<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenatools/DTD/teixlite.dtd"><TEI.2>
 <teiHeader type="text">
 <fileDesc TEIform="fileDesc">
 <titleStmt TEIform="titleStmt">
<title TEIform="title">Dissertatio De Ratione Status In Imperio nostro Romano-Germanico : In qua, Tum, qualisnam revera in eo Status sit; tum, quae Ratio Status observanda quidem, sed magno cum Patriae Libertatis detrimento, neglecta hucusque fuerit; tum denique quibusnam mediis antiquus Status restaurari ac firmari possit, dilucide explicatur.</title> 
<title type="sub" TEIform="title">Machine-readable text</title> 
<author n="Chemnitz" TEIform="author">Chemnitz, Bogislaus Philipp von</author> 
<editor role="editor" TEIform="editor">Chemnitz, Bogislaus Philipp von</editor> 
</titleStmt>
 <editionStmt TEIform="editionStmt">
<edition TEIform="edition">XML version, markup prototype, December 1999</edition> 
 <respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name> 
<resp TEIform="resp">markup</resp> 
</respStmt>
</editionStmt>
 <publicationStmt TEIform="publicationStmt">
<publisher TEIform="publisher">Camena</publisher> 
 <address TEIform="address">
 <addrLine TEIform="addrLine">
<anchor n="http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/chemnitz1" type="href" id="chemnitz1" TEIform="anchor"/> 
</addrLine>
</address>
</publicationStmt>
 <notesStmt TEIform="notesStmt">
<note type="href" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/</note> 
<note type="pathname" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">chemnitz1</note> 
<note type="filename" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">chemnitzratio.html</note> 
<note type="titleimage" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">s001.html</note> 
<note type="srcfile" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">chemnitzratio.xml</note> 
<note type="imgpath" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">chemnitz1/jpg</note> 
<note type="imgtype" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">html</note> 
</notesStmt>
 <sourceDesc default="NO" TEIform="sourceDesc">
<bibl default="NO" TEIform="bibl">[S.l.; Stettin?], 1640.</bibl> 
</sourceDesc>
</fileDesc>
 <encodingDesc TEIform="encodingDesc">
 <editorialDecl default="NO" TEIform="editorialDecl">
<p TEIform="p">Regeln fuer die Texterfassung 03/2001</p> 
</editorialDecl>
 <refsDecl doctype="TEI.2" TEIform="refsDecl">
<p TEIform="p">not necessary</p> 
</refsDecl>
</encodingDesc>
 <revisionDesc TEIform="revisionDesc">
 <change TEIform="change">
<date TEIform="date">10 January 2004</date> 
 <respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name> 
<resp TEIform="resp">markup</resp> 
</respStmt>
<item TEIform="item">typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - no spell-check</item> 
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>










<text><gap id="GR"/><gap id="GE"/><body><div1 type="book">
<head>PARS II. De vera, sed, magno cum Patriae, ac communis Libertatis detrimento, hucusque <reg orig="neglectâ" TEIform="reg">neglecta</reg>, in Imperio nostro Romano-Germanico, STATUS RATIONE.</head>
<div2 id="ChDS.07.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT I. De <reg orig="primâ" TEIform="reg">prima</reg> STATUS RATIONE, quae consistit in studio concordiae.</head>
<p TEIform="p">FIrma <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> ac fixa nobis stat sententia, quod Imperium nostrum Romano-Germanicum, n eo statu, quo Maiorum nostrorum <reg orig="memoriâ" TEIform="reg">memoria</reg> fuit, et nostro etiam tempore, de iure, esse debebat, consideratum, <reg orig="reverà" TEIform="reg">revera</reg> aristocraticum sit, et incidat in illam Aristocratiae speciem, quam Principatum Bodinus vocat. Quia Imperatorem, qui <reg orig="liberâ" TEIform="reg">libera</reg> electione ad eam dignitatem evehebatur, tamquam dignitate praecipuum ac primum Principem, supremumque <reg orig="quodammodò" TEIform="reg">quodammodo</reg> Caput, Ordines Imperii agnoverunt, Comitiorum, in quibus tota imperandi summa consistit, directionem illi eidem tribuerunt: Vi tamen <reg orig="ipsâ" TEIform="reg">ipsa</reg> iubendi, vetandi, aut quippiam ordinandi, sibi semper <reg orig="reservatâ" TEIform="reg">reservata</reg>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Coneordiae studendum.</note> In hac <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Rei publ. <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>, ante omnia ratio habenda est concordiae, ut illa sarta, tecta inter Ordines conlervetur; neve harmonia ista, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> singuli suaviter inter se conspirare debent, aut intensione, aut depressione, unius alteriusve <reg orig="nimiâ" TEIform="reg">nimia</reg>
<pb id="s274" n="2" TEIform="pb"/>
corrumpatur: Sed, <reg orig="exclusâ" TEIform="reg">exclusa</reg> omnium suspicionum intemperie, aequabilis sit melodia ac omnium vocum velut consonantia.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Et factiones vitandae.</note> Factiones itaque imprimis praecavendae sunt: Quae fuere, eruntque, pluribus populis magis exitio, quam bella externa, quam fames, morbive, quaeque alia in Deum iras, velut ultima publicorum malorum vertunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Lit. lib. 3. histor</note>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><reg orig="Maximè" TEIform="reg">Maxime</reg> in plurium regimine</note> In omnis quidem Rerum publicarum genere, illae <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> noxiae reperiuntur: Ubi tamen penes plures vis ac summa Rei publ. est, discordia Ordinum <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> venenum est Rei publicae; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Idem ibid.</note>. et bella civilia <reg orig="extremè" TEIform="reg">extreme</reg> pernitiosa sunt, nec, nisi cum convulsione ac mutatione <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> ipsius status, sedari possunt.</p>
<p TEIform="p">Nam, seditione semel irritati, ac mutuis iniuriis lacessiti Cives, vix ac ne vix quidem prius conquiescunt, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> parte <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> ab <reg orig="alterâ" TEIform="reg">altera</reg> prorsus <reg orig="exstinctâ" TEIform="reg">exstincta</reg>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">ex Thucyd. lib. 4 Danaeus aphor. Polit. 6</note>. Le guerre civili, se non s' accordano ne' principii, non hanno mai fine, se non coll' esterminio d' una delle parti, o con la rovina dello stato, Italus quidam scribit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Cinuzzo lib. 2. dell. disciplina militare antica et moderna pag. 245</note>.</p>
<p TEIform="p">In monarchico quidem statu, ubi, uni alicui, reverentiam et oboedientiam, omnes ac singuli debent, hic ipse, suo consilio, auctoritate, et imperandi ac prohibendi maiestate, res turbidas componere, subditos coercere, aut bonorum ac fortium Civium, <reg orig="quò" TEIform="reg">quo</reg> improbis obsistere valeant, partes tueri potest. In <reg orig="Democratiâ" TEIform="reg">Democratia</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, et <reg orig="ristocratiâ" TEIform="reg">ristocratia</reg>, nemo futurus est, qui universis imperare possit; nisi maxima pars Civium (quod <reg orig="rarissimè" TEIform="reg">rarissime</reg> accidit) â factione remota, simulque coacta, seditiosos ac rebellantes parere cogat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bodin. lib. 5. de Republ. cap. ult</note>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Quia tyrannidis mater sunt</note> Hinc, ubi semel mutuo odio inter se flagrare caeperint Cives, effervescentibus <reg orig="irâ" TEIform="reg">ira</reg> animis, ac, cum omnes aequales sint, nemine alteri vel latum unguem concedente, vix ullus remedio locus est, nisi re ad unum <reg orig="delatâ" TEIform="reg">delata</reg>: Neque, ut Cicero ait, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">de ausp. tespons</note>. alius
<pb id="s275" n="3" TEIform="pb"/>
discordiarum exitus, inter claros ac potentes Viros, nisi aut universus interitus, aut victoris dominatus et Regnum.</p>
<p TEIform="p">Cum enim in bellis civilibus semper scindatur Populus, ac Duces partium armati inter se concurrant, nemini dubium est, quin is, cui victoria obtigerit, armis ac <reg orig="potentiâ" TEIform="reg">potentia</reg> fretus, Imperium, vel cupiditate laudis accensus, vel, ut suae securitati consulat, retinere velit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bodin. lib. 4 de Republ. c. 1</note>.</p>
<p TEIform="p">Hac de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, Scriptor quidam Gallicus, huiuscemodi bella civilia, ex Plutarcho, appellavit dolores, sive, ut Graeci vocant, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o)di/nas2</foreign> Rei publ. parturientis magnum aliquod Regnum. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">refert Clapmar. lib. 2. c. 14</note>.</p>
<p TEIform="p">Exemplum nobis praebet Res publ. Romanorum: In qua factio <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg> Mariana et Syllana,d mox Pompeiana et Iuliana, Urbem, camposque cruore <reg orig="inundârunt" TEIform="reg">inundarunt</reg>. Successit brevi, ex his pullulans,d celebris iste Triumviratus Donec tandem Augustus eam discordiis civilibus fessam, nomine Principis, sub Imperium accepit. Nec discordantis Patriae aliud remedium fuit, quam si ab uno regeretur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tacit. lib. 1. annal</note>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nobis itaque <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> concordiae studendum fuit</note> <reg orig="Quantò" TEIform="reg">Quanto</reg> itaque magis communis Libertas, sub factionibus, discordia, ac civilibus bellis periclitatur: <reg orig="tantò" TEIform="reg">tanto</reg> magis Ordinibus Imperii elaborandum fuisset, ne subortae inter eos discordiae, in publicas <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg> factiones, ac particulares coitiones, deinde apertum quoque bellum prorumperent: Cum Constitutionibus Imperii, Paceque <reg orig="religiosâ" TEIform="reg">religiosa</reg>, ac <reg orig="profanâ" TEIform="reg">profana</reg>, sufficiens modus esset praescriptus, quo, si quid difficultatum, aut simultatum oriretur, id <reg orig="amicè" TEIform="reg">amice</reg>, absque tumultu, aut <reg orig="seditiosâ" TEIform="reg">seditiosa</reg>, ac <reg orig="inordinatâ" TEIform="reg">inordinata</reg> coitione componi posset.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Et ab <reg orig="utrâque" TEIform="reg">utraque</reg> parte alteri concedendum</note> Et quamvis hinc inde, â parte tam Protestantium, quam Pontificiorum peccatum fuerit, (<reg orig="quemadmodùm" TEIform="reg">quemadmodum</reg> in <reg orig="corruptâ" TEIform="reg">corrupta</reg> hominum <reg orig="naturâ" TEIform="reg">natura</reg>, <reg orig="ultimâque" TEIform="reg">ultimaque</reg> praesertim hac mundi faece, omnia, strictim, et ad libellam examinari non debent) satius tamen erat tolerare defectus istos, qui non, nisi magno cum motu, corrigi possunt, Pacis et Rei publ. conservandae <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>; quam per
<pb id="s276" n="4" TEIform="pb"/>
vehementia, et aspera nimis consilia, eversionem et dissipationem totius Rei publ. procurare, cum communi omnium rerum dispendio. Melius enim est, aliquam, quamvis debilem, habere Rem publicam, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> nullam.</p>
<p TEIform="p">Illos <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> in totum abominamur, qui, ad scopum suum consequendum, civiles motus idoneos arbitrati sunt: Nec placet nobis, noxium istud, Viri cuiusdam, nostro saeculo, Politici, et Practici non postremi, axioma; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Refertur in discursu quodam, scripto, de rebus Gallicis et Hispanicis pre Imperio</note>. ad obtinendam religionem, et intentionem nostram, opus est nobis <reg orig="seditiunculâ" TEIform="reg">seditiuncula</reg>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Secus tamen factum</note> Fata tamen, aut fatua <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg> Procerum nostrorum consilia, <reg orig="secùs" TEIform="reg">secus</reg> censuerunt, armisque <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg> et vi, quam Pacis <reg orig="viâ" TEIform="reg">via</reg> inter se experiri voluerunt.</p>
<p TEIform="p">Et, hoc in passu, non Pontificiis <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> culpam impingimus, qui famosum istud (ut ipsi <reg orig="probrosè" TEIform="reg">probrose</reg> <reg orig="vocârunt" TEIform="reg">vocarunt</reg>) compositionis negotium, praepostero ac intempestivo zelo reiecerunt: Sed Protestantibus quoque et nostrae Religionis Ordinibus, qui, omisso compositionis medio, belli aleam subire maluerunt.</p>
<p TEIform="p">Sic enim, si Anhaltinae Cancellariae credimus, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">apud Lundorp. tomo 1 actor. publ lib. 2 c. 28. p. 203</note>. Anspacensis et Anhaldinus, ad Electorem Palatinum scripserunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es sey dahin in Teutsehland kommen, daß alles</foreign> libelli<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, oder</foreign> tracti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">re. ihinfuro vergebens, vnd</foreign> salus Patriae <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in weiterm Richts, als in den</foreign> armis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und derselben guter anlegung und gebrauch zusuchen</foreign> Et Comes Salmensis, magnus Aulae Palatinae Magister, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">a. <reg orig="Cancellariâ" TEIform="reg">Cancellaria</reg> apud Lundorp. d. loco p. 241. et 242</note>. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es sey mit den</foreign> gravaminibus ad extrema <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Kommen, dergestalt, daß man sich nichts guts, zu keiner</foreign> composition, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zuversehen: Dannenhero</foreign> via facti, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">als der sicherste Weg, an die Hand zunehmen, ausserhalb dessen man aus dem</foreign> garbuglio <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nimmermehr gelangen werde: Man solle sich ferner auff keine Vert östung mit Worten verlassen, sondern negst GOtt, alle Hoffnung</foreign> dans les <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Idque Austriacis inltigantibus.</note> armes, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">das ist, auff das Faustrecht stellen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Quicquid sit, <reg orig="Austriacâ" TEIform="reg">Austriaca</reg> de gente Caesares motus hos in privatum commodum verterunt, et quia</p>
<p TEIform="p">Est captu facilis turbatis piscis in undis.
<pb id="s277" n="5" TEIform="pb"/>
in <reg orig="turbidâ" TEIform="reg">turbida</reg> hac <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> <reg orig="sollertissimè" TEIform="reg">sollertissime</reg> piscati sunt: Cumque, per bella civilia, viam sibi, ad Monarchiam suam Hispano-Austriacam, introducendam ac stabiliendam, sterni cernerent, suspiciones et diffidentiam, inter Ordines, non tantum non temoverunt, sed callidis suggestionibus suis foverunt, nec commune incendium exstinguere <reg orig="laborârunt" TEIform="reg">laborarunt</reg>, sed exserdescenti camino oleum <reg orig="strenuè" TEIform="reg">strenue</reg> suffuderunt.</p>
<p TEIform="p">Recte enim et <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> Zacharias <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Geitzkoffler,</foreign> Imperatoris quondam Consiliarius, alicubi scripsit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">In discursu <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vom Retchswesen,</foreign> de Anno 1614</note>. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es sey die Haupt</foreign> discordia <foreign lang="GE" TEIform="foreign">im Römtschen Reich, so die Catholischen wie die Evangelischen, wegen</foreign> restitution <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Geistlichen Güter erregen, gewißlich anders nichts, als von den</foreign> Hispanico Iesuitern, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ein vergiffter, vnd unte gesteckter Sahmen, dadurch die Fürsten vnd Stände des Reichs an jhrer Macht, Land, vnd Mannschafft, Geld vnd Gütern, einander schwächen, vnd ausmatten, vnd dem Spanier desto bessern vnd sichern Paß, zu seiner lang berathschlagten, vnd allbereit angespunnenen</foreign> impressa <foreign lang="GE" TEIform="foreign">machen vnd eröffnen sollen.</foreign></p>
<p TEIform="p">In quo quidem, Philippi hi, et Philippides, <reg orig="astutè" TEIform="reg">astute</reg> imitati sunt, veterem istum Philippum Macedonem, omnium technnarum artificem summum.</p>
<p TEIform="p">Is enim, velut è <reg orig="speculâ" TEIform="reg">specula</reg> <reg orig="quâdam" TEIform="reg">quadam</reg>, Libertati omnium insidiatus, dum contentiones Civitatum alit, auxilium inferioribus ferendo, victos pariter, victoresque subire regiam servitutem <reg orig="coëgit" TEIform="reg">coegit</reg>. Ita Graeciae Civitates, dum imperare singulae cupiunt, Imperium omnes perdiderunt: Quippe, in mutuum exitium sine modo ruentes, omnibus perire, quod singulae amitterent, non, nisi oppressae, senserunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Iustinus l. 8 histor</note>.</p>
</div2>
<div2 id="ChDS.07.02" n="2" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT II De <reg orig="secundâ" TEIform="reg">secunda</reg> STATUS RATIONE, quae in eo consistit, ne summus Magistratus, seu Principatus, in <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> <reg orig="Familiâ" TEIform="reg">Familia</reg> nimis diu continuetur.</head>
<pb id="s278" n="6" TEIform="pb"/>
<div3 id="ChDS.07.02.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio I.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Principatus in <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> <reg orig="familiâ" TEIform="reg">familia</reg> non diu continuandus</note> <reg orig="SFcundò" TEIform="reg">SFcundo</reg> in principatu, sive aristocratico Imperio, in quo tamen unus aliquis, tamquam primus ordine ac praecipuus Princeps, directorium obtinet, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> attendendum est, ne in <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> quadam <reg orig="familiâ" TEIform="reg">familia</reg>, per aliquot vices, summus is Magistratus continuetur: Alioquin ea familia paulatim plus iuris, quam alii habent, sibi in Imperio arrogabit, et, <reg orig="liberâ" TEIform="reg">libera</reg> electione delatum, principatum, in hereditarium vertet dominatum; nec semel adeptam, et <reg orig="longiùs" TEIform="reg">longius</reg> continuatam Imperii quasi possessionem (tamquam iam non parendi <reg orig="ampliùs" TEIform="reg">amplius</reg>, sed imperandi assueta) <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> extorqueri sibi patietur.</p>
<p TEIform="p">Legimus Romae olim M. Rutilium Censorinum, iterum Censorem creatum, Populum ad contione vocasse, <reg orig="gravissimâque" TEIform="reg">gravissimaque</reg> oratione corripuisse; quod eam potestatem bis sibi detulissent, cuius, quia nimis magna videretur, tempus Maiores arctandum iudicassent: Quare eodem, ut Plutarchus refert, censente, lata Lex est, ne cui bis eum Magistratum ambire liceret. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Clapmar. l. 2. c. 10</note>.</p>
<p TEIform="p">Si in <reg orig="censoriâ" TEIform="reg">censoria</reg> dignitate, (quae tamen temporalis est) periculosum <reg orig="antiquitùs" TEIform="reg">antiquitus</reg> visum, ut idem bis eandem dignitatem obtineret: Quanto maiore cum Libertatis discrimine, in <reg orig="Impetatoriâ" TEIform="reg">Impetatoria</reg> dignitate, quae perpetua est, ac <reg orig="faciliùs" TEIform="reg">facilius</reg> in tyrannidem degenerare potest, id fiet, si, ex <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> <reg orig="familiâ" TEIform="reg">familia</reg>, plures personae, <reg orig="continuatâ" TEIform="reg">continuata</reg>, eam serie possideant?</p>
<p TEIform="p">Leone X. Pontifice, qui ex Medicaeorum <reg orig="familiâ" TEIform="reg">familia</reg> oriundus erat, mortuo, cum Iulianus Medicaeus Pontificatum ambiret, multis cardinalibus, defuncto Pontifici alium, ex <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> <reg orig="familiâ" TEIform="reg">familia</reg> subrogari, ut quod, quasi hereditario iure in Pontificatu succedendi, exemplum foret, <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> perniciosum videbatur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Guicciard. lib. 14. bister</note>. Nec tamenf ex eo metuendum fuit, Pontificatum fieri posse hereditarium.</p>
<p TEIform="p"><reg orig="Quantò" TEIform="reg">Quanto</reg> magis nobis praecavendum fuerat, ne in <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> Domo pluries continuaretur Imperium? Quod olim
<pb id="s279" n="7" TEIform="pb"/>
hereditarium ac monarchicum fuit, <reg orig="facilèque" TEIform="reg">facileque</reg> ad pristinam naturam suam reverti posse, raesumitur.</p>
<p TEIform="p">Hinc <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> prudentissima, nec floccifacienda est, Innocentii III. Pontificis, circa Philippi, Ducis Sueviae, electionem, consideratio. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">in c. p. Venerabilem § insuper 51. De election.</note>. Quod, si praedictus Dux Imperium obtineret, Libertas Principum in electione periret, et, Imperium obtinendo de cetero, ceteris fiducia tolleretur. Nam si, prout olim frater dicti Ducis Patri eorum, sic Dux ipse fratri suo succederet, videretur Imperium non ex electione, sed ex successione deberi: Et in praeiudicium Principum redundaret, si non, nisi de Domo Ducis praedicti, videretur aliquis ad Imperium assumendus.</p>
<p TEIform="p">Nec de nihilo est, quod Gvicciardinus, ex Francisci Galliarum Regis mente, hac dere scripsit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">lib. 13. histor</note>. Id, quod iam uni, iam alteri, suffragiis tribuendum erat, in <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> stirpe <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> hereditario iure permanere caepisse, eumque eligendi modum, quo à proximis, ex defunctorum stirpe recedere non auderent, successionem appellari poses. Sic ab Alberto Austrio Imperium ad Federicum, eius fratrem; à Federico in Maximilianum, eius filium, venisse; et nunc de eo, à Maximiliano in Carolum nepotem transferendo, agi.</p>
<p TEIform="p">Haec, eo tempore, Franciscus Galliae Rex, quae Gvicciardinus literis consignata reliquit. Quid <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, aut ille sentiret, aut hic scriberet, si Caroli ambitu Ferdinandum, fratrem, post electum, si eundem Carolum, mox facti paenitentem, audisset, omnem movere lapidem, <reg orig="quò" TEIform="reg">quo</reg> Fratrem, <reg orig="praestitâ" TEIform="reg">praestita</reg> <reg orig="aliâ" TEIform="reg">alia</reg> competenti satisfactione, <reg orig="amicè" TEIform="reg">amice</reg> ab Imperio amoveret, idque in filium suum continuaret. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Thuan. lib. 6. histor. et Laurentius Surius in continuat. Naucltri</note>. Si denique Ferdinandi posteros, ad hunc usque diem, sceptro imperiali potiri vidisset?</p>
<p TEIform="p">Quod periculum, Libertati suae, ab hac Austriacorum Principum continuatione imminens, cum <reg orig="eminùs" TEIform="reg">eminus</reg> praeviderent Protestantes Principes, in conditionibus, quas, de Rege Romanorum
<pb id="s280" n="8" TEIform="pb"/>
creando, proposuere, postularunt: Ne ex <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> Principum <reg orig="familiâ" TEIform="reg">familia</reg> tres Reges ordine crearentur, vitandae <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> praescriptionis, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Sleidan. lib. 8. histor</note>. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Daß aus keinem Fürstlichen Hause, drey Könige nach einander erwehlet, oder genommen solten werden, damit die Freyheit der wahl der Personen halben, nicht in eine verirung, oder Gerechtigkeit geführet möchte werden.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Actum et productum Svveinfurti Anno 1031. regiam Electionem concernens apud Goldast. parte 2. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Politischer Reichshändel,</foreign> tit. 4</note>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Sed id ab Electoribus nostris negiectum</note> Sed Electorum nostrorum stupore et <reg orig="socordiâ" TEIform="reg">socordia</reg>, an <reg orig="malitiâ" TEIform="reg">malitia</reg> dicam, factum est, ut, nec nos meminerimus, nec Patres, aut Maiores nostri, ab aliis, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Austriacis, imperatum esse, meminerint.</p>
<p TEIform="p">Quasi Domus austriaca, sola, Imperialis se culminis dignam hucusque praestiterit, aliae <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Principum familiae, Imperatoriarum virtutum expertes, Imperiique <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> capaces sint: Cuiusmodi (si parva licet componere magni) Norimbergae, familiae quaedam, Patritiae quidem, sed ad Senatoriam dignitatem inhabiles, reperiuntur.</p>
<p TEIform="p">Mortuo Romulo, Sabini, sui corporis Regem creari, volebant: Ne, quia post Tatii mortem, ab <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> parte non erat regnatum, in societate <reg orig="aequâ" TEIform="reg">aequa</reg>, possessionem Imperii amitterent. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Liv. lib. 1. histor</note>.</p>
<p TEIform="p">Nonne, apud nos, et in nostro Imperio, alia Principum familias, à quarum parte tot annos regnatum non est, <reg orig="iamdudùm" TEIform="reg">iamdudum</reg> Imperii possessionem amisisse, dicendum est.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">obiecto Electorum.</note> Scimus hic obtendi, Imperii redituum tenuitatem, quae non passa sit, aut patiatur, alium eligi Imperatorem, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg>, qui suis sumptibus Maiestatem Imperii tueri possit: Et tales solos esse Austriacos; qui, ditionum amplitudine, reliquos omnes Germaniae Principes antecellant.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"> Responsio ad eanden</note> Sed, si Imperator propriis sumptibus Maiestatem Imperii tueri debet, iam actum est de Libertate: Habet enim Imperator, quod Imperio imputet; ac ratione impensorum sumptuum, plus iuris sibi in Imperio arrogare potest, quam ex <reg orig="primâ" TEIform="reg">prima</reg> electione ipsi competit.</p>
<pb id="s281" n="9" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><reg orig="Prudentiùs" TEIform="reg">Prudentius</reg> Electores fecissent, si, Maiorum exemplo, insignem semper virtute Virum, licet mediocriter potentem, aut divitem, summae rerum praefecissent. Neve necesaria, ad dignitatem Imperii conservandam, illi deessent, ordinario aliquo tributo, Ordinum concessu, quotannis indicto, certam summam ad imperatorios sumptus deputassent: <reg orig="Reliquâ" TEIform="reg">Reliqua</reg> <reg orig="pecuniâ" TEIform="reg">pecunia</reg>, in communes usus, <reg orig="asservatâ" TEIform="reg">asservata</reg>.</p>
<p TEIform="p">Aut si Electores hi, quod audiunt, Patriae Patres, ac velut Columnae proceres, sacrum Imperii aedificium, circumspectae prudentiae, sollerti pietate sustentantes (ut Carolus IV. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><reg orig="Aureâ" TEIform="reg">Aurea</reg> <reg orig="Bullâ" TEIform="reg">Bulla</reg> c. 3</note>. eos vocat) <reg orig="reverà" TEIform="reg">revera</reg> esse voluissent; istos Imperii reditus, quos idem Carolus IV. ut Wenceslaum suum, monstrum illud hominis, ad summam Imperii dignitatem eveheret, in ipsos turpiter abalienavit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aeneas Sylvius c. 3. hist. Bohem</note>. et ipsi turpiter, <reg orig="malâque" TEIform="reg">malaque</reg> fide adhuc possident, restituere Imperio, ad sustinendos communes eiusdem sumptus, et Imperatoris personam, pro dignitate, competenti modo sustentandam, debuissent.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.07.02.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio II.</head>
<p TEIform="p">NEc Austriaci in arripiendo, velut per modum hereditatis, Imperio, segniores, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Electores, in deferendo, proni ac faciles exstiterunt. Vivi enim adhuc plerique in Domo <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> successorem quaesiverunt: Ne, ipsis defunctis, alteri forsan familiae, ad imperatorium nomen ullus pateret aditus.</p>
<p TEIform="p">In monarchico quidem, ac hereditario Imperii seu Regiminis statu, sollenne et utilissimum esse, haud diffitemur, nesuccessor in incerto sit: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tac. l. 33. ann.</note>. Sic enim pravae aliorum spes cohibentur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ibid. Scipio Ammir. l. 1. dissert. in Tac. disc. 2</note>.</p>
<p TEIform="p">Quemadmodum Tiberius Drusum, vivus, summae rei admovit: Ne, si extra Domum Augusti Successor quaeteretur, memoria Augusti, nomenque Caesarum in ludibria verteret. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tac. l. 5. annal.</note>.</p>
<p TEIform="p"><reg orig="Inaristocraticâ" TEIform="reg">Inaristocratica</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Rei publ. <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>, ubi unus aliquis
<pb id="s282" n="10" TEIform="pb"/>
praecipuus Princeps est, ac directorium gerit, periculosum id, et mali exempli, existimatur.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Vivo Principe suecessor non est eligendus.</note> Hinc, cum Dux Venetorum, Mauritius Galbius effecisset, ut filius sibi in principatu Collega daretur, dicitur, id fecisse pernitioso, ad posteros, exemplo: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Leander Albertus in Urbis Venetae descriptione</note>. Et Dominicus deinde Flabonicus, Legem, Rei publ. utilissimam, regavit; ne posteris Ducibus, Collegam sumere in Imperio, quod superiores plerique fecerant, ius porro esset: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Idem ibid. et Donatus Iannottus de Republ. <reg orig="Venetâ" TEIform="reg">Veneta</reg></note>. Quod imposterum, ut Rei publ. salutare, servatum est. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Sigen. l. 8. de Regno Italiae</note>.</p>
<p TEIform="p">In <reg orig="Poloniâ" TEIform="reg">Polonia</reg>, cum à Sigismundo Rege id tentaretur, intercessit Senatus: Ac tametsi è Republ. esse videretur, ut seditionibus occurri posset; id tamen Poloni metuerunt, ne creatio Regum, Senatui, Populoque, <reg orig="perpetuâ" TEIform="reg">perpetua</reg> huiusmodi successione, eriperetur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bodin. lib. 2. de Republ. cap. 3</note>.</p>
<p TEIform="p">In <reg orig="Bohemiâ" TEIform="reg">Bohemia</reg> quoque, et confoederatis eidem ditionibus, <reg orig="serò" TEIform="reg">sero</reg> sapuerunt Phryges, <reg orig="quandò" TEIform="reg">quando</reg>, <reg orig="ultimâ" TEIform="reg">ultima</reg> confoederatione, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><reg orig="initâ" TEIform="reg">inita</reg> Pragae 13. Iul. Anno 1619</note>. <reg orig="expressè" TEIform="reg">expresse</reg>, hac de re, sibi prospexerunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es solle ins künfftige bey lebzeiten eines regierenden Königs, kein ander</foreign> designiret, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">viel weniger zum Könige erwehlet oder gekrönet werden, es sey dann daß die</foreign> Unirten <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Lande, es selbst vor eine Notturfft erachten und begehren würden.</foreign></p>
<p TEIform="p">Quaestio ista quidem, de <reg orig="liberâ" TEIform="reg">libera</reg> bohemorum electione, <reg orig="variè" TEIform="reg">varie</reg> disceptate, et adhuc indecisa sub Iudice lis est: Austriacis successionem praetendentibus; illis è <reg orig="contrà" TEIform="reg">contra</reg> electionem astruentibus.</p>
<p TEIform="p">Nec posteriores hi rationibus suis, et ipsorummet. Austriacorum testimonio, quo nullum fortius argumentum est, destituuntur.</p>
<p TEIform="p">Nam, ut Ferdinandi Imi recognitionem, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">de dato <reg orig="Viennâ" TEIform="reg">Vienna</reg> 13. Decembris Anno 1926</note>. <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> is, <hi TEIform="hi">se à Bohemis ex <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> <reg orig="liberâ" TEIform="reg">libera</reg>, et <reg orig="bonâ" TEIform="reg">bona</reg> voluntate, suxta Libertates Regni,</hi>
<pb id="s283" n="11" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">non ex aliquo debito, in Regem electum</hi>, fassus est, omittamus: quia illam Ferdinando, in <reg orig="publicâ" TEIform="reg">publica</reg> <reg orig="diaetâ" TEIform="reg">diaeta</reg>, Anno 1545. redditam, aliasque literas, diversi tenoris, huic substitutas, adversarii asserunt: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Lundorp. tomo 1. actor publ. 2. c. 17. et 18</note>. Non <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> <reg orig="apertè" TEIform="reg">aperte</reg> Rudolphus Imperator scripsit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">In <reg orig="summariâ" TEIform="reg">summaria</reg> et <reg orig="ultimâ" TEIform="reg">ultima</reg> resolutione, Archi-Duci Matthiae, et Ordinibus Momviae <reg orig="datâ" TEIform="reg">data</reg> die Marta post Iohannis Babtistae Anno 1608</note>. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Haben berührte Stände des Köntgreichs Böhmen, nach gehabter fleissiger, vnd vnterthäniger berathschlagung dieses, von vns jhnen gethanen fürtrages, gedachten vnserm geltebten Brudern, auff vnseres, des Königs zu Vöhmen, gnädigstes ersuchen und bewilligen, aus gutem freyen Willen, ordentlich für einen</foreign> Exspectantem, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder anwarter der Cron Böhmen vnd künfftigen König angenommen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Idemque electionem hanc vocavit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">In obligatione Bohemiae Ordinibus <reg orig="datâ" TEIform="reg">data</reg> Praga Die Saturni post corporis Obristi Anno eod.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Eine freywillige Wahl.</foreign></p>
<p TEIform="p">Consimili verborum <reg orig="formulâ" TEIform="reg">formula</reg> Matthias usus legitur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">In obligatione Bobemiae Ordinsbus <reg orig="datâ" TEIform="reg">data</reg> in Castris die Martis post Iohannis Baptissae Anno eod. apud Lundorp. d. loco, c. 24</note>. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Daß die Stände jhn, aus jhrem guten vnd freyen Willen, zum</foreign> Exspectanten <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Königreichs Böhmen erwehlet.</foreign> Item, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß ihnen solche freye Wahl, an dero Rechten, Ordnungen,</foreign> Privilegien, etc. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu keinem nachtheil, vnd Schaden gereichen solle.</foreign></p>
<p TEIform="p">Nec prius, quam cum defunctus Ferdinandus Regno obtruderetur, electionis nomen usurpari desitum, reperitur.</p>
<p TEIform="p">Sed quaestio isthaec huius loci non est, nec nos eam nostram facimus: Si quod tamen Bohemis, <reg orig="liberè" TEIform="reg">libere</reg> eligendi ius fuit, quin, hoc procedendi modo, paulatim labefactarint, et <reg orig="penitùs" TEIform="reg">penitus</reg> tandem obliterari siverint, <reg orig="nullatenùs" TEIform="reg">nullatenus</reg> dubitamus.</p>
<p TEIform="p">Nam summus iste in Republ. Princeps, si, illo vivo, successor designetur, his, quibus eligendi ius est, sese admiscet; officium eorum, <reg orig="quò" TEIform="reg">quo</reg> <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> <reg orig="liberè" TEIform="reg">libere</reg> eligere possint impedit; vota seu suffraga, ambitu ac largitionibus, preece pretiove expugnat; et, ut
<pb id="s284" n="12" TEIform="pb"/>
in filios suos, aut propinquos, qualescumque isti sint, dignitas continuetur, manibus, pedibusque allaborat. Unde sensim erepta suffragia Populis, oblivione sepeliuntur: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bodin. lib. 2. de Republ. cap. 3</note>. <reg orig="Quemadmodùm" TEIform="reg">Quemadmodum</reg> in Imperio nostro septem Germaniae Procerum suffragationem <reg orig="penitùs" TEIform="reg">penitus</reg> obsolescere, iam olim Iovius scripsit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">lib. 5. Elogiorum in Maximiliano Imo</note>.</p>
<p TEIform="p">Tentatum id iam olim, à Rudolpho Habsburgico; qui Conventum Principum sollennem celebrans in <reg orig="Francofordiâ" TEIform="reg">Francofordia</reg>, multis precibus, promissionibus, viis et modis, Principes conatus est inducere, ut filium suum, Albertum Ducem, in Regem eligerent: Quod facere Principes <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> recusabant, dicentes, seiam habere Regem, nec duos posse nutrire Regnum, cum uno satis <reg orig="admodùm" TEIform="reg">admodum</reg> Res publica videretur esse gravata. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Abbas Trithemias in Chronico Hirsaug. et Spanbeim, sub Anno 1291</note>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">In Imperio nostro id tamen factum</note> Tentatum id iterum, in nostro Imperio, à Friderico III. et Maximiliano I. filio ac Patre, deinde à Carolo V. et Ferdinando I. Fratribus, et quidem, ob Principum nostrorum inscitiam, <reg orig="fecliciùs" TEIform="reg">feclicius</reg>.</p>
<p TEIform="p">Elector quidem Saxoniae posterioribus his, icto, cum aliis aliquot Principibus, pro Libertate, ac <reg orig="Aureâ" TEIform="reg">Aurea</reg> <reg orig="Bullâ" TEIform="reg">Bulla</reg> <reg orig="tuendâ" TEIform="reg">tuenda</reg>, foedere, restitit; sed stulto reliquorum Electorum ac Principum consensui, ipse, cum consortibus, cedere tandem coactus fuit.</p>
<p TEIform="p">Quamquam autem, praetextu necessitatis, electio Ferdinandi I. palliaretur, ac ideo facta diceretur, ut Ferdinandus, in Fratris sui (qui, ob variorum Regnorum administrationem, praesens semper in Imperio esse non poterat) <reg orig="absentiâ" TEIform="reg">absentia</reg> provideret, ne quid Res publica caperet detrimenti: Absque tamen hoc Praetextu, Ferdinandus I. et Maximilianus II. idem, nec irrito conatu, moliti sunt. Licet enim in Imperio semper praesentes essent, vivi tamen, uterque, filios suos, indubitatos, dignitatis Imperatoriae successores viderunt.</p>
<p TEIform="p">Matthias Imperator quae animo consilia <reg orig="volutârit" TEIform="reg">volutarit</reg>, ex fratris
<pb id="s285" n="13" TEIform="pb"/>
Maximiliani discursu patet, sive consilio, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Casari tradito Pragae 19. Februarii anno 1616. quad exstat apud Lundorp. tomo 1. actor. publ. lib. 2. c. 1</note>. quod eo collimat; non <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg>, vivo Imperatore successorem eligi, sed et, designationem eiusdem Successoris, Imperatori relinqui debere, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß in allwege Ihr Keyserlichen Mayt. die</foreign> designation, <reg orig="salvâ" TEIform="reg">salva</reg> electione, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">heimbgestellet werde.</foreign> Quod quid aliud est, quam verbis electionem liberam relinquere, re <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="ipsâ" TEIform="reg">ipsa</reg>, ad hunc vel illum eligendum, Electorum vota astringere?</p>
<p TEIform="p">Sed hoc consilium cum propalatum, non ab aliis <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> Ordinibus, <reg orig="verùm" TEIform="reg">verum</reg> ipso quoque Saxoniae Electore, in sinistram partem acciperetur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß solches der güldnen</foreign> Bulla, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Churfürsten Hoheit vnd</foreign> praeminen<foreign lang="GE" TEIform="foreign">tz, vnd dem herkommen zu nahe gehe:</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Besponsum Electoris Saxoniae ad propositionem Domini de <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Westernach</foreign> datum Dresdae 8. Octobris Anno 1616. apud Lundorp. tomo 2. actor. publ. lib. 3. tract. a. 3. pag. 639</note>. Maximilianus per Legatum se excusavit, suumque esse negavit.</p>
<p TEIform="p"><reg orig="Quâ" TEIform="reg">Qua</reg> in legatione versipellem Austriacae Domus genium notare lubet.</p>
<p TEIform="p">Legatus enim hic ad id, ut scrupulum istum Electori eximeret, specialiter missus, Discursum istum sive consilium, prout ab Electore ipsi erat exhibitum, pro Maximiliani non agnoscebat, seque authenticum exemplar communicaturum, <reg orig="ultrò" TEIform="reg">ultro</reg> offerebat. Mox cum, post audientiam, id ab eo peteretur, Secretarii sui <reg orig="incuriâ" TEIform="reg">incuria</reg> domi relictum, <reg orig="ridiculè" TEIform="reg">ridicule</reg> satis conquestus est, pollicitusque, simul ac <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> reverteretur, illud iri transmissum. Post longas tamen moras promissi fides nusquam apparuit: Et adhuc hodie, num illi satisfactum sit, incertum est. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Responsio ad Cancellariam Anhaldinam paerte 2. cap. 5. apudlundorp. d. tomo 2. lib. 1. tractat. 1. part. 338</note>.</p>
<p TEIform="p">Ita Maximilianus hic quoque, moderati <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg>, ut ferunt, ingenii Princeps, per ambitionem, Austriacae Domui insitam, ad
<pb id="s286" n="14" TEIform="pb"/>
electionem, iuraque Imperii, consiliis suis infringenda, cumque id animadverteretur, ad consilia sua illaudatis fallaciarum technis ac sutelis convelanda, dilapsus est. Sed haec obitet.</p>
<p TEIform="p">Tandem, quid defunctus nuper Ferdinandus, iam tum Anno 1630. in Collegiali Electorum Conventu molitus, quidve tandem ultimo, Anno 1636. Ratisbonae habito conciliabulo, cmolitus sit, nemini obscurum est.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Unde Imperium <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> hereditarium videtur</note> Hinc evenit, ut <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> credamus, inquit Iovius, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">lib. 5. Elegiorum sub Maximiliaene I.</hi></note> augustam hanc Romani Imperii dignitatem, ad Austriacos Principes fatali quodam iure pervenisse: <reg orig="Quandò" TEIform="reg">Quando</reg> iampridem abolita sit militaris acclamationis consuetudo, qua Imperatores olim in castris apud Exercitum fiebant; et ipsa etiam septem Germaniae Procerum suffragatio <reg orig="penitùs" TEIform="reg">penitus</reg> obsolescat. Toto scilicet, hoc honore, per manus praepotentium Caesarum, <reg orig="legitimè" TEIform="reg">legitime</reg> tradito, confirmatoque, qui tam altas iecit radices, ut in <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> <reg orig="familiâ" TEIform="reg">familia</reg>, non <reg orig="dubiâ" TEIform="reg">dubia</reg> hereditatis <reg orig="intercisâ" TEIform="reg">intercisa</reg> serie, <reg orig="decentiùs" TEIform="reg">decentius</reg> atque <reg orig="stabiliùs" TEIform="reg">stabilius</reg> efflorescat.</p>
<p TEIform="p">Quod si, iam Iovii tempore, certum aliquod ius in Imperio habere, Austriaci visi sunt: <reg orig="Quantò" TEIform="reg">Quanto</reg> magis nostro? Quo, per continuam successionem, novem <hi TEIform="hi">quinque</hi> Imperatorum, aut <hi TEIform="hi">sex,</hi> decem si hodiernum Ferdinandum III. his annumerare voles, id ipsum stabilitum est.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Obiectio</note> Dicat hic aliquis, continuationem istam Imperatoriae dignitatis in Domoi <reg orig="Austriacâ" TEIform="reg">Austriaca</reg>, per modum liberae electionis factam; salvo acintegro manente semper Imperii iure Nec in <reg orig="ultimâ" TEIform="reg">ultima</reg> <reg orig="istâ" TEIform="reg">ista</reg> Ferdinandi III. electione Patrem ipsius id negare ausum. Sic enim scribit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In propositione <reg orig="baebitâ" TEIform="reg">baebita</reg> Ratisbonae Anno 1636. 15. Septembr.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ihre Churfürstliche Gnaden vnd Durchl. sollen nicht dafür halten, daß Ihre Keyserliche Mayt. durch diese Handlung vnd beförderung</foreign> (scil. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Sohns zur Römischen Cron) dem heiligen Reich, die freye Wahl,</foreign> Libertet, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hoheit, vnd</foreign> reputation, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder Ihr Churfürstlichen Gnaden vnd Durchl. an ihrer</foreign> praeemi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">nentz, Würden, und alten löblichem
<pb id="s287" n="15" TEIform="pb"/>
herkommen vnd Gerechtigkeit, nichts im wenigften zu schmählern, oder abzubrechen, besondern vielmehr bey solchem allen getrewlich zuerhalten vnd handzuhaben gedencken, dann sie sich ihrer Wahl</foreign> Capitulation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gnädigst wohl erinnern, vnd seynd dißfals nichts anders vorzunehmen, und zu handlen bedacht, dann was andere ihrelöliche Vorfahren, in dergleichen fällen gerhan haben, vnd dem heiligen Reich an seinen</foreign> Liberte<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten, Freyheiten, vnd alten guten gewohnheiten vnabbrüchig gewesen ist.</foreign></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Respensie</note> Sed constat <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> ex his, antiquam illam eligendi libertatem, <reg orig="verbotenùs" TEIform="reg">verbotenus</reg> adhuc <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg>, Imperivo ac Electoribus esse salvam: Electionis enim nomen, imago, ac titulus ubivis praetenduntur, et sollennia sunt.</p>
<p TEIform="p">De re tamen <reg orig="ipsâ" TEIform="reg">ipsa</reg> <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> est, quod ambgigamus: Cum Domus ista tam altas, perpetuae succesionis, in Imperio radices egisse videatur, ut non sine magno motu, et publicae rei in commodo, convelli possit. Quod tunc <reg orig="demùm" TEIform="reg">demum</reg> apparebit, si Electores periculum faciant, quam liberum ipsis eligendi supersit arbitrium.</p>
<p TEIform="p">Nulli enim dubitamus, quin divina, humanaque mixturi sint Austriaci, ima summis permutaturi, ac extrema quaeque ausuri, priusquam admittant, ut alius, quam ex hac <reg orig="familiâ" TEIform="reg">familia</reg>, Imperator eligatur: Norunt enim fastigium suum declinare, si eripi Domui suae Maiestatem Imperii patiantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Daniel cremita in itineris Germanici descriptione Anno 1609.</hi></note></p>
</div3>
</div2>
<div2 id="ChDS.07.03" n="3" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT III. De <reg orig="tertiâ" TEIform="reg">tertia</reg> STATUS RATIONE, quae consistit in eo, quod communi omnia consilio peragi debeant; ubi in specie, de Comitiis.</head>
<pb id="s288" n="16" TEIform="pb"/>
<div3 id="ChDS.07.03.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio I.</head>
<p TEIform="p"><reg orig="TErtiò" TEIform="reg">TErtio</reg> in eiusmodi Rei publ. <reg orig="formà" TEIform="reg">forma</reg>, de quainpraesentiarum agimus, <reg orig="apprimè" TEIform="reg">apprime</reg> <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> laborandum est: Ut, si uni principales demandare partes placuerit, cuius offi ium sit, moderari ac dirigere cuiusque functionem, ad commune bonum, et ad Rei publ. unionem (<reg orig="quemadmodùm" TEIform="reg">quemadmodum</reg> de Venetorum Duce Contarenus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">lib. 2. de Republ. Venet.</hi></note> scribit) Proceres tamen ac Optimates, capulum ipsimet in manibus semper retineant, et ea, quae Rei publ. summam concernunt, non per illum unum solum, ssed communi omnium consilio, expediantur.</p>
<p TEIform="p">Nam, sicut in <reg orig="Monarchiâ" TEIform="reg">Monarchia</reg> ea conditio est imperandi, ut non aliter ratio conster, quam si uni reddatur: Ita, <reg orig="econtrariò" TEIform="reg">econtrario</reg>, vis principatus <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> resolvitur, si cuncta ad Senatum vocentur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Taec. lib. 1. aennal.</foreign></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Comitia olim ordinaria et annua.</note> Huic rei <reg orig="summè" TEIform="reg">summe</reg> idonea sunt Comita, in Imperio nostro quotannis olim celebrari solita: Unde vocantur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Pax publica de Anno 1495. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von der überfahrer des Friedens enthaltung,</foreign> <hi TEIform="hi">Confirmatio Pacis publicae de ied. Anno tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß ein Reichstag solein Monat, wehren.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die jähriiche versamlung der Churfürsten, Fürsten,</foreign> Praela<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten, Grafen, Herren, Stände und Bottschafften.</foreign></p>
<p TEIform="p">De quibus constitutum, quod, ad minimumm, mensem totum ädurare debeant, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sie sollen, auffs wenigste ein Monat beyeinander bleiben.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Confirmatio Pacis Publicae d. tit.</hi></note> Et, in quibuslibet Comitiis, certum tempus, ac locus, futurorum Comitiorum, praestituta sunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die Stände haben sich betragen, Tag vnd Mahistadt, des nechst zutünfftigen jährlichen zusammenkommens</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Confirmatio tn fine princ.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Quorum origo antiqua.</note>. Quod ipsum, exantiquissimis, Constantini, Pipini, et Caroli M. institutis, originem traxisse videtur: Licet, quoad potestatem, ista Comitia cum nostris icomparanda non sint.</p>
<p TEIform="p">Constantinus enim, iam tum Anno 411. Comitia annua, in Urbe Arelatensi celebranda esse, voluit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Goldast. tomo. 3. constit. Imper. p. 1.</hi></note></p>
<pb id="s289" n="17" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Pipinus quoque, singulis <reg orig="penèannis" TEIform="reg">peneannis</reg>, placitum suum habuisse legitur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Rhegino lib. 2 chronic.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Et Carolus M. constituit, ut semelin anno placitum teneretur, in quo generalitas universorum Maiorum, tam Clericorum, quam Laicorum conveniret: Ac per hoc placitum ordinabatur status totius Regni, adanni vertentis spatium: Quod ordinatum nullus eventus rerum, nisi summa necessitas, quae similiter toti Regno incumbebat, mutabat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Hincmaerus, Rhemensis Archi-Episcopus epict. 3. c. 29. quem refert Goldast. d. tomo. 3. in prolegom.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Sed non potsstas</note> Originem <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg>, ut diximus, horum annuorum Comitiorum, ad Caroli M. tempora referre quidem licet; <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> Ludowicus Pius, eiusdem Caroli filius, administrationis partem, iam suo tempore, apud Proceres Imperii esse, confessus est: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Caepit l. 2. c. 2. vide</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Lehman in Speyrischer</foreign> <hi TEIform="hi"><reg orig="Chronicâ" TEIform="reg">Chronica</reg> lib.</hi> 2. c. 4.</note> Processu <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> temporis, Procerum potestas, in Comitiis, sensim magis, magisque aucta, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> in immensum excrevit; ut, qui antiquos istos Conventus, qui ab arbitrio ac nutu Imperatorum toti dependebant, hodiernis nostris Comitiis aequiparare velit, is muscam comparet elephanto.</p>
<p TEIform="p">In his <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> annuis Comitiis, quicquid Pacem publicam, sententiarum latarum exsecutienem, communebonum, et Imperium ipsum concernebat, tractabatur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Was die Christenheit, das heilige Reich, gemeinen Nutz, vnd anders betreff nthut.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Confirmatio Pacis publicae in princ. Ordinatio Regimenti de Anno 1500. tit. von den</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zwantzigen.</foreign></note> Adeoque Patrum <reg orig="memoriâ" TEIform="reg">memoria</reg> omnis <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> Imperii administrandi visacpotestas, penes Comitia fuit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Paurmeist. lib. 2. de iurisd, c. 2 v. III. edit. poster.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><reg orig="Aliquandò" TEIform="reg">Aliquando</reg> etiam extraorinaria</note> Nec internedio tempore, Imperator, absque Ordinum consensu, de rebus publicis, ullo modo, statuere potuit. Si quae enim <reg orig="intereà" TEIform="reg">interea</reg> emergebant, in quibus periculum erat in <reg orig="morâ" TEIform="reg">mora</reg>, nec futurorum Comitiorum tempus exspectari poterat. Ordines Imperii, <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, extra ordinem convocandifuerunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">So der Handel dermassen gestalt seyn würde, daß der iährlichen
<pb id="s290" n="18" TEIform="pb"/>
versamblung aus Nothturfft nicht zuerwarten were, geben wir hiemit Macht vnserm Kammer-Richter, von vnsert wegen, vns, vnd die Churfürsten, Fürsten, vnd Stände des Reichs, fürderlichen an gelegene Mahlstadt zubeschreiben, dahin wir vnd sie, oder vnser und ihre Anwälde, treffentlich kommen, oder mit Macht schicken wollen, vnd sollen, davon zu rathschlagen, vnd mit Macht zuhandlen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Pax publ. da Anno 1495. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ven der überfahrer des Friedens enthaltung etc.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Quibus extraordinariis Conventibus haud fuisset opus, si Imperatori soli, absque Procerum consensu, in casibus novae emergentis necesitatis, publica negotis expedire licuisset.</p>
<p TEIform="p">Quia autem eiusmodi negotia, in quibus periculum erat in <reg orig="morâ" TEIform="reg">mora</reg>, multa in cidebant <reg orig="quottidiè" TEIform="reg">quottidie</reg>, et annui isti Ordinum conventus nimios sumptus exigebant; <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ut Ordinibus <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> essent onerosi, nec, hac tamen <reg orig="viâ" TEIform="reg">via</reg>, communi bono satis prospectum: <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg>, annua ista Comitia, subrogato in eorum locum Regimento, abrogata, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regiment, d. tit. et Declaratio Paecu publ. de Anno eod. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von des Regiments Macht wied die Friedbrecher.</foreign></note> Regimento <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> post exspirante, Anno 1512. de novo introducta sunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Recessus Imperis de Anno 1518. item haben wir und die Stände.</note> Donec, restituto à Carolo V. Regimento, <reg orig="iterùm" TEIform="reg">iterum</reg> tollerentur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Constitutio Pacis publ. de Anno 1511 tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von des Regiments Macht wied die Friedbrecher.</foreign></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Extraordinaria <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> in usu mansere</note> <reg orig="Nihilominùs" TEIform="reg">Nihilominus</reg>, ubi de rebus, magni momenti agendum erat, extra ordinem Comitia indici, in more mansit: Quae potestas Regimento olim competiit, post, ut diximus, in Imperatorem ac Electores translata est.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">A Ferdinando, ut tyranno, plane intermissa sunt</note> Quod si illud Politicorum verum est: Comitiis sublatis, nullam esse Libertatem; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Guicciard. lib. 11. histor.</hi></note> sed, <reg orig="econtrà" TEIform="reg">econtra</reg>, Comitia frequentissima in Rebus publ. omnino liberis, vel saltem mixtis reperiri, parciora sub Monarchis, nulla sub Tyrannis. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Heiderus in system, Pelit. c 2. p. 428.</hi></note> Libertatem nobis nullam reliquam superesse, et Ferdinandum defunctum Tyrannum exstitisse, quisnegaverit?</p>
<pb id="s291" n="19" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Comitia enim, ad Ferdinandi usque tempora, <reg orig="frequentissimè" TEIform="reg">frequentissime</reg> habita, ab eodem Ferdinando plane intermissa sunt.</p>
<p TEIform="p">Eodem modo idem ipse Ferdinandus, vivo adhuc <reg orig="Matthiâ" TEIform="reg">Matthia</reg>, Rex Bohemorum designatus, eorunde privilegia labefactare aggressus est: Unde, inter alia, non postrema praesentium turbarum origo.</p>
<p TEIform="p">Cum namque sollicitus esset, quo pacto Domui sui Regnum Bohemiae mancipari posset, visum fuit optimum ac compendiosissimum factu, Conventibus publicis, sive Comitiis, annuatim celebrari solitis, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="longissimè" TEIform="reg">longissime</reg> Ordines arcere: Gnarus enim erat, hoc pacto, privilegia <reg orig="propemodùm" TEIform="reg">propemodum</reg> omnia à stirperecidi: Libertatis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> campum coangustari posse. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Thomsonius de causis motae Bohemiae.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Respondetur ad Ferdinandi excusationem</note> Nec iniuria nostrorum temporum, et bellicorum motuum, qui universalem Ordinum Conventum vix unquam permiserint, eum excusabunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß Ihre Keyserliche Mayt. mit grosser Mühe, bey der im Reich bißher geschwebten verderblichem Vnruh vnd Kriegen, nur einem oder zwen</foreign> particular Convent, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">eines allgemeinen Reichstags zugeschweigen, erhalten können.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Replica Caesaris in Comvenlu Raetisbonensi anno 1630. de dato 20. Iul.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Si enim non <reg orig="priùs" TEIform="reg">prius</reg>, <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg>, post Danicum bellum, Anno 1529. transactione Lubecensi, sopitum, publicae res satis in tranquillo constiterunt, nec quisquam refractarius <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> amplius aut rebellis, (ipsius opinione) qui aliquarum eset virium, in Imperio reperiebatur. Ac tum, per universalia Imperii Comitia, publica Libertas, publica salus, et vacillans adhuc, post tot bellorum tumultus, publica tranquillitas communi consilio, <reg orig="meliùs" TEIform="reg">melius</reg> stabiliri potuisset: <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> per istud, quod Ratisbonae Anno 630. habitum est, solorum Electorum, et quorundam (qui Ferdinandi iurata erant mancipia) Principum conciliabulum.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.07.03.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio II.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Causa principalis intermissorum Comitiorum Imperatores sunt</note> CAusa ergo Prima ac principalis eius, quod Comitia in desuetudinem venerunt, fuerunt ipsimet Impera tores. Nullorum enim magis, quam Imperatorum, Comitia
<pb id="s292" n="20" TEIform="pb"/>
intermitti, interfuit: Ut, sub colore boni publici, ac communis necessitatis, administrationem, Imperii paulatim, exclusis Ordinibus, ad setraherent.</p>
<p TEIform="p">Hinc iidem in id semper omen studium suum <reg orig="callidè" TEIform="reg">callide</reg> intenderunt, ut Ordinibus odiosa redderentur Comitia, eoque nihili ab illis penderentur, nec eorum (in quibus tamen communis Libertatis summa consistit) magno tenerentur desiderio: Et <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> <reg orig="curârunt" TEIform="reg">curarunt</reg>, ut et infructuosa ea, et onerosa Ordinibus semper essent.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Qui Comitia. infructuosa reddiderunt, per omissam gravaminum decisionem.</note> Infructuosa facta sunt, per novorum subinde gravaminum cumulationem: Ob quam Ordines Imperii in unam sententiam convenire numquam potuerunt.</p>
<p TEIform="p">Haec autem, tantum abest, ut Imperatores sustulerint, aut tollere laboraverint, ut studio ipsimet <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg> auxerint, et, in hunc usque diem, remedium illis adhibere, sub certarum excusationum praetextu, <reg orig="malitiosè" TEIform="reg">malitiose</reg> distulerint: <reg orig="Aliquá" TEIform="reg">Aliqua</reg> tamen semper, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> Ordinum animos lactarent, sed <reg orig="incertâ" TEIform="reg">incerta</reg> spe, <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> de re <reg orig="factâ" TEIform="reg">facta</reg>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Discussio gravaminum <reg orig="re verà" TEIform="reg">re vera</reg> Ordinum est</note> Discussio equidem ista gravaminum, et relevatio ab iisdem, <reg orig="re verà" TEIform="reg">re vera</reg>, et iure suo, ad Ordines ipsos pertinet, ac pertinere debet: Gravamina enim, non privatam <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> rem, et particulare cuiusque: interesse, sed <reg orig="saepiùs" TEIform="reg">saepius</reg>, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> ut <reg orig="plurimùm" TEIform="reg">plurimum</reg>, publicum Imperii statum, communemque Libertatem concernunt.</p>
<p TEIform="p"><reg orig="Adeòque" TEIform="reg">Adeoque</reg> difficultates hic inde emergentium gravaminum, ab Ordinibus ipsis expediendae sunt; ne, haec talia mero Imperatoris arbitrio subiacere, statuamus.</p>
<p TEIform="p">Unde rectam olim viam, Anno 1530. institerunt Ordines Imperii, <reg orig="quandò" TEIform="reg">quando</reg> ipsi de gravaminibus inter se transegerunt: Caesare eam transactionem <reg orig="posteà" TEIform="reg">postea</reg> in <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> Constitutionis promulgante, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Haben Geistliche und Weltliche, siolche irrung, mängel und gebrechen zusammen getragen, sich deren hin und her unterredet, und derselben untereinanderm, freundlich und gürlich verghichen, vereiniget, und vertragen: Welche vergleichung wir, als ein Römischer Keyser, von ihnen angenommen, in Form
<pb id="s293" n="21" TEIform="pb"/>
einer</foreign> Constitution <foreign lang="GE" TEIform="foreign">stellen, vnd öffentlich haben ausgehen, vnd verkündigen lassen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imperii de eod. Anno § weiter nach dem die Geistliche.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Imperator tamen inter Ordines modiator esse potest</note> Imperatorem tamen inillis, quae personam illius concernunt, inter Ordines controvertentes mediatorem esse posse, non negamus: Quorsum, Anno 1613. <reg orig="collimârunt" TEIform="reg">collimarunt</reg> Protestantium Legati, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In rispanso ad Caesaris resolutionem de dato Raetis bonae 10. Aug. Anno 1613.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ihr Keyserliche Mayt. wolle, nach dem Erempel dero löblichen Vorfahren, Römischer Keyser vnd Könige, auff eine förderliche</foreign> interposition, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in den, wieder den andern Theil, habenden Beschwehrungen, mit zuziehung fried fertiger Stände, von beyderley</foreign> Religio<foreign lang="GE" TEIform="foreign">non, Aller Gnädigst bedacht seyn, darauff vnterhandlung, vnd endlich, mit allerseits wissenden dingen, eine Vergleichung treffen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Idemque adhuc <reg orig="novissimè" TEIform="reg">novissime</reg>, Anno 1619. urserunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">in risponse ad Caesaris propositionem de dato Norimbergae 28. Novembr. Anno eod.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ihr Keyserl. Mayt. möchte fviedfertige, vnd vn</foreign> pasionirte <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Stände des Reichs zu</foreign> interponenten <foreign lang="GE" TEIform="foreign">verordnen, welche vnpartheyische Handlung pflegen, vnd wo möglich, billigmässige vergleichung treffen solten.</foreign></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><reg orig="Hodiè" TEIform="reg">Hodie</reg> Imperatores eam sibi <reg orig="arrogârunt" TEIform="reg">arrogarunt</reg></note> Sed, ut alia multa, itahoc etiam Imperatores ab Ordinibus, de religione dissidentibus, ac inter se aemulis, nec, quanti ea res esset momenti, advertentibus, extorsisse videntur. Et hic pernitiosus diversarum religionum fructus fuit.</p>
<p TEIform="p">Imperatores <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, postquam tanta potestas ab Ordinibus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><reg orig="Saepiùsque" TEIform="reg">Saepiusque</reg> promiserunt</note> <reg orig="ultrò" TEIform="reg">ultro</reg> illis delata est, facillimos semper se praebuerunt, celerem, expeditamque gravaminum discusionem, ac restitutionem benignis verbis promiserunt.</p>
<p TEIform="p">Ita in transactione Passaviensi <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">§ Damit der Churfürst.</foreign></note> Ferdinandus I. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Damit der Churfürst von Sachsen, und seine Mitverwandten, sich nicht zubesorgen, daß diese Handlung ersitzen, und nicht zu gebührlichem fürderlichstem ende gelangen möchte, so sollen wir,
<pb id="s294" n="22" TEIform="pb"/>
auch obgedachter vnser geliebter Sohn, König</foreign> Maximilian, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auch Churfürsten, Fürsten vnd Stände des heiligen Reichs, die angebrachten Beschwehrungen für handen nehmen, Ihr. Keyserlichen Mayr. fürrragen, vnd darauff befürdern, dieselbe, so viel, der Billigkeir nach, gegründet befunden, auch angesehen (wie sich gebühret) die gülden</foreign> Bulla, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd andere, des heiligen Reichs, Ordnungen, vnd alte löbliche herkommen, der Teutschen</foreign> Nation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu guter erledigung zubringen, etc. Vnd ist die Keyserliche Mayt. des gnädigen milten erbietens, was Ihre Mayt. selbst, insonderheit, berreffen mag, sich in dem selben, aus gnädigem guten Willen, dermassen zuerzeigen vnd zuhalten, daß gemeine Stände augenscheinlich spüren sollen, daß Ihre Mayt. zum höchsten begehre, alle Sachen nach der gebühr zurichten, auch den gemeinen Nutz, ihrem eignen bey weit vorzusetzen, vnd alle Sachen dergestalt fürzunehmen, daß alle Stände soch desselben, der Billigkeit nach, gantz voll sollen haben zuersättigen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Similiter, Anno 1594. promisit Imperator, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imperis de cad. Anno §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">was dann wir sambt</foreign> <hi TEIform="hi">in sint.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ihr Mayt. wolle, was zu abhelffung der Stände billigen</foreign> gravaminum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd Beschwerungen dienlich, an förderlichster erledtgung, nichts ermangeln lassen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Et, Anno 1603. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imperii de eod. Anno § gleicher gestalt.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es solle Ihr Mayt. angelegen seyn, wegen der Reichs-Stände, hiebevor, ihr anbrachter vnd noch schwebender Beschwerfungen, über das, so bißhero, etc. geschehe, auch künfftig zuerledigung derselben, das ienige zubefördern was dem Keyserlichen Ambt gebühret, des Reichs Rechten und</foreign> constitutionibus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gemäß, vnd nach besindung der Sachen gestalt, verantwortlich, wenigers nicht, zu erhaltung innerlicher Ruhe, guter verrewligkeit vnter den Ständen, vnd alles Wohlstands, auch gleichmässiger</foreign> Iustitien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Im Reiche dienlich seyn wird.</foreign></p>
<pb id="s295" n="23" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Non praestiterung</note>Quis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> neget, quin aurea isthaec verba sint; sed verba: Quin speciosae pollicitatione; sed inanes, et absque effectu, Qui in hunc usque diem nondum subsecutus fuit; et forsan, si in ipsorum arbitrio res fit, ante Calendas graecas non subsequetur.</p>
<p TEIform="p">nam et Frater Rudolphi, Matthias, Fratris vestigia <reg orig="pressè" TEIform="reg">presse</reg> in ultimis Comitiis secutus est: Quamvis Zacharias <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Geitzkoffler,</foreign> Virinsignis Prudentiae, eidem, sub Imperii sui incunabula, aurem velleret; ut officii sui <reg orig="meliùs" TEIform="reg">melius</reg>, quam Frater, memor, gravaminibuus, ante omnia, mederetur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">in Consilio sive</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bedencken wegen des künfftigen Reichstags</foreign> <hi TEIform="hi">Anno 1612.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Solle fürnemblich dahin sehen, daß, bey disem ersten Reichstagt, des Reichs beschwerden, so viel immer möglich, Haubrsächlichen abgeholffen, vnd nicht, wie vor diesem geschen, vnd der teutschen</foreign> Nation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von frembden, ohne das, zugemessen wird, von einem</foreign> Conventu <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auff den andern, vnfruchtbarlich, zu den Reichs Ständen, vnd ihrer Vnterthanen eussersten Schaden,</foreign> remitti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret vnd verschoben werde.</foreign></p>
<p TEIform="p">Ferdinandus autem defunctus, quomodo gordium hunc gravaminum nodum, non solvere, sed, velut Magnus aliquis Alexander, gladio concipere aggressus sit, <reg orig="luculentè" TEIform="reg">luculente</reg> stis nostra docenttempora: Unde praesens fundi nostri calamitas.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Hinc irrita plerumque Comitia</note> Hac <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="solâ" TEIform="reg">sola</reg> et <reg orig="unicâ" TEIform="reg">unica</reg> de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, quod, gravaminibus Ordinum non submotis, sed ab ipso quoque Caesare, de novo semper auctis, diffidentia et discordia mutua, de die in diem cresceret, irrita antehac plerumque fuere Comitia; et magno conatu, magnoque sumptu, magnae hucusque nugae actae sunt.</p>
<p TEIform="p">Unde, <reg orig="meritissimò" TEIform="reg">meritissimo</reg>, de illis hucusque dici potuit, quod Crantzius <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">lib. II. VV andal, c. 7. et. 35.</hi></note> iam olim dixit: Germani diaetam ex <reg orig="diaetâ" TEIform="reg">diaeta</reg> creantes, magis distinent, quam finiunt res caeptas; interque eos coetus ex coetu oritur, quasi fetus ex matre. Diaeta enim non est, quin diaetam pariat, cum sit generis feminini; <reg orig="lepidè" TEIform="reg">lepide</reg> <reg orig="iterùm" TEIform="reg">iterum</reg> et <reg orig="argutè" TEIform="reg">argute</reg>, pro more, scripsit Aeneas Sylvius. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">lib. 1, epist. 92.</hi></note></p>
<pb id="s296" n="24" TEIform="pb"/>
</div3>
<div3 id="ChDS.07.03.03" n="3" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio III.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Imperatores Comitia onerosa reddiderunt, per continuas exactiones ad bellum Turcicum.</note> <reg orig="PRaetereà" TEIform="reg">PRaeterea</reg> quoque <reg orig="summâ" TEIform="reg">summa</reg> <reg orig="diligentiâ" TEIform="reg">diligentia</reg> <reg orig="laborârunt" TEIform="reg">laborarunt</reg> Imperatores Austriaci, ut Comitia, non nisi onerosa, Ordinibus Imperii essent.</p>
<p TEIform="p">Primus enim ac summus <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> semper articulus ad deliberandum propositus desubsidiis fuit contra Turcam conferendis: Unde, non <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg>, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> mordaciter, pecumae collationem <reg orig="adversùs" TEIform="reg">adversus</reg> Turcam, omnium plerumque Germanorum Comitiotiorum summam esse, Iovius, dixisse, fertur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Clapmar. lib. 6. cap. 13.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Et hunc quidem articulum magno semper fervore urserunt Imperatores, cum tamen Turca, vix semel, aut iterum Germaniae fines attigerit, et principaliter cum Austriacis, ratione privatarum ditionum, (Regni <reg orig="nempè" TEIform="reg">nempe</reg> Hungariae) res ipsi fuerit: Reliqua, quae ipsius Imperii statum principaliter ac essentialiter concernebant, obiter saltem, tractata, et <reg orig="saepiusculè" TEIform="reg">saepiuscule</reg> (<reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> prius illud obtineretur) in aliud tempus reiecta sunt.</p>
<p TEIform="p">Ita Rudolphus, Anno 1594. Imperii Ordines <reg orig="impensè" TEIform="reg">impense</reg> rogavit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Inpropositione, in Convantu Ratis benensi Anno eod. <reg orig="babitâ" TEIform="reg">babita</reg>.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sie wolten nicht allein, allen vnd jeden</foreign> proponir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten puncten den Türcken-</foreign> articul <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vorsetzen, sondern, da sich vielleicht itzo nicht allerdings, in einer kürtze, die andern</foreign> (scilicet, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von Handhabung des gemeinen Friedens, vom</foreign> Iustitien, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd Müntzwesen, etc.) abhandeln liessen, dieselben, gar, oder zum theil, auff eine künffeige</foreign> deputation, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder andere Versamlung bey seiten stellen, vnd verschieben.</foreign></p>
<p TEIform="p">Quas tamen procrastinationes, et, in alios Conventus, dilationes, haud è re Imperii esse, idem ipse Rudolphus noverat: Ita enim alio tempore parum sui memor, scripsit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In propositione, in Conventu Ratisbonensi Anno 1608. babitd.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Stände wollen insonderheit dahin trachten, daß die derathschlagung der</foreign> Iustitz <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auff keinen newen</foreign> Conventum remittiret <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder verschoben werde, sintemahl die er fahrung zuerkennen gebe, daß der
<pb id="s297" n="25" TEIform="pb"/>
gleichen verschiebung auff</foreign> Deputation, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder anderen Tagen, wenig nütze, sondern gemeiniglich neben verlust der Zeit vnd Geides, was vorhinböse gewest, hierunter noch mehr verwirret, vnd ärger werde.</foreign></p>
<p TEIform="p">Unde Rudolphum, quando reiectis, de Pace <reg orig="publicâ" TEIform="reg">publica</reg>, <reg orig="Iustitiâ" TEIform="reg">Iustitia</reg> <reg orig="administrandâ" TEIform="reg">administranda</reg>, aliisque artioculis, sola subsidia Turcica tractanda esse, duxit, rem privatam praevertisse prae Republ. nonnemo forsan arguet.</p>
<p TEIform="p">Et, hac quoque de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, Comitia Anno 1608. celebrata, ad nihilum reciderunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Solche Reichsversamlung hat sich Hauptsachlich an dem gestossen, vnd ist derowegen vnter andern, allerdings vnfruchtbarlich abgelauffen, daß der</foreign> contributions <foreign lang="GE" TEIform="foreign">punct, der allgemeinen innirlichen Vaterlands Noth, vnd andern viel wichtig: vnd hochnothwendigern vor gezogen, oder wie man nicht</foreign> <reg orig="obscurè" TEIform="reg">obscure</reg>, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">aus mehrerhand</foreign> indiciis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> advisatio<foreign lang="GE" TEIform="foreign">nen, verspüren müssen, gar allein</foreign> tractirt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">del übrige aber, vnd das, insonderheit, fost übern hauffen liegende</foreign> Iustitz<foreign lang="GE" TEIform="foreign">wesen, an andere Ort vnd Zeit, wie vormahls, verwiesen werden wollen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Auctor Informationis</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in der viel Klöster Sachen</foreign> in princ.</note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Pecunia aliquando sub Turcici belli praetextu absque necessitate exacta</note> Quin <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> non desunt, qui Imperatores Austriacos criminentur, quod, extorquandae <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> pecuniae, aut ipsimet Turam <reg orig="excitârint" TEIform="reg">excitarint</reg>, aut vires eius nimio plus <reg orig="exaggerârint" TEIform="reg">exaggerarint</reg>, aut falsos etiam, de eius invasione, sparserint rumores.</p>
<p TEIform="p">Quemadmodum de Cleselii consilio, quod, in futura Anno 1613. Comitia, cuderat, <reg orig="rythmicè" TEIform="reg">rythmice</reg> nonnemo scripst. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">in satyrica descriptione Comitiorum Anno 1613. babitorum.</hi></note></p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das ist der Rath, man muß den Reichstag treiben fort,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vnd alle Fürsten gleich beschreiben an der Ort,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Daß jeder in Person sich dahin welt begeben:</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Darnach muß man darauff fleissige achlung geben,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Daß man den Türcken mög ein wenig muntern auff,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ob er sich regen wolt, das thut gar viel zum Kauff.</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Dann vnter diesein Schein, kan man dest mehr begehren,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vad niemand kan mit fug dessen sich dann erwehren.</foreign></l>
<pb id="s298" n="26" TEIform="pb"/>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Will er nicht fort; so ist gar hoc daran gelegen,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Daß man ihn irritir, so muß er sich woll regen.</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Noch ist es nicht genug, es muß dabey nicht bleiben,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sondern man muß hieraus gar böse Zeitung schreiben:</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Der Erbfeind komms sehr starck, mit achzigtausen Mast,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die vor Mawer des Reichs die woll er greiffen an</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Viel fester Ort haber sehr kläglich ausgebrandt,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N">Lippa <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> Genna <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auch in gschwinder enl berandt:</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vnd dergleichen Dingmehr kan man fügleich erdencken.</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Was schadts? Ists gleich nicht war, wer will vns drums verdencken?</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hierzu kan man, mit fug, dreyhundert Mont begehren,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Keiner ist so behertzt, der sich des darff erwehren.</foreign></l>
</lg>
<p TEIform="p">Deque eorundem Comitiorum continuatione, hic idem, in sequentibus, scribit.</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Da der Wagen noch gar im Kothwolt stecken bleiben,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Da kam eben von Wien ein sehr gewünschtes Schreiben:</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Der Türck sey nun recht böß, er ziehe nun starck an,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Siebenbürger sey weg. Wie wil man immer thun?</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Morgen gewint er Caschow, übermorgen Wien,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Fliehn wir gleich in Pommern, so kömpt er auch dahin.</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ein kleines Vöglein kam gerad von Temeswar,</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das bracht</foreign> contrar <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Zeirung, es sey alles nicht war.</foreign></l>
</lg>
<p TEIform="p">Haec satyrica quidem et iocosa sunt, sed in seria ducere videntur: Nec ridentem verum dicere quippiam vetat.</p>
<p TEIform="p">Nam, praetextu hoc belli Turcici, ad enervandos et opprimendos Imperii Ordines, usos fuisse Austriacos, ex illis apparet, quae, iam tum de Carolo V. Legatum Gallicum retulisse, Elector Saxoniae et Landgravius Hassiae testati sunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">apud Sleidan. lib. 18. histor. et Hertled. tomo 2. de bello Germanice lib. 3. c. 30. n. 12.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Cum enim hic in belli, quod Carolus contra Protestantes meditabatur, incidisset mentionem, et diceret, permagnum esse, quod moliretur; cogitaret secum ipse, quanta
<pb id="s299" n="27" TEIform="pb"/>
Germaniae esset potentia, et quanti res periculi: Quod si unus et alter forsan deliquissent, iniri posse rationem, <reg orig="quomodò" TEIform="reg">quomodo</reg> sine bello res componeretur. Ad ea fertur Carolus respondisse. Nihil opus esse compostitione: Velle se domare Germaniam, aut de fortunis omnibus periclitari. Nam illius vires non posse iam eset tantas, ut sibi <reg orig="magnoperè" TEIform="reg">magnopere</reg> sint extimescendae: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Jam</foreign> enim, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ampliùs annos viginti, fundamenta se iecisse buic rei.</foreign> <reg orig="Saepè" TEIform="reg">Saepe</reg> illos auxilia sibi tulisse, multis bellis, nuper etiam contra Regem ipsum: Fecisse maximos sumptus in crebris Comitiis: Militum etiam manus, atque robur amisisse diversis bellis. Et haec quiden <foreign lang="GE" TEIform="foreign">eò se fecisse, ut viribus Germania destitueretur</foreign>: Hoc igitur esse peridoneum rei gerendae tempus.</p>
<p TEIform="p">Et Rudolpho quoque Imperatori, Unitorum Principum ac Ordinum Lcgatus, Princeps Anhaldinus in faciem ingessit; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In propositione <reg orig="habitâ" TEIform="reg">habita</reg> Pragae 8. Iul. Anno 1609.</hi></note> quod Pacem cum Turcä inire recusasset, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> quod initam abrumpere volunisset, et, <reg orig="quò" TEIform="reg">quo</reg> Ordines ulterioribus tributis exhauriret, falsis narrationibus propositiones suas farciisset, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Als von etlichen wohlmeinenden Churfürsten, vnd Ständen, zu mehrmahlen gantz eyferig vnd treulich gerahten worden, mit dem Türcken einen Frieden zumachen, damit das teutsche Reich, vnd dessen Glleder, so auch vorhin ihre Last haben, vnd immittelst hin vnd wieder beschweret werden, der langgewehrten</foreign> contributionen <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dermahleins entledigt werden möchten, sey die Keyserl. Mayt. jeder zeit hieran, mit gantz vngereimbten ausflüchten vnd vorwenden, als ob der Türcke keinen Frieden halte, verhindert worden, hetten auch Ihr. Keyserlichen Mayt. Rähte, noch bey wenig Jahren den allbereit zu Wien, Anno 1606. verglichenen Frieden, wieder zurkück ziehen, vnd nicht halten wollen, wie dann, zu fortsetzung des Kriegs, fernere Reichs.</foreign> contributiones <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bey der Ständeletzter versamlung zu Regenspurg gesucht, vnd die, den Chur, Fürsten, vnd Ständen, damahls vorgetragene</foreign> proposition, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu solchem</foreign> intent, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit vielen</foreign> narrationibus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd außführungen were</foreign> formiret <foreign lang="GE" TEIform="foreign">worden, da sich doch die Sachen,
<pb id="s300" n="28" TEIform="pb"/>
an ihm selbsien, vnd aus denen hernacher, ins Reich gethanen, Berichten, in der Geschicht weit anders befunden herten.</foreign></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Turcicum in Hun <reg orig="gariâ" TEIform="reg">garia</reg> bellum, per consequentiam, nan principaliter Imperium tetigit</note> Ut <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ad Hungaricas expeditiones revertamur, non <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> diffitemur, etiam Imperii nostri, per consequentiam, interfuisse, Turcarum progressus in <reg orig="Hungariâ" TEIform="reg">Hungaria</reg> sisti; ne, <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> <reg orig="subactâ" TEIform="reg">subacta</reg>, nostros etiam fines totis tandem viribus irrumperent: Sed per consequentiam. Nam, principaliter in eo Imperii nostri summam, cardinem, ac salutem versari, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ut reliqua omnia illi postponenda fuerint, id est, quod <reg orig="peniùs" TEIform="reg">penius</reg> negamus.</p>
<p TEIform="p">Domus quidem Austriaca, ex <reg orig="eâque" TEIform="reg">eaque</reg> oriundi Imperatores, Ordinibus Imperii, <reg orig="multisaliquandò" TEIform="reg">multisaliquando</reg> persuadere conati sunt, auxilia haec, contra Turcam praestita, <reg orig="directò" TEIform="reg">directo</reg> ac principaliter pro defensione Patriae conferri, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Daß vnsere Vorfahren den Türcken, vnd sein Vorhaben, für gar keine frembde, oder ausländische Feindsnothvnd Gefahr, sondern für des heiligen Reichs eignes androhendes letztes Vuheil, verderb, vnd vntergang, geachtet, vnd angesehen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Caesarea propositio in Conqentu Raetis bonensi Anno 1603.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Sed novimus nos, quod Hungaria externum, perse, Regnum sit, Patriaeque nostrae accensenda <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> veniat: Neque magis res Hungariae nos urunt, quam Poloniae aut Venetiarum, aut alterius vicinae Rei publ. si Turca illas invadat, et opprimcre conetur.</p>
<p TEIform="p">Id quod <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> iam olim animadvertit Elector Palatinus: Cuius instructionem, seu mandatum, Legatis, ad Conventum aliquet Protestantium Principum, Francofurtum, mense Decembri Anno 1598. missis, datum, ac in odium, invidiamque ipsius propalatum, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">apud acta secereta, sue, der Unirten Preteflivenden archif inter documenta n. 2, apud Lundorp. tomo. 2. act. publ. lib. 2. tract. 5. p. 477.</hi></note> nos in ipsorummet propalantium odium invidiamque vertimus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß die Hülffe gemeint sey,</foreign> pro defensione Patriae, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dabey müsse man sich erinnern, daß da sKönigreich Ungarn ein abgesondert Königreich, und für der teutschen Vaterland gar nicht zurechnen sey, etc. Und ob wohl gesagt werde,
<pb id="s301" n="29" TEIform="pb"/>
daß der Vngarische Krieg,</foreign> consequenter, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">das heilige Reich mit angehe, dieweil es der Gefahr nahe, vnd das gemeine Sprichwort lautet,</foreign> Res tua agitur, paries cum proximus ardet: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sowolle doch ein unterscheid in deme gemacht seyn, was einen</foreign> per consequentiam, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder</foreign> principaliter <foreign lang="GE" TEIform="foreign">berühren thu, vnd daß er nicht in einem wie im andern fall verbundensey. Ein Erempel habe man mit dem Krieg, so der Türck mit den Venedigern gehabt, welcher auch, so zu sagen, das Reich</foreign> consequenter <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit angangen, es sey aber darumbnicht schuldig gewesen, sich desselben anzunehmen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Quin igitur Imperatores innumera potius Ordinum gravamina <reg orig="primò" TEIform="reg">primo</reg> sustulissent, ac cum iis exortas inter Ordines fimultates, diffidentiamque: <reg orig="Deindè" TEIform="reg">Deinde</reg>, <reg orig="mutuâ" TEIform="reg">mutua</reg> inter Ordines <reg orig="sancitâ" TEIform="reg">sancita</reg> <reg orig="concordiâ" TEIform="reg">concordia</reg>. et Republ. in sese <reg orig="tranquillatâ" TEIform="reg">tranquillata</reg>, extranea haec atque accessoria tractassent, si bonorum Imperatorum officio fungi voluissent.</p>
<p TEIform="p">Nunc <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> his, quae ipsos, tamquam externorum Regnorum Dominos, principaliter concernebant, expeditis, ista, in quibus Imperii salus et summa consistebat, in super habuerunt.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Austriaei in bello Turcico, privatum, non Imperii commodum, quaesierunt</note> <reg orig="Quàm" TEIform="reg">Quam</reg> enim, in hoc bello Hungarico, contra Turcam gesto, privatam rem egerintsuam, et <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> non publicum Imperii commodum seu incrementum intenderint, ex eo liquet: Quod <reg orig="immensâ" TEIform="reg">immensa</reg> quidem auri vi Imperii Ordines hac <reg orig="viâ" TEIform="reg">via</reg> emunxerint; illorum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, quae ipsi Imperio eripiebantur, nullam aut perexiguam habuerint rationem.</p>
<p TEIform="p">Unde <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> de illis Elector Palatinus conquestus est, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In <reg orig="dictâ" TEIform="reg">dicta</reg> instructione aepud acta secreta et Lundorp. d. loco. p. 483.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es sey den Römischen Keysern, welche alle vom Haus Oesterreich gewesen, über hundert Jahr hinaus, eine starcke, übermässige, grosse summa Gelds, vnd solches, nur allein dem Königreich Vugarn zu gutem, gegeben worden: Dann, daß etwas davon dem Reiche zu nutze were angewendet, das finde man nicht, sondern sey demselben noch darzu, Lieffland, Preussen, Metz, vnd anders entzogen, daß man also geschehen lassen, vnd niebegehret worden,</foreign> zu recuperi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">rung derselben, ichtwas zu</foreign>
<pb id="s302" n="30" TEIform="pb"/>
contribui<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren. Also daß das Hauß Oesterreich nur auff sich gesehen hat, wie sie das Königreich Vngarn erhalten mögen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Cum autem Ordines Imperii, in compensationen tot exantlatorum laborum ac sumptuum, Hungariam Imperio adiungi, et uniri, aequum esse censerent, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dieweil die Stände, nun etliche mahl, ihre mitleidentliche Hülffe, zu rettung des Königreichs Hungarn, gutwillig erzeiget, vnd sich mit ansehnlichen</foreign> contributio<hi TEIform="hi">non beladen, an Geld und Leuten treulich zugesetzt, etc. Da doch solche Landschafft, dem heiligen Reich, teutscher</hi> Nation <hi TEIform="hi">in nichts nicht verwandt, oder zugethan, sey es nicht unziemlich oder unbillig, daß zu emer Danckbarkeit, gemelt Land zu Hungarn, da es durch Göttliche milte Gnade von dem Feind errettet, in etwas auffnehmen, gedeyen, und zu Kräfften keme, es dem heiligen Reich zugewandt, verbunden, und zugethan werden solte.</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imperii de Anno 1566. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">über vorigs haben.</foreign></note> Imperatores Austriaci, loco realis eiusmodi gratitudinis, nil nisi bona, et generalis honoris verba reposuerunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Recessu § sequ.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sie hielten nicht für vnziemlich, da ihr Königreich Vngarn, zu seinem vorigen Stand, Würden vnd wesen, wiederumb gebracht werden solte, daß alsdann solche Königreich, vnd desselben angehörige Stände, sich herwiederumb gegen dem heiligen Reich, desseben Gliedern vnd Ständen, in vorfallenden Nothfällen auch mitleidentlich, vnd dermassen erzeige, daher derselhen nachbarlich danckbar Gemühte, im Werck erkennet werde.</foreign></p>
<p TEIform="p">De unione <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, seu incorporatione, ut vocant, Regni, aletum silentium: Quin <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg>. re <reg orig="penitiuùs" TEIform="reg">penitiuus</reg> <reg orig="introspectâ" TEIform="reg">introspecta</reg>, negantibus propiores, sibique, ac externorum Regnorum suorum Maiestati, quae tamen, quantalacumque adhuc sunt, sanguini ac sumptibus Germanorum <reg orig="potissimùm" TEIform="reg">potissimum</reg> ferunt accepta, quam Imperio magis fidif fuisse, vientur.</p>
<p TEIform="p">Dispares <reg orig="admodùm" TEIform="reg">admodum</reg> à Sigismundo Imperatore: Ovi, etsi suo tempore, ratione Hungariae, Imperio, ob auxilia, contra
<pb id="s303" n="31" TEIform="pb"/>
Turcam praestita, non ita, ut <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> Austriaci, esset obstrictus, aut obnoxius; artamen <reg orig="magnoperè" TEIform="reg">magnopere</reg> in eolaboravit, ut Ordines Hungariae cum Germanis reuniret. Itaque, in Recessibus Imperii, sub eo factis, Archi-Episcopi, et Episcopi Hungariae subscripsisse inter Ordines Imperii, leguntur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">apud Goldast. in descriptione Ordinum Imperii ante tomum 1. Constit. Imper.</hi></note></p>
</div3>
<div3 id="ChDS.07.03.04" n="4" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio IV.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Electores quoque intermissorum Comitiorum causa sunt.</note> ET hoc quidem modo Comitia Ordinibus taediose reddidere Imperatores. Quod si <reg orig="exactiùs" TEIform="reg">exactius</reg> rem contemplemur, non Caesaris <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg>, et Dominationis Austriacae, Comitia intermitti, interfuit, sed et Electorum; Qui non difficulter Caesari assensi, et Comitia in desuetudinem venire, pasis sunt: <reg orig="Quò" TEIform="reg">Quo</reg> hoc suam potestatem pacto magis magisque augerent, ac reliquos Ordines, à Republ. <reg orig="administrandâ" TEIform="reg">administranda</reg>, sensim excluderent.</p>
<p TEIform="p">Ii enim, ut <reg orig="suprà" TEIform="reg">supra</reg> docuimus, non pauca paulatim sibi usurparunt, quae de iurc, et antiquis Imperii Legibus, Moribusve, totius Imperii propria sunt: Et cumprimis, in crebris nuperis Conventibus suis, controversiarum,in quibus totius Imperii tranquillitas ac salus vertitur, decidendarum potestatem, sibi solis <reg orig="arrogârunt" TEIform="reg">arrogarunt</reg>; quas <reg orig="meritò" TEIform="reg">merito</reg> ad totius Imperii cognitionem, et universalem omnium Ordinum Conventum, referre debuissent.</p>
<p TEIform="p">Nec <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> <reg orig="iniuriâ" TEIform="reg">iniuria</reg>, Septem Viros nostroshodiernos, cum antiquis Romanorum Decem Viris comparaveris: Qui et ipsi, ut Senatum omni potestate denudarent, morem consulendi Senatum intermiserunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Liv. lib. 3. histor.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Tandem, à parte Ordinum remoram Comitiis imprimis iniecit, exitiale relgionis dissidium; quo in mutuam perniciem hucusque grassati sunt.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Causa Intermissorum Comitiorum, ex parte Oruinum</note> Protestantes enim, multiudine votorum à Pontificiis
<pb id="s304" n="32" TEIform="pb"/>
superati, cumrem suam nequiquam rationibus agerent, necaequi quippiam impetrare possent, de Comitiis haud admodum solliciti fuerunt: Quod si inter eos aliqui oculatiores exstitere, eorum nulla habita est ratio.</p>
<p TEIform="p">Pontificii, <reg orig="econtrà" TEIform="reg">econtra</reg>, à Protestantibus, <reg orig="utpotè" TEIform="reg">utpote</reg> praepotentibus, ne concludere in Comitiis cum effectu quicquam possent, impediti, Caesaris (qui rebus suis favebat) arbitrio ac voluntati stare, eiusque iussibus per omnia morem gerere, quam cum adversariis diu, sine fructu, altercari maluerunt.</p>
<p TEIform="p">Ita Germaniae Libertas Imperatoribus prodita, et Austriaous Dominatus paulatim introductus est.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="ChDS.07.04" n="4" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT IV. De REGIMENTO, quod, post Comitia, alterum Germanicae Libertatis fulcrum fuit.</head>
<div3 id="ChDS.07.04.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio I.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Regimentum Comitiis substitutum, et quare</note> POst Comitia, in signe Libertatis stabilimentum fuit, si <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> perpetuum fuisset, Regimentum Imperii: Sub Maximiliano I. Anno 1500. institutum, acin locum annuorum Conventuum, qui nimios sumptus exigebant, et, re <reg orig="aliquandò" TEIform="reg">aliquando</reg> subitum remedium exigente, exspectari non poterant, substitutum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Weil die Stände des Reichs langsam vnd beschwerlich, auch mit mercklicher Mühe, Arbeit, Kostung, vnd darlegen, zusammen gefordert werden, vnd kommen mògen: Vnd dann zu Zeiten, merckliche Sachen, der Christenheit, vnd dem Reich zufallen, denen der verzug fast nachtheilig vnd schädlich ist, vnd die der eyl bedörffen, dadurch dann zu Zeiten den obberührten, vnd andern marcklichen obliegenden Sachen der Christenheit, vnd des Reichs, mehr versaumbnüs vnd hinderung, dann förderung vnd ausrichtung erwachsenmag.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordinatia Regimenti de Anno 1500. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von den zwantzigen.</foreign></note></p>
<pb id="s305" n="33" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Cum enim, praetextu huiusmodi negotiorum, subitum aliquod remeidum exigentium, Maximilianus, iam tum, plus potestatis, quam per Leges licebat, ibi forsan usurparet; iam cnim, Anno 1495. insimulatus est, quod nihil cum consilio ageret Principum: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Nauclerus vol. 3 chronogr. gener. 50.</hi></note> Ordines Imperii hunc eius licentiae velut obicem posuerunt.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Regimenti personae</note> Regimentum hoc constabat viginti personis, ex singulis Ordinum Classibus <reg orig="certâ" TEIform="reg">certa</reg> proportione delectis: Quibus vel ipsemet Imperator, vel Comes quidam, aut Baro, tamquam Imperatoris Vicarius, praesidebat, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Haben zu vns, oder, wo wir, aus andern mercklichen Sachen vnd Geschäfften, Persöhnlich darbey nicht seyn würden, zu dem, so wir an vnser statt setzen werden, der zum wenigsten ein Graff oder Freyhen seyn soll, zwantzig Personen, aus demheiligen Reich, teutscher</foreign> Nation, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Zu vnserm vnd des heiligen Reichs Rath, fürgenommen vnd verordnet.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimenti d. tit.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Ne <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> praesidatus solius Imperatoris esset, isque inde eximium quid, prae Imperio, sibi arrogaret; eidem, aut eius Vicario Electorem adiungere visum est, qui, <reg orig="unà" TEIform="reg">una</reg> <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> Imperatore, Regimento praesideret. Nam et is Consilio huic praeesse, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dem genandten Rath fürgehen,</foreign> dicitur: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. tit. sequ.</hi></note> Eiusque solius Imperatoris subscriptione, firmata sunt Regimenti decreta. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. tit. wie alle Sachen bey dem König. etc.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Cui quidem Regimento, Consilium selectorum apud Graecos, qui <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pro/bouloi</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">prosh/lhtoi</foreign> dicebatur, comparari ex parte potest.</p>
<p TEIform="p">Hi enim ipsi quoque arcana Rei publ. ac, rebusurgentibus, perse ipsi, maxima quaeque, pro Republ. procurabant, quibusque de rebus in Senatu deliberari, quid item ad Populum ferri oporteret, prospiciebant. Alioqui, Senatum cogere, sententias rogare, disceptare, decernere, nec <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> est, nec, nisi temporis diuturnitate confici potest: Dum interium rerum, <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> ac utiliter gerendarum, momenta fluunt ac labuntur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Bodin. lib. 3, de Republ. c, 1.</hi></note></p>
<pb id="s306" n="034" TEIform="pb"/>
</div3>
<div3 id="ChDS.07.04.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio II.</head>
<p TEIform="p">REgimentum autem illud, ab Imperatore solo institutum, eidemque imperialem, seu imperatoriam potius ab Imperatore, potestatem tributam, statuunt Consiliarii Imperatoris Aulici: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Auctor Relationis Donaverdicae parte 2. p. 163.</hi></note> Ut, hoc medio, omnem Imperii administrationem, ad suum molendinum trahant.</p>
<p TEIform="p">Hinc enim colligunt; Quod ante Regimenti ordinationem, Imperator eandem potestatem habuerit, quam <reg orig="posteà" TEIform="reg">postea</reg> habuit Regimentum; quodque, exstincto Regimento eadem illa potestas, ad Imperatorem, unde orta fuerat, eiusque Consiliarios, reversa sit.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Regimentum ab Imperio, non solo Imperatore institutum, Imperiumque repraesentare, pro batur</note> Sed opinionem hanc parasitorum aulicorum, quae Libertatis avitae iugulum manifeste petit, salsam et erroneam esse, <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> apparet, si <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> consideremus I. Hanc ipsam unicam instituendi Regimenti causam fuisse, quod nullum in Imperio, pari potestate praeditum, reperiebatur Caput, seu Regimen continuum: Quia, si quando tale quid, quod moram usque ad futura <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">I.</note> annua Comitia non ferret, occurrebat, ad extraordinaria Comitia habebatur recursus. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Pax Publica de Anno 1495, tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von der überfahrer des Friedens enthaltung</foreign></note>.</p>
<p TEIform="p">Quod si Imperatori eadem, quae postea Regimento competiit, ante institutum Regimentum, competiisset potestas, <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg>, et convocatio ista Ordinum extraordinaria, ante institutum Regimentum, et post, Regimenti ipsius institutio fuisset supervacua: <reg orig="Quippè" TEIform="reg">Quippe</reg> Imperator, non vices modo Comitiorum, sed et Regimenti, melius, ac minore <reg orig="impensâ" TEIform="reg">impensa</reg>, supplere potuisset.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">II.</note> Deinde II. Regimentum, ordinario, seu annuo Ordinum Conventui (qui per hoc abolitus) surrogatum est: Et quicquid olim ad cognitionem huius Conventus referti, necessum erat, id postea ad Regimenti examen referri debuit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">durch das ver ordnete Reichs Regiment ist die iährliche Versamblung abgestellet, und soll alles hinfüro andas verordnet Reichs
<pb id="s307" n="035" TEIform="pb"/>
Regiment bracht werden, vnd gelangen, in aller massen, wie vor an die Versamblung geschehen seyn solte</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Declaratio Pacis publicae de Anno 1500. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von des Regiments Macht wieder die Friedbrecher, etc.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Atqui Conventus iste annuus, non Consilium nudum Imperatoris, eo tempore fuit; sed eodem, quo nostra Comitia, iure usus est. Itaque etiam Regimentum, quod illi Conventui successit, universa Comitia, et totum Imperium, non solius Imperatoris personam, repraesentavit: Ne surrogatum diversae naturae, ab eo, cui surrogatur, esse statuamus.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">III.</note> III. Si personas, ex quibus Regimentum constitit, contemplemur, ex iis solus Praeses ab Imperatore, Assessores <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> omnes ab Ordinibus constituti sunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimenti tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie zwantzig Personem</foreign></note>.</p>
<p TEIform="p">Et hi, non ab Imperatore <reg orig="solùm" TEIform="reg">solum</reg>, sed à toto Imperio dependere iussi: Ideoque, non soli Imperatori, sed Imperatoriac Imperio, iuramento obstricti fuisse, leguntur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">haben geschworen, daß sie der Königlichen Mayt. vnd dem heiligen Römischen Reich getrew sein wollen, die Notturfft, Ehr, Würde, vnd Nutz der Königlichen Mayt. vnd des Reichs, betrachten, fürnehmen, rahten, helffen, vnd handeln</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">ibid. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Regiments-Rähte Eyd.</foreign></note></p>
<p TEIform="p"><reg orig="Eâdemque" TEIform="reg">Eademque</reg> de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, non Imperatoris, sed, usitato Recessuum stilo, Imperatoris ac Imperii Consilium, seu Regimentum appellatum est, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vnser vnd des Heiligen Reichs Rath,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von den zwantzigen, etc.</foreign> <hi TEIform="hi">et passim.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vnser vnd des Heiligen Reichs Regiment</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Impery de Anno 1500. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Reichs Rähte sollen hinfüro Regenten, etc. geheissen werdem.</foreign></note> Et aliquando simpliciter, Imperii, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Reichs Rath des Reichs Regiment</foreign>: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimenti tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie die Churfürsten auff jede Fronfastem, etc.</foreign> <hi TEIform="hi">d. Recessus Imperii tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von des Reichs Regim, Macht vum Gewalt,</foreign> <hi TEIform="hi">et passim.</hi></note> Scilicet à potiori: Quia Imperio potestatem suam potissimum referebat acceptam, ab eoque maximam partem constituebatur.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">IV.</note> IV. Quin etiam, <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> abest, ut, principaliter ad Imperatorem, respectum aliquam habuerit Regimentum, ut personae
<pb id="s308" n="036" TEIform="pb"/>
<reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg>, ad id deputatae, si forte ante speciali aliquo iuramento Imperatori obstrictae fuerant, eoipso solutae sint, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sollen die Personen des vorgemeldten Raths, allein in diesem Rath vnd Befehl, aller Gelübd vnd Eyd, damit sie vns, oder ihnen verbunden, vnd verstrickt weren, gäntzlich ledig seyn.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimenti tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Regiments Rähte sollem aller Pflicht ledig seyn. etc.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Idque <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> <reg orig="proculdubiò" TEIform="reg">procul dubio</reg>, ne articulari hoc respectu, seu devotione, <reg orig="ergà" TEIform="reg">erga</reg> Imperatorem, aut alium quemvis Ordinum publica consilia corrumperentur:</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">V.</note> V. Accedit, quod in ipso Imperii hoc Consilio, Imperator non habuit, nisi unicum suffragium, nec statuere quicquam potuit, nisi pluribus Consiliariis in suam sententiam deductis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit verwilligung des mehrerntheils des Reichs Raths.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimenti tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie d' Churfürst vor ausgang seines Vierteljahrs, etc.</foreign> <hi TEIform="hi">et tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie das Regiment etlichen Rähten erlaubem mag.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Nam in Regimento, sive praesens Imperator, sive absens fuit, votorum numerus sempeor obtinuit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wir kommen, oder nicht, so soll nicht desto minder fortgangen werden, vnd dem, so durch den mehrentheil beschlossen, folge beschehen</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">ibid. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">das Regiment mag die sechs Ehurfürstem. etc.</foreign></note></p>
</div3>
<div3 id="ChDS.07.04.03" n="3" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio III.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Regimentum, etiam praesente Imperatore, potestatem suam exercuisse probatur</note> EXquo iterum altera ista, non <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> servilis, quam prior, opinio, falsitatis convincitur: Quod Regimentum, in <reg orig="absentiâ" TEIform="reg">absentia</reg> demum Imperatoris, potestatem, sibi commissam, exercuerit; praesente <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Imperatore, fasces submiserit, ac, velut radiis maioris splendoris obscuratum, delituerit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Auctor relationis DenaGGerdicae d. parte 1. p. 164.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">I.</note> Successit enim I. Regimentum, ut diximus, in locum annuorum Conventuum: Qui ipsi Conventus, non <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> praesente, quam absente Caesare, vim suam exseruerunt.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">II.</note> Nec II. soli Imperatoris Vicario, sed et ipsimet, Imperatori, viginti isti Consiliarii adiuncti sunt: Ita enim scribitur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinat, Regimenti tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von den zwantzigen, etc.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Haben wir zu vns, oder wo wir, etc. persöhnlich dabey nicht seyn</foreign>
<pb id="s309" n="037" TEIform="pb"/>
<foreign lang="GE" TEIform="foreign">würden, zu dem, so wir an vnser statt setzen werden, zwantzig Personen, aus dem heiligen Reich, teutscher</foreign> Nation, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu vnserm, vnd des heiligen Reichs Rath, fürgenommen vnd geordnet: Die auch, mit sambt vns, oder, etc. mit dem, so wir an vnser statt setzen werden, vnser, vnd des heiligen Reichs Rath seyn, oder genand werden sollen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Imperator <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg>, si praesens sit, non <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg>, quam in eius <reg orig="absentiâ" TEIform="reg">absentia</reg>, Vicatius Imperatoris, pars Regimenti est.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">III.</note> Hinc III. querelae, non ad solum Imperatorem, sed ad eundem et Regimentum, coniunctim deferri dicuntur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ob jemands solcher handhabung, etc. Friedens vnd Rechtens, etc. schad begegnet, vnd solches von denselben an vns, vnd des hetligen Reichs Regiment bringen wird.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Declaratio Pacis publicae de Anno 1500. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ob jemand durch handhabung des Friedens schaden empfinge. etc.</foreign></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">IV.</note> Et IV. Imperator, non solus, verum <reg orig="unà" TEIform="reg">una</reg> cum Regimento, consulit, decernit, ac concludit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">würden merckliche Sachen fürfallen, etc. so sollen wir, oder, so wir persöhnlich darhey nicht seyn würden, der, so wir an vnser statt setzen werden, mit sambt den obbestimbten zwantzig Personen, etc. solches an vnser sechs Churfürsten bringen, die dann bey vns, vnd gemeldten vnserm vnd des Reichs Rath persöhnlich erscheinen, vnd weiter handlen vnd beschliessen sollen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatinatio Regimenti tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">das Regiment mag die sechs Churfürsten. etc.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Imperator autem cum Regimento non, sed solus Vicarius coniungi deberet;o si, eo praesente, suspenderetur Regimentum, ac solius Imperatoris esset decernendi potestas.</p>
<p TEIform="p">Quod <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> textum attinet, qui ad hoc inducitur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie alle Sachen bey dem König.</foreign></note> Auctor relationis Donawerdicae, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> veritati praevaricetur, ac Caesari supparasitetur, manifestum sese praebet falsarium. Verba enim non, ut ipse citat, sonant, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß die Händel vnd Sachen an keinem andern ende, dann beyvns (dem Keyser) vnd, in vnserm abwesen, bey dem Regiment</foreign>, sed hoc modo, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß sie an
<pb id="s310" n="038" TEIform="pb"/>
keinem andern ende, dann bey vns, vnd in vnserm abwesen, bey dem, so wir darzu verordnen werden, vnd dem vorgemeldten vnserm, vnd des Reichs Rath, gehandelt werden sollen</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Et hic quidem textus, quoad Caesarem et Vicarium disiunctive, prout sonat, <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> intelligitur: Veritati enim ac rationi consentaneum est, ut, absente <reg orig="demùm" TEIform="reg">demum</reg> Caesare, Viearius locum habeat, et praesens Caesar eundem excludat, ipseque, in Regimento, Praesidis officio fungatur. Perinde ac, quolibet praesenete Electore, Assessor, ab eo deputatus, voto seu suffragio, quamdiu Dominus ipsius affuerit, caret, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wann der Churfürsten Rähte einer persöhnlich, oder durch einen andern Churfürsten vnd Fürsten bey dem Rath sein soll, alsdann soll desselben Churfürsten Rath, der in des Reichs Rath von jhm verordnet ist, so land derselbe Churfürst bey dem Reichs-Rath sein wird, keine Stimme im Reichs-Rath haben.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie die Churfürsten auff jede Fronfasten, etc.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Sequens <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> copula, quae Regimentum cum antecedentibus connectit, non ad proximam tantum personam, sive Vicarium restringenda; sed <reg orig="coniunctivè" TEIform="reg">coniunctive</reg>, ad utramque tam Imperatoris, quam Vicarii personam, in casu <reg orig="nempè" TEIform="reg">nempe</reg> praesentiae, vel absentiae Imperatoris, referenda est. Nam Regimentum quoque cum Imperatore coniungi, paulo <reg orig="antè" TEIform="reg">ante</reg> probavimus.</p>
<p TEIform="p">Nec is huius textus sensus est, quod negotia Imperii tractari debeant, vel coram Imperatore (scilicet solo, excluso Regimento) vel coram eius Vicario, et Regimento. Sed hic verus ac genuinus sensus est: Quod, vel coram Imperatore et Regimento, in casu praesentiae, vel coram Vicario eius et Regimento, in casu absentiae Imperatoris: Quia in priori casu ipsemet Imperator; in posteriori, eius Vicarius Regimento praesidet.</p>
<p TEIform="p">Quo eodem modo alios quoque textus, sicubi forsan sint, qui simili loquendi <reg orig="sormulâ" TEIform="reg">sormula</reg> utantur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ut in d. Declaratione Pacis publicae tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von des Regiments Macht vnd Gewalt, etc.</foreign> <hi TEIform="hi">et tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie man den Kläger wieder des Aechters schluß, etc.</foreign></note> accipi oportet.</p>
<pb id="s311" n="039" TEIform="pb"/>
</div3>
<div3 id="ChDS.07.04.04" n="4" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio IV.</head>
<p TEIform="p">HIs <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> falsis ac absurdis Parasitastrorum Aulico Imperatoriorum opinionibus, quibus isti patriam Libertatem, quasi per cuniculos oppugnant, omnemque potestatem ad semet, seu Imperatorem suum rapiunt, et traducunt, explosis, restat, ut de potestate Regimenti agamus.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Regimenti potestas amplissima fuit</note> Amplissima autem, in omnium publicorum negotiorum administratione, tam domi, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> militiae eius fuit potestas, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hat gehabt Macht vnd Befehl, alle vnd jede, des Römischen Königs, vnd des Heiligen Reichs Sachen, Recht, Friede, vnd jhrer bey- der vollziehung vnd handhabung, auch wiederstand gegen den Vngläubigen, vnd andern anfechtern der Christenheit, des Reichs, vnd das an dem Frieden Rechten, jhrer handhabung, vnd dem Wiederstand, obgemelt hanget, oder darzu dienstlich, oder erschießlich seyn mag, antreffend, vnd wie die, von des Reichs Vnterthanen, oder andern an sie langen, oder entstehen werden, zuverhüten, vor sich zu fordern, zu handeln, mit fleiß zubetrachten, zur athschlagen, vnd endlich zubeschliessen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimenti tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von den zwontzigen</foreign> <hi TEIform="hi">in fine.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Nec in consulendo <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg>, ac concludendo, sed et in exsequendo ea, quae à toto Imperio erant decreta, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dafern etliche Stände, den Reichsschlus zu vollenziehen, vngehersam vnd lässig erscheinen soll vnd mag des Reichs Regiment rathschlagen, hand, en, vnd fürnehmen, solche wiederwertige vnd vngehorsame Stände, zum gehorsamb vnd vollenziehung des Reichs auffgerichter Ordnung zubringen</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Impery de Anno 1500. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie man mit etlichen Ständen des Reichs</foreign></note>.</p>
<p TEIform="p">Quin et generalis belli Dux eius mandatis parere coactus, adeoque belli penes Regimentum arbitrium fuit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Recessas tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Hauptman soll ohne befehlig, etc.</foreign></note> Et Legatos, de re <reg orig="publicâ" TEIform="reg">publica</reg>, tam audiendi, quam mittendi ius habuit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie man mit dem Pabst handlen soll,</foreign> <hi TEIform="hi">et tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie man mit den Königen zu Hungarn vnd Poland, etc.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Breviter; tantundem Regimento licuit, quantum universis
<pb id="s312" n="040" TEIform="pb"/>
Imperii Ordinibus, annuatim congregatis: Cautum enim est, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von des Reichs Regiments Macht vnd Gewalt.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß alle Ordnung vnd</foreign> articul, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so auff die jährliche Versamblung gesetzt gewesen, in allermassen auff dem Reichs Regiment stehen sollen: Also, daß das verordnete Reichs Regiment alles vnd jedes darin zuhandlen, zu thun, zu lassen haben selle, das die jährliche Versamblung, zuthun gehabt hat, oder halten solte.</foreign></p>
<p TEIform="p">Et hinc ob eximiam, quae ipsi competebat, potestatem, placuit, non Consilium illud <reg orig="ampliùs" TEIform="reg">amplius</reg> appellari, sed Regimentum: Personasque ad id ordinatas, non Consiliarios, sed Regentes, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der</foreign> titul <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Reichs-Rähte soll absein, vnd hinfüro vnser vnd des heiligen Reichs Regiment, auch die Personen desselben Regiments, vnser vnd des Reichs Regenten geheissen vnd genandt werden.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Reichs Rähte sollem hinfüro Regenten. etc.</foreign></note> Ut, vel ex ipso nomine, constaret, non nudum Imperatoris esse Consilium, sed totam regiminis summam in ipsorum manibus sitam.</p>
<p TEIform="p">Quare etiam, ut iam aliquoties monuimus, in Regimento per maiora, numerando vota, non ponderando, processum est: Nec Imperatoris, auteius Vicarii maior, quam alterius cuiuspiam Assessoris, habita ratio. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimenti tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">das Regtment mag die sechs Churfürstem etc.</foreign></note></p>
<p TEIform="p"><reg orig="Porrò" TEIform="reg">Porro</reg>, sires tanti momenti in deliberationem veniret, quam, per se expedire, Regimentum sibi diffideret, non ipsum <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> Imperatorem, omnes sex Electores, et duodecim ad Regimentum deputatos Principes, sed et alios quantoslibet, prout, rei necessitas exigere, visum ipsi fuerit, convocare potuit: Quo casu, si Imperator, vocatus, non compareret, eo non attento, perinde procedere licuit, ac si aliorum convocatorum Principum quispiam abesset. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimontid. tit.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Camera autem quin Regimento subfuerit, dubium nullum est: Cum, <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, quod Regimentum inspectionem in Cameram habuerit, cautum reperiatur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordinatio Camerae de Anno 1500. in princ.</hi></note> quod utrumque
<pb id="s313" n="041" TEIform="pb"/>
eodem in loco eonsistere debeat, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">das Kammer-Gericht soll bey dem Regiment gehalten werden</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Et si Ordinum quispiam, in praesentatione Assessorum negligens esset, Regimentum debuit hunc supplere defectum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so ???emand seumig sein würde, sollen alsdann Wir, oder der, so Wir an Vnser statt setzen werden, vnd das verordnet Regiment, nicht dersto minder macht haben,einen andern</foreign> Assessorn, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">aus derselben Landschafft zuwehlen, vnd zunehmen</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. in fine d. princ.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Unde et exsecutio sententiarum, in Camera latarum, eidem mandata est, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">das verordnete Reichs Regiment, hat vollk ommene Macht vnd Gewalt, wie, vnd welcher maß, mit</foreign> execution, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder Straffe, wieder die, so sich der erkandten Vrtheil vnd Geboten, des Kammer-Gerichts, oder der willkürten austräge, freventlich wiedersetzen, zurathschlagen, handlen, vnd fürzunehmen sey, damit dieselbe zu gehorsam, vnd vollenziehung der gesprochenen Vrtheil, oder gewillkürten austräge bracht, vnd gebürlich, vmb jhr freventlich Vngehorsamb gestraffet werden</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Declaratio Pacis publica de Anno 1500. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von des Regiments Macht, etc.</foreign></note></p>
</div3>
</div2>
<div2 id="ChDS.07.05" n="5" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT V. De modo, quo, post primum Regimentum sublatum, Imperium ad nostra usque tempora, administratum fuit; et, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> <reg orig="viâ" TEIform="reg">via</reg> Austriaci omnem potestatem sensim ad se traxerint.</head>
<div3 id="ChDS.07.05.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio I.</head>
<p TEIform="p">CUm autem Regimentum ad sexennium <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> fuisset institutum, et insuper decretum, ut, ante sexennium finitum, Ordines cum Imperatore, quid <reg orig="imposterùm" TEIform="reg">imposterum</reg> è re Imperii esset, deliberaturi, convenirent: <reg orig="Nihilominùs" TEIform="reg">Nihilominus</reg>, utrum hocfactum, necne, et Regimentum, post sexennium istud, num exspiraverit, an <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ulterius prorogatum sit, vel quo tandem
<pb id="s314" n="042" TEIform="pb"/>
modo Imperium, per aliquot annos, fuerit administratum, in Recessibus Imperii vestigium nullum apparet.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Comitia annua iterum intro. ducta</note> Anno autem 1512. annua Comitia in usum <reg orig="iterùm" TEIform="reg">iterum</reg> revocata sunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">haben Wir, vnd die Stände des Reichs Vns mit einander vereiniget, vnd vertragen, daß Wir alle Jahr zusammen kommen sollen, vnd wollen, vnd über ein Monat nicht beyeinander bleiben, vnd soll, auff dem ersten zusammenkommen, ferner, der künfftigen Reichstäg halben, gerathschlagt, vnd beschlossen werden, wo die hinfüro durch vns, vnd die Stände gehalten werden sollen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imperii de Anno 1512. § item</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">haben wir vnd die Stände.</foreign></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Et Confilium quoddam aulicum</note> Sed, praeter haec Comitia, aliud insuper Consilium, ad emergentes subitas, <reg orig="nî" TEIform="reg">ni</reg> fallimur, necessitates, Imperatori ab Ordinibus adiunctum fuit; octo personis constans: Quarum, quatuor ab Electoribus, quatuor a reliquis Imperii Ordinibns denominabantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Recessus § item</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">haben vns Churfürsten</foreign></note>.</p>
<p TEIform="p">Quod Consilium, si Consilium Imperii aulicum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">den Reichs Hoff-Rath</foreign>/ dixeris, haud <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> aberraveris: Multimodis tamen <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Sed ab hodierno diversum</note> ab hodierno Imperatoris Consilio, quale nunc monstrum horrendum, informe, ingens, sine Legibus, sine moribus nobis obtruditur, differens fuit.</p>
<p TEIform="p">In eo autem praecipua eorundem elucescit differentia, quod olim Electores, ac Ordines Maximiliano Consiliarios hos adiungebant, quos, non Imperatori deditos, sed sibi, Imperioque fideles esse, noverant: <reg orig="Hodiè" TEIform="reg">Hodie</reg> autem Imperator, pro suo arbitrio, quoscumque vult, sibi asciscit ac legit.</p>
<p TEIform="p">Olim quoque, iidem illi Consiliarii, omni alio nexu soluti, non Imperatori <reg orig="solummodò" TEIform="reg">solummodo</reg>, sed Imperio simul, iuramento obstringebantur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">schwuren der Keyserlichen Mayt. vnd dem Heiligen Reich, getrew, hold, vnd gewertig zu seyn,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ich R. schwere</foreign></note>. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd muste der Rähte Feinen, einige andere Pflicht, oder Eyd, hineern noch irren in keine weise</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. § seqq.</hi></note> Hodierni autem isti Consiliarii aulici,
<pb id="s315" n="043" TEIform="pb"/>
<reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> eorundem constitutio <reg orig="penitùs" TEIform="reg">penitus</reg> ab Imperatore dependeat, num quippiam Imperio, aut debeant, aut debere velint, merito ambigimus.</p>
<p TEIform="p">Ordinatio autem ista iterum ad sexennium facta est: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Recessus de Anno 1512.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">§ vnd soll diese Ordnung.</foreign></note> Itaque, cum ipso Maximiliano, exspirasse videtur.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.07.05.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio II.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Carolus V. Regimentum restituit, sed <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> angustiore potestate</note> CArolus V. postea, cum ea, per Regimentum et Comitia annua, gubernandi ratio ab Imperio regio aliena ipsi videretur, de <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> statim, initio Magistratus, cum <reg orig="prorsùs" TEIform="reg">prorsus</reg> abolere non posset, <reg orig="modificandâ" TEIform="reg">modificanda</reg>, ac re ad statum monarchicum <reg orig="reducendâ" TEIform="reg">reducenda</reg>, cogitavit: Ut Paurmeisterus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">lib. 2. de iurisd. c. 6. n. 195. edit. poster.</hi></note> notabiliter et <reg orig="aptè" TEIform="reg">apte</reg> ad nostrum sensum scribit.</p>
<p TEIform="p">Itaque, Anno 1521. Regimentum Imperii restituit quidem; Sed, in quamplurimis articulis, seu reformavit, seu deformavit: Ratus, id quod res erat, tantum suae potestati accessurum, quantum Ordinibus Imperii, ac Regimento Ordines repraesentanti detraxisset. Et Ita Regimentum, hoc, oscitantibus ac conniventibus ad id Ordinibus, <reg orig="potentiâ" TEIform="reg">potentia</reg> et auctoritate huius Caroli, à primo instituto mutatum, ac labefactatum est. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Paurmeist. d. c. 6. n. 15. edit. poster.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Disferentiae inter vetus et hoc Regimentum</note> Nam <reg orig="primò" TEIform="reg">primo</reg> quidem, non viginti, <reg orig="verùm" TEIform="reg">verum</reg> viginti duos Assessores instituit; quorum duo ab ipso, tamquam Imperatore, crearentur: Ut ita, praeter votum Praesidis, quatuor Assessorum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">I.</note> suffragia (connumeratis his, quae ratione Austriae, et Burgundiae habebat) ab ipso <reg orig="immediatè" TEIform="reg">immediate</reg> dependerent. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordinati??? Regimenti de Anno 1521.</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nemblich wollen wit.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Cuius rei alia reddi nequit ratio, quam amplificandae propriae potentiae studium: Idenim Carolus intendit, ut plus, in Regimento, et Imperii administratione, posset, quam Avus eius, Maximilianus, exantiquo Imperii instituto, potuit.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">II.</note> Deinde, sub Maximiliano, in causis magni momenti, Caesar
<pb id="s316" n="044" TEIform="pb"/>
à Regimento vocabatur, in eum locum, ubi commorabatur Regimentum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ward dem Keyser, wo Er nicht persöhnlich bey dem Reichs - Rath war, durch den, so Er, in seinem abwesen, an seine statt gesetzt, vnd den gemeldten Rath verkündet, vnd zeit gegeben, darinnen Er persöhnlich zu der Sachen kommen möchte.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordinatio Regimenti de Anno 1500. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">das Regiment mag die sechs Churfürsten, etc.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Carolus V. <reg orig="econtrà" TEIform="reg">econtra</reg>, Regimentum ad se, in locum, qui sibi placeret, vocari à semet posse, decrevit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wir mögen, alsbald wir in oberteutschland kommen seynd, dasselbige Regiment oder Rath zu Vns fordern, in eine Reichsstadt, so Vns gefällig</foreign>: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimenti de Anno 1521.</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd soll obgemeldt v. 5. wir mögen aber.</foreign></note> Et ita ad nudi Consilii, sive Senatus regulas, illud ipsum Regimentum revocavit.</p>
<p TEIform="p"><reg orig="Quippè" TEIform="reg">Quippe</reg> Senatus Principi semper adesse, eumque sequi debet; Non <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, <reg orig="econtrà" TEIform="reg">econtra</reg>, Principem domicilio Senatus affixum esse oportet: Quod à Principis maiestate <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> esset alienum. Propter quod veteres, Palladem Iovi decumbenti assidere, finxerunt, non Palladi Iovem. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Bodin. lib. 3. de Republ. cap. 1.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">III.</note> Sub Maximiliano, si Imperator, à Regimento vocatus, non venisset, eo non attento, ut <reg orig="suprà" TEIform="reg">supra</reg> vidimus, procedi, et concludi poterat.</p>
<p TEIform="p">Carolus V. <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> prohibuit, ne quicquam, absque suo consensu ageret Regimentum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">In künfftigen Sachem sollen sie nichts handlen, ohn Vnsern Rath vnd Willen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimenti d. §.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Quae similiter nudi Consilii et Senatus natura est; quod, absente Principe, nil quicquam à Senatu geri possit, nisi id post à Principeratum habeatur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Bodin. d. loco.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">IV.</note> Etiam, in notabili hoc casu, Carolus Regimenti fines arctavit; quod cum extraneis quidem Principibus tractare, nulla tamen cum illis, absque suo consensu, etiam in <reg orig="absentiâ" TEIform="reg">absentia</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg>, foedera contrahere, permisit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sollen Macht haben
<pb id="s317" n="045" TEIform="pb"/>
mit andern Christlichen Ständen vnd Gewäldten zuhandlen, doch soll durch Sie, keine Bündnüs gemacht werden, es beschehe dann mit Vnserm Rath vnd Willen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimenti</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so auch der Stadthalter.</foreign></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">V.</note> In <reg orig="primâ" TEIform="reg">prima</reg> Regimenti institutione, Assessores iuramento, Imperatori ac Imperio, iunctim, sese <reg orig="obligârunt" TEIform="reg">obligarunt</reg>, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Königl. Mayt. vnd dem Heiligen Römischen Reich getrew zu seyn.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordinatio Regimenti de Anno 1500. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Regiments Rähte Eyd.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Carolus vero V. Imperii mentionem omisit: Iuramenti enim <reg orig="sormulâ" TEIform="reg">sormula</reg> <reg orig="solùm" TEIform="reg">solum</reg> continetur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordina. tie Regimenti de Anno 1521. § ich</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">N. gelobe vnd schwere.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Keyserlichen Mayt. getrew zu seyn.</foreign></p>
<p TEIform="p">Licet autem, in subsequentibus verbis, Imperium Imperatori coniungatur; attamen, in primo hoc articulo, in quo praecipuum fidelitatis fundamentum ponitur, Imperatoris solius mentio, sine <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, fieri non videtur.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">VI.</note> Et, ad eundem finem, illa, quae in subscriptione apparet, tendit differentia. Nam in priori Regimenti ordinatione vocatur Consilium Imperii; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordinatio Regimenti Anno 1500. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie alle Sachen gehandelt werden / etc.</foreign></note> in posteriori, Consilium imperiale: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimenti de Anno 1521.</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd dleweil wir.</foreign></note> <reg orig="Quâ" TEIform="reg">Qua</reg> voce <reg orig="postremâ" TEIform="reg">postrema</reg> non ipsius Rei publ. sed Caesaris solius consistorium, etiam <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg>, intelligitur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Paurmeist. lib. 2. de iurisd. cap 2. n. 196. edit. poster.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">VII.</note> Nec minor in isto tandem differentia est; quod, in <reg orig="primâ" TEIform="reg">prima</reg> institutione, Regimenti decreta solus Elector, nomine Imperii, subscripsit: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio Regimenti de Anno 1500. d. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie alle Sachen/etc.</foreign></note> <reg orig="Insecundâ" TEIform="reg">Insecunda</reg>, non <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> Elector, nomine Imperii, sed Praeses quoque, nomine Imperatoris. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatio de Anno 1521. d.</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd dieweil wir.</foreign></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">IIX.</note> <reg orig="Ultimò" TEIform="reg">Ultimo</reg>, vel nomen ipsum Regimenti, quod, vi <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg>, aristocraticam Rei publ. formam <reg orig="quodammodò" TEIform="reg">quodammodo</reg> infert, et fulgore suo mentem Carolo praestringebat, nimis augustum illi visum est: Itaque noluit, in <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> <reg orig="praesentiâ" TEIform="reg">praesentia</reg>, illud deinceps
<pb id="s318" n="046" TEIform="pb"/>
vocari Regimentum; sed antiquum Consilii nomen, quasi postliminio, in usum reduxit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">soll obgemelt Vnser gesetzt Regiment, in vnserm abwesen stehen, vnd, zu Vuser aukunfft ins Retch, in</foreign> Germanien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">den Nahmen eines Raths haben.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid.</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd soll obgemeldt.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Ut ita superior adducta opinio, quod Regimentum, in <reg orig="absentiâ" TEIform="reg">absentia</reg> demum Imperatoris, potestatem suam exseruerit, et exercuerit, in posteriori hac eius inftitutione, fundata esse videatur.</p>
<p TEIform="p">Et acutius textus, qui Regimentum Imperatori, eiusque Vicario coniungunt, ac sub Carolo V. concepti sunt, intuenti, Imperatorem <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> collimasse, <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> apparet.</p>
<p TEIform="p">Nam verba quidem <reg orig="paenè" TEIform="reg">paene</reg> eadem, in istis, quae in vetnstioribus Recessibus, reperiuntur: Sed haec, initer utrosque, differentia est:</p>
<p TEIform="p">Quod in vetustioribus, Regimentum à Caesaris Vicario, commate interiecto distinguitur, hoc modo, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wir, oder den Wir an vnser statt setzen werden, vnd das verordnete Reichs Regiment</foreign>: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Declaratio Pacis publ. de Anno 1500. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von des Regiments Macht vnd Gewalt/etc.</foreign></note> Ut ita Regimentum non magis cum Vicario Caesaris, quam cum Caesare ipso cohaereat, et ad utrumque <reg orig="commodè" TEIform="reg">commode</reg> referri possit.</p>
<p TEIform="p">In recentioribus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Recessibus, distinctionis <reg orig="notâ" TEIform="reg">nota</reg> <reg orig="omissâ" TEIform="reg">omissa</reg>, Regimentum cum Vicario Caesaris, <reg orig="immediatè" TEIform="reg">immediate</reg> et <reg orig="arctissimè" TEIform="reg">arctissime</reg> connectitur; et contra, haec duo, inter se iuncta, per insertum comma à Caesare disiunguntur, hoc modo, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vns, oder, in Vnserm abwesen, Vnserm Stadthalter vnd Regiment</foreign>; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Constitutie Patis publ. de Anno 1521. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von d poen der Vberfahrer, etc.</foreign> <hi TEIform="hi">et tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ob jemand des Friedbrechers § vnd als fürter</foreign> <hi TEIform="hi">et § ult. et tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von der Vderfahrer des Friedens enthaltung,</foreign> <hi TEIform="hi">Ordinatio Camera de eod. Anno tit. Execution</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Vrtheil belangend § vnd mag alsdann</foreign> <hi TEIform="hi">et tit. ult.</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd wo ihm dasselbig.</foreign></note> Ut ita qualitatem hanc ad solum Vicarium restringi, vero simile sit.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Regimentum hoc quoque à Carolo V. sublatum</note> Licet autem Regimento multa hoc modo à Carolo V. detracta sint, attamen cum illud, quia continuum erat, omnibusque suis actionibus, sine intermissione, invigilabat, adhuc conatibus suis obstare cerneret; ut penitus obliteraretur, ac in desuetudinem veniret, procuravit.</p>
<pb id="s319" n="047" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Id quod accidit, circa Annum 1530. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Reformatio Camerae de Anno 1531. § item</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dieweil das Regiment.</foreign></note> crescente Caroli auctoritate et <reg orig="potentiâ" TEIform="reg">potentia</reg>: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Paurmeist. lib. 2. de iurisd. c. 2. n. 114. edit. poster.</hi></note> <reg orig="Quandò" TEIform="reg">Quando</reg>, <reg orig="nempè" TEIform="reg">nempe</reg>, plerorumque, Electorum vota ambitu suo expugnavit, ac Ferdinandum Fratrem, Romanorum Regem eligi fecit: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Sleidan. lib. 7. histor.</hi></note> Quo ipso, Imperatoriae dignitatis, in <reg orig="Familiâ" TEIform="reg">Familia</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg>, quasi hereditario iure, continuandae, firmissimum iecit fundamentum.</p>
<p TEIform="p">Et causa quidem sublati ac destructi Regimenti, à parte Caroli Imperatoris fuit, affectatum Imperium monarchicum, cui in aliis Regnis ac Provinciis hereditariis assueverat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Paurmeist. d. l. 2. c. 6. n. 194. edit. poster.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Causa <reg orig="Regimenti" TEIform="reg">Regimenti</reg> sublati â parte Ordinum</note> A parte <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Ordinum, dissidium è Religione, circa ista tempora <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> invalescens, indeque nata diffidentia. Cui accessit, nescio, fatalis, an fatua quaedam, Ordinum socordia; ea, quae Libertati, rei inaestimabili, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">§ 7. QGidus ox caus. man. non licet.</hi></note> tuendae inventa sunt, vilipendentium; et labores, sumptusque, pro <reg orig="Patriâ" TEIform="reg">Patria</reg> subire, detrectantium.</p>
<p TEIform="p">Cum enim Magistratus hic inter omnes Principes ac Ordines non esset ambulatorius, sed certis quibusdam, ad eum deputatis, reliqui plerique, immunitate, ab hoc onere, gauderent: Hinc illos, qui ad Regimentum deputati erant, <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg>, quod soli hoc munus, Rei publ. <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, sustinere, iniquum esse, ducerent, abolitioni Regimenti, non facilius modo consensisse, sed etiam, ut id fieret, svasisse, ac procurasse, haud <reg orig="inuriâ" TEIform="reg">inuria</reg> suspicamur.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.07.05.03" n="3" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio III.</head>
<p TEIform="p">REgimento hoc modo sublato, duravit tamen adhuc mos, convocandi universos Imperii Ordines, et in publicis Comitiis de rebus Imperii deliberandi, usque ad nostra fere tempora.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Conventus Deputatorum, post sublatum Regimentum, introductus</note> Cum autem Ordines universi, non, nisi magnis
<pb id="s320" n="048" TEIform="pb"/>
difficultatibus, ac fumtibus, in unum coire possent (quae ipsa etiam Regimenti, <reg orig="primitùs" TEIform="reg">primitus</reg> introducti, causa fuit) nova <reg orig="iterùm" TEIform="reg">iterum</reg> Conventus species ini Imperio exorta est.</p>
<p TEIform="p">Idque, vel ini casu magnorum motuum, qui coniunctis quinque Circulorum viribus sedari neqvenut, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">So sich eine so grosse empörung ereugete, daß des beschwerten Creys, vnd der andern vier angräntzenden Creysse, bestimbte Hülffe, dargegen nicht fürträglich, oder starck gnug, vnd dieselbe, Kriegs Obristen ermessen würden, daß aller Creys Hülffe von nöhten seyn wolte</foreign>: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Impery de Anno 1555.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sich dann abermahls.</foreign> <hi TEIform="hi">Recessus Im. pery de Anno 1559. §.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nach dem sich darneben.</foreign></note> Vel si <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> id efflagitet Rei publ. utilitas. Etiam tunc, <reg orig="quandò" TEIform="reg">quando</reg> proposita negotia in Comitiis universalibus non omnia expediri potuerunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Weil sie, wie die Notturfft wohl erfordert, bey dem Reichstag, aus eingewandten verhinderlichen Vrsachen, nicht erledigt werden können.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Impery de An. no 1594.</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">was vnd so viel.</foreign> <hi TEIform="hi">et</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">als wir dann für den vierten.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Et hic Conventus initio constitit è sex Electoribus, sex aliis Principibus, et duabus Civitatibus: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Recessus de Anno 1555. d. §. et a. Recessus de Anno 1559. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auff daß nun dißfals.</foreign></note> Quibus postea quatuor adhuc Principes adiuncti sunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Impery de Anno 1570. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd damit solche wichtige.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Vocatur autem, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ein</foreign> deputati<foreign lang="GE" TEIform="foreign">onstag, gemeiner Reichs</foreign> deputati<foreign lang="GE" TEIform="foreign">onstag</foreign>: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus de Anno 1570. d. § et Recessus de Anno 1594. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">was vnd so viel. G. 5. immittelst aber</foreign></note>.</p>
<p TEIform="p">Et Comitiorum vicem sustinet. Quare etiam Recessus huius Conventus sunt ad instar Recessuum universalium Imperii: Unde isthaec formulae, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Haben der</foreign> Deputir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten beschluß, in diesen, als Vnsern, vnd gemeiner Stände abschied stellen etc. lassen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Deputaterum de Anno 1564.</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">baben sie die berathschlagung.</foreign> <hi TEIform="hi">et de Anno 1600.</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wann nun darauff.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Haben dasselbe, als einen gemeinen Reichsbeschluß,</foreign> appr<foreign lang="GE" TEIform="foreign">biret.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Deputatorum de Anno 1571.</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dieweil wir dann.</foreign> <hi TEIform="hi">d. Recessus Impery de Anno 1594. d. §. et G. 5???.</hi></note></p>
<pb id="s321" n="049" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Sed et hoc Conventuum genus iam antiquatum est sub Austriacis: Cum ultimus Anno 1606. ante septem lustra, et quod excedit, sit habitus.</p>
<p TEIform="p">Nam Conventus isti, quos nostro tempore celebratos, vidimus, et audivimus, Conventus Deputatorum appellari non merentur. quippe ad quos non omnes Deputati vocati sunt; et quidam etiam, non Deputati, vocari meruerunt: Isti, nempe, quos Imperator Conventui interesse voluit, ut ipsemet Legato Anglico Baroni Dygbio, Anno 1621. confessus est, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In <reg orig="secundâ" TEIform="reg">secunda</reg> resolutione apud Lundorp. tomo 2 act. publ. lib. 6. c. 97.</hi></note> hoc est, quorum suffragia iam ante sibi, Domuique suae mancipata noverat.</p>
<p TEIform="p">Hinc Elector Brandenburgicus, quia <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg>, id temporis, adhuc cum Palatino, ex parte sentire videbatur, ad Conventum Mulhusianum minime vocatus fuit: Quare, cum <reg orig="posteà" TEIform="reg">postea</reg> literae quaedam, magni momenti, nomine totius Electoralis Collegii conceptae, à reliquis Electoribus subseriberentur, Brandenburgicus, quia in huius Conventus Recessu fundatae erant, manum retraxit, et subscribere renuit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">weil sich dasselbe Schreiben fürnemlich gegründet, auff das, was zu Mülhausen, auff dem domaligen</foreign> Convent, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">etlicher Chur-, vnd Fürsten, ausgefertigt, vnd abgangen, vnd also davon geredet, als hette auch er zu verfertigung, vnd aussendung solcher Schreiben alle mit Rath vnd That geholffen, welches aber nie gesch ehen, sondern er sey zu solchem</foreign> convent <foreign lang="GE" TEIform="foreign">niemahls erfordert.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ut testatus est literis ad Administratorem Magdeburg. de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Cölln an der Sprew</foreign> <hi TEIform="hi">18. Febr. Anno 1622.</hi></note></p>
</div3>
<div3 id="ChDS.07.05.04" n="4" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio IV.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Conventus Electorum</note> ULtima Conventuum Imperialium species est, Conventus sex Electorum; quem Collegialtag vocant.</p>
<p TEIform="p">Electoribus enim, non <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> vacante per mortem Imperatoris Imperio, ad Regem Romanorum eligendum, sed extra hunc casum quoque, peculiariter concessum est; ut absque specialisveniae
<pb id="s322" n="050" TEIform="pb"/>
impetratione, pro salute et incolumitate Imperii, conventicula habere possint, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Aurea Bulla tit. 12. Reink. l. 1. cl. 4. c. 6. n. ult.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mögen je zu Zeiten, nach vermög der Güldnen Bull, vnd gelegenheit des Heiligen Reichs, zu ihrer nothturfft, auch, so sie beschwerlichs obliegen haben, zusammen kommen, dasselbe zubedencken vnd zuberathschlagen</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Capitulatio Ferdinandi II. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ihr Mayt. liessen auch zu.</foreign></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nostro aevo frequentissimi et quare?</note> Et hi Conventus, si unquam noti fuerunt, nostro <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> aevo magis, quam ullo alio, innotuerunt.</p>
<p TEIform="p">Quo autem scopo, aliis Conventuum generibus oblivione sepultis, hoc solum frequentaverint Electores, facile olfacere potest, qui non obesae naris est. Universis enim Ordinibus summa Rei publ. gubernacula, quae iure ipsis debebantur, hac <reg orig="viâ" TEIform="reg">via</reg> sensim extorquere, sibique, ac Collegio suo Electorali vindicare voluerunt.</p>
<p TEIform="p">Hinc iactabundae istae, de Collegio Electorum formulae inoleverunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das Churfurstliche</foreign> Collegium <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sey das Haupt</foreign>fundament, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">darauff, so wohl das Haupt, als die Glieder, vnd also die gantze</foreign> substantz <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Reichs beruhe, vnd gegründet sey.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Elector Meguntinus in liter is ad Eilect. Saxon. de dato 7. Oct. Anno 1623. ut refertur in Mazifesto Electeris Palatini hodierni. p. 40.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Auff der ergäntzung des Churfürstlichen</foreign> Collegii, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">beruhe vornemblich, die löbliche verfassung des Reichs,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Idem in literis ad Electorem Brandenburg. de dato 13. Fabruar. Anno 1624. ut refertur in ???edem Manifesto. p. 42.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des gantzen Reichs Wollstand beruhe auff der Einigkeit des Ober-Haupts, vnd der Hauptseulen, der Churfürsten der Reichs vntereinander</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Electorum resolutio ad Caesaris propositionem Ratubona 20. 30. Ianuar. Anno 1623. data.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Sed, ut multis, etiam ante haec tempora, Electores, permissae sibi potestatis limites excessisse, <reg orig="suprà" TEIform="reg">supra</reg> ostendimus: Ita, nostro imprimis tempore, in praeteritis Conventibus, enormiter eos exorbitasse, <reg orig="meritò" TEIform="reg">merito</reg> conquerimur.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Res, totum Imperium concernentes, non possunt in Electorum Conventibus expediri</note> Electoralium quidem Conventuum non est vilis auctoritas: Non <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> sui valitura momento, ut, quae commune
<pb id="s323" n="051" TEIform="pb"/>
bonum, ac universum Imperii statum concermunt, quaeque antehac in Comitiis tractari solita sunt, ipsorum arbitrio subiacere debeant.</p>
<p TEIform="p">Nam, ut Imperator Matthias loquitur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In propositione in Comitys Anno 1613. <reg orig="habitâ" TEIform="reg">habita</reg>.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sachen, so das gantze Reich augehen, vnd von Ihr Keyserlichen Mayt. mit aller Chur-, Fürsten, vnd Stände, gutem Rath abgehandelt werden sollen, können füglich nicht, als bey einem allgemeinen Reichsrage erörtert werden.</foreign></p>
<p TEIform="p">Id ipsum, in Conventu, Fuldae, Anno 1606 habito, Saxonici Legati agnoverunt, <reg orig="quandò" TEIform="reg">quando</reg> talia negotia ad universalia Comitia reiecerunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie Vngarischem wesen, Niederland, vnd</foreign> Iustitz <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zuhelffen, gehöre nicht vor Churfürsten allein, sondern vor das gantze Reich, weil von selben, schon auff gemeinen Reichsversamblungen,</foreign>consultirt <foreign lang="GE" TEIform="foreign">worden, vnd abschied er folget, vnd betreffen nicht allein Churfürsten, sondern auch andere Stände. Ihr Herr hielte dafür, daß andern Ständen an allem so viel gelegen, gls den Churfürsten, daher er es</foreign> deliberi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">zen lassen, daß sie vor alle Stände gehörig : Erachte auch, daß die Churfürsten in diesen Puncten sich wohl verzusehen, weil es andere auch betreffe.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Protocollum consultationis de die 19. Aug. ap. Lundorp. tomo 2. act. publ. l. 2. tract. 5. p. 536.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Palatinus quoque Elector, cum, Anno 1615. de componenda Pontificiorum ac Protestantium dissidio, ageretur, et Moguntinus, Collegialem Electorum Conventum habendum esse, censeret, <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg>, hac ratione motus, dissensit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Zacbarias Geitzkoffler in lit. ad Cleselium de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Augspurg</foreign> <hi TEIform="hi">24. April. Anno 1615.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Weil das Hauptwerck nicht allein die Churfürsten, sondern die sämbtlichem Stände des Reichs betreffe, welche auch ein solch</foreign> exclusum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hoch empfinden würden, vnd daß man zuvor, in diesen</foreign> terminis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">kein Erempel habe.</foreign></p>
<p TEIform="p">Nec minus rationis habet eiusdem, iam exulis, ac in <reg orig="Bataviâ" TEIform="reg">Batavia</reg> commorantis, ad hunc ipsum Moguntinum, de
<pb id="s324" n="052" TEIform="pb"/>
instanti, tunc temporis, Conventu Ratisbonensi, admonitio, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">in literis de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gravenhage 1.</foreign> <hi TEIform="hi">Maii Anno 1621. apud Lundorp. tomo 1. act. publ. lib. 6. c. 21. p. 927.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Er versehesich, es werde den abwesenden, vnd nicht beschriebenen Siäuden, kein anlaß gegeben werden, sich über dergleichen</foreign> particular Conventus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd absonderliche</foreign> conclusa, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">als ob dadurch gemeinen Ständen des Reichs vorgegriffen, vnd</foreign> praeiudici<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, mit fug zubeschweren</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Cui suppar est illa censura, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> Conventum illum Anonymus quidam (Everhardum à <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Weihe</foreign> fuisse putant) in consultatione, de Ducis Brunswicensis itinere, ad eundem Cnonventum, perstrinxit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">apud Lundorp. d. tomo 2 act. publ. l. 6. tract. 22. p. 1632.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">So viel die</foreign> amicitiam universalem <foreign lang="GE" TEIform="foreign">betrifft, sey solches Werck nicht für etliche, sondern für alle gemeine Stände des Reichs gehörig, vnd wann es an die</foreign> proposition <foreign lang="GE" TEIform="foreign">kommen solte, würde es in der Warheit ein wunderlich ansehen gewinnen, daß man solcher händel sich, ohne zuthun aller gemeiner Stände, vnternehmen thete: Es seynd auch die allgemsinen</foreign> gravamina Imperii <foreign lang="GE" TEIform="foreign">also beschaffen, daß denen, auff einem solchen eingespannenen</foreign> Convent, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nicht werde abgeholffen werden können, etc.</foreign></p>
<p TEIform="p">Nec ita pridem, insignis quaedam Principum familia, cum de Electore Saxoniae conquereretur, quod, per transactionem Pragensem, sibi soli sumpsisset, belli, Pacisque arbitrium, hoc argumento <reg orig="egregiè" TEIform="reg">egregie</reg> usa est, scribens, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Tota Domus BrunsGGicensis et Lüneburgensis in lit. ad Elect. Saxonia de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Htldeshetmb</foreign> <hi TEIform="hi">18. April. Anno 1637.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ihr Churfürsil. Duchl. wuste sich zuerinnern, worauff die Verfassung des Reichs, vnd dessen gantzer</foreign> Status <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gewiedmet, vnd beruhe, vnd das vnserelöbliche Vorfahren, jederzeit es festiglich dafür ermessen, daß der Fürsten-Gtand, ebenmässig,</foreign> in partem sollicitudinis afcisci<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret sey, vnd gehöre: Dahero Fürsten vnd Stände, von solchen hochichtigen, des gantzem Heiligen Römischen Reichs, vnd dessen noch übrigen Wollstand,</foreign> concerni<foreign lang="GE" TEIform="foreign">renden Sachen, vnd tractaten nicht außzuschliessen, sondern mit ihren einrähtigen Gedancken zu hören.</foreign></p>
<pb id="s325" n="053" TEIform="pb"/>
</div3>
<div3 id="ChDS.07.05.05" n="5" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio V.</head>
<p TEIform="p">EX his, quae in medium adduximus, animadvertere licet, <reg orig="quomodò" TEIform="reg">quomodo</reg> Austriaca familia, à Caroli V. <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> tempore, paulatim plus iuris, in administratione Imperii sibi vindicaverit, et, progressu temporis, magis, magisque invaluerit: Donec, <reg orig="nostrâ" TEIform="reg">nostra</reg> aetate, ruptis pudoris repagulis, in apertam <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> prorupit tyrannidem.</p>
<p TEIform="p">Initio enim, quicquid è re communi videbatur, in publicam omnium Ordinum deliberationem veniebat; ideoque Comitia ordinaria et annua erant: Si quid autem subiti emergeret, quod moram non ferret, Imperatori, statuendi haud quicquam licentiae concedebatur; sed ad Comitia, extra ordinem indicenda, habebatur recursus.</p>
<p TEIform="p">Quia autem creberrima haec Comitia nimiossumptus exigebant, nectamen communi bono hoc modo satis erat provisum, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> annua ista Comitia abrogata, inque eorum locum, Senatus Imperii, seu Regimentum, cum <reg orig="amplissimâ" TEIform="reg">amplissima</reg> potestate, ac in tali <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>, ut, sine dubio, totum Imperium repraesentaret, substitutum fuit, ad sexennium.</p>
<p TEIform="p">Cum deinde Regimentum exspirasset, Anno 1512. annua <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Primus Austriacae potentiae gradus, licet exiguus</note> Comitia restituta <reg orig="sùnt" TEIform="reg">sunt</reg>, et novum insuper quoddam Consilium ab Ordinibus Imperatori adiunctum est: Quod, in rebus subitis, Comitiorum, extra ordinem indicendorum, aut Regimenti vices <reg orig="quodammodò" TEIform="reg">quodammodo</reg> suppleret.</p>
<p TEIform="p">Et hic fuit primus Austriacae potentiae gradus; <reg orig="licèt" TEIform="reg">licet</reg> admodum exiguus, et vix sensibilis: Nam Consilio isto, ex quo hodiernum Consilium aulicum ortum forsan traxit, minus, quam Regimento, Imperii Libertati prospectum erat. Manebant tamen in vigore suo annua Comitia, et Consilium quoque istud adhuc <reg orig="reverà" TEIform="reg">revera</reg> Imperii erat connium, atque ad Imperium praecipuum habebat respectum; ita ut ab hodierno Consilio aulico, toto caelo distaret.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Secundus Austriacae p???tentiae gradus</note> Post obitum deinde Maximiliani Carolus V.
<pb id="s326" n="54" TEIform="pb"/>
aristocraticum Imperii regimen <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> destruere cupiens, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Paurmeist. lib. 2. de iurisd. cap. 6. n. 196. edit. poster.</hi></note> Regimentum quidem in usum reduxit, sed ita <reg orig="circumscriptâ" TEIform="reg">circumscripta</reg> potestate, ac in tali <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>, ut antiqfam eius Maiestatem, et augustam speciem, nullibi agnoscere.</p>
<p TEIform="p">Heu, Senatus hic Imperii quantum mutatus ab illo antiquo Imperii Senatu! Ex Regimento factus Consilium; ex Domino, Imperatoris mancipium.</p>
<p TEIform="p">Et hic secundus gradus fuit; priori <reg orig="aliquantò" TEIform="reg">aliquanto</reg> altior.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tertius Austriacae potentiae gradus</note> Regimento tandem etiam hoc abolito, annua tamen Comitia in usum revocata non sunt; nec alius ullus Imperii Senatus, aut Consilium, quod rerum publicarum curam gereret, ut Anno 1512. Factum, institutum est.</p>
<p TEIform="p">Cumitaque, utin <reg orig="quâvis" TEIform="reg">quavis</reg> Republ. ita in Imperio quoque, multa <reg orig="quottidiè" TEIform="reg">quottidie</reg> expedienda occurrerent, nec ordinarius aliquis esset Senatus, qui his rebus vacaret; <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> ad Comitia, quae, non annua <reg orig="ampliùs" TEIform="reg">amplius</reg>, sed extraordinaria et incerta erant, illa negotia remitti possent: <reg orig="Idcircò" TEIform="reg">Idcirco</reg> rem, aut ad anarchiam aliquam, et universalem confusionem, aut ad Monarchiam redire, Imperiumque ad unum tandem Caesarem devolvi oportuisse, ipsa dictat ratio.</p>
<p TEIform="p">Et hic tertius gradus est, quem simul ac assecuti sunt Imperatores, Libertatem Germaniae è suo fastigio <reg orig="deturbârunt" TEIform="reg">deturbarunt</reg>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ex quo ortum Consilium Imperiale aulicum</note> Namhac occasionelmperatores potestatem omnem ad se traxerunt, cumque, oneri administrationis soli non sufficerent (magna enim negotia, magnisadiutoribus egent.) <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Velleius Paterc. l. 2. histor.</hi></note> Consilium illud imperiale aulicum, quod <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> summo in flore ac vigore est, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Reichs-Hoff-Rarh,</foreign> caput extulit, et, rupto Libertatis aggere, totam Germaniam plenitudine suae tempestatis inundavit.</p>
<p TEIform="p"><reg orig="Hodiè" TEIform="reg">Hodie</reg> <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg>, in hoc Consilio, deliberantur, consultantur,
<pb id="s327" n="55" TEIform="pb"/>
ac deciduntur simul, res sacri Romani Imperii, publicae et privatae, ex praescripto iuris et Imperii Constitutionum, et ex <reg orig="observantiâ" TEIform="reg">observantia</reg> impertitorum, confirmatorum, et extensorum privilegiorum, et immunitatum, Sacri Romani Imperii Electorum, Principum, et Ordinum: Ut unusquisque in iis stabilietur, et tueatur, nec ullo modo contra praefata iura gravetur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Auctor libelli, in quo Status particularis Regiminis Ferdinandi Il. describitur c. 9.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Ut ita Consilium hoc, non <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> Camerae Imperiali, sed etiam antiquo Imperii Regimento, potenti°a et auctoritate, aequiparari videatur.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Et ex hoc, Consilium secretius Imperatoris</note> Et ex hoc Consilio Imperiali-aulico, nova <reg orig="iterùm" TEIform="reg">iterum</reg> Monarchiae-Hispano-Austriacae, et proles, et nutrix, ortum traxit: Consilium <reg orig="nempèsanctius" TEIform="reg">nempesanctius</reg> et secretius iMperatoris, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Keyserliche geheimbde Rath.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Reink. lib. 1. cl. 4. t. 19. n. 51.</hi></note> In quod assumpti Consiliarii, reliquos Consiliarios dignitate antecedunt.</p>
<p TEIform="p">Huic Consilio, quicquid ad alia Consilia <reg orig="priùs" TEIform="reg">prius</reg> delatum, ab iisque deliberatum, conclusum, et cum votis ad Imperatoriam Maiestatem remissum est, subiacet. Quaeque cetera <reg orig="Consiliapriùs" TEIform="reg">Consiliaprius</reg> deciderunt, ea <reg orig="posteà" TEIform="reg">postea</reg>, vel mutat, vel aliter quandoque disponit, Consilium hoc Imperiale intimum: Underatificatio Caesarea in omnibus exspectanda est.<note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Auctor d. libelli d. e. 9.</hi></note></p>
<p TEIform="p">In hoc <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Consilio aulico introducendo iterum gradatim processerunt Imperatores.</p>
<p TEIform="p">Nam cum initio Consiliarii isti, Electori Moguntino, tamquam Imperii archi-Cancellario, iuramento obstringerentur; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Thom. Mich. et Webnerus, quas refert Reink. d. c. 19. n. 46.</hi></note> ut ita adhuc, magis Imperii, quan, nudi Imperatoris Consiliarii viderentur: Postea illud quoque intermissum est, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ist nicht, wie etwa hiebevor geschehen, dieser Rath den Reichs-Ständen verwand worden,</foreign> ut Protestantes iam olim conquesti sunt; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In gravaminibus de Anno 1594.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nach dem Pfältztschen</foreign> <hi TEIform="hi">concept.</hi></note> nec usu id <reg orig="ampliùs" TEIform="reg">amplius</reg> servari, ex quibusdam Consiliariis aulicis, ipsummet certiorem se factum, Reinkingk scribit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. loco.</hi></note></p>
<pb id="s328" n="56" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Tandem, licet Austriaci hac <reg orig="viâ" TEIform="reg">via</reg>, ad absolutum dominatum, aditum sibi <reg orig="primò" TEIform="reg">primo</reg> paraverint, ad eumque, <reg orig="quò" TEIform="reg">quo</reg> <reg orig="longiùs" TEIform="reg">longius</reg> eo <reg orig="apertiùs" TEIform="reg">apertius</reg> grassati sint, universalia tamen Ordinum Comitia, et Deputatorum Conventus, adhuc, ad nostram usque aetatem <reg orig="saepiùs" TEIform="reg">saepius</reg> celebrata; inque iis, de rebus, <reg orig="utplutimùm" TEIform="reg">utplutimum</reg> minimi momenti studio Imperatorum, ac <reg orig="vecordiâ" TEIform="reg">vecordia</reg> Ordinum, nequiquam altercatum est: Donec Ferdinandus II. qui iam Anno 1608. antequam Caesar esset, et Caesarei Commissarii vice adhus fungeretur, fatalis quaedam Comitiorum pestis apparuit, habendorum Comitiorum morem, longo inusu, abrogavit.</p>
<p TEIform="p">Et ita <reg orig="dilucidè" TEIform="reg">dilucide</reg> constare constare putamus, <reg orig="pvantoperè" TEIform="reg">pvantopere</reg> Imperii nostri intersit, ea, quae statum Imperii, et summam rei concernunt, omnium Ordinum interventu expediri: <reg orig="Quantoperè" TEIform="reg">Quantopere</reg>, et <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="sollicitè" TEIform="reg">sollicite</reg> Maiores nostri, ut id fieret, tum habitis crebris Comitiis, tum instituto Regimento, laboraverint: <reg orig="Quomodò" TEIform="reg">Quomodo</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> paulatim, ad nostra usque tempora, Ordinibus Imperii, per propriam negligentiam, ab <reg orig="Austriacâ" TEIform="reg">Austriaca</reg> Domo detractum sit.</p>
<p TEIform="p">Qui si debitam status sui Rationem in Consiliis observare voluissent, ne unguem quidem latum, Imperatoribus concedere debuissent.</p>
<p TEIform="p">Imperatores enim, ab exiguis initium capientes, et sensim grassantes, ipsa tandem Ordinum arcana invaserunt, et totam <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> Imperii Maiestatem, de facto, sibi <reg orig="vindicârunt" TEIform="reg">vindicarunt</reg>.</p>
<p TEIform="p">De quo, iam ordo postulat, ut <reg orig="speeialiùs" TEIform="reg">speeialius</reg> agamus.</p>
</div3>
</div2>
</div1></body></text>





</TEI.2>
