EST sane indubium, Amice Lector, quam optime de universis et singulis civibus mereri eos, qui studiis salutem Rei pub. promoventibus invigilant, et medit amenta salutaria usui communi litteris produnt. Quos vanam gloriolam aucuparino~ praesumptio est, cum illorum labores publicum bonum, privato commodo longe posthabito, quaeritent et consequantur. Quorum in numero sunt quam plurimi, qui lucubrationibus luculentissimis testimonium sui animi edidere, Ius privatum excolentes, puta, de Obligationibus et Contractibus, de Sponsalibus et Matrimonio, de Dote, de Tutoribus et Curatoribus, de Delictis, de Poenis, de Possessione et rerum dominio, de Praescriptionibus, de donationibus, de Legatis, de Servitutibus, de Testamentis, de Successionibus, de Actionibus, Exceptionibus etc. Adeo ut nulla Iuris Civilis et privati materia superesse videatur, quae ulteriorem culturam, declarationem et interpretationem desideret. Silvas enim scriptorum Iuridicorum ortas videas, et subinde suboriri. Tanta est ingenii et artificii humani hoc aevo luxuria, quod indies incrementum recipit, ut ICtus ait. Pauciores vero reperias, qui Ius publicum sibi proposuerint indagandum et declarandum, forte quod quibusdam Iuris publici ubique et semper aequa ac privati ratio esse videatur; cum tamen Ius privatum vitam singulorum hominum moderetur, demonstrando regulas, iuxta quas cuique iuste vivere competat, quod si secus, controversias privatas definiendo, quodcuique tribuendum decidendo, damnando vel absolvendo: At Ius publicum statum Reip. causasque publicas non ex legibus ortas privatorum, adeoque arcana Reip. complectatur, atque tueatur. Alii Ius publicum negligere videntur, quod idem à Iustiniano Imp. leviter attingatur. Alios fortean difficultas et sublimit as huius studii deterreat: veldenique quod exinde parum lucelli exspectetur. Cum plerosque videas quaestus causa Ius privatum sectari, et saepe in foro usum lucrosae et sanguinantis Iurisprudentiae venditare, maximo cum detrimento litigantium, et dedecore sanctissimae Iuris scientiae, quae pretio nummario non aestimanda. Ne dicam, eos saepenumero cum animi naufragio Iure abuti. Quae causae leviculae, ob quas studium politicum vel nihili vel vili pendunt, atque optimos etiam labores prudentium politicorum carpere, famamque dignissimam sugillare solent, ad versus quos ne hilum mussitare licet, quin Iovem ad iracundiam irrites. Quibus ad Remp. attulisse satis est.

Quod quidem summe necessarium. Quin et turpe oatricio et nobili, ut ICtus ait, causas oranti Ius ignorare istius loci, in quo versatur. Reip. tamen non sufficiens, quae pacis et belli artibus et studio Iuris inprimis publici continetur. Itaque in propatulo est, practico homini iuris privatitractationem, cuius terminus pax privata, satis esse posse. At viro politico utriusque studium incumbere, cui sa lus populi universi ante omnia, et singulorum postmodum suprema lex est. Etenim iuris publiciignarus, quomodo negotia religionis tractabit? quomodo dissidiade articulis fidei controversis pace publica, ad salutem publicam componet? Quid de legibus ferendis, abrogandis, de casibus novis, et dubiis decidendis, et auctoritate princi pali confirmandis, de Magistratibus et Imperiis, de legationibus et legatis, de tributis indicendis, colligendis, expendendis, de Comitiis et conventibus publicis habendis, de supremis tribunalibus visditandis, reformandis, de statibus et arcanis rerum pub. de pactis regni et principatus fundamentalibus successoriis et privilegiis, de interregnis, electionibus et successionibus Principum, de liberorum educatione, Principum et Nobilitatis, de ingeniis et moribus populorum, impotentia et viribus, defoederibus Principum et populorum, de consiliis et conatibus eorundem, de bello indicendo, gerendo, finiendo, de morbisu publicis cognoscendis, profligandis, mitigandis etc. et ut summatim dicam, de Rep. fundanda, conservanda, amplificanda, mutanda, tuenda aestimaverit, is qui harum rerum plane imperitus? in quibus tamen salus populi sita est. Propterea consilio meorum praeceptorum, usuque edoctus, utrumque homini politico necessarium esse statui, cum ab utroque incolumitas universorum et singulorum civium dependeat. Utriusque studium pro tenuitate mei ingenii, amore Reip. qua nihil mihi antiquius unquam, secutus, sed nondum consecutus sum. Quis enim ambitum tam amplissimi et vasti Oceani decurret? In medio tutissimus ibit. Qua de causa studio privati Iuris partem publici coniungere volui, argumentis quibusdam selectis, quibus ingenium exercerem, et aliquando usui publico conferrem, nimirum de Maiestate politica, eiusque functionibus, qua cuiusque Rei publ. status fundatur et conservatur, tum Regalibus, Reservatis et Privilegiis Principum, quorum rationem longe differentem esse à Maiestatis Iure observavi: de legibus et pactis statuum fundamentalibus, quae cum privilegiis concessis sine status laesione confundi non possunt, nec aequiparari aut diminui: de Aerario publico civili et militari conficiendo, adeoque de expensis et rationibus publicis, de Praemiis publicis decernendis, dererum sufficientia et copia, adeoque populi et virium incremento procurando, de nummis in rep. percutiendis, assumendis, conser vandis: aliisque thematibus politicis. Quae quidem publica privatae tantum exercitationis studio et modo pertractavi, ex historiis et institutis rerump. undiquaque congestis, quae cuique subiecto propria et congrua visa: quorum praecognitione instructus, usui publico aliquando collocare possem: Nec decreveram unquam haec praegymnasmata in lucem prodere [quippe me meo pede metiar, et ob ingenii, aetatis et experientiae defectum hisce exercitiis magnum defectum inesse arbitror] nisi virorum nibilium et prudentium amor et auctoritas me eo flexisset, ut saltem velitationis et primitiarum loco hanc exercitationem politicam DE NUMMIS praemitterem. Non autem dubium est, plurimos fore [ecquod enim iudicium rpaeiudiciis non obnoxium?] qui me rem actam egisse autumabunt, aut nonsatis absolutam. Dere nummaria Budaeum, L. Bortium, I. Camerarium, Fr. Hotomannum et alios viros praeclaros docte et digne egesse certum est: alio tamen modo et fine me DE NUMMIS haec praesentia congessisse facile intelliget is, qui hanc exercitationem perlegerit, aut saltem ex frontispicio colliget, Historicum nummos Hebraeorum, Graecorum, Romanorum, Germanorum, Turcarum etc. filo historico enarrare: Politicum nummorum natur am et rationem considerare, quomodo n rep. percutiendi, percussi conservandi, mut andi etc. ut eorum adminiculo et sufficientia saluti reip. et commerciorum frequentiae consulatur, sine quorum usu Resp. nulla est. Alio deinde modo leges latas nummarias ICtum interpretari, et ad usum transferre causis nummariis ex negotiatione obortis. Quo discrimine an ceteri de re nummaria scripta sua reliquerint, iudicio aliorum subicio. Mihi politicam rationem prae ceteris elegisse adhibitum est.

Ne vero praeter ingenii vires et rei fidem opus agressus videar, sciendum est, me omnia, quae hic traduntur, exratione civili, tum historia veterum et recentium Rerump. earumque institutis et legibus, inprimis vero ex iure Civili, decretis Imperii Romano Germanici, ordinationibus regnorum galliae et Hispaniae etc. documenta adhanc rem pertinentia deduxisse. Qua in re nemo bonus et prudens temeritatis me insimulabit, me quasi absque principiis, quae vulgo in Experientia tantum et praxi collocantur, hic agere, cum leges nummariaerationes et fundamenta constituendi praecepta nummaria suppeditent. Nec video, quomodo quis in deliberationibus nummariis aliquid consilii depromere queat, nisi gener ali nummorum doctrina instructus, cuius ductusuae rei publ. prudenter consulere queat. Est enim theoria in quavis disciplina necessaria, et quaeordine praxin antecedere debet, nec ulla praxis perfecta, quae non perfecta theoria innitatur: Ridiculum sane est, remprofiteri velle, quam quis ante non didicerit. Quomodo enim docere poterunt, quod ipsi non didicerunt. Isidor. lib. 3. cap. 5. de summo bono. Syrac. 18. vers. 19. Quicquid homines pragmatici dicant, theoriam omnem aspernantes, at praxin evehentes tantum. Quid quod a)dun/aton quem aliquot annorum spatio experiri posse omnia, cum dies negotia haec frequentius, illa rarius, aut rarissime suggerat. Universa tamen et singula praeceptis theoricis collecta cuivis constent, et moderamine prudentiae rei publ. cuique accommodentur.

Rem et difficilem et praegrandem me coepisse non inficior, ad cuius consummationem non tantum praedictis principiis, verum etiam exoticis opus fuit: Haud tamen novam et insolentem. De hac materia Platoni, Aristoteli, et aliis agere non absonum visum fuit: Verum ut verum fatear, materiam aliunde petii, methodum et industriam, si qua est, meam esse liquet, qua mihi et amicis (haud tamen pilosis et hypercriticis) prodesse studui. Ego enim ex eorum numero (ut verbis Augustini utar Epistol. 17. tom. 2.) me esse profiteor, qui scribunt proficiendo, et scribendo proficiunt. Nec puto, argumentum tale esse, quod potius Experientia unius forte hominis, quam ratione civilifundetur, Historia Rerum pub. et auctoritate Politicorum confirmetur, siquidem civilia theoremata inprimis ex perfectioribus Rebusp. qualis Romana et aliae eandem imitatae fuere, derivari oporteat, ex quarum LL: et institutis haec principia lectione diuturna excerpere et ordine quodam congerere volui, vestigiis aliorum Politicorum insistendo. Nam ut Livius 4. dec. 5. ait: Eum qui sua unius sententia omnia gerit, superbum magis iudico, quam sapientem. Propterea si quid forte aliqua in parte erroneum videatur, potius illis doctoribus, quam mihi imputandum fuerit: non dubito tamen, me aliquanta. attigisse, ab usu publico non aliena.

Partior autem hunc tractatum in duos libros, quorum primus de constitutione Nummorum, id est, de fabricatione et Assumptione eorum: Alter de conservatione, auctione, mut atione et sublatione aget: quibus partibus totam Nummorum doctrinam politicam, et Reip. necessariam pertexi arbitror, cum primitus nummos constituere, postmodum eosdem conservare, praeterea augere, denique interdum mutare, aut tollere, summopere in Rep. necessarium sit. Met hodum et seriem tabula subiecta monstrat, quam consulto in partibus quibusdam libri secundi coartare et mutare volui.

Hisce interim utere Lector, donec et profectior theoria et praxis perfectiora dabunt. Pensita modo, me publico bono et tibi favere et gratificari velle. Erratis in re difficili per se humanitas veniam apud humanos conciliabit.

Vale bone Lector. Ex Musaeo nostro Torgae die 2. Ian. Anno 1608.

CHRISTORPHORUS ARNOLDUS V. I. D. f. Gorlitii Lusatiorum.

IOANN. HARTIGIUS Sittanus, Medicus.

M. MICHAEL BOEMUS Scholae Torg. Rector. et Auctoris Socer.

M. ELIAS CÛCHLER P. C.

IOANNES TIMAEUS Sil. P. C.

e)k tou= paraxrh=ma Budissinae pangebat MILCHIOR HAUSIUS. P. Caes.

BALTHASAR EXNERUS de Hirschberga, Aulae Caesariae Agens.