CAPUT I. De diversis Rerum publ. Statibus, eorumque natura et essentia.
PAuca haec, de Ratione Status in genere, praeludii quasi loco, praelibare, non abs re visum: Nunc ad rem ipsam, DEO duce, accingimur.
Ne vero ipso limine graviter impingamus, disquirere primum necesse est, de diversis Rerum publ. generibus, et quomodo haec essentialiter interse differant: Ita enim facilius deinde patebit, cuinam Rei publ. generi Imperii nostri Romano-Germanici Status connumerandus sit,
Status Rei publ. triplex Triplicem Statum in Politicis dari, iam pueris paene
--- et qui nondum aere lavantur.
notum est; eumque Tacitus lib. 2. annal. pro more, brevi verborum compendio complectitur: Cunctas, inquit, Nationes et Urbes, aut Populus, aut Primores, aut Singuli regunt.
Copiosius paulo Seneca: opist. 14. Interdum Populus est, quem timere debeamus, interdum, si ea Civitatis disciplina est, ut plurima per Senatum transigantur, gratiosi in ea timentur Viri; Interdum Singuli, quibus potestas Populi, et in Populum data est.
Ex communi opinione aliquando mixtus Status autem hos aliquando inter se misceri, et remitti
aut intendi, ita tamen, ut propendeat ac praeponderet semper aliqua pars, â qua iure ei nomen, Lips. lib. 2. Polit. c. 2. imo haud facile puram ac simplicem Rem publ. reperiri, communis Politicorum opinio est.
Quae tamen mixta Res publ. per omnia, ex regulis et forma eius Status, cuius nomen gerit, iudicanda non sit: Nam, per mixtionem hanc effici quiddam commune, sed tamen diversum â singulis formis, quae ad mixtionem concurrunt; et singula haec vim suam exserere ac prodere plus minusve, pro ratione ipsius temperamenti, quod propius ad unum, quam ad aliud inclinare possit. Nicolaus Grassus de forma Reip. Venetae.
Quin imo optimum ac moderatissimum hoc, ex Monarchia et aliis Statibus certo temperamento mixtum, Rei publ. genus esse, utpote in quo Populus, nec dominicam servitutem per omnia serviat, nec licentiosa libertate exsultet, multi statuunt: Manii Valerii secuti speculationes; apud Dionys. Halicarn. lib. 7. antiqu. Roman. qui Romanis suis persuadere conatus est. Vix aliud esse utilius ad salutem Rei publ. tuendamque Libertatem, et potentiam atque concordiam conservandam, quam assumi Plebem ad publica negotia: Et administrationem ita temperari, ut non penes paucos quosdam Optimates, nec penes solam Plebem sit Imperium, sed mistum ex his instituatur regimen.
quod nonnulli negant Et haec quidem, de mixtione diversorum Statuum, vulgata ac inveterata omnium paene Auctorum opinio est: Quam tamen nonnulli, et inter alios cumprimis Bodinus lib. 2. de Republ c. 1. et Petrus Gregor. lib. 5. de Republ. c. 1. explodunt, nec eiusmodi mixtionem in Politicis, aut dari, aut dari commode posse, prolixe contendunt.
Statum Rei publ. ab administratione distinguentes Cum vero, in Rerum publ. regimine, et gubernandi ratione, magna, imo infinita occurrat varietas, huic rei emplastrum quaerunt, distinguendo ipsum Rei publ. Statum et formam, ab imperandi ratione, seu administratione. Bodin. d. lib. 2. c. 2. et ult. et lib. ult. c. ult. Petrus Gregor. d. loco.
Nam, Rei publ. Status regalis esse potest, gubernatio tamen popularis futura est, si Rex imperia, sacerdotia, curationes etc. omnibus ex aequo distribuat: Si vero Princeps imperia, honores, Magistratus, Patritiis etc. tantum impertiat, regia potestas simplex quidem erit, ac pura, sed aristocratica ratione temperata.
Ita quoque Optimates Rem publ. populari modo regere possunt, si Cives omnes, omnium Magistratuum et honorum participes fecerint: Et Populus aristocratice, si per pauciores ac Optimates eam administret; summa tamen potestate sibi reservata.
Utrique denique, Rem publ. suam monarchice gubernare, tunc dicentur, quando unus è multis dignitate praeest, Maiestas vero penes est Populum, vel Optimates: Quae species Aristocratiae, vel Democratiae vocatur Principatus; Bodin. d. lib. 2. c. 1. et is, qui dignitate aliis antecellit, Princeps, hoc est, in Republ. primus. Bodin. lib. 1. de Republ. c. 8.
Prudentissimus autem hic Rei publ. administrandae modus censetur, ut, licet penes Optimates vel Populum rei summa consistat, unus nihilominus aliquis sit princeps, et dignitate praecipuus, qui universos ac singulos, quasi membra corporis, apta et colligata inter se unire, ac consilium publicum, summa velut potestate, regere possit. Idem lib. ult. c. 4.
Cum Bodino, et eius sequacibus, conspirat hoc in passu Aristoteles, qui multis in locis contingere, scribit, lib. 4. Polit. c. 5. ut quae Res publ. secundum Leges non sit popularis, nihilominus populariter gubernetur, propter morem ac institutionem: Similiter, apud alios contra evenire, ut Res publ. secundum Leges magis sit popularis; institutione autem, et moribus, videatur magis ad paucorum regimen accedere.
quam distinctionem quidam impugnat Distinctionem hanc, inter Rei publ. Statum ac
administrationem, sunt, qui impugnent, Nicolaus Grassus in notis ad Iannott. et Contar. n. 38. Fabio Albergate in discurs. Polit. Anti Bodinianis lib. 2. c. 10. quem refert Limnaeus lib. 1. de iure publ. c. 10. n. 23. ea ratione: Quod administratio Rei publ. actus sit administrantis, et effectus ipsius Status, ac quasi formatum huius formae. Postulat autem id ordo Naturae, ac ratio, ut formatum (nisi externum aliquod accidens id impediat) propriae formae, et propriae operationes operantis intentioni respondeant: Nec fieri ullo modo potest, si vis integra constat illi Naturae suae, ut formatum â forma sua sit diversum et dissimile, ac operantes plane contra, vel praeter intentionem suam, operentur ac agant.
Namque omne agens, et omnis forma tendit ad sui conservationem: Quod si diversum â forma sua producat formatum ac effectum, id contra naturam est; quippe quod ad eius tendat destructionem.
Hinc gubernandi rationem, tamquam effectum seu formatum, â Statu Reipubl. ceu immediata causa et forma, diversam esse non posse, subtiliter satis concludunt. Quod si illa diversa sit, eam differentiam consistere, aut in meris simulacris, quibus nulla administrationis vis inest; aut, infallibile, id esse signum, Rem publ. aegrotare, et, nisi maturis remediis occurratur, ad corruptionem inclinare, inque alteram formam mutatum iri: Quo ultimo casu mirum videri non debeat, si, attracto iam vitio, ac turbata Rei publ. dispositione, effectus causae, seu formae formatum non correspondeat, sed ea, quae prius plane inter se cohaerebant, dissidere incipiant.
Sed male Sed, quod pace horum dixerimus, videntur nobis intempestive nimis in Bodinum censorium stringere calamum.
Si enim de administratione ipsi loquuntur, quam suo iure ac nomine exercet, certo quidem certius, ea essentialis, et individuo cohaerens sequela Maiestatis est: Sed de hac Bodinus non loquitur.
Quod si administrationem intelligunt, quam alieno
beneficio quis habet, et, ab alio sibi commissam, seu demandatam, agnoscit: Haec, licet â Rei publ. Statu diversa sit, attamen non ita illi contraria est,ut in eius destructionem tendat; quin eo ipso potius, quod ad eum, vel eos, in quorum manu Res publ. sita est, tamquam ad fontem sese refert, eidem subordinata est, ac suaviter cum illo conspirat.
Administratio nullam mixtionem inducit Nec isthaec administratio tantum rebus affert momentum, ut Status, seu formae alterationem, et mixtionem in Republ. inducat: Quippe, quae essentiam Status non ingreditur, nec administratores in consortium, seu communionem Maiestatis ac summae Potestatis adsciscit; sed omnia illius, vel illorum, ad quos Reipubl. summa pertinet, nomine peragit.
Itaque, quando Optimates, vel Populus participes sunt honorum, sub unius potestate suprema, dici propterea non debet, tunc Monarchiam esse, mixtam cum Aristocratia, vel Democratia; quia ibi, nec Optimatum, nec Populi suprema consideratur potestas, sed Principis Monarchae, qui aliis suae potestatis partem, ut eam suo (Principis) nomine gerant, impertitur: Neque qui alieno nomine gerit, Dominus est, sed is, cuius mandato gerit.
Eadem ratione, si ex Optimatibus unus eligatur, vel ad ducatum militiae, vel aliud negotium, per illum solum expediendum, ad tempus, vel in perpetuum, ideo is Monarcha non est: Quia, non solo suo nomine, sed etiam Collegarum, potestatem exercet.
In Democratia pari modo observandum; in qua, nec Duces, nec Consules, nec Dictator, vel si quis alius sit, cui Res publ. suo (Rei publ.) nomine, potestate absoluta, ad tempus, vel in perpetuum, quamdiu vixerit, uti concedat, dicuntur habere Monarchicam, vel Aristocraticam potestatem: Nimirum, quia non suo, sed Populi nomine, et procuratorio, eam exercent. Petrus Gregorius d. lib. 5. de Republ. c. 1.
nec Maiestatem summi Imperii minuit Quapropter isthaec administratio Maiestatem eorum, penes quos rerum summa est, nil quicquam delibat, nec eius potestati detrahit.
Quemadmodum enim non infirmior manus est, quod sit in digitos dissecta, sed ad peragendum agilior: Ita neque imminuitur summa potestas, â pluribus explicata; et negotia, multis in Republ. communicata, facilius conficiuntur. Nec amittitur summa Potestas, nec administratio hoc pacto â Rei publ. Statu plane seiungitur; ut non separantur digiti â manu, nec manus â brachio, nec brachium â corpore, nec corpus â capite.
Sed quemadmodum virtus animae, per totum corpus, et omnia membra diffusa, sua per instrumenta exsequitur mandata: Sic summa Potestas per ministeria Praepositorum suam exercet auctoritatem. Idem lib. 1. de Republ. c. 1.
In hac ergo sententia, quod administratio Rei publ. â Statu eiusdem diversa esse possit, et accuratissime distinguenda sit, Bodino indubitanter assentimur.
administratio namque proprie est rerum alienarum Licet namque in Republ. is, vel illi, qui summae rerum praesunt, ipsimet administrare dici possint, non modo, quando in persona ipsi Rei publ. negotia gerunt, sed et, quando aliorum ministerio, in obeundis Rei publ. functionibus, pro arbitrio suo, utuntur: Quia quod per alium quis facit, ipse fecisse, censendus est. l. 5. §. 3. de admin. tut. et aliis vulgatis iuribus. Magis tamen proprie administratio vocatur rerum alienarum, quorum cura alteri demandata est; Ut, administratio Tutorum, Curatorum, Procuratorum, Actorum Universitatis, et similium: rubr. et toto tit. de admin. tutor. l. 1. pr. de Procurat. Id quod, vel ex ipsa voce patet, quae à ministerio et ministrando deducitur.
Ita in nostra quoque materia magis proprie administrare dicuntur, quibus â summo Rei publ. capite publica negotia expedienda commissa sunt, quique potestatem suam Superiori acceptam ferunt.
Mixtus Rei publ Status datur quidem Quod vero ad mixtionem diversarum in Republ. formarum attinet, si Bodini sententiae nimis praefracte insistas, vereor, ut experientia ipsa, optima rerum Magistra, convincare. Et, ne longius abeamus, in nostro Imperio mixtionem aliquam reperiri, inferius, luculenter, et ad oculum demonstrabimus.
Sed haud diuturnus multisque motibus obnoxius est Acutius vero rem intuenti, prudentissimus hic Gallus, ad eundem nobiscum scopum collimat. Id enim unice agit, ut ostendat, quam parum durabilis diversorum Statuum, si commisceantur, seu coniungantur, sit concordia: Ideoque mixtas istas Res publicas, variis ac creberrimis motibus, mutationibus, corruptionibus obnoxias.
Id quod ea ratione accidit, quia tres hae Rerum publ. species contrariae plane, naturae sunt, diversa ratione, et legibus, inter se contrariis ac discrepantibus, â summo capite gubernantur, contrariasque habent Rationes, quibus Statum suum firmant, et contrarios intermedios fines, quibus ad summum illum finem tendunt.
In Monarchia Ratio Status est, unius absoluta et summa in Republ. Potestas, in qua tota Monarchiae vis consistit: Quare Imperatorem Tiberium Salustius Crispus monuit, apud Tacit. lib. 1. annal. ne vim Principatus resolveret, cuncta ad Senatum vocando; eam conditionem esse imperandi, ut non aliter ratio constet, quam si uni reddatur. Et huc is, qui in eiusmodi (qualem praesupponimus) mixta Republ. Monarcham repraesentat, omnia consilia sua procul dubio diriget, huc omnes vires suas intendet, ut solus rerum potiatur.
Contra, Optimatum ac popularis Status unius imperantis, sui natura impatiens est: Ideoque hi eo semper collimabunt, ne unus, sed ut plures, vel omnes clavum Rei publ. teneant.
Ita contrariis intentionibus, ac contrariis motibus Status hi, summaque eorundem Capita inter se collidentur, in discordias dilabentur, deque summa rerum vi tandem ac armis decernetur; quousque Rei publ. Status mixtus iterum purificetur, et, aut
ad unum, aut paucos, aut universos Cives, summa deveniat potestas.
Obiectio. Obiecerit nobis forsan aliquis,istam plurium inter se compositarum qualitatum contrarietatem, non id, quod nos intendimus, operari, nec in mutuam grassari perniciem; cum ex quatuor elementis, contrariarum qualitatum, ipsa rerum conster natura: Quae contrarietas, tentum abest, ut naturam destruet, ut potius admirabili temperamento, per infinitas rerum varietates illam exornet.
Imo sicut ex contrariis elementis, siderumque oppositis motibus, mira harmonia temperatus est mundus; Ita ex repugnantibus quoque, maximeque inter se contrariis humoribus ac partibus, hominis natura tota coagmentata est, in qua calida frigidis, et humida siccis pugnant, flava, scilicet bilis, ac fel amarissimum, cum dulcissima pituita: Et isthac quidem partium discordia ac temperatione, tum de homine, tum etiam de mundo ipso sublata, uterque momento sit interiturus.
Res publica quoque non sola aequalitate arithmetica constat, sed diversis hominum studiis, gradibus, ordinibus, qualitatibus, et conditionibus.
Et, sicut ex diversi toni fidibus, ad symmetriam intentis, sonus dulcissimus oritur, suavisque, melodia, gravibus, mediis, et acutis coniunctis: Ita concentus, ex societate, in Republ. parentium et imperantium, divitum, pauperum, artificum, sedentariorum, et id genus diversorum graduum personarum statu, quam suavissimus oritur. Petrus Gregorius lib. 6. de Republ. c. 6.
Responsio Sed observandum est, illam rerum discordantium in Natura concordiam certa aliqua symmetria subordinationis colligari, et certis legibus subiectionis ac regiminis temperari: Quod nisi fieret, confusione sua, brevi tempore, praestantissimum et amplissimum Orbis opus consumptum iri, certum foret. Nec possent partes tam diversae in eo perseverare, si singulae vellent, per se, promiscue et indifferenter, opera sua
perficere: Nam potestas potestati aequali occurrens, perpetua discordia et irreconciliabili, omnia pessum daret, alienaque, quae regere non novit, nec conveniunt, usurparet cum sua pernicie. Petrus Gregorius d. lib. 6. de Republ. c. 6.
Eodem modo Res publ. ex diversis quidem, imo plane contrariis conflata est: Conservatio tamen, et duratio rerum omnium consistit, in illa ordinationis ac subiectionis concordia, et in mutuo imperantium ac parentium respectu.
Suprema enim in Republ. potestas, velut anima in corpore humano, et Natura in Mundo, contrarias istas qualitates, congruo aliquo temperamento ita inter se devincit, ut in suavissimam harmoniam conspirent.
Verum enimvero, quando, in proposito casu nostro, contrarie eiusmodi qualitates inter se miscentur, et ad constituendam summam potestatem concurrunt, nullum est vinculum, quod illas inter se concordare, ac in concordia continere possit: Quia supra summam potestastem, nulla datur alia superior potestas. Itaque una chorda, aut intensa nimis, aut depressa, magna, durabilis, et exitialis oritur dissonantia: Non est enim, qui ad pristinam eam harmoniam reducere queat.
Illud quidem diffiteri non possumus, pulcherrimum et temperatissimum fore Rei publ. Statum, per eiusmodi mixtionem constitutum, si, secundum monitum L. Papyrii Mugillani, apud Liv. lib. 4. histor. ex singulis Statibus remittendo de summa quisque, iuris mediis copularent concordiam.
Verum, cum ita comparatum sit, ut mens humana numquam sibi satisfactum putet, sed potius, una re adepta, ad aliam mox desiderium applicare consueverit, Machiav. lib. 4. histor. Florent. ac inexplebilis maioris potentiae cupido, sua sorte haud contenta, moderationisque nescia, semper plus ultra tendat; vereor, ut eiusmodi Rei publ. species in Utopia Mori, aut ideali Platonis Regno facilius fingi,
quam in hac Mundi Scena, incorrupte, ac sine turbis reperiri queat.
Illa ipsa vetus Romanorum Res publ. quam aliquando mixtam fuisse, Bodinus negare non audet, si ex eventu iudicemus, mixtionem suam, (licet, ut paulo ante adductus L. Papyrius Mugillanus testis est, moderatiora, et moderationem sectantia, ingenia, non deforent) absque variis motibus ac turbis, ad breve tempus tueri non potuit.
Quae cum Livius facundo stilo ad longum descripsisset, alicubi elegantissime subiungit. lib. 3. histor. Alter semper Ordo gravis alterius modestiae fuit: Quiescenti Plebi ab iunioribus Patrum iniuriae fieri coeptae. Ubi Tribuni auxilio humilioribus essent, in primis parum proderat: Deinde, neque ipsi quidem inviolati erant. Seniores contra Patrum, ut nimis feroces suos credere iuvenes; ita malle, si modus excedendus esset, suis, quam adversaris, superesse animos. Adeo moderatio Libertatis, cum aequari velle simulando, ita se quisque extollit, ut deprimat alium, in difficili est: Cavendo, ne metuant, homines, ultro se metuendos efficiunt; et iniuriam, â nobis repulsam, tamquam aut facere, aut pati necesse sit, iniungimus aliis.
Etiamsi itaque mixta eiusmodi Rerum publ. genera inveniantur, non tamen Res publicas, bene constitutas, sed Rerum publ. corruptiones appellari oportere, ex Herodoto, Bodinus auctor est. lib. 2. de Republ. c. 1.
Et quemadmodum corpora, recte à natura constituta, si mutari contingat, incredibili foetore, ac sui contagione, proxima quaeque infestant, quoad novam formam adepta fuerint; ut cum ova incubantur, quae tamen, priusquam incubarentur, et posteaquam pulli exstiterint, suavissimi sunt odoris ac saporis: Ita quoque Res publicae, quae mutantur, distractis hinc inde Maiestatis Legibus, ac summa potestate divisa, requiem, à bellis
civilibus, et perturbationibus, nullam habent, quod formam plene consummatam adipiscantur.
CAPUT III. De Maiestate, eiusque essentiali proprio; nempe Superioritate: Et utrum illa Imperatori, an Imperio potius tribuenda sit?
Sectio I.
Argumenta ab auctoritate Electorum praetereuntur UT ergo ad sententiae nostrae confirmationem accedamus: Initio quidem alii, in duorum Electorum, Moguntini nempe, et Mauritii Saxonis, testimoniis, pro, aut contra explicandis, oleum et operam insumunt.
Qvorum ille, in electione Caroli IV. contra Franciscum, Galliarum Regem, ita disserit. apud Sleidan. lib. 1. histor. Animi magnitudinem illi tribuunt; sed ad Monarchiam illa spectat: Nobis autem imprimis est Aristocratia retinenda.
Alter Carolum V. incusat; quod ipse aliquot per annos in eo totus fuerit, quo Monarcha, subactis Imperii Principibus ac Statibus, evaderet, daß er damir vmbgteng, wie er seine, so lange gepracticirte Monarchey einmahl zu begertem ende führen etc. möchte. apud Sleidan. lib. 24. Thuan. lib. 9. histor. Hortled. vol. 2. Vom Teutschen Krieg. lib. 5. c. 4. n. 2. 3.
Quorsum etiam ista, in Galliae Regis rescripto pertinent: apud Sleidan. lib. 25. hister. et Hortled. d. lib. 5. c. 3. n. 6. Se intellexisse à Germaniae Principibus, Carolum Monarchiam sibi constituere velle.
Nos vero haec non admodum urgebimus: Non enim ullius, quisquis ille tandem sit, auctoritate, sed rationum acumine pugnare, noster scopus est.
Status Imperii ex Maiestate iudicandus Si itaque rem ipsam aggrediamur, quocumque eam vertamus, totius controversiae cardinem in eo versari animadvertimus. Utrum Maiestas Imperii, seu Ius Imperii, et poli/teuma, Imperatoris, an vero Imperii, ac omnium Ordinum, quatenus illi coniunctim cum Imperatore, vel sine eodem, unum corpus repraesentant, propria sint?
Haec enim illa vera est Rei publ. forma, quae esse, et substantiam eius, constituit. l. 9. §. 3. ad exhib. l. 13. §. 1. de Verb. sign. Hoc illud vinculum, per quod Res publ. cohaeret; hic ille Spiritus vitalis, quem tot milia trahunt: Nihil ipsa per se futura, nisi onus et praeda, si mens illa Imperii subtrahatur. Seneca lib. 10 de Clementia.
Ea, ex communi opinione, Imperatoris est Et sane Scriptorum Germaniae plerique Imperatori Maiestatem assertum eunt; inter quos novissime agmen ducit Reinkingk: d. c. 2. per tot. Adeo, ut, qui Imperatori eam detrahit, contra Evangelii doctrinam, non dare Caesari, quae sunt Caesaris, contendat. l. 1. cl. 2. c. 9. n. 9.
Non ex nostra sententia Novimus quidem, crabrones nos irritaturos, si aliter sentiamus, et tantum non haereseos, sacrilegii, ac perduellionis reos fore. Hoc tamen non obstante, dicimus, quod res est: Nec Maiestatem Imperii nostri Imperatori assignare, ac propriam facere possumus, nisi omni rationi adversari, et Statum Imperii penitus invertere velimus.
sed totius Imperii Nam Maiestas illa quidem, tamquam individua, Reink. d. lib. 1. cl. 2. c. 2 n. 231. penes Imperium, seu omnes Ordines, quatenus illi, iunctim considerati, unum corpus constituunt, (à quo tamen corpore Imperatorem, quando aliquis exsistit, non excludimus) residet. Et, si Imperatorem separatim ab Ordinibus consideres, Maiestas Ordinum propria est; qui illam etiam tunc, quando nullum habent Imperatorem, integram, illibatamque conservant: Species vero extrema Maiestatis, per electionem, transfertur in Imperatorem.
Maiestas Imperatori tribuitur Verbis quidem nemini, nisi Imperatori, in Germania titulum Maiestatis competere, vel lippis et tonsoribus notum est. Adeo, ut in Imperii Conventibus, et ab Imperatore, nulli alii Regum, quorum tamen plerique longe meliore titulo Maiestatem sibi vindicare possunt, hoc nomen tribuatur: Vocantur enim, die Königliche Würde, et non, die Königliche Mayt.. Recessus Imperii de An. 1526. §. Und seind dis die Churfürsten, et pluribi, ut probat Reink. lib. 1. cl. 3. c. 11. n. 13.
Et qua ratione id intelligendum Sed, aut respectu totius Imperii, quatenus eius Maiestatem exterius Imperator repraesentat, id intelligendum est. Quemadmodum Poloni per Regiam Maiestatem, non accipiunt Regem ab Ordinibus separatum; sed in Comitiis, quorum Caput est, residentem, et totius Regni, sive omnium Ordinum auctoritate consentiente, iudicantem. Arnis. lib. 2. de Republ. c. 7. n. 5.
Aut pro antiqui Imperii, et antiquae potestatis relicto vestigio, et inani simulacro habendum: Dicendumque more Germanorum id fieri; qui, ubivis, ac semper, inanium titulorum largissimi sunt, voceque Maiestatis ad splendorem Imperatoris abutuntur.Bodin. lib. 1. de Republ. c. 10.
Quorsum ea similiter referimus, in quibus Reinkingk non postrema assertionis suae fundamina ponit: Quod in Recessibus Imperii, Plenitudinis Potestatis, Imperatoriae praeeminentiae, et similium, Keyserlichen praeeminentz, Macht, vnd Hochheit, Gewalt vnd Vollkommenheit, creberrima fiat mentio; quod Imperatorem, Dominum suum clementissimum, Ordines Imperii salutent.
Nam haec curialia, si intra verborum terminos maneant (ut manere debent) nihil in effectu aut Imperio detrahunt potestatis, aut Imperatori largiuntur.
Sectio II.
NObis, si veritatem investigare volumus, non circa verborum corticem laborandum, sed res ipsa, qualis in semet, introspicienda est.
Virtus namque non est posita in nomine, sed in plenitudine auctoritatis. Ex Fulvio Paciano Paurm. lib. 2. de iuris d. c. 4 n. 47. Et utrum quis vocetur Rex, vel Dux, nihil ad rhombum facit: Nec facienda vis in nomine, sed in qualitate regiminis, et in magnitudine potestatis, Ex Baldo. Idem d. loco.
Itaque Maiestatis definitio, et essentialis forma, seu proprietas, examinanda; numque Imperatori ea, an Imperio potius congruat, perpendendum venit.
Maiestas definitur, summa et absoluta, seu Legibus soluta potestas. Bodin. lib. 1. de Republ. c 8. Reink. lib. 1. cl. 3. c. 11. n. 2. et 4.
Maiestatis definitio et essentialis proprietas Haec enim absoluta superioritas, est ipsa forma ac
substantialis essentia Maiestatis; Ex Carolo Molinaeo et Covarruvia Reink. d. c. 11. n. 5. et cl. 5. c. 2. n. 12. et sublimioris Imperii, summique Dominatus symbolum. Ex Goddaeo. Idem d. c. 2. n. 14.
Summa autem potestas ideo dicitur, quia actus eius alterius iuri non subsunt, ita, ut alterius voluntatis humanae arbitrio, irriti possint reddi: Hugo Grotius lib. 1. d. iure Belli. c. 3. n. 7. Summum enim est, quo nihil maius est, sed cuius Imperio omnes continentur, ac coercentur. Nicolaus Grassus in notis ad Iannott. et Contar. n. 15.
Adeoque Maiestas omnis subiectionis est nescia; Reink. lib. 1. cl. 2. c. 2. n. 138. et 128. et ubicumque est Maiestas, ibi suprema quoque residet potestas ac superioritas: Nec superioritatis alia datur superioritas, supra quam nullus existimatur ascensus. ex Baldo et Andrea Knichen. Idem lib. 1. cl. 5. c. 2. n. 16.
Imperium Imperatore superius esse Iam vero Imperium sive Ordines Imperii Imperatore superiores esse, contra Reinkingium, qui id praefracte negat, lib. 1. cl. 5. c. 9. per tot. constanter asserimus.
Probatur non tam ab Imperatoris constitutione Nec tamen, ut alii, â constitutione Imperatoris argumentabimur. Quod constituens maior sit constituto; quia ex causae prime influxu operetur secunda, et ius omne potentius sit in causa, quam in causato: Reink. d. c. 9. n. 3. Quodque in omni concessione, superior potestas reservetur concedenti; illaque ita semper intelligenda veniat, ut maior, supremaque potestas, et quae ad eam tuendam pertinent, reservata censeantur. per c. dudum. vers. nos igitur de praebend. in 6. ex Baldo et Meischnero. Idem d. c. 9.
Cum enim, quod in hoc passu Reinkingk recte advertit, l. 6. n. 17. constitutus aliquando constituente superior sit; ut Populus quondam Romanus Principi omne Imperium suum et potestatem, etiam in semet ipsum, concessisse legitur: §. 6. De iure natur. gent. et Civ. Argumentum hoc, non apodictice, sed praesumptive tantum, concludit.
Id tamen ex eo falsum esse colligimus, quod scribitur: Paurmeist. l. 2. de iuris d. c. 4. n. 7. 16. et 20. Eo ipso, quo creatur Rex Romanorum, Imperium omne
Politicum, iure gentium in eum conferri; exceptis his, quae, vel Legibus in creatione dictis, vel usu ac moribus, ostenduntur mutata et excepta: Et, ex iure electionis, praesumi pro Imperatore, seu, ut loquuntur Interpretes, niti cum intentione fundata, quoad omnem iurisdictionem et potestatem.
Nam, ex superiori fundamento, propter illam ipsam electionem, praesumitur pro Imperii, seu Ordinum Libertate, contra Imperatoris potestatem: Imperiumque, exceptis his, quae expressim in Imperatorem collata reperiuntur, in ceteris omnibus fundata nititur intentione contra Imperatorem.
Praecipuum autem assertionis nostrae fundamentum in eo consistit: Quod Imperator teneatur Imperio, seu Ordinibus Imperii, actionum suarum, rerumque gestarum reddere rationem; quodque, si dignitate Imperatoria indignus iudicetur, à gubernaculis removeri, ac dignitate exui queat.
quam â rationum redditione, ad quam Imperator Ordinibus obligatur Ad rationes quidem, Imperio, seu Ordinibus reddendas, Imperatorem obligari, vel ex vetusto Heinrici IV. exemplo, palam est, de quo scribitur. Anonymus Monachus Herveldensis in Chron. histor. Germ. sub Anno 1073. Quod eius Legati, ad tumultuantes Saxones missi, eosdem per DEUM rogarint, ut remisso armorum strepitu, pacatis animis, sopitis simultatibus, tempus, locumque constituerent, quo Rex totius Regni Principes evocaret: Ut, iuxta communem sententiam, et obiecta purgaret, et, quae correctionis egere viderentur, corrigeret.
Nec multo post, interventu Moguntini Archi-Episcopi, res eo deducta est, ut Saxones decernerent duodecim ex sua gente, qui, fide interposita, ipsi tuto ad colloquium venire possent, cum ceteris Principibus Regni: Ut causae, quas adversus Regem adferrent, eorum iudicio discuterentur, et terminarentur; ipso Rege, si ita expedire videretur, praesente, et crimina, quae obicerentur, si posset, refellente. Monachus Herveld. ibid.
Tandem hic ipse Heinricus, ad extrema et incitas paene à
filio redactus, Proceres Imperii appellavit: Rogamus vos, et enixe precamur, scribens, Abbas Urspergensis in Chron. sub Anno 1106. ut pro timore DEI, et honore Regni, et honestate vestra dignemini studere, quomodo de iniuria, in manibus vestris nobis illata, per vos possimus recuperare iustitiam. Nos quoque consilio vestro, et aliorum, qui nos odio non habent, religiosorum Virorum, parati sumus, tam filio nostro, si in aliquo eum offendimus, quam alicui in Regno, libenter emendare.
Hinc instructioni Legatorum, à filio ad Patrem missorum, quam Urspergensis adducit, et magnopere laudat, in à. Chron. d. loco. inserta fuere haec verba. Placet tam Regi, quam universis Regni Principibus, imo cuncto Exercitui orthodoxo, quo senior idem (Heinricus nempe IV.) ne ulla sibi pateat adversum nos querela, quacumque elegerit securitate, quacumque maluerit statione, coram praesenti Senatu simul et Populo, causam suam agat, iustitiam suscipiat, iustitiam et reddat: Quatenus, ab ortu schismatis, omnibus seditionum causis undique discissis, tam filio, quam Patri sua iustitia respondeat.
Filius quoque Heinricus V. in easdem casses, quibus Patrem ceperat, lapsus, An. 1112. tumultuante Imperio, generalem Curiam Moguntiae instituit: Ubi liberam omnibus audientiam, de sibi obiectis satisfactionem, de suis iuveniliter male gestis correctionem, ad Senatus consultum, repromisit; ut Naucleri verba sunt, vol. 3. Chronogr. gener. 38. Abbas autem Urspergensis, d. loco. ad annum 1115. id refert.
Iterum, Anno 1119. idem Heinricus, apud Triburium, sive Triburias, generalem Conventum haberi assensit; ubi de omnibus, quae sibi obicerentur, iuxta Senatus consultum, rationem se redditurum et satis facturum, spopondit. Abbas Ursperg. in Chron. sub Anno 1119. Sigon. lib. 10. de Regno Italiae.
Simile exemplum habemus in Otthone IV. qui, ortis ob
Pontificiam excommunicationem in Imperio turbis, Norinbergam omnes Principes Germaniae convocavit; illic Principibus commemorans, Romanorum perfidiam, iniquas petitiones Pontificis et dolos etc. Addidit praeter reliqua, se paratum Imperio cedere, si principibus Electoribus videretur inutilis, et meritus, ut deponeretur. Principum ita iudicio suam causam subfecit, et Imperii Rem publ. commisit. Hier. Mutius lib. 19. Chron. Germ.
Id ipsum quoque, in ultimis Comitiis, Ratisbonae An. 1613. habitis, Imperator Matthias adhuc agnoscere visus est, quando, Protestantium Legatis intimari, fecit, Gründlicher Bericht des jehnigen, so bey dem zu Regenspurg vorgewesenen Reichstage verhandeit worden. p. 16 Es wolten Ihr. Keyserl. mayt. dero Keyserlichen schweren beruff, vnd auctorität, in administration der iustitien, also in acht nehmen, vnd erzeigen, daß Ihr. Mayt. es gegen Gott, den Ständen, vnd bey künfftigem Reichstage verantworren könten.
Imperator itaque Imperium, seu Ordines superiores agnoscit, tantumque abest, ut arrogare Maiestatem sibi possit, ut vera potius Maiestas, hac ratione, ab eo exulet.
Quippe Princeps, Populusve, in quibus Maiestas inest, rationem rerum gestarum nemini, praeterquam immortali DEO, reddere coguntur. Bodin. lib. 1. de Republ. c. 8.
Et ab Imperatoris exauctoratione Porro, Imperatores saepius exauctoratos, et ab officio remotos, cuivis, vel mediocriter in historiis versato, exemplo non uno obviam erit.
Quod enim Principum decreto impendere licet, eorundem auctoritate tollere non liceat? Quem meritum investivimus, quare immeritum non devestiamus? Inquit, Elector Moguntinus contra Heinricum IV. Imperatorem. Helmoldus in Chron. Slavor. c. 32. Aut, ut paulo aliter Sigonius id effert; lib. 9. de Regno Ital. cur, quem immeritum induimus, non merito exuamus?
Ita quoque Ottho IV. Imperator; vestri, ait, Naucler. vol. 3. chronogr. gener. 41. o Principes, iuris esse fatemur, Imperatorem creare simul, et destituere.
Id quod fieri non posset, nisi Principes et Ordines Imperatore essent superiores: Cum par in parem non habeat Imperium; l. 4. de Rec. arbitr. l. 13. § paenult. ad Sc. Trebell. nedum inferior in superiorem.
Reinkingii responsio Sed vim huius nostri argumenti Reinkingk ea ratione infringere conatur, lib. 1. cl. 2. c. 2 n. 183. et seqq. quod haec exauctoratio, seu depositio Imperatoris, irregulari, non regulari iure fiat; nec Proceres, pro lubitu, Imperatorem deponere possint.
Si tamen Imperator talis exsistat, qui fundamentales Imperii Leges violet, datam fidem negligat, ac ipsum societatis civilis et Rei publ. vinculum disrumpere conetur; quadrata rotundis, et candida nigris misceat: Illum tum demum removeri posse, non tamquam Imperatorem, sed tamquam fidei et iuris temeratorem.
Infringitur Et sane quam lubentissime assentimur Reinkingio; quod, ad exauctorationem Imperatoris, semel constituti, tranquillitatis publicae conservandae, et turbarum evitandarum causa, difficulter, nec nisi ex urgentissimis causis, descendendum sit. Unde Innocentius dicit; in c. Apostolica de Decimis quem refert Panormit. in c. venerabilem. n. 7. de election. quod Imperator, et alii Reges non debeant privari, nisi ex maximis causis et delictis: Quia, cum non possint deponi sine magnis periculis, detrahendum est rigori.
Sed iam non quaeritur; quid Imperio conducat, vel utile exsistat? Verum; quantum Ordinibus, hac in re liceat, et quanta iis competat potestas?
Quamvis autem Legibus alias, haud exemplis iudicandum sit, l. 13. C. de sentent. et interlos. Iud. in hac tamen exauctorationis materia, de qua nulla Lex fundamentalis scripta reperitur, ne deviemus, exemplorum cynosuram necessario sequi oportet.
Imperator ob quoscumque excessus, pro Ordinum libitu, exauctorari potest. Quod si exempla ista contemplemur, Imperatores, non solum ob gravissima, Rei publ Statum concernentia, aut invertentia, crimina, sed aliquando ob alia quaedam delicta, imo ob inertiam et ineptitudinem, solio deturbatos esse, cognoscemus.
Unde glossam in c. si Papa. 40. dist. quam refert Panorm. d. loco. haud male iudicasse putamus; quod omne crimen sufficiat ad deponendum Imperatorem, si Imperator de eo est incorrigibilis.
Heinricus IV. et V. Ottho IV. et alii quidam, non alia de causa, dignitate sua privati sunt, nisi quod Papae, per omnia obsequi noluerint, eaque de causa excommunicationis vinculo innodati sint.
Ita enim Heinrico IV. causam suae abdicationis quaerenti, à Romanistis, qui Imperii insignia ipsi ereptum ibant, responsum legitur. Sigon. lib. 9. de Regno Italiae. Quia tu teterrimo dissidio, multos iam annos, Ecclesiam DEI lacerasti; quia Episcopatus, Abbatias, omnesque dignitates Ecclesiasticas venales habuisti: quia nihil legitimi, in legendis Episcopis observasti: Ob has res Pontifici, Principibusque Germaniae placuit, te non piorum communione solum, sed Regni possessione etiam deturbare. Quid vero hoc crimen cum Imperii Statu habebat commune?
Ita, Heinricum etiam V. huius filium, cum is coetu piorum à Pontifice eiectus esset, Germaniae Principes, Wiraeburgum, ad dicendam causam vocarunt; haud obscure denuntiantes, se, nisi venisset, absentem Regno spoliaturos. Sigon. lib. 10. de Regne Italiae. Nec alia de causa, nisi propter anathema, seu excommunicationem Pontificis, Regnum ab eo defecit. Ottho Frising. lib. 7. rer. ab orig. mundi gest. c. 16.
Adolphus Imperator à Rege Angliae recepit pecuniam, ut eum iuvaret contra Regem Franciae: Id quod valde indigne ferebant Imperii Principes. Ex qua, et aliis causis, auctore Archi-Episcopo Moguntino, depositus fuit: Qui obiecit Regi
periurium, et quod stipendium contra Francum recepisset; quod cuderet falsam monetam; quod fecisset Sacerdotem decollari; quod mandaret Ecclesiasticos spoliari. Naucler. vol. 3. Chronogr. gener. 43.
Nec Sigfridus, Presbyter Misnensis, in epit. hist. lib. 2. licet ob subactam Thuringiam, Misniamque valde ei infensus, alias causas commemorat, quam, quia Ecclesias vastasset; quia Virgines stuprasset; quia accepisset stipendia belli ab inferiore se, scilicet Rege Angliae, quod Augusto non licet, nec decet; quia denique Rem publ. non auxisset, sed magis dissipasset, et ob hoc Augustus de cetero vocari non deberet.
Similiter alius quidam, eundem ideo depositum, scribit, Auctor Paralipomenwn ad abbatem Ursperg. quia facultates illi erant impares ad Imperatoriam Maiestatem, et insuper, fortuna adversa agebat, quod agebat. Cumque in Imperio multum esset in dies turbarum, et necesse esset, habere potentiorem Caesarem, Moguntiae convenisse Electores, et Adolphum destituisse Imperio.
His idem annectit causam illam acceptae â Rege Angliae, et interversae pecuniae.
Quod vero sequitur; Adolphum telluris inutile pondus, Imperii, et publicae utilitatis perniciem, etiam meruisse malefactis, Imperio privari: Male admodum consonat, cum isto, quod sub finem idem Auctor, sui haud satis memor, illi tribuit, elogio. Adolphum, Virum quidem fuisse insignem, sed parum milite et pecuniis potentem.
Nam quoad crimina, quae ipsi obiecta sunt, recte à nonnemine Naucler. d. loco. additur: An causae allegatae omnes fuerint verae, DEUS, qui omnia novit, diiudicet.
Ex quo satis apparet, verissimam exauctorationis causam fuisse, facultatum et virium defectum, ob quem ipse Electoribus et Principibus coepit haberi contemptui; Principumque seu Procerum voluntate illi potius, quam proprio merito, Coronam Imperii ademptam.
Imo crimina illa obiecta, etiamsi per omnia vera, talia tamen haud fuissent, ut Statum Imperii, eiusque fundamentales Leges pessum darent, aut convellerent.
Nec vero superiora ista exempla, calculo nostro, per omnia approbamus; nec, an supradicti Imperatores, bono publico, remoti sint, examinare instituti nostri iam est. Sed id tantum ex istis exemplis, quia Legum auctoritas hic deficit, colligimus: Proceres Imperii, ad Imperatoris remotionem, etiam ex alia, quam violatarum Legum fundamentalium, seu Status Imperii causa, procedere consuetos, et ausos.
Tandem ultimo Wenceslaus ab Imperio deiectus est, quod nulla ipsius actio cerneretur principatu digna; cum neque in Italiam transire, nec cetera munera Imperii obire curaret: Duaeque tantum artes essent; una, voluptatibus se dedere, altera, cumulationi pecuniarum intendere. Cetera vero omnia negligere, segniter, atque dissoluto se gerere. Fertur etiam, quod venerabiles Praelatos, et honestos Presbyteros, nec non religiosos, occiderit, submerserit, et faculis cremaverit, sine causa saltem iusta; multaque crudeliter peregerit. Idem d. sel. 3. gener. 47.
Non ergo Legum fundamentalium, aut ipsius Rei publ. violatio et eversio, sed, ex parte, crudelitas, praecipue vero inertia, quia, ut Historicus loquitur, Naucler. d. loco. ipse ad administrationem inutilis erat, inque eo nomen ac auctoritas Imperii deperibat, è sublimi fastigio ipsum deiecit.
Unde, cum Wenceslaus contra Imperii Statum ac incolumitatem nihil molitus sit, Petrus Gregorius, vulgata isthac Auctorum traditione de Statu Imperii nostri monarchico imbutus, depositionem hanc cum summi Imperii Maiestate conciliare non potuit, sed Electores, qui deposuerunt Wenceslaum, melius fecisse iudicat, lib. 26. de Republ. c. 5. si ei Coadiutorem dedissent.
Nam illa, inquit, depositio magis pertinet ad contumeliam quodammodo tantae potestatis Imperialis, quam ad
bonum Imperii: Et daretur occasio Electoribus, mutandi, ex arbitrio, electum. Hoc est nimirum deprimere potestatem maiestate Imperatoris, constituere Electores illa maiores: Perinde, ac si ex Aristocratia Dux per Optimates electus esset, qui revocari posset.
Recte id quidem: Sed illud ipsum est, quod nos intendimus, et, ad quod stabiliendum, exauctorationem istam Imperatorum inducimus. Utpote, quae non modo, si Imperator Leges fundamentales Imperii violet, statumque subvertere conetur, et ita in ipsam Rem publ. peccet, sed et aliis de causis, atque ob alia quaedam delicta, pro arbitrio Imperii Ordinum, fieri consuevit, locumve habet.
Sectio III.
Reinkingii distinctio UT autem ad Reinkingium revertamur, is in hac quaestione; utrum Imperium Imperatore superius sit? pulchra (si Diis placet) distinctiuncula litem componere nititur.
Imperium enim dupliciter sumi posse, ait. lib. 1. cl. 2. c. 9. n. 15. et 16. Aut proprie, pro toto corpore, quod constat ex capite et membris, Imperatore, scilicet, ac Ordinibus Imperii; quo sensu, Imperium Imperatore superius esse, non negat: Aut abusive, pro Imperii Proceribus et Ordinibus; et in hoc significatu negativam tuetur.
Quod si vero ista, quae de rationum redditione, itemque Imperatoris exauctoratione seu depositione, in medium attulimus, quis attendat; non Imperio proprie sic dicto (ut ille vocat) sed Ordinibus Imperii, seorsim ab Imperatore consideratis, ea convenire, facile apparebit.
Non enim Imperator sibimet ipsi rationem reddere apte dicetur: Multo minus in sui remotionem consentiet unquam.
Ordines ergo Imperii, etiam seorsim ab Imperatore consideratos, eidem superiores esse, exinde recte concludimus.
Reinkingii obiectioni Nec scrupulum nobis movet, quod idem, lib. 1. cl. 2. c. 2. n. 72. et sequ. et d. c. 9. n. 12. et 13. non singulis modo Ordinum, ut singulis, sed etiam universis, collective sumptis, et velut unum corpus consideratis, Imperatorem ex Plenitudine Potestatis imperare, contendit.
Ad quem finem varios textus adducit, in quibus voces istae, Alle vnd jede, coniunguntur: Quarum istam collective, hanc distributive intelligendam, autumat.
Ut ita non singuli modo, ut singuli, sed et, ut Collegium quoddam, seu Universitas, Imperatori ad oboedientiam obstringantur.
Respondetur Nam responsio facilis est, si modo attendamus, vocem illam, Alle, etiam tunc, quando vox, jede, illi subiungitur, hoc modo, Alle vnd jede, dupliciter explicari posse. Vel universaliter et collective simul, ut diversum aliquid â voce sequenti, jede, denotet; nempe singulos, tamquam Universitatem, seu unum corpus constituentes. Vel universaliter tantum; ut duo haec, Alle vnd jede, synonyma sint, et reduplicative unum per alterum explicetur.
In textibus, â Reinkingio adductis, posteriori modo accipi, et explicari oportere, nisi absurditatem incurrere velis, ex accurata eorundem inspectione clarescit.
Nam continentur in quibusdam talia, quae ad totam Universitatem, seu Imperium, applicari nequeunt: Ut, quod dicitur, Recessus Imperii de Anno 1542. § würde sich aber jemandt. daß Alle vnd jede, so Vngehorsam, in der Keyserl. Mayr. vnd des Heiligen Reichs Acht, gefallen seind etc. Cum absurdum sit, quod totum Imperium Bannum incurrere possit.
Deinde observandum est, quod alicubi scribitur, Ordinatio pacis profana de Anno 1521. in princ. d. Recess. imper. de Anno 1542. §. hierumb. Allen vnd jeden Chur für sten, Fürsten etc. Vnsern vnd des Reichs Vnterthanen: Item, Recess. Imperii de Anno 1567. §. darauff. befehlen wir. Allen vnd jeden Churfürsten, Fürsten, Ständen vnd Gliedern des Heiligen Reichs.
Nam omnes et singulos, suos ac Imperii subditos compellando, Imperium ipsum, seu Universitatem, non compellat Imperator. Omnes enim, ut singuli, Imperatori ac Imperio subditi sunt: Imperium autem Imperatori, ac sibimet ipsi, per rerum naturam subditum esse, nequit.
Quod si per vocem, Alle, Universitas denotaretur, vnsern Vnterthanen, dixisse oportebat; omissa Imperii mentione: Cum etiam Imperium subditum Imperatori esset, ac inferius.
Idem de eo iudicium esto, quod membrorum expressa mentio sit. Omnia enim membra totum quidem constituunt: Ubi tamen de membris expresse scribitur, non coniunctim, sed divisim res accipienda est. Desinunt quippe vocari membra, quando considerantur ut totum.
Ulterius notanda verba, bey den Eyden vnd Pflichten, die Ihr vns von des Reichs wegen insonderheit gethan, d. ordinatio Pacis profana tit. Handhabung des Friedens. §. darauff befehlen wir. damit Ihr Vns, vnd dem Heiligen Reich zugerhan, vnd verwandt seit. Constitutio contra Anabaptistas de Anno 1529. §. deßgleichen. Ex quibus colligitur, quod de illis tantum sermo sit, qui fidelitatem Imperatori, nomine Imperii, seu Imperatori ac Imperio praestiterunt.
Fidelitas autem, non à toto Imperio, ut Universitate, sed ab omnibus, ut singulis, praestatur: Ne idem sibi ipsi iuramento obligetur. Ergo etiam ad singulos, vox ista, Alle, restringenda est.
Ultimo scribitur in quibusdam locis d. ordinatio pacis profanae d. tit. et §. Recessus Imperii de anno 1542. §. wände sich aber. bey verlust aller Gnade, Privilegien, vnd Rechten, so Ihr von vns, vnd dem Heiligen Reich, oder sonsten habt. Ergo neminem ea mandata concernunt, nisi qui iura et privilegia, ab Imperatore ac Imperio habent.
Iam vero tota Universitas, seu Imperium, â semet ipso quippiam habere, aut eo, quod suo iure habet, per proprium factum privari posse, haud dicendum est.
Textus ergo hi, de universis quidem, seu omnibus, non tamen collective sumptis, sed ut singulis loquuntur.
Et, ut singulos Imperii Ordines Imperatori, Imperii nomine legitime quippiam mandanti, oboedientiam debere, lubenter concedimus: Ita universorum, iunctim consideratorum Ordinum, seu totius Universitatis imperium, ipsemet Imperator recte agnoscit.
CAPUT IV. De iuribus Maiestatis in genere; et de Iure Comitiorum.
Sectio I.
Maiestas, et Iura Maiestatis necessario cohaerent IAm, si ad Iura Maiestatis descendamus, firmissimum inde, contra Imperatoris Maiestatem, argumentum exstruere possumus.
Cuicumque enim Maiestas tribuitur, Iura quoque Maiestatis, quae illi necessario connexa et consequentia sunt, in quibus vis ac effectus Maiestatis consistit, tribui oportet: Itaque, si Imperatori Maiestatem, tamquam propriam, assignamus; necesse est, ut et Iura maiestatis eidem soli ascribamus, ac quasi appropriemus.
Maiestas namque sine effectu esse, et constitui non debet: Cum causa ordinet causatum, ac effectus rerum ex causis colligantur. ex Socino et Geilio Reink. lib. 1. cl. 3. c. 12. n. 1. et 2.
Econtra, penes quem Iura Maiestatis sunt, penes eundem ipsa est Imperii Maiestas: Absurdum enim foret, in aliorum potestate Maiestatem Imperii, in aliorum potestate Iura Maiestatis esse sita.
Iura Maiestatis penes Imperium, non Imperatorem sunt Quod si itaque Imperatoris ac Ordinum Iura, secundum fundamentales Imperii Leges examinemus, facile animadvertemus; Potissima Maiestatis Iura, et quae, velut essentiam eius Reique publicae universae fundamentum constituunt, penes
Imperium, seu universos Ordines, in Comitiis congregatos, residere: Nec pauca, nec postrema, Electores sibi cum tempore arrogasse, absque Ordinum interventu expedienda: minutula quaedam et leviuscula, quaeque principaliter Rem publ. ipsam, et eius tranquillitatem non concernunt, Imperatori relicta; ut saltem aliquam externam antiquae Maiestatis speciem, et velut umbram, reliquam haberet.
Licet autem in reliquis etiam Imperator, cum Ordinibus, et Electoribus concurrat, ac pleraque eius nomine expediantur: Non tamen ideo hoc fit, quod ipse principalis auctor sit, et principaliter ab eo dependeant; sed quod Imperii velut Caput, Comitiorum legitimus director, eorum, quae ab Ordinibus in Comitiis conclusa sunt, Exsecutor, et, quemadmodum in sententia exauctorationis Wenceslai vocatur, apud Goldast. tomo. 1. Constit. Imper. p. 379. Sacri Imperii minister, qui Imperii partibus fungitur.
Sed cum ad eludendam argumenti nostri vim, cuius unicum fundamentum Comitia sunt, Adversarii nostri, etiam ipsorum comitiorum vim ac potestatem, magnam vel maximam partem Imperatori assignent: Ideo nobis, antequam ad specialem Iurium Maiestatis enumerationem progrediamur, de Comitiis, quaeque in illis Ordinum auctoritas, quodnam Imperatoris officium sit, ex professo, et paulo accuratius tractare lubet.
Sectio II.
Comitia quaedam ex Principis pendent arbitrio ET hic quidem, initio statim, illud Comitiorum genus removemus, tamquam ab instituto nostro plane alienum, quod totum pendet ex Principis arbitrio, nullamque aliam praestat operam, praeter eam, quam princeps requirit.
Videtur enim aequitati consentaneum esse, ut, qui summum ius et imperium in Republ. habent, eandemque arbitrio suo plane regunt, atque administrant, iidem voluntates etiam Civium
studeant, aliquo genere obsequii sibi demereri, et ob eam rem Comitia quaedam indicant. Donat. Iannott. de Republ. Venet.
Nec quicquam tanti ponderis est, aut momenti, ad res agendas in omni Rerum publ. genere, quam Senatus auctoritate, ac consilio decerni: eoque magis, si dubitetur, utile sit, nec ne, id quod Princeps fieri velit. Nam cum subditi vel sine consilio, vel contra Senatus decreta, res geri prospiciunt, tunc ea aspernantur ac pro nihilo ducunt, aut timide ac molliter Imperatorum ac Magistratuum iussa exsequuntur. Bodin. lib. 3. de Republ. c. 1.
Hinc nulla paene Monarchia exsistit, in qua non eiusmodi Comitiorum species quaedam reperiatur.
Sic Romulus, qui Romanis suis, pro lubitu, imperitasse, scribitur, Tacit. lib. 3. annal. non omnia manu regia expedire voluit, sed Senatum constituit; ut essent, quorum consilio Rem publ. administraret. Dion. Halicarn. lib. 2. antiqu. Roman. Idem Populum omnem in triginta partes divisit, quas partes Curias appellavit: Propterea, quod Rei publ. curam, per sententias earum partium, expediebat. Pomponius in lib. 2. §. 2. de orig. iur.
Sic Iulius Caesar, communicata re cum Primoribus, aut toto aliquando ordine Senatorum, decrevit. Dion. lib. 43.
Augustus, in ferendis Legibus, multa publice deliberanda proposuit. Idem lib. 53.
Tiberius, vim principatus sibi firmans, imaginem antiquitatis Senatui praebebat; postulata Provinciarum ad disquisitionem Patrum mittendo. Tacit. lib. 3. annal. Publica negotia, et privatorum maxima apud Patres tractabantur, dabaturque Primoribus disserere: Idem lib. 4. annal. Imo, neque tam parvum quicquam, neque tam magnum, publici, privatique negotii, de quo non ad Patres conscriptos referretur.Sueton. in Tiberie.
Idem à sequentibus Imperatoribus observatum: Unde tot,
dicis causa, à Principibus orationes, in Senatu propositae, leguntur. Rittersh. ad §. SConsultum Inst. de iure natur. gent. et civ. Nam etiam sub Imperatoribus, umbra haec, et insignia sine re (quae verba sunt Theodosii Imperatoris in l. 74. C. Theodos. de decurion.) prioris splendoris et potestatis, Senatui relicta sunt.
Eiusmodi etiam Placita à Carolo M. statis vicibus, quotannis habita sunt; in quibus res singulae, ad effectum perductae, gloriosi Principis auditui in sacris eius obtutibus exponebantur, et quicquid data à DEO sapientia eius eligeret, omnes sequebantur.Hincmarus Rhemensis Archiepiscopus. epist. 3. c. 12. apud Goldast. tomo 3. constit. Imper. in prolegom.
Nec minus in Gallia Ordinum publici Conventus olim usitati fuerunt: Quia vero monarchicae Regis potestati obstare aliquatenus videbantur, aboliti sunt. Aliquod tamen eorum vestigium remansit, quando postea ad Senatum Parlamenti Parisiensis, à Regibus, ubi aliquid magni decernere voluerunt, ibatur: Quod ipsum quoque rarissime postea fieri consuevit, quando solus Rex pro suo iudicio, quidvis decernere solitus est. Sleidanus in descript. Galliae Cominae annuâ.
Quantula autem in Gallia Parlamenti auctoritas, quanta Regis sit potestas, patet ex promulgatione Edicti Anno 1599. pro Libertate Religionis concepti.
Quod cum Parlamenti Patres improbare videbantur, Rex, 8. Ianuarii, eos accersitos, severa oratione increpasse fertur.
Summa, inquiens, orationis meae haec est: Vos ut rogem, Edictum, quod Religionis confoederatis concessi, ratum esse, firmumque, velitis et iubeatis. Quicquid eius ò me factum est, Pacis constituendae causa factum: Quam, foris iam ante constitutam, etiam domi, et intra Regni mei fines stabilire, decretum mihi. Oboedientiam mihi debetis, vel solo Ordinis mei, locique respectu: Multorum etiam, magnorumque in vos beneficiorum nomine etc.
Et paulo post. Si, ut coepistis, animum obfirmaveritis, Edictumque oppugnaveritis, necessitatem mihi imponetis, pro auctoritate ut agam: Sed molestiam mihi creabitis gravem, non sine nota vestrae ingratitudinis et flagitii.
Et in sequentibus. Iam susurrari audio varia, quae haud moror. Rex vester ego sum: Pro auctoritate mea iubeo, atque impero. Oboedientiam, facite, mihi, studiumque probetis. Legiones meas, parum ex fide militantes, exauctoro: Vos cogitate, quid sitis laturi commodi, si mihi non eritis dicto audientes? Vel, invitis vobis, Edictum publicabo.
Haec Magni Heinrici verba, à nonnemine tunc excepta, et Germaniae etiam nostrae communicata, quibus haud dissimilia apud Petrum Matthaeum, Historicum Regium lib. 2. de vita Heinrici. 4. narmi. 1. v. 7. reperire licet, tamquam Regii Spiritus et Maiestatis plena, adducere lubitum est: Ex quibus, quid de Galliae Parlamentis iudicandum sit, melius, quam ex huius vel illius umbratici Scriptoris speculationibus, cognosci potest.
Huc autem alis sunt â nostris Sed hi Ordinum Conventus, et exterarum Nationum Parlamenta, cum nostris Comitiis nil quicquam commune habent.
Illis enim tantum deferendum non est, ut Principis Maiestas propterea libera non sit, neque in iis Ordines tantum auctoritatis habent, ut imperare possint Principi: Cum tantum convocentur à Principe loco consilii, et, ut audiat ab eis, si quid Provincia quaelibet habeat, quod remedio indigeat. Petrus Gregorius lib. 13. de Republ. c. 12. Nec aliud, quam deliberandi tantum facultas penes Populum seu Senatum; concludendi autem et statuendi vis ipsa, penes Principem est.
Itaque illi Conventus, Senatui, Populove, nil quicquam potestatis tribuunt; et Principum Maiestati in nihilo derogant.
Imo, in illis Principis potius Maiestas elucet, ad quem Populi tribus et Ordines, humili habitu rogationes ferunt, nec
ullam imperandi, prohibendive, nec suffragiorum potestatem habent: Sed Princeps, arbitrio suo ac voluntate, omnia moderatur, et, quaecumque decrevit ac iussit, ea Legum vim habent; nec horum Comitiorum suffragiis obligatur, quo minus eis derogare suo iure, si velit, possit, eorumque ubique est arbiter ac censor, ut Populi rogationes, vel probare, vel repudiare possit. Bodin. lib. 1. de Republ. c. 8.
Secus plane est in nostris Comitiis, quae non ex Imperatorum, sed Imperatores potius ex illorum pendent arbitrio: Quippe Ordinum non consilium modo, sed consensum, Imperatores necessario adhibere tenentur, nec quicquam absque illo, aut diversum ab illo, statuere possunt.
Ipsimet vero audiuntur quidem; sed auctoritate magis suadendi, ut et apud veteres Germanos, Tacit, de moribus German. quam iubendi potestate: Nec Proceres Imperii Consiliariorum tantum, sed Archontum ac Regentum loco sunt, Paurmeist. lib. 2. de iuris d. c. 2. n. 62. edit. poster. qui una cum Imperatore concludunt, statuunt, et in ipsa summa potestate inter se concurrunt.
Quapropter Petrus Gregorius, Germanorum diaetas, Conventus gentium liberarum appellat. d. lib. 13. c. 12.
Vulgata de Comitiis nostris opinio Nostro ergo tempore, secundum Politico-Iuristas nostros, Paurmeist. d. lib. 2. c. 2. n. 20. et sequ. edit. poster. Ex Wehnero Reink. lib. 1. cl. 5. c. 8. n. 47. et sequ. summa Imperii potestas in duos semisses dispescitur; quorum unum Caesar, seu Imperator, reliquum Ordines universi habent: Et ita, inter Imperatorem ac Ordines, ius omne Imperii, pro partibus indivisis, distributum est.
Ordinum semis, secundum alios, in tres sextantes, secundum alios, in duos trientes dividitur.
Qui tres sextantes faciunt, unam Electorum, alteram Principum, tertiam liberarum Imperii Civitatum Senatui tribuunt: Ex Wehnero Reink. a. loco. Ut ita, computato votorum numero, Caesaris ad Ordines universos proportio hemipla, ad singulas Ordinum (si
semissem eorum in tres sextantes aequaliter divisum praesupponas) classes tripla sit.
Qui in duos trientes semissem hunc dispescunt, unum assignant Electoribus, alterum Principum Senatui; Civitates autem â iure ferendorum suffragiorum excludunt: Caesarisque ad classes singulas, non triplam, sed duplam faciunt proportionem. Paurmeist. d. cap. 2. n. 54. et 55.
In eo vero utrique hi conveniunt, quod nihil actum iudicetur, si inter Caesarem et Ordines res coire non possit, sed res in libera ac spontanea conventione posita sit: Ita, ut nec Imperator ex plenitudine Potestatis, invitis Ordinibus, nec Ordines, invito Imperatore, quicquam statuere possint. Paurmeist. d. cap. 2. n. 50. Matth. Stephani l. 2. de iuris d. parte 1. c. 1. membro 2. n. 11.
Huius opinionis praecipuum fundamentum est, quod ea, quae in Comitiis constituuntur et sanciuntur, fiant per modum contractus, et ultro, citroque obligationis: Id quod dilucide exprimit Decretorum Imperii litera. Quam in rem multa, e Recessibus Imperii congesta, videre licet apud Paurmeisterum. d. loca.
Alia opinio Sunt praeter hos adhuc alii (inter quos Reinkingk lib. 2. cl. 2. c. 5. n. 45. quoque) qui, certis textibus Recess. Imperii de Anno 1544. § als wir aber in der handlung. Recessus Imperii de Anno 1555. §. vnd nach dem bey vergleichung. moti, nec, semissem potestatis IMperatori tribuisse contenti, eundem, dissentientibus inter se Ordinibus, de Plenitudine Potestatis, decernere, et statuere posse, affirmant, daß, wan bey Reichsversamblungen, zwischen den Ständen vnterschiedliche vota, deren sie sich selbst, mit: und untereinander zuvergleichen nicht wissen, vorfallen, und doch dem gemeinen Vaterland, an fürderlicher, bestendiger erledigung, der sachen viel gelegen, auff solchen fall, die höheste, Weltliche Mayt. eines Keysers, einen verbündlichen Abschied darin geben, verordnen, und verabschieden könne, wie es biß auff weitere, der
Stände einhellige Vergleichung, immittelst solle gehalten, vnd observiret werden? Princeps quidam in literis ad Principem Anhaldinum apud Lundorp. tomo 2. Actor. publ. lib. 1. tract. 4. c. 15. p. 73.
Sectio III.
NOs, ut mentem nostram distincte explicemus, ultimam istam servilem opinionem, quae omnem Comitiorum vim in effectu subvertit, diruemus, et falsitatis convincemus; si tibicines, avibus sustinetur, subtrahamus.
Responsio generalis ad posterioris opinionis fundamenta. Hi sunt allegati e Recessibus Imperii textus; qui, si de aliis rebus loquerentur, plus aliquanto negotii nobis facesserent: Ast nunc, cum in terminis Religionis ambo versentur, ubi Imperator ipsemet, â Pontificiorum latere, pars est, nec Iudicis non suspecti vices sustinere potest, minus difficultatis habent.
Si enim ex iis propositum suum firmare, Reinkingk cum sociis velit, etiam in puncto Religionis, eiusque exercitio, IMperatori, dissentientibus Ordinibus, decernendi facultatem adiudicet, necessum est: Adeoque, cum, inter Protestantes ac Pontificios, non convenerit hucusque in Religione, nec convenire possit; Imperator, qui hucusque Pontificius semper fuit, et ad huc Pontificius est, Pontificiis procul dubio adhaerens, inque eorum favorem inclinans, Religionem nostram, eiusque exercitium, pro lubitu suo coarctare, Protestantibus praeiudicare, imo eos tandem, nisi ad ipsius nutum sese accommodent, publico Decreto eliminare potuit, et adhuc poterit.
Quod nisi concedere Reinkingk velit (ut certe, nisi apostatam agat, salva conscientia concedere nequit) alius praedictorum textuum sensus illi quaerendus est.
Responsio specialis ad primum Quod ergo ad priorem locum d. Recess. Imper. de Anno 1544. attinet, ille, si recte inspicias, et secundum literam iudices, variis absurditatibus scatet.
Nam Caesarem, ex Plenitudine Potestatis, Decretum hoc
fecisse, Pontificios quoque ab eo dissensisse, sed Imperatorem, quo minus is Decretum faceret, impedire non potuisse, expresse sane, et verbotenus Recessu continetur, Wir haben, von Obrigkeit wegen, vnd auß Vnser Keyserlichen Macht vnd Vollkommenheit, Vns nachfolgender Meinung entschlossen, gesetzt, vnd geordnet: Entschliessen, meinen, setzen, vnd Ordnen auch darauff, als Römischer Keyser von obberürter Vnser Keyserlichen Macht vnd Vollkommenheit, hiemit ernstlich gebietend etc. d. Recess. Imp. d. §. als wir aber inder handlung. vers. so haben wir.
Item, Die Stände haben sich in Vnterthänigkeit vernehmen lassen, da Wir, für Vns selbst, vnd aus Vnserer Keyserlichen Macht vnd Vollkommenheit, Ordnung darinnen fürnehmen, vnd geben würden, daß sie solches geschehen lassen vnd gedulden müsten, vnd in demselben Vns, als Römischen Keyser, keine Form, oder was zusetzen wüsten. d. §. vers. vnd gleichwol sich.
Et in fine annectitur, §. sin. Wir Churfürsten, Fürsten, etc. bekennen offentlich mit diesem Abschied, daß alle vnd jede obgeschriebene Puncten vnd Articul (ausserhalb obgemelter Articul, von Religion, Fried, vnd Recht lautend, so die Römische Keyserliche Mayt. Vnser Allergnädigster Herr/ auß Käyserlicher Macht vnd Vollkommenheit gesetzt etc. hat) mit Vnsem guten wissen, willen, vnd rath, fürgenommen vnd beschlossen seind.
Ratio, quare id Decretum non factum, invitis Ordinibus, Sed consensu Ordinum, etiam Pontificiorum Sed, si istis Comitiis Imperator, dissentientibus ac invitis Ordinibus, quicquam decernere potuit, magis certe vero simile est, eum (cum Protestantes ac Pontificii inter se colluctarentur) tamquam Pontificiis addictum, auxilia potius, quae in Bellum Gallicum ipse postulabat, et Protestantes, nisi de Religione sibi caveretur, denegabant, contra Protestantium voluntatem decreturum fuisse; quam in praeiudicium Pontificiae Religionis, et Pontificiorum, qui Decretum hoc, tamquam iniquum impugnabant, quicquam statuturum.
Qua ratione motus, Pontificios Imperatori consensum suum, hac in re, tandem praebuisse, nullatenus dubito: Idque, si Historiam eius temporis evolvamus, si non verbis, certe re ipsa factum, animadvertemus.
Nam, cum in puncto Religionis, non (ut in aliis deliberationibus usitatum est) inter diversas classes, sed inter diversas Religiones, earumque asseclas disceptaretur, Pontificii inter se discordes exstiterunt. Caesar enim iis adversatus est et Decretum hoc, in Protestantium, ut auxilia ab iis impetraret, gratiam ursit: Coloniensis, et Monasteriensis steterunt â Protestantium partibus: Clivensis, et Badensis, Caesaris (qui viam hanc, veluti mediam, et utrisque tolerabilem, post multam disceptationem, ostenderat) arbitrio, rem permiserunt. Sic illi, bona sui parte diminuti, non se quidem assentiri, sed neque Caesari modum in eo praescribere, nec ipsius derogare potestati, sed tolerare velle, dixerunt. Sleidan. lib. 15. histor.
Quem consensum, certis de causis, tolerantiam dixerunt Quam tolerantiam, audacter dicam, verum fuisse consensum; sed nomine tolerantiae insignitum, et nomen Caesareae Potestatis huic Decreto ideo callide a Pontificiis praetensum, ut ad irretiendos incautos Protestantes illud, quaedam quasi esset decipula.
Nam et illi, se id, quod petebant, assecutos rati, auxilia haud difficulter Imperatori praebuerunt: Et Imperator, Decretum hoc, tamquam vere suum, quodque, non unanimi Ordinum consensu, sed ex Plenitudine Imperatoriae Potestatis factum esse scribitur, sub praetextu dissensus Pontificiorum, sequenti tempore, facilius tollere potuit.
Unde Granvellanus, tempori illud accommodatum fuisse, nec, adversantibus Pontificiis, Imperatorem id diutius observare posse, Landgravio postea dixit. Elector Saxoniae et Landgravius Hassiae in responso ad hanc declarationem Caesaream, apud Hortled. tomo 2, de Bello German. lib. 3. c. 30. n. 4. et Sleidan. lib. 18. histor.
Et haec, opinor, causa est, quare Pontificii, nomine
tolerantiae, consensum suum velaverint, ac decretum potius sub Imperatoriae Potestatis, quam usitato conventionis titulo, in publicum prodire voluerint: Quo, nimirum, illi deinde improbandi, et Imperator, rescindendi huius Decreti, aliquem haberent colorem.
Plenitudo Potestatis Imperatoriae, et dissensus Ordinum serius mutuo se destruunt Quod si, Pontificios re ipsa et serio et serio dissensisse, ac in dissensu suo perstitisse, statuamus, Recessus hic Imperii magnam involvit absurditatem, imo contradictionem.
Asserendum enim est, et Caesarem, ex Plenitudine Potestatis, contra Ordinum voluntatem, recte fecisse Decretum; alioquin illud nullius esset valoris: Et Ordines iure dissensisse, ac dissentire potuisse, dissensumque hunc esse validum; cum eundem ipsi Decreto Imperator inseri passus sit, hocque ipso approbarit.
Et haec duo Reinkingk, aut alius eius farinae, mihi conciliet, velim, ut apte inter se cohaereant, nec mutuo sese destruant.
Si enim Caesar iure suo usus est; Ordinum dissensus, tamquam nullius nomenti, in Recessum recipi non debuit: Si autem dissensus iste Ordinum validus est, ac sua ratione nititur; Caesari, contra ipsorum voluntatem quicquam statuendi, ius nullum fuit.
Quomodocumque tandem rem consideres; Caesar, contra Ordinum voluntatem, ex Plenitudine Potestatis efficaciter statuendo, dissensum Ordinum è medio sustulit: Idem tamen, dissensum Ordinum in ipsum Decretum admittendo, et approbando, Plenitudinem istam Potestatis sibi rursus abrogavit.
Similis, aut maior etiam, absurditas occurrit in Recessu sequenti, de Anno 1545. §. sin. quem textum, auctarii loco, adversariis nostris donare volumus: Ubi, contra colloquium ab Imperatore decretum, tam Pontificii, quam Protestantes Ordines protestati sunt, Bekennen öffentlich, daß (ausserhalb berürts articuls vom colloquio meldend, so die Römische Käyserliche Mayt. für sich
selbst geordnet, vnd wir, die Stände, der alten Religion verwandt, nicht willigen, vnd doch Ihrer Mayt. darinnen, nicht was, nach Ordnung geben können, wie dan wir, der Augspurgischen Confession verwandte, Stände, an dem jüngsten Speyrischen Reichsabshiede, hiemit auch nichts begeben, noch davon gewichen sein) dieser Abschied durch die Stände bewilliget etc.
Nam, siquidem protestatio haec valuit, Decretum illud, in effectu, per eam sublatum est; cum nemo Ordinum, ad oboedientiam illi praestandam obstringeretur: Quod si Imperatoris Decretum validum fuit, certe Ordines, tamquam Maiestatis Imperatoriae temerarii contemptores, coercendi fuissent; nec patiundum, ut, protestatione sua, ipsum Imperii Recessum macularent, ac sanctionis Imperatoris invalidam suam protestationem, non opponerent modo, sed et annecterent.
Et haec, quae adduximus, non equidem nugae sunt; non enim mortualia.
Ex quibus apparet, quam parum accurate Recessus Imperii loquuntur: Praesertim, quando de Imperatoris auctoritate, Potestatis Plenitudine, et similibus agitur; ubi verbis magnificis, etiam contra rerum naturam, nimium sibi indulgent.
Et tamen his lubricis, ex uno, alterove verbo, petitis argumentis, immane quantum sibi placeant isti; qui vitri exteriora lambunt, pultem vero non attingunt.
Responsio ad alterum fundamentum Eadem etiam responsione alterum, â Reinkingio adductum, textum Recess. Imper. de Anno 1555. absolvere possumus. Nam Evangelici Ordines contra illud decretum protestati sunt; nec contra protestari hucusque desierunt: Quaestioque ista, de Pontificiorum reservato (vom Geistlichen Vorbehalt) ac istius Decreti validitate, non stilo magis, quam armis hucusque disceptata fuit.
Quaestio ista in arbitrium Regis Romanorum collata videtur Et sane parum abest, quin persuaderi nobis patiamur, controversiam istam ab universis Ordinibus in arbitrium Regis Ferdinandi fuisse collatam.
Quorsum verba ista forsan pertinent, In Krafft
Hochgedachter Römischer Keyserlichen Mayt. Vns gegebener Vollmacht vnd Heimstellung: Vigore mandati Caesarei, et arbitrii, in nos, non â Caesare (illi enim, ut supra quoque attigimus, et infra pluribus monebimus, ipsimet, in causa Religionis nullum arbitrandi ius fuit; nec ergo in alium id transferre potuit) sed ab universis Ordinibus collati.
Nam Ordinum omnium voluntate, hanc declarationem factam esse, subscriptio eorum, absque ulla protestatione facta, arguere videtur, Daß alle, vnd jede obgeschriebene Puncten vnd Acticul, also wie obstchet, mit Bnserm guten wissen, willen, vnd rath, fürgenommen vnd beschlossen seind. d. Recessu §. vnd wir die verordnete.
Et in literis Ferdinandi I. Anno 1557. Protestantibus insinuatis, expresse continetur, Es sey die Sache endlich dahin gelangt, daß Ihre Königliche Mayt. mit gutem Vorwillen vnd wissen beyder Theil Religion Stäude, vnd der abwesenden Räthe vnd Bottschafften, solches vorbehalts, oder freystellung halb, der Geistlichen, obberürten Articul etc. dem Religion Frieden einverleiben lassen. Siquidem Francisco Burchardo credimus. pars. 1. de autonom. p. 34.
Unde non abs re alii scribunt, Zacharias Geitzkoffler in literis ad Cardinalem Cleselium de data Haunsheim 9. Ian. Anno 1615. König Ferdinand habe sich, in dem Puncten des Geistlichen vorbehaltes, Anno 1555. vnd hernach allwege, in allen Schrifften vnd Bescheiden, principaliter auff der Protestirenden Stände beschehene heimbstellung gegründet.
Et, quicquid denique nostrae Religionis homines statuant, Pontificiorum certe constans haec opinio est: Quod utraque pars praedicti articuli declarationem REgi concrediderint; et hic articulus, qui limitatio Pacis Religionis dicitur, utraque parte, tam Catholicorum, quam Protestantium, consentiente, dictae Paci Religionis insertus, et in tabulas Comitiorum relatus fuerit. Pontificius anonymus in Discursu, de sessione Archiepiscopi Magdeburg. in Comitiis.
Aliud ergo est, ex Plenitudine Potestatis, dissentientibus Ordinibus, quid statuere: Alius, iisdem consentientibus, de re quapiam controversa arbitrium suum interponere.
Cum enim adhuc hodie in causa Religionis, si controversia quaepiam oriatur, Ordinibus liceat, ex utraque parte, certos, ad rem componendam, eligere arbitros: Quare olim non licuerit iisdem, in puncto hoc, Religionem concernente, arbitrum eligere ipsum, seu Imperatorem, seu Regem Romanorum.
Sectio IV.
ATque haec, de locis istis, quibus aliqui seducti, vim omnem Comitiorum penitus enervant, et ad Imperatorem in effectu trahunt, dicta sunto.
Prior opinio plausibilior, Rationi et Statui nostro magis consentanea, ac communiter recepta est.
Communis opinionis de Comitiis vis ac effectus Ex qua tamen aliud nil sequitur, quam Maiestatis Iura, atque adeo ipsam Maiestatem, Imperatori et Ordinibus, pro indiviso aequaliter competere.
Et, si, quantum pote, eam exaggeres, ad summum illud evinces: Imperium nostrum stare in aequilibrio; monarchice ac aristocratice, aequabili temperamento, mixtum.
Nostra sententia Sed quamquam opinionem hanc, omnium calculo approbatam, impugnare, temerarium forsan aliis videatur, attamen haud firmo eam niti fundamento, nec Imperatori in Comitiis potestatis semissem esse tribuendam, sed vim omnem Comitiorum in Ordinum manu sitam: Et, si dispar Ordinum Imperii qualitas ac auctoritas (quae illam in classes distributionem causata est) consuetum votandi, et per maiora (seu plura potius) suffragia, decidendi modum pateretur, Imperatori, suffragia colligendi tantum, ac si ea aequalia sint, voto suo in alterutram partem, controversiam decidendi, nec ullum ulterius ius esse, ex natura nostri Status, et ipsorum Comitiorum, haud difficulter ostendi potest.
Probatur I. Nam I. novimus, aequalium ponderum eam esse naturam, ut, si vel tantillum uni demptum, alteri adicias, hoc statim praeponderet, et in suum latus lancem inclinet: Eam quoque naturam aequalium esse numerorum, ut vel unitas, uni subtracta, et alteri addita, plus minusve constituat. Similiter, in aequali potestate, quantulumcumque sit, quod uni demas, et alteri adicias, statim pristinam tollet aequalitatem.
Iam, si Imperatori cum omnibus Ordinibus par est potestas, illa, vel uno Ordinum (ne de integra classe dicam) in Imperatoris sententiam pedibus descendente, crescit, ac maior futura est; adeoque, non obstante reliquorum Ordinum, aut Classium dissensu, praevalebit, ac concludere poterit: Id quod, ex ipsorummet Doctorum opinione, falsum est.
Nam Classium dissentientium suffragiorum, nullius momenti ad Caesarem est relatio: Paurmeist. lib. 2. de iuris d. c. 2. n. 50. edit. poster. Reink. lib. 1. cl. 5. c. 8. n. 55. Nec Caesar, etsi una Ordinum Curia, sive Classis illi sese adiungat, quicquam concludere potest. Paurmeist. d. cap. 2. n. 120. edit. poster.
Quae certe relatio alicuius esset momenti, et Caesar, unius Classis sententiä approbata, concludere ac decernere posset, si is eadem, qua omnes Ordines, et ita dimidia potestatis parte, polleret.
II. II. Regimentum in locum Comitiorum annuorum, der Jährlichen Versamblung, subrogatum est: Ordinatio Regimenti de Anno 1500. tit. von den Zwentzigen. Cui perinde, ut universalibus Comitiis, tamquam Praeses praefuit, aut ipse Imperator, aut eius Vicarius, Haben zu Vns, oder, wo Wir, auß andern mercklichen sachen, vnd geschefften, persönlich dabey nicht sein würden, zu dem, so Wir, an Vuser Stath setzen werden, Zwantzig Personen geordnet. dicto loco.
Surrogatum autem induit naturam eius, in cuius locum surrogatio facta est: Quaeque in Comitiis Imperatoris fuerat, eadem in Regimento esse debuerat potestas.
Iam vero in Regimento plura, seu maiora suffragia attenduntur, Es soll dem, so durch den mehrerntheil beschlossen wird, folge beschehen; Idque, tam praesente, quam absente Imperatore: d. Ordin. Regim. tit. das Regiment mag die sechs Chur Fürsten. vers. Und wir kommen. et tit. wie der Churfürst vor außgang seines Vierthel-Jahrs, in sine. et tit. wie das Regiment etlichen Räthen erlauben mag. Et illi, si ipsemet praesens sit, vel eius Vicario, nuda consilii directio, ac unicum, idque, ni fallor, ultimum ac decisivum votum competit. Idem ergo in Comitiis dicendum est.
Imo absurdum esset, in Comitiis, ubi quamplurimi Principes in persona, et reliquorum omnium Ordinum Legati, praesentes adsunt, maiorem Imperatori tribuere potestatem; quam in Regimento, seu Consilio quorundam Deputatorum: Quorum omnis auctoritas â Comitiis, ac Ordinum voluntate dependet.
III. III. Idem in Imperii Iudicio supremo, seu Camera IMperiali apparet. Illi enim Imperator, si non ipsemet, certe per Vicarium suum, qui Iudex Camerae appellatur, praeest; Assessores vero Ordinum, a quibus constituti sunt, vice funguntur: Et ita hoc Iudicium, quoad causas iudiciales, Comitia, seu universum Imperium repraesentat.
Atqui in Camera similiter plurium suffragiis statur, nec Praeses Iudicii, nisi unicum, et postremum votum habet. Ordinatio Camerae de Anno 1495. tit. wie das Cammer Gericht mit Richtern. vers. 5. Vnd was die Sechszehen, Ergo idem in Comitiis obtinet.
Nec credendum est, Imperatorem, in particularibus his Deputatorum Collegiis, id sibi eripi passum; quod in universali omnium Ordinum Conventu, iure suo usurpabat.
IV. IV. Fortius adhuc â Conventu Deputatorum, in specie sic dicto, Deputationstag, qui Comitiorum universalium vicem obtinet, et in quo eadem paene forma ac modus, qui in Comitiis universalibus observatur, Paurmeist. d. c. 2. v. 120. edit poster. argumentari licet.
Quamvis enim Paurmeister asserat, d. loto. hodie introductum esse, et ita observari, ut universi Deputati in duas Classes, Electorum, scilicet, ac Principum concedant, et ita perinde, ac in Comitiis, procedatur: Principes tamen, Comites, ac Civitates, inter selectos paria esse ferendorum suffragiorum iura, ita, ut omnes ac singuli viritim sententias dicant, adeoque, quod maiori parti placuerit, spectari debere, iam olim contenderunt. Idem ibid. Cuius sententiae fundamentum in ipsis Imperii Recessibus Recess. Imperii de Anno 1582. §. Da dan die sachen. Recess. Imper. de Anno 1594. §. eod. reperimus.
Ex quibus textibus simul constat, quod Imperator non dimidiam concludendi facultatem habeat; sed, si paria sint dissentientium inter se Ordinum vota, auctoritate demum sua rem componat, Soll alles in gesambten gemeinen Rath, auch in beysein Vnserer Keyserlichen Commissarien, verrichtet, decidiret, vnd beym mehrern gelassen werden. Solten aber paria vota, in einer oder mehr sachen, über versehens fürlauffen, deren man sich ja nicht vergleichen könte, da dan dasselbige an Vns, durch Vnsere Keyserliche Comissarien gelangt, seind Wir des Gnedigsten erbietens, Vnsere Keyserliche resolution darüber zueröffnen.
Idem ergo in Comitiis dicendum est: Alioqui paveri quidam Ordines in Conventu Deputatorum, maiore Libertate, quam universi simul, in Imperii Comitiis congregati, gaudebunt.
V. V. Si ius omne Imperii pro dimidia parte penes Imperatorem est, nec eo absente, nec contradicente, quicquam decerni potest: Imperator enim, Ordinibus omnibus exaequatus, quicquid illis visum est, aut contradictione sua annullat, aut absentia suspendit.
Atqui, ab Ordinibus procedi potest, etiam absente Imperatore, si is non compareat: Wir kommen in derselben Zeit, oder nicht, soll nicht desto minder, durch die Chur Fürsten, die
Zwölff obgedachte Fürsten, vnd des Reichs Rath fortgangen werden. Ordinatio Regimenti de Anno 1500. tit. das Regiment mag die sechs Churfürsten etc.
Quod, in particulari Ordinum quorundam deputatorum Conventu constitutum, in universalibus Comitiis multo magis obtinebit.
Similiter etiam, dissentiente Imperatore, ab Ordinibus concludi potest. Ut Anno 1524. Noribergae accidit: Ubi contra Caesaris voluntatem, qui Wormatiense Decretum strictim observari, per Iohannem Haunartum, Legatum suum, postulabat, ab Ordinibus aliud, et diversum, à Wormatiensi, Decretum factum est. Quod quidem Carolus V. improbasse, graviterque eapropter Ordines incusasse legitur: apud Sleidan. lib. 4. histor. Recusare tamen non potuit, quin consensu et sigillo suo illud firmaret. Recessus Imp. de Anno 1524. §. darauff so gereden.
Plus ergo in Comitiis Ordines Imperii possunt, quam Imperator.
VI. VI. Etiam in ipsis Comitiis, exsistente casu, quo, non secundum Classes, sed votorum numerum concluditur, et Imperator cum Ordinibus in concludendo concurrit, numquam illi plus, quam unum votum, conceditur.
Exempli gratia; quando Decreta Imperii in Recessum rediguntur, ac Deputatis Imperii publice in eum finem praeleguntur, ut emendent emendanda, et corrigenda corrigant. Tunc enim in Ordinum Deputatis, eadem fere proportio, quae in consultatione observatur: Ut Electorum quidem Senatus sex suffragiis polleat; Principum totidem; (hae enim duae Classes sibi invicem potentia aequales sunt) Civitatum, duobus tantum; (secundum quam proportionem haec Classis, etiam reliquis, potentia et auctoritate, cedere videtur) Imperator tandem, cuius eadem in corrigendo, quae in concludendo ac decernendo
potestas esse debebat, per Commissarios suos, votum conclusivum habet. Auctor des warhafftigen Berichts, wie es heutigs Tags, auff Reichsversamblungen gehalten wird, quem refert Limnaeus lib. 1. de iure publ. c. 1. n. 195.
VII. VII. Et ultimo, quod dimidia Comitiorum potestas perperam Imperatori ascribatur, ex eo firmamus: Quia licet absentibus quibusdam, legitime tamen vocatis, Ordinibus, praesentes nihilominus cum Imperatore concludere possint, Decretaque praesentium ligent absentes; Recessus Imperii de Anno 1542. §. wir quch Churfürsten. et §. sequ. Recessus Imperii de Anno 1542. §. vnd daß aber in diesem. sive plane ad Comitia non venerint, sive ante finita Comitia recesserint: Reink. lib. 1. cl. 5. c. 8. n. 77. Ne paucorum absentia, sive necessaria, sive fortuita, debilitet, quod a maiore parte salubriter fuerit constitutum; l. 46. C. de decurion. lib. 10. Attamen regula ista, quod absentum nulla habeatur ratio, non simpliciter, verum ita accipienda; si maior, scilicet, Ordinum pars in Comitiis praesentes sint: Tunc enim minoris non habetur ratio.
Quod si magna, vel maxima pars Ordinum absit, Imperatori, cum paucioribus praesentibus, in absentium, sed plurium, praeiudicium statuere, nequiquam licet.
Ita Anno 1546. evenit Ratisbonae: Ubi Carolus V. expresse confessus est, daß er, auß mangel der abwesenden Chur Fürsten, Fürsten, vnd Stände, vnd daß auch etliche Fürsten, auß ihren Ehehafften, vnd Nodturfften, mit seinem Vorwissen, vnd gnädigen Bewilligung, vnd darneben auch der Protestierenden Chur Fürsten, Fürsten vnd Stände Bottschafften, gar nahe alle, ohne sein Vorwissen vnd Erlaubnus wiederumb anheimb gezogen, an seinen, vnd des Reichs obliegen, vnd sachen, mit den übrigen gegenwertigen Fürsten vnd Ständen, vnd der abwesenden Räthen vnd Bottschafften, mit Nutz vnd Frucht ferner nicht verfahren vnd handlen habe mögen. Recessus Imperii de Anno 1546, §. diewetl wir aber.
Quam potestatem utique haberet Imperator, si totius
potestatis dimidia pars eius propria esset: Iunctis enim praesentium, licet pauciorum, Ordinum suffragiis, cum dimidia sua parte, iam plus haberet, quam dimidiam potestatis partem; et absentes ordines, praesertim contumaciae reos, licet numero plures, pondere ac auctoritate superaret.
Sectio V.
PRopositis sententiae nostrae fundamentis, ordo quoque postulat, ut rationes, quibus communis, et contraria Doctorum opinio nititur, examinemus.
Communis opinionis fundamento primo respondetur Illa autem unica haec fere est: Quod Constitutiones Imperii, iure contractus fiant, seu per modum conventionis, inter Imperatorem et Imperii Ordines; ad quam conventionem utriusque consensus necessarius sit.
In Legumlatione conventio adhiberi consuevit Sed meminerimus, in publicis rebus, praesertim Legibus rogandis, et nunc, et olim, formam contractus, dicis causa, adhiberi solitam: Nec ex eo tamen statim praesumi, aut argui, divisam Legum ferendarum potestatem.
Sic, adhuc hodie in Polonia, Regni Constitutiones per conventionem fieri dicuntur: Statuta Regni Poloniae a Ioh. Herburte de Fulstin edita sub tit. Constitutio. Nec tamen ideo, Regis potestatem, et Ordinum exaequatam esse, quisquam Polonorum dixerit, opinor.
In Republ. Romana, Leges olim et Plebiscita, per stipulationem, quae et ipsa conventio est, perficiebantur. Rogabat enim Magistratus Populum, aut Plebem; vellet, iuberetve, Legem, vel Plebiscitum ita fieri? Quae rogatio omnium Legum fons, caput, et origo dicitur. Gellius lib. 10. noct. attic. cap. 20. Cic. pro Caecinna. Alex. ab Alex. lib. 6. genial. dier. cap. 23. Cui Populus, vel Plebs respondebat. Unde Lex Rei publ. sponsio appellatur, lib. 1. de Legibus. hoc est, stipulanti, vel interroganti facta promissio. lib. 2. et 3. de Sponsal.
Nec tamen ex hac causa Magistratus, cum Populo, aut Plebe, in Legum ferendarum auctoritate, aequali temperamento concurrisse, dicendus est.
Pari ratione, quod per modum contractus, seu conventionis, inter Imperatorem et Ordines, Constitutiones Imperii fieri dicuntur, intelligendum est.
Imperator enim, si quid è re publica esse existimat, proponendo rogat Ordines: Hi vero, si Imperio utile id existimaverint, consentiunt et concludunt.
Si quis tamen hanc ultroque citroque obligationem nimis urgeat, illi respondemus: In conventione isthac Imperatorem Ordinibus omnibus opponi quidem, non vero, ut universis, seu, unum corpus constituentibus, sed ut singulis. Ut ita Imperator, si ex oppositione isthac aequalitatem colligas, non plus, quam singuli Ordinum, potestatis, habiturus sit.
Ordines autem omnes, ut singulos, in hac conventione potius, quam, ut corpus aliquod considerari, ex eo patet, quod in antiquioribus Imperii Recessibus, sub ista conventione, seu synallagmate, ab uno latere ponatur, Imperator non vero eo tantum respectu, quo Imperator est, sed etiam, quo tamquam Dux Austriae consideratur: Imo Imperator ac Domus Austriaca. Ab altero latere, reliqui Imperii Ordines. Verbinden, verpflichten, versprechen, für Vns, vnd Vnsere Nachkommen am Reich, auch Vnser Erben vnd Erbliche Lande, solche Ordnung etc. fest zuhalten etc. dessen zu Brkund haben Wir, als Romischer Köniz, vnd Ertzhertzog zu Oesterreich, Vnser Königlich Insiegel an diesen Brieff thun hencken. Vnd Wir, von GO Ttes Gnaden Berchtold etc. Ordinatio Regim, de Anno 1500. §. sin. Recess. Imper. de Anno 1518. §. sin. Item, Hierauff gereden vnd versprechen Wir, König Maximilian, für Vns, vnd Vnser Nachkommen, Römische Keyser vnd König, vnd auch Vnser Erben vnd Nachkommen, Ertzhertzoge zu Oesterreich, diese obgeschriebene Ordnung etc. getrewlich und
festiglich, so viel Vns, als Römischen König vnd Ertz-Hertzogen zu Oesterreich berürt, vnd berühren mag, zuhalten, vnd Wir Chur Fürsten, Fürsten. Recess. Imper. de Anno 1500. in sin. Iterum versprechen Wir, so viel Vns, als Römischen Keyser, auch Vns vnd Vnsern lieben Sohn Carolen, König zu Hispanien etc. daß Wir Vns hierin mächtigen, als Ertz-Hertzogen zu Oesterreich, vnd Hertzogen zu Burgund, berührend, zuvollnziehen, ohn alle gefährde; Des zu Vrkund, haben Wir, als Erwehlter Römischer Keyser, vnd auch als Ertz-Hertzog zu Burgund, Vnser Keyserlich Insiegel an diesen Abschied gehangen. Recess. Imper. de Anno 1518. §. sin.
Idem adhuc semel à Carolo V. factum est; Ordinatio Regim. de Anno 1521. §. sin. postea semper omissum: Licet eadem formula, sequenti tempore, in medio Imperii Recessu Recess. Imper. de Anno 1542. §. würde sich aber jemandt. reperiatur, Haben Wir, sambt den obgemeldten Keyserlichen Commissarien im Nahmen der Römischen Keyserlichen Mayt. vnd für Vns selbst, für Ihrer Keyserlichen Mavt. vnd Vnser Erbland, Vns mit Chur Fürsten, Fürsten, vnd Ständen, verglichen, vnd vereinigt.
Iam, ut ad propositum nostrum haec applicemus, si in hac conventione Ordines IMperii ut corpus aliquod consideremus, Domum Austriacam, ut membrum, à corpore suo divelli, imo corpori suo opponi, necessum est: Quod ne fiat, melius est, ut Imperatorem, et Domum Austriacam, tamquam singulos, Imperii Ordinibus, ut singulis, opponi, dicamus.
Quin et, si conventio isthaec Legum ferendarum potestatem aequaliter dividet, inter eos, qui hinc inde se obligarunt, et synallagma, seu ultro, citroque obligationem inter convenientes constituet; sequitur, quod dimidia illa potestatis pars, quam Imperatori vulgo tribuunt, non ad solum Imperatorem, qua Imperator est, sed et qua Dux Austriae, imo ad IMperatorem ac Domum Austriacam pertineat: Quodque Imperii Ordines universi,
non solum Imperatori, verum Domui quoque Austriacae, per hanc conventionem obstringantur.
Quae certe huius Domus insignis, prae aliis, etiam Electorum, Familiis, esset praeeminentia: Imo videretur, ex hoc fundamento, aliquid hereditarii iuris sibi vindicate posse, in Imperatoriam dignitatem.
Sed posterius falsum est: Nec Austriaca Domus plus, quam aliae Familiae, auctoritatis et potestatis, in Imperio, de iure, aut habet, aut hucusque unquam habuit.
Ergo nec prius necessariam inducit consequentiam: Adeoque illud, ex mutua conventione, et hinc, inde contracta obligatione, imbecille ac vere stramineum argumentum est.
Responderunt secundo Fundamento Quod vero Ordines, inter se concordes, Constitutiones, statim promulgandas, pro iure suo ac Imperio, Imperatori non iniungam, sed ubi, quod Ordinibus placuit, Imperatori per selectos expositum est, tamdiu, replicando, duplicando, triplicando, quadruplicando etc. procedatur, donec tandem, hoc modo, res, velut amica quadam compositione, transigatur; etc. vel Imperator in Ordinum, vel hi in illius sententiam concedant, atque ita, quod in commune placuit, Decreti demum Comitialis, ac Legis habeat vigorem: Paurmeist. d. lib. 2. de iurisd. c. 2. n. 504 edit, poster. Reink. d. lib. 10 cl. 5. c. 8. n. 55. Id non ad antiquae tantum Maiestatis imaginem (quam ubivis Imperatori Ordines reliquerunt) conservandam, ne, nudo saltem ministerio Imperatorem fungi, manifesto cuivis appareat; sed etiam, ut, Imperatore in contraria, aut diversa ab Ordinibus, opinione exsistente, proposita materia, per rationes, pro et contra decidendi, hinc, inde ventiletur, sique forsan quid ab ordinibus nondum satis adhuc perpensum aut perspectum fuerit, melius declaretur, ac si opus sit, emendetur, fieri dicimus.
Quod si, unanimiter ac perseveranter, non obstante Imperatoris dissensu, Ordines inter se consentiant, Imperatorem
ipsorum voluntati repugnare non posse, sed, quae ipsi promulganda decreverunt, promulgare teneri, firmiter nobis persuasum habemus.
Si quid tamen ex hoc amico, inter Imperatorem ac Ordines, tractam, praeiudicii Imperio ortum hucusque sit, aut imposterum oriri possit; id ex hac ipsa communi Legistarum, vim Comitiorum non satis capientium, opinione initium traxisse videtur. Qua etiam, ordines Imperii persuasi, foedaque Status sui ignorantia decepti, Austriacae Familiae, iam longe ultra saeculum in Imperatoria dignitate pedem figente, plus, quam oportebat, indulserunt; et, ut alia multa, ita hanc etiam consuetudinem, suae Libertati, ac Comitiorum dignitati exitiosam, induci passi sunt.
Stat ergo nobis fixa sententia, contra communem omnium, sive opinionem, sive errorem: Ordinibus solis, in Comitiis competere, et consultandi, et decernendi potestatem; Imperatorem vero, qua Imperator est, aliud nil de iure habere, quam deliberationis, seu consultationis directorium, et ultimum decisivum votum. Id quod tanti momenti non est, ut, aut Ordinum potestati multum detrahat, aut Imperatoris Maiestati multum addat.
Nam aliis in Comitiis, et apud alios gentes, Regis Maiestas in eo potissimum elucet; cum potest, quae cuiusque sententia in Senatu melior, non numero, sed pondere diiudicare. Bdin. lib. 3. de Republ. c. 1. Quod in nostris Comitiis locum non habet.
Quare pessime isti faciunt, qui consueta Germanorum Comitia, ex illorum, quae tempore Romuli, et antiquorum Regum Romanorum haberi solita sunt, Comitiorum iure metiuntur: Et cum antiquo Romano Senatu, ac Consilio Imperatorum Romanorum, hodiernos Imperii Ordines, comparare, praesumunt.
Quia, ut isti pars corporis sui, a Iustiniano dicitur; l. 5. pr. C. ad L. Iul. Maiest. ita etiam Imperator hodie cum Imperii Proceribus corpus unum
constituat. Recessus Imperii de Anno 1512. in princ. Itaque, ut quondam, per ista Comitia ac Senatum, Regum seu Imperatorum Maiestati nihil fuerit detractum; ita nec hodie quicquam derogari, autumant.
Et, quemadmodum in domestica vita Paterfamilias, licet ex Uxoris consilio familiae Leges praescribat, eamque participem gubernationis faciat, et cum filiis operetur in commune bonum, attamen se non spoliat sua auctoritate: Sic Imperatorem, inquiunt, Bernh. Zieritzius in not. ad Caroli V. Constit. crimin. ad prooem. vers. cum Electoribus, Principibus et Statibus etc. quamvis communicato consilio Procerum omnia agat, non propterea se exuere omni potestate, aut cum ipsis communicare potestatem.
Nam similia haec plane dissimilia esse, et toto caelo distare, ex iis, quae in medium hucusque protulimus, manifestum est.