diem, Silesiorum nullo retinente discedentis impetum, discedit ipse quoque: pollicitus, haud adeo multo post, Bethlenio, (si non et his,) cum viginti millium exercicut celeriter reversurum se; provinciasque sibi constabiliturum. (402) Abit hinc, ad Elisabetam uxorem, Berlinum. Verum, nec isthic inventa stabilitate rerum, aut loci: transit ad Christianum, Daniae regem, nominis eius quartum; Segebergae tunc agentem, oppido, Travum amnem adiacente: quod Lubecca milliari quarto distabat. Rogatis illic a rege, sed pro rei magnitudine nondum tunc exoratis, auxiliis (403); abit: unaque secum, rebus irritis relictis, trahit, ad nova quaerenda remedia, quos attraxerat ad Danum, Saxoniae Regulos nonnullos; Electori Saxonico non obnoxios. Nullius autem illorum, ad opitulandum, adhuc matura, vel mente, vel potentia; gratisque circumlata, per omnem Aquilonem reliquum, spei suae repulsa, quin et nova praeterea volante per Imperium, in cum, ac participes eius, profscriptione; despondere tum demum, aliquanto, quam antehac, profundius, animum incepit. et utique, sibimet ipsi quoque videbatur in illud Danielis praesagum incidise fulmen: Ex hominibus eicient te. donec eum Batavia demum excepit, advenam; duodecenne maceravit exilinum; Moguntiae febris ardens extinxit; tempore, menseque, semper, ad formidanda Friderico, tragicque, fatali: Novembri nempe. cuius luce quarta, lubricum regnum inierat: octava postmodum, infausta pugna manibus elapsum, amiserat: adulto mense, tandem et ipse penitus ese desierat: (404) detsmo nono Novembris, anni tricesimi secundi, sublatur.

Ista, (Postremis exceptis,) im annum praesentem pleraque referenda, cum iis tamen pauculis, quae spectant in annos seriores, connectenda duximus: ut simul, ac semel, sub unum velut aspectum caderet id, quod initio dicere coeperamus: Friderious Palatinum, e felicissimo (Qualis ese potuerat,) repente factum esse, sub unius compendio, qua tempris, qua nominis, Infortunatissimum: alienis miserum; suis autem. et miserandum. (405)

Quapropter, haec, et alia talia, lacryraeasse videri potuit, fletu praesago, discedens olim Haidelberga Pragam Fridericus: ut in loco dictum est.

At vero, quam dispar, e contrario, Maximiliani, Bavariae DUCIS, Praga discessus in suam denuo Boicam? Illius alterius, quem dixi, collapsam fortunam, tamquam fulmine proscriptionis afflatam, quocumque fere gentium accederet, aversabantur homines; et ii, quos relinquebat, et illi, quibus se committebat. Maximilianum, e diverso, multum inviti, saneque lacrimantes, ii dimittebant a se, quorum ab oculis orisque recedebat: et obviis ulnis, apertisque brachiis, hi plaudentes excipiebant, ad quos, et per quorum fines, revertebatur. Ut heroem, caelo sibi demissum, amplectebatur, et suspiciebant. DISPARIBUS ne mpe meritis, dispares occurrebant frontes: et, AMABILEM qui se praestiterat, is amabatur.

Iam Novembris decimus septimus illuxerat: cum Maximilianus DUX, Praga movens, suae - Monachium - reversionis initium, suopte quoque recessu, fecit. primisque castris Miskam ventum est, in Austrum sitam, ad sinistram Multaviae fluminis regionem; ac Praga tertio miliari distantem. Incedebat autem agmine, sollerter instructo; certaminique iuxta, (si sic res ferret,) ac profectioni, praeprato: peditatui circumsusis ad latera, munimenti cassa, turmis. Ad dextram enim viae, qua pergendum erat, Mansfeldianis, Pilsnam tenentibus; ad sinistram, Taboraeis (sicunde fortassis obsidionem perrumperent) praesecanda facultas insidiarum erat. In hunc eundem modum, stativis alteris, sed itinere contentiore, Miska processum est Preschibranam (406); supra Mariaethalam, ad rivum, qui, Platnae lacu defluens, in Multaviam erumpit, constitutam. Tertiis castris Preschibrana, magnis itineribus, Grunenbergam, in Zephyronori latus positam arcem, et quinto milliari semotam, attigerunt: diversorium, iam antehac occupatum, et usu biduano tritum. Stativis quartis, via brevi, Gruneberga Glattoviam tenuerunt; a primoribus illius oppidi gratulatione DUCI, ceu Utctori, perquam submisse facta, prolixis studiis excepti. stativa quinta, summo diluculo moveri coepta sunt: quibus, Glattovia profecti, secundum KlenovviZium, silvam intrarunt Bohemicam: eaque, labore nusquam intermisso, (Tantus sols natalis amor!) per aequa saltuum, et iniqua, superata; reliquerunt omnem a tergo Bohemiam: ante noctem autem Neokirchium intrarunt, Boiaricae ditionis municipium: Regeni fluminis origini vicinum. Ex hoc demum loco Maximilianus, praesidii caussa tractum e Bohemia secum, et eousque retentum, bis mille iaculatorum peditum, ac mille ducentorum equitum, (407) comitatum; Herlebergio deducente, remittens Pragam, ad relictas illic sub Tillio copias: ipse, de cetero, cum expeditis peditum, et cum equitatus flore, sequentibus tardius impedimentis, Neokirchio Monachium, magnis itineribus properare perseveravit

Cum porro sit, qui tradat; Eum in urbem, Boicae principem, ad exeuntem Novembrem intrasse, mille quingentis, copia rerum differtis, curribus, ac plaeustris, stipatum (408): si veritati consentanee narrarentur ista; mirandum minus futurum erat, si, rigente tunc magis magisque caela, conglaciarsque coepta terra, sex milia rotarum, per raucas viarum nivalium orbitas stridentia, non modo grues, et anseres Strymonios, omnibus ex agris profligassent: sed, ad agminis praetereuntis spectaculum, oculis hauriendum, omnem undequaque mortalitatem excivissent: effusius, (uti reor,) et confertius; quam olim, ad intuendos Hasdrubalis oppressores, Neronianos mslites, in Apuliam revertentes, anni tempore floridiore, concurrens Italia prosilisse ferebatur. (409)

Sed ego, (sicuti confido,) de redeunte suam in Bavariam, eius DUCE, certiora tradam, ac moderatiora.

Praecucurrerat iam in omnem Germaniam orthodoxam, latius autem, ac citatius, in utramque Boicam, Maximiliani propinquantis fama laetissima. Nec dcerant, qua transiturus esset, castella, municipia, Conventus, et oppida: quae publicam in gratulationem splendide sese, cumque pompa, compararent. Et Saules quidem, rex Chanaanitidis, e caede revertens, et excidiis, Amalecitarum: id genus gratulationum scenicarum usqueadeo non refugerat; ut, non-obtrusas a populis, excogitaret ipse sibi frondentes in Carmels iugis, ac nemoribus, itinerum ac transituum portas, arcusque, triumphorum praecones. (410) Sed, ab his talibus longe refugiens, omnemque DEO SOLI ter maximo deberi gloriam sentiens, Maximilianus ant. Saules; praevolantibus ad loca Boiorum, tale quid molientium, edictis, conatus eorum difflabat: aut, studiosa praefestinatione meditata superobruens, eludebat.

Quocirca, progressu simplicissimo, posteaquam Neokirchium, die Novembris vigesimo secundo, tantum non antelucanus, reliquit: reliquum itineris e subsylvanis Bohemiae confiniis, ad planiora, Danubium versus, et hinc, per Isarae cisamnana loca, faciens; Landishutum, (urbem arcemque, sibi natalem,) pervenit. Ibi, primum omnium excipitur, a profectis in occursum eius, coniuge, fratreque. Frater, fuit Albertus, Bavariae Dux; Landgravii Leichtenbergici gener. Cxor Maximiliani Ducis, Elisabeta; Caroli, Lotharingiae Barrique Ducis, filia. cuius, e conspecto receptoque marito, (praesertim salvo victoreque,) tanto fuit inexplicabilior laetitia: quanto, per tot eousque menses, incertior extirerat, ex adversis subinde rumoribus, illius incolumitas; et quanto fuerat huius intentior, pro viri salute, precum, in momenta paene singula, sollicitudo. Progressus autem, post haec, nulla tracta Landishuti mora, DUX, superiores in oras; Erdingae (quod oppidum ad Semptam rivum est, emporium frumentarium,) a patre salutatur, Gulielmo V. Bavariae Duce; qui duodeseptuagenarius, honorando filii carissimi reditui, Monachio se, diebus, illis, emoverat, in amplexum illius descendens: et illud Iacobi patriarchae, conspecto Iosepho filio subsultantis, toto visus itinere volvere, posteaque mutuos inter amplexus effundere: IAM LAETUS MORIAR (id, quod et sexto post anno religiosissime fecit,) QUIA VIDI FACIEM TUAM; multis aliquamdiu casuum vicissitudinibus involutam, subtactamque nobis: nunc autem, et denuo praesentem, ac superstitem mihi, futuram. (411)

Postquam autem et Monachium tandem, Novembris vicesimo quinto die, divae Catharinae Virgini-Maryri dicato, vesperascente sensim caelo, DUX intrare coepit: iam dudum civitas omnis, et plateae latissimae, concursu populorum, omnibus e municipiis, et pagis, et oppidis, repletae: domuum item editiora loca, valvae, fenestrae, tabernaeque, prospectantium turbis confertae; laetantium congratulantiqumque vocibus personabant. Quibus tamen Maximilianus posthabitis; ad Aedem urbis primariam, Caeli-Reginae sacram, recta pergens: Monaeum ibi quoddam, quasi novum, totumque pium, reperit: DUCEM, suorum exemplar, exspectans. Invenit, inquam, ad Divae Virginis, populi religiosioris densam Multitudinem; Sacrorum Ordinum familias; Sacerdortium urbis potissimum; Sex, in Infulis, monasteriorum-Antistites; Frisinganae dioeceseos Episcopum, Vitum Adamum: choraulas; et, omni symphonia pia modulantes, organoedos. Hi psallebant: praesule Ecclesiarum, faustissima quaeque precabantur illi, cuius virtute palma fuisset ex hoste reportata. gratiae sollemnes agebantur ei, Cuius est totum, quod est Optimum; (412) victoria, reditus gloriosus, et Ecclesiae commune gaudium: Excelso nempe DEO. Porro, precantibus omnibus, et Numini gratulantibus, DUX precabatur ardentius: gratias referebat prolixius: oblitusque quodammodo, reverti suam in regiam, ac fastigii principalis aulam; in oculis univerfae multitudinis, annorum ipse tunc Quadraginta septena heros (413), innocente quovis adolescentulo submissius in genua prostratus, illo toto supplicationis Actu; nullo penitus iactantiae signo sensuqua sese gerebat, multoque minus efferebat: memor nempe, caelesti munere se quidem, domita rebeilione, partes implevisse LEONIS; sed GALEATI: vanitatem eristati, numquam appetisse. Quo facto, tanto MAXIMILIANUS triumphabat excelsius, quanto demissius ipse nolebat. Sequitur enim GLORIA, sui fugam.