CAPUT XV. De his, quae, excluso reliquorum Ordinum Senatu, a Caesare, et Electoribus simul, aut a solis Electoribus expediuntur.
Sectio I.
SEquitur nunc, ut de iis agamus, quae aut Electoribus peculiaria sunt, aut Electoribus et Imperatori communia: Hoc est, quorum expeditio, aut solus Electoribus competit, aut in quibus Imperator, tamquam Director, et summus Princeps, cum solis Electoribus concurrit; excluso reliquorum Ordinum Senatu.
I. Electio Imperatoris, Septemvirorum est Inter priora ista primum merito locum obtinet Imperatoris electio: Ea enim, cum omnium olim Principum esset, hodie ad solos Septemviros sine dubio pertinet.
De origine autem Electorum variae variorum sententiae sunt: Quas hic iam percensere, nostri instituti non est. Credimus tamen firmiter, eorum initum nulli certae Legi, aut expressae Constitutioni, sed tacitae consuetudini ascribendum: Quae conniventibus aliis Imperii Principibus, sensim introducta, et deinde, boni publici causa, sub Carolo IV. omnium Procorum consensu accedente, expressa sanctione confirmata sit. Aurea Bulla per tot. Limneus libro 3. de Iuro Publico c. 1. n. 7.
Sed Imperii totius, ratione et respectu Electio ergo ista licet a solis Septemviris peragatur, a toto tamen Imperio, et omnibus Ordinibus, ut Elector Moguntinus oratione, in renuntiatione Caroli V. habita, testatur, cuius Verba ex Philippo Melanthone refert Paurmeisterus libro 2. de Iurisdictione cap. 2. n. 102. edit. poster. qui illis tantae rei curam solis commiserunt, originem trahit; nomine Imperii fit; istique Electores, in hoc electionis actu totum Imperium repraesentant. Nec aliter habenda est, ac si à tota universitate Principum, et Populi, à quibus in ipsos ea potestas translata est, facta esset: arg. l. 6. §. 1. Quod cuiusque univers. nem. Paurmeist. d. l. n. 103. Adeoque, ut recteque fiat, totius Imperii, omniumque Ordinum non parum interest.
Recte namque Fridericus, Elector Palatinus, ad Electorem Saxoniae scripsit, de dato Heilbrun 10. Jul. Anno 1619. apud Lundorp. tomo 2. actor. publ. lib. 1. tract. 5. pag. 607. Ob woll die election, an vnd vor sich selbst, bey den Chur Fürsten allein stehe, seynd dennoch die übrige Stände des Reichs darbey, wan die freye wahl gleichsam coarctiret, oder woll gar, zum höchsten praeiuditz des Reichs, vnd derselben Stände libertet, vernichtet werden solte, nicht weiniger interessiret.
Et ad Archi-Episcopatus Magdeburgensis administratorem, de dato Heilbrun Iul. Anno eod. Die wahl stehe zwar allein des Reichs Chur Fürstenzu, es erfordere aber ihr Ambt, bey der wahl, auch des Reichs, vnd aller der selben Stände Libertet, Wollfart, vnd gedeyliches aufnehmen in gebührende obacht zunehmen.
II. Capitulationis praescribendae facultatem Electores sibi arrogarunt, contra Imperii iura Pertinet huc II. Capitulationis Imperatori praescribendae facultas: Quam Electores sub Electionis praetextu, tractu temporis sibi arrogarunt.
Sed cum Capitulatio haec inter Leges Imperii fundamentales merito recenseatur, imo ceteras Leges fundamentales omnes, et ipsum Imperii statum, ambitu suo complectatur; hoc ipso, Legis, et quidem fundamentalis, condendae potestatem, Electores sibi solis sumpsisse, ac Comitiorum, IMperiique Iura penitus infringere, quis non videt? Et, eum hac Capitulatione, Imperatoris potestas, et arctius constringi, et laxius ampliari possit, ut vel amplissima, vel modica, vel nulla sit; totius Imperii summam, per consequens, ad Electores rediisse apparet.
Capitulationes ergo istae, in quibus totius Rei publ. salus, et omnium Legum integritas vertitur, non, nisi in Comitiis, concipi debuerunt: Nec Electoribus solis, formandi et reformandi illas facultas, ullo modo concedenda fuit.
Quod autem id factum est, reliquorum Ordinum inertia et negligentia factum, merito conquerimur.
Non tamen latet nos, Principes quosdam prudentiores, post mortem Rudolphi hoc olfecisse:Quando quaestio ista à quibusdam mota, scribitur, apud Lundorp. tomo 2. actor. publ. lib. 3. tract. 2. pag. 639. Ob die Chur Fürsten bemächtiger, inconsultis reliquis Imperii Statibus, Caesari eine newe Capitulation vorzuschreihen, well die alte compactata, cum consilio Statuum, aufgerichtet? Vno hat man apud istos davor gehalten, daß Electores, in tractandis Imperii negetiis, etwas zu weitlauffen, vnd ihre facultet, die ???llein auff die election restringiret, viel zu weit extendiren wolten.
Et hic quidem cupide istud amplectimur, quod Caesareani, contra Electorum, ipsas Imperii constitutiones, pro lubitu, per Capitulationem suam reformantium, conatus alicubi, sed alio longe sine, astruunt, ac inferunt. Auctor Iustitia Caesarea Imperialis propos. 11. Constitutiones Imperii de Pace publica, et alia iura, in iis approbata, per talem Capitulationem mutari non posse. Pax enim publica, secundum
hodiernam Imperii Rem publ. constitui et mutari debet in Comitiis, seu Conventibus Imperii generalibus: De placito et consensu Imperatoris imprimis, et postea omnium quoque Imperii Statuum. Et sic non sufficit, ex parte Statuum, Conventus Electorum: Sed reliquorum etiam aeque principaliter interest; et omnes, quoad hoc, aequale ius habent. Firerst igitur praeiudiiium aliorum absentium iuri, et tantspere deaantatae Libertati Germanicae, quae in hac Rei publ. forma potissimum consistit: Atque illi merito hac dere protestarentur.
III. Exauctoratio Imperatoris omnium Ordinum, non Electorum tantum est. III. Nonnulli huc referre videntur Imperatoris exauctorationem: Ut eorundem, quorum est constituere seu eligere, etiam removere sit Imperatorem.
Sed verius est, eam ad totius IMperii, et reliquorum quoque Ordinum pertinere notionem: Nec adeo absur de Baldus scripsit; in l. Barvarius De Offic. Praes. Electoribus tantum eligendi, non deponendi potestatem esse datam.
Ius enim eligendi, a toto Imperio, ac omnibus Ordinibus, iuri suo renuntiantibus, seu cedentibus, ad tumultus evitandos, in Electores collatum, ideoque strictissime interpretandum; nec ad exauctorationem, ab uno cansu ad alium, extendendum est: Cum omnis renuntiatio odiosa sit, et strictam, non extensivam, recipiat interpretationem; secundum ea, quae vulgo Legistae tradunt.
Hinc Imperatoris Wenceslai exauctoratio, nomine quidem Electorum, non à solis tamen Electoribus, sed, post multes variosque tractatus, consultationesque, tum inter Electores, tum etiam cum aliis Principibus, et Optimatibus Sacri Imperii, serio habitas, praesentibus multis Principibus ac Dominis, et ad suprascripta vocatis atque rogatis, facta esse legitur. In sententia exanict??? §. 7. apud Geidast. tomo 1. constit. Imper. p. 380.
Sectio II.
INter posteriora Iura, quae Electoribus cum Imperatore seorsim, exclusis reliquis Ordinibus, aut commissa Ius Foederum et Belli Electores sibi solis arrogarunt sunt, aut illi sibimet ipsi, per Capitulationis medium arrogarunt I. recensemus, Foederum faciendorum, et Belli decernendiius.
Nam in Capitulatione Caesaris articulos, qui hoc Maiestatis Ius specialiter concernunt, adsuae potestatis incrementum, sequenti modo formarunt Electores, Ferdinandi II. Capitulatio §. Ihr. Maytt. solten vnd wolten auch für sich selbst. et §. es solten vnd wolten Ihre Maytt. Ihre Keyserl. Mayt. solle vnd wolle, für sich selbst, als Erwehlter Römischer Rönig, in des Reichs händien, kein Bundnus, oder Einigung machen, sie hette dan zuvor die sechs Chur Fürsten, des halben, an gelegene Mahlstadt zu ziemblicher Zeit, erfordert, vnd Ihrer willen sämbtlich, oder der mehrerntheils aus jhnen erlanst. Solle vnd wolle auch kein gezänck, fähde, noch Krieg, inn: oder ausserhalb des Reichs, von desselben wegen anfahen, oder vnternehmen, noch einig frembdes Kriegs Volck ins Reich führen, ohne vorwissen, rath vnd bewissigung der Reichs Stände, zum weinigsten der sechs Chur Fürsten.
Et in hoc passu Electores, cum sibi usurparent potestatem. formandi ac reformandi Capitulationes Caesareas, reliquis Ordinibus, per inscitiam, seu socordiam, non advertentibus, Ius hoc Maiestatis, quod maximi momenti est, derogare, sibique; arrogare voluisse videntur. Id quod verba ista, ohne vorwissen, rath vnd bewilligung der Reichs Stände, zum weinigsten, der sechs Chur Fürsten, non obscure innuunt: Quibus Electores confitenturquidem, ad Bellum indicendum, de iure antiquo omnium Ordinum consensum esse necessarium; et nihilominus, dummodo soli Electores de eo consulti fuerint, satis esse, contendunt.
Ut ita ipsimet Electores, cum falcem suam in communem Imperii messem miserint, non iniuria, nec minus, quam Imperator, male administratae rei, et suppressae publicae Libertatis, a reliquis Ordinibus in simulari ac incusari possint.
et tributorum, ut videtur, indictionem. Idemque iuris, II. in magnum aliorum Ordinum, et totius Imperii praeiudicium, circa Collectarum, seu Tributorum indictionem, Imperio Electores praeceptum, sibique assertum, isse, videntur.
Cautum enim est eadem Capitulatione, Desgleichen ße die Churfürsten. Ihr Mayk. solle, und wolle auch in zugelassenen fällen, die Stewr,
Aufflage etc. ohne wissen vnd willen der sechs Chur Fürsten nicht ansetzen, noch außschreiben.
si ergo à contrario sensu argumentemur, cum eorundem Electorum consensu collectam recte imponet Imperator: Et ista, quae, de universorum Ordinum decreto ad id requisito, superius disseruimus, ad Electorale Collegium, hac Capitulationis dispositione, restricta, videri alicui possent.
concessionem quoque monetae cudendae III. Quod Electores cum Imperatore peculiariter sibi vindicant, est concessio monetae cudendae.
Quamvis enim Regale monetae cudendae aliis Ordinibus non minus, ac Electoribus, cum Imperatore, commune sit, et dispositio circa rem monetariam, non nisi in Conventu totius Imperii, institui debeat; ex quo sequi videtur, cum omnium Ordinum intersit, etiam omnium consensum, in facultate cudendae monetae concedenda, explorandum esse. Quamvis item, in veteribus Imperii constitutionibus, toti Imperio hoc Regale ascribatur; ut in Reformatione Friderici II. Imperatoris, de Anno 1236. c. 14. apud Goldast. der Reichsconstitution, reformation, lordnungen vnd ausschretben p. 82. cuius verba sunt, Alle die Montze, die syt Vnsers Vaters todt, Keyser Hainrichs gemacht sind, die sollen gare abe sin, er bezüge dan von dem Riche, der sy da hatt, daß er sie zu recht haben solle: Attamen Electores hoc quoque ius sibi quasi appropriarunt, ac in Caesarea Capitulatione, reliquis Ordinibus exclusis, caverunt, §. Ihr Maytt. solten vnd wolten auch hinfürd. Keyserliche Maytt. solle, ohn vorwissen der sechs Chur Fürsten, niemands, wes Stands, oder Wesens er sey, mit Müntzfceyheiten begaben, oder begnadigen, sondern die sennige, welche dasselbe regal, nicht mit der Chur-Fürsien bewilligung erhalten, dessen gantz priviren, vnd, ohne vorwissen der Chur Fürsten, darzu nicht restituiren.
Urcumque autem erga Imperium hic Electoressese gesserint, respectu Imperatoris, nihilominus certo constat, quam falso hic Regale istud sibi soli ascribat, et, tamquam de beneficio aliquo, quod à se solo proficiscitur, glorietur; quando ait, Recessus Imperii de Anno 1570. §. alsdan auch die Müntzgerechtigkeit.
Vnser Keyserlich Regal, so die Muntz Stände, aus Vnserm sondern vertrawen etc. brauchen sollen. Nam Imperator, in benesicio hoc conferendo, nihil amplius ad summum potest, quam singuli Electorum.
Vectigalium tandem inftitutionem IV. huius ordinis, est vectigalium concessio, vel institutio, quae, licet non omnium Ordinum, certe Electorum consensum, et ipsa, hodie necessario postulat, Ihr Mayer. kan vnd mag keinen Zoll von newen auffrichten, oder erhöhen, ohn besondern rath, wissen, willen, vnd zulassen der sechs Chur Fürsten, d. Capitaul. §. Ihr Maytt. solten vnd wolten auch insonderheit. auch können solche Zoll Regal, vnd privilegia, allein von Römischen Keysern, vnd Königen, mit bewilligung der Sechs Chur-Fürsten, im Reich ertheilet, vnd gegeben werden. §. Vnd were es sache, daß in solchen.
Quare incassum ii laborant, qui solum Imperatorem nova vectigalia erigere, vel aliis per modum privilegii, erigendi vectigalia licentiam concedere, nostroque adhuc tempore; vectigalia ad iura Imperatoris pertinere, statuunt. inter alies Reink. lib. 1. cl. 5. c. 6. n. 125.
Certe vetustiores Imperii Constitutiones Imperio hoc assignabant: Ita enim in dicta Friderici II. reformatione scribitur, c. 10. apud Goldast. d. loco. Wir setzen vnd gebieten, daß alle die Zolle, die sieder Vnsers Vaters tod, Keyser Hainrich vffgesetzt, vff Wasser, vnd vff Land, von Weme sie gesetzt find, daß sy gare absyn: Es sy dan, der yne beweren möge von dem Riche, als er von recht solle.
Et quicquid recentiores Imperii Recessus alicubi iactitent, Recessus Imperii de An. 1576. §. dardurch dan nicht. concessio haec de Imperatoris reservatis, in rei veritate, non est: Quia Electores in illa cum Imperatore concurrunt. Quare eodem ipso loco, d. §. et §. sequ. non Caesaris tantum, sed Electorum quoque reputatio, in vectigalium erectione, versari dicitur.
Tantum autem abest, ut liberam, hac in re, dispositionem Imperator habeat, ut nuda potius propositio ipsi relicta sit, et, ne quidem unius, seu postremi voti ius competat: Per quod, scissa in aequales partes Electorum voluntate, alteri parti, sua
accessione, aliquod possit addere momentum, actem per maiora decidere.
Imperator im in hisce ne unum quidem Suffragium habet Tenetur enim Imperator (id quod apprime notandum est) haec, quae ipsi, et Electoribus communia sunt, cum plurium Electorum consensu peragere, mus der Churfürsten willen sämbtlich, oder des mehrernstheils auß jhnen erlangen. d. Capitul. §. Ihre Maytt. solten vnd wolten auch für sich selbst. Non itaque sufficit, si trium Electorum suffragiis, ipse, tamquam quartus, astipuletur.
Idque, propter verbaista, wie vor vnd offt gemeldt, d. §. Ihr Maytt. solten vnd wolten auch insonderheit. quae ad superiorem paragraphum se referunt, etiam in praesenti nostro casu, ubi de vectigalium concessione agitur, indubie obtinet.
V. Quod hodie huc pertinet, est Comitiorum indictio, außschreiben der Reichstage.
Comitia olina ordinaria et annua erant Quam rem ut paulo altius repetamus, sciendum est: Comitia olim fuisse ordinaria et annua, semperque in antecedentibus, certum locum ac tempus, proxime celebrandis Comitiis, communi Ordinum consensu, praestitutum, Haben sich betragen, Tag vnd Mahlstadt, des negst zukünfftigen Jährlichen zusammen-kommens. Confirmatio pacis publicae de Anno 1495. in fine princ.
Extraordinaria indicebantur etiam à Iudice Camercali Quod si, extra Ordinem, Ordinum Conventu opus erat, non modo Imperatori, sed etiam Iudici Camerae Imperialis, facultas convocandi Ordines, data est, So der handel mit Vberzug, oder sonst der massen gestalt sein würde, daß der Jährlichen Versamblung, aus notturfft, nicht zuerwarten were, ist dem Cammer Richter macht gegeben gewesen, den Keyser, vnd die Chur Fürsten, Fürsten, vnd Stände des Reichs, fürderlichen, an gelegene Mahlstadt, zubeschreiben. Pax publica de Anno 1495, tit. Von der Vberfahrer des Friedens enthaltung.
et post Regimento Quae potestas ad Regimentum, illo paulo post instituto, transisse videtur. Crdinatio Regimenti de Anno 1500. tit. Was Reginent mag die Sechs Churfürsten. etc.
Hodie ab Imperatore atque Electoribus Ordinariis deinde istis Comitiis sublatis, et Regimento
quoque exspirante, ius indicendorum Comitiorum, ad Caesarem et Electores devolutum apparet: Et Caesar quidem, suo nomine ea indicit; sed ea indictio Electorum consensu fieri debet, mit zeitigem vorgehenden Rath, wissen, gutachten, bewilligung der Chur Fürsten, Geistlicher vnd Weltlicher. Recessus de Anno 1541. §. darzu haben wir. Recessus de Anno 1567. §. weil wir aber Churfürsten. Recessus de Anno 1576. §. als haben wir mit raht. Recessus de Anno 1582. §. derhalben zu nothwendiger. Recessus de Anno 1598. §. als aber darzwischen. Ferdinandi II. Capitulatio §. dergleichen sie die Cbur Fürsten.
Quare cum, Anno 1555. Electorum quorundam Legati defectum mandati obtenderent, Wie etliche der Chur Fürsten verordnete Räthe, in einen künfftigen Reichstag, mit bestimmung gewisser zeit vnd mahlstadt, nicht abgefertiget, vnd derhalben, auß mangel ihres gewalts, darin nicht willigen können: Imperator, per Legatos, specialiter ad hoc missos, absentium Electorum voluntatem se explorasse, testatus est, Habe, von wegen haltung eines künfftigen Reichstags, zu dem Chur Fürsten seine eigne Gesandten abgefertiget, vnd, auff der selben besch ehene werbung, von den selbigen so viel vermerckt, vnd in antwort empfangen, daß er fich nicht versehen, daß ihrer einer jhme, die bestimmung vnd ansetzung gewisser zeit vnd mahlstadt, zu solchem Reichstage, zu wieder sein lassen werde. d. Reccess. de An. 155. §. vnd wiewoll etlicher.
Et stilus Curiae hic est, ut antequam diem futurorum Comitiorum edicat Imperator, Electores singulos, per literas, de eo consulat, Faurmeist. lib. 2. de iurisd. c. 2. n. 19. hique sub autographo suo, ac sigillo consensum suum praebeant.
Unde Epistolae Caesareae, quibus Ordines ad Comitia vocantur, in hunc tenorem conceptae leguntur, Indictis Comitiorum An. 1597. de dato Prag 23. Aug. Annoted. Haben zu anstellung solches allgemeinen Reichstags, dem Herkommen nach, des Heiligen Reichs Chur Fürsten consens vnd einwilligung begehret, so Vns Ihre L. L. L. L. L. L. samentlich vnd einhelliglich überschicket.
Ita novissima Comitia, Anno 1613. adhuc, praevio
Electorum consensu, esse indicta, Imperator ipsemet testatur, in propositione 3. 13. Aug. Anno eod. babita. Erhabe sich, wegen haltung einer allgemeinen Reichs Versamblung, noch zu Franckfurt, alsbald nach fürgegangener Wahl vnd Erönung, mit den daselbst angewesenen Chur Fürsten, wie auch dem Administratore der Chur Pfaltz, vnd dem Chur Furstlichen Brandenburgischen Abgesandten, verglichen, vnd dieselbe hernach, auff vorgangene absend: Vnd ersuchung, auch darüber allerseits erfolgte beliebung, in der Stadt Regenspurg etc. außschreiben lassen.
Electores ergo in hac indictione Comitiorum, cum Imperatore concurrunt: Imo Electores in illa longe plus auctoritatis sibi vindicant, quam Imperator.
Huic enim aliud nihil relictum est, quam ut causas, quate Comitia indicenda putet, Electoribus intimet, eos consulat, eorum sententiam exquirat, ac placitum scquatur.
Imperator centra voluntatem Electorum Comitia indicere nequit Itaque, si Electores, universalem ordinum Conventum haberi, è necessitate aut utilitate Imperiihaud esse putaverint, Caesar, contra eorum voluntatem, nihil attentare, nec Conventibus, non necessariis, Electores ac Ordines onerare potest, Soll die Chur Fürsen, vnd andere Reichs Stände, mit den Reichstägen vnnotürfftiglich, vnd ohne redliche rapffere Vrsachen nicht beladen noch beschweren. Ferdinandi Capitulatio §. desgleichen sie die Churfürsten.
Sed, si Electores velint, ea indicere tenetur Econtrario, si Electores certis de causis, Comitia indici, è re Imperii esse, iudicent, etiamsi Imperatoris voluntas sit in contrarium, is tamen Electorum iudicium sequi, eaque indicere, ratione officii sui, tenebitur.
Ad quod induci potest textus è Recessibus Imperii de Anno 1555. §. vnd so abermals in sins. ubi scribitur, Daß Keyserliche Maytt. da es auf anzeig vnd gutachten der Chur Fürsten, die notturfft erfordern solt, ohn allen Verzug, eine gemeine Reichs Versamblung habe fürzunehmen vnd auszuschreiben.
Ubi, primum, postrema ista verba observanda, habe fürzunehmen vnd auszuschreiben, quae, vi Germanici idiomatis,
imperativa sunt, et liberum arbitrium faciendi, vel non faciendi, Imperatori adimunt.
Deinde notanda ista verba, ohn allen Verzug, quae id important, quod Imperator, ad Electorum beneplacitum, statim indicere Comitia debeat, ne moras nectere, aut tergiversari illi liceat.
Aut ipsi Electores, ex officio, convocare possunt Imo, si Imperator refragetur Electoribus, aut officio suo desit, et negligens sit, ipsorum Electorum esse credimus, providere, ne quid Res publica detrimenti capiat, ac universalem indicere Ordinum Conventum.
Idque, exemplo Regimenti, quod olim potestatem habuit, in rebus maioris momenti, non omnes modo Electores, et duodecim ad Regimentum deputatos Principes, sed alios quoque Imperii Ordines, quotquot necessitas requireret, convocandi, nicht allein die sechs Churfürsten, auch die zwölff Geistliche vnd Weltliche Fürsten, sondern, ob es die grösse der sache erfordert, auch andere, des Reichs Fürsten vnd Stände, zu jhnen zuberuffen; GRdinatio Regimenti de Anno 1500. tit. das Regiment mag die sechs Churfürsten. etc. in sine. et ita, per consequens, universalia Comitia indicendi.
Sive autem venisset Imperator vocatus, sive non venisset, Regimentum et convocati Principes, concludere ac decernere potuerunt, d. Ordinatio Regimenti d. tit. vers. vnd wir kommen. Wir kommen, oder nicht, soll nicht desto minder fortgangen werden, vnd dem, so durch den mehrerntheil beschlossen wird, folge beschehen.
Alienationem redituum Imperii Electores sibi arregarunt VI. Alienationem Redituum Imperii, modo cum consensu Electorum factae sint, et fiant, in Capitulatione approbari, non sine stupore, ac dolore animadvertimus, Nachdem das Heilige Römische Reich fast vnd höchlich in abnehmen vnd ringerung kommen, so solten vnd wolten Ihre Maytt. neben andern die Reichsstewt vnd gefäll, so in sonderer Personen Handen gewachsen, vnd verschrieben, wiederumb zum Reich ziehen etc. und nicht gestaten, daß solches dem Reich, und Gemeinen Nutz, wieder alle recht und billigkeit entzogen werde, Es
were dan, daß solches, mit rechemässiger bewilligung der sechs Chur Fürsten beschehen wereCapitulatio Ferdinandi II. §. vnd nachdem das Heilige Römische Reich.
Et, aut fallor, aut proprio suo commodo hic indulserunt Electores, ac, ne profusissimae istae, à Carolo IV. quo filio suo Wenceslao suffragia Electorum nundinatus est, factae largitiones, revocari possent, sibi, suisque Successoribus prospexerunt.
et omnia, quae alievius momenti sunt Denique VII. et ultimo, generalis ista clausula, Keyferliche Maytt. solle, vnd wolle, in wichtigen sachen, so das Reich betreffen, bald anfangs, der Chur Fürsten raths vnd bedenckens sich gebrauchen, d. Capitulatio §. Ihr. Maytt. solten vnd wolten auch des Heiligen Reichs. Vers. in wichtigen. quicquid alicuius momenti est, ad Electorum Collegium trahit. Qua, nostro tempore, iidem Electores frequentissime, et ad nauseam usque usi sunt: Cum de universorum Ordinum, seu totius Imperii iure ac Libertate, altum, semper et ubivis, apud illos fuerit silentium.
CAPUT XVI. De his, quae soli Imperatori, in administratione Imperii relicta sunt.
IAm, quod restat, contemplari lubido est, insignia illa (si Diis placet) Maiestatis Iura, in quibus tota Caesarea Maiestas, et Plenitudo Potestatis, quam Legistae nostri tantopere crepant, consistat, necessum est.
Haec autem illa sunt, quae solus Imperator, per se, libera sua voluntate, absque Ordinum et Electorum necessario consensu, expedire potest.
Plenitudo enim Potestatis est, liberrimum arbitrium, sive omnimoda potestas, nulli necessitati subiecta, nullisque regulis limitata. secundum Baldum in l. 2. C. de Servit. et aqua. Thom. Smith. lib. 1. de Republ. Anglar. c. 8. Beseldus 1. Polit, 2. §. 36. n. 2.
In his ergo, in quibus Imperator cum Ordinibus ac Electoribus concurrit, Plenitudini Potestatis nullus plane locus est Imperatoris enim potestas non omnimoda est, nec liberum, nedum liberrimum eius arbitrium, sed consensui Ordinum ac Electorum praecise alligatum: Quorum voluntati Imperator in tantum obnoxius est, eamque ita stricte servare tenetur, ut nec latum ab ea unguem discedere possit. Adeoque nihil fere habet, nisi quod inane nomen eius, et titulus, omnibus IMperii decretis praefigatur.
Reservata Imporatoris an, et quomodo dici possint Haec ipsa, quae Imperatori soli competunt, et liberae eius dispositioni relicta sunt, Reservata vulgo Imperatoris vocant.
Male, si ita explices, quod Imperator illa sibi reservaverit: Imperator enim, cum tantam, quanta pro lubitu Procerum in electione illi defertur, potestatem suscipiat, nihil, sibi reservare, dici potest.
Eo tamen respectu, vocem istam tolerare licet, si ab Ordinibus Imperatori ad maiorem splendorem conciliandum, reservari, et in eum conferri dixeris: Unde relinqui melius, quam reservari, et relicta potius, quam reservata, inde appelles.
Investitura de Feudis Regalibus, solius Imperatoris est Inter haec vero, principem et praecipuum, sine controversia, locum obtinet, Investitura de Feudis maioris dignitatis, quae Fahnen Lehen vulgo appellantur: Haec enim investitura, die Belehnung der Lehen vnd Regalien der jennigen, die sie vnter den Fahnen öffentlich, mit sollenniteten, pflegen zuempfahen, zuverleihen, Imperatori, vel Regi Romanorum specialiter reservata est. Nec illa Feuda à Provisoribus Imperii, tempore interregni conferri possunt: Aurea Bulla tit. 5. Nec à Regimento olim conferri potuernnt. Ordinatio Regimenti de Anno 1521. §. vnd behalten vns.
Et sanè, res non exigui momenti haec esset investitura, si Plenitudo Potestatis, saltem aliquatenus, in illa sese exsereret, ac Imperatori aliquantillum liberi arbitrii, aut voluntatis, in deneganda, vel conferenda investitura esset relictum.
Sed eam Imperator petentibus conferre cogitur Sed, nec Imperator petentibus, legitimo tempore ac modo, Principibus, investituram denegare; imo nec, abiecto
pacto, illam quovis modo alterare, aut onerare potest, Ihr Mayt. sollen vnd wollen des Helligen Reichs Chur Fürsten, Fürsten, vnd Ständen, ihren Lehen Brieff, nach dem vorigen tenor, vnweigerlich wieder fahren lassen. Ferdinandi II. Capitulatio §. Ihr Mytt. solten vnd wolten auch des Heiligen Reichs vers. denselben.
Aperto vero Feudo, alii concedere nequis Nec, deficiente Successore feudali, Feudum Imperio apertum, pro arbittio suo, alteri conferre, Imperatori licet, sed, vigore Capitulationis Caesareae, §. wan auch Lehen im Reich. ad publicum patrimonium id referre tenetur.
Textum hunc quidem Capitulationis Bocerus, c. 2. de Regalibus. n. 61. non de apertis Imperii Feudis, sed de bonis vacantibus accipit: Sed, quod salvo ipsius honore dixerim, bonus iste hic dormitavit Homerus, et, Legistatum more. Capitulationes Caesareas perfunctorie tantum pensiculavit.
Nam verba carundem de aperis Imperii Feudis regalibus, sine ulla distinctione, expressisime loquuntur, Wan Lehen dem Reich heimb fallen, so etwas mercklichs ertragen, als Fürstenthumb, Graffschafften etc. die sollen vnd wollen Ihre Maytt. ferner nimeandt lehen, auch niemandt einige exspectantz, oder anwartung darauff geben, sondern zu vnterhaltung des Reichs, Ihrer vnd Ihrer nach kommender Könige vnd Keyser behalten, einziehen, vnd incorporiren.
Ex eodem Capitulationis articulo, circa translationem Electoratus ac Palatinarum ditionum in Bavarum, contra Caesarem Elector Brandenburgicus recte conclusit, In voto suo Ratis bonae Anno 1623. 11. Eebr. apud Lundorp. tomo 2. act. publ. lib. 6. tract. 24. p. 1164. Ihr Keyserliche Maytt. vergebe kein Lehen, auch keine Stadt, so sich erledigt, ohne vorbewust der Chur Fürsten, vnd stände des Reichs: Vmb wie viel mehr, da eine Chur Fürstliche Würde, vnd so vornehme Reichs Lehen, solten conferiret werden, wolte von nöthen seyn, daß es mit vorbewust vnd consens zugienge.
Licet autem dubium sit, utrum Elector Brandenburgicus antiquam Friderici III. concessionem, Domui Saxonicae, de Ducatu Iuleacensi, Anno 1483. factam, iure impugnet ex hoc
???
capite, in literis ad Dutem Pomeraniae de dato 12. Mart. An. 1610. Daß bey allen diesen concesionen/ kein Chur Fürstlicher consens, der aber in allwege hierzu erheischt, vnd er fordert wird, zubefintzen sey; nam quod articulus hic, ante Caroli V. tempora, Capitulationi iam insertus fuerit, nobis liquido non constat: Christianus tamen II. Elector Saxoniae, ex affectu, praetensionis suae firmandae causa, non attento hoc Capitulationis textu, nimium Imperatori indulsit, et falsime, si nostra respicias tempora, scripsit, In deductione Iurium, quae Domus Saxonica in Ducatum Iuleacensem etc. praetendit. Daß ein Römischer Keyser oder König, iure creationis et electionis, summam et plenisimam in temporalibus potestatem überkomme, also daß er nicht allein die jennigen Lehen vnd Regalien/ so jhm vnd dem Reiche heimbgefallen, sondern auch den anfoll an Fürstenthumben, Graff: vnd Herrschafften, in casum mortis possessoris ultimi, absque heredibus masculis, seinen eignen, oder des letzt verstorbenen Bluts Freunden, oder andern Fürsten vnd Herrn etc. in Lehen zureichen, vnd zu Lehen zuverschreiben, gantz woll befüget, vnd berechtet sey.
Cum ergo nec in deneganda, nec in conferenda hac investitura Imperator quicquam possit, sed nuda tantum conferendi sollennitate fungatur, videtur hoc, simulacrum pitius, quam Ius esse Maiestatis: Quod externa quidem specie magnificum, re tamen ipsa parum potestatis in se continet.
Ius primariarum precum Imperatoris est Alterum, quod Imperatori soli competit, est ius primariarum precum. Nam Imperator iure, et approbata consuetudine, ex coronationis suae sollennis ad Romanorum Regnum impletione, habet potestatem, in quolibet monasterio et Collegio, in Imperio constituto, unam tantum, virtute primariarum precum, ad beneficium ecclesiasticum promovendi personam. Caeroli IV. Rescriptum de primaryns precibus apud Goldast. tomo 1. Const. Imper. p. 343.
Privilegiorum concessio Imperatoris est Tertio sucedit privilegiorum universalium concessio: Quae antiquitus indubitato Imperatori competiit, l. 1. §. 2. de const. Princ. et,
secundum communem opinionem, adhuc hodie relicta est: Solusque Imperator dat ac confirmat privilegia. Reink. lib. 1. cl. 3. c. 12. n. 47.
Non tamen ab. solute Limitant tamen et constringunt alii hanc potestatis plenitudinem, ut non procedat, aut locum habeat, si privilegia ista tendant in magnum Rei publ. detrimentum, VVachmann. in disciusu de Privil. conclus. 13. aut in tertii praeiudicium. Ludov. Carbo de Leg. lib. 9. disp. 6. et disp. 7. n. 5. Vultei. lib. 1. iuruprud. c. 12.
Privilegia ma. gni momenti Imperator solus concedere nequit Imo etiam tunc, quando de magni momenti re quaestio est, Ordinum consensum adhibitum fuisse, legimus.
Sic Ottho I. in constitutione, de locatione et privilegio Cametae Imperialis Magdeburgensis, se ista privilegia, cum scitu et consilio Principum Imperii, dedisse, affirmat. apud Goldast. tomo 1. constit. Imper. p. 216.
Fridericus 1. cum Marchiam Austriam in Ducatum commutaret, et eidem certa quaedam privilegia largiretur, fecit id de consilio et iudicio Principum, Wladislaw, illustri Duce Bohemiae, sententiam promulgante, omnibus Principibus approbantibus. apud Lundorp. tomo 2. actor. publ. lib. 1. tract. 2. p. 14.
Rudolphus I. in confirmatione privilegiorum, quae Austriaco Ducatui anntiquittus concessa erant, Electorum consensum adhibuit: Ita enim in illa legitur, Seind für Vns kommen die Hochgeborne Fürsten, vnd Vnsere getrewe liebe Söhne, Albrecht vnd Rudolph, Hertzogen von Oesterreich etc. vnd mit ihnen die besten jhrer Lands Leute, die erschienen vor Vnser Königliche Höfe, als Licht vnd Wolcken, in lautern trewen, vnd baten Vns demütiglich, daß Wir zubestaten geruheten, die Briefe, die den vorgenandten Landen, günstiglich geben weren, vnd daß Wir jhnen auch darüber gewonnen, bestättung der Chur Fürsten. Et paulo post. Das haben Wir gethen, vnd haben besiätigt, vnd Vhesten auch alle die Brieff, vnd freyheiten, vnd Gnad in denselben Briefen, mit willen
???de dato Reinfeld durch Hand Meister Heinrtchs des Obristen Schreibers 11. Iun. Anno 1283.
vnd gunst der Chur Fürsten, deren nahmen seynd diese: Wentzeslaus König zu Bohaimb etc.
Carolus IV. cum Anno 1355. constitutionem fecisset, de incorporatione Ducatuum, Poloniae et Silesiae, quod Regno Bohemiae perpetuo et indivisibiliter deberent esse couniti, paulo post, in Conventu Norimbergensi, super ea re Electorum obtinuit confirmationem: Quae à Gerlaco, Archi-Episcopo Moguntino, Germaniae Archi-Cancellario, concepta est. apud Goldast. d. tomo 1. p. 350.
Idem, licet Regni Bohemiae privilegium (quod nulla persona eiusdem Regni extra Regnum citati debeat) auctoritate Imperiali, et de Imperialis Potestatis Plenitudine, ex certa scientia se innovasse, et etiam confirmasse, pro more Imperatorum, ac stilo ipsis consueto, iactitet: Aurea Bulla tit. 8. Attamen, Ordinum Imperii consensum accessisse, ex eiusdem Archi-Episcopi confirmatione apparet; cuius verba sunt. apud Goldast. ibid. p. 351. Iudicata recognosicimus de nostro consilio, et pleno processisse consensu: Ratificantes, ac singula ea omnia rata habentes, et grata, benevolum eis adhibemus consensum, ex certe scientia, pariter, et assensum.
Quod si consensum hunc ex eo, quemin aliis, Rem publ. concernentibus negotiis, adhibere Imperator tenetur, metiri volueris: Imperator etiam privilegiorum concessione, et hoc reservato, magnam, et insigniorem quidem, partem excidet.
Nec tamen opus est, ut in antivitatem procul, hanc ob rem, inquitamus: Nam, tenore Capitulationis Caesareae, et textus, ex eadem supra adducti, in omnibus, magni momenti, negotiis, atque adeo etiam in privilegiis magni momenti concedendis, Electorum, ad minimum, requiri consensum, in propatulo est.
Reliqua Imperatoris iura Et huc reliqua omnia pertinent, quae Imperatori passim tribuuntur, quaeque, ut in speciem maiestatica, ita re inania pleraque sunt; nec ad summam Imperii vim quicquam faciunt, aut Rei publ. statusque essentiam ingrediuntur.
Talis est, Academiarum fundatio, Ordinatio Camerae de Anno 1555. parte 1. tit. 3. §. desgleichen sollen. vers. in Universiteten. Nundinarum institutio, l. un. C. de nundin. concessio veniae aetatis, toto tit. C. de bis qui ven, aetat. Legitimatio, Nov. 74. c. 2. Nov. 89. c. 9. Natalium restitutio, l. 1. 2. et ult. C. de natal. restit. Nobilitatio. Reink. lib. 1. cl. 5. c. 10. n. 13. concessio iuris stapularum, die staffel Serechtigkeit, Limnaeus lib. 9. de iure publ. c. 9. n. 129. et cetera huius fatinae.
quorum quaedam etiam Ordinibus competunt Horum quaedam, non postrema, Principibus hodie ac Ordinibus Imperii, perinde ac Imperatori, licent.
Sic remissio poenae capitalis, olim solius summi Principis erat: l. 4. in sfine l. 9. §. 11. in fine l. 27. et l. 31 de poenis. l. 10. et toto tit. C. de sentent. passis et restit. Hodie etiam Ordinibus Imperii competit. Recessus Imperii de Anno 1526. §. es soll sich auch. Reink. lib. 1. cl. 5. c. 6. n. 27. Ius quoque restituendae famae, Ordinibus hodie communicatum existimatur. Schonborn. l. 5. Polit. c. 24.
quadam ab ipso Caesare aliis delegantur Alia ab ipso Caesare tam exigui momenti iudicantur, ut ea passim aliis, nempe, Comitibus Palatinis, den Reichs Hoff-Grafen, ut vocant (inter quos aliquando personae vilioris notae occurrunt) mandet ac indulgeat: Ut est, creatio Doctorum bullatorum, notariorum, legitimatio etc.
Postarum institutio an solius Caesaris sit? Postarum quoque institutio inter haec numeratur. Schonborn. d. lib. 5. c. 17. Reink. lib. 5. cl. 5. c. 6. n. 134. Postas tamen intellige generales, quae Reichs Posten dicuntur: Nam Ordinibus Imperii, in suis cuique ditionibus, Postas, quas land Posten vocant, habere permissum est. Reink. d. c. n. 138.
Regale tamen hoc, quantulumcumque est, quidni Ordinum quoque Imperii esse asseramus? Ex eo, quod alicubi scribitur, Recess. Imperii de Anno 1542. §. vnd damit man auch. Gemeine Stände wollen ordnung geben, daß eine Post an gelegene Mahlstadt gelegt, vnterhalten werde.
Referunt huc etiam, creationem Regum, Ducum, Principum, Marchionum, Comitum, et similium.
Imperator quomodo Principes ereare possit Et sane, quod ad Principes Imperii, tota die videmus,
titulum hunc multis musteis suis creaturis ab Imperatore tribui. Ut pleno tamen iure Princeps Imperii quis fiat, et, in Principum Senatu, sessione ac voto potiatur, nudum Imperatoris diploma non sufficere, supra monuimus.
De Regum creatione quid statuen dum sit Regum vero creationem quod attinet, vulgaris quidem traditio est, Imperatorem habere ius inaugurandi Reges omnes; gl. in c. venerabilem de elect. plura quoque eius rei exempla, antiquos Annales scrutanti, obviam fieri non negamus.
Sed imprudenter eos fecisse, qui summam potestatem habentes, ab Imperatore, vel Pontifice Reges salutari voluerunt, nec iuris, sed facti haec esse, atque ex vana persvasione fluxisse, nonnemo respondet. apud Geldastum parte 3. Polit. Imper. disc. 3. p. 631.
Nam, si de nudo Regis nomine quaestio sit, palam est, istud ab Imperatore etiam illis, qui summam Maiestatem non habent, aliquando tributum: Ad exemplum veterum Romanorum; qui, vetere ac iampridem recepta consuetudine, habuerunt instrumenta servitutis et Reges. Tacit. in vita Agrit.
Ita regiis ornamentis Austriae Dux à Friderico II. Imperatore auctus est: Ea lege tamen, ut in perpetua Germanici Imperii fiducia, in qua tunc erat, ac semper fuerat; perstaret. Hieron. Mutius lib. 20. Chron. German. Crusius parte 3. annalium Suevic. lib. 2. c. 2. Sed cum ab Imperio, violata fide, defecisset, duodecimo post anno, regia appellatione et dignitate spoliatus est. Bodin. lib 2. de Republ. c. 3.
Genuenses quoque Fridericum Imperatorem rogarunt, ut, quatuor milibus marcarum acceptis, novum Regni Sardiniae titulum institueret, et Barisonem, Arboreae, quae pars erat Sardiniae, Iudicem, appellaret Regem. Qui Bariso Rex, in Sardiniam vectus, cum pecuniam solvere non posset, quam à Genuensibus, ad regium fastigium emendum, mutuo acceperat, ab iisdem Genuam est revectus, atque in custodiam, donec penderet, traditus. Sigon. lib. 13. de Regne Italiae.
Miser vero Rex, qui, propter hunc titulum, ad carcerem redactus est Et is tamen Rex, nominetenus fuit.
Quod si eiusmodi verborum ludibria attendimus, Impetator solus, de REgibus à se creatis, no glorietur, Galliae Rex obstat, qui et ipse Regem sub se habet; illum nempe, qui Roy d' Ivetot, dicis causa, appellatur: Quod Regnum Anno 536. a Rege Childeberto, ad satisfaciendum heredibus cuiusdam nobilis Viri, quem immerito Rex occidetat, institutum est. Beuth. lib. 27. Chron.
Sed, velut Quintilianum Rhetorem Ausonius in grat. act. ad Gratian. scribit, consularia ornamenta sortitum, honesta menta nominis potius, quam insignia potestatis habuisse: Ita et de REgibus iudicandum, qui, cum potestati alterius subiecti sint, regium titulum usurpant. Arnisaeus in Polit. l. 1. c. 8.
Quod si de re ipsa quaestio est, is tantum Rex dici metetur, qui summam potestatem habet, nullius Principis imperio inferiorem. Nauclerus vol. 3. chronogr. gen. 35. Et, ut Martialis alicubi scribit,
Qui Rex est, Regem, Maxime, non habeat.
Nostroque sane is stultus iudicio fuerit, qui regali potentia praeditus, sublimique Regum axiomate gaudens, nec Imperio ullatenus obnoxius, titulum REgis, cuius dignitatem iam ante, perse, possidet ab Imperatore, prius emendicare velit.
Quasi vero illi soli, qui ab Imperatore id impetrarunt, et non omnes potius, qui regia potestate praediti sunt, hoc nomine insigniri, et possint, et debeant.
Quapropter Boleslaus, Dux Poloniae, rectam institit viam, qui, absque Cunradi Imperatoris requisitione, nomen sibi regium imposuit. Nauclerus vol. 3. chronogr. gen. 35.
Idem de Praemislao Cromerus refert: l. 11. histor. Polon. Eum scilicet, cum ad summam potestatem Regni Poloniae venisset, Pontificis, aut Imperatoris scriptum non exspectasse, sed sua auctoritate diadema sumpsisse.
Nec male Dux Litthvaniae, regiam potestatem, quam ipse sibi pepererat, ac titulum, Sigismundo Imperatore offerente, coronamque ac sceptrum mittente, repudiavit: Ne ista ratione potestatem, ac imperium, Germanis acceptum ferre, videretur. Bodin. lib. 1. de Republ. c. 9.
Econtra, à Petro Daniae Principe, quem Fridericus Impetator ea lege, ut fiduciarium se Imperii Germanici profiteretur, fidelitateque et hominio Imperatori obligaretur, regio nomine ornavit, Ottho Frising. lib. 2. de gestis Friderici l. c. 5. enormiter peccatum est; quod et talium ornamentorum illecebris, quae ab Imperatore acceperat, suae Maiestati detraxit, et sempiterna servitute, non modo se ipsum, sed etiam posteros constrinxit: Qui tamen, detectis fraudibus, ab Imperio defecerunt. Bodin. lib. 2. de Republ. c. 3.
Ius Civitatis eoncedendae, non est Imperatoris, ad omnem effectum. Denique Ius Civitatis concedendae catalogo Reservatorum (ut vocant) Imperatoris, communiter inserunt. arg. l. 1. C. de metrop. Beryt. sChonborn. lib. 5. Polit. c. 24.
Circa quod, illum nos merito nodum tangimus. Num Imperatori Ius Civitatis extraneo concedere liceat, ad omnem iuris effectum, ut in omnibus, ac per omnia, Germano, in Germania nato, par habeatur: Et quia cautum est, ne ad certa officia alius, nisi Germanus, promoveatur, Ihr Maytt. solten vnd wolten, Ihre Königliche, vnd des Reichs Aembter, vnd sosnt am Reich, mit keiner andern Nation, dan gebornen Teutschen bestellen, Capitulatio Ferdinandi II. §. sie solten vnd wolten auch jhre Königliche. num talis quispiam etiam horum officiorum capax sit?
Id quod admitti certe nequit: Caesar enim alias Legem hanc pro lubitu eludere, ac, salvis verbis Legis, sententiam circumvenire, et quoslibet extraneos, in Civitatem primum receptos, muneribus his admovere, isto modo posset. Id quod in fraudem fieret Legis, ac contra eius voluntatem. l. 29. et 30. de Legibus.
CAPUT XVII. In quo nostra sententia breviter proponitur.
HActenus Iura Maiestatis, quae toti Imperio competunt, deinde ea quoque, quae Electorum tantum, aut Imperatoris ac Electorum dispositioni simul subiecta sunt, tum denique ista, quae Imperatori, in signum praeeminentiae, relicta, prolixe satis deduximus.
Prior, de Imperii nostri Statu, opinio Ex quibus manifestum appatet, quam valde, aut ipsi imponant aliis, aut sibi imponi patiantur multi, dum Imperatori nostro Maiestatem, ac Ius Imperii assignant, eumque merum Monarcham, statumque Imperii nostri mere monarchicum, qui tamen, quoad adminsitrationis formam ac modum, speciem Posterior opinio quandam referat aristocraticam, faciunt. Reink. lib. 1. cl. 2. c. 2. n. 242.
Modestiores sane sunt, et propius ad scopum feriunt, qui mixtum ex Monarchia et Aristocratia Statum eius esse, scribunt; Syring. de Pace religionis conclufion. 14. ea ducti ratione: Quia Imperator solus Iura Maiestatis non habeat, sed illa ad Ordines Imperii, ut universos, non singulos, una cum Imperatore, pertineant; iisque universi, quasi Collegium aliquod, seu Universitas, vere fruantur.
Ex horum ergo mente, Maiestas Imperii penes Imperatorem, Electores, et omnes Imperii Ordines simul, residet: Pro rata, scilicet, et secundum proportionem, qua Iura Maiestatis, aut ab Imperatore, aut Electoribus, aut universis Ordinibus exercentur.
Cumque pleraque, imo omnia Iura Maiestatis, universis Ordinibus communia sint, nuda Comitiorum directione, et unico forsan voto (quale quilibet Ordinum habet) Imperatori relicto: Maiestatem Imperii etiam penes universos Ordines esse potissimum, adeoque aristocratiam multimodis in Imperio nostro praecellere, secundum hos Auctores, dicendum est.
Nostra sententia Administratio Rei publicae duplex est Nos vero, ut paulo accuratius mentem nostram aperiamus, primum, administrationem Rei publ. ut supra quoque à nobis factum, duplicem facimus: Aliam essentialem; aliam accidentalem.
Essentialis administratio, quam proprio iure, ac nomine quis usurpat, inseparabiliter cum ipsa Maiestate, ac Rei publ. Statu coharet: Accidentalis autem, quam alieno beneficio quis habet, et ab alio sibi commissam agnoscit, infinities, pro lubitu eius, penes quem rerum summa residet, variare potest.
Administratio Imperii nostri varia Iam, si administratio in Imperio nostro attendatur, illa varia et diversa esse apparet: Et partim quidem monarchica, respectu scilicet Imperatoris; partim quoque aristocratica. Aristocratica autem duplici tatione. Primo, respectu Electorum, qui seorsim ab aliis Ordinibus in ea sibi quid vindicant: Deinde, respectu universorum Ordinum, in Comitiis congregatorum, quibus reliquarum rerum omnium cura, praeter ea, quae Imperatori, et Electoribus, specialiter relicta sunt, incumbit.
Verus Status quaestionis Illud autem hic in quaestione est. Utrumne administrationis pars, quae aut Imperatori, aut Electoribus, aut toti Imperio, seu universis Ordinibus competit, singulis his proprio iure competat: Ita, ut nec Imperator illam Imperio, Electoribusve, nec Imperium et Electores. Imperatori, eam acceptam ferant? Vel, utrum penes Imperatorem essentialis sit Imperii administratio; qui, Electores, et alios Imperii Ordines, spontaneo motu in partem curarum assumpserit? Vel denique, utrum penes Electores, omnesve Ordines ea sit; qui Imperatori administrationis partem commiserint?
Nam, priori casu, mixta erit Rei publ. forma: Cum administratio essentialis, adeoque ipsa Imperii Maiestas, in Imperatorem, ceu Monarcham, ac Electores, Ordinesve, ceu Optimates, dispersa sit.
Posterioribus casibus, siquidem Maiestas Imperii penes Imperatorem esse, ab eoque administratio accidentalis in
Proceres collata dicetur, Monarchia erit aristocratica: Hoc est, quoad modum administrationis, rationibus aristocraticis temperata.
Quod si, econverso, Maiestatem Imperii penes Proceres residere, statuamus, qui Imperatori administrationem Imperii ex parte concesserint, evadet Aristocratia monarchica, seu monarchice administrata.
Administratio essentialis totius Imperii est Nos totum Imperium (in quo tamen cum aliis Ordinibus, tam Electores, ut primaria eius membra, quam Imperator, ut Caput ac Director, includuntur) proprio iure ac nomine, Electores vero et Imperatorem, quicquid illis, ex Legibus ac moribus Imperii, separatim ab aliis Ordinibus comperit, Imperii beneficio ergo ipsa queque Maiestas administrare; adeoque Maiestatem Imperii, non Imperatori, aut Electoribus, sed toti Imperio, et universis Ordinibus, quando illi, in Comitiis, seu universali Conventu congregati, unum corpus constituunt, adiudicandum esse, confidenter asserimus.
Administrationem vero accidentalem habet Imperator Imperator quidem, quicquid habet, ab Imperio habet; et imprimis ac evidentet, ab Llectorum (qui hoc in passu totum Imperium repraesentant) Collegio, iure liberrimae electionis: Habet autem administrationem tantum; ut ipsemet non semel confessus est.
Ita enim Fridericus Barbarossa, iam suo tempore, ad Proceres aperte inquit. apud Radevicum in continuat. Otthonis Frising. de geflis Friderici I. lib. 3. c. 27. et Sigon. lib. 12. de Regno Italiae. Imperium, cuius apud nos administratio, apud vos vero, qui Optimates Regni estis, auctoritas residet.
Ita Ferdinandus quoque I. proprie, et ad nostrum sensum alicubi scripsit, Recessus Imperii de Anno 1559. in princ. Haben Vns mit der bürde der administration, vnd Verwaltung des Heiligen Reichs anhangender dignitet/ Hocheit, Regierung, Titul, scepter vnd Cron, des Römischen Keyserthumbs beladen lassen.
Hinc Imperator dicitut Minister Imperii, qui Imperii
partibus fungitur: In sententia exauctorationis Wenceslai apud Goldast. tomo 1. constit. Imper. p. 379. Qui autem alterius partibus fungitur, proprio iure ac nomine quid facere, haud dicendus est.
Es Electores Electorum vero potestas ipsa quoque à toto Imperio dependet: Adeoque velut moribus primum, et tacito aliorum Ordinum assensu invecta, deinde expressa sanctione roborata est; ita contraria omnium Ordinum voluntate antiquari rursus, aut alterari potest.
Ad Imperium itaque totum, seu universos Ordines, in Comitiis congregatos, tota rerum summa redit: A quibus et ille, et hi dependent, omnemque suam potestatem ac auctoritatem mutuantur.
Imperium in possessione essentialium Iuvium Maiestatis est Denique, quod Imperator et Electores Imperio potius, seu universis Ordinibus, quam hi, aut Imperatori, aut Electoribus, aut his et illi iunctim, potestatem ac administrationem suam acceptam ferant, ex eo astruimus: Quod nobiliorum ac essentialium Maiestatis iurium possessio, seu exercitium, penes totum Imperium sit; leviuscula vero quaedam, et quae ad speciem magis faciunt, quam rem ipsam concerriunt, Imperatori soli; denique pauca Electoribus solis, aut Electoribus cum Imperatore competant.
Nam (ut hoc argumento, in anterioribus, de suprema iurisdictione, usi quoque sumus) quicumque certa quaedam iura in sua manu ac potestate habet, quorum partem sibi retinere, partem alteri concedere, seu demandare vult; is non ea, quae nobiliora sunt, ac Statui suo magis utilia, sed ea, quae viliora, minusque sibi noxia, procul dubio alteri concedet ac committet. Dignus enim iudicaretur, qui Anticyram navigaret, ac helleboro cerebrum purgaret, si quis secus faceret.
Ergo Maiestas propria Imperii est Quia ergo nobilissima, imo omnia Maiestatis Iura, quae essentiam Maiestatis constituunt, eorumque possessio, ac exercitium, penes totum Imperium, hoc est, penes omnes Ordines in Comitiis, Imperatore (si aliquis exsistat) praesidente,
congregatos, hucusque fuerunt: Hinc à posteriori colligimus, quod Imperium, seu universi Ordines, Imperatori ac Electoribus, eorum, quae ipsis constitutionibus et usu Imperii relicta intelliguntur, administrationem potius concesserint; quam ut Imperator, seu Electores, universis Ordinibus, de potestate sua quicquam communicaverint.
Cumque totum Imperium, sive universi Ordines, administrationem, quam habent, proprio iure habeant; Electores vero et Imperator, quicquid habent, toti Imperio debeant, et ab eodem merito recognascant: Maiestas quoque totius Imperii propria erit; cuius tamen adminsitratio, ex parte Imperatori, et ex parte Electoribus, ab eodem demandata est.
Quod si iam ipsum Imperium, et Imperii Comitia, quae unica basis nostra sunt, exacte contemplemur, mixtionem aliquam in Republ. nostra inveniri, nemo sane negaverit: Sed mixtionem, non tam ex Monarchia et Aristoratia, ut alii putant, quam ex diversis diversarum Aristocratiarum formis.
Ad Imperatorem quidem, dimidiam Comitiorum partem, et integrum potestatis semisem vulgo trahunt: Sed quam erroneum hoc sit, pluribus supra docuimus. Ex quibus apparet, quod Imperatori perpusilla in Comitis potestas competat; adeo ut, etiamsi mixtionem aliquam ex Monarchia et Aristocratia admittamus, illa attendi vix debeat.
Ipsorum vero Ordinum non est aequalis in Imperio potestas: Unde mixtiones plutes, ex diversis, diversarum Aristocratiarum, formis, oriuntur.
Status Imperii aristocraticus est sed mixtus Soli enim et pauci Electores, integram classem constituunt; quae classis toti Principum classi aequalis est: Ut ita singuli Electores singulos Principes potestate notabiliter excellant.
Rursus, in secunda classe, Principes hi, Praelatos, Comites, ac Barones, auctoritate longe superant: Illi enim viritim, hi curiatim suffragia ferunt; inque magno numero tria tantum habent suffragia.
Denique Civitates Imperiales (quamyis istas à iure
ferendorum suffragiorum, priorum duarum classium conspiratione, hodie exclusas, probare nitatur Paurmeisterus lib. 2. de Iurisd. c. 2. n. 46. et sequv. edit. poster.) terriam classem, ab aliis distinctam, constituunt.: quae classis reliquis classibus inferior est: Et Civitates hae, Praelatos quidem, Comites, ac Barones potestate anteire, Principibus autem cedere videntur. Quam ob inaequalitatem in tertiam hanc classem coniectae sunt.
Hinc vulgo quoque, licet non per omnia exacte scribunt. ex VVebuere Reink. lib. 1. cl. 5. c. 8. n. 51. Electorum ad singulos Principes fere triplam; ad Praelatos, Comites, et Barones, non adeo magnam; ad Civitates, plus paulo, quam triplam esse proportionem.
Abstrusa quidem et intricata haec res est, in quo Delio natatore opus sit, nec, quod sciamus, ab ullo satis animadversa, aut explicata: Sed tamen, siv erum Imperii statum exuerevelimus, nullatenus praetereunda.
Quadruplex enim inde mixtio colligitur: Nimirum, ex Aristocratia Principum; Aristocratia Praelatorum, Comitum, ac Baronum; et denique Aristocratia Civitatum.
Utut autem, quoad Ordines, inter sese mutuo respectu consideratos, obscurissimi sint Imperii mores, quoad Imper atorem tamen res satis Iuculenta est: Quippe, qui non minus, quam singuli Ordinum, pars huius corporis, et quidem, si ad totum eorpus respicias, perpusilla exsistit.
Unde recte Thuanus scribit. lib. 2. histor. Quamvis Imperator primum, deinde reliqui Principes, ac postremo Civitates liberae, suas quaeque ditiones, iura, consuetudines, subditios, in quos ipsis ius vitae et necis est, habeant: Tamen, quia fimulemnes IMperio subditi, et ipse Caesar, Imperii Caput, Imperii Legibus est obnoxius, universi Rei publ. untus speciem exhibent.
Et, si ex Iure Comitiorum, ut illud supra explicavimus, rem totam metiamur, Aristocratiam in Imperio nostro
eminere, ac valide praeponderare, Monarchiae autem tenuisima tanrum superesse vestigia, sole meridiano clarius apparet.
CAPUT XIIX. et ultimum. In quo Reinkingii, pro Monarchia pugnantis, argumentis respondetur.
IAm ut Reinkingii argumentis, superius ab initio statim adductis, paucis occurramus; prius illud, de quatuor Monarchiis, seu summis Imperiis, ridiculum est, et tanto Viro, qualis hic sibi videtur, indignum.
Praeludium de quatuor Monarchiis Nam, si vulgatam istam visionis propheticae interpretationem, quam mhilominus in controversiam vocant alii, nos, hoc non obstante, tamquam authenticam, seu apodicticam admittamus; non ex illa tamen sequitur. Quatuor ista summa Imperia vulgo, omnium fere consensu, dicuntur quatuor Monarchiae: Ergo, non alius, quam monarchicus et regius, est in illis Status.
Monarchiae von tripliciter sumitur Monarchiae quippe vocabulum, non uno modo sumi, notant acutiores huius rei Censores. Arnisaeus lib. 2. relect. Polit. c. 2. sect. 3. n. 2. Goldast. parte 13. per. ducursu 3. p. 631. Aliquando proprie ac Politice, pro illa Politiae, seu Rei publ. specie, in qua unus aliquis absolute imperat. Aliquando theologice et vulgariter, ut hic; pro isto Imperio, cuius non modo, inter reliqua mundi Regna, singulis temporibus, insignis est auctoritas, sed et, cui Populi DEI, Ecclesiaque Status magis, quam aliis, obnoxius est. Denique, aliquando etiam abusive à multis, pro universali totius Orbis Imperio.
Ut autem obiectionem hanc, de quatuor, seu Monarchiis, ut vocant, seu summis Imperiis, solide et ex fundamento refutemus, duo praecipue attendenda nobis veniunt. I. Notae, seu krhth/ria horum quatuor Imperiorum, ex quibus
dignoscuntur, ac diiudicari debent. II. Tempus, quo Graetorum monarchia seu Imperium finem, et Romanorum accepit initium.
Quatuer fummorum Imperiotum notae Notae horum Imperiorum duae sunt. Quarum prior est, quod dignitate, et splendore, alia sui temporis Imperii praecellere debeat: Altera, quod vera DEI Ecclesia sub illo domicilium habeat, seu stationem suam.
Nam Spiritus Sanctus, in hoc Danielis varicinio, non absolute mundana, et mere Politicum futuri mundi regimen respierit, sed ad Ecclesiam imprimis collimat: Idque unice agit, ut ostendat, quis Status, et quae futura sint flagella, militantis, in his terris, Ecclesiae; cuius historiam ita persequitur, quatenus illa historiae, et fatis, praecipuorum mundi Regnorum, implicatur. Goldast. d. loco.
Et inde colligimus, quod unumquodque horum Imperiotum tum incipere et desinere dicendum sit, quando Ecclesiae fata, aut illi coniuncta, aut ab illo separata fuerunt.
Initium Monarchiae Romanae, quodnam elii faciant Quod ad finem Graecae Monarchiae, et initium Romanae attinet; illud quidam à Iulio Caesare faciunt, quando is, civili Bello victor, perpetuam dictaturam sibi sumpsit. Bucholzerus in indiet Chronolog. pag. 98.
Sed, hoc ipso, monarchicus iste status, in quarta Monarchia destruitur. Post mortem enim Iulii, res ad plures rediit: Et tempore celebris istius triumvitatus, Oligarchia, non Monarchia fuit; donec Augustus solus rerum potiretur.
Alii Graecorum Monarchiam usque ad mortem Cleopatrae extendunt:: Quasi Romani exstinxisse, et ad se transtulisse summum Imperium, proprie dici non possint; antequam ultimam eius partem, Aegyptum subegerint. Helvicus de quatuor summis Imperiis th. 72. et 73. apud Goldast. parte 3. Polit. Imper. disc. 3.
Sed huic opinioni repugnat, tum dignitas, requisita in his quatuor Imperiis. Iam enim, tempore Cleopatrae, sub potestate Romanorum erat Aegyptus: Sed Iulius Caesar, victor, Regnum illud Cleopatrae, fratrique eius minori permiserat;
veritus provinciam facere, ne quandoque, violentiorem Praesidem nacta, novarum rerum materia esset. Sueten. in Iulio Caesare.
Indignum ergo videtur Maiestate tanti Imperii, si illud in unius meretriculae, et quidem Romanorum beneficiariae, ac precario velut regnantis, sinu, conquievisse, dixerimus.
Deinde repugnat etiam Status Ecclesiae: Iudaeam enim, ubi tunc unica erant verae Ecclesiae cunabula, iam olim Cn. Pompeius domuerat, templumque iure Victoriae erat ingressus; Tacit. lib. 5. histor. ut ita Aegypti Regno, aut Regibus, nihil amplius in illam esset iuris.
Nostra sententia Nobis itaque Romanorum seu Monarchiam, ut vocant, seu Imperium tune exorditi lubet, quando Romani manus, ac potestatem suam, ad veram DEI Ecclesiam extendere coeperunt.
Id quod factum primitus, sub Iuda Maccabaeo, quando Iudaea, Successorum Alexandri M. saevitiem exosa, in Romanorum protectionem sese recepit: 1 Maccab. c. 8. vers. 10. et sequ. Eo enim tempore, ad summum culmen, Romanorum potentia, ac gloria, iam tum erat evecta.
Licet autem Status Rei publ. tunc indubie nondum fuerit monarchicus: Attamen, ut ante diximus, in quatuor his summis Imperiis, non Status Rei publ. sed Status Ecclesiae DEI, et eorundem Imperiorum dignitas ac praeeminentia, consideranda veniunt.
Ultimo, ne ista quidem instantia, quam ipsemet Reinkingk lib. 1. cl. 2. c. 1. n. 17. nobis suggerit, de nihilo est, quod post Augustum, Imperio Romano plures, simul et semel aliquoties praefuerint: Nam ex eo necessario concludimus, Monarchiam aliquando cessasse, Duarchia in eius locum substituta.
Imperii Status etiam post Augestum, aliquando fuit non monarchicus Nec illud, quod sub communi Imperio nomine publicarum rerum adminsitratio manserit, ita ut unum magnis Imperium, quam duo esse viderentur, Ibid. n. 18. nodum hunc solvit; quin Monarchiam planissime potius destruit.
In Monarchia enim penes unam personam, summam Rei publ. potestatem esse debere, ipso vocabulo satis significatur: Nec ad essentiam eius sufficit unitas regiminis, sed requiritur unitas personae impetantis. Alioquin quaevis Rei publ. species Monarchia dici posset, cum in quavis Republ. unum tantum sit regimen seu Imperium, licet per plures, et plurium nomine res gerantur: Et ita confunderentur ea, quae, ex omnium sententia, distingvi debent.
Quod si duobus REgibus Civitatis eiusdem Imperium summum detur, neuter Rex est, neuter sine alterius consensione imperare potest; sed utriusque est summa potestas, quae Duumviratus, sive Duarchia, Aristocratiae quaedam forma, dici possit: Idque multo magis, si trium, vel plurium sit summa potostas. Bodin. lib. 2. de Republ. cap. 2.
Cum ergo in Imperio Romano, non raro plures personae aequaliter, et pro indiviso regimine potiti sint, sub istis Monarchiam, à natura sua, in Aristocratiae speciem degenerasse, dicendum est: Ad quam amen paulo post, Duarchia iterum sublata, reversa sit.
Et ita tela ista monarchica, quam in Imperio nostro Reinkingk texere laborat, etiam in medio cursu, abrupta, et interrupta, apparet.
Responsio ad alia Reinkingii argumenta His ita, de quatuor summis Imperiis, ad Reinkingii exemplum, praeambuli loco praemissis, nunc ad alia eius argumenta ordine, sed breviter, et tribus verbis, respondebimus.
Ad I. Iura I. Maiestatis, et summae Potestatis penes Imperatorem nostrum esse, falsissimum, superius ostendimus.
Quod autem Legem Regiam, ad fidem assertioni suae faciendam, adducit; siquidem de antiqua illa, qua Populus in Imperatorem omnem potestatem contulisse, scribitur, §. 6. Instit. de iure nat. gent. sentit, certe scholicum id pulverem magis, quam iuris publici palaestram sapit: Cum ea enim nihil amplius nobis est commercii.
Nam quicumque in aede Iohannis Lateranensis, vel Capitolio antiquorum Romanorum, Legiae Regiae formulam sollicite adhuc perquirunt, aut Caesaris nostri potestatem, ad tenorem obsoletae Legis Regiae, perpendunt, et aestimant: nae illi, non modo operam, oleumque suum inutiliter consumunt, sed etiam perinde faciunt, atque
Cervino capiti cervicem pictor equinam
Iungere si velit. Hortl. in excerptis ex Sleidano quaestion. pro foederatorum bello th. 6. apud Goldastum parte 31. polit. Imper. duc. 1.
Plane si, ut alibi sentire videtur, lib. 2. cl. 3. c. 9. n. 3. hodiernae Constitutiones seu Recessus Imperii, et Caesarea capitulatio, vice Legis Regiae ipsi sunt, facile cumillo transigemus: Ex his enim, quantulum potestatis Imperatori relictum, quantum vero detractum sit, per se, absque ullo mutuaticio lumine apparet.
Illa vero communis opinio, quod Lex Regia, nec mutata sit, nec mutari potuerit, falsa et absurda plane est: quot enim mutationibus, post antiquorum Imperatorum tempora, Imperium nostrum, cuius Statum Lex ista REgia formasse dicitur, obnoxium fuerit, res ipsa ostendit.
Nec videmus, quare Populus liber dominio et regimini alicuius sese submittere possit; prout Populus Romanus, per Legem REgiam, fecisse arguitur; vacante vero, et ad se iterum delato regimine, illud penes se retinere, vel, cui voluerit, conferte, atque ita Statum Rei publ. ac Leges eius fundamentales mutate non possit.
Praesumptio ista, de praeterito in praesens; quod talis quisque hodie videatur, qualis fuit tempore praeterito, et quod rem, quam quis amte habuit, eam non amiserit, in dubio casu locum sane reperiet: ubi vero de contrario certo constat, praesumptionibus eiusmodi ac coniecturis nullus locus est. l. 137. §. 2. de verb. oblig.
Iam vero Imperii nostri Statum, post latam antiquam Legem Regiam, saepius, et in multis mutatum esse, nemo
ambigit: Ut ita ridicula sit, et vana, ab antiqua Lege Regia ducta, argumentatio.
Ad II. II. Communem opinionem contra nos stare, libenter quidem fatemur: Sed, non ex multitudine Auctorum, quod melius et aequius, iudicandum est; cum possit unius forsitan et deterioris sententia, et multas et maiores in aliqua parte supetare. l. 1. §. 6. C. de vet. iure enucl..
Itaque communis opinio attendenda non est, quando est evidenter falsa, vel convinci potest evidentibus rationibus. Ex Ioh. Andrea et aliis Everhard. in topic. loco ab Anteritats. Nec multitudo errantium errori parit patrocinium; quia, communem errorem ius facere, communis error est. Hillig. ad Donell. enucl. l. 1. comment. c. 6. lit. A.
Si quis autem futili, nudae communis opinionis, vinculo se alligari patiatur; non iniuria assimilabitur stultis illis, quos custos, aut Magister alligabat straminis, vel exigui fili nodo: Atque illi stabant, quasi ferro aut vera compede devincti, immobiles. Lipsius lib. I. de constant. c. 9.
De eo vero, quod omnes Populi, tam fideles, quam infideles, Imperatorem Monarchem salutent, et pro Monarcha, stricte, proprieque; loquendo, agnoscant, dubitare, non sine causa, licet. Limnaem lib. 1. de iure publ, c. 10. n. 46.
Illud quidem concedimus, Imperatorem nostrum, summum dignitate, etiam à Turca, aestimari, inter Christianos Principes: Sed hoc, et huic similia omnia, de dignitate solum, seu primo gradu, quem in Christiano orbe Imperator, ratione Imperii, obtinere fertur, non vero de Imperii Statu accipienda esse, verba ipsa satis evincunt.
Nam sceptra quidem, regale solium, pretiosissimae vestes, Coronae, antecessio subsequentibus Christianis Regibus, imaginem Regiae Maiestatis habent; rem non habent. Bodin. lib. 2. de Republ. c. 6.
III. Quod Imperator nullius Imperio teneatur, nec alium,
nisi DEUM, et ensem superiores recognoscat, verbis magis asseritur, quam re ipsa probari potest: Imperium enim Imperatore superius esse, ex eo, quod Imperium ab Imperatore rationes actorum exigat, eumque indignum, de solio deturbare possit, iam ante docuimus.
Decreti Septemviralis, Anno 1338. facti, verba, ne huic obstent, eo zespectu, et ad eum finem intelligenda sunt, ad quem proferuntur; ad eamque rem restringenda, super qua proferuntur. Ex Cravettam et Surdo Reink. lib. 1. cl. 2. c. 2. n. 192. Intentio autem Electorum alia non fuit, quam excludere iniustam Pontificis praetensionem; qui superioritatem in Immperium et Imperatorem simul, sibi arrogabat.
Cum ergo limitata, ex certa causa, confessio, non nisi limitatum producit effectum; l. 16. de acqu. rer. dom. Reink. d. loco n. 195. etiam hoc Decretum, ultra causam et finen: suum, extendi non debet: Nec enim verba captare oportet, sed, qua nente quid dicatur, animadvertere convenit. l. penuls, ad exbib.
Caput quoque Imperii recte dicitur Imperator; non eiusmodi vero Caput, cuius cerebrum, pro arbitrio suo, reliqua corporis membra gubernare queat: Sed quia primus ac praecipuus in Imperio Princeps est.
Nec magis Imperatorem inde, quia Caput Imperii dicitur, Monarcham esse astrues, quam Ducem Venetorum; quia is consimiliter Caput eius Rei publ. à nonnullis vocatur.
Dux enim Venetus, ut Iosephus Mattheacius scribit, Regiomente Polit. 1. numerari potest summos inter Reges, non solum, cum Caput exsistat eius Rei publ. quae Domina est Provinciarum et Regnorum, atque Sinus Adriatici, liberae originis, armis, prudentiaque sui conservatrix; verum etiam cum charactere sit insignitus, ornatus splendore et ornamentis regiis, positus in actu residentiae suae inter Consiliarios purpuratos, et cohonestatus, publicis in ceremoniis, assistentia Nuntii Apostolici, et Legatis
Imperatoris, Regiis, aliorumque Principum. Alia, inter Reges, et ipsum, differentia non est, quam quod, non hereditaria successione, sed propria virtute legatur: Nec sit tantum subditis superior, verum, et Caput et Princeps paertum; non voluntatem, sed Legem pro norma habens.
Quod tandem omnes Imperatori teneantur reddere rationem, quamvis de omnibus, ut singulis, particulariter, scuseparatim consideratis, concedamus, Monarchiam inde tamen exstruere non licet: Nam omnes collective, ut Universitas, seu corpus quoddam sumpti, tantum abest, ut tationem Imperatori reddant, ut rationem gestorum ab eodem potius exigant.
Ad IV. Et hinc sequitur erroneum esse, quod IV. loco Reinkingk inferre vult: Imperatorem, de Plenitudine Potestatis, non singulis modo Ordinum, sed etiam universis, collective consideratis, sub poena amissionis privilegiorum, Banni, et vitae, imperare; eiusque mandatis, non singulos modo, sed et universos parere debere.
Nam contrarium superius abunde probavimus, ac ad textus, quos Reinkingk huc inducit, respondimus.
Ad V. et VI. V. et VI. Reinkingii argumentum, talia sunt, ut ex iis, quae longa serie, in superioribus deduximus, per se refutari possint: Ea enim in solis verbis, ac seribendi formulis consistunt.
Ex titulorum vero splendore, de Maiestate iudicandum non est: Scipia Ammir. lib. 1. dissert. in Tac. disc. 1. Nam, quo plus alieni servatur honoris, eo plus saepe adimitur potestatis. Arnis. lib. 2. relect. Pelit. c. 6. sect. ult. n. 9.
Imo ea est Aristocratiae bene constitutae ratio, ut, quo plus honoris, eo minus Imdperii tribuatur: Et, qui plus imperio possunt, minus honoris adipiscantur. Bodinus libro 2. de Republica c. 6. Quo quidem arcano nullum fere maius est, nec ad tuenda Optimatum, et popularia Imperia, utilius. Idem lib. 3. de Republ. c. 6.
Dominum Imperatorem vocari, non negamus
quidem: Quemadmodum quoque, apud Florentinos, Magistratus isti, qui ab initio Priorum nomine insigniebantur, non magno post intervallo, etiam Domini, Maiestatis causa audire coeperunt. Machiavellus libro 2. histor. Florent.
Nominetenus igitur Imperator Dominus esto; sed revera cundem esse Dominum, ne Reinkingk quidem asseverat: Quippe, qui vix ullum Dominatum, praeter Turcicum et Moscovitum, in Europa reperiri, recte putat. lib. 1. cl. 2. n. 94.
Augustus quondam, curn revera, plurium regimine exploso, Monarchiam sibi vindicasset, Domini tamen appellationem, ut opprobrium et maledictum, semper exhorruit. Cumque, spectante eo ludos, pronuntiatum esset à Mimo, o Dominum aequum et bonum! ac universi, quasi de ipso dictum, exsultantes comprobassent: Statim manu, vultuque indecoras adulationes repressit, et, insequenti die, gravissime corripuit edicto: Dominumque se posthac appellari, ne à liberis quidem aut nepotibus, vel serio vel ioco passus est, atque huiusmodi blanditias etiam inter ipsos prohibuit. Suetonius in Augusto.
Tiberius quoque, à quodam Dominus indigitatus, rogavit, ne se, contumeliae causa, ulterius ita appellaret. Idem in Tiberio.
Mansit autem Populo Romano hoc vestigium, et quasi umbra quaedam antiquae Libertatis.
Nostro tempore, vice plane in contrarium versa, et Monarchia in Aristocratiam iterum mutata, Domini nomen adhuc Imperatori tribuitur; cum tamen re ipsa, nihil minus, quam Dominus sit; Mansitque Imperatori hoc vestigium, et quasi umbra quaedam antiquae potestatis.
Nam, ut recte Paschalius scribit, in opere cerenario lib. 9. c. 20. in sine. ipsa Imperatoris ditio, auctoritas, ac potestas, hodie est umbra, nomenque Imperii, non Imperium.
Nobis vero res ipsas magis, quod inter laudes Aloysii XI.
Caroli IIX. Patris, Guicciardinus ponit, lib. 1. bister. quam terum umbras sectari lubet: Et de re ipsa, non quid simulatione fiat, exquirendum est. Boden. lib. 2. de Republ. c. 1.
Sunt enim haec mera Imperii simulacra, quorum, ut pulchre Clapmarius scribit, lib. 6. c. 15. magna quidem species; ceterum, non adeo magna, ut Rei publ. Statum, vel constituant, vel immutent: Non enim ex simulacris Res publica definienda est; sed penes quos sunt summa illa Imperii capita, secundum illos de forma Rei publ. statuendum est. Rationem tamen gubernandi nonnihil vatiant; ut haec Res publica, propter vatia simulacra, magis videatur popularis, quam illa, et illa magis regia, quam haec: Ratio enim gubernandi nonnumquam in his simulacris consistit: at forma Rei publ. in ipsa vi lmperii.
Ad VII. et IIX. VII. et IIX. quae Reinkingk in medium affert, manifesto falsa sunt: Fidelitas enim non praestatur Imperatori solum, sed Imperatoriac Imperio. Et quidem, ut supra docuimus, Imperio principaliter ac absolute: Imperatori vero minus princi paliter ac respective, quatenus Imperator est.
Quare Imperio praestita fidelitas, potentior est et praevalet. Huic enim semper et ubique fidelitas servanda est; Imperatori vero non aliter, quam si ita erga Imperium se gerat, uti beaum Imperatorem decet.
CONCLUSIO PRIMAE PARTIS.
CUm itaque, concusis columnis, corruat aedisicium, c. qualiter et quando De accusat. et Reinkingii argumenta, partim falsa, partim heterogenea, partim ambigua et imbecilla appareant, merito contra eundem concludimus. Statum in Imperio nostro Romano-Germanico aristocraticum esse, ex diversis Aristocratiis mixtum: Administrationem vero aristocratico.
monarchicam; in qua tamen ipsa quoque administratione, Monarchiae vestigia valde exigua sint, quaeque, cum Aristocratia collata, attendi vix debeant.
Quaedam enim, et pauca, illaque non iura, sed simulacra Maiestatis, Imperatori relicta sunt: Quaedam Electoribus solis, aut Electoribus et Imperatori simul competunt: Plurima autem, et potissima Maiestatis Iura, omnium Ordinum interventu ac auctoritate, expediuntur.
Hinc Imperii nostri administratio, duplici ratione, respectu scilicet omnium Ordinum, et respectu solorum Electorum, qui aliquanto plus, quam alii Ordines, sibi vindicant, Atistocratiea, respectu vero Imperatoris, monarchica dici, ac, exemplo Rei publ. Venetae, Donatus Iannottus de Republ. Veneta. cum pyramide componi potest; basi quidem latiori praedita, sed, ubi assurgit, in arctum semper coeunte, quoad, in punctum quoddam terminata, desinat.
Basis quidem huius Pyramidis Comitia sunt, seu Ordines Imperii omnes, qui sessionem et suffragium in Comitiis habent: In hoc enim fundamento et basi, tota Rei publ. moles, et reliquae omnes eius partes conquiescunt.
Mox Pyramis arctari incipit, et fastigiatur in Electoribus; qui, in quibusdam ceteros Imperii Ordines supereminent. Unde dicuntur, Die fördersten vnd fürnembsten Glieder des Heiligen Kömischen Reichs, Ferdinandi II. Capitulatio §. und in allweg solten und wolten et §. insonderheit auch demnach die Chur Fürsten. Ihr Mantt, innerste Glieder, vnd Haubiseulen des Reichs, dicta Capitulatio §. dreweil Ihr Maytt, auch sonderlich. palmites imperiales, et membra eius propinquiora. Aurea Billa in princ. et lit. 2.
Tandem fastigium Pyramidis absolvitur in Imperatore, cuiusdam turbinis instar acuminati: Is enim primus ac praecipuus in Imperio Princeps, per liberam electionem ad hanc dignitatem evectus, et in summo ac omnium conspectu positus.
Quia autem in hoc fundamento omnes hodierni Politico-Legistae, qui pro Monarchia Imperatoris, tamquam pro aris ac focis pugnant, toto caelo errarunt, et Principes suos, quibus consilio astitere, ut eandem errorum viam secum ingrederentur, induxerunt: Quid mirum, quod etiam in Ratione Status, formanda ac firmanda, uttique enormiter à vero deflexerint; et, non attenta Imperii ac Ordinum libertate, Patriam nostram, in istam, in qua iam, nisi melior aliquis genius laboranti succurrat, sine spe liberationis haeret, praecipitaverint, servitutis ac malorum abyssum?
Error enim, et confusio Rerum publ. inter cetera, nascitur, ex ignorantia speciei Rei publ. quam curandam Principes, vel Rectores susceperunt: Nec una species, unave natura est omnium. Sunt morbi, sunt temperamenta convenientia, singulis speciebus Rerum publicarum: Imo origo, vita, finis, et pleraque alia, diversa saepe et contraria exsistunt; quaeque remdia proficiunt in una, in alia possunt afferre interitum. Petrus Greger, lib. 10. de Republ. c. 6.