REs in Rep. neccssaria, civilis, Nummus a)po\ tou= no/mou. i. e. à lege. Alias Pecunia et Moneta, nec non modificate Aes, Argentum, Aurum dicitur.

SI quis beatitudinem civilem bonorum fruitione constantem accurate perpenderit, partibus eam et gradibus velut quibusdam, quae vel animum, vel corpus, vel fortunam hominis spectat, absolvi animadvertet. Indubium enim est, multiplicium rerum sufficientia et abundantia ad vitam politicam opus esse. Puta quae ad victum, amictum, domum, instrumenta etc. necessaria. Quae bona Naturalia appellamus. Quippe quae à natura ad naturam tentant, sine quibus homo nec vivere, ne dum civiliter vivere possit. Quae quamquam ratione dignitatis et praestantiae caetetis bonis, inprimis quae animum boant, longe cedant: attamen necessitatis intuitu primum gradum sibi vendicare videntur, quibus homines in civili caetu primum vivere et sese sustentare possint, deinde civiliter vivere: Adeo ut Politicus primum de eatumrerum cura et copia sollicitus esse debeat, postmodum ad alia progredi. Quae cum societatis civilis commercio non sufficiant, aliud quippiam Legis beneficio et dispositione Politica adinveniendum fuit, quod rerum naturalium vices aequabili commensuratione subiret, quod respectu rerum naturalium Res civilis vel Legitima dici potest, propterea quod à civili vel legitima otdinatione formam (qippe quod u(poqe/s1ei tantum constet, quamquam materies à natura) accipiat, et usui civili in serviat. Nec enim per se nummus succurrit indigentiae humaneae (Midas enim Ovid. in Metamor. lib. 11. abundans auro fame periisset) Nam

Sed veluti instrumentum quoddam, quo naturalia facile et commode parantur et permutantur. Idcirco suo et conveniente nomine (Nomina enim rebus convenire debent, ut Iustinian. ait) Numus a)po\ tou=no/mou id est no/mis1ma, (quod à verbo nomi/zein, quod praeter alia sancire et statuere significat,) in digitatur. Ita enim Festus de V. S. Nummus ex Graeco nomismate nascitur. Et Aristot. 5. Ethie. 5. *kai\ dia\ tou=to t)o)/noma e)/xeino/mis1ma, o(/pou) fu/s1ei, a)lla\ no/mw| r)sti\: Ideo nomisma nomen habet, quod non natura, sed à lege est, id est, quod communi consensu et rationenaturali, quae lex quaedam tacita, ut Iurisconsultus loquitur in l. 7. de bon. dam pretium pecuniae constitutum sit. Aliis dici videtur quasi o)no/mis1ma ab inseriptiene, ex Prudentio:

M. Freherus lib. 1. parer. c. 14. Portionem ctiam monetae dici putant nomisma, N. Orsinus cap. 4. de monet. Alias no/mis1ma quoque morem et consuetudinem notat, ut Thessalicum nomisma, quod in proverbium abiit, de fraude et dolo Thessalorum (qui Demostheni perfidi dicuntur) accipi videtur. Adrian. Turneb. lib. 27. Advers. c. 29. Quam vere autem lsidorus lib. 15. Orig. 17. nummum à Numa Pompilio, Romanorum Rege deducat, quihbet facile colligit, quem Phodiginus lib. 10. c. 21. lect. antiq. quasi Numia pecunia à Numa, sequitur. Scribitur Numus Plaut. in Aulul. et passim in p. ac Nummus. Fr. Hotomannust. de varia Numi et Nummi appellat. 32. Quamquam utriusque differentem appellationem assignet. Nummus ergo omnem pecuniam generatim significat signatam. Ita enim Ulp. in l. 75. de leg. 3. Nummis indistincte legatis hoc receptum est ut exiguiores legati videantur. Confer. l. aureos etiam 196. de. V. S. Speciatim vero et s1unekdoxikw=s2 sestertium denotat. Cic. in Verrin. Varro lib. 3. c. 6. de re rust. Plin. lib. 10. c. 20. Quamquam etiam usu interdum utrumque coniungatur, ut dicatur Nummus sestertius Colum. lib. 3. Valer. Max. lib. 5. c. 10. Bud. de Asse lib. 4

Nummus quoque significatione pecuniae continetur, Alias pecuniae verbum ad omnia xrh/mata refertur, quae nummos metitur. Arist. 4. Ethic. et August. in lib. de disciplin. Cristian. Tertium, ait, quicquid homines possident in terra omnia quo rum domini sunt pecunia vocatur. Antiqui enim, quod habebant, totum in pecoribus ponebant l. 4. l. 5. l. 178. l. 222. de V. S. l. pene de constit. pecun. Specialius signifieat tantum ea, quae pondere, numero et mensura constant l. 19. l. 30. de legat. 1. Denique pecuniam numeratam d. l. 4. l. 5. de V. S. ubi Iob. Goedd. quod numerari posfit, et signatum aes, argentum, aurum Isidoro dicitur. Pecuniam vero dictam asserit Plinius à pecude lib. 15. c. 3. et lib. 3. c. 3. quod Romanorum aes primum ovium, boumque effigie signatum fuit. Iul. Scalig. lib. 5. Epidorp.

Unde non immerito Isidori etymon reicitur lib. 10. c. 17. quasi quod pecunia à pecudibus dicta, quod corio pecudum nummi incisi et signati. Et Cassiodori lib. 7. dum inquit: Pecunia à pecudis tergo nominata Gallis auctoribus: quem sequitur A. Robertus lib. 1. rer. iudicat. c. 16. p. 140. Ioseph. Scaliger vero derivat pecuniam à verbo pecuinus et pecunius, A quo, inquit, dicimus pecuniam, subintelligendo rem in verbo Pecunia in Fest. Hinc fluxisse videtur vox Penning et Pfennig, Pecuniam quoque Deum coluerunt. Iuu. Saty. 1.

NUmmus est materies seu Res, publico valore constans, cetera quae inaequalia commercii aequaliter dimetiens.

Estque Verus vel Quasi.

Verus, qui veris et legitimis causis partibusque constat, communi populorum consensu approbatis. Proinde perfectus, bonus et probus censetur. Qualis est, qui ex metallo pretioso, aereve perfecta forma, auctoritate publica factus est: Cui Malus, reprobus et falsus opponitur.

Quasi, qui ad similitu dinem veri fingitur, ex materia extraordinaria formaque im perfectiori. Unde Nummus sictus et imperfectus exsistit, qui vero similis habetur ratione materiae et formae: effectrice vero et fine nec non effectu convenit.

UT patesiat ab initio, quid Nummus, quem in Rep. constitui oportet, desinitio eius necessario praemittenda est, quae to\e)=??? et naturam eiusdem generatim declaret. Cu. 1. off. Solet autem Nummi definitio admodum variari, ut vix exinde intelligere liceat, quid nomine Nummigeneratim denotetur. Nos conabimur rem ex causis derivare et subiecto, quibus rite positis, finitionem positam esse credemus.

Generis loco Materies ponitur, autotitate Pauli Iurisconsulti in l de contrahen. empt. verb. clectra est materia. Et quidem convenienter. Quippe quod ex historiis constet, variam olim adhibitam fuisse, et adhuc adhiberi materiam ad formam nummi rccipiendam. Etenim non ex aere, argento et auro tantum, ut Isidoro visum lib. 15. c. 17. Orig. nummi conflati fuere: verum etiam ex aliis rebus facti, propterea Metallum minus recte loco generis assignari videtur, sed vox quaedam generalior, quae ambitu suo omnes includat, ex quo nummus factus, seu fieri possit, qualis est materies, quae generaliter exprimit, ex quo aliquid fit. l. 7. §. Cum quis ex aliena. p. de acquir. rer. domin. Licet interdum pro qualitare et genere usus accipiatur l. 166. de v. s. l. 16. C. de praed minor. et alias à ligno separetur l. 55. de leg. 1. l. 12. de usuf. l. 167. de V. S. l. 18. §. si quis caverit. p. de pignor. act l. 45. §. pen. p. de iur. sisc. l. 14. §. 1. de peric. et commod. rei vend. l. 47. p. de act empt. Sivetamen quis malit Rei appellationem substituere, quae generalissima et ad omnia, quae vel in patrimonio nostro sunt, vel extra patrimonium et ad omnem contractum causam que pertinet l. 5. §. 23. de v. s. l. 1. p. si ait. pet l. 1. p. derer. divis. l. rei appellatio. de U.S.

AD Veri nummi naturam penitius intelligendam Causae, tum qualitates, partes et species eius accuratius considerandae sunt. De causis primum externis, postmodum internis dispiciemus.

Externae sunt Efficiens et Finis.

Efficiens Nummi in Rep. est Princeps, quinon tam cudere, quam pretium imponere, omnia que re quisita et qualitat es nummorum in sua Rep. eiusque partibus necessariorum praescribere, nec non alienos nummos assumere potest et debet.

Ius vero cudendi Magistratibus committi aliisque permitti solet, tam praescriptione et consuetudine immemoriali, quam privilegio in opportunitatem et commoditatem commerciorum, tum consequenter in salutem et honorem Imperii. Adeo ut qui eo iure voluntate Principis utuntur, nummos non pro libitu cudere possint, sed legibus nummariis conformes, quos Princeps suo arbitrio nutu que sustinet et moderatur.

FInis Nummi est cetera xrh/mata dimetiri et aestimare. Cuius prokatarktikh\ difficultas permutationum, cui in Rep. et extra eam subveniat. Quod exsequitur. et consequitur coaequando inaequalia aequalitate quantitatis. Adeo ut omnium rerum vices et functiones, quae in bonis et commercio esse possunt, subeat et sustineat. Et proinde non immerito loco bonorum, quorum valorem et aestimationem continet et definit, habeatur. Absolutus finis et cum aliis communis est salus Reip. cum sine Nummis nulla Resp. aut societas. civilis, pacis ac belli tempore bene et feliciter subsistere queat. Quamquam etiam alias varius usus nummorum in Rep. esse possit, principalem finem subsecutus. Nummis comparantur numismata antiqua, quae vulgo Medaglie appellantur, in honorem, gratiam et memoriam Principum etc. de stinata.

OMnis bene constituta Resp. continetur rerum aeque ac personarum publicarum, nec non privatarum nexu. Nec enim Resp. subsistere, aut appellari posset, si nihil publicum et commune haberetur, quod ad istius fundationem et conservationem faceret. Iccirco in quavis recte ordinata rep. quaedam bona in communi et publico patrimonio relinquuntur, quae moderatores eiusdem semper sarta tecta tuentur et defendunt. Cetera vero omnia privatis assignarunt, quae utilitatem inprimis ptivatorum, aeque ac publica rem et statum reip. spectant. Quibus prudenter unitis, optime et de republica et privata constabit, l. 1. §. huius studii, de iust. et iur. l. diligenter. C. de aquaeduct. lib. 10. Arist. 2. polit. c. 1. Arod. lib. 1. rer. iud. c. 63. Chopp. de doman. lib. 1. c. 16. n. 7. Bodin. derep. 1. 6. 1. P. Heigius p. 2. q. 10. n. 82. et seqq. Qua de causa iam olim paradoxon Platonis, Thomae Mori et Anabaptistarum de communione omnium bonorum, non tam sententia Politicorum et Theologorum, quam divino et communi omnium gentium iure, quo dominiorum distinctio introducta l. 5. de iust. et Iure. §. singulor. Instit. de rer. divis. ibi late Harbrechtus, Rudol. Goclenius in quaest. polit. Ioh. Ferrar. Momanus lib. 6. c. 6. derep instituenda. et in bene constitutis rebusp. hactenus servata fuit, explosum est.

Ceterum cum homo sit animal politicum l. 1. et 2 de LL. nec sibi sufficiens, sed qui in politia, i. e. in conversationecivili l. 2. de nundi. vivereteneatur, et ahena opera et opeindigeat, in venti sunt modi quidam, Ratione naturali et civili dictitante, quibus rerum et bonorum in civili socierate necessariorum communicatio fieri queat, è quorum numero permutatio ferme prin. ipem locum occupat, Gentium consensu introducta, et usu ubi que frequentata, ut nullum olim mercimonium, nisi in permut atione consisteret, et cuius nomen omnibus conventionibus, atque ipsi emptioni-venditioni commune esset, uti ex versu Timenis Agell. lib. 3. noct. 17. constat pollw=n d' ar)guri/wn o)li/ghn h)/llacas2 bi/blon. Permutare enim Graecis a)lla/ttesqai. Unde quod pretio emitur, aere mutari dicitur. Apulei. in Apolog. Saepenumero et vinum et olus et pomum pretio mutavi. Colum. lib. 8. cap. 5. Plinius lib. 19. c. Idque. Paulus in l. 1. de contrahen. empt. ex Homer. Iliad. 6. et Imp. in §. pretium. Inst. eodem. exemplo testatum faciunt. Utrumque enim quod olim interveniebat. Merx dicebatur l. 1. de rer. permut. d. l. 1. l. 32. §. uxori, de usufruct. nec aliud merx, aliud pretium erat. Verum enimvero cum difficultate sua permutatio omnibus non expediret, quippe quod non tantum difficilis sit rerum permutandarum ob distantiam locorum tractatio et transportatio, sed quod etiam ancipiti contrahentium laesioni obnoxia sit, ob maximam rerum eiusdem aeque ac diversi generis differen tiam, quam diiudicare non cuiusvis videtur ingenii, neque ita in trivio esse, tum quod hominibus sit inaequalis rerum copia et inopia, ut saepe abundent iis, quibus nec aliis opus, contra saepe careant, quibus alteri opus. Accedit, quod res multae servando servari non possunt, quorum distractio commode maturanda. Propterea etiam quod homo plurimis rebus ad victum et ad amictum indigeat, nec ab uno permutatione rei alicuius, omnium copiam adipisci possit, sed à pluribus: Unde sane opus est, re quadam dividua, ut multa et diversa à multis et diversis comparentur: Quin quod plerumque rerum inaequale pretium, puta ovis et ovi et bovis: Denique quod omnium rerum incerta, fluxa et variabilis aestimatio, ade ò ut quamquam res diucersae quaedam uno tempore aequipolleant, postea tamen alio tempore aestimatione varientur. Nam ut Plato inquit, Rerum omnium pretia videris et tempore et lege et voluptatibus et moribus et fortuna vel augeri vel minui. Quod Iurisconsultus innuit in l. pretia. 63. p. ad L. Falcidiam. Quibus de causis medium quoddam vestigandum fuit, quod sua aequipollentia difficultati permutationum subvaeniret, et veluti arbiter bonae fidei a)pros1mpolh/pws2 kai\ i)/s1ws2 aequalitatem rerum definiret, et commerciorum rationem facilem redderet. Quod non tantum in republ. sed etiam extra fines eiusdem pernecessarium fuit. Quippe quod nulla Resp. omnium rerum copia sibi satis sit: sed quam plurima ad vitam civilem necessaria et utilia aliunde petere teneatur. Quod divina quadam providentia constitutum, ut haec terra alia, illa alia, haec praestantiora, illa viliora proferat, ad amicitiam humanam ubique colendam et conservandam, ut nisi homines ipsa natura, quae cognationem inter eos fecit l. 3. de Iust. et Iur. ad concordiam instiget mutuam, saltem mutua rerum indigentia constringat, ut eleganter Poeta liac de re canit lib. 1. Georg.

Quod Apuleius pressius declarat: Olitori, inquit, et cauponi merito concessum est, olus et vinum ex nobilitate soli commendare, vinum Thasium et olus Phasium. Quippe illa terra multumad saporem meliorem iuverit, et regio fecunda et caelum pluvium et ventus clemens et Sol apricus et solum siccidum. Nummus itaque factus est et fieri debet in Rebus pub. commodioris rerum communicationis et commerciigratia, cuius interventu-Emptio venditio perficitur §. 1. Instit. de empt. frustra dissentiente Forcatulo, qui etiam absque nummis olim factam esse emptionem, venditionem probare conatur dial. 49. n. 1. et 5. Originem eius Paulus Iurisconsultus repetit in l. 1. de contr. empt. Olim non ita erat (in quit) nummus, nec aliud merx, aliud pretium vocabatur, sed unusquisque secundum necessitarem temporum et rerum utilibus inutilia permutabat. quando plerumque evenit, ut quod alteri superest, alteri desit. Sed quia non semper nec facile concurrebat, ut cum haberes, quod ego desiderarem, invicem ego haberem, quod accipere velles, electa est materia, cuius publica ac perpetua aestimatio difficultatibus permutationum aequalitate quantitatis subveniret, Quod et Athalaricus Rex Gothorum innuit apud Cassiod. 6. varior. 7. Principis, inquit, imaginem subdit os videri pascere per commercium, cuius consilia in vigilare non desinunt pro salute cunctorum. Adeo ut nummus originem ex iure gentium trahat l. 5. de Iustit. et Iur. nec obstet, quod Ius gentium cum genere humano proditum, nummus tamen olim ita non fuerit: siquidem ratio naturalis, quae veluti lex quaedam tacita cum genere humano prodiit, singula tamen effecta eodem tempore simul non prodidit: uti ex bessis, seruitutibus. et manumissionibus certo colligere licet. d. l. 5. de Iust. et iur. Ludovicus Charondas lib. 1. verisimil. cap. 7. et lib. 3. cap. 11. Nicol. Or???smius de orig. et iure monet. cap. 1. Aeque vero necessarium esse nummum ad commutationem extra fines civitatis, ac in ipsa civitate praeter supradicta Aristotelis testimonio, et exemplo Germanorum comprobatur. Ita enim Aristoteles 1. pol. 6. versione Lambini. Partim supportandis iis, quibus homines egebant, partim exportandis, quibus abundabant, necessario nummi usus comparatus est: Et paulo post: Nummus elementum et extremum est perumtationis. Et Tacitus inquit. Et videre est apud illos [Germanos] argentea vasa legatis et principibus eorum muneri data, non in alia vilitate, quam quae humo finguntur. Quamquam proximi ob usum commerciorum aurum et ar gentum in pretio habeant; formasque quasdam nostrae pecuniae agnoscant. Interiores simplicius et antiquius permutatione mercium utuntur. Ita hodie in regno Calecuti monetam patriam haberi, sed ratione commerciorum Persiae quoque et Portugaliae nummos ibi valere Franciscus Belle Forestus in historiis regni Calecuti testatur. Quamquam constet olim populos permutatione sola aut potissimum usos et adhuc uti, ut Belle Forestus l. 2. Cosm. de populis quibusdam Asiae et Africae refert, Porro finem suum nummus consequitur aequalitate quantitatis, ut Iurisconsultus ait, dum ceteras res omnes, quae inaequales sunt et admodum differentes, et propterea maximam commercii difficultatem pariunt, aestimando et dimetiendo aequales reddit. Siquidem nulla fieri potest iusta bonorum commutatio, nisi ad aequalem proportionem redigantur, ut valde iniqua et stolida videatur Glauci cum diomede permutatio, de qua Homer. Iliad. 6.

Ad quam Martialis lib. 9. Epigr. 75, alludit:

Nemo enim cum alterius damno locupletari debet, quod sane fieret, si quis ovem cum bove commutare cogeretur, aliis rebus aequalis pretii deficientibus. Quod diverbio dicitur Ein Ross vmb eine pfeifen. Aequalitas ergo cum ipsis rebus fieri non possit, nummus substituitur, qui valore aequalitatem rerum conciliat. Hinc Iurisconsultus ait in l. Si ita 42. p. de fideiuss. Aestimatio rerum, quae mercis numero habentur, in pecunia numerata fieri potest. et Arist. 5. Ethic. 5. tou=to ga\r pa/nta poiei= s1u/mmetra, metrei=???r\ pan/ta no/mis1ma. Omnia nummus aequalia facit, quia omnia metitur. Cuius rei exemplum ex Festo de v. S. assumamus: Ouibus duabus, inquit multabantur apud antiquos in minoribus criminibus: in maioribus autem triginta bobus. Nec ultra hunc numerum excedebat multatio, quae posteaquam aere signato uti Civitas coepit, pecoraque multatitia iniuria corrumpebantur, unde etiam peculatus, crime~ usurpari coeptum est facta est aestimatio pecoralis multae, et boves centenis assibus, oves denis aestimatae. Ideoque nummus aestimatione sua omnium rerum vicem subit et sustinet. Et possibile est, ait Imp. in l. 2. C. de const. pecu. Omnes res in pecuniam converti. Si enim certa domus, vel certus ager, vel certus homo, vel alia res, quae expressa est in constituendis rebus ponatur, quid distat à nomine ipsius pecunia? ubi Baldus ait, Habens pecuniam censetur omnem rem habere. Et sequndum Curtium Iunior. in l. 2. §. mutui datio p. Si cert. petat. Pecunia in star polypi cuiusvis rei vicem sustinere posse dicitur, per l. Si ita fideiuss. de fideiuss. l. vinum 12. si cert. petat. l. datie §. cum per venditorem de act. empt. l. quoties in die 59. d. V. O. l. si quis stipulatus fuerit 57. de solut. l.Titio Seio 81. in pr. de legat. 2. Unde nummus non immerito Instrumentum humanae societatis utilissimum habetur et dicitur.

Ex quibus iam liquet, utilitati et saluti publicae nummum in societate civili adinuentum esse, et in Rep. necessario requiri, sine cuius adminiculo non potest perfecta et beata dici commodissimo koinwni/as2 medio destituta, qua civilem unionem subsistere oportet. Anton. Faber cap. 1. de solut. P. Negelinus in libello de statu civilip. 1. c. 11. Casus 1. Spaerae 6 9. 4. Danaeus 4. polit. 11. pag. 288. Tiallingus in §. huius studii. Inst de Iust. et Iurep. 28. Lauterbach. 4. pol. 14. Budaeus in l. 1. de con. empt. Polyd. Vir. 2. inv. c. 20. Pin ad Rub. C. de resc. ven p. 1. c. 1. Conanus l. 7. c. 5 Confer. Dd. in c. 1. quae sint regalia verb. Monetae. Tiraq de resr act. ligna. §. 1. gl. 20. n. 9. uti de Lithvanis Munsterus et post eum Belle Forestus l. ???. Cosin. et alii de ndis, qui iandudum noviter detecti, referunt. Sive belli, sive pacis tempore qua de causa nu~mi Nervi Reip. dicuntur. B. Aem. l. 8. et pecuniam nervos dixisse principatus Vespas Dio. refert. Et Plutarch. in Cleomeneait: Qui primus pecuniam hetuos rerum di xit, is praecipue ad bellum respexisse videtur. Cui Tacit. consentit: Pecuniae belli civilis nervi. Et luriscons. in l. §. 1. 20. de qu???stion. Et Impp. in N. 128. c. 15. et N. 161. Quicquid Machiavellus et Achilles Tarduccius disputent, pecuniam nervos belli non esse, quos Scipio Ammiratus [quem Scipio Gentilis prudentissimum virum vocat] Cosimus Bartolus et alii satis tefutant. Confer Steph. Guazzium de civili conversatione lib. 2. p. 262. Nummus ergo utilitatis publicae et privatae causa quam prudentissime inventus cst, et in Republ. constituitur, frustra omnino Plinio refragrante, qui lib. 33. cap. 1. dicit. Proximum scelus fecit, qui primus ex auro denarium signavit, quod ipsum ltet auctorem. Et Poeta 3. Aeneid.

Plaut. in Capt. Odiego aurum, multa multis suasit perperam. Gelt betreugt. die Welt. Item Ouid.

Quasi nummi itritamenta malorum et avaritiae causa, quae radix omnium malorum sacris et profanis literis testantibus. Cum scelera non rebus, sed malitiae hominum imputanda. Nummorum usum Indi non nouere, numquid propterea à vitiis abfuere? Aut si quis re bona abutatur, ideo res per se mala sit? cum et optimum quod est, abusu in deterrimum converti, et medicamentum ad salutem proficuum ad occidionem adhiberi possit. l. 236. de V. S. l. 3. §. ad l. Cornel. de serv. Cassiod. 1. var. 10. Pecuniae ipsae quamvis usu celeberrimo viles esse videantur, animadvertendum est tamen, quanta à veteribus ratione collectae sint. Nec enim abusus rerum usum tollat, quin quaeque salutaria et utilia Reip. de subdito tollenda.

Nec omnia, quae fieri possunt, pro factis habenda, ait Apuleius: Et merito invehit in calumniatores metallorum Leonardus Port. lib. 1. de sestert. Deus enim Optimus Maximus omnia bene fecit Genes. 1. vers. 13. Mathei in conc. Sarept. 1. Zanchaeus de oper. creat. lib. 3. cap. 6. Nicol. Oresm. de monet. origin. cap. 1.

Et haec de primario et genuino usu nummi, qui in dimensione omnium earum rerum, quae mercis loco habentur, consistit, satis sit disseruisse. Quem alius secundarius et varius subsecutus est in civili societate. Cum enim nummus ex numero earum rerum sit, quae functionem in genere suo recipiunt, et in pondere, numero,mensura consistunt l. 2. §. 1. de reb. cre Boet. in Top. Cic. mutuo daripotest. Tum quoque usuras parare, quae fructus et reditus ex pecunia lurisconsultis dicuntur l. qui quadraginta 88. §. fin. ad L. Falcid. l gener aliter 24. § sicui legatum de sideicom. libert. Usurae 34. l. videamus 38. de usuris, Cuiac lib. 9. obser. 15. Qua si quis tollat è reppotissimam partem negotiationis tolli necessum fore Iac Curt. lib. 7. cap. 29. et P. Heigius lib 2. quaest. 1 post alios politicos et Iurisc onsultos complures adstruunt Deinde nummus licet per se infructuosus, interdum locari potest Vinc Caroc. in tr. in loco tit: de usur. q. 4. n. 7. per l. 3. parag. fin. commod. Et usumfructum in nummis constitui cautionis reme dio Senatusconsulto cautum est in l. 1. t. t. p de usufr. rer. ear. quae usu consumuntur Praeterea quoquecum aliis rebus nummum permutari posse ex l fin. p. de cond. ea data. l. cum hi §. si cui p. de transact. l. ita constante p. de iur. dot l. si mulier. p. de pactis. §. constituitur Inst. de usucap. Plin lib. 31. c. 8. Forcat. in Necyoman. dial. 49. Sotus lib. 7. de Iust. et Iur. q. 2. Covarruv de mutat. Mon. c. 7. n. 3. Uti duplex usus calcei et tegendum, et ad permutandum esse potest Aristotelis. polit. 6. et 7. Nummum vero nummis permutari posse non dubium est. Cuius permutationis genus praecipuum Cambium à verbo Cambiare, Quo Apuleius utitut, à Graeco kara/ptw, unde Francis Change i. e. a)moibh/, unde a)rgoramo/ibous2, Germ. Der Wechsell, quod et Isaacus Casaubonus et Priscanus li. 10. in Apuleii Apologia p??? 37. Desider. Heral. 1. ad vers c. 4. notavit. Unde numulariorum et campsorum, id est qui permutant nummos, exercitium increbuit. Quorum artes examinat quoque Sotus lib. 6. de iust. et iur. q. 9. Caietanus et Berandutius de omb. Denique ipsos nummos etiam vendi solitos l. 9. §. 2. monstrat, in qua lege Cornelia cautum ne quis nummos stanneos plumbeos, emere vendere vellet. Quales ad peregrinos refert, puta Philippaeos, Tetrachmum Atticum, Siclos Leu. 27. et aliis Barnab. Briss. lib. 1. antiqua 8. Quos ceterarum rerum exemplo deduci in emptionem solitos Vol. Moetian. lib. de asse indicat, uti etiam de Victoriato Nummo. Plin. testatur lib. 33. c. 3. qui nunc Victoriatus, inquit, appellatur, lege Clodia percussus est. Antea enim hic nummu ex Illyrico advectus, mercis loco habebatur. Est enim signatus victoria et inde nomen habet. Ieseph. Scaliger in Fest de V. S. in verbo Patres. Idem videtur innuere l. 28. de usufr. Nomismatum aureorum vel argenteorum, quibus pro gemmis uti solent, ususfru ctus legari potest, et l. 27. §. 2. de aur. et arg. leg. quae Itali Medaglie. Galli Medaillons, Un e Medallias et Medalliones appellant, et nummis vulgatis distingunt, sive primitus communi nummorum usui destinati, postea loco mercis habiti sive in honorem principum, aliumve singularem usum tantum percussi, de quibus Anton. August. in tractatu de num. antiq. dial. 1. Sebast. Erizzus et Aeneas Vicus per discursus agunt. Quo eriam locus ex Suetonio in vita Caesaris Augusti pag. 53. referri videtur. Festos, inquit, et sollennes dies profusissime, nonnumquam ioculariter tantum celebrabat: Saturnalibus et quando alias libuisset, modo munera dividebat, vestem et aurum et argentum, modo nu~mos omnis not ae etiam veteres regios et peregrinos. Cum quo Herod. in Commodo consentit. Quum diem sestum, inquit, (Saturni) civitas agitaret, in quo potissimum Romani invicem se colunt, salutantque et nomismata alter alteri, ceteraque omnifariam munera missitant, Idem de severo et Dio li. 44. de Iulio refert. Quales nummos à communiusu nummario non planitus segregatos fuisse probabile est. Eoque magis, quo magis ad honorandos Principes resveg stas famae et posteritati consecrandas facti essent. Quod genus monetae et hodie in Exsequiis, nuptiis et victoriis Principum frequentari solet. Propterea quod vix commodiori modo, quam quottidiano usu et aspectu nummerum memoria Principum et rerum gestarum recoli queat.

CAusae Nummi internae sunt, Materia et Forma. Materia Nummi est vel Ordinaria et genuina, vel Extraordinaria et Impropria. Forma quoque perfecta vel imperfectior habetur. Atque inde nummus Verus vel Quasi exsistit.

Ordinaria materies ea eligi debet, quae sua natura et proportione, rebus ubique coaequandis habilis et stab. lis esse potest. Qualis est materia pretiosa metalli, auri et argenti ubique valentis et durabilis. Protium utriusque iustum plerumque duodecupla aut undecupla proportione confertur. Quod olim et hodie admodeum variatum.

Deinde quoque materies minus pretiosa interdum adhiberi solet, nimirum Aes, quod minus durabile et incerti pretii, et proinde minus asotum. Ade ò ut aurum et argentum ubique nummorum materiam promiscuam ferme: at aes quasi unius aut alterius Reip. aut Ioci propriam tantum censeamus. Hinc nummi fiant aurei, argentei, aerei. Ex auro et argento in primis et frequentissimi sunt cudendi, non tam ob praestantiam, quam communem aestim ationem Exaere vero rariores. Cuduntur autem vel metallo simplici vel mixto.

AQuo nummos et quo fine cudi oporteat, dictum est: Ex qua vero materia et qua forma nunc declarandum est. In quibus causis totius rei cardo vertitut, iis que bena perspectis, quivis nummiessentiam facile cognoverit. Materies, quaeformae receptaculum est ptiori loco describenda, quam duplicem fecimus: Genuinam et ordinariam, quae proprie et quam commodissime nummis congruit: et Impropriam, quae minus Altera quidem adhiberi solet tempore libero, quando legitimae materiae copia haberipotest: altera vero necessitatis tempore, et extra ordinem tantum substituitur. Ceterum ordinariam materiam eam eligi oportet, quae formae et fini nummi perquam idenea sit, quae cum in valore et dimensione consistat, commodior certe non potest reperiri et adsumi, quam quae natura sua valorem et pretium in se continet, i. e. talis materia, quae communi hominum consensu in pretio et aestimatione habetur, non tantum in eadem rep. sed in alienis quoque, quarum commercia mutua et necessaria esse oportet. Quamquam enim princeps legem pretii dicere possit: id tamen ultra fines sui imperii extendi non potest: l. si. de iurisd. om. iud. Quantivis pretii etiam suos nummos aestimaverit, nisi et bonitas materiae insit, exteri in aestimationem non consentirent; Cum pretium materiae commune et naturale, non civile in commerciis attendant. lccirco Principi non est licuum pro libitu monetas cudere, verum cum monetarum usus iuris gentium et communis arg. l. 3. de iust. et iur. necesse quoque est, ut ex tali materia formet, quae ubique sui valorem praestet, et iuri gentium respondeat, cuius Principes ministri sunt. Quod et ipsa salus et utilitas publica à commerciis dependens: nec non dignitas principis, qui ad versus aequum et bonum in praeiudicium subditorum et exterorum nihil praesumitur atrentare, summopere exigit, quodque exempla optimorum Impp. comptobant. l. 1. C. de vet. numism. praet. Nou. Leon. 12. Deinde materies talis esse debet, quae formae capax i e. ponderis, characteris et aestimii: et durabilis, ut finem suum perpetuo consequi queat. Iccirco nummum ex materia non tantum pretiosa. (quia et gemmae et alia id genus pretiosa sunt) sed etiam aptad ad formam recipiendam cudi oportet, nimirum, quae flexilis, ductilis et ad numerandum habilis sit: tum quae etiam durabilis et censtans, cum nummus rerum vices et aestimationes certo et perpetuo subire, et futurae hominum necessitati et utilitati inservire debeat. Quod ICtus innuit, dum ait: Electam fuisse materiam, cuius perpetua aestimatio foret: quo vetbo tam materiam aestimatam, quam legem aestimationis à Principe dictam intelligere videtur, cum una praesupponat alteram. Et cum nulla alia in re, quam in metallis tam idonea materies ad nummos valentes et constantes reperiri possit, placuit sapientioribus, communigentium assensu tria metalla, Aurum et Argentum potissimum, atque partim Aes prae reliquis ad materiam nummorum in bene constitutis rebus pub. adsciscere. l. 2. §. deinde cum esset. de O. I. §. 1. Insti. quib. mod. re. contr. ohlig. Quemadmodum apud Hebraeos, Graecos, Latinos, Exod. 25. l. 35. p. de pactis. et passim in scri ptoribus aureorum, argenteorum et aereorum usum fuisse, et adhuc quoque Rebusp. bene ordinatis usurpari videmus; Ceteris metallis, quod minus apta, omnino repudiatis. l. 9. vers. eadem de falsis. Molinaeus q. 200. n. 76.

De auro nemo est qui dubitet, quin illud et ob perfectionem et ob praestantiam, constantiam et colorem, quibus ceteris metallis praestat, inprimis ob summum valotem, quo cetera veluti regina superat, ad formandos nummos adhibendum. Quip pe quod communi omnium populorum, quibus natura et usus auri recte cognitus, consensu, pretiosissimum metallum censeatur, de quo Picus Mirandulanus eleganter et late et Plin. lib. 33. c. 2. Arist. de meteor. lib. 6. Georg. Agric. lib. 5. de auro et caus. Matth. Host. lib. 7. c. 1. et Poeta canit:

NUmmi ex auro et argento puro cudi possent. Quale aurum Obryzum et viginti quatuor ceratiorum: Argentum duodecim denariorum in Marca dicitur. Verum hodie argento et aere saltem modice et iuste misto formantur. Nam caetota metalla mistioni inepta habentur. Mistionis causa censetur soliditas et durities nummotum. siquidem purissimi aut quatiuntur facile, aut usu leviter conteruntur. Tum quoque ut impendium fabricationis aliquantillum repensetur. M od ica vero et aequissima mistura illa est, quae puritati metalli proximior, Qualis est, cum vicesimaquarta tantum portiuncula in Marca auti et alieno metallo. At in marca argenti particula sive denatius duodecimus tantum ex aere admiscetur. Haec mistionis lex species mixturae sive gradus metalli vulgo Liga, Aloy Das Pagament, Der zusatz, Schrott vnd Korn, Das Gehaldt dicitur. Quod si inaequalior et impurior mixtio fuerit, auri et argenti proportio et aesimatio dubia et inconstans exsistit. Populo sane valde noxia, nec non corruptioni et depravationi facile obnoxia vulgo Billon.

DIctum est ex qua materia idonea in bene constitutis Rebus pub. nu~mos cudi oporteat, nimirum ex auro et argento regulariter, et interdum ex aere. sequitur utiam dispiciamus ex purisne an mixtis inter se metallis eos conflari Reip. expediat. Et sane ut perpetuo de certa auti et argenti aestimatione constaret, quae aequalitate bonitatis, et pretii communi rerum dimensioni conveniret, omnisque falsitas et occasio adulterandi [cum mixtum et corruptum metallum pro simplici non fac le posset subici, obstante pondere, sono et natura differente] hac ratione cessaret, tum ut negotiatio communior, frequentior et certior nummorum bonitati redderetur, et pretia rerum perpetuo et certo constarent, nihil utilius et salubrius bono publico videri posset, quam nummos exmetallis puris puros cudi, ut disputat Bodinus li sing Gallice scripto, quem approbat Freher. in Notis ad N. Oresmium p. 43. Quales olim apud Hebraeos fuisse Auss lauter vnd Clar feinem Silber vnd Golde Mathes. in Sarepta cone. 14. pag. 227 ex 1. Chron. 29. Dan. 2. colligit. Item Abraham dicitur agtum emisse quadringentis siclis argenti, probae monetae. Quemadmedum etiam Datium Regem persarum, ut sui monimentum quale nomo unqua reliqueret, ex auto quod pote purissimo et excoctissimo nommos percussisse, Daricos dictos. Et Ariandem, quem Cambyses Aegypto praefecerat ex purissimo auro nummos formasse refertur. Verba sunt Plutatchi in Melpom. *darei=on me/n gar xru/s1ion ka qarw/taton a)peyhs1a=s2 e)s2 to\ dunatw/taton no/mis1ma e)ko/yato. *aruandhs2 d' ar)/xwn *aigu/ptou ar)gu/rion ta=n to to=u to e)po/iei, kai\ nun= e)/p a)rgu/rion ka qarw/taton to\ ar)u andiko\n, i. e. Darius enim ex auro purissimo, quantum pote decocto, numisima percussis. Ariandes vero princeps [praefectus] Aegypti idem ex argento fecit. Et nunc etiam argentum purissimum Ariandicum dicitur. Quae mixtio olim LL. Cornelia et Iulia de peculatustricte prohibita. Et Tacitum Imperatorem interdixisse, ut si quis argento publice privatimve aes miscuisset, si quis auro argentum, si quis aeri plumbum, capitale esset, cum proscriptione bonorum. Et Vopiscus scribit. Et probat Gothus Rex apud Cassiod. lib. 7. vat. 32. hisce verbis. Auri flamma nulla iniuria permixtionis albescat, atgenti color gratia candoris arrideat, aeris rubor in nativa qualitate permaneat. Moscoviticos quoque nummos ex purissimo argento cudi, et aurifices plerosque ibidem monetatios exsistere: adeo ut ei, qui argentum infectum vendere velit, tantum nummorum argenteorum rependatur, nisi quod manus pretium solvendum sit, Die Münzarbeit, scribit Rauhein Cosmogr.

Autum vero et argentum purum intelligitur, quod a metallis alienis arte defecatum est, siquidem arte utrumque metallum ad tantam puritatem posse reduci Chimici hodie asseverant, ut nihil heterogenei metalli remaneat, contra vulgi opinionem, qui in marca auripuri ficati saltem quadtantem ceratii alieni metallirelin qui putat. Quod aurum 24. ceratiorum et passim aurum obryzum dicitur, unde et obryzati solidi l. universos C. de vet. numis. prae. l. 1. C. de obligat. vot. lib. 12. Plin. l. 33. c. 3. quod Gellius lib. 6. noct. 5. aurum purum putum. Aliciat 5. parerg. cap. 9. Covarruv. c. 3. §. 1. n. 4. de vet. num. collat. Forcat. dial. 6. n. 5. Argentum purissimum est 12. denatiorum, quod etiam argentum pustulatum dicitur Sueton. in Nerone uti legit Isaacus Casaubonus in Not. ad Suet. l. 31. in pr. locati ibi Gothofr. in Not. Alciat. 6. parerg. c. 4. Forcat. n. 7. seu pusulatum. Eberlin. in l. 2. de o. i. cap. 26. n 11. Cuiac. 7. observ. 39. Turneb. 24. advers. Item putum Mart. lib. 1. epigram. id est, excoctum et purum, vulgo Fingolt, Lötig golt, fein Silber Gallis Argent de Copelle. Inde vusgata formula Dasbeste fein golt soll auf 24 Karat gradiret sein, vnd das Silberauf 12 deiner.

Ceterum cum metalla purissima usuram aut tractationem sine magno intertrimento ferre non possint Bud. de ass. l. 3. Georg. Agric. de pact. metall. tum quoque ut impeudia ad fabricationem nummorum necessaria [quae vel Principi in solutionem sumptuum, quod Gallis Se igneurage: vel magistris monetariis in mercedem cedunt, quod Brassage Germ. Schlegelschatz) repensentur, apud plerosque gentes consuetudine fere communimetalla temperari solent. Siquidem nummos populi sumptibus fabricari oportet. Budell. in in. de monet. lib. 1. cap. Oresm. cap. 7. Et cum compertum esset, mistionimetallorum commodius argento et aere mihil esse, placuit prudentioribus auto et argento ad fitmitatem et soliditatem nummorum conciliandam, tum ad expensas recompensandas aes admisceri. Quamquam in aureis nummis etiam argentum potius tingendi quam firmandi causa commisceri videtur. Ita Electreos quoque, id est, auro argentique remixtos olim signatos. Ita enim Lamprid in Alex, Alexandri habitu nummos plurimos figuravit, et quidem hle ctreos aliquantos, sed plurimos tamen aureos. Additamentum aeris vulgo vocant Das Roth, Eo quod artifices aes sivecuptum Roth indigetent, a colore, quem a sulpure nancisci dicitur. At argenti Das Weiss, Mathes. in Sarept. conc. 7. p. 101.

Ne veto mixtura illa confusionem et corruptionem metallorum pariat, modus certus et quantitas additamenti definitur in utroque metallo. At cuius rei declarationem sciendum est, quod artifices marcam (moribus Germanorum superiori aevo, quibus in usu fuit, ut omnia per marcas computarentur, praesertim argenti, uti ex instrumentis, legibus etc. apparet. M. Freher. lib. 2. c. 2.) auri (quae Bessem assis seu 8, uncias continet) dividant in viginti quatuor Ceratia vulgo Karat seu scrupula singulis proinde unciis tria ceratia assignando. Argenti vero marcam in 12. denarios pattiantur, id est, autum in 24. argentum in 12. portiunculas. Quo pauciores itaque partes fuerint in uttoque ex aere admistae, eo praestantius metallum censebitur. Quippe quod aurum et argentum eo propius ad puritatem suam atte quaesiram et elaboratam accedere intelligatur. Nam

In Paenulo Comicus ait. Proinde attendat Princeps ad illud in mixtura metallorum in Capr. act. 2 fc. 2.

Nam quod additur, quantum fieri potest, modicum sive minimum esse debet, siquidem communis lex gentium in percutiendis nummis obsetuanda sit, ut etiam aliae gentes tecum contrahant. Adeo ut duritiem tantum conciliet, et saltem expensas aliquantillum resarciat, ut ferme eadem ratio sit metalli et pretii nummi. Ad exemplum Romanorum, quod colligitur ex l. 1. C. de ponder. verba sunt. Aurum quod confertur a collatoribus, ut si quis vel solidos voluerit vel materiam appendere, aequa lance et libramentis suscipiatur. Item ex l. 1. l. 9. l. cum aurum §. 1. de auro et arg. leg. l. plane. §. sed si pondus p. de leg. 1. l. 35. C. de donat. Exemplum quoque in Leone Asso habemus lib. 3. p. 141. In quibus etiam nummis Nicolaus O resnius modicam mistionem desideret, ex c. 3. colligitur. Numquam, inquit, debet fierimixtio, nisi tantummodo in minus pretioso metallo, de quo consuevit fieri minus pretiosa moneta. Rursum talis mixtio non facienda est nisi pro utilitate communi, ratione cuius motieta est in venta. Sed numquam est necessitas nec apparet communis urilitas faciendi mixtionem in moneta aurea, ubi habetur argentea, nec videtur posse bona intentione fieri, neque unquam facta est in communitate prospere gubernata. iccirco in auto misturam prudentiores aequam et puriorem esse arbi rati sunt, si 23. partibus auri marca et vicesima quarta alieni metalli constet, cum purum putum autum vigintiquatuor partibus contineatur. Cuiusmodi bonitatis au reos in Gallia percussos Budaeus et Bodinus asseverant Argentiveto mistionem aequabilem censuerunt, si marca vudecim denarios argenti et d. odecimam partem aeris continear, cum purum 12. denariis constet. Budeli. lib. 1. cap. 8. de monetis. Et exoptandum esset (haud tamen sperandum) talem proportionem metallorum in mistione ubique gentium observari. Verum ab hac lege in Rebusp et Regnis admodum exorbitatum est. Unde nummorum vartetas et incertitudo subsecuta in mundo, maximo cum subditorum et Rerump. detrimento, nec non corruptione et adulterarione nummorum coniuncta. Quod autum in Hispania reperitur et in Gallia 22. et 21. Cer. item 19. et 18. Cer. ex quo Rhenani cudi dicuntur etc. ut Host l 8. c. 4 Budell. lib l. c. 10. Budaeus de asse l b. 5. et alii testantur. Adeo que immutatam esse bonitatem nummorum in Gallia ab hinc annis centum, ut 50. solidi veteres praestantiores et meliores sexaginta solidis, qui nunc in usu sunt, deprehendantur. Ana. Robert. asserit et Camer. de monet. vet. p. 337. Quod ad argentum, eius mixtio quoque supra modum varia. Kivius Drusus in tribunatu plebis octavam partem aeris argento miscuit. Et refert mixturas differentes aeris et argenti Budell lib. 1. cap. 3. Cetertum hic non iudendum, quid Romae aut alibi factum, sed quid fieri debeat cum salute publica et utilitate singulorum l. 12. de off. pro coss. quod ratio publica exigit et exempla optimarum Rerump. comprobant. Facta ergo iusta mistione auri, argenti et aeris, definiendae quoque sunt certo numero singularum librarum sive marcarum partes. Quot nummos nimirum ex singulis cudi oporteat. Ut certitudo et bonitas nummorum eo firmior red datur: Puta in Romano Imperio Du cati cudendi sunt ex Marca Coloniensi auri puri XVIII qui valituri sint 104. cruciferos. Aurei Rhenenses XXII qui valituri sint 75. cruciferos. Reichs Abscheid. Anno 69 §. 55. et seqq. Quo ad argenteos percutiuntur Taleri et Floreni. Taleri (dicti a valle Ioachimica Jochims thaler, ubi primum cusi ma ima copia taxa~atur cruciatis 68. Reichs Abscheid 9. §. 35. qui postmodum recepti sunt, ut marcae Co lon. Cöluische Marek argenti puri octavam pendant. Reichs Acscheid 65. §. 117. Floreni G Iden ex marca, cum semisse fiant. 60. crucigeros valeant, semisses quadrantes, sextantes pro rata valeant, Halbegülden 30 Kreutzer. Item 20 Kreutzer, Ortsuglden, 16 Kreutzer. Item Der Sechstheil gulden, 10. Kreutzer vulgo Schreckenberger.

FOrma Nummi consistit in valore publico. Valor publicus à pondere, charactere et pretio dependet publicis et iegitimis. Quorum ofrmalium requisitorum uno deficiente nummus imperfectior absoluta forma destitutus censebitur. Nummo ergo cuique ex auro et argento, et maioribus inprimis, etiam mixtis certum et uniforme pondus assignandum est. Quod deinde cum singulis nummi partibus, quas continet, conferendum.

HActenus de veta et genuina nummi materia actum: sequitur ut de forma eiusdem absoluta, quae esse rei dat l. Iulianus. p. adexhibend. et potissima rei cuiusque causa est, dispiciamus. materies enim nihil ad esse nummi formale confert, sed formae receptaculum est. Nec enim nummus est quod ex auro, argento et aere est, sed quod hisce metallis potestas nummi auctoritate publica indita atque tributa est. Quamquam nummus discrimine materiae melior deteriorve esse et censeri queat. Quae tamen bonitas à materia dependens nihil de forma nummi participat, ac vulgus contra opinatur. Varii varie formam nummi adstruunt, nos eam valore publico seu quantitate publica cum I Cto contineri censemus. Quamptimum enim metallo valor publicus seu potestas valendi impertitur, nummus esse et nomen habere incipit, nec amplius aurum aut argentum, sed nummus appellatur, l. qui falsam 19. ibi Formare ad L. Cornel. de fals. quo sublato nummus esse desinit, et materies seu massa pristinum nomen recipit. l. eleganter. §. qui reprobos. p. de pignor. actio. atque privatis postinodum in usu promiscuo esse potst. Verum quid valor pu blicus complectatur non omnibus convenit. Nos valorem nummi non unica parte aestimationis definimus, sed latius extendentes à tribus requisitis formalibus dependete arbitramur, quibus cuiusque nummiforma absoluta et perfecta constat, siquidem id perfectum, quod omnibus partibus constat l. 1. de O. I. Pondere, charactere et Aestimatione publicis et legitimis, id est, quae publica auctoritate et iustitia publica innituntur. Cum nummus non fu/s1ei: sed no/mw|: non natura, sed lege con ster, ac propterea forma nummi publicitus imponenda et sustinenda sit. Quod ICtus designat, dum ait: Formapublica percussa. Adeo ut nemo privatorum, licet etiam ex optima materia, nummaum formare possit, ut publicum valorem obtineat, sed instar adulterini deputetur. Haectria ad formam nummi absolutam et perfectam constituendam in optima rep necessario requiruntur. Nam taediosum admodum esset, creberrime ad probationem recurtere: neque etiam posset pecunia accurate dignosci, utrum bonimetalli et legitimae mixtionis esset, hisce requisitis privata. Qua de causa electae materiae pondus certum tributum fuit, et imago impressa et aestimatio indita publica fide, quae omnibus nota materiae bonitatem, pondoris veritatem et aestimationis iustitiam praeseferret, suspicione fraudulentiae semota. Quamquam gl. in c. quanto, in verb. patris. ext. de iureiur. materiam tantum electam, ponderis quantitatem et publicam figuram consideret , aestimio omisso. Olim quidem absque signatione Romanos aere rudi usos testatur Plin. lib. 33. c. 3. que appendi solitum. Et Servius Rex primus apud Romanos aes signasse scribitur. Econtra rationi consentaneum non videtur, olim nummis ex corio factis (qui pro genuinis in rep. Lacedaemo niorum habebantur) certum pondus tributum fuisse, sed signatione et aestimatione tantum publica formam suam habuisse. Verum nos hic non videmus, quid factum aut fieri soleat, sed quid in rep bene constituta fieri debeat. Neque vice ordinariae aut verae monetae corium, aut quodvis aliud praeter autum, argentum et aes ad formam recipiendam nummo idoneam, communi politicorum decreto, et natutali ratione dictitante agnosoimus. Ut vero forma nummi sola lege constat: ita legis quoque est formam nummi ab initio minus perfectam perfectiorem reddere arg. l. 6. de iust. et iur. cum natutam deproperet edere no vas formas et perfectiores. Quemademodum id factum fuisse ex multis iuris arriculis patet. Propterea nullus hodie nummus praefectus censetur, qui hisce tribus requisitis non constet. Pondus itaque nummis ex auro et argento potissimum ob pre tium metalli, quod pondere aestimmatur, communiter assignandum est certum et legitimum, ut de valore publico, tatione etiam materiae bonae certo et publice constet. Est autem pondus legitimum pondus consequens quantitatem substantiae infectae et nummo destinatae. namtantum debet esse pondus in numismate, quantum in materia ex qua fabricata est, saltem deductis expensis laboris. Deinde etiam legitimum est pondus, simul auctoritate publica innitens, ut omnis fraus et impostura, quae summo eum damno subditorum et detrimento Reip. committeretur, certitudine ponderis caveri et evitari possit. Quod enim fide publica est assignatum, imperitam plebem magis de veritate confirmat et saepe etiam labore et difficultate ponderandi sublevat: idque eo magis, quando certum et uniforme pondus nummis eiusdem generis et gradus inditur, ne plebecula simplextam facile inaequalitate ponderum in paribus nummis decipiatur Adeo ut qui eiusdem ponderis, eodem quoque sint valore. Inprimis vero pondus certum nummis grandiorib. assignaandum, quod cum singulis deinde partibus minutioribus conferendum, ut totum partibus et partes toti an)alogikw=s2 respondeant, minutissimis saltem nummulis exceptis, quotum pondus non tam accurate attendi solet. Nec tantum in nummis eiusdem metalli, verum etiam diversi, puta auri et argenti id fieri publice expediret, ut quia proportione et analogia mutua haec metalla communiter funguntur, proportione etiam ponderis mutuiter convenirent, unde publitati facile de valore aureorum et argenteorum relata diiudicare liceret. Cumalias negotium sit dissicilimum et iudicii accuratissimi pondera certo discriminare, proportione et ponderibus inaequaliter et inconstanterin nummis aureis et argenteis constitutis Verum quanta varietas et incertitudo ponderum in nummis hodie passim in rebusp. exsistat, cuiliber satis notum est, ut vix fides publica satis tura videatur, etiam rusticis et plebeis, nisi libripendii fide. Sed hic non videndum quid fiat, sed quod fieri aequum et bonum sit. Quod iura et instituta Rerump. comprobant. Ita enim Iurisconsultus ait: Electa est materia, quaeusum dominiumque praebet non tam ex substantia, quaem ex quantitate: quod verbum Matthias Colerus pro pondere accipit in process. exsecut p. 4. c. 10. n. 7. p. 283. per text in c. quanio. ext. de iureiur. ibi Ut reprobata moneta, quae legitimo pondere fuerat defraudata, alia cudatur, quam ad legitimum pondus reducas. Fr. Duar. 1. disput. 6. Valorem publice constitutum ex Quantitate intelligit. Cui Robertus 3. Sent. 6. contradicit. Budaeus vero pro Quantitate verbum Qualitate substituit, sed minus convenienter. Nos, quia hic comparatio fit quantitatis et substantie, à qua quantitas ex parte segreganda, Quantitatem pro valore publico, qui generatim formam designat, et speciatim pro pondere valori incluso accipim as. Quum non tantum in aestimatione seu pretio publico: vetum etiam in pondere legitimo nummus consistat, quod alias metione trantum facta Fotmae, id est signi et aestimationis publicae I Ctus inconsiderate praeterisse argueretur. Ita Imperatores in l. 1. C. de vet. num. praete. Solidos, inquiunt, veterum ptincipum veneratione formatos ita tradiac suscipi. ab ementibus ac distrabentib. iubemus, ut nihil omnino refragationis oriatur, modo ut debiti ponderis sint. Cui similis constitutio in Cod. Theod. respondet: Etin l. 3. C. eod Impp. Obryzatorum omnium solidorum umforme pretium constituunt. et propterea idem quoque pon dus constituisse intelliguntur. Et Leo Imp. in N. 72. plenum pondus in nummis exigit. Quibus ordinationes Romani Imperii, Constitutioves Caroli U tum regui sispan. Gall. Angliae et aliorum populorum iustituta conveniunt.

NUmmus deinde signandus est charactere publico, puta Principis vel principis et eius, qui iussu aut privilegio nummos cudit. Haec signatio plerumque continet Epigraphen, i. e. nomen et titulum. Deinde effigiem, insginia vel quodvis aliud symbolum Principis aut cudentis, aut utriusque. Quae pro arbitrio Principum et Rerump. eorum ve qui ius monetae habent ob causas varias admodum variari potest publicae memoriae, gloriae et dignitatis causa. Ut exinde liquido pateat fides et auctoritas publica verae et bonae monetae evius sit: et ut aliquid digni monitu moneat praeter pondetis et materiae iustitiam.

ALterum requisitum formale est signum publicum, puta Principis, aut eius, qui iussu vel permissu Principis nummos cudit. Alias dicitur Effigies, Nota, Imago, Forma publica, Inscriptio, Superscriptio, Moneta, Figura: quamvis figuram rectius de qualitate externa significatu Geometrico accipias: Species in l. 1. C. de vet. numis. praet. Typus, typarium character, symbolum, sphragisterium, Iconium, singulati et tropico sensu Prudentio in hymno 11. pei\ stefan/wn Aenigma:

Ut notat Meurs. p. 2. Exercit. Crit. cap. 10. in prin. Germ. Der Schlag, das Bildt, das Ger reg, die Vberschrifft.

Pondere itaque certo assignato forma seu figura publica imprimenda est, quam speciem probam Impp in l. 1. C. de vet. numis. praete. et Leo Imp. formam non adultetatam vocant et exigunt. Cuius rei causam Aristor. 1. polit. 6. reddit: Primum, in quit, numisma magnitudine et pondere finitum erat, tandem vero et forma impressa, ut eos a dimensione liberaret. o( ga\r xara/kthr e) qi/th tou= po/s1ou s1hmei=on. Character enim seu figura quantit atisgratia impositus. Quod ius signandi, quia fidem et auctoritatem publicam nummo confort, Principis maiestati et Principatus insignibus merito reservatur. Nam publica nota nummos insigniti oportet n. ntam ut exinde ius regium appareat, quam ut fide publica omnis fraudis in nummis praescindatur occasio et suspicio: Siquidem character deber esse testis veritatis et iustitiae in moneta, i. e. quod sit verae materiae, iusti ponderis et aestimii. Intutum enim foret, tantam rempsubidini singulorum committi. Si enim. quilibet hanc libertatem haberet, quanta variatio et incertitudo valoris sequeretur? quanta falsificatio? Unde aequalitas in commerciis et commutationibus non posset fervati, cuius tamen gratia nummum cudi oportet. Quin cavendum, ne etiam alius extraneus Principis monetam similem figura minoris pretii cudere ausit. Cuius rei gratia plerique Impp. imaginem suam prae ceteris (quemadmodum etiam alias in operibus publicis sui nominis inscriptionem affectatunt l. 3. p. de oper. publ.) eligere maluerunt. Quippe ut intuitu vultus principalis subditi recor dentur maiestatis, auctoritatis, amoris et fidei sui Principis. Hinc Frid. Aenobat. ad Ligur. lib. 3.

Ita Vespasianus ad Imperii maiestatem designandam initio Imperii curavit, ut An tiochiae aurum et argentum sua effigie signatetur tacit. lib. 2. histor. Quemadmodum etiam ex formulis et epistolis Cassiodori liquet lib. 7. epist. 32. ubi inquit: Mo netae debet integritas quaeri, ubi et vultus noster imprimitur. Quidnam erit tutum, si in nostra peccetur effigie? etc. Et lib. 6. c. 7. variar. Ut figura, inquit, vultus nostri metallis usualibus imprimatur: monetamque facis de nostris temporibus futura saecula commonere. O magna inventa prudentum, ô laudabilia instituta maiorum! ut et imago Principum subiectos videretur pascere per commercium, quorum consilia vigilare non desinunt pro salute cunctorum. Iuven. Sat. 14.

Quod ius nulli privatorum, neque magistratui absque consensu Principis usurpare licet, quin maiestatem principis laedat. Auctor in notit. utriusque Imp. Potentia regalis pro licentia speciem suam tantum in auro argentoque signavit: quae pro reverentia figurae nullis usibus proficiens ad honorem regium sacrata permansit. Qua de causa Darius Aryandem praefectum AEgypti capite plecti iussit, quod effigiem suam nummis impressisset. herod. lib. 4. in Melpom. Et Commodus eadem severitate in Perennium ob id criminis animadvertit, Herodiano teste. Nisi Princeps aliquem privilegio monetae donet, ut de Albino Caesare à Septimio Severo Imp. in consortium imperii adscito Herodianus scribit. Ceterum Severus, inquit, quo omnia credibiliora forent, cisdem illis ad Senatum relatis, nummisque eius imagine percudi iussis, statuisque erectis, simul aliis collatis honoribus, etc. Et de Belisario legitur, quod euni Iustinianus tanto honore dignatus fuerit, ut percusso nu~mo se in altera parte, ina ltera Belisarium armatum cum elogio effingi et signari voluerit. Cedteno teste. Et de Odenato, quem Gallienus in Iroperii consortium assumpsit. Ex Pollione constat, De magistratibus vero, quibus munus cudendi mo netam creditur, ut olim Trium viris monetalibus l. 2 de O. I. et aliis, minus dubii est, quin Princeps seu populus quoque ius signandi possit concedere. Quodtamen omne eo pacto et modo fieri oportet, ne maiestas Principis quicquam laedatur aut minuatur. Cum ius monetae sit velut insigne Principatus, et ius praecipuum, quod Principis maiestatem oculariter omnibus semper demonstret cap. 1. quae sint regalia. Unde etiam Seneca de beneficiis scribit, et Sueron. in Tiber. Eo rem processisse in crimine Maiestatis, ut capitale esset, nummo vel annulo impressam imaginem latrinae aut lupanari intulisse. Quendam etiam Maiestatis damnatum, qui verbum suum verberasset, qui denarium argenteum Tiberii imagine signatum palam gestasset manu, Philost in Apol. Tyen. lib. 1. Atque Princeps quidem privilegia quae habet, aliis tribuere possit, nec tamen citra diminutionem maiestatis suae iura summi imperii communicare l. Princeps de ll. 9. l. benea Zenone. C. de quadrup. praescrip. Principis ita que solius aut cui commisit, ius est imprimendi chatacteris. Porro qualis imago esse debeat, inquirendum est. Quae res quamquam definiti certo non possit, generatim tamen concipi potest, nimirum talis, quae auctoritatem publicam de monstret: Deinde eo artificio invertnta, insculpta, ne quis eam facile imitari possit: Denique ut quid memoria dignum aut monitu designet, nec unquam Principis aut populi famain fidemque et auctoritatem laedat au diminuat. Signa veto nummorum varia fuere: quae olim pro libitu principum aut remmp. ex causa varia imposita. Adeo ut quaecumque Principi placuerint signa Maiestatis dignitatisque imperialis, aliusvereigratia impressa fuerint. Quroum historiam hic referre instituti nostri non est: quicumque eam tamen desideret, scripta Antonii Augustini, Aenoae Vici Constantini Landi, Sebastiani Erizzi, Adolphi Occonis, Leonhardi Bortii, Ful. Ursini, Marquardi Freheri dere monet. vet. Rom. c. 1 Ioh. Matthesii in Sareptana contione 14. Lazii de Rep. Rom. lib. 3. c. 3. Casparis Wageri de antiquis nummis Hebraeorum Chaldaeorum et Syror. l. 2. Camerarii etc. adeant, de nummis praeserim antiquis, quos vulgo Medaglie vocant Item Alex. ab Alex. lib. 10. genial. dier. cap. 31. Rhodigin. lib. 10. c. 2. Quorum exemplu* exstat singulate apud Leon. Af. lib. 6. cap. 48. descript. Afric. Reperiuntur adhuc, inquit, non procul ab oppido [Deusen a Romanis condito) nonnulla antiquitatum monumenta, quae sepulcra esse dicas: in quibus argentea quaedam numismata reperiuntur, literis quibusdam atque hieroglyphicis insignita figuris, quarum interpretationem numquam à quoquam percipere potui, Quia ut Iurisconsulti verbo utar, non omnium quae à veteribus constituta sunt, ratio reddi potest. In quibus maximam varietatem figurarum et symbolorum invenient, praesertim Romanorum, qui fere in sigulis nummis monumenta rerum antiquarum et gestarum impressa relinquere voluerunt. Adeo ut interdum certiora reigestae indicia ex nummis, quam ex historia depromi videantur. Verbitamen causa unum atque alterum libet addere exemplum. Hebraei scilo suo insculpserunt virgam Aaronis efflor escentem cum throbulo fumante, seu urna sacra recondendae mannae cum literis Ieruschalaim Ketz scham, sancta lerusalem: et sChekcli Israel: sidus Istaeliticus, ut refert Arias Montan. in Antiq. Indaic: et explicat Anton. August. d. lib. dial. 2. Beza ad 17. Matth. Quem mihi vir quidam amicus praeter ceteros varios visendum exhibuit. Numisma census à Pharisaeis Christe exhibitum continuisse vultum Caesaris Tiberii privigni et adoptivi Augusti cum inscriptione. Ti. Caesar. Augusti F. Imperator in una partetat in altera parte aversa forte: Pontifex Maximus vel aliud quippiam elogii, et forte Dianam Ephesiam, cuius D. Lucas meminit Act. 19. Freherus l. sin. p. 4 putat in desert. de nummis census et de remo. cap 2. p. 18. de quo Prudentius.

Priscum nomisina atheniensium didraxmon, signatum fuit bovis effigie, pereussum à Theseo vel ad monumentum suae victoriae cum superasset Charanthonium sive Minois Taurum, vel ad celebrandam rem rusticam Camer. p. 314. de monet. vet. Plinius refert lib. 33. c. 3. quod primum aes Romae signatum fuerit à Servio nota pecudum, unde et pecunia appellata, quod etiam Plutarchus in Publicola testatur. Didymus vero ait: oi( ga\r ar)xai=oi pmw=ntes2 to\n bou=n dta\ polla\ me\n, kai\ o(/p de\i/ero\n e)nexa/ratton tw| me\n e(ni\ me/rei tou= nomi/s1matos2, tw| de\ e(te/rw| tou= bas1ile/ws2 pro/s1wpon: i. e. Antiquicolentes bovem obmulta quidem et quod vere sacrum est, significabant in una parte nummi bovem in altera personam regis. In Latio signatum fuisse refert Macrob l. 1. altera quidem parte effigiem Saturni, in altera navem. Uti etiam notavit Dasider. Heral. li. 1. advers. ca. 8. Augustus argenteo nummo notam Capriocorni sideris, quo natus erat, Sueton. in Aug. Iulianus Imper. cum assiduis Taurorum sacrificiis sese ia ctaret, aram et taurum nummis imprimi voluit Niceph. lib. 10. c. 27. Alii ut magnum ederent pietatis et venorationis argentum, salvatoris nostri imaginem insculpserunt cum inscriptione. IHS XPS REX REGENANTIUM. IHS XPS EMMANVEI: IESUS CHRISTUS BASILEYS BASILE*wN. Constantinus Magnus imaginem crucis in testimonium suae fidei Niceph. Sozomeno Eusebio et aliis testibus. Cuiusmodi signis olim et hodie aureos et argenteos signatos videmus, puta cum symbolis: CHRISTUS VINCIT, CHRISTUS REGNAT, CHRISTUS IMPERAT. Lips. 3. c. 16. de auro et in not. ad cap. 15. lib. 3. Annal. Hodie decreto Imp. An. 59. §. 3. et seq. Floreni signantut Aquila bicipite et nomine Imp. in serto pectori eius globo imperii Des Reichs Apffell, de quibus in signibus in Aurea bulla 22. et 24. Lips. de cruc. 3. c. 16. Ulysses Aldobrandus vol. 1. ornithologiae pag. 81. Lazius lib. 7. cap. 6. de rep. Rom. Lipsius. 2. Ann. Tac. in notis Stevechius in not. ad Veget. l. 2. p. 102. Adde Ioannem Meurseum in mantisa ca. 8. Globoinditus est numerus Crucigerorum hac nota 60. Unde vulgo Ein sEchzeger Thaler. Deinde altera parte continentur insignia, et nomen Domini monetalis. Quaecumque ergo forma seu figura nummo publicae fidei gratia imprimatur, omnem illam ab nutu et moderamine Principis dependere in proatulo est, ut semper constet cuius permissu et auctoritate nummi in rep. cudantur, sive interdum signum Principis cum cudentis signo coniungatur, sive tantum illius, qui ius monetae à principe habet, exprimatur, quod tamem intelligitur auctoritate principali inniti.

Ceterum videant principes, netalia symbola usurpent, quae suspicionem, invidiam et odium pariant, et dignitatem ininuant. Quale fuisse scribitur, quod in signum pacis olim in Gallia nummo impressum in honorem nuptiarum regiarum Anno 72. die 24. Augusti celebratarum:

Et inter hoc nomen utriusque coniugis cesso geniali implicatum atque expressum. Verum quam simulatum et quam subdolum symbolum pacis fuerit, crudelissima laniena eo tempore perpetrata testatur, cuius etiam nummus percussus testis erit perpetuns. Quale etiam Netonis, qui percussit nummos citharoedico habitu indigno Principe. Sueton. Denique erep. esset, nummos diversi valoris diverso charactere insigniti, ut hac ratione plebi imperitae consulatur.

DEnique publicam et aequam, certam et perpetuam aestimationem in primis ex bonitate materiae et iusto pondere indi oportet.

TEritum et postremum requisitum formale est aestimium pretium sive aestimatio publica nummi: in specie valor et vulgo Die Valvation, à Gallico evalver, quod aestimare. Nec enim satis est, nimium pondus et characterem publicum habere, nisi etiam aequo, constanti et certo aestimio publicitus definitus fuerit l. 3. de in lit. iur. l. 30. de eo quod certo loco. l. 1. de contrah. empt. verbo: Cuius perpetua esset aestimatio. Quippe quod nummus instar legis, quae publica et constanti auctoritate innititur lib. 1. de ll. Sotus de iust. lib. 3. cap. 5. Ut omnibus rebus venalibus , quarum aestimatio vatia est, semper et constanter adaequari l. pen de constit. pec. adeoque suum finem adipisci possit. Publice autem debet esse aestimatio, id est, auctoritate Principis imposita: tum quae publice valeat. Pretium equidem metallorum privatus quiliber pro arbitrio dicere potest, et pluris minorisve materiam distrahere. Nam in emendo et vendendo naturaliter concessum est, quod pluris sit minoris emere, quod minoris sit pluris vendere, et ita contrahentes invicem sese circumscribere, ut Paulus l. 22. § 3. locat. cond. l. 16 §. 4. de min. modo temperati fiat l. 2. 4. v. 11. C. de rescind. vend. l. 3. C. comm. utr. iud c. pen. de empt. Sed quanti aestimatum est metallum publicitus in nummis tanto valore seu pretio etiam expendendum et accipiendum est. Unde non amplius metalli formati pretium ab arbitrio subditorum dependet, neque quis impune legem pretii nummarii transgredi potest l. 7 §. et generaliter. l. Ius publicum 3 8. p. de pactis l. Neratius. 20. de relig. et fumt. fun. l. quod bonis 15. §. 1. p. ad l. Falcid. l. ult. ff. de seruis et legit. Uti enim privatilegem condere nequeunt, aut ius publicum mutate d. l. ius publ. de pactis. l. fin. C. de LL. Ita quoque puri tatione nummi aestimium definire non poslunt. Quamquam hodie, proh dolor, cum maximo res publicae et privatae detrimento libidinem et avaritiam privatorum valorem nummi admodum variare animadvertamus.

De inde quoque aquam aestimationem indi oportet. Aequa antem illa esse intelligitur, quae ex aestimio iusto materiae et pondetis iure gentium derivatur. Quippe quod valor auti et argenti ferme communi omnium populorum consensu idem agnoscatur ob communem commerciorum legem et necessitatem. Et ptoinde eundem valorem nummo ex valore metalli assignati oporteat. Quamquam enim pecunia ex eorum sit numero, quae in iure et quantitate consistunt in qua non tam corpus, quam valor et potestas attributa spectetur l. 1. §. non solum ad L. Falcid. Quod Iurisconsultus exprimere voluit. Materiam usum dominiumque ex quantitate magis, quam ex substantia praebere l. 1. de cont. empt. et fa. l. 29. et 94. de solut. et propterea nummi inter res incorpotales referuntur. l. quisquis 95. p. de legat. 3 l. plane 34. §. 2. de legat. 1. l. suis cui l. 94. de solut. l. Lucius 24. depositi. Attamen quia ad legitimum et genuinum nummum communi gentium calculo approbatum non tantum forma perfecta: verum etiam materies legitima pretiosi metalli requitatur, cuius aestimatio consensu populorum recepta ferme aequalis: Idcirco pretium nummi perfe cti ex materia bona, qualis superius deseripta, et iusto pondere deduci debet, ut eodem valore, quo materies infecta apud gentes nummi facti in commerciis suscipiantur. Quod Aristoteles 3. Ethi. innuit, dum Nummum lege nimitum communi populorum, non natura constare asserit. Siquidem nummum ius gentium introduxit l. 5. de Iust. et Iur. dial. 1. de contrah. empt. Bonitatem autem materiae non tantum simplicis, sed et aequaliter et modice mistae intelligo: Propterea quod et illa communi gentium usu et consuetudine ubiquelocorum obtinuit. Ponderis insuper: iusti proportione differente differens aestimium quoque assignandum est, ut bonitas materiae et iustitiae ponderis, nummi verum valorem suggetat. Posset enim nummus constare materia bona,s ed non iusto pondere: et contra pondere iusto, sed non materia vera. Utrumque ergo concurrat oportet in aestimio. Adeo ut qui nummi pondere et materiae bonitate conveniant, eodem quoque aestimio, quamquam specie et inscriptione differant, convenire debeant l. 3. C. de vett. numism. praete. Quae con venientia ut Iuri naturae congrua, etiam Barbatis aequa videtur, uti constat ex Solino, stupuisse tegem Taproban pecuniam, quae cum liberto Antonii Plocami capta fuerat, quod tametsi signata dispatibus fotet vultibus parem tamen haberet modum ponderis, cuius aequalitatis contemplatione Romanam amicitiam flagrantius concupivit. hanc communem aestimandi legem Princeps violare nec potest nec debet, quin in ius gentium impingat et subditos laedat: nec quisquam fuerit exterorum, qui cum tali principe facile contrahet, et commercia exercebit, co quod pretii definitio non absolute in arbitratu Principis consistat: sed potius iuris gentium esse censeatur, quod Princeps temere labefactate aut minuere non potest, si bona fide et lege communi cudere velit nummos non tantum in sua, sed etiam in aliena rep. valituros. Cui sententiae comm initer Interpretes iuris, nec non politici prudentiores et aequiores adstipulantur; Principem non posse pluris numismata aestimare, quam materies ipsa rudis certo pondere absque charactere aestimetur, ut restatur Curtius Iunior in l. 2. §. mutui. nu. 12. p. si cert. petat. Math. de Affl. decis. 90. Molinaeus q. 180. mu. 798. Gabriel. Sect. 4. sent. 15. nu. 9. Budaeus lib. 1. de Asse. Ut quidem aestimare publice nummos sit iuris regii, quod nulli privatorum usurpate licet (quippe quod ptivatus legem ferre non possit) et tamen nihilominus Princeps ex materiae bonitate et pon dere ptetium assignare teneatur. Ut etiam Leo Imp. in N 52. exigit, verbo aequaliter aestimetur. Contratium vero exemplum habemus in Nicephoro Phoca Orientis Caesare, qui numisma attenuavit, tetartero excogitato. et quamquam lege et moribus receptum esset, ut omnes nummiimagine aliqua Imp. insigniti, modo pondere nihil decederet, idem valerent: ipse tamen sua imagine formatos aliis praeferri voluit, aliorum pretio depresso: qua re non leviter subditis nocuit, ut refert Pet. Gregor. lib. 36. Syntag. cap. 2. n. 16. Aequa itaque et iusta aestimatio nummi erit, quae metalli rudis pretio aequiparatur, vel id parumper superat, fabricationis saltem expensis deductis. Quae regularis et iusta dicitur, propterea quod non minor nec maior sit, quam lex gentium, metallique modice misti aestimatio requirat. Contra iniusta, quae turpis lucri causa pro libitu Principis inditur, pretium metalli excedens: vel quae à contrahentibus adversus ius publicum nummis tribuitur, quae Conventionalis dici potest: de qua Anton. Faber c. 2. lib. sing de solut. Aequa esse aestimatio praeterea debet esse certa et perpetua, ut nummus ubique et semper certo res alias dimetiti queat. Iurisconsultus in verbo Perpetua aestimatio d. l. 3. nu. 10. si cert. petat. Fr. Hotoman. quaest. illustr. 15. Iohan. Borcholt in c. 1. quae sint regalia. nu. 68. Propterea quod metalli aestimatio certa: tum ut Reip. et cuique privatorum semper de bonis certo constet. Nisi quod interdum urgente causa valorem mutari Rei pub. expediat, de quo inferius agetur. Hisce ergo tribus requisitis formalibus, formam nummi perfectam esse arbitramut quae non tantum ab aestimatione publica uti Robert. lib. 1. ret. Iud. cap. 16. opinatur, sed etiam a charactere vero et pondere iusto dependet, d. l. 2. de contr. empt. l. 1. C. de vet. num. praete. N. 72. et lun. C. Theod si quis solid. aur. mod.

HAec de causis Nummi. Adiuncta sunt eiusdem magnitudo et figura, quae si rotun da tract abilior et dur abiliot quavis alia censetur. Deinde quodvis aliud adiunctum, puta Numerus, qui in ptoportione cum reliquis Nummi valorem aperiat. Annus quo percussus. Nome~ nummi, quod plerumque tacite subintelligi, at in publicatione exprimi solet.

SEquitur Nummi distributio, nimirum in partes sectio, et in species quodammodo distinctio. Nummi enim partitio in partes minutiores et minutissimas faciunda est, quae collectae integrum restituunt et complent, quae Graecis ke/rmata et kerma/tia dicuntur. Portiones autem debent esse quantitatis habilis ad contrectandum et ad numet andum: ut ad quas vis maximi, minoris et minimi pretii merces commutandas seu emendas valeant, atque tam pauperi quam diviti inserviant. Partes autem istae quo magis numeris integris constiterint, eo perfectiores erunt, et usui populi commodiores, ob facilitatem commerciorum, tum quoque nummorum commodiorem permutationem. Partitioni convenienter adhiberi videtur sexagenarius: Iccirco eius ratio inprimis in nummis habenda esset. Quamquam hac in parte pro arbitrio prudentis legislatoris per alios numeros fieri possit et soleat partitio.

Altera distinctio nummi ex materia et charactere desumitur. Ut alii aurei, alii argentei, alii aerei percutiantur. ex auro et argento commodius, et rectius cuderentur nummi eodem pondere et figura, qui sibi proportione aequabili responderent. Adeo ut duodecim argentei auteo quidem eius dem ponderis et figurae responderent. Diversi ponderis nummi diversa etiam figura cudendi, ut simplicitati plebis consulatur. Maiores nummi ex auro et argento, Minutiores ex argento etiam; At minimi ex aere tantum, aut argento misto, sed modo certo pro cuiusvis loci necessitate desiniti, ut tantum in illo noti et fungibiles habeantur.

HActenus natura nummorum ex definitione, causis et qualitatibus innotuit: Sequitur ut de partitione, et distinctione eorundem agamus. Ars naturam imitatur. Ut vero natura bona naturalia, nobilia et ignobilia pretiosa et minus pre tiosa, nec non etiam vilissima produxit, quae tamen universa et singula necessaria sunt et prosunt vitae humanae: Ita quoque nummum differentias rerum naturalium imitati oportet, ut singula dimetiri possit sua quantitate. expedit ita que Rei publ. et commerciis hominum, vatios nummos ob varia rerum pretia in Republ. haberi cum impossibile sit, integtum nummum maximi valoris cetera quae que dimetiri posse, nisi in minutiores quoque partes secetur, quibus omnis generis et pretii merces aequaliter aestimari, et tam pauperi quam diviti, tam peregrinanti, quam in loco commoranti inservire ubique possit. Siquidem pauperis interrest victum et amictum obolo compatare, quem opulentus aureo Ere quoque est peregrini, ut nummulos secum ferre queat qui ferine ubique valeant, nec portanti molesti sint. Nisi quod inensa argentaria haec difficultas in diversis Rebusp. sublevari queat, quod tamen vix absque intertrimento (Ohne das Wethselgeldt) fieri posle videtur. Nummi itaque minimi valoris, maioris et maximi cudendi sunt, qui ubique in eadem Rep. valeant aut saltem permitrendum singulis provinciis et ditionibus, facilioris et commodioris commutationis gratia minutiores nummos pecutere, qui tantum in destinatis territoriis valore suo fungantur, ubi excussi sunt. Ut ita singulis in locis plebi et paupertati consulatur. Quales equidem nummos certa quantitate desiniri oporter, qua ditioni una cum aliis maioribus sufficere videantur, ne populus varietate partium et specierum oneretur, nec ansa fraudulentiae praebeatur. Cum sint, qui maiores et optimos nummos congerere et ex illis villissimos cum inaequali additamento cudere soleant, atque quaevis loca istis supplere Quin quod etiam creditoribus hac in parte prospiciendum, quibus, aliis suppresiis aut deficientibus nummis, invisis maxima copia minurissimorum in solutum obtruderetur. Quandoquidem minutiores portiunculae non aeque ac maiores librae srue marcae bonitati respondent. Denique etiam attendendum, ne abundantia minutiorum aestimatio contra publica edicta augescat. Quo in casu si Princeps augmentum futurum persentiscat, facilime et mature percussionem nummorum ad tempus suspendere poterit. Ideoque etiam in bene constituta Rep. desiniri solet, qua quantitate minutiores nummos viliores et ex aere in solutum accipere creditores teneantur. Propteres quod creditoribus molestum sit, et taediosum accipientibus multum temporis in numerando et expendendo consumi: tum etiam quod moneta minuta gravior sit et ampliora spatia occupet: adeoque maiori cum periculo et difficultare de loco in locum transferatur: minimi etiam vel plane nullius valoris in aliis locis exoricis cen eatur: siquidem usus eiusdem uti dictum plerumque limitibus loci certis, ubi cuditur determinatur. Considerandum est bonitatem maioris longe differentem esse a bonitate minutioris. Quandoquidem ad percutiendos minutiores nummos maiores expensas erogari, et proprerea maius additamentum adhiberi oportet. Unde etiam reductionem eiusmodi nummorum difficiliorem esse animadvertimus. Qua de causa constitutum est decreto Imp. Ferdinandi 1559, ut hem cogatur ultra 25. Florenos minutissimae monetae (nisi pacto aliud eautum sit) in solutum accipere.

Causam habes, cur et quo termino minutiores nummi in Rep. cudendi. Qua ratione vero in partes quam commodissime integrum hummum partiri oporteat, iam inquirendum est. Placuit autem prudentioribus, praeter alios numeros sexagenarium qui subdivisionibus maxime idoneus, quo et Geometrae et Astronomi utuntur eligere. Quippe quod partes huius numeri etiam numeris integris constant, puta semisse 30. quadrante 20. triente, sextante 15. etc. quemadmodum exemplum in Florenis Imperialibus habemus. Florenus taxatur sexaginta nummulis crucigeris Creüzer, cuius semis. 30 Ein halber zülden Quadrans 20, triens 15 sextans vulgo Schreckenberger. Inde nummi minutiores, qui tres, qui duos, quiunum crucigerum valent. Expedit evim conttahentibus et simplici plebi, computationem fieri per numeros integros, ut eo facilius emere vendere, tum quoque eo facilius num nos permutate possint. Quandoquidem indubium est, fractos numeros non difficultate vacare. Non diffitendum tamen est, aliis alios quoque numeros placere, quod prudentiae relinquitur, ut ex partitione taleri Misnici, qui in duas, in quatuor, octo et 24. partes secatur, quae grossi dicuntut, et singuli in 12. portiunculas vulgo Pfenning vnd dreyer oder gröschlein dividuntur, quae talerum conficiunt aestimatione quidem, sed non aequali bonitare ac ceterae partes maiores. Quippe quod plus additamenti et aeris in minutioribus nummis contineatur, et necessario admisceri oporteat, quam in integro taleto, ob ampliores sumptus percussioni impendendos.

Et haec de sectione nummi, quae olim pondere fiebat distincto. Hodie vero et pondere et numero. Altera distin ctio nummi est in quasi species. Sie nim Princeps auri, argenti et aeris copiam habere porest, consultum est, ut aureos et argenteos ob pretiositatem metallorum in rep percutiat. Minores etiam ex argento. Brob vnd kleine Mnntz Sortten. Quod ex auro minores fieri non possint, pretium metalli obstat. Cum etiam minima auri portiuncula pretiosissima et inhabilis propterea ad vilissimas merces dimetiendum. Quae ratio in argento etiam militat. Quamquam prudentiores rectius censent ex mero aere minurissimos et minimi valoris nummulos, quam ex argento aeroso fieri. Verum obtinuit usualem pecuniam fieri aere admixto apud omnes fere geme gentes, utisunt Albi Weisse Bazzones Bgtzen grossi Bohemici Dreykreutzer, Dreyer, pfenningi Heller. Ut pauperes etiam minimi pretii res comparare et ditiores vero eo liberalius et frequentins pauperibus eleemosynas erogari possint.

Ut autem aureorum et argenteorumr atio eo certius constet, nummos aureos eodem pondere et figura cudendos suadent Politici, ut qua proportione utrumque metallum conveniat, etiam eadem tatione ex ponderis et figurae convenientia appareret, puta auri et argenti propottio fere duode cupla est. Unde argenti nu~mi duodecim eiusdem ponderis et figurae nummo aureo convenirent, sine quantacumque statuatut à Principe ratione additamenti proportio. Caetetos vero qui pondere differunt, etiam diverla imagine signari consultum et utile esset, propterea quod inde non tantum facilime de certitudine valoris constare, verum etiam causa corrumpendi, et adult erandi averruncari possit. Quocirca dolendum est, hodie tam diversi ponderis aureos et argenteos nummos diversissimaeque bonitatis exstate, et in una eademque rep. admodum cumulari. Aerosos autem nummulos definita tantum copia pro cuiusque loci ratione necessatio cudi publice interesset. Quippe quod fraudes facilius in corruptione istorum committi, nec tam facile observati queant, adeoque indies deteriores in crebrescant. Quo sit, ut optima moneta Grosse Sortten à falsariis in pessimos istos nummulos convertatur, lucri faciendi gratia/ Die alten vnd gutten Thaler kommen selten wieder zum liechte. Namque ut Vol. Maertian. lib. de Asse. Omnis nummus argenteus ex numero aeris potestatem accipit. Et auson. ait:

Ita sane hodie aerosos nummos aureis et argenteis cum maximo compendio commutati videmus. Ceterum hic non spectandum et imitandum quid fiat, sed quid fieri debeat. Qua ratione olim nummi apud Romanos, Graecos, Hebraeos et alios populos convenerint, satis luculenter demonstrant scripta eorum, qui proportiones istorum perscrutati (utut a)kribw=s2 et examussim collatio fieri vix possit) et cum nummis nostri temporis contulerunt, ad quos Lectorem remitto, cum instituti nostri non sit, omnium nummorum historiam et collationem instituere.

EX antedictis probitas Nummi duplex etuitur: Intrinseca et extrinseca. Intr in seca constat bona materia et forma perfecta, id est, pondere, imagine et pretio legitimis. extr in seca, quae a legitima causa efficiente dependet. Quamvis vulgo intrinseca describatur massa bona et pondere iusto. extrinseca charactere et valore publico. Genuinus ergo et probus nummus est, qui bona materia, pondere, charactere et pretio legitimo constat: Graece no/mis1ma gnh/s1ion, no/mimon, e)/ntimon, do/kimon: Contra Improbus, adulterinus, ki/bhlon, a)do/kimon. Unde tandem nummi legitimi auctoritas proficiscitur, ut a nemine probari possit et debeat impune.

HAcenus de causis nummi: Ex quib. bonitatem eius duplicem adstruimus: intrinsecam et extrinsecam, alio quidem sensum, quam quo vulgus ac cipit, sed veriori. Unde nuµ~mus vel bonus et genuinus vel probus (a)rgu/rion do/kimon) purus vel malus et adulterinus dicitur Cic. 3. off. Pollux l. 9. et passim IC. l. Lecta de re. cre. l. Tit. p. de const. pec. Li. l. 38. Argenti probi Attici, Apud Fest. Puri probi Bonitatem dico nonformam quip pe quod forma nu~mi sit unica tantum intrinseca, qua nu~mus esse habet, et quae una cum nu~mo ingeneratur, nec ab eo separari potest, quin nu~mus esse desinat. Unde fa cile diiudicare licet, quo fundamento vulgo forma essentialis et accessoria seu extrinseca in figura et pretio adstruatur, cum nullius reivera forma duplex essentialis et accidentalis, ne dum nummi dati posset. Quippe esse est cuiusque rei unum et simplex, unione unius formae et materiae, qua distinguitur ab aliis omnibus. l. Iulianus p. ad exhib. Bonitatem vero rerum non tantum ex formis, sed etiam materia alisque argumentis aestimati posse manifestius est, quam ut demon stretur. Ideoque etiam duplicem bonitatem nummi hic colligimus: primum intrinsecam partim in tuitu materiae, qua constat, partim formae, per quam est Utraque enim est intrinseca, quod utra que causa de ipsa rei essentia et rem ipsam ingrediatur, eique in haereat. Vulgus alteram, quae in materia est, bonitatem intrinsecam: quae in forma extrinsecam bonitatem, quae a valore nummidependet, ignoratione forte formae, quae numquam accidentalis et extrinseca est, ac proinde etiam bonitas, quae aestimatur, non alia nisi intrinseca censenda est. Covarr. quaest. pract. c. 8. de vet. num. praet. Molinaeus de contract. q. 93. n. 716. Rectius quis alteram materialem, alteram formalem bonitatem dicat. Extrinsecam deinde bonitatem ratione efficientis seu cudentis nummum, quae non alia, quam Princeps aut Resp. esse potest, esse arbitramut. Utut enim privatus ex optima materia, iusto pondere, pretio et charactere legitimo auderet auctu privato, falsarius tamen haberetur, et respectu auctoris falsus nummus censeretur: quippe auctoritate publica destitutus, quae valorem publicum impertitur. l. 2. C. de fals. monet. l. sacrileg. §. quin cum in moneta p. ad L. Iul. pecul. Ex quibus constat bonum nummum esse primum ratione materiae bonae, auri aut argenti, cum aequabili etiam additamento. Deinde formae, quae iusto pondere vera imagine, et publica aestimatione continetur. Denique ratione Principis, qui publica auctoritate nummos cudit. Guius auctoritas non privata, sed publica est adeo ut à nullo in commerciis reprobari possit aut debeat, quin poenam Principis incurrat. Uti enim nemini fas est legem violare: ita quoque nummum, qui instar legis, respuere autreicere nefas est. Quippe quod ius quod publicum privatorum pactis tolli non possit l. Ius publ. p. quod de pactis. sed legibus omnibus obtemperare convenit, qui in eadem rep, vivunt l. 1. de LL. modo nummus legitimus sit, quippe quod e(pome/nws2 cuique liceat nummos reprobos reprobare, quorum etiam effectus in solutione nullus est: l. Eleganter 24. §. 1. de pignor. act. Paul. 5. sentent. 25. l. 1. C. de vet. num. praete. N. Leo. 52. Item lib. 3. Longol. LL. 28.

Hic ergo officium erit Politici, ut in examine nummorum veterum et recentiorum bonitatem et materia et forma legitima, id est pondere, signo, pretio iusto aestimat, et cum nummis suae reip. conferat, ut quantum differant, aut conveniant, patescat, qua facta collatione explorabit, qua aestimatione [si opus fuerit] in sua rep. admittendi. Quod partim fide et comparatione historica, partim adminic ulo attificum monetalium et Zygostatae facie. Quam artem examinandi olim nummulatii tenuisse dicuntut ubi ex Theocr. Idill. 12. Maxim. in Sermon. 8. Lucian. in Parasito. M. Freherus in pareg. refert. Uti videmus Ant. Aug. Const. Laudum, Vicum Eriz zum, Golzium et alios in characteres, inscriptiones causasque veterum numismatum inquisivisse. Ponderis vero et valoris rationem investigasse, et cum suis nummis contulisse Bortium, Budaeum, Gallicos cum Romanis, Graecis et aliis exoticis. Georgium Agricolam Misnicor. Covar. Hispanicos: Iob: Matthesium et Hostum Hebraeos, Graecos, Romanos cum nostratibus. Bilibaldum Birckmeierum Noribergicos cum aliis etc. Quae res summi studii est et acutissimi iudicii: Haec enim examinare non cuiusvis esse ex Cic. ad Att. constat: Videne qua lacuna sit in auro, ego ista non intelligo. Et ex Plauti dicto: Ersi, inquit, nihil sit tam simile, quam solidus solido, tamen etiam distantia quaeritur in auro, uxltus, etas et color, literatura, patria et gravitas adscriptulos queritur in auro plus quam in homine: sed eius tantum, cui de historia et notitia veterum nummorum et nostratium saris su perque constat, et qui naturam metallorum, ut de Georgio Agricola Bodinus in Meth. c. 5. testatur, perspectam habet. Imo haec numquam poterunt ad unguem et kata\ to\ a)kribe\s2 exquiri, cum non solum in diversis temporibus ac locis ac gentibus, sed his eriam iisdem pecuniam ac nummos detrimentis quibus dem manuum variare compertum sit. Camer. pag. 322. de monet. vet. Postremo hic observandum est, Nummospercussos ratione materiae et formae quoad dominium esse Principis. Quod enim ex meo fit, meum est, et quod meum est, ad alium non pertinet. Verum quamprimum eorum dominium subditi adipiscuntur, non amplius sunt Principis, sed singulorum. Quippe quod dominia iuris gentium. l. 5. de iustit. et iur. l. 1. de acquir. rer. domin. §. sing. Instit. de rer. domin. Nec obstat quod Salvator noster Matth. 22. ait: Reddite Caesari, quae sunt Caesaris: et Deo, quae Dei sunt. Quasi diceret: Caesaris estimago: Ergo numisma Caesaris. Quippe quod longe alio sensu hoc protulerit. Nimirum ideo reddendum esse numisma Caesari, non quod ipsius numisma, sed quod tributum numismate Caesari debitum solvendum esset. Nam cui tributum, tributum: et cui vectigal, vectigal. Apost. Quod Caesari ideo debetur, quod pro Republ. vigilet et laboret et publico bono monetam percutiat. l. bene a Zenone. Cod. de quadr. praescript. l. 1. de contrah. empt. Nicolaus Oresm. cap. 6. de monet. Nec obstat quod omnia principis l. deprecatio ad Leg. Rhod. de iact. l. bene a Zenone. Cod. de quadr. praescript. Quod Seneca recte declarat: Non dominio, sed imperio. Cui et in quem populus porestatem et imperium transtulit l. 1. de constitu. Princip. Frider. Pruckman. §. soluta potest. cap. 3. num. 117. Iohan. Copus quaest. 44. decission.

AEs fabricandae monetae consistit in praeparatione et efformatione metalli. Efformandi modi frequentiores reperiuntur duo Fusio et Percussio. Cui nuperrime Impressio accessit. Cuius rei gratia Officinae certae publicae, quoad fieri potest, quam paucissimae constituendae sunt. Tum magisturi et ministri idonei et probi praeficiendi, ut omnis fraus et corruptio evitetur. Ex ministris praecipuus est examinator monetarum, qui nummos probat, quem alias Lygostatam, vulgo Wardinum appellant.

DE natura, divisione et bonitate nummorum hactenus actum: sequitur ut paucis etiam de arte et modis fabricandi nummos videamus. Cum maxime. sit è re publica et privata, nummos quam facilime et exactissime et optime formari. Arsfaciendae monetae in tribus potissimum consistit: In metalli excoctione et praeparatione: deinde in concisione, ut in portiunculas et laminas metallum concidatur: Denique ut typario cudatur, feriatur, percutiatur et signetur. Steph. Pighius Campensis in Hercul. Prod. Laminas formis subiciendas hoc fere modo praeparant. Certum pondus metalli puri culinis iniectum liquefaciunt in fornacibus adduntque mixturam: auro argenti tantum, et argento tantum aeris, quantum permittitur lege monetaria imperiali vel decreto Principis, aut civitatis, cuius impensis moneta formatur. Iam liquidum ac ita temperatum fundunt in canales ferreos et formant in bacillos bipedales: quos deinde malleis subiciunt et extendunt in laminas crassas aut tenues, latas aut strictas, prout ratio, pondus et magnitudo monetae formandae postulat. Itaque lamina facilime formas supplet, et eo minus superflui reddit formae vicissim tantae perfectionis nummos proferunt, ut correctoribus parum negotii fiat in iis ad aequilibrium sive legitimum suum pondus per bilances redigendis. Quam fabricandi rationem Georgius Agricola, Mun sterus et Belle Forestus describunt latius: Et generatim colligere licet ordine paululum inverso ex Lucano:

Totius huius negotii modus et ordo ab ipsis artificibus peti debet, cuius meminisse tantum hic satis sit. Quantum observare in moneta Veneta et alibi licuit. Ceterum historia et experientia monetalis artificii duos modos suggerit, Fusionem et percussionem notiores. Fusio antiquis in usu fuit, cui Percussio successit. Iccirco non frustraneae disquisitionis est, cur Percussio suffecta fusioni, et numquid ma gis expediat percuti nummos, quam fundi? Optimum sane modum nummos formandi cum esse unusquisque intelligit, quo nummi perfectiores et constantiores pondere et figura, tum quoque minus obnoxii corruptionir redduntur: et qui quam facilime et commodissime Rei pub. expediri queat. Quod si quis iam commoda fusionis perpendat, facile persentiet, nummos fundendo rotundiores fieri. Quo autem rotundiores, eo etiam perfectiores esse et minus obnoxios praecisioni, arrosioni, ruptioni et flexioni consectarium est: tum quod forma expressior et diuturnior infusae monetae in haerere videatur: quod sane maximum est in nummo, quo ab aliis omnibus dignoscitur, et suum esse habet. Accidit etiam quod numismata quae que aequali pondere, forma, magnitudine et crassitie proveniant ex usione. Unde ad???lterationis et confusionis metalli falsi, quippe quae facile additamentum insitum vel falsum detegat, omnino impatiens est, ut acute et argure disserit Bodinus, auctoritate in nitens artificum, qui metalla certo pondere et volumine atque proportione dimetiri et probare sciant. Ut taceam de molestia et taedio ex malleorum agitatione, a quibus fusio plane libera est. Propterea videtur maior numerus nummorum fundi posse uno die, quam alioquin integro anno percuti. Exemplo denique sunt Hebraei, Persae, Aegyptii, Graeci, Latini: qui monetam in forma proplastica fecere. Quem modum Bodinus ob praedictas causas recipiendum esse in Remp. suadet de rep. et apol. advers. Malestret. Unde certe concludendum esset, antiquiorem fundendi modum longe praestantiorem esse. Quaerat ergo quis, quae ratio alteram percutiendi suffecerit? Sunt qui causam inopiam auri et argenti assignant. Quamprimum enim coeptum fuerit auro et argento laborare, exhaustis undique fodinis et metallis ubique consumptis, usu deperditis etiam occulcatis et dissipatis, coactos fuisse Principes monetam tenuiorem fabricare verisimile est, ad quam signandam etiam malleolus satis fuit. Quem percutiendi modum non pauci subsecuti sunt abusus et incommoda. Ex qua causa Bodinus dicit percutiendi modum antiquiorem fuisse ob penuriam metallorum, cui alterum suffecerunt veteres, maiorem copiam auri et argenti adepti. Quod prudentis viri iudicio diiudicandum relinquitur. Ceterum hodie modus percutiendi in omnibus rebus publ. adeo frequentatur, ut alter omnino in desuetudinem abiisse videatur. Paucis eum describit Ioan. Matthesius in Sareptana cap. 12. p. 249.

§. Es ist heute zu tage nicht ein gemeine kunst in der Gießkammer eine beschickung zu machen, vnd ordentliche vnd gebürliche korn vnd schlag behalten, vnd ein rund vnd rein geprege auff ein Circkelrechte vnd ebene Platten pregen, wie auch hierzu viell mühe vnd harter arbeit gehöret, wann man die grossen stück Silber mit Meisseln zuschrötet, vnd in die Tiegell eindinget, vnd hernach das Roth nach gesetzter prob zusetzet vnd recht beschicket, wie es der halt erfodert. Item: So man auß dem zerlassenen werck Silber zinnen geusset vnd dünner schlege, vnd nach dem sie wieder glüet seyn zuschrötet, oder schröttling drauß stücklet, vnd mit Quetschhammern breit schlägt oder quetzscht, vnd in der Glüepfannen wieder abglüet, vnd folgend mit der Benemscher beschneidet oder benimmet, das ein jeglich stück sein schrott vnd gewicht beheltt. Item: Wann man solch benommen Gelt wider darzu gleichet, und es zum dritten mall gluet, und darauff in den Beschlagzangen mit Plathammern beschlagt, und kurtz beschlagen Gelt drauß macht, und nach dem es abermall gegluet und beklopft, und die Platten weiß gemacht, wann sie in Weinstein gesotten werden, Alßdann werden die Platten rein gepreget, wann Pregstock und Pregeisen rein geschnitten, und wol auff einander gefuget, und der preger seiner kunst gewiß und fertig ist. Da aber die geschlagene Muntz nicht rein oder zu grund angangen und sie keppicht vergrieffen, verruckt, zukevet, oder zerschreckt ist, das nennet man von der Lisen, der im Schmidestock, der von Schmieden oder stucklein also genennet, Lisalien, die setzt man neben dem andern, so ihr schwehr und gewichte nicht haben, wieder in tiegell, vnd geusset vnd münßet es von newen. So viell mühe vnd arbeit gehöret hier zu, wann man was reines vnd saubers außmachen will.

Tertium modum quidam adinvenere in mola, verum usu compertum est, signa non satis exptimi, et materiae semper aliquid decedere, et ipsum sonitum a monetis incude percussis longee differre: neque etiam eiusdem ponderis nummos efformari, propterea quod laminas tenuiores in uno quam in alteroloco exstitisse animadversum sit. Cuiusmodi elegans exemplum exstat in Hercule Prodico Stephani Pighii: Novum nostriseculi inventum formandae monetae, nimirum quod aurei, argentei, aereique nummi non flando feriundove fiant, aut malleis cudantur: sed expeditissime praelis inprimantur. Aquaria rota impetu magno circumagit machinam ferream organo horologico non absimilem. Constat enim ex rotis dentatis multis sic inter se connexis, ut impellant coactae per rotam aquariam. Volvunt autem in medio machinae iunctos duos cylindros ex chalybe in summam duriciem remperatos. Quorum unus alteri suppositus est, et aguntur ambo simul rotis illis dentatis motu adversum sese, ut superior deorsum, inferior sursum semper rotetur. In his cylindris artifice manu sunt insculptae nummorum formae et characteres per circuitum, ea magnitudine et proportione, qua nummus iusto cum pondere suo debet exprimi. Habet autem in circuitu suo cylindrus quilibet tot formas eiusdem nummi similes, quot pro spissitudine capere potest, easque non nihil exstantes cum marginibus acutis à reliqua cylindri superficie, quo possint superabundans metallum e caelatura separare, et è caelatura separare, et è characteribus eicere. In superioribus cylindri formis celatae sunt cruces aut Principum imagines cum suis titulis atque parergis quae in uno numismatis latere debent exprimi. Sic inferioris cylindri formis, quae in altero latere scilicet in signia Principum aut civitatum. Hactenus Pighius.

Porro ut omnis fraus in cudenda moneta evitetur, officinarum et artificum quoque monetalium ratio habenda est, adeo ut prudentioribus placuerit officinas publicas certo numero constitui: quarum quo pauciores, eo circumspectius in illis agi praesumatur, et minus fraudulenter. Publicae vero publica fide et auctoritate inmi debent, exemplo Romanorum et aliarum rerum publ. Etenim Romani templum Iunonis ad hanc rem destinabant, in quo tria genera monetarum, pura et simplicia ex auro, argento et aere formabantur. Triumviros quoque monetales constituebant, quorum cura monetae publice in conspectu omnium conflabantur. Et ne quis in pretio deciperetur, certum locum quoque constituerunt, in quo monetae probarentur Marii Gratidia ni rogatione, ut post alios notat Eberlinus in l. 2 de Origin. iur. et M. Hostus in tractat. de re nummar. In Caroli Magni Capituli lib. 13. defalsa moneta habetur: Quia in multis locis contra iustitiam et contra edictum fiunt, volumus ut nullo alio loco moneta sit, nisi in palatio nostro, nisi forte iterum a nobis fuerit aliter ordinatum. Ita quoque constitutum est in Imperio Romano. Possunt tamen nihilominus quaedam monetae (Müntzen) permitti iis, qui metalli fodinas habent, in quibus tantum nummorum cudant, quantum metalli ex venis metallicis lucrari possunt. Alias quicumque ius monetae concessum habent, et indultum a Principe, teneantur tantum in principalibus seu publicis offieinis suos nummos percutere, adeo ut quantumcumque auri et argenti commercio consecuti, id eo conferant et nummos exinde formari curent. Quiratione quam tutissime corrumpendi technae amputabuntur. Constitutio itaque officinarum prudentiae politicae relinquitur, ut si Monarchia aut Resp. tam late diffundatur plures necessario instituantur. Hisce officinis perficiendi sunt magistri et ministri probi, periti, et iuramento obstricti. Nam ut Plaut. in Poenulo:

Tum quoque magistratus monetarii ordinandi, qui probent et examinent monetas, antequam in vulgus distribuantur, num iuste sincereque fabricati fuerint à monerariis arg. l. 1. ad L. Iul. pecul. QUibus hac de causa privilegia concedenda l. 2. C. quibus ex causis. l. 7. et 13. C de murilegul. l. 6. C. de dig. l. 2. C. de fals. mo. Cum omnia in moneta fieri fide publica, Reip. et privatorum utilitas su~mopere exigat. Quos vero et quali discrimine eiusmodi magistros, ministros, et magistratus monetales constitui oporteat, prudens legisl tor aestimabit, ex necessitate et utilitate rei nummariae, suaeque Reip. statu, collatione aliarum ordinationum, quales in imperio Romano, Hispaniae et Galliae regno exstant, facta Imprimis vero summa diligentia et fide eligendus est is, qui vulgo Waradin alias Zygostata et Socimastes dicitur arg. l. 2. C. de ponderat.

QUasi Nummus est, qui verum imitatur, materia extraordinaria et forma imperfectiori constans. Estque materies extraordinaria et impropria, quae minus habilis est, et in defectum ordinariae suffici solet. Puta ferrum, plumbum, stannum, orichalcum, corium, carta etc. Forma nummi im perfectior illa habetur, quae requisitis formalibus ex parte destituitur: Hi nummi quasi et fictitii respectu nummi genuini et veri pro falsis habentur, neque locum et usum nisi necessitatis tempore, puta belli, obsidionis, aliusue calamitatis publicae obtinent. Qui eo pacto Civibus distribuendi, ut causa tandem cessante legitimorum per mutatione redimantur.

MAteries ordinaria in Rep. semper et ordinariae locum habet. At interdum necessitas urget, ut nummi ex materia impropria extra ordinem cudantur Quales equidem nummi respectu eorum, qui ex auro, argento et aere constant, pro falsis haberi solent: at causa necessitatis pro legitimis usurpantur. Est vero talis materies, quae et minus pretiosa et minus habilis et durabilis ad nummos formandos deprehendictur. Propterea etiam non nisi cum incomm odo subditorum et detrimento Reip. loco or dinariae assumeretur: quippe quod nemo exterorum talem pecuniam probaret et acciperet, auro et argento ubique gentium com muni consensu ad materiam ordinariam constituro. Nemo vero extra territorium legem dicere potest leg. fin. p. de iurisdict. omn. iud. Quin nec ipsis subditis ista lex obtrudi potest, quae contra aequum et bonum et commune ius gentium tales nummos qui commerciis et contractibus impedimento essent, neque bonitate sua cetera quaeque dimetiri possent, nisi necessitatistempore quae legem non patitur l. fin. de off. procoss. Et quanquum olim in quibusdam Rebusp. eiusmodi materies, quae nobis extraordinaria et im propria aestimatur, ordinaria et legitima habita fuerit, quod vel alia idoneor defuerit, vel ad placitum Legislatoris ex causa electa fuerit, alia commodiori neglecta et reiecta, nihil tamen id derogat rationi civili, quae in rep. bene constituenda talem materiam, eligendam dictitant, quae iure gentium commerciis tam exoticis quam domesticis exerce ndis approbata fuit. Extraordinaria itaque illa esse potest, praeter metalla supradicta quaevis alia materies, si modo aliquantillum habilis loco legitimae substitui queat, nec unquam, nisi urgente necessitate, puta ob defectum auri, argenti, aeris, bellis diuturnis exhausti, aut alia ex causa deficientis, quae, ut Seneca ait, usum numeratae pecuniae praestet, Qualis est materies reliquorum metallorum aliarumque rerum ad nummos aptarum, eoque magis, quo magis olim ex eiusmodi materia in quibusdam rebusp. nummos factos et usurpatos fuisse videmus. Extraordinariam monetam exempla omnium ferme aetatum et populorum suppeditant. In Rep. Lacedaemoniorum moneta aurea et argentea, antiquata Lycurgus ferrum substituit, non ut adulteraret monetam, sed ut av atitiae causam praescinderet. Plutar: in vita Lycurg. Nicol. Crag. lib. 3. de rep. Lacedaem cap. 2. Freher. in Notis. ad Oresmium. Ioach: Camerar. de monet. vet. pag. mihi 276. Ut quoque apud Clazomenios. Arist. 2 Oeconom: et apud Byzantinos. Inde Aristoph. in Nebulis s1idhre/s1ion u(pe\r e)n buzanp/w| Pollux liber 9. ferreos nummos in usu fuisse testantur. Tales quoque in regno Angote extare figura rotunda sed rudi Fr. Alvares: refert. cap. 52. Cum tamen ferrum ob vilitatem et rubiginis vitium communiter a nummis excludatur, quod veros nummos ex pretiosa et stabili materia cudi oporteat. Dionysium quoque tyrannum Syracusanum stanneis nummis usum Arist. et Iul. Pollux asserunt. Et stanneo nummo olim Episcopum quendam annonae caritate frumentum commutasse scribitur apud Maiol in Canicul. Ita apud Nigritas Libyae populos è plumbo candido, et apud alios Indiae populos è plumbo et stanno nummos haberi argento etiam abundante. Barbossus in Summar. Ind. Et Belle Forest. in descript. univers. referunt. Barth. lib. 3. c. 16. de Indis. Angliam etiam talesnovisse Erasmus testatur Chiliad. 3. 75. 2. Mentio praeterea fit nummorum plumbeorum apud Plautum in Mostell, Tace, inquit, faber, qui cudere soles plumbeos nummos. Item Martialis.

HAec de Nummis Principis propriis, quos sua auctoritate cudit. Atqui cum in Repub. principum anteriorum et veterum nummi olim percussi frequenter usurpati fuerint, non tantum aequum, verum etiam summe necessarium est, veteres nummos tolerare et probare. Quemadmodum etiam, quia commercia inter vicinos et exteros populos necessaria, necessum est alienos adsciscere et admittere. Ea nempelege, ut bonitati propriorum nummorum aequaliter aut saltem maiori ex parte conveniant. Ut autem Principes vicini et alii eadem bonitate mutuiter nummos percutiant, pacto potest stabiliri publico. Quod necessitas commerciorum, aequitas et salus publica postulat.