<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenatools/DTD/teixlite.dtd"><TEI.2>
 <teiHeader type="text">
 <fileDesc TEIform="fileDesc">
 <titleStmt TEIform="titleStmt">
<title TEIform="title">Dissertatio De Ratione Status In Imperio nostro Romano-Germanico : In qua, Tum, qualisnam revera in eo Status sit; tum, quae Ratio Status observanda quidem, sed magno cum Patriae Libertatis detrimento, neglecta hucusque fuerit; tum denique quibusnam mediis antiquus Status restaurari ac firmari possit, dilucide explicatur.</title> 
<title type="sub" TEIform="title">Machine-readable text</title> 
<author n="Chemnitz" TEIform="author">Chemnitz, Bogislaus Philipp von</author> 
<editor role="editor" TEIform="editor">Chemnitz, Bogislaus Philipp von</editor> 
</titleStmt>
 <editionStmt TEIform="editionStmt">
<edition TEIform="edition">XML version, markup prototype, December 1999</edition> 
 <respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name> 
<resp TEIform="resp">markup</resp> 
</respStmt>
</editionStmt>
 <publicationStmt TEIform="publicationStmt">
<publisher TEIform="publisher">Camena</publisher> 
 <address TEIform="address">
 <addrLine TEIform="addrLine">
<anchor n="http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/chemnitz1" type="href" id="chemnitz1" TEIform="anchor"/> 
</addrLine>
</address>
</publicationStmt>
 <notesStmt TEIform="notesStmt">
<note type="href" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/</note> 
<note type="pathname" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">chemnitz1</note> 
<note type="filename" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">chemnitzratio.html</note> 
<note type="titleimage" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">s001.html</note> 
<note type="srcfile" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">chemnitzratio.xml</note> 
<note type="imgpath" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">chemnitz1/jpg</note> 
<note type="imgtype" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">html</note> 
</notesStmt>
 <sourceDesc default="NO" TEIform="sourceDesc">
<bibl default="NO" TEIform="bibl">[S.l.; Stettin?], 1640.</bibl> 
</sourceDesc>
</fileDesc>
 <encodingDesc TEIform="encodingDesc">
 <editorialDecl default="NO" TEIform="editorialDecl">
<p TEIform="p">Regeln fuer die Texterfassung 03/2001</p> 
</editorialDecl>
 <refsDecl doctype="TEI.2" TEIform="refsDecl">
<p TEIform="p">not necessary</p> 
</refsDecl>
</encodingDesc>
 <revisionDesc TEIform="revisionDesc">
 <change TEIform="change">
<date TEIform="date">10 January 2004</date> 
 <respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name> 
<resp TEIform="resp">markup</resp> 
</respStmt>
<item TEIform="item">typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - no spell-check</item> 
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>











<text><gap id="GR"/><gap id="GE"/><body><div1 type="book">
<div2 id="ChDS.08.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT VI. De <reg orig="quartâ" TEIform="reg">quarta</reg> STATUS RATIONE, quae in eo consistit, quod simulacra Maiestatis Principi relinquenda, Iura vero Rei publ. reservanda sint: Et in specie; de simulacris Imperatori relictis, aut relinquendis.</head>
<div3 id="ChDS.08.01.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio I.</head>
<p TEIform="p"><reg orig="QUartò" TEIform="reg">QUarto</reg>, in Republ. seu Imperio nostro id
<pb id="s329" n="57" TEIform="pb"/>
<reg orig="maximoperè" TEIform="reg">maximopere</reg> attendendum fuit; Ut simulacra quidem Imeprii Imperatori relinquerentur; vis tamen ipsa, ut Tacitus vocat, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">l. 2 annal.</hi></note> Imperii, sive Imperandi, ac Iura Maiestatis, in Ordinum potestate manerent.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Quae sint Maiestatis simulacra</note> Simulacra <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Maiestatis ea dicuntur, quae magnam quidem speciem prae se ferunt, ac inanis umbra, ut Plinius iunior loquitur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">l. 1. epistol.</hi></note> et sine potestate nomen sunt; parumque Imperii ac potestatis, in se, <reg orig="reverà" TEIform="reg">revera</reg> continent. Unde, inania iubendi Iura, Iovius indigitat <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">l. 1. histor.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ea in Principatu Principi relinquenda sunt</note> Nam in Principatu, sive eiusmodi Rei publ. <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>, in <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> vis ipsa Imperii penes plures residet, unus tamen, prae ceteris, colitur, ac velut primum dignitatis locum obtinet, isthaec, exteriori specie splendida, uni huic, Principem agenti, maioris auctoritatis conciliandae <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg>, relinqui, familiare ac usitatum est.</p>
<p TEIform="p">Sic, Dux Venetorum regiam prae sefert potestatem, cum regiam speciem habeat, ac gravitatem, dignitatemque Regis servet: Reliqui <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Cives <reg orig="regiâ" TEIform="reg">regia</reg> veneratione eum prosequantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Contar. lib. 1. de Republ. <reg orig="Venitâ" TEIform="reg">Venita</reg>.</hi></note> Nec ullus <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> rudis, tamque stupide ingenio est, quin ubi Principis nomen <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> audit, ibi summam honoris amplitudinem collocatam intelligat: Adeoque in <reg orig="personâ" TEIform="reg">persona</reg> Ducis, positum est supremum Imperium Rei publ. Venetae, in <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> solus apparetrerum ipse Dominus: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Denatus Iannoitus de Republ. <reg orig="Venetâ" TEIform="reg">Veneta</reg>.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Sed, quamvis obtineat tantum amplitudinis, nulla tamen res est, in <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> liberam, atque integram potestatem habeat, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Iannettus ibid.</hi></note> Regis ubique speciem intueri possis, potestatem <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> nusquam: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Contar. d. loco.</hi></note> Nam Maiestatem quidem Regis habet, auctoritatem <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Civis. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Traiano Boccalini in Parnasso ecnt. 1. disc. 5.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Hinc species ubique Regni ac Principatus, si quis <reg orig="altiùs" TEIform="reg">altius</reg> rem non expendat, intuenti occurrit, et nihil apparet, nisi magnificum, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> summum: Imperii tamen summam vim ipsam numquam Dux habuit, sed imaginem tantum
<pb id="s330" n="58" TEIform="pb"/>
quandam et umbram Imperii, plus, minusve, pro temporum varietate, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Nicolaus Grassus in notis ad Iannot. et Contar. n. 15.</hi></note> et repraesentat <reg orig="quodammodò" TEIform="reg">quodammodo</reg>, non re <reg orig="ipsâ" TEIform="reg">ipsa</reg> obtinet, tegiam potestatem. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Idem de <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> Rei publ. Ven.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Pari modo, Rex Poloniae, nomine quidem, extra controversiam, talis appellatur,eique Maiestas attribuitur: Cum tamen res ipsa <reg orig="penitùs" TEIform="reg">penitus</reg> à Rege exulet, eiusque potestas, in Sacrum et equestrem Ordinem, acutique subiectos homines atque bona, angustissimis finibus circumscripta, ac penes equestrem Ordinem <reg orig="propemodùm" TEIform="reg">propemodum</reg> sit summa Rei publicae; sine quorum, aut <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> Senatorum consensu, is, nullam rem maiorem, ad Rem publ. pertinentem, statuit aut facit. <reg orig="Imò" TEIform="reg">Imo</reg>, tempore Heinrici Regis, constitutum, ut in <reg orig="Aulâ" TEIform="reg">Aula</reg> <reg orig="regiâ" TEIform="reg">regia</reg> sex, ad minimum, Senatores Regni assisterent Regi; et is numquam, ipsisinconsultis, Regiam auctoritatem exercere posset. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Hieron. Spanochius de interregno Poloniae</hi>,</note></p>
<p TEIform="p">Hinc Regnum, ut vocant, seu <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg> Res publica Polonorum, à veteri Lacedaemoniorum, vel, huius temporis, vEnetorum Republ. Rei publ. ratione, non <reg orig="multùm" TEIform="reg">multum</reg> differre, rerum Polonicarum periti scripserunt: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Cromerus lib. 2. in descript. Yolon.</hi></note> Et summum illud ius, ac auctoritas Monarchiae, ut christina, Vladislai II. Regis Uxor, inquit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Idem lib. 6. histor. Polon. Neugepaur lib. 3. histor. Polon.</hi></note> in <reg orig="Poloniâ" TEIform="reg">Polonia</reg> umbratilis est.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.08.01.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio II.</head>
<p TEIform="p">AD haec autem simulacra in Imperio nostro ea omnia referimus, in quibus Iuridico-Politici nostri, Caesarcae Maiestati communiter, ultra modum, addicti, opinionis suae fundamenta pleraque ponunt.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ad simulacra pertinet titulus Maiestatis</note> Inter ista agmen ducit nomen Imperatoriae Maiestatis: Maiestas enim Imperatori <reg orig="quottidiè" TEIform="reg">quottidie</reg> tribuitur, et totus eum hoc nomine mundus salutat.</p>
<p TEIform="p">Sed de <reg orig="re ipsâ" TEIform="reg">re ipsa</reg>, non de nomineiam quaestio est: Nec
<pb id="s331" n="59" TEIform="pb"/>
<reg orig="quomodò" TEIform="reg">quomodo</reg> vocetur Imperator, <reg orig="verùm" TEIform="reg">verum</reg> cuius in manibus Maiestas consistat Imperii.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nomen Regis <reg orig="aliquandò" TEIform="reg">aliquando</reg> sine re, et econtra</note> Externarum harum retum, et inanium titulorum specie, nos decipi non oportere, <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> monet Hugo Grotius: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">l. 1. de iure belli c. 3. n. 10.</hi></note> Nam insignia regiae Maiestatis, et nomen, in liberis quoque Civitatibus quibusdam, tribui Principibus, solita sunt.</p>
<p TEIform="p">ita Lacedaemoniorum Regibus Lycurgus nomen regium reliquit, <reg orig="praetereà" TEIform="reg">praeterea</reg> nihil aliud, quam ut belli Duecs essent: Neque, praeter Regium nomen acspeciem, quicquam eis reliquum mansit; cetera Senatui ac Populo concessa. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Bodin. l. 2. de Republ. c. 1.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Ita veteres Germaniae Reges, Tacitus, praefuisse, ait, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">de moribus Girman.</hi></note> auctoritate suadendi magis, quam iubendi potestate.</p>
<p TEIform="p"><reg orig="Econtrà" TEIform="reg">Econtra</reg>, Romani Imperatores, licet <reg orig="palàm" TEIform="reg">palam</reg>, et sine <reg orig="ullà" TEIform="reg">ulla</reg> <reg orig="controversiâ" TEIform="reg">controversia</reg>, Regnum <reg orig="liberrimè" TEIform="reg">liberrime</reg> tenerent, Principes tamen, usitato sub Libertate vocabulo, vocabantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Grotius d. loco.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Et <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg>, antiquum Romanum Imperium cum hodierno Romano Germanico comparantibus, diversae, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> <reg orig="directò" TEIform="reg">directo</reg> contrariae, nobis occurrunt species, seu formae.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">In antiquo Romano Imperio res sine nomine fuit</note> Nam regium nomen, alibi magnum, Romae intolerandum erat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Scipio ap. Liv. l. 27. hist.</hi></note> Itaque, cum ante paucos, quam Augustus nasceretur, menses, prodigium <reg orig="publicè" TEIform="reg">publice</reg> fieret, quo denuntiabatur, Regem Populo Romano, naturam parturire: Senatus exterritus censuit, ne quis, eo anno genitus, educaretur. Verum ii, qui gravidas uxores habebant, quod ad se spem quisque traheret, <reg orig="curârunt" TEIform="reg">curarunt</reg>, ne Senatus consultum ad aerarium deferretur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Sueton. in Augusto.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Quod cum exploratum haberet hic ipse Augustus, Romanos speciem hanc, titulumque servitutis, magis, quam rem ipsam exhorrescere, ne Civium animos concitaret, regium titulum omisit, ac Principis assumpsit: Quo speciosis simo nominis tegumento, perinde ac si melle illitum absynthium propinaret, omnem, quam omissae Libertatis memoria suscitasset, amaritudinem delinivit <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Scipio Ammir. dissert. in Tac. lib. 1. disc. 1.</hi></note></p>
<pb id="s332" n="60" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Principem enim, etiam, Senatus in antiqua Republ. sibi adsciscere solitus erat: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Liv. lib. 27. histor.</hi></note> Adeoque nomen hoc Romanis haud insolens videbatur.</p>
<p TEIform="p">Idem Augustus tribunitiam potestatem (quod populare <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> nomen erat) summi fastigii vocabulum reperit: Ne Regis, aut Dictatoris nomen assumeret, ac tamen, appellatione <reg orig="aliquâ" TEIform="reg">aliqua</reg>, cetera Imperia praemineret. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Tacit. lib. 3. annal.</hi></note> Reliquorum Magistratuum eadem quidem vocabula: Verso tamen Civitatis statu, nihil usquam prisci, aut integti moris; omnes <reg orig="exutâ" TEIform="reg">exuta</reg> aequalitate, iussa Principis afpectare. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Idem lib. 1. annal.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Verbo enim Augustus Tribunus Plebis, re <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="ipsâ" TEIform="reg">ipsa</reg> Rex fuit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Bodin. lib. 4. de republ. cap. 1.</hi></note> Sed haec vestigia morientis erant Libertatis.<note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Tacit. d. lib. 1. annal.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Similiter Tiberius <reg orig="acerbè" TEIform="reg">acerbe</reg> increpuit eos, qui divinas eius occupationes, ipsumque Dominum dixerant: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Tacit. lib. 2. annal.</hi></note> Et adhuc Vitellius, mortuo Otthone, misit in Urbem Edictum, quo vocabulum Augusti differret, Caesaris non reciperet; cum tamen de potestate nihil detraheret. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Idem lib. 2. histor.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Ita antiqui hi Imperatores, cum potestatem omnimodam sibi usurparent, nomine tamen et inanibus titulorum abstinuerunt</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">In nostro nomen sine re</note> Contrarium in Imperio nostro accidit: Maiestas enim, et quicquid splendidorum titulorum fingi aut reperiri potest, Imperatori <reg orig="totâ" TEIform="reg">tota</reg> die cumulatim tributum est; vim <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ipsam Imperii, et potestatem omnem Ordines sibi reservarunt. Et hi ipsi tituli vestigia fuerunt, morientis antiqui Dominatus.</p>
<p TEIform="p">Nam quamvis Imperatorem, et Regem, et Dominum vestrum esse fateamini, inquit Aeneas Sylvius ad Imperii Proceres, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">in German. cap. 43.</hi></note> <reg orig="Precariò" TEIform="reg">Precario</reg> tamen ille imperare videtur; Nulla eius potentia est: Tantum ei paretis, quantum vultis; vultis autem minimum. Libertas omnibus in communi placet.</p>
<pb id="s333" n="61" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Et, de sui aevi statu, Erasmus ad Campegium Cardinalem seripsit: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">ap. Sleid. l. 7. bist.</hi></note> Caesareae Maiestatis nomen sic agnoscunt Germani, ut imperent <reg orig="veriùs" TEIform="reg">verius</reg>, quam pareant.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.08.01.03" n="3" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio III.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ad simulacta quoque pertinet, Plenitudo Fotestatis Imperatoriae</note> ALterum, quod principcm inter haec simulacra locum obtinet, est, Plenitudo Potestatis imperatoriae, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Römischer Keyserlicher Mayt. Macht vnd Vollnkommenheit, Vollnkommenheit Keyserlichen Gewalts:</foreign> Quae <reg orig="infinitùs" TEIform="reg">infinitus</reg> <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> in Recessibus Imperii, et <reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg>, Imperatori ascribitur.</p>
<p TEIform="p">Hanc autem Imperator, in verbis sibi usurpet, licet: <reg orig="Dummodò" TEIform="reg">Dummodo</reg> ultra verba non procedat, et à re <reg orig="ipsâ" TEIform="reg">ipsa</reg> abstineat. Nam Plenitudo haec Potestatis, quae Imperatori tribuitur, <reg orig="meritò" TEIform="reg">merito</reg> ad ea refertur, quae ex <reg orig="pristinâ" TEIform="reg">pristina</reg> Rei publ. <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> remanere solent. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arnis. l. 2. de Republ. c. 7. n. 5.</note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plenitudo Potestatis tribuitur Imperatori et Regi Romanorum simul</note> Et <reg orig="hîc" TEIform="reg">hic</reg>, ad meliorem huius simulacri cognitionem, utid, merum simulacrum esse, <reg orig="liquidò" TEIform="reg">liquido</reg> cognoscatur, notare operae pretium est: Plenitudinem istam Potestatis, non soli Imperatori, sed et Regi Romanorum, vivo Imperatore, adeoque ambobus, iunctim, tribui, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wir setzen, ordnen, gebieten, von Römischer, Keyserlicher, vnd Königlicher Machr vnd Vollnkommenheit.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus mpery de Anno 1541.</hi> § <foreign lang="GE" TEIform="foreign">würde sich aber jemand</foreign> <hi TEIform="hi">et §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hierumb vnd die weil.</foreign> <hi TEIform="hi">Recessus Imptrii Noriberg. de eod. Anno §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wir setzen, ordnen, vnd wollen, etc.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Hinc quoque Imperator et Rex Romanorum, uterque, Capita Imperii, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die Haupter,</foreign> appellantur: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Retessus de Anno 1555. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd im fall Keyserl. Mayt.</foreign> <hi TEIform="hi">Recessus Deputatorum de Anno 1564. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so vnterstunden sich.</foreign></note> Nec Rex Romanorum, nomine tantum Imperatoris, sed et <reg orig="propriâ" TEIform="reg">propria</reg> auctoritate, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">für sich selbst, als Römischer König,</foreign> decernere, dicitur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Recessus de Anno 1542.§</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so haben dem allem nach</foreign> <hi TEIform="hi">et §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd damit solches alles</foreign> <hi TEIform="hi">et §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hierumb vnd dieweil.</foreign> <hi TEIform="hi">d. Recessus de Anno 1555. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so sich dann.</foreign></note></p>
<pb id="s334" n="62" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Quod, quoad Regem Komanorum <reg orig="perspicuè" TEIform="reg">perspicue</reg> falsum</note> Et manifesti tamen iuris est, quod Rex Romanorum non sit, nisi perpetuus Imperatoris Vicarius. Quamdiu enim Caesar <reg orig="vitâ" TEIform="reg">vita</reg> superest, et intra fines Imeprii reperitur, omnis penes ipsum est potestas: Absente autem illo, rei summa ad Regem quidem venit, sed tamquam nomine, et loco Caesaris. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imperii de Anno 1542. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd damit die Zeit.</foreign> <hi TEIform="hi">Ordinatio Camera de Anno 1555. parie 1. tit. 1. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nemblich wollen die.</foreign> <hi TEIform="hi">Recessus Imperii de Anno 1557 § 1. ibi</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">haben wir im Rahmen.</foreign> <hi TEIform="hi">civitatum Legati qpud leidan. lib. 8. histor.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Id ipsum, ex transactione Swinfurtensi, anno 1532. <reg orig="initâ" TEIform="reg">inita</reg>, apparet, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> Carolus V. cum Electoribus convenit: Ut, si <reg orig="quandò" TEIform="reg">quando</reg> Rex Romanorum crearetur, vivo Imperatore, non suo, sed illius <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> nomine, Rem publ. administraret; nec ullam sibi potestatem ac Imperium arrogaret; neque Principes, aut Ordines Imperii, <reg orig="ullâ" TEIform="reg">ulla</reg> fide, vel iureiurando astringeret, nisi post mortem Caesaris. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Sleidan. d. lib. 8.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Ad quod exemplum Rudolphus II. Anno 1575. vivo Parente, Rex Romanorum designatus, promisit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">in Capitulatione §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wir sollen vnd wollen vns.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Er solle, vnd wolle sich keiner Regierung, noch</foreign> administra<foreign lang="GE" TEIform="foreign">tion, im Heiligen Römischen Reich, weiter, oder anders vnterziehen, dann, so viel ihm von der Keyserl. Mayt. vergönnet, vnd zugelassen würde: Solle vnd wolle auch Ihrer Keyserlichen Mayt. die Zeit seines zebens, an ihrer Hoheit, vnd Würden, keine irzung oder eintrag thun.</foreign></p>
<p TEIform="p">Potestas <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> regis Romanorum, vivo Imperatore, aut nulla, aut <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> precaria, et talis est, quae ex <reg orig="merâ" TEIform="reg">mera</reg> Imperatoris voluntate dependet: eandem <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> perfectam dicere velle, et Plenitudinem illi tribuere, sana ratio non admittit.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Et per se absurdum</note> Et <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> si consummatam, seu plenam, et absolutam eiusmodi potestatem, non titulo <reg orig="tenùs" TEIform="reg">tenus</reg>, (nam de eo, nec dubium ullum, nec quaestio iam est) sed reapse, utrique, tam Imperatori, quam Regi Romanorum assignemus; magna inde oritur absurditas.</p>
<p TEIform="p">Regi enim Romanorum si eiusmodi potestas competit, illa,
<pb id="s335" n="63" TEIform="pb"/>
aut <reg orig="privativè" TEIform="reg">privative</reg> ut Imperator <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> spolietur, aut <reg orig="communicativè" TEIform="reg">communicative</reg>, ut utrique fiat communis, et ambo eius participes sint, aut denique <reg orig="cumulativè" TEIform="reg">cumulative</reg>, ut uterque eam habeat in solidum, in eundem confertur.</p>
<p TEIform="p">Non <reg orig="privativè" TEIform="reg">privative</reg>, nec communicative: Quia, ex omnium opinione, creato Rege Romanorum, Imperator, hoic non obstante, prtestatem suam retinet illibatam, nec quicquam ei per hanc electionem decedit. decederet autem, si, vel in communionem tantum, cum ipso veniret, creatus Rex Romanorum.</p>
<p TEIform="p">Nec <reg orig="cumulativè" TEIform="reg">cumulative</reg>: Quia id impossibile est.</p>
<p TEIform="p">Ut enim duo eandem rem in solidum, ac pleno iure possidere, aut in dominio habere non possunt: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">l. 5 §. 3. Commod. l. 3. §. 5. de acqu. vel amitt persess.</hi></note> Ita nec, plenam, absolutam, et quidem solidam in Republ. habere potestatem; absurdissimumque in Politicis habetur, duas superioritates constituere in uno Imperio. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">ex <reg orig="Nattâ" TEIform="reg">Natta</reg> et <reg orig="Thomâ" TEIform="reg">Thoma</reg> michaele keink. l. 1. cl. 5. c. 2. n. 16.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Et quemadmodum in uno corpore physico, una anima, quae imperat, non duae; in Mundo, unus deus, qui illum ex arbitrio moderatur: Ita pro monstro foret, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> impossibile, in <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> <reg orig="eádemque" TEIform="reg">eademque</reg> Republ. duas esse supremas potestates aequales. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Petrus Grigor. l. 1. de Republ. c. 1.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Quin <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg>, ex mente Alexandri Magni, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">ap. drrian, in eius <reg orig="bisteriâ" TEIform="reg">bisteria</reg>.</hi></note> nec mundus duos patitur soles: Nec Imperium, duos eiusmodi <reg orig="plenâ" TEIform="reg">plena</reg> potestatein solidum praeditos Principes, ac quasi bicipitem aquilam, et biceps regale monstrum.</p>
<p TEIform="p">Nec illud emplastrum cicatricem huic vulneri inducit, quod Reinkingk <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">l. 4. cl. 3. c. 14. n. 55.</hi></note> applicat: Exercitium <reg orig="nempè" TEIform="reg">nempe</reg> huius potestatis, actu secundo, Imperatore praesente, et non impedito, in Rege romanorum, suspensum quodam <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> esse, et delitescere.</p>
<p TEIform="p">Si enim suspenditur et delitescit Regis Romanorum potestas, praesente Imperatore, <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> minor est Imperatoris potestati, eique, tamquam superiori cedit.</p>
<pb id="s336" n="64" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Ita enim Senatus quoque auctoritas, ac omnium inferiorum Magistratuum Imperia, praesente Principe, conquiescunt. Velut fluviorum vis et impetus, <reg orig="unà" TEIform="reg">una</reg> cum nomine, absorbetur, cum ab ostiis in mare, confusi, labuntur: Et siderum omium, stellarum tum errantium, tum non errantium lux nulla percipitur, cum <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg> Sol exoriri caepit, quasi lumen acceptum Soli restituere videantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Bodin. lib. 3. de Republ. cap. 6.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Summa <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg>, absoluta, perfecta, et plena, seu consummata dici nequit, cum alia <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> superior et perfectior sit potestas: Perfectum enim et consummatum, seu plenum id <reg orig="demùm" TEIform="reg">demum</reg> dici meretur, quod in summo gradu consistit; quod omnibus numeris absolutum est; et cui nihil <reg orig="ampliùs" TEIform="reg">amplius</reg> addi, quoque aliud perfectius, seu magis consummatum inveniri nequit.</p>
<p TEIform="p">Et haec quidem eo fine adduximus, ut ostenderemus, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> horum splendidorum titulorum, seu largi, seu prodigi <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg>, exsistant Recessus Imperii: <reg orig="Quantoperè" TEIform="reg">Quantopere</reg> vocibus istis, Maiestatem Imperii <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> denotantibus et inferentibus, abutantur; multaque verbotenus iactent, quae, rei veritate <reg orig="inspectâ" TEIform="reg">inspecta</reg>, nec ita se habent, nec, per rerum naturam habere possunt.</p>
<p TEIform="p">Ex quo patet, quam parum fidei, lubricis his argumentis, ab exteriori verborum cortice desumptis, quae <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> se absurditate, velut proprio telo, <reg orig="saepiùs" TEIform="reg">saepius</reg> iugulant, tribuendum sit.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.08.01.04" n="4" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio IV.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plura Maiestatis simulacra, Imperatori relicta</note> HOrsum <reg orig="ulteriùs" TEIform="reg">ulterius</reg> referendum est, quod omnia Decreta, Imperatoris nomine fiant, et mandata omnia sub eius nomine emanent: Id quod ex Imperii Recessibus passim liquet.</p>
<p TEIform="p"><reg orig="Quemadmodùm" TEIform="reg">Quemadmodum</reg> venetiis etiam cunctae epistolae Rei publ. sub nomine Ducis prodeunt, obsignanturque: Orator quivis, Praetor, Praefecuts, atu quilibet alius, qui ad Senatum seribere voluerit literas, ad Principem eas destinat:
<pb id="s337" n="65" TEIform="pb"/>
Decretorum, Legum, ac senatusconsultorum promulgationes nomine Principis fiunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Contar. lib. 2. de Republ. Vinet.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Eodem pertinet, quod <reg orig="humillimè" TEIform="reg">humillime</reg> Ordines se demittunt, et, in Comitiis, vota sua, cum contestatione subiectissimae observantiae, interponunt: Ex quo Reinkingk insignem Imperatoris praeeminentiam nequiquam colligit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">lib 1. cl. 2. cap. 2. n. 136.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Ad simulacra <reg orig="porrò" TEIform="reg">porro</reg> refertur, quod ea, quae revera Imeprii sunt, Imperatoris solius <reg orig="aliquandò" TEIform="reg">aliquando</reg> esse dicuntur: Ut, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Keyserliche</foreign> Constitution, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imperii de Anno 1444. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nach dem auch die schädliche.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Keyserlichs Kammer-Gericht,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Rubr. Ordinationis Camerae de Anno 1555. et passim.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Keyserliche</foreign> iurisdiction; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordin atio Camerae de eod. Anno parte 2. tit. 27.</hi></note> Et plura talia.</p>
<p TEIform="p">Illud quoque imprimis hucspectat: Quod, ubicumque Imperatoris ac Imeprii simul mentio fit, Imperatorisnomen Imperio praeponitur.</p>
<p TEIform="p">Exempli <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vnser vnd des Heiligen Reichs Acht,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">pax publica de Anno 1495. tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die poen der Friedbrecher.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vnser vnd des Heiligen Reichs Rath,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ordinatio Regimenti de Anno 1500. tit. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von den zwantzigen, etc.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder Regiment,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Retessus Imperii de eod. Anno tit.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Reichs Rähte sollen hinfüro Regenten, etc.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vnser vnd des Heiligen Reichs Churfürsten,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Pax publita de Anno 1521 in princ. Recessus Imperii de Anno 1524. in princ.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bey verlust aller Privilegien, so ihr von Vns vnd dem Heiligen Reiche habt,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Pax publica de Anno 1521. lit. fin. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">darauff befehlen, etc.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bey den Eyden vnd Pflichten, damit ihr Vns, vnd dem Heiligen Reich zugethan, vnd verwandt,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Constitutio contra Anababtistas de Anno 1529. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">desgleichen.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vnser, vnd des Heiligen Reichs Vngnade</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imeprii de Anno 1530. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd diewetl.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vnser Fürst, vnd des Heiligem Reichs Glied,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imprii de Anno 1544. in princ.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vnser, vnd des Heiligen Reichs Stände vnd Glieder,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imperii de Anno 1555. in princ.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vnser, vnd des Heiligen Reichs</foreign> auctori<foreign lang="GE" TEIform="foreign">tät,</foreign> Reputation
<pb id="s338" n="66" TEIform="pb"/>
<foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd Hoheit.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imperii de Anno 1566. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">demnach im 64. Jahr.</foreign> <hi TEIform="hi">Recessus Imperii de Anno 1567. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">aber doch da sie sich.</foreign> <hi TEIform="hi">Recessus Imeprii de axno 1594. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dieweil dasi vor angezeigt.</foreign></note> Et multoties; <reg orig="Imò" TEIform="reg">Imo</reg> toties, quoties haec duo coniunguntur: Ut, ex quottidiano Germaniae stilo, notorium est.</p>
<p TEIform="p">Nec inde tamen magis praerogativam aliquam Imperatoris prae Imperio colliges, quam si Venetorum Ducem, ex hoc ipso fundamento, Rei publ. Venetae praeferre velis: Nam et ibi Signoria Duci postponitur.</p>
<p TEIform="p">Sic Donatus Iannottus scriptum quoddam adducit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">in libro de Republ. <reg orig="Venetâ" TEIform="reg">Veneta</reg>.</hi></note> quod incipit: Dominicus Maurocenius Venetias pervenit, et exposuit <hi TEIform="hi">coram Dute et Dominatione.</hi></p>
<p TEIform="p">Sic in tabulis foederis, inter Pontificem, Regem Galliae, Venetos, ac Ducem Sfortiam, Anno 1526. adversus Carolum V. contracti, quas recenset Waremundus ab <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Erenberg,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">parte 2. de foeder. cap. 2.</hi></note> Dux Andreas Gritti, inclito Venetorum Dominio, <reg orig="verbotenùs" TEIform="reg">verbotenus</reg>, semper nterior est.</p>
<p TEIform="p">Quod si ex loco Ordinis firmum aliquod argumentum, ad Imperatoris praeeminentiam stabiliendam, ex struere velis, necessum est, ut Imeprium Christianae fidei et Imepratorem, utrique, potiorem esse asseras:Imperator enim huic utrique, et Imperium Christianae fldei alicubi praeponitur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Recessus Imperii de Anno 1525. in princ.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das, der Römischen Keyserlichen Majestät, dem Heiligen Reich, vnd vnserm Christlichen Glauben, zu Ehr, auffnehmen vnd Wollfart gedeyen möge.</foreign></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Simulacra haec <reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg> <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> attenduntur</note> Haec, ac eius farinae, quamplurima, Imperii, seu Maiestatis simulacra ex Imperii Recessibus, et <reg orig="vulgatâ" TEIform="reg">vulgata</reg> stili Germanici <reg orig="observantiâ" TEIform="reg">observantia</reg> coacervari possunt: Quae <reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg>, apud Politico Legistas nostros tanti momenti aestimantur, ut ipsam Imperii Maiestatem, ex illis metiri, non erubescant.</p>
<p TEIform="p">Magis enim ea, quae videntur, quam quae sunt, hominum multitudo considerat: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Scip. Ammir. lib. 1. dusirt. Pelit. in Tacit. disc. 1.</hi></note> Nec Populus solet res <reg orig="prosundiùs" TEIform="reg">prosundius</reg>
<pb id="s339" n="67" TEIform="pb"/>
intueri; sed, quae videntur, et foris ita esse apparent, eas perinde, ac <reg orig="sireverà" TEIform="reg">sirevera</reg> ita sint, accipti. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Machiavellus lib. 1. disputat. de Republ. c. 25.</note></p>
<p TEIform="p">Eodem modo apud Romanos indulgentia Imperatorum fecit, ut nonnulli, ad externam tantum formam intenti, crederent, primorum Imperatorum Maiestatem non fuisse regiam, vei absolutam, cum Principes tantum vocarentur, non Reges. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Dien in Auguste.</note> Unde de <reg orig="Caligulà" TEIform="reg">Caligula</reg> Suetonius, vulgari hac opinione imbutus, scribit: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">in <reg orig="Caltgulâ" TEIform="reg">Caltgula</reg></note> Parum abfuisse, quin diadema sumeret, et speciem Principatus in Regnum converteret. Quasi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> in diademate, et non <reg orig="potùs" TEIform="reg">potus</reg> in imperandi potestate, Regnum consisteret.</p>
<p TEIform="p">Nos <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, hac in parte, illorum <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg> Romanorum vestigia <reg orig="meritò" TEIform="reg">merito</reg> sequimut; apud quos, ut Tacitus auctor est, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">lib. 15. annal.</note> ius Imperii valebat, inania tansmittebantur: Et <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> inanem verborum pompam Imperatori remitteremus, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> Ordinibus Imperii sua sibi vis, ac auctoritas debita constaret.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Imperatores <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> vim Maiestatis habent, simulacris Imperio relictis</note> Quod si calamitosissimum hodierni Imperii statum intueamur, cum dolore agnoscimus, iam, ordine et modo <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> inverso, Imperatores Austriacos, intra <reg orig="proximè" TEIform="reg">proxime</reg> elapsum saeculum, omnia <reg orig="serè" TEIform="reg">sere</reg> Ordinum iura (Illis, per inscitiam, seu inertiam, ad id conniventibus) praedonum more involasse, et Ordinibus vix inania quaedam, pristinae auctoritatis reliquisse simulacra.</p>
<p TEIform="p">Ut <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> <reg orig="Germanispenè" TEIform="reg">Germanispene</reg> dicere liceat, quod de Macedonibus Curtius scribit: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">lib. 6. bister.</note> Assuetos quidem regio Imperio, sed maiore <hi TEIform="hi">Liber tatis <reg orig="umbrâ" TEIform="reg">umbra</reg></hi>, quam ceterae gentes.</p>
<p TEIform="p">Fuissent <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> Germanicae genti, Libertati antehac insuetae, si eam sartam, tectam servare voluisset, <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> omnia Consilia et actiones dirigenda, ut, nomine administrationis penes Imperatorem relicto, vim Imperii ipsimet Ordines complecterentur, ac Iura Maiestatis, pro antiquo more, intacta sibi servarent.</p>
<pb id="s340" n="68" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Sed, <reg orig="austriacâ" TEIform="reg">austriaca</reg> de gente, Imperatores, longissimo isto tempore, quo, non <reg orig="interruptâ" TEIform="reg">interrupta</reg> specie, <reg orig="imperârunt" TEIform="reg">imperarunt</reg>, Augusti exemplo, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Tacit. lib. 4. annal.</hi></note> insurgere paulatim; munia Senatus, Magistratuum, Legum, ad se trahere coeperunt: Nec unum quidem, è Iuribus Maiestatis, illibatum reliquerunt, quod non, aut <reg orig="apertâ" TEIform="reg">aperta</reg> vi, aut subdolis molitionibus, et specioso aliquo praetextu, invadere ac occupare, conati sint.</p>
<p TEIform="p">De quibus, ordine, iamiam agemus.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="ChDS.08.02" n="2" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT VII. De singulis Maiestatis Iuribus, quae Imperium salva sibi reservare debuerat, sed Imperatores, Procerum <reg orig="negligentiâ" TEIform="reg">negligentia</reg>, paulatim sibi <reg orig="arrogârunt" TEIform="reg">arrogarunt</reg>.</head>
<div3 id="ChDS.08.02.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio I.</head>
<p TEIform="p">PRiora illa duo Maiestatis Iura, in quibus maxima Maiestatis pars, eiusque velut summa consistit, Legibus <reg orig="nempè" TEIform="reg">nempe</reg> solutum esse, et Leges ferre, ac pro lubitu imperare Subditis, Austriaci sensim cum tempore, interque eos, defunctus cumprimis Ferdinandus, nefario ausu sibi asseruerunt.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Imperatores Legibus, et moribus Imperio, pro lubitu suo ufi sunt</note> Constitutionibus enim et Legibus, Moribusque Imperii, pro re <reg orig="natâ" TEIform="reg">nata</reg> semper usi sunt. Et, siquidem commodum, utile, aut è re <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> id visum est, eas <reg orig="optimè" TEIform="reg">optime</reg> allegare noverunt: Ubicumque <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> voluntati ac cupiditatibus suis resisterent, nullisse Legibus teneri professi sunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ut test atur Auctor informationis Donavverdicae parte 2. p. 390.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Exemplum luculentum habemus in <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> <reg orig="Donawerdicâ" TEIform="reg">Donawerdica</reg>; in <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> exsecutionis Ordinatio neglecta est; Idque iure factum, nec eius Ordinatione caesarem constringi, magno conatu propugnat Relator Donawerdicus. Ettamen post, ubi de Urbehac, in Libertatem <reg orig="restituendâ" TEIform="reg">restituenda</reg>, actum est, Imperatorem Bavaro
<pb id="s341" n="69" TEIform="pb"/>
possessionem huius Urbis relinquere, ex praescripto huius Ordinationisteneri, donec de expensis ipsi satisfiat, responsum fuit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Daß die Stadt, Vermöge der Reichsabschtede vnd</foreign> Exsecuti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ons Ordnung, Bayern, biß ihm die Vnkosten erstatter, verhafft, vnd inhändig verbleiben müsse.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Auctor Donavverdicae Relationis parte 1. p. 73.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Noster quoque Ferdinandus, ubicumque conducibile rei suaevidebatur, nihil, nisi Auream Bullam, Pacem religiosam et profanam, Leges et Constitutiones Imperii, denique antiquam observantiam crepabat: Ubi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> proposito, et actionibus suis incommodare poterant, Imperii Ordinationibus, aut <reg orig="antiquâ" TEIform="reg">antiqua</reg> <reg orig="observantiâ" TEIform="reg">observantia</reg> se teneri negavit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">es habe ihm, weder des Reichs Ordnung, noch auch das herkommen einige maß zuschereiben.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Replica Caesaris in Conventu Raetisbonensi Anno 1630. de dato 20. Iul.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Ita, Anno 1621. Pacis tractatus, Bruxellis coeptos, eo colore abrupit; quod res tanti momenti, absque communi Ordinum consensu, expediri non posset, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die</foreign> Anno 1621. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wegen der Pfältzischen Sache, zu Brüssel angefangene, vnd vom Keyser vorgeschlagene</foreign> tractation, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ist,</foreign> re <reg orig="infectâ" TEIform="reg">infecta</reg>, abrumpiret <foreign lang="GE" TEIform="foreign">worden, mit dem vorgeben: Daß solche wichtige Reichs-Sachen, nicht wohl ausser dem reich, vnd ohn der Churfürsten, vnd stände Zusammenkunfft könten</foreign> tracti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret</foreign> und abgehandelt werden. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Elector Palatinus in Manifesto sup p. 30.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Tractatuum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Pragensium, rei, non <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> certae, si non magis momentosae, telam, quia ère <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> esse videbat, absque Ordinum, Electorumve consensu, cum solo saxone, pertexere, non est veritus.</p>
<p TEIform="p">Eidem, nostro tempore, soli, inconsultis imperii Ordinibus, aut saltem Electoribus, palatinum Electorem proscribere, nulla; at proscriptum restituere, multa et magna religio fuit: ita enim, circa hanc materiam religiosulum se simulavit, quasi nihil unquam, absque Ordinum consensu, inchoare in animum induxisset.</p>
<p TEIform="p">Cum, inquit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In resolutione ad propositionem Baronis Dygbii Anno 1621. ap. Lundorp. tomo 1. act. publ. l. 6. c. 96. p. 1014.</hi></note> hocnegotium tanti momenti et
<pb id="s342" n="70" TEIform="pb"/>
ponderis sit, totumque quasi Imperium concernat, in quo Maiestas sua <reg orig="hactenùs" TEIform="reg">hactenus</reg> <reg orig="assistentiâ" TEIform="reg">assistentia</reg> et consilio diversorum Principum utisolita, non equidem conveniens esse iudicavit, resolutionem finalem capere, sine eorundem interventione et consilio: Quo maiore auctoritate et securitate, tractatio haec subsistat, nec totum onus sibi incumbat.</p>
<p TEIform="p">Ita, cum violentis Caesareanorum attentatis, privilegia sua, et Asschaffenburgensia Pacta Civitas Spirensis opponeret, illis responsum est, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ut test antur</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die drey ausschreibende Städte in</foreign> <hi TEIform="hi">literis ad Electorem Saxoniae de dato 2. Octebris Anno 1622.</hi></note> die privilegia <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hetten ihren Ort, vnd geschehe denselben durch Keyserliche verordnungen kein abbruch, die Aschaffenburgische Vergleichung aber, sey nach den Zeiten, vnd leufften gerichtet, da dieselbigen in wandel vnd verenderung gerahten, habe es damit eine andere beschaffenheit;</foreign> Item. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die Römischen Keyser hetten mit den Gnaden, Feryheiten, vnd</foreign> privilegien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ihnen selbst, in zutragenden fällen, die Hand nicht gebunden, die andere (nemblich die Aschaffenburgische handlung) so nach damahligen Zeiten angesehen, hetten auch nunmehr ihre verenderung, vnd liessen sich der Keyserlichen Mayt. Vorhaben nicht in weg stellen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Quid <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> hoc aliud est; quam Imperatori, non obstantibus Legibus, privilegiis, aut propriis promissis et sincerationibus, quidlibet audendi, Legesque ac Privilegia figendi pro lubitu, et refigendi, arrogare potestatem.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ferdinandus imprimis Legum gontemptor fuit</note> Sed Ferdinandus hic, ut si quis alius, vetus illud, Principem Legibus solutum esse, velut ab inferisrduxit; Ac ita <reg orig="liberrimè" TEIform="reg">liberrime</reg> evagatus est, ita in Imperii, ac omnium Ordinum iura invasit, irruit, irrupit: Quasi nullis Fundamentalium Legum, ac Capitulationis repagulis constringeretur.</p>
<p TEIform="p">Libertas enim Communis ab eo depressa, et pedibus conculcata: Constitutiones Imperii, et Capitulatio, ad quam observandam corporali iuramento se obstrinxerat, violatae: Pax religiosa, et profana, quae adamantina velut
<pb id="s343" n="71" TEIform="pb"/>
fulcra sunt, quibus incolumitas et ranquillitas Imperii nititur, insuper habitae; et nihil non actum, nisi quod Tyrannum deceret.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Quod probatur multorum testimonio</note> Queritur de eo tota Germania, Questi nominatim sunt Evangelici <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> Principes: Questus elector Saxo, evangelicorum hucusque Coriphaeus: Questi omnes eLectores, tam Ecclesiastici, quam saeculares; tam Pontificii, quam Evangelici.</p>
<p TEIform="p">Evangelici quidem principes ac Ordines <reg orig="apertè" TEIform="reg">aperte</reg> et <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> scripserunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In literis ad Caesarem de dato Zeipzig 18. Maii Anno 1631.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß, dit so tewr er worbene, vnd so tapffer erhaltene teutsche</foreign> Liber<foreign lang="GE" TEIform="foreign">tet, darin doch die Ehr vnd Würdigkeit des Heiligen Römischen Reichs beruhet, betrübet, bedrücket, vnd gedngstiget werde, die starcken vnd vnbeweglichen</foreign> fulcra <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des</foreign> Religion-<foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> profan-<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Friedens seynd mercklich gesuncken vnd geschwecht, so wohl die heilsame Reichs-</foreign>constitutiones, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">creysverfassungen, vnd andere löbliche Ordnungen, vnd Abschiede dermassen verbunckelt, vnd von vielen zurück gesetzet, daß es das ansehen gewinnen wolle, als ob solche/ mit so grosser</foreign> prudentz <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd füürsichtigkeit auffgerichtete</foreign> sanctiones <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd Abschtede gar ihren abschied hetten bek ommen sollen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Separatim quoque Elector Saxo, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">in literis ad Caesarem de dato Zabeln 24. Augusti Anno 1630.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß alle wohl vnd heilsam gefaste vnd so hoch betewite</foreign> fundamental <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gesetze, Reichs-</foreign>constitutio<foreign lang="GE" TEIform="foreign">nen, vnd Creys-Ordnungen also zerrüttet, vnd eine solche</foreign> confusio rerum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">eingeführet, auch darbey solche</foreign> exces <foreign lang="GE" TEIform="foreign">verübet, die teutsche</foreign> Liber<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ter auch also gedruck et, daß der gleichen in Historien nicht zulesen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Nec <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> acriter in Ferdinandi actiones universi Electores, iunctim, invecti sunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">In <reg orig="duplicâ" TEIform="reg">duplica</reg>, in Conventu Ratubonensi Anno 1630. de dato 29. Iul.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß solche Sachen vor gangen, so den</foreign> fundamental <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gesetzen des Reichs zuwieder lauffen, auch ohne dessen endliche</foreign> convulsion, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und zerrüttung nicht lenger
<pb id="s344" n="72" TEIform="pb"/>
geduldet werden könuen: Die Vhralte löbliche verfassung des Heiligen Römischen Reichs werde dadurch niedergerissen, vnd desselben kostbare, tewr-erworbene Freyheit, so gar vnter die Füsse getreten.</foreign></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Idem Palatini privilegium, de iudicando Imperatore, per suos, in dubium vocavit</note> <reg orig="Utverò" TEIform="reg">Utvero</reg> Legum potestatem <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> extimesceret Ferdinandus, removere etiam in animum induxit praecipuum Legum Custodem: Electorem, <reg orig="nempè" TEIform="reg">nempe</reg>, Palatinum, Imperatoris Iudicem, licentiae imperatoriae obicem.</p>
<p TEIform="p">Huius enim privilegium, non in <reg orig="antiquâ" TEIform="reg">antiqua</reg> <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> <reg orig="observantiâ" TEIform="reg">observantia</reg>, sed claris insuper Aureae Bullae verbis fundatum, in prorogatam aliquam iurisdictionem, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg>, in arbitrium convertere, et, tamquam rem minimi momenti, quantum pote, elevare, per mancipia sua, connisus est.</p>
<p TEIform="p">Inter quos Auctor Iustitiae caesareae-Imperialis ita, contemptim, ac per ludibrium scribit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">propol. 18.</hi></note> Illam solere esse rusticorum simplicem et ridiculam superbiam: Qui, <reg orig="quandò" TEIform="reg">quando</reg> cum Viro Principe, etiam <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> locuti fuerint, <reg orig="multùm" TEIform="reg">multum</reg> singulares se esse putent, super reliquos sui pagi. Hanc autem praesentem illam adhuc <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> superare. Quia nullus rusticus esset tam simplex, qui si componeret lites, de finibus agrorum, inter Principem, et alios quosdam, tamquam Vir bonus, et rerum istiusmodi peritus; (uti satis fieri potest) Qui, inquam, <reg orig="proptereà" TEIform="reg">propterea</reg> in tantum superbiret, ut putaret, se esse Iudicem sui Principis, et ab eodem ad se, in quibuscumque causis provocari posse, et debere.</p>
<p TEIform="p"><reg orig="Quimò" TEIform="reg">Quimo</reg> consuetudinem istam, cuius in <reg orig="Aureâ" TEIform="reg">Aurea</reg> <reg orig="Bullâ" TEIform="reg">Bulla</reg> mentio fit, iam finem accepisse, nec in vigore <reg orig="ampliùs" TEIform="reg">amplius</reg> esse, idem asserit: Cum ea iam <reg orig="longâ" TEIform="reg">longa</reg>, et ultra centum annorum curriculum durante, desuetudine obsoleverit, nec ullum huius Iudicii exemplum nostro tempore dari possit.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.08.02.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio II.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ferdinandus pro lubitu Leges tulit et abrogaut</note> ALterum quoque illud ac praecipuum Ius
<pb id="s345" n="73" TEIform="pb"/>
Maieiestatis, Leges, <reg orig="nempè" TEIform="reg">nempe</reg>, ferre, et abrogare, proque lubitu imperare Subditis, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="liberèper" TEIform="reg">libereper</reg> omnia Ferdinandus sibi usurpavit!</p>
<p TEIform="p">Pro arbitrio suo omnia in Imperio disposuit: Pro ratione stetit eius voluntas: Nec Principes ac Ordines Imperii, velut liberrimos Principes ac Ordines tractavit, sed propria velut mancipia.</p>
<p TEIform="p">Nulla Comitiorum, et publicorum, seu universalium Conventuum mentio: Omnia ipsius solius arbitrio acta et ransacta: Nec <reg orig="quâquam" TEIform="reg">quaquam</reg> de re Electores, ne quid de aliis Ordinibus dicam, consulti sunt.</p>
<p TEIform="p">Tandem hic Fedinandus, <reg orig="unà" TEIform="reg">una</reg> cum solo Electore Saxone, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Idque imprimis in transactione Pragensi</note> particularem transactionem pragensern, tamquam bellorum Civilium catastrophen, loco universalis alicuius Constitutionis, Imperio obtrusit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wann dieser Friedenschluß, von den andern Chur-, Fürsten, vnd Ständen, oder doch dem mehrenthetl beliebet vnd bekräfftiget,</foreign> (quae ratificatio, non voluntaria, sed necessaria, et coacta est) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">soll er, als eine gemeine Reichsbewilligung gelten, auch von Ihr Keyserlichen Mayt. dero Retchs-Hoff-Rath, so wohl dem Keyserlichen Kammer-Gericht, darauff jederzeit zu sprechen anbefohlen werden.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Pragischer Friedenschluß § vnd wenn nun dieser.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Et, quicquid in anterioribus Constitutionibus huic transactioni contrarium, <reg orig="nudâ" TEIform="reg">nuda</reg> sui solius auctoritate, et Electoris Saxoniae consensu sustulit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">was diensem Friedenschlus zuwieder vnd entgegen, oder hinderlich vnd schädlichen sehn möchte, es habe auch Nahmen, wie es immer welle, das soll, zu keiner Zeit, von niemand angezogen oder vorgewendet werden, sondern alles vnd jedes, so fern vnd weit es diesem Friedenschlus, vnd dessen in sich haltenden puncten, artichln, vnd meynungen, nachtheilig, abbrüchig, vnd hinderlich seyn könte, etc. gäntzlichem vnd zu grund auffgehebt sehn.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">was aber diesen.</foreign></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><reg orig="Aquâ" TEIform="reg">Aqua</reg> Passaviensis <reg orig="multùm" TEIform="reg">multum</reg> distat</note> Nec ver`w Transactionem Passaviensem cum hac Pragensi, aut Ferdinandi I. et Mauritii ausa, cum huius Ferdinandi, et hodierni Electoris Saxonis intemperie, <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> comparaveris.</p>
<pb id="s346" n="74" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Mansit enim transactio Passaviensis intra terminos privatae alicuius compositionis, inter belligerantes utrimque partes: Quare ea, quae publicum Imperii statum concernebant, ad futura Comitia reiecta sunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Transactio Passaviensis §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">was denn folgends die andere</foreign>. <hi TEIform="hi">Sleidan. lib. 25. histor</hi>.</note> Nec transactio haec nomen Constitutionis universalis sibi unquam arrogavit, aut Recessibus Imperii inserta est.</p>
<p TEIform="p">Falluntur ergo, quiin hac transactione Pacis religiosae fundamentum quaerunt: Cum illud potius in Recessu Comitiorum Augustanorum, Anno 1555. habitorum, investigandum sit.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.08.02.03" n="3" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio III.</head>
<p TEIform="p">IAm ut ad alia specialiora progrediamur, in superioribus probavimus: Ius, cirea Religionem, et ista, quae Religioni connexa sunt, Imperatori nullum esse, nec Evangelicos Ordines ipsum, in his causis, agnoscere superiorem, nec penes illum, Pacis religiosae declarandae et interpretandae esse facultatem.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Austriaci Pacis religiosae declarationem sibi <reg orig="arrogârunt" TEIform="reg">arrogarunt</reg></note> Hoc vero non attento, etiam in causis, religione connexis, iam Rudolphus, cum Consilio suo aulieo, liberum sibi sumpsit arbitrium: <reg orig="Quâ" TEIform="reg">Qua</reg> re protestantes non parum se gravatos senserunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wusten, dero Mit-Glieder, vnd</foreign> posteritet <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zum nochtheil, niemand einzureumen, wann zwischen den Ständen des Reichs über dem</foreign> Religion-<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Frieden Streit fürfallen, daß alsdann Ihr Mayt. Hoff vnd Rähte,</foreign> darüber zu cognosci<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, denselben zu</foreign> declari<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, thres gefallens zu</foreign> extendi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren oder zu</foreign> restringi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, etc. zustehen vnd gebühren solte</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Anhaldinus in propositione nomine Untiorum Casari fact A Fraga 8. Iul. Anno</hi> 1609.</note></p>
<p TEIform="p">Cuius rei exemplum exstat, Anno 1602. in turbis Argentoratensibus: Ubi Senatus aulicus absolutam sibi cognitionem arrogavit, et mandatis atrocibus, sub <reg orig="poenâ" TEIform="reg">poena</reg> banni, Evangelicos Capitulares iure suo destituere, ausus est.</p>
<pb id="s347" n="75" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Quo vero audaciae defunctus Ferdinandus hoc in articulo non progressus est?</p>
<p TEIform="p">Edicto suo, 6. Martii Anno 1629. promulgato, contra expressa Pacis religiosae verba, eandem declaravit, et hanc declarationem, publicae instar sanctionis, Camerae observandam iniunxit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hat dem Kammer-Gericht befohlen, auff diese erklärung</foreign> (ut verba Edicti <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">apud Lundorp. tomo 2. Act. publ. lib. ult. c. ult.</hi></note> sunt) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ohn weiter</foreign> disputi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, wann dergleichen Fälle vorfallen, so in dieser</foreign> resolution <foreign lang="GE" TEIform="foreign">begriffen, zu</foreign> iudici<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren vnd Vrtheil zu sprechen</foreign>.</p>
<p TEIform="p"><reg orig="Quâ" TEIform="reg">Qua</reg> quidem declaratione eiusmodi intellectus Paci religionis affinxit, ut ea, quantum ad Protestantes attinet, in effectu funditus subverteretur.</p>
<p TEIform="p">Papicolae enim, et Dillingenses imprimis Legistae, per Iesuiticas aequivocationes acstrophas, in alienam omnino sententiam Pacem Religionis sub id tempus detorserant: Ut Evangelicis Ordinibus, de bonis ecclesiasticis, nihil plane relinqueretur, Et haec eorum scripta, Edicto illi restitutorio, Commentarii loco, succenturiata, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Iustus Aflerius in deplor. Facis German</hi>.</note> pro decisione habuerunt Imperator, ac Imperatorii Edicti Exsecutores. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dieseweit aussehende, vnd beschwerliche Schrifften, darin der so hoch, ewigwehrende, betewrete</foreign> Religi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ons-Friede, in gantz vngleiche, zuvor nie erhörte Verständnüs vnd meynung gezogen, fast alles</foreign> disputir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">lich gemacht, ja gleich mit allen Kräfften dahin gezielet, daß man die Stände Augspurgischer</foreign> Confession, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wann es nur müglich, desselben gar vnfähig machen wolte, haben gleich</foreign> pro decisione <foreign lang="GE" TEIform="foreign">angezogen werden wollen</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Propasitio Legatorum Electoris Saxoniae ad Caesarem Viennae babita 12. Maii Anno</hi> 1630.</note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Et iudieandi, in his causis, munus</note> Iudicem vero competentem se esse in his causis, intrepide et imprudentissime Ferdinandus professus est, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Resolutio Casaris iisdem Legatis data. 26. Maii Anno eod.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Er könte, als höchster Richter, auff der Parteyen langwieriges, inständiges anruffen, weniger nicht thun, noch vorüber, sondern müste</foreign> Iustitiam <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dermahleins</foreign> administri<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, und denen beleidigten theilen,
<pb id="s348" n="76" TEIform="pb"/>
zu dem jenigen, worzu sie, rechtswegen, vnd Krafft des Religiuns-Frieden, befugt, wieder verhelffen</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Ultimo, <reg orig="nuperâ" TEIform="reg">nupera</reg> Pacificatione Pragensi, cum Optione suo Saxone Electore, antiquam Pacem religionis reformavit Ferdinandus, et, <reg orig="subitâ" TEIform="reg">subita</reg> <reg orig="quâdam" TEIform="reg">quadam</reg> metamorphosi, in aliam formam transfudit: Imprimis vero munus iudicandi, tamquam rem maximi momenti, expressis sibi verbis asseruit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Pragtscher Friedenschlus § und behalten, etc.</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">behalten Ihre Keyserliche Mayt. für sich, vnd dero Nachkommen am Reich, als Ober-Haupt, ihr, auff den fall der nicht Vergleichung, oder weitern Streitigkeiten, die Hoheit vnd</foreign> iurisdiction, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd die streitige Fälle, zwischen denen Parteyen, so wohlam Keyserlichen Hoff, als Kammer-Gericht zuerörtern, etc. zuvor</foreign>.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.08.02.04" n="4" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio IV.</head>
<p TEIform="p">BEllum indicere ac gerere, sive externum, sive internum, Pacem inire, acfoedera contrahere, sine omnium Ordinum, aut certe (ex Capitulationis tenore) sine Electorum consensu, Imperator nequit.</p>
<p TEIform="p">Ordinibus vero Imperii, non modo <reg orig="adversùs" TEIform="reg">adversus</reg> extraneum Hostem sese tueri, sed et ipsummet Imperatorem, si contra officium suum se gerat, armis impetere; foederaque, non inter se modo, sed et cum extraneis, iungere licere, iam ante demonstravimus.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ius belli, Facis, et Foederum, Auftriaci sibi solis <reg orig="arrogârun" TEIform="reg">arrogarun</reg></note> Austriaci contra Imperatores, prius quidem illud sibi <reg orig="arrogârunt" TEIform="reg">arrogarunt</reg>: Posterius vero, Ordinibus Imperii, quantum in sefuit, ademerunt.</p>
<p TEIform="p">Carolus V. quin foedus cum Pontifice Romano, in Protestantium perniciem clandestino pepigerit, dubium vullum est: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Hertled. vol. 2. de bello German. l. 3. c. 3. Sleidan. l. 17. hist.</hi></note> Hoc tamen licitum esse, dicebatur.</p>
<p TEIform="p">Contra <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, Smalcaldicum foedus, quod Protestantium quidam, defensionis <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, inierant, vocari mernit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In <reg orig="sententiâ" TEIform="reg">sententia</reg> Banni apud Hertl. d. vel. 2. lib. 3. cap. 16. n. 3. et. 10.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">eine vnziembliche, vnd inrechten verbotene</foreign> conspiration <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd meuterey</foreign>: Adeoque infame et exosum eidem fuit; ut Urbem ipsam, propter foedus ibi factum, solo aequare voluerit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Warem. ab <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Erenb.</foreign> pare, 1. de fuder. c. 2. n. 40.</hi></note></p>
<pb id="s349" n="77" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Bellum, quodipse, <reg orig="nullâ" TEIform="reg">nulla</reg> <reg orig="praeviâ" TEIform="reg">praevia</reg> <reg orig="publicâ" TEIform="reg">publica</reg> deliberatione Evangelicis intulit, tamquam pro Maiestate Imperii <reg orig="tuendâ" TEIform="reg">tuenda</reg> susceptum, iustum, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> necessarium: Protestantium vero defensio illicita, et, quasi rebellionis, aut seditionis species audiebat.</p>
<p TEIform="p">Hanc enim Carolus V. status sui maximam et regulam sibi finxit: Proceribus Imperii contra se, tamquam Imperatorem, insurgere, nullatenus, nec propter Religionem, nec <reg orig="aliâ" TEIform="reg">alia</reg> quapiam de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, fas esse.</p>
<p TEIform="p">Quare in proscriptione Electoris Saxoniae, et Landgravii Hassiae, hoc argumento praecipue usus est. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">apud Sleidan. d. lib. 17.</hi></note> Quod nullo scripturae loco docere possint, ipsis licere, ut summo Magistratui sese, quocumque modo, pertinaciter opponant; diversum vero doceri posse, tum sacris literis, tum probatis historiis: <reg orig="Nempè" TEIform="reg">Nempe</reg>, priscos illos doctrinae Christianae Professores, quisuam fidem, non verbis tantum, sed factis etiam atque morte <reg orig="comprobârunt" TEIform="reg">comprobarunt</reg>, profanis quoque Regibus obtemperasse.</p>
<p TEIform="p">Verba absolutae Monarchae propria haec esse non diffitemur: Quae si concedamus, de Libertate Germaniae actum est; ire licet.</p>
<p TEIform="p">Sed nos iis reponimus, quae Proceres et Praesules Saxoniae Heinrico IV. Imperatori, per Legatos suos, <reg orig="nuntiârunt" TEIform="reg">nuntiarunt</reg>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Lampertus Sehaffnaburgensis derebus German. et ex eo Monachus Herveldensis in Chron. hister. German. sub Anno 1073.</hi></note> Se promptissimo animo ei, sicut hactenus, servituros; eo tamen modo, quo ingenuos homines, atque in libero Imperio natos, Regi servite oporteret: Sin aute; Christianos se esse, nec velle hominis, qui fide Christianam capitalibus flagitiis prodidisset, communione maculari. Quod si armis cogere instituisset, sibi quoque nec arma deesse, nec militaris rei peritiam. Se ei Sacramento fidem dixisse: Sed, si ad aedificationem, non ad destructionem Ecclesiae DEI Rex esse vellet; si iuste, fi legitime, si more Maiorum rebus moderaretur; si, suum cuique ordinem, suam dignitatem, suas Leges, tutas, inviolatasque manere, pateretur. Sin ista prior ipse temerasset, se iam Sacramenti huius religione non teneri:
<pb id="s350" n="78" TEIform="pb"/>
Sed, quasi cum barbaro Hoste, Christiani nominis oppressore, iustum deinceps bellum gesturos, et, quoad ultima vitalis caloris scintilla superesset, pro <reg orig="Ecclesiâ" TEIform="reg">Ecclesia</reg> DEI, pro fide <reg orig="Christianâ" TEIform="reg">Christiana</reg>, pro Libertate etiam <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> dimicaturos.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Imprimis Ferdinandus bella suscitavit extra imperium</note> Defunctus Ferdinandus, quin, inconsultis Proceribus, bella susceperit, ac exteros irritaverit, lacessiveritque, ad invadendum Imperium, non dubitamus: Quippe Electores universi de eo non dubitant, sed hoc illi obiciunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In <reg orig="dunlieâ" TEIform="reg">dunliea</reg>, in conventu Ratisbonensi Anno 1630. de dato 29. Iul.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Daß, durch die, im Reich auffgebrachte, darinnen vnterhaltene, vnd mit aller bereitschafft versehene vnd</foreign> instruir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">te, in Preussen, die Velaw, wie auch Italien geschickte Armaden vnd</foreign> succur<foreign lang="GE" TEIform="foreign">sen, man ein mehrers nicht erworben, als daß vnterschiedliche Petentaten, ohue noth</foreign> irriti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret,</foreign> lacessi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, vnd dem Reich schwere Feinde auff den Hals gezogen worden</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Et ante triennium, Ferdinandus Hispaniae Infans, Inferioris Germaniae, nondum liberae, Dominus, promulgato 5. Iulii Anno 1636. publicitus diplomate, Regi ac Regno Galliae, nomine, iussuve Imperatoris, sollenniter bellum indixit: Inconsultis Imperii Proceribus ac Electoribus, <reg orig="nullâque" TEIform="reg">nullaque</reg> eorum in diplomate <reg orig="factâ" TEIform="reg">facta</reg> mentione.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Et intra Imperium</note> Sed et, in praesentaneo civili bello, notius est, quam ut ulteriori probatione indigeat, quomodo Ferdinandus, sub Imperatorii nominis, et rebellionis, ac inoboedientiae colore, Minois semper larvam summae iniustitiae praetexens, Ordines Imperii pedetentim acsuccessive invaserit, subegerit, Libertateque ac fortunis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Pacemque solus fecit</note> spoliarit: Et quomodo tandem solus, pro lubitu, cum Electore Saxone Solo, Pacempepigerit, omni bello nocentiorem.</p>
<p TEIform="p">Haud memor eius, quod Legato Regis Britanniae, Baroni Dygbio ante responderat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In resolutione <reg orig="secundâ" TEIform="reg">secunda</reg> apud Lundorp. tomo 1. act. publ. lib. 6. c. 97.</hi></note> Cum ea, quae pro genero suo Rex contendit, huiusmodi sint, ut summam Imperii, quadantenus, Pacem nimirum, bellumque concernant; equidem suae Maiestati persvasissimum esse, Serenissimo Regi non posse
<pb id="s351" n="79" TEIform="pb"/>
improbari id, quod absque dubio, in simili re ipse non omitteret: Nimirum, quod ad eorum potissimum consilium Maiestas sua negotium hoc distulerit, qui ex Imperii Legibus, partim <reg orig="naturâ" TEIform="reg">natura</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg>, partim ita communicatis cum Maiestate <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> periculis, meriti sunt, ut eorum consiliorum non debeant esse expertes.</p>
<p TEIform="p">Cum itaque Pax ista Pragensis, si non magis, <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> non minus, quam hi, quos Dygbius sollicitabat tractatus, summam Imperii, bellum, <reg orig="nimirùm" TEIform="reg">nimirum</reg>, Pacemque concerneret: <reg orig="Certè" TEIform="reg">Certe</reg> etiam hoc negotium Ferdinandus ac Saxo, ad eorum Consilium differre debuerant; qui, ex Imperii Legibus, partim <reg orig="naturâ" TEIform="reg">natura</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg>, partim, ita communicatis secum periculis, meritisunt, ut eorum consiliorum non debuissent esse expertes.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ordinum verd defensionem illicitam censuit</note> <reg orig="Econtrà" TEIform="reg">Econtra</reg> Ferdinandus hic, foedera, defensionis <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, inita, militem conscriptum, et bellum, ab Ordinibus, <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> de causa, gestum, iniusta ac illicita censuit.</p>
<p TEIform="p">Hinc arrogans ista Tillii opinio, quod miles ab Ordinibus, absque consensu Caesaris, conscribi non possit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">es erfordern, negst den Reichs-e</foreign>onstitutio<foreign lang="GE" TEIform="foreign">nen, vnd</foreign> Exsecuti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ons-Ordnung, dieityige leuffte vnd Vmbstände im Heiligen Römischen Reich, daß wes der der König, (zu Dennemarck, ) noch der Nieder-Sächsische Creyß, vnd einiger daselbst anwesender Stände, sich ohn Ihr Keyserlichen Mayt. ausdrückliches vorwissen vnd verwilligung, einigen Mann zu Roß vnd Fuß nicht mehr werben, noch in bestallung nehmen sollen</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Propositio Legatorum Tilly in Conventu Brunsvvicensi Anno 1625. de dato 19. Aug. ap Lundorp. tomo i. act. publ. l. 8. c. 25 p. 1208. et apolog. Ducum Megapol. inter documenta n. 149.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Cui tamen Ordines eiusdem Circuli <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> contradixerunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordinum in dicto Conventu principalis resolutio Anno eod. de dato 30. Aug. da Apolog. inter dorumenta n. 152.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gesambte Fürsten vnd Stände werden dem Herrn</foreign> Heneral Lientenant Tilli <foreign lang="GE" TEIform="foreign">schwerlich einreumen, die</foreign> Exsecuti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ons-Ordnung dahin zu</foreign> interpreti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, als wann, wegen ityiger leuffte, vnd vmbstände im Reich, der Creys, keinen eintyigen Mann, zu Roß vnd Fuß, zu seiner</foreign> defension, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zuwerbenbefugt, da doch der
<pb id="s352" n="80" TEIform="pb"/>
Reichsabschied</foreign> de Anno 1555. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">im Buchstaben, das vnvernemliche wiederspiel ordner</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Sed, hoc non obstante, Caesareani in <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> opinione perseverarunt: Quare, deinceps, postulatis suis, uterque, tam Tillius, quam Fridlandius, articulum hunc inseruerunr, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">apud Lundorp. d. tomo 1. l. 2. c. 35. p. 1225. et 1226.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß der Nieder-Sächsische Creys dergleichen vnzulässige,</foreign> (ex ipsorum opinione) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">verdächtige Kriegswerbungen, ohne Ihrer Keyserlichen Mayt. ausdrückliche verwilligung, einstellen solten</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Foedus quoque Lipsiacum Ferdinandus improbavit, ac voeavit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ut refert Elector. Saxoniae in resolutione Caesaris Legatis <reg orig="datâ" TEIform="reg">data</reg> Torga 20. Maii Anno 1631.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">eine schwere, vnverantwortliche</foreign> resolution, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit dieser andeutung, daß er darvor hielte, daß etwan kein Exempel im Reich, das wegem vnümbgänglicher Kriegs</foreign>molest<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ien, die Stände des Reichs, gleichsam wieder ihren Römischen Keyser, vnd dessen</foreign> exercitum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">eine Verfassung, vnd Verbündnus gemachet</foreign>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Qui Iubdolae quoque Pragensis amnistim seopus est</note> Imprimis, in <reg orig="subdolâ" TEIform="reg">subdola</reg> <reg orig="istâ" TEIform="reg">ista</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg>, sive <reg orig="amnistiâ" TEIform="reg">amnistia</reg>, sive <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)mnhsikaki/a|</foreign>, hoc egit callidissimus Iesuitarum discipulus; ut ius istud, Imperatorem exorbitantem <reg orig="armatâ" TEIform="reg">armata</reg> manu in ordine redigendi, quod moribusiis antiquis competit, auferret Ordinibus Imperii.</p>
<p TEIform="p">Generalem enim amnistiam, sive, simplicem praeteritorum oblivionem, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> sancire noluit: Ne Ordines Imperii, qui arma <reg orig="adversùs" TEIform="reg">adversus</reg> ipsum gesserunt, suo iure usi, ac per viam contractus, seu compositionis, in gratiam cum ipso venire viderentur.</p>
<p TEIform="p">Sed alios, quasi ex <reg orig="merâ" TEIform="reg">mera</reg> <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg> restituit: Ut eo ipso, deliquisse illos, appareret.</p>
<p TEIform="p">Exempli <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg>, Duces Megapolenses: Quos, sub certis conditionibus, in gratiam recepturus, Pactis Pragensibus dicitur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Pragischer Friedenschlus § wegen der Hertzoge</foreign>.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wolle sie wiederumb zu Keyserlichen Hulden vnd Gnaden auffnehmen, vnd bey Land vnd Leuten gantz ruhig verbleiben lassen, wofern sie den Friedenschlus danckbarlich, vnd Würcklich</foreign> accepti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, vnd sich solchem gemäß verhalten, auch deme, ihrenthalben sonderbar begriffene,</foreign> memorial, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gebürend nachkommen werden</foreign>.</p>
<pb id="s353" n="81" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">In quo memoriali, inter alios, articulus esse fertur, de <reg orig="mulctâ" TEIform="reg">mulcta</reg> centum millium Imperialium <reg orig="persolvendâ" TEIform="reg">persolvenda</reg>: Quos Episcopus Viennensis, ad reaedificationem Aulae Episcopalis, ab Imperatore iamdudum impetraverit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Auctor libelli, de statu particulari Regiminis, Fer dinandi II. cap. 2.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Aliis plerisque, ab <reg orig="amnistiâ" TEIform="reg">amnistia</reg> exclusis, spem fecit; gratiam non defore, si supplices Caesari fierent, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß, wann ein, oder andere ausgenommene Person, sich bey Ihr. Keyserlichen Mayt. vnvorlengt anmelden, vnd Gnadbegehre würde, Sie, nach beschaffenheit der Sachen, thnen allen, den Weg, zu Ihrem Keyserlichen Gnadenthron zukommen, nicht gesperret haben wolten</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">d. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Pragischer Friedenschlus § doch haben Ihre Keyserliche Mayt.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Haec conditio insidiosa veniae, illecebra est Austriacae potentiae: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Iustus Asterius in deplor. Pacis German</hi>.</note> Nam, qui, pro Libertate se pugnare, profitebantur, iam perduellionis crimen fateri, et eius veniam deprecari, coguntur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Iesuita cuiusdam interceptae literae de dato, Coloniae 20. Ian. 1635. avae Collationi Pirnensium et Pragensium Pactorum lit. D. Auctor adiunxit</hi>.</note></p>
<p TEIform="p">Ex eoque posteri discent, bella, contra Imperatorem, et Domum Austriacam, (ab hac enim, nisi alius rerum status factus fuerit, Imperatorium nomen vix separabitur) quomodocumque se gerant, iniusta, et foedera illicita esse: Nec licere Ordinibus Imperatori sese opponere; sive privilegia ipsorum invadat, sive Leges fundamentales, ac iuramentum, Imperio praestitum, violet, sive quidvis tandem faciat, et, ut verbo dicam, absclutum sibi dominatum usurpet.</p>
<p TEIform="p">Cum Maiores ipsorum, qui Ferdinando, id molienti, restiterunt, <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> et iniuste se fecisse, et, rebellionis crimen incurrisse, confessi; nec tamquam suo iure, et per aequalem, hinc inde, malorum oblivionem, sed ex <reg orig="merâ" TEIform="reg">mera</reg> <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg>, pro Imperatoris beneplacito, tamquam malefactores, dignitati ac bonis, in totum, vel ex parte restituti fuerint.</p>
<pb id="s354" n="82" TEIform="pb"/>
</div3>
<div3 id="ChDS.08.02.05" n="5" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio V.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Iurisdictionem supremam Imperatores sibi <reg orig="arrogârunt" TEIform="reg">arrogarunt</reg></note> IUrisdictionem supremam iam aggredimur, circa quam luce meridiana clarius est, quode <reg orig="Familiâ" TEIform="reg">Familia</reg> <reg orig="Habspurgicâ" TEIform="reg">Habspurgica</reg> oriundi Imperatores, illam in solidum, et in omnes <reg orig="promiscuè" TEIform="reg">promiscue</reg> sibi vindicaverint hucusque, et adhuc <reg orig="impudentissimè" TEIform="reg">impudentissime</reg> vindicent.</p>
<p TEIform="p">Nam quod de Tiberio Tacitus refert, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">libro 1. annal.</hi></note> cum ipse quoque privata iudicia sibi assereret; dum Veritati (seu Iustitiae) consulitur, libertatem corruptam: Hoc est, dum iuri dicundo operam dat Tiberius, Imperium Populi Romani occupasse, et omnem Senatus reliquam potestatem ad se traxisse, sub obtentu Iustitiae administrandae. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Clapmar. libro 2. cap. 5.</hi></note> Idem de his Imperatoribus dicere iure possumus.</p>
<p TEIform="p">Cum autem, ut supra exposuimus, Iurisdictio, ex <reg orig="antiquâ" TEIform="reg">antiqua</reg> <reg orig="observantiâ" TEIform="reg">observantia</reg>, in duas species dispescatur; nempe, Iudicium Principum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">das Fürstenrecht,</foreign> et Iudicium Camerale, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">das Kammer-Gericht</foreign>: Harpyiae istae utrique rapaces ungves suos iniecerunt.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Etiam in Imperii Principes</note> Nam Iudicium, Principum corpus, famam ac Regalia concernens, iam Carolus V. aperte sibi arrogavie, dum, Anno 1548. litem, inter Landgravium Hassiae, et Comitem Nassoviae, de ditione Cattorum, solus decidit: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Sleidan. libro 21. histor</hi>.</note> Quamquam sententia illa post rescissa sit.</p>
<p TEIform="p">Itaque idem Legem istam, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> Imperatori cognitio de Feudis Principum reservata est, studio, ac <reg orig="datâ" TEIform="reg">data</reg> <reg orig="operâ" TEIform="reg">opera</reg>, obscurius, <reg orig="nullâque" TEIform="reg">nullaque</reg> huius iuris facta mentione, concepisse videtur: Utsupprimendi huius privilegii ansam inde arriperet.</p>
<p TEIform="p">Successores deinde Caroli, potestatem hanc, de causis eiusmodi Principum cognoscendi ac iudicandi, quasi minime controversam, sibi <reg orig="usurpârunt" TEIform="reg">usurparunt</reg>.</p>
<p TEIform="p">Sic, cum inter Ducum Saxoniae, Vinariensis ac Altenburgensis Lineae, Consiliarios, de iure primogeniturae quaestio oriretur, Rudolphus, Anno 1607. eam <reg orig="sententiâ" TEIform="reg">sententia</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> decidit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">weil Ihm,
<pb id="s355" n="83" TEIform="pb"/>
als regierendem Römischen Keyser, vnd beyderseits, der Zeit verpflegten jungen Hertzogen zu Sachsen, Obersten Vormund, vnd Lehen-Herren, solches einig vnd allein zustehe</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Imperiale decretum in <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> eaus â de dato <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Prag</foreign> 27. Sept. Anno eod.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Id quod factum est, suffragante Christiano II. Electore Saxoniae, qui rem hanc ad Caesarem detulerat.</p>
<p TEIform="p">In <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> Iuleacensi, Imperatori, idem ius sibi arroganti, restiterunt quidem uniti Principes; dum scripserunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In literis ad Electorem Saxoniae de dato <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Schwäbischen Hall</foreign> 31. Ian. Anno 1610</hi>.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß die Gülische Sache, so drey Fürstenthumb, vnd erliche Graffvnd Hertschafften belangt, für die Keyserliche Hoff-Rähte gezogen worden, sey der Teutschen Chur-vnd Fürsten Hoheit, Rechten, vnd alter gewonheit mit nichten gemäs, sondern zum höchsten wiedrig vnd abbrüchig</foreign>: Sed, ut ex eventu colligitur, nequiquam.</p>
<p TEIform="p">Nam Christianus II. Elector Saxoniae, quia <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> propitium se, prae aliis, quorum intererat, Iudicem habiturum, augurabatur, proprio et reliquorum Saxoniae Ducum nomine, Caesari assensus est; Privatique commodi spem, publico Principum privilegio praetulit: Ita enim scripsit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In deductione Iurium, quae Domus Saxonisa in Ducatum Iuleacensem, etc. praetendis</hi>,</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß der Keyserlichen Mayt. vermöge der beschriebenen Rechte, des Heiligen Reichs</foreign> constitutio<foreign lang="GE" TEIform="foreign">nen, der Kammer Gerichts Ordnung, vnd üblicher</foreign> observantz <foreign lang="GE" TEIform="foreign">im Reich, die</foreign> cognitio, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> decisio, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">als dem eintzigen ohnmittelbaren Richter allein yustünde, die könten vnd wolten sie Ihrer Mayt. als gehorsame, des Reichs Chur-vnd Fürsten nicht entziehen</foreign>. Et iterum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">es erinnern sich Ihr. Chur-vnd Fürstliche Gnaden bedächtlich, daß der Römischen Keyserlichen Mayt. wann über Fürstenthumb, vnd dergleichen Reichs-Lehen, streit vnd spaltungen vorfallen wollen, das erkendnus nicht allein, vermöge der beschriebenen Lehenrechte, ohnzweifflich gebühre, vnd zustehe, sondern auch derselben, mit einhelligen Schlus, aller Stände des Reichs, in der Kammer-Gerichts-Ordnung, vnd sonsten,</foreign> reservi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, und vorbehalten
<pb id="s356" n="84" TEIform="pb"/>
worden, so gar, daß ob sonsten die Keyserliche Mayt</foreign>. cum <reg orig="Camerâ" TEIform="reg">Camera</reg>, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd hinwiederumb</foreign> <reg orig="Camerâ" TEIform="reg">Camera</reg> cum Caesare, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in andern fällen,</foreign> in iurisdictione concurri<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, gleichwohl diesetz ein</foreign> casus reservatus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bleibe, darinnen</foreign> Camerae, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vielmehr aber</foreign> Paribus Curiae, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die</foreign> cognitio <foreign lang="GE" TEIform="foreign">glatt abgestricket, welche der Keyserlichen Mayt. zuentziehen, Ihre Chur-vnd Fürstliche Gnaden, Pflicht, Stands, vnd Gewissens halber, nicht wolle verantwortlich seyn</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Principum autem Imperii, tamquam Assessorum, praesentiam, quam praecise necessariam esse, ad huiusmodi iudicium constituendum, supra firmavimus, idem Christianus Elector, arbitrio ac discretioni Imperatoris commisit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die Römische Keyserliche Mayt. werde selbsten die wichtigkeit der Sachen Gnädtgst erwegen, den Vnglimpff allein auff sich nicht nehmen, sondern, auch ohn erinnern, etliche Cyur-vnd Fürsten des Reichs, wie sie in viel geringern Sachen bißhero zuthun gepflogen,</foreign> consuli<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, vnd an sich ziehen, vnd sich also erweisen, wie einem hochlöblichen Keyser , vnnd vnverdächtrgen Richter gebühret</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In responso ad Unitorum Principum literas de dato <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Dreßden</foreign> 10. Februarii Anno 1610</hi>.</note></p>
<p TEIform="p">Eiusdem opinionis fuerunt alii nonnulli, Caesareae potestatis <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg>, quam propriae Libertatis studiosi, circa id tempus Pragae congregati, Principes, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ihre Keyserliche Majestät werde sich nicht entgegen sein lassen, vor öffnung der Vrtheil , zu</foreign> concipi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">rung derselben , vnd</foreign> ad decisionem causae, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">etlicher vnpartheyischer Chur-vnd Fürsten Rähte, thren Reichs Hoff Rähten beyzuordnen: Wann allein des Reichs Hoff Raths</foreign> iurisdiction, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">deren sich Ihrt Keyserliche Mayt. keines wegs begeben können oder möchten, nicht</foreign> reeusi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, sondern deroselben rechtliche erkändnus, wie billig vnd recht, vn</foreign>disputi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret bleibe</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Relatio quorundam Electorum at Principum, ad secundam Casavis propositionem de dato <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Prag</foreign> 28. Maii Anno 1610</hi>.</note></p>
<pb id="s357" n="85" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Hinc, posthabitis omnibus istis exceptionibus, et interpositis appellationibus, causa ista in <reg orig="Aulâ" TEIform="reg">Aula</reg> Caesaris recepta est: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Reink. libro 1. cl. 4. cap. 19. n. 18.</hi></note> Et Caesar, semel ac semper, mentem suam explicuit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In literis ad Electorem Brandenburg. de dato <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Prag</foreign> 2. Martii Anno 1610</hi>.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß er, von seiner, über angeregtem Gülischen</foreign> succession <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Streit , gnugsam gegründter, vnd</foreign> interponir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ter Keyserlichen</foreign> iurisdiction, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit nichten auszusetzen, auch die durch ihn ergangene rechtmässige,</foreign> citationes, mandata, interlocuto<foreign lang="GE" TEIform="foreign">rien, vnd andere verordnungen, gestracks zu</foreign> prosequi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, ja so weit</foreign> ad ulteriora <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zuverfahren, festiglich entschlossen, biß allerseits schuldige</foreign> parition <foreign lang="GE" TEIform="foreign">erhalten, vnd diese</foreign> praetensiones, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie sichs eignet, vnd geziemet, ordentlich vnd vollnkommentlich, durch ihn, an seinem Keyserlichen Hofe erörtert, beygelegt, vnd entschieden werden</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Cum vero, transactione Iuterbocensi, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">quae inita 22. Martii Anno 1611</hi>.</note> Elector Saxoniae voluntati tandem Electoris Brandenburgici sese accommodaret, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß von Ihr. Keyserlichen Mayt. nebenst vnparteyischen Chur-vnd Fürsten des Reichs, ein ausspruch geschehen, vnd zu dem ende, die drey Chur-vnd Fürstliche theile, nemblich, ein jeder zweene annembliche Chur-vnd Fürsten, deren sie sich zuforderst selbsten vnter einonder,</foreign> <reg orig="salvâ" TEIform="reg">salva</reg> recusatione, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zuvergleichen, benennet werden solten</foreign>: Imperator iurisdictionis suae, quam praetendebat, <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg>, ac Principes suae Libertatis, tenacior, id hac quidem vice admisit; <reg orig="additâ" TEIform="reg">addita</reg> tamen protestatione, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß sich sonsten auff diesen</foreign> special <foreign lang="GE" TEIform="foreign">fall, niemands zuberuffen, oder solches</foreign> in consequentiam <hi TEIform="hi">zuziehen habe</hi>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In consir maticnt huius transactionis de dato <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Prag</foreign> 5 Decembris Anno 1611</hi>.</note></p>
<p TEIform="p">Unde quaestione hanc, de Iudicio Principum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von Fürstenrecht,</foreign> isthac transactionis Iuterbocensis confirmatione, esse decisam, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sey hiedurch allerdings erleutert vnd</foreign> decidi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret,</foreign> Lundorpius putat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">tomo 2. actor. publ.libro 2. tmct. 2. p. 23.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Et nos quidem illam, tamquam nodum aliquem gordium, vi
<pb id="s358" n="86" TEIform="pb"/>
<reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg> incisam, quam legitime decisam, agnoscimus: Quis vero, seu incidendi, seu decidendi potestatem soli Rudolpho contulerit, non <reg orig="immeritò" TEIform="reg">immerito</reg> dubitamus.</p>
<p TEIform="p">Similiter (ut ad alia exempla pergamus) in <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hessen</foreign> contra <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hessen,</foreign> Marpurgensem successionem concernente, per aliquot annos, ex <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> parte, exceptio isthaec fuit opposita, sed, in Comitiis Ratisbonensibus, Anno 1613. habitis, per Decretum Caesareum 23. Octobris reiecta, litisque contestatio partibus iniuncta. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Reink. libro 1. cl. 4. cap. 19. n. 28.</hi></note> <reg orig="Quâ" TEIform="reg">Qua</reg> <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> in <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> Darmbstadensis (qui <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg>, quod Caesarem sibi privatim <reg orig="summè" TEIform="reg">summe</reg> affectum sciret, Principum hoc privilegium <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> contempserat) Anno 1623. 1. Aprilis, Ratisbonae, a defuncto Ferdinando, sententiam, in omnibus articulis summe secundam, extorsit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Reink. ib. n. 29.</hi></note></p>
<p TEIform="p">In <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> quoque <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Lünenburg</foreign> contra <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Brgunschweig,</foreign> de Ducatus Grubenhagensis successione, Imperator Matthias solus <reg orig="definitivè" TEIform="reg">definitive</reg> pronuntiavit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Idem d. n. 28.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Ferdinandus defunctus etiam, in <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> heredum Edowardi fortunati, contra Georgium Fridericum, Marchionem Badensem, Anno 1622. 25. Augusti, sentententiam solus tulit, et publicavit: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid.</hi></note> <reg orig="Reiectâ" TEIform="reg">Reiecta</reg> appellatione, quam is, à Caesare male informato, ad eundem melius informandum, et ad Ordines Imperii, interposuerat.</p>
<p TEIform="p">Idem Ferdinandus, cum hodierno Saxone colludens, ac in plurium Principum, Magnatumve perniciem conspirans, in specificatione sua exceptorum ab <reg orig="amnistiâ" TEIform="reg">amnistia</reg>, de eorundem corpore, fama, ac bonis, <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> <reg orig="operâ" TEIform="reg">opera</reg>, de plane, absque ullo iudicii strepitu, et causae cognitione, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> absque citatione <reg orig="ullâ" TEIform="reg">ulla</reg>, sententiam tulit.</p>
<p TEIform="p">Dolendum autem est, huc tandem, per socordiam nostrorum Principum, rem devenisse, ut, qui privilegiis ac Libertate, aliorum Regnorum Principes in tantum eminebant, quantum lenta viburna cupressi; nunc, hoc in passu, illis longe inferiores sint.</p>
<pb id="s359" n="87" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Nam in <reg orig="Franciâ" TEIform="reg">Francia</reg> Pares, non nisi coram Paribus Curiae olim conveniri potuerunt: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ex Choppino, Bodino, et Hotemanno refert Reink. ibid. n. 13.</hi></note> Et, in Neapolitano Regno, Comites ac Barones in criminalibus, non, nisi per Pares Curiae iudicantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Idem ibid. n. 14.</hi></note></p>
<p TEIform="p">In <reg orig="Daniâ" TEIform="reg">Dania</reg> quoque, si Regi, aut Praefectis eius controversia cum aliquo ex Nobilitate, sive is Senator Regni sit, sive non, incidat, eum coram universo Regni Senatu compellare debet; sive ea controversia sit de fundis, sive de aliis quibuscumque bonis, aut negotiis: Ut testantur Ordines Regni, in scripto publico, quo causas exponunt, cur <reg orig="renuntiatâ" TEIform="reg">renuntiata</reg> Christierno Regni <reg orig="oboedientiâ" TEIform="reg">oboedientia</reg> et fide, Fridericum Regem elegerint. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Chytraeus in Chron. Saxoniae l. 10.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Iurisdictioni Camerali paulatim magis Imperatores sese admiscuerunt</note> Altera iurisdictionis species, Iurisdictio nempe vulgaris, Principum corpus, famam, ac Regalia non concernens, olim quoque totis Imperii fuit, a quo illa Camerae Imperiali mandata est; ut superius probavimus.</p>
<p TEIform="p">In <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> <reg orig="Camerâ" TEIform="reg">Camera</reg>, initio, ne tantum quidem iuris Imperator habuit, ut Iudicem solus, pro arbitrio suo, constituere posset: Quod tandem tamen sibi arrogavit.</p>
<p TEIform="p">Deinde Carolus V. duos Comites, seu Barones, qui in <reg orig="absentiâ" TEIform="reg">absentia</reg> Iudicis, vice eius fungerentur, et duos alios Assessores iudicio huic intrusit: <reg orig="Nullâ" TEIform="reg">Nulla</reg> <reg orig="aliâ" TEIform="reg">alia</reg> de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, nisi ut sensim, magis magisque supremae iurisdictioni sese immisceret, Ordinumque potestatem labefactatum, suam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> auctum iret.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tandem concurrentia iurisdictionis inventa</note> Praeponderante tamen semper adhuc Ordinum iure, tandem praecipuus Austriacae Domus fetus, et insigne stabilimentum in lucem prodiit, Consilium nempe aulicum Imperiale, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Reichs Hoff Rath</foreign>: Qui iterum concurrentiam istam iurisdictionis, inter Cameram ac Imperatorem, enixa est.</p>
<p TEIform="p">Eaque concurrentia tantopere invaluit, ut si hodiernam observantiam respiciamus, Imperatoribus concurrentem cum <reg orig="Camerâ" TEIform="reg">Camera</reg> iurisdictionem competere, dubio plane careat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Arnis. lib. 2. de Republ. c. 6. n. 111.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Quae ex dissidio forsan religionis orra</note> Ut autem alia multa, in Imperii praeiudicium ab Austriacis
<pb id="s360" n="88" TEIform="pb"/>
introducta, ita quoque haec concurrentia, ex religionis dissidio, ortum traxisse videtur.</p>
<p TEIform="p">Cum enim, sub initium Evangelicae Religionis ac Reformationis Camerales importune admedum erga Protestante se gererent, et multa contra ius, fasque, odio Religionis, in illos statuerent, Protestantes Carolum Imperatorem, quem mitiorem sibi fore sperarunt, <reg orig="contemptâ" TEIform="reg">contempta</reg> Imperiali <reg orig="Camerâ" TEIform="reg">Camera</reg>, implorare coeperunt: Idemque à Pontificiis factum, qui, <reg orig="recusatâ" TEIform="reg">recusata</reg> a Protestantibus Camera, iure suo, et Iudice se destitui, querulabantur. Et hoc forsan modo concurrentiae istius prima fundamenta iacta sunt.</p>
<p TEIform="p">Inde Heldus, Caroli V. Legatus, ad Protestantes, in Conventu Smalcaldiae, Anno 1537, habito, mulias, ait, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">apud Sleidan. lib. 11. histor.</hi></note> incidisse causas, de quibus cum Camerae Iudices agerevellent, abipsis et recusati sint, et asperioribus etiam verbis compellati: Et eius rei querimonias ad Caesarem esse delatas a Litigatoribus, qui suum ius consequi non posse, dicerent.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Successu temporis formata ac firmata</note> Mansit tamen partus hic infirmus quasi, ac informis, donec, ursorum more, lambendo, eum Imperatores, in istam, quam nunc habet, redegerunt formam, ac sollenni sanctione consirmarunt.</p>
<p TEIform="p">Primus Ferdinandus Imperator, eius nominis I. <reg orig="certâ" TEIform="reg">certa</reg> ordinatione, sub obtentu et colore iustitiae administrandae, eum inclusit. In <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> verba ista habentur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">§ <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so haben wir bißanhero,</foreign></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ihr Mayt. habe bißanhero, zu beförderung vnd verrichtung der</foreign> Iustiti, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">den Keyserlichen Hoff Rath erhalten, vnd wolle denselben noch ferner erhalten vnd ersetzen, auch alle</foreign> Iustiti <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd Parteyeyhändel dahin</foreign> remitti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, vnd weisen</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Matthias quoque certam huic consilio ordinationem praescripsit; in <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> amplissima illi iurisdictio et potestas assignatur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in vnserm Reichs Hoff Rath,</foreign> inquit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In Ordinatione Consilii aulici tit. 2. in princ</hi>.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd desselben</foreign> iurisdiction, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sollen alle und iede Sachen, unser Keyserthumb, das
<pb id="s361" n="89" TEIform="pb"/>
Heilige Römische Reich, derselben Hoheit, Recht, Herzlig-vnd Gerechtigkeiten, Pfandschafft, Losung, Regalien, Hohe vnd Nieder-Lehen,</foreign> Privilegien, indult, confirmation, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd anders, wie solches Nahmen haben mag, so viel solche die</foreign> Iustiti <foreign lang="GE" TEIform="foreign">belangen, insonderheit alle vnd jede Partey sachen, die rechts gewonheit,</foreign> connexitet, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> consequentz <foreign lang="GE" TEIform="foreign">halber, für vnser Keyserlich Gericht gehöcen, oder von den ersten</foreign> instant<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ien, durch mittel der</foreign> appellation, supplication, dictionem nullitatis, invocationes officii, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder in alle andere wege sich dahin wenden,</foreign> fundirt <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd gehörig seynd, sollen allda angenommen, gerechtfertige, darüber erkandt, vnd die notturfft</foreign> expedi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret werden</foreign>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><reg orig="Hodiè" TEIform="reg">Hodie</reg> indubis</note> Imo Electores Imperii; iurisdictionem hanc Aulae Caesareae, dudum, sollenniter agnoverunt` Imperatori in Capitulatione legem praescribentet, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Capitulatio Ferdinandi II. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ihre Mayt. solten vnd welten auch des Heiligen Reichs</foreign>,</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß Ihre Mayt. sollen vnd wollen, ihren Geheimen, vnd des Reichs Hoff Rath, also bestellen, damit männiglich schleunige vnparteyische</foreign> Iustitia administri<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret werden möge</foreign>. Quae clausula in Rudolphi II. nondum exstat, sed in Matthiae primum Capitulatione reperitur.</p>
<p TEIform="p">Saxo imprimis, inter hos, Imperatoris potestatem valde sublimatum, Imperii vero Libertatem suppressum ivit, et Palatino, processus aulicos impugnanti, acriter restitit: Ut ex Legatorum Saxonicorum verbis colligere licet; quibus Domino Camerario illi rotunde confessi sunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">ut is testatur in relatione ad Electore Palatinum de dato 24. Iul. Anno 1608. ap. Lundorp. tomo 2. act. publ. l. 2. tract. 5. p. 541.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ihr Herr könte vnd wolte Keyserlicher Majestät, ihre habende, vnd hergebrachte</foreign> iurisdiction <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nicht</foreign> disputi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren lassen, were einmahl an dem, daß dieselbe</foreign> fons iurisdictionis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd daß alle</foreign> exemptiones, privilegia, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd austräg von dero herkommen: Weren auch im bestendigen herbringen, vnd würden sich davon nicht treiben lassen. Er könte die Hoff-</foreign>proces per se <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nicht fechten, oder darbey Pfältzischer, vnd anderer Stände meynung seyn</foreign>.</p>
<pb id="s362" n="90" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Quin ergo Iurisdictio suprema Imperatoris propria, ab eoque cumulative, non privative, in Cameram ex parte collata, dici debeat (si ex praesenti rerum statu iudicemus) ex tra controversiae aleam positum est.</p>
<p TEIform="p">Unde Caesar Electorum Legatis aliquando respondisse legitur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Pmga 27. Iul. Anno 1590. ap. Lundorp. d. tomo 2. l. 1. tract. 4 n. 3. p. 55.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ihre Keyserliche Mayt. hette dem Kammer-Gericht ihre</foreign> iurisdiction <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in etlichen Fällen</foreign> communici<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, aber sich der oselben darumb nicht</foreign> abdici<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret noch begeben</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Et in Ordinatione Consilii sui aulici Matthias scribit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">tit. 2 §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so wollen wir auch</foreign>.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wir haben vnserm Kammer-Gerichte</foreign> concurrentem iurisdictionem <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu mehrer beförderung der Parteyen, vnd vnser übertragung, mitgetheilet</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Itemque Pactis Pragensibus expresse cautum est, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">§ <foreign lang="GE" TEIform="foreign">den Keyserlichen Reichs-Hoff Rath</foreign> <hi TEIform="hi">in sine</hi>.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ihre Keyserliche Mayt. habe sich</foreign> reservi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, daß sie ihr selbst, vnd ihrem Keyserlichen Reichs Hoff Rath, in einigem stücke, zumahl auch, an handhabung vnd</foreign> execution <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Friedenschlusses, gantz nichts wolle gesperret vnd entzogen haben</foreign>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Iurisdictio aulae magis privilegiata, quam Camerae</note> Nec, parem, cum <reg orig="Camerâ" TEIform="reg">Camera</reg>, iurisdictionem sibi arrogasse, Imperatoribus satis fuit, sed et longe ampliorem, ac magis privilegiatam sibi <reg orig="vindicârunt" TEIform="reg">vindicarunt</reg>.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tum in processu</note> Camera enim, non nisi <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>, in ordinatione eius <reg orig="praescriptâ" TEIform="reg">praescripta</reg>, procedit, aut iudicat: <reg orig="Eâque" TEIform="reg">Eaque</reg> desiciente, sollennitatibus, a iure communi requisitis, necessario astringitur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es soll, in allen vnd jeden föllen, die insonderheit, vnd ausdrücklich in der Ordnung, des gerichtlichen</foreign> proces <foreign lang="GE" TEIform="foreign">halben, übersehen, das gemeine Recht statt haben, vnd Vermög desselben gehandelt, vnd</foreign> procedi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret werden</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordinatio Camerae de Anno 1555 parte 3. tit. ult.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Consistorium vero summi Principis, sine ambagibus, sive formulis ordinariis, <reg orig="solâ" TEIform="reg">sola</reg> veritate <reg orig="inspectâ" TEIform="reg">inspecta</reg>, sine strepitu et <reg orig="figurâ" TEIform="reg">figura</reg> iudicii, levato velo, sententiam fert: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Auctor Relationis Donawerdicae parte 1. p. 33. Paurmeist. libro 2. de iurisd. cap. 6. n. 259.</hi></note> Nec ordinem
<pb id="s363" n="91" TEIform="pb"/>
iudiciarium, de iure positivo introductum, servare tenetur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Reink. lib. 1. cl. 3. c. 12. n. 35. et sequ.</hi></note> Nulla enim Lexpotest Principis Curiam coarctare, cum illa sit Lex animata in terris; inquit Iustinianus: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Nov. 105 cap. paenult. in sine.</hi></note> Quod ad hodiernam Imperatoris Aulam Legistae haud segniter applicant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Reink. d. loco n. 41.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Imperator quidem Matthias, processum iudiciarium Consiliariis suis observandum, iniunxit: Sed tot additis limitationibus, et restrictionibus, ut, in effectu, res ad nihilum recidat, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sollen, so viel möglich,</foreign> (haec prima limitatio) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd die</foreign> praeemi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">nentz dieses vnsers Höchsten Gerichts, vnsers Reichs Hoff-Rachts, von rechtswegen erleiden mag</foreign> (haec secunda) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">desselben vnsers Cammer-Gerichts, bevorab in grossen Sachen,</foreign> (haec tertia) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gewönlichen</foreign> proces, termin, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> sollennite<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten gebrauchen, vnd dieselben</foreign> observi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, etc. vnd in allweg, so viel die</foreign> substantz <foreign lang="GE" TEIform="foreign">eines gerichtlichen</foreign> proces <foreign lang="GE" TEIform="foreign">anlangt, sonderlich, da ein vnwiederbringlich</foreign> praeiuditz <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zubefahren,</foreign> (haec quarta) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von der Ordnung, wie sie im Keyserlichen Cammer-Gericht eingeführet, ohne wollgegründete Vrsachen</foreign>(haec quinta) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nicht abweichen: Hingegen wolle Wir sie</foreign> (haec sexta et summa limitatio) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">an andere</foreign> accidenta<foreign lang="GE" TEIform="foreign">lische Gerichts</foreign> sollennia, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dadurch dem Hauptwerck, vnd gnugsamer erkündigung der Warheit, nichts zu, oder abgehet, keines weges verbunden, sondern vielmehr auff den gemeinen Nutz vnd förderung der heilsamen</foreign> Iustiti, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gewiesen vnd verpflichtet haben</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In erdinatione Consilii aulici tit. 2. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so wollen wir auch</foreign>.</note></p>
<p TEIform="p"><reg orig="Rectè" TEIform="reg">Recte</reg> autem Deputati calamum censorium hic strinxerunt, et subdolas istas limitationes, per quas iniustitiae lata panditur fenestra, induxerunt.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tum in causis ad ea pert. nentibus</note> Deinde quoque, Camerae iurisdictio in <reg orig="primâ" TEIform="reg">prima</reg> <reg orig="instantiâ" TEIform="reg">instantia</reg>, ubi personae, quae conveniuntur, immediate Imperio subiectae non sunt, nisi in puncto denegatae iustitiae, fundata non est, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">es soll das Keyserliche Cammer-Gertche in erster</foreign> instantz, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder rechtfertigung, keineladung erkennen, oder geben, gegen den ienigen, die der Keyserlichen Mayt. und dem Reich, nicht ohn mittel
<pb id="s364" n="92" TEIform="pb"/>
vnterwerffen sind, etc.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordinat. Camerae de Anno 1555. parte 2. tit. 1.</hi></note> Aut ubi illae immediate quidem Imperio subiectae sunt, sed privilegia Austregarum habent. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid. tit. 2. 3. et 4.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Iurisdictio aulica privilegia primae instantiae non attendit</note> Imperatores vero Austriaci, haec etiam primae instantiae, iudicia pedibus <reg orig="conculcârunt" TEIform="reg">conculcarunt</reg>.</p>
<p TEIform="p">Nam proximis annis, ut Auctor Informationis Dona werdicae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">parte 2. p. 121.</hi></note> testatur, Ordinum et Imperialium imprimis Civitatum, subditos, per commissiones, citationes, ac mandata sua, ad Aulam Caesaream, ac quidem <reg orig="saepiùs" TEIform="reg">saepius</reg>, sine ulla expressione causae, <reg orig="evocârunt" TEIform="reg">evocarunt</reg>: Et debitam ordinario Magistratui cognitionem, et subditis primae instantiae privilegia, ac remedia Appellationis, Revisionisque adimere tentantes.</p>
<p TEIform="p">Eodem modo, in personis, Imperio immediate subiectis, privilegia Austregarum, quae Camerae iurisdictionem in <reg orig="primâ" TEIform="reg">prima</reg> <reg orig="inftantiâ" TEIform="reg">inftantia</reg> impediunt, Aulae Caesareae iurisdictio dudum perrupit.</p>
<p TEIform="p">Protestantes, iam Anno 1594. ea de re conquesti sunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In gravaminibus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nach dem Psältzischen vnd Braudenburgischen</foreign> conceps</hi>.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">es wollen allerhand Sachen, erstlich</foreign> per modum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">verordnerer</foreign> Commissa<foreign lang="GE" TEIform="foreign">rien, vnd darnach zur</foreign> decision, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">an den Hoff Rath, wieder der Stände</foreign> privilegia <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd herkommen, gezogen werden, dadurch dann den Ständen das</foreign> beneficium primae instantiae <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> revisionis <foreign lang="GE" TEIform="foreign">entzogen wird</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Idemque Anno 1613. clarius repetierunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In gravaminibus de eod. Anno.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die Reichs-Hoff Rähte haben sich vnterstanden, gantz beschwerliche</foreign> commissiones <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ausgehen zu lassen, dahin gerichter, daß in solche</foreign> commissionibus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die</foreign> Commissarii, usque ad conclusionem causae, procedi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, vnd hernacher die Sachen an den Keyserl Hoff, zum endlichen ausschlag verschicken solten, welches aber nicht allein den Austrägen zu abbruch, sondern auch den Parteyen seibst, zu nicht geringer beschwerung gereichen thut, vnd dann ihnen, durch solche Wege, die, sonsten habenden,</foreign> beneficia Appellationis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">deter doch ihre, der Stände unmittelbare Unterthanen, geniessen,
<pb id="s365" n="93" TEIform="pb"/>
vnd also</foreign> melioris conditionis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">als sie, die Stände selbsien, seyn mussen, denommen werden</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Imperator quidem Matthias privilegia primae instantiae, si personae, immediate Imperio non subiectae, conveniantur, Consiliariis suis observanda esse, tradit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatione Consilii aulici tit. 2. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">da aber Vnsern</foreign>.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">da Vnsern Reichs Hoff-Rähten sachen vnd beschwerungen fürkommen, darinnen, je zu Zeiten, die Parteyen ihre nechsi ordentliche Obrigkeit, auch Vnsere vorgesetzte Landfürsiliche Regierungen überschritten vnd vmbgangen, sollen Vnsere Reichs Hoff Rähte dieselben Parteyen, erstlich, für bemeldte ihre ordentliche Obrigkeite, Gericht, oder Regierungen, wohin sie dann gehören, weisen</foreign>.</p>
<p TEIform="p">Sed mox subiungit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">es were dann, daß solche Sachen vnd Beschwerungen, die ordentliche Obrigkeiten, Gericht, vnd Regierungen selbsten berürten, oder sonsten bewegliche Vrsachen verhanden weren, die Sachen in Vnserm Reichs Hoff Rath anzunehmen: Darauff sollen vnd mögen Vnsere Reichs Hoff Rähre, etc. nach gelegenhett der Parteyen vnd Sachen, wie es sich gebühret, handlen, vnd erledigung thun-</foreign>Quibus verbis tota haec res ad arbitrium Consiliariorum revocatur: et ita, quod <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> manu dedit, <reg orig="alterâ" TEIform="reg">altera</reg> mox dolose aufert Imperator.</p>
<p TEIform="p"><reg orig="Quâ" TEIform="reg">Qua</reg> de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, totam hanc limitationem, seu declarationem, omnia antecedentia enervantem, Deputati <reg orig="cancellârunt" TEIform="reg">cancellarunt</reg>.</p>
<p TEIform="p">Idem Matthias privilegia quoque Austregarum ad Iudicium aulicu noviter extendisse, primo intuitu videtur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinationi Consdy aulici tit. 1. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wir befehlen</foreign>.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Reichs-Hoff Rath solle nicht bloß allein, die Keyserliche Hoheit sondern auch der Churfürsten, Fürsten, Grafen, Herrn, Stände, gefreycer Ritterschafft, vnd anderer, mittel-vnd vumittelbarer Vnterthanen</foreign> privilegia, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">aller gebühr nach, sorgsamblich in acht nehmen, niemands dawieder beschweren, etc.</foreign></p>
<p TEIform="p">Sed, si pergas, mox, quod construxerat, diruit, et, per viam commissionum, omnia haec, Austregis è medio sublatis, ad se, in subsequentibus, trahit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">weil der Billigkeit nicht zuwieder,
<pb id="s366" n="94" TEIform="pb"/>
sondern vielmehr an ihm selbst nützlich, vnd den Parkeyen, zu ersparung vieler Zeit, vnd ver gebenen Vnk ostens fürträglich, auch bey allen wollgeordneten Gerichten löblich herkommen, die streitigen Sachen zu gütlicher Handlung vnd Vertrag zuweisen, so sollen vnsere Reichs Hoff Rähte sich dessen, nach gelegenheit, sonderlich aber auff der Parteyen anruffen, zugebrauchen, nicht aus acht lassen: Vnd weil darbey auch sehr gut, vnd dem herkommen gemäs, vmb besserer besorderung der</foreign> Iustitz, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd abhelffung der beschwerden willen, (es weren dann sonderbare Vrsachen dawieder verhanden) daß die</foreign> clausul, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in verbleibung der güte, was recht ist, zuerkennen, vnd auszusprechen,</foreign> annectiret, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd einverleibt wird, demnach sollen sich vielbenmeldte vnsere Reichs Hoff Rähte, ins künfftige dieses vnterscheids verhalten, wann nemblich, vermöge der ansträge, vnd mit diesen ausdrucklichen Worten, eine</foreign> commission <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bey vns gesucht wird, daß solches keiner Parteyen, wann anders die</foreign> iurisdiction fundi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, abgeschlagen werde: Vnt stehet in diesem fall, vermög vnserer Cammer-Gerichts Ordnung, den Parteyen die</foreign> appellation, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von Vrtheilen der Commissarien, an Vns, oder Vnser Keyserlich Cammer-Gericht bevor.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Ordinatione Consilii aulici d, tit. 2. §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">diemeil aber auch.</foreign> </note> Et ita, si actori hac <reg orig="viâ" TEIform="reg">via</reg> experiri libitum fuerit, Commissarii Caesaris in locum Austregarum succedunt, à quibus <reg orig="rectà" TEIform="reg">recta</reg> ad Aulam, aut Cameram, exclusis <reg orig="penitùs" TEIform="reg">penitus</reg> Austregis, itur.</p>
<p TEIform="p">Hanc itaque integram clausulam, à verbis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd weil darbey auch,</foreign> Deputati <reg orig="eliminârunt" TEIform="reg">eliminarunt</reg>, aliamque eidem, in sequenti <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>, substituerunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dieweil diese</foreign> clausul <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sehr beschwerlich, vnd dadurch alle befreyete Austräge zu grunde giengen, als were dafür zusetzen: Daß, in verbleibung der Güte, Parteyen an den jenigen Richter, dahin sie eigentlich gehöret, gewiesen, auch alsdann die</foreign> appellation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">an gebürende Orte gebracht werden solle.</foreign></p>
<p TEIform="p">Tandem generalis quaedam clausula à <reg orig="Matthiâ" TEIform="reg">Matthia</reg> annectitur, per quam privilegia primae instantiae <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> eludi possunt: <reg orig="Quippè" TEIform="reg">Quippe</reg>, quae ex certis fiunt ordinaria ac lubidini Aulicorum
<pb id="s367" n="95" TEIform="pb"/>
Consiliariorum substernuntur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">weil auch ferner bey vnd, von alters her, woll hergebracht, daß wir zu mehrer, beförderung der</foreign> Iustitz, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd rettung der dedrengten, sonderlich in Sachen, so ohne das</foreign> in <reg orig="primâ" TEIform="reg">prima</reg> <reg orig="instantiâ" TEIform="reg">instantia</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bey vnd angebracht vnd erörtert werden können, oder, anderer vmbstände halben, solches für rathsam angesehen, oder da wir, als vnmittelbarer Obervnd Lehen-Herr angeruffen werden, oder sonsten Vns,</foreign> oppresserum et misserabilium <foreign lang="GE" TEIform="foreign">anzunehmen,</foreign> commissiones, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu verhörung der Sachen, allein ausgehen lassen, so fürters zu vnserm Keyserlichen ausspruch, an vnsern Hoff</foreign> remitti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, vnd über sendet werden, thun wir vnserm Reichs Hoff Rath,</foreign> in obspecificir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten fällen, der gleichen</foreign> commissiones <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hinfüro zuerkennen, vorbehalten.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ibid.</hi></note> Et ita, quandocumque id, ex circumstantiis, Consilio aulico visum fuerit, causae, exclusis primis instantiis, per viam Commissionum, ad Aulam Caesaream derivari possunt.</p>
<p TEIform="p">Quod ut praecaverent Deputati, verba ista, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder anderer Vmbstände, etc.</foreign> ut nimis indefinita, et generalia, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dadurch allerhand vnleidliche beschwerden eingeführet werden möchten,</foreign> similiter <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Imperator litis pendentiam interrupit</note> omittenda censuerunt.</p>
<p TEIform="p">Litispendentiam quoque interrumpere, et causas, in <reg orig="Camerâ" TEIform="reg">Camera</reg> iam motas, ac ex parte ventilatas avocare, Senatus hic Imperatorum aulicus conatus est.</p>
<p TEIform="p">Ita enim, iam tum, Anno 1590. conquesti sunt tres saeculares Electores, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In gravaminibus suis ap. Lundorp, tomo 2. act. publ. l. 1. tract. 4. n. 2. p. 51.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß, auff der Parteyen vngleich fübringen dem Cammer-Gericht je bißweilen</foreign> inhibi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, demselben allbereir anbrachte Sachen entzogen, vnd am Keyserlichen Hoff solche erörtert werden wollen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Praesensque ab iisdem refertur exemplum in Civitate <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Erfurt, welcher, auff anhalten Chur Maintz, mit</foreign> poenal manda<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten vom keyserlichen Hoff Rath zugesetzt worden, vngeachtet der</foreign> litispendentz <foreign lang="GE" TEIform="foreign">am Keyserlichen Cammer-Gericht.</foreign></p>
<p TEIform="p">Et mox <reg orig="iterùm" TEIform="reg">iterum</reg>, Anno 1594. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß auch</foreign> avocationes à
<pb id="s368" n="96" TEIform="pb"/>
<reg orig="Camerâ" TEIform="reg">Camera</reg>, per rescripta <foreign lang="GE" TEIform="foreign">geschehen seyn sollem,</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In gravaminibus</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nach dem Sächsischen</foreign> concept.</note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß vom Hofe an das Cammer-Gericht</foreign> inhibitiones <foreign lang="GE" TEIform="foreign">erfolgen, vnd die Sachen, dahin gehörig, nach Hofe gezogen werden.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">in gravaminibus,</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nach dem Brandenburgischen</foreign> concept.</note></p>
<p TEIform="p">Denique <reg orig="clariùs" TEIform="reg">clarius</reg> et <reg orig="expressiùs" TEIform="reg">expressius</reg> in ultimis Comitiis Ratisbonensibus, idem Protestantes Imperii Ordines repetierunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In gravaminibus.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Man habe sich vnterstanden, etwan in denen Sachen, so allbereit am Cammer-Gerichte, auch Fürstl. Hoff-Gerichten anhängig gemachet worden, zu</foreign> inhibi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, vnd, solcher</foreign> litispendentz <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vngeachtet, dieselbe an den Keyserl. Hoff zuziehen, ja auch woll die jenigen Sachen, darinnen bereit die Vrtheil gefasset, vnd nur auff der</foreign> publication <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gestanden, dahin abzufordern.</foreign></p>
<p TEIform="p">Quod ipsum, quid <reg orig="aliùd" TEIform="reg">aliud</reg> est, quam iurisdictione, pro lubitu ac lubidine <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg>, seu uti, seu abuti? Notissimos enim concurrentiae terminos (qui intra solam praeventionem definiuntur) ista audacia quam <reg orig="longissimè" TEIform="reg">longissime</reg> excedit.</p>
<p TEIform="p">Nec <reg orig="defuêre" TEIform="reg">defuere</reg> tamen, praefrictae frontis, Leguleii; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Berlichius decis. 158 per tot.</hi></note> qui istiusmodi enormibus ausis applauderent, eaque, velut optimo iure facta, comprobarent: Imperatorem cum Rege Franciae, quoad potestatem et iurisdictionem, quam uterque in Regno suo et Imperio habet, <reg orig="falsissimè" TEIform="reg">falsissime</reg> aequiparantes. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Berlich. d. docis. n. 34.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Iurisdictio aulica Revisioni et Syndicatui non est obnoxia</note> In hoc quoque Iurisdictio aulica magis privilegiata est Iurisdictioni Camerae, quod si quis, <reg orig="latâ" TEIform="reg">lata</reg> per Camerales <reg orig="sententiâ" TEIform="reg">sententia</reg>, gravatum se existimet, supersit ei remedium Revisionis et Syndicatus: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordinatio Camerae de Anno 1555. parte 3. t. paenult.</hi></note> Quorum neutrum Aula Caesaris admittit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Auctor Informat. Donavverd. parte. 1. p. 135.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Tandem, <reg orig="quemadmodùm" TEIform="reg">quemadmodum</reg> in cognitione et iudicio suo nullis Legum repagulis Imperatores coerceri voluerunt: Ita etiam rei iudicatae exsecutionem, pro arbitrio suo instituendam, sibi arrogarunt.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Imperator exsecutionem, pro lubitu suo instituendam, sibi arrogavit</note> Nam Rudolphus Imperator, Anno 1617. die 2. Augusti in hunc modum rescribere ausus est, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">ut refert. Auctor d. informat. parte 2. p. 361.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß Ihre Mayt. weder in
<pb id="s369" n="97" TEIform="pb"/>
des Reichs</foreign> Exsecutions-<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ordnung, oder Creysverfassung, noch sonsten dahin gebunden seyn, daß zu</foreign> exsequi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">rung der Keyserlichem Vrtheil, sonsten kein mittel vor genommen werden möge, dann allein bloß des jenigen Creys-Obristen zuthuung, darunt er der</foreign> condemnirte <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gesessen, sondern sie hetten, zu erhaltung rechtens, auch wohl auff andere mas, in allwege zuschliessen.</foreign></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Imperator exsecutionem, pro lubitu suo instituendam, sibi arrogavit</note> Coronidis loco, circa iurisdictionem supremam, notare lubet; quod, in criminalibus quoque, Rudolphus Imperator, Ordinibus Imperii magnum praeiudicium inferre conatus sit: <reg orig="Quandò" TEIform="reg">Quando</reg> ex <reg orig="Aureâ" TEIform="reg">Aurea</reg> <reg orig="Bullâ" TEIform="reg">Bulla</reg>, et aliis Imperii Constitutionibus, <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> intellectis, inquisitionem ac cognitionem, de crimine Maiestatis seu Perduellionis, praeterito et excluso ordinario inferiore, cui <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> merum Imperium <reg orig="plenissimè" TEIform="reg">plenissime</reg> competit, Magistratu, sibi vindicavit.</p>
<p TEIform="p">In quo, ut in aliis multis, Saxoniae Elector, Imperatoris patarium, ac stratorem, haud impigrum, <reg orig="iterùm" TEIform="reg">iterum</reg> se praebuit.</p>
<p TEIform="p">Cum enim is Elector, ex confessione quorundam assasinorum, Heinricum de <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Thunaw,</foreign> et Laurentium <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Biederman,</foreign> Iohannis Georgii, Princopis Anhaldini, et subditos, et non infimae notae ministros, vitae suae insidiatos esse, conquereretur; <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg>, ut à foro ac Principe suo traducti, subi sisterentur, minabundus intendit: Quod cum haud procedere videretur, rem totam, non attento eo, quod praefatus Dux iustitiam <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> non denegaret, sed et ambabus manibus offerret (ut ex fundamentali relatione, seu deductione, hac de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> <reg orig="editâ" TEIform="reg">edita</reg>, elucescit) rem ad Imperatorem detulit. Qui lictores suos (<foreign lang="GE" TEIform="foreign">seinen Hoff-Profossen, mit etlichen Schützen, vnd seinem Ambt-Knecht</foreign>) non segniter <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> misit, ut eosdem reos ad Aulam Caesaream deducerent, et cognitioni sisterent; sub hoc colore, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß ihme (dem Keyser) Ambt vnd Pflicht halber, solche schreckliche vnd hochsträffliche</foreign> conspiration, utpote in necem Electoris Imperii facta, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nach befindung gebürlich zubesiraffen oblige, auch Krafft der Güldnen Bullen, vnd anderer Reichs</foreign>-constitutionen <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und
<pb id="s370" n="98" TEIform="pb"/>
Satzungen, die</foreign> perscrutatio, cognitio, et punitio huius atrocissimi criminis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">einig vnd allein zustehe.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">???<hi TEIform="hi">Literae Electeris Palatini et Brandenburgict ad Caesarem de dato 8. Iul. Anno eod.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Exitum quoque forsan habuissent, ac vi perrupissent, Imperatoris haec et Saxonis attentata, nisi alii Electores ac Principes, qui mali hanc rem exempli, et periculosae esse consequentiae, <reg orig="eminùs" TEIform="reg">eminus</reg> prospiciebant, auctoritate <reg orig="suá" TEIform="reg">sua</reg> intercessissent.</p>
<p TEIform="p">Hi enim, quemlibet coram suo ordinario Magistratu conveniendum, Proceribusque et Ordinibus Imperii, in specie quoque Principibus Anhaldinis, inter alia Regalia, Ius meri Imperii, etiam in atrocissimis delictis, non excepto Maiestatis, aut Perduellionis crimine, competere; Aureae <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Bullae, non illum, quem Imperator cidem affingebat, (quod, <reg orig="nempè" TEIform="reg">nempe</reg>, de crimine Perduellionis, solus Imperator cognoscere possit, et debeat) sensum, nec à quoquam in eum sensum unquam intellectum esse, evidenter <reg orig="demonstrârunt" TEIform="reg">demonstrarunt</reg>.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.08.02.06" n="6" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio VI.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><reg orig="Impèratores" TEIform="reg">Imperatores</reg> banno, etiam in Imperii Principes, grassati sunt</note> DE Banno, non opus est, ut <reg orig="prolixè" TEIform="reg">prolixe</reg> disseramus, cum vel praesens nostri temporis historia satis ostendat, quantum sibi, hoc in passu, ex Domo <reg orig="Austriacâ" TEIform="reg">Austriaca</reg> oriundi Imperatores, etiam in ipsos Imperii Principes, iuris sumpserint.</p>
<p TEIform="p">Carolus V. iam olim, Electorem Saxoniae, et Landgravium Hassiae, non auditos, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> non citatos, hoc fulmine percussit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Sleidan. lib. 17. histor.</hi></note> Et captum tandem, ad Mulbergam Electorem, tamquam rebellem, reumque laesae Maiestatis, capitis damnavit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wir haben erkandt, erkläret, vnd gesprochen,</foreign> (quae formalia sententiae condemnatoriae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">apud Hortled. come 2. de bello Germani, lib. 3. c. 70. n. 2.</hi></note> verba sunt) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">erkennen, erklären, und sprechen auch, aus Römischer Keyserlicher Macht und Vollnkommenheit hiermit wissentlich, daß Hans Friedericht der Richter, ihm zu bestraffung, und andern zu einem Exempel, durch das Schwert
<pb id="s371" n="99" TEIform="pb"/>
vom Leben, zum natürlichen Gerichte gebracht werden solle: Darzu wir ihn dann, mit dieser Vrtheil, vnd erklärung,</foreign> condemniren <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd vervrtheilen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Rudolphus Imperator, <reg orig="ergâ" TEIform="reg">erga</reg> Principes Imperii, nec comminatione, nec declaratione Banni parcus fuit: Ut, in turbis Argentoratensibus Anno 1602. ubi Vicario Decanatur, Christiano, Holsatiae Duci, et consortibus, Bannum comminatus est. Quin <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg>, in eventum, eosdem in Bannum declaravit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hat, bey Straff der Acht, die abtretung derer Stiffsgüter ihnen befohlen, vnd im fall nicht erfolgender</foreign> parition, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">an den keyserlichen Hoff, welcher enden der die Zeit sein wird, zuerscheinen, sie geladen, zu sehen, vnd zu hören, sich in vorbestimbte p</foreign>oe<foreign lang="GE" TEIform="foreign">n der acht, gefallen zu seyn, mit Vrtheil vnd Recht zu erklären, zu sprechen, vnd darauff, mit der</foreign> execution, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ohn iemandts</foreign> respect, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">fröderlichst zuverfahren.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Mandatum Caesareum</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">an die Brüderhöfischen</foreign> <hi TEIform="hi">Capitula</hi><foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren in Strasburg</foreign> <hi TEIform="hi">de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Prag</foreign> 5. <hi TEIform="hi">Aug. Anno 1602.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><reg orig="Quomodò" TEIform="reg">Quomodo</reg> idem quoque Rudolphus, in <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> Iuleacensi, contra insignes Imperii Principes, Banni comminatione fulminaverit, Edicta Caesarea satis, superque testantur.</p>
<p TEIform="p">Defunctus Ferdinandus nonne in <reg orig="personâ" TEIform="reg">persona</reg> Palatini, Principis Anhaldini, et aliorum, qui Palatino adhaeserant, idem ausus est: Hinc illae in Imperio nostro lacrimae: Hinc illa, non misericordia, sed miseria.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Proscriptio Palatini non est Mulhusii decreta</note> Nam id, quod Ferdinandus nobis persuadere conatur, quasi proscriptio illa Palatini, Mulhusii in deliberationem venerit, ibidemque decreta, non à se solo profecta sit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß er deroselben, vermöge der zu Mulhausen beysammen gewesenen Chur-vnd Fursten, ihm gegebenen gutachten, beschehenen zusag vnd erkändnus, wohl befugt sey:</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Caesar in literis ad Moguntinum de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wien</foreign> 1. <hi TEIform="hi">Iun. Anno 1620. et ad Comitem Zollerensem, itemque Bavarum de dato 1. Iul. Anno eod. apud Lundorp. tomo 2. actor. publ. libro 5. tsact, 20. n. 1. 2. 3. p. 891. 892. 893.</hi></note> Falsum esse, Elector Saxoniae asseverat, <reg orig="eâque" TEIform="reg">eaque</reg> de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> ad acta Conventus provocat,
<pb id="s372" n="100" TEIform="pb"/>
<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es sey wegen der angedeuteten Achts</foreign>-proces <foreign lang="GE" TEIform="foreign">halber zuy Mulhaussen nichts geschlossen vnd verabschiedet worden, wir solches die, bey solcher Mulhausischen Zusammen kunfft, gehaltene</foreign> acta, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit mehrerm bezeugen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In literis ad Iobannem Bipontinum de dato Torgano 9. Aug. Anno 1620. Lundorp. ibid. n. 12. p. 899.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vnd sey anders nichts geschlossen, als Chur-Pfaltz, durch allerhand dienliche vnd wollgegründete</foreign> motiven, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu bewegen, von dem</foreign> occupir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten Königreich Böhmen, vnd den</foreign> incorporir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten Ländern abzutreten, vnd dem rechtmässigem besitzer, etc. solche einzureumen, die Länder aber vonihrer wiedersetzligkeit vnd vngehorsam abzumahnen, mit dem anhang, da solches nicht erfolgete, die friedfertigen Chur-vnd Fürsten nicht lenger solchem Vnwesen zusehen, vnd ihr erwehltes vnd gekröntes Haupt</foreign> despecti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, vielweniger den siebenden Churfürsten, dafür Chur-Pfaltz denselben selber erkennet, verlassen könten, sondern müsten auff mittel bedacht seyn, dadurch die</foreign> auctoriter <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Haupts vnd Churfürsten, so wohl das Königreich Böhmen, als ein vornehm Leben, beym Reich könte erhalten, vnd</foreign> defendi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret werden.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In literis ad Casimirum Ducem Saxoniae de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Bautzen</foreign> <hi TEIform="hi">13. Oct. Anno eod.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Dehortatio <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> cum comminatione hoc Conventu decreta fuit, non <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Ferdinando indultum, ut ad Banni declarationem solus <reg orig="illicò" TEIform="reg">illico</reg> procederet, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">es ist zu Mulhausen nur auff die</foreign> hortation cum comminatione <foreign lang="GE" TEIform="foreign">geschlossen, auch ein grosser vnterscheid zumachen, vnter der Straff des</foreign> delinquen<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten selbsten, vnd</foreign> inter modum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie vnd auff was maß zu solcher straff zugelangen. Chur-Sachsen hat vor sich nie verneiner, daß der Pfaltzgraff gesündiget, vnd dahero zustraffen, sondern allein dieses</foreign> urgi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, daß die Straffe mit vorbewust des heiligen Reichs Churfürsten angeordnet, vnd vorgenommen werden solte, inhalt der</foreign> Capitulation. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Legatorum Electoris Saxoniae votum in Conventu Ratis bonensi Anno 1623. II. Febr. ap. Lundorp. tomo 2. act. publ. lib. 6. tract. 24. p. 1161.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Sed et rescissionem Banni, velut irrogationem, Ferdinandus sibi arrogavit.</p>
<pb id="s373" n="101" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Sic Christianus, Princeps Anhaldinus, Senior, 10. 20. Iun. Anno 1624. per Consilium Imperatoris aulicum, cassato sollenniter Banno, in Imperatoris, ac Imperii protectionem et securitatem <reg orig="rursùs" TEIform="reg">rursus</reg> receptus est. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Reink. lib. 1. cl. 5. e. 6. n. 1949.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Idem Comiti de <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hohenloe,</foreign> et aliis accidit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Reink. ibid.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Ulterius, quod de Banni declaratione diximus, Imperatorem scilicet universum hoc ius ad se traxisse, id ad exsecutionem Banni <reg orig="meritò" TEIform="reg">merito</reg> etiam extendimus: Consiliarii enim aulici etiam exccutionem Banni sub Imperatoris traxerunt arbitrium; eumque, aut <reg orig="secundùm" TEIform="reg">secundum</reg> ordinationem Exsecutionis, hanc Cireulorum Ducibus mandare, aut alium certum Ducem ad exsequendum ordinare, et, pro lubitu suo, exsequi posse, contendunt.</p>
<p TEIform="p">Cum credendum non sit, quod Caesar, per ordinationem Exsecutionis semet ipsum exsequendi facultate <reg orig="privârit" TEIform="reg">privarit</reg>: Et causa ista, propter quam Circulorum Ducibus exsecutio Banni, à <reg orig="Camerâ" TEIform="reg">Camera</reg> irrogati, demandata est, (quae est, quod Camera ipsa ad exsecutionem sufficientes vires nullas habeat) in Caesare cesset. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Auctor Relationis Donavverdicae parte 2. p. 170.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Quo colore, exsecutio contra Urbem Donawerdam, quam, praeterito Suevici Circuli Duce, Bavaro Caesar commiserat, suo tempore excusata et palliata fuit.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.08.02.07" n="7" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio VII.</head>
<p TEIform="p">IAm ad contributiones et collectas, sevius collectandi accedimus: In quo Austriacos, actis per obliquum cuniculis, plus, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ipsis competebat, paulatim sibi vindicasse, haud obscurum est.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Novus, citra Comitia, colligendi pecunias modus</note> In colligen dis quidem pecuniis, et contributionibus indicendis Imperatores, ante Ferdinandum II. Ordinum iura <reg orig="apertè" TEIform="reg">aperte</reg> violare et subvertere nondum ausi sunt: Quaedam tamen ab iis inita est ratio, per quam, citra universalem Conventum, ab Ordinibus pecuniaria impetrarent subsidia.</p>
<pb id="s374" n="102" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Coeperunt enim, praetextu magnae necessitatis, quae repentino opus haberet subsidio, in particularibus singulorum Circulorum Conventibus, partes suas agere, et flagitare pecuniam.</p>
<p TEIform="p">Idi psum, pst expugnatum à <reg orig="Turcâ" TEIform="reg">Turca</reg> Iaurinum, Anno 1594. et deinceps <reg orig="saepiùs" TEIform="reg">saepius</reg>, à Rudolpho, in omnibus, et imprimis, in superioris, ac inferioris Saxoniae Circulis, tentatum est: Hoc, <reg orig="nimirùm" TEIform="reg">nimirum</reg>, colore, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">weil die ansetzung vnd bestimmung, eines allgemeinen Reichstags, viel zu weitleufftig, sintemahl nicht allein die mithewilligung der Churfürsten eine geraume erhandlung bedörffe, sondern auch der Tag, damit denselben die weitgesessene Stände erreichen mögen, gemeiniglich drey Monat hinweg nehme, vnd was hernach der</foreign> praeparatio<foreign lang="GE" TEIform="foreign">nen mehr seynd, so könne sich leichtlich auff die Haupt</foreign> tractation, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ehe dieselbe zu einhelligem abschiede befördrt, etwa so viel weil vnd Zeit verschliessen, das darüber wohl der gantze Sommer versireichen würde, zugeschweigen, der tewren, mercklichen, grossen zehrung, die den Ständen gemeiniglich bey den Reichstagen so viel auffgeheit, daß man hernach desto übler</foreign> contribuir <foreign lang="GE" TEIform="foreign">en kan.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Literae Caesaris ad Administratorem Electoratus Saxonici de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Prag</foreign> <hi TEIform="hi">21. Decembr. Anno 1595.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Cum autem quidam Circuli (quia universalia Comitia exspectari non posse, videbantur) saltem universalem certorum, ex omnibus Circulis deputatorum, Conventum urgenrent, Rudolphus eodem praetextu, iisdemque rationibus, id incommodum esse, duxit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">es were in</foreign> effectu <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auch, des gantzen Reichs zusammenerforderung, vnd würde besor glich darauff nicht weniger, wo nicht mehr Zeit, als einen Reichstag gehören: Dann ehe man zur</foreign> general <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Versamblung schreiten könte, müsten zuvor in einem jeden Creys,</foreign> particular <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnc absonderliche Creystage angestellet, vnd daselbst die Keyserliche</foreign> proposition deliberi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, auch die Gewalt vnd Vollmacht bedacht, vnd verfasset, vnd alsdann erst der ausschus</foreign> general convocation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">für genommen werden. Welche
<pb id="s375" n="103" TEIform="pb"/>
vorbereitliche Ereysversamblungen etliche Monat, ehe man zum Hauptwerck gelangete, verzehrten.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Caesaris literae ad Electonatus Saxonici Administmtorem.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Eius modi ratio</note> Vera autem huius rei causa fuit, quod Imperator nulla etut in Comitiis fieri assolet) in particularibus Circulorum Conventibus, desiderio suo oppositum iri gravamina, noverat.</p>
<p TEIform="p">Deinde, quia <reg orig="meliùs" TEIform="reg">melius</reg> cum singulis Circulis, quam cum omnibus iunctim, sese transacturum confidebat. Id quod Rudolphus <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> non dissimulavit, ut <reg orig="apertè" TEIform="reg">aperte</reg> <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg> fassus sit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In d. literis.</hi></note> se hoc exigendi modo, <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, uti, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">weil er nicht gewis wisse, ob im fall einer</foreign> general <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Versamblung, alle Ereysse zu seinem vorgeschlagenen</foreign> modo, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">verstehen vnd einstimmen würden.</foreign></p>
<p TEIform="p">Tandem, quia uno <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> Circulo in suam sententiam traducto, à reliquis, ad eius exemplum, tantundem faciliore <reg orig="operâ" TEIform="reg">opera</reg>, sese extorsurum rebatur.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Et perniciosum fundamentum</note> <reg orig="Quàm" TEIform="reg">Quam</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> communi Libertati noxium, et exitiosum fundamentum sit, super quo nova et insolita ista collectandi ratio exstructa est, Rudolphus ipsemet testatur, dum scribit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In d. literis.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dieweil vns bey dieser eyl, vnd</foreign> summo periculo morae, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">fürnemblich obliegt, die kürtzesten, vnd allerförderlichsten mittel vorzunehmen, so der gemeinen Noth, vnd dem Heiligen Reich am aller fürträglichsten, vnd ersprießlichsien seyn, so haben wir nochmachls keinen schicklichern weg hier zu gefunden, dann daß in jedem Creys, absonderlich, die notturfft, durch etliche Vnsere keyserliche</foreign> Commissarien proponi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, vnd erhaudelt werde.</foreign></p>
<p TEIform="p">Nam si, compendiosissima, et communi necessitati <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> accommoda, media eligere, in Imperatoris facultate esse, agnoscamus; ad eundem consequenter absolutum redibit collectandi arbitrium.</p>
<p TEIform="p">Itaque Ordine, semel iterumque Rudolpho obsecuti, tandem oderati, quod res erat, <reg orig="extraordinariâ" TEIform="reg">extraordinaria</reg> hac collectandi ratione <reg orig="recusatâ" TEIform="reg">recusata</reg>, totum negotium ad Comitia reiecerunt.</p>
<pb id="s376" n="104" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Ita, Anno 1596. cum reliqui inferioris Saxoniae Ordines Rudolpho Imperatori mille Equitum subsidium decrevissent, Ducum Brunswicensium, et Civitatis Northusii Legati perseveranter dissenserunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">haben sich gar in</foreign> contrarium <foreign lang="GE" TEIform="foreign">er kläret, daß in Krafft ausdrücklicher</foreign> instruction, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd befehls sie in nichts einwilligen solten, es were dann Sache, daß solche Hülffe, auff gemeiner Reichsversamblung, bey allen Ständen, nach altem Herkommen, gesucht würde: Was alsdann in gesambt</foreign> deliberi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret vnd beschlossen, auff den fall theren ihre Herren vnd Obern sich dahin erbieten, von gemeinen beschluß sich nicht abzusondern.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Circuli inferioris Saxoniae de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Braunschweig</foreign> <hi TEIform="hi">2. April. Anno 1596.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Quod ipsum <reg orig="proculdubiò" TEIform="reg">procul dubio</reg> Ordines permovit, ut Recesui huic clausulam, modum hunc collectandi deinceps non admissum iri, annecterent, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ist in gemein, aus sonderbarem habenden befelch beschlossen vnd wiederholet, daß forthin, dergleichen keine</foreign> extraordinari <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> particular <foreign lang="GE" TEIform="foreign">verwilligung, vondesselben Creysses Ständen beschehen solle.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Recessu.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Quam mentem suam, sequenti anno Imperatori <reg orig="apertè" TEIform="reg">aperte</reg> <reg orig="significârunt" TEIform="reg">significarunt</reg>, subsidium, quod flagitabat, hac de <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> recusantes, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">weil solche gesuchte</foreign> defensif <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hülffen nicht vor eintzele, oder sonderbare Creysse, sondern für eine allgemeine Reichsversamblung, beydes ihrer eygenschafft, so wohl auch dem Herkommen nach,</foreign> <reg orig="ordinariè" TEIform="reg">ordinarie</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> <reg orig="praecisè" TEIform="reg">praecise</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gehörten, auch viel vornehme, sonderlich, der Ober-Reinische vnd Chur fürstlicher Creys, sich bißhero davon gäntzlich entzogen, vnd noch: Vngezweiffelt darumb, deiweil es wieder den alten brauch, vnd Herkommen im Reich lauffen, vnd eine newe, gegen der</foreign> posteritet <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnverantwortliche einführung auff sich tragen thete.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In literis ad Caesarem de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Braunschweig</foreign> <hi TEIform="hi">7. Mart. Anno 1597.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Eandem hanc viam exigendorum tributorum, Matthias, Fratris Successor, orto iam Bohemico tumultu, iniit: Ab
<pb id="s377" n="105" TEIform="pb"/>
inferioris Saxoniae Ordinibus postulans, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In literis ad Ducem Brunsvvicensem, et Capitulum Magdeburgense, de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wien</foreign> <hi TEIform="hi">25. Septembr. Anno. 1618.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">einen allgemein em Creystag auszuschreiben, dahin er sein Commissarien abfertigen, gemeine Noth in einem vnd andern</foreign> proponiren, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd den Creys-Ständen bedencken lassen wolle, wie, vnd durch was mittel, die Christliche, abgekommene, vnd enthlössete Vestungen, vnd Grentz-Heuser, damit dieselbigen, zu des Heiligen Reichs sicherheit, länger vnd beständig erhalten werden möchten, in einen bessern vnd sicherern stand gebracht, darneben auch ihm, als einem der fürnembsten des heiligen Reichs mitglied, regierendem Könige vnd Churfürsten zu Böhaimb, wieder seine vngehorsame vnd</foreign> rebellen, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit nothwendigem wiederstand begegnet werden möchte.</foreign></p>
<p TEIform="p">Et Ferdinandus, <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> post, similiter ab eiusdem Circuli Ordinibus flagitavit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In literis ad Ordines inferioris Saxoniae de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wien</foreign> <hi TEIform="hi">3. Novembr. Anno 1620.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">damit er desto balder das jenige, welches ihm vnrechtmessiger weise abgenommen worden, wiederumb völlig</foreign> recuperi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, vnd des Heiligen Reichs teutscher</foreign> Nation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vormawr, in Hungarn, bey so schwerem vnd vntrewen Zustande, noch lenger erhalten könne, mit einer er giebigen</foreign> contribution, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ihm die hülffliche Hand zubieten.</foreign></p>
<p TEIform="p">Hodiernus quoque, quem Ferdinandum III. vocant, quid, non ita pridem, in Conventibus singulorum Circulorum proponi fecerit, satis nontum est.</p>
<p TEIform="p">Hoc <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> artificio, citra universalem Ordinum Conventum, Imperatores tributa, et non contemnendas pecuniae summas, carptim, ab hoc aut illo Circulo, pluries <reg orig="impetrârunt" TEIform="reg">impetrarunt</reg>: Dispositioni <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> collectarum pecuniarum <reg orig="manifestiùs" TEIform="reg">manifestius</reg> manus iniecerunt.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Imperatores administrationem aerarii sensim sibi arrogarunt</note> Nam cum olim aerario certi Quaestores praeficerentur, postea illi aliquoties creari desierunt; et pecunia in certas quasdam Urbes, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die Lege-Städte,</foreign> congregata quidem est, sed Imperatores per proprios homines, illam administrarunt.</p>
<pb id="s378" n="106" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Velut, Anno 1544. decretum legitur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imperii de eod. Anno §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd damit nun solche</foreign> <hi TEIform="hi">in fine.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß die Ley Städte die bewilligte Hülffe, des Keysers oder Kömtschen Königs derordneten Sinnehmern, vnd befehlshabern, gegen gebür ender qvitung zustellen, vnd folgen lassen sollen.</foreign></p>
<p TEIform="p">Licet autem adhuc <reg orig="posteà" TEIform="reg">postea</reg>, ut Anno 1566. Quaestores constituti ab Imperio recperiantur; illi tamen, cum <reg orig="antiquitùs" TEIform="reg">antiquitus</reg> à toto Imperio dependerent, eique rationes redderent, ad solum Imperatorem respectum habere iussi sunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sollen die Pfennigmeister auff Vns (den Keyser) bescheiden, Vns gehorsam vnd gewertig seyn, vnd soll ihnen den Pfennigmeistern, ohne Vnsere bewilligung in ihren raitungen nichts</foreign> passi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret werden</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Recessus Imperii de Anno eod. §.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gleicher Gestalt sollen auch.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Ex quo tempore, ius creandi Quaestores, et liberum, de collatis pecuniis disponendi arbitrium, Imperatores sensim sibi arrogasse videntur.</p>
<p TEIform="p">Hinc illae Protesta ntium querclae, quod collata, contra Turcam, pecunia Hispano in manus tradita sit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß viel Reichs</foreign> contributiones, in Anno 1605. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie solches durch den Relchspfennigmeister, Geitzkoffler entdeck et worden, in seinem</foreign> discurs <foreign lang="GE" TEIform="foreign">an den Grafen von Für stenberg, in das Niederland verschickt, vnd dem Könige dargeliehen worden: So sey auch in der Franckfurter Messe, dem</foreign> Ambrosio Spinola, <hi TEIform="hi">durch erlicher vornehmer kauffleute wechsel, von des Reichs gelieferten</hi> contributio<foreign lang="GE" TEIform="foreign">nen, eine ansehnliche</foreign> summa <foreign lang="GE" TEIform="foreign">übermacht, vnd von ihm in Holland im Hag ausgeben worden.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">ut refertur in Discursu Pontifi ii, ut videtur, Putoris, evius titulus,</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vertrewliche</foreign> <hi TEIform="hi">communicationes</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">allerley gefährlichem Anschläge im Reich, so wohl wieder die Reyserlich Mayt, als auch andere gehorsame Stände des Reichs.</foreign></note></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ferdinandus tributa pro lubitum imperavit</note> Verum islhae comnia, quae hucusque in medium adduximus, ludus et iocus merus sunt, si cum ultimis Ferdinandi nostri conatibus comparentur.</p>
<p TEIform="p">Is enim per praedatorium, et, sine Ordinum consensu conscriptum militem suum, solos Evangelicos Ordines, belli huius
<pb id="s379" n="107" TEIform="pb"/>
ctrricu'o, <reg orig="immensâ" TEIform="reg">immensa</reg> auri vi emusnxit, quanta, praeteritis aliquct secuius, etiam extrema necessitate ingruente, à toto Imperio exacta et contributa non est, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die</foreign> qualitet, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">was in etlichen Jahren, von den Ständen</foreign> extorquvi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, vnd erpresset worden, erstreck et sich auff viel Millionen, vnd eine überaus grosse vngleubliche</foreign> summa, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß das gantze Reich, in etliche hundert Jahren, auch in den eussersten nothfällen, so viel nicht</foreign> contribui<foreign lang="GE" TEIform="foreign">cet, als nur in diesen letzen Jahren, die Evangelischen vnd</foreign> protesti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">renden Stände haben herschiessen müssen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Ordines Evangelici inliteris ad Caesarem de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Leipzig</foreign> <hi TEIform="hi">18. Martii Anno 1631.</hi></note></p>
<p TEIform="p"><reg orig="Adeò" TEIform="reg">Adeo</reg> ut, in solo Electoratu Brandenburgensi, quemadmodum Ratisbonae Imperatori <reg orig="publicè" TEIform="reg">publice</reg> ex probatum est, brevi temporis spatio, ad viginti milliones auri à Sudbitis extorta sint. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Electorum resolutic ad Caesaris propositionem in Conventu Ratisbonensi Anno 1630. de dato 16. Iul.</hi></note></p>
<p TEIform="p">In <reg orig="unicâ" TEIform="reg">unica</reg> quoque ulteriori <reg orig="Pomeraniâ" TEIform="reg">Pomerania</reg>, sumptus hi ad decem milliones excrevisse, dicuntur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Triennales Pomer aniae afflictiones inter Documenta n. 10.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Civitates imperiales <reg orig="quomodò" TEIform="reg">quomodo</reg> importunis et immodicis, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> immensis postulatis inauditum in modum, gravati ac exhausti sint, manifestum est, ex querulis earundem, ad Electorem Saxoniae, literis: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">de dato 2. Maii Anno 1622.</hi></note> Ad quem, velut sacram aliquam anchoram, illae, in his tribulationibus nequiquam confugerunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ist mit solchen hohen</foreign> postulatis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">newerlicher, vnd, im H. Reich teutscher</foreign> Nation, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ohnherkommener weise,</foreign> <reg orig="praeceptivè" TEIform="reg">praeceptive</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">also in sie gesetzt, daß dergleichen in den höhesten, eylfertigsten Reichs</foreign> expeditionen, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd Türckenzügen, ja auch durch gantze Reichs</foreign> conclusa, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gegen keinen der mächtigsten Chur-vnd Fürsten des Reichs, vnd vmb so viel desto weniger, bey einer eingem Stadt des Reichsbeschehem.</foreign></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Contra Leges Imperii</note> Has <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> exactiones Legibus, Iuribus, et Libertati Imperii ac Ordinum <reg orig="directò" TEIform="reg">directo</reg> contrariari in propatulo est, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dann aus den Reichs</foreign> constitutio<foreign lang="GE" TEIform="foreign">nen vnd</foreign> sundamental <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gensetzen offenbar, was vor ein</foreign> modus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">im Reich, da mangleich mit auswertigen Potentaten Krieg zuführen, genötigt würde, herbracht und
<pb id="s380" n="108" TEIform="pb"/>
vorgeschrieben, im gleichn männiglich wissende, daß, da der gerewen Chur-, Fürsten, vnd Stände des Reichs, mitleidende Hülffe, auch in den Christlichen, gerechtigsten Kriegen, wieder den Erbfeind, den Türcken, nötig gewesen, wie solche gesucht vnd erhandelt werden müssen, vnd were gewislich niemahls erhöret, würde auch in</foreign> histo<foreign lang="GE" TEIform="foreign">rien nicht zulesen seyn, daß solche</foreign> praecepts<foreign lang="GE" TEIform="foreign">weise, wie itzo, gleich als ob man darzu verbunden, vnd die Lande eigen weren, gefordert, vnd erzwungen würden, sondern es weiseten die Reichs</foreign> constitutiones, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> acta, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auch</foreign> fundamental <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gesetze viel ein anders.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Propositlo Legaterum Electerum saxoniae ad Caesarem facta Viennae 13. Maii Anno 1630.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Ita autem cum Ordinibus actum, quasi illi, pro Imperatorislubitu, assiduis contributionibus onerari possent, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ist also</foreign> procedi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, als wann der Chur-Fürsten, vnd Stände, Land vnd Lente preiß gegeben, vnd steter</foreign> contribution <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnterwürffig seyn müsten:</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">d. Propositio.</hi></note> <reg orig="Imò" TEIform="reg">Imo</reg>, quasi, non liberi Ordines, sed proprii homines, et glebae ascripti essent, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">es hat fast wollen dahin kommen, als ob Fürsten vnd Stände des Reichs nicht besser geachtet würden, als der geringste Vnterthan.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Literae eiusdem Electoris ad Comitem Colaldo de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Augustusburg</foreign> <hi TEIform="hi">Anno 1628. apud Lundorp. toino 2. actor. publ. lib. 8. tract. 56. p. 1406.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Cum tamen ab iis non, nisi per ordinaria, in Recessibus Imperii praescripta, media, pecuniam, comeatum, et similia, ad bellum necessaria, postulae, nec ditiones eorum militaribus stationibus onerare liceat, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die hoch-vnd eydlich betewrete Königliche</foreign> Capitulation, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auch die kundbare Reichs-</foreign>constitutiones (<foreign lang="GE" TEIform="foreign">nach welcher</foreign> form <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Keyser, das Regiment führem zulassen, zugesagt, vnd bewilliget) geben gar nicht zu, von den Chur-, Fürsten, vnd Ständen des Reichs, Geld,</foreign> proviant, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> munition <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zum Krieg zufordern, oder dero Lande mit einqvartierung zubeschweren.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Literae eiusdem Electoris de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Zabeln</foreign> <hi TEIform="hi">24. Aug. Anno 1630.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Et haec Ferdinandi insolentia in tantum excrevit, ut Pontificii etiam Electores illi connivere <reg orig="ampliús" TEIform="reg">amplius</reg> non potuerint, sed de
<pb id="s381" n="109" TEIform="pb"/>
<reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> iunctim omnes, in Conventu Ratisbonensi, Anno 1630. graviter conquesti sint, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">In <reg orig="duplicâ" TEIform="reg">duplica</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> Ratisbonae eod. Anno de dato 29. Iul.</hi></note> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß man die Patente, ohne anritt-lauffo- oder liefer geld ausgeben, vnd an dessen sitatt die Obristen mit den sammel- vnd Musterplätzen, in das Heilige Reich, auff gewisse Lande, vnd daß sie darinnen, was sie deswegen ausgelegt, von den Vnterthanen selbst, wieder erheben vnd ausbringen solten,</foreign> simpliciter <foreign lang="GE" TEIform="foreign">angewiesen: Welches auch zumahl nicht durch die, im Reich herkommende, wege geführet, sondern von den Ständen meistentheils, fort, durch schlechte</foreign> commission, pro imperio <foreign lang="GE" TEIform="foreign">geschehen. Sey auch solches Geld, theils, auff den köstlichen Stand der Generalen vnd Officirer, theils aber, zu schencklung,</foreign> assignatio<foreign lang="GE" TEIform="foreign">nen, vnd in</foreign> privat <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vortheil verwendet, ja grosse</foreign> summen, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von viel Tonen Goldes, in frembde Lande verschaffet, gantz ohne, daß darüber einige rechnung geleistet.</foreign></p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Idque etiam Pactis Pragensibus factum</note> <reg orig="Ultimò" TEIform="reg">Ultimo</reg> tandem, in pactis Pragensibus, priores Ordinum contributiones non sublatae, sed edicto publico stabilitae, et (si Diis placet) ex stipendiis extra ordinem, factae sunt ordinariae. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Iustus Asterius in deplorat. Patis Pragensis in prooem.</hi></note> Nam Ferdinandus, cum Saxone suo, <reg orig="privatâ" TEIform="reg">privata</reg> auctoritate, ingens tributum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von hundert vnd zwantzig Monat, nach dem einfachen Römerzug,</foreign> Ordinibus omnibus imposuit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Pragischer Friedenschlus § vnd weil ohnmüglich.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Licet <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> verbis <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> familiaribus utantur, ac, ut Plautus loquitur, <reg orig="precariò" TEIform="reg">precario</reg>, leniter, dictis bonis, quasi petnat, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">man versehe sich, es werde kein Chur-Fürst, oder Stand des Reichs, noch auch die freye Reichs-Ritterschafften, oder An See Städte bedenckens haben, siracks, mit vnd neben ihrer</foreign> acceptation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Friedenschlusses, hundert vnd zwantzig Monat, nach dem einfachen Römerzug, zubewilligen, vnd in sechs gleichen Zielen zuerlegen:</foreign> Attamen, cum absque huius contributionis onere, Paci sese accommodare,
<pb id="s382" n="110" TEIform="pb"/>
et securitatem nancisci <reg orig="nullatenùs" TEIform="reg">nullatenus</reg> possint, rogareistud, <reg orig="reverà" TEIform="reg">revera</reg>, imperare, est; nec censendi sunt Ordines id voluntarie facere, ad quod compelluntur.</p>
<p TEIform="p">Paria enim (ut à Legistis hoc mutuari licet) sunt, facere aliquid <reg orig="coactè" TEIform="reg">coacte</reg>, vel metu coactionis. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">l. 7. §. 1. Quod falso tutore aut. Decius consil. 690. n. 8. 9. 10. Et Grammat. consil. 31. n. 43.</hi></note> Et is, qui scit, se posse compelli, dicitur coactus facere, licet dicat, quod <reg orig="spontè" TEIform="reg">sponte</reg> faciat, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Decius d. consil. n. 10.</hi></note> aut animo laeto, ac iucundo videatur facere: Cum multi finganti ridere, qui timent.<note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Hyppol. de Marsil. in <reg orig="practicâ" TEIform="reg">practica</reg> crimin. §. expedita n. 20.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Quia itaque Ordines, si Pacis capa ces esse velint, placita Imperatori et Saxoni tributa, <reg orig="necessariò" TEIform="reg">necessario</reg> exsolvere tenentur, quibuscumque tandem verbis id postulent hi, perinde nobis est: Et veritas, ac res ipsa cordi curaeve <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg> sunt, quam inania huiusmodi verborum ludibria.</p>
<p TEIform="p">Quin <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> haud ingratum Imperatori forsam fuerit, si Ordines contributionem hanc detrectaverint, et postulatis suis deferre noluerint; ut rescissis etiam Pragensibus, qualibus qualibus, Pactis, illegem potestatem in eos exercere possit: nam, ex veteri dicto, quod Imperiales Civitates, Saxoniae Electori, inter alia, in memoriam <reg orig="revocârunt" TEIform="reg">revocarunt</reg>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">in literu de dato 2. Maii Anno 1622.</hi></note> armatae preces denegari sibi petita gaudent, ut, in ultionem, duplum (vel totum) capiant.</p>
</div3>
<div3 id="ChDS.08.02.08" n="8" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>Sectio VIII.</head>
<p TEIform="p">AD Magistratus, quorum creatio iuribus Maiestatis annumeratur, <reg orig="suprà" TEIform="reg">supra</reg> retulimus, et adhuc <reg orig="meritò" TEIform="reg">merito</reg> referimus, Senatores, seu Ordines Imperii, qui locum et suffragium in Senatu Imperii, sed Comitiis habent.</p>
<p TEIform="p">In quo puncto, Imperatores quoque potestatis suae septa <reg orig="validè" TEIform="reg">valide</reg> extenderunt.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Imperatores, quosdam è Senatu Imperii <reg orig="exturbârunt" TEIform="reg">exturbarunt</reg></note> Nam, <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg> quosdam è Senatu <reg orig="exturbârunt" TEIform="reg">exturbarunt</reg>: <reg orig="Nempè" TEIform="reg">Nempe</reg>,
<pb id="s383" n="111" TEIform="pb"/>
ecclesiasticos Principes, protestantium religioni deditos, Cui acriter quidem sese opposuerunt Evangelici Ordines; sedirrito conatu: Quia Pontificii, favore sivae relgionis, per colusionem, Caesari, seu conniverunt, seu suffragati sunt.</p>
<p TEIform="p">Nuperus tandem Ferdinandus, in coniuratione, cum Saxoniae Electore Pragae <reg orig="initâ" TEIform="reg">inita</reg>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">§ <foreign lang="GE" TEIform="foreign">anlangend die</foreign> <hi TEIform="hi">sessiones.</hi></note> huic rei plenissimam adhibuit medelam, apertisque verbis controversiam decidit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß die</foreign> sessiones <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> vota, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bey den Reichs vnd</foreign> Deputation, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auch Cammergerichtlichen</foreign> visitation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd</foreign> revision <foreign lang="GE" TEIform="foreign">tägen, deren sich sonst die Augspurgischen</foreign> Confessi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">onsverwandte Stände, wegen der, in ihrer inhabung begriffenen, oder, kraffe dieses Friedenschlusses, wieder dahin gelangenden</foreign> immediat <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Stiffie, hetten gebrauchen wollen, die vierzig Jahr über beyseits gestellet, vnd dieselbe</foreign> Conventus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vnd Verrichtungen, nichts desto weniger, von der Keysenlichen Mayt. vnd andern darzu gehörigen. Reichs Ständen,</foreign> <reg orig="respectivè" TEIform="reg">respective</reg>, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">aus geschrieben, fortgestellet, vnd verrichtet werden sollen.</foreign></p>
<p TEIform="p"><reg orig="Econversò" TEIform="reg">Econverso</reg>, Imperatores alios quoque in Senatum Imperii receperunt; qualis, in Principum Classe, Arnsbergius est, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gefürsteter Graff zu Arnberg:</foreign> Qui cum, Anno 1582. ut Legatus Domus Burgundicae, Comitiis adesset, sequentibus Comitiis, proprio nomine, Principum classi et Ordini insertus, legitur.</p>
<p TEIform="p">Idem de Duce Transylvaniae, et <reg orig="Weiwodâ" TEIform="reg">Weiwoda</reg> Walachiae ac Moldaviae, quod, <reg orig="nempè" TEIform="reg">nempe</reg>, ab Austriacis, non <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> Principes Imperii facti, sed et votum ac sessionem in Comitiis consecuti fuerint, testatur Goldastus. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">in descriptione Ordinum Imperii ante tomum 1. Constit. Imper.</hi></note></p>
<p TEIform="p">In Comitum quoque, et Baronum serie, non paucos forsan, huius farinae, reperias: Inter quos, sien dubio, Fuggeri sunt: Familia è <reg orig="Geggingâ" TEIform="reg">Gegginga</reg> pago, semimilliario ab Urbe <reg orig="Augustâ" TEIform="reg">Augusta</reg> distante, à Iohanne, qui, Anno 1370. Civis Augustae factus, exercere textoriam artem coepit, orta: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Martinm Crusius parte 3. annal. Suevic. libro 5. cap. 9.</hi></note> Mox <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> illustris, et magnifica, ingentium opum Domina; in tantum evecta, ut
<pb id="s384" n="112" TEIform="pb"/>
tandem, insignibus in Austriacam Domum meritis, Comitum ticulum, et in Comitiis locum, noviter ab iisdem Austriacis promeruerit. Noviter, inquam: Eorum enim nomen, in Recessibus Imperii, Anno 1582. <reg orig="primitùs" TEIform="reg">primitus</reg> apparet.</p>
<p TEIform="p">Quod ad Praelatos attinet, Petrus Denaisius, Assessor Camerae Imperialis haud postremae notae, intra quadraginta annorum spatium, circiter sedecim, in illorum numerum de novo receptos, satis probatae fidei testis nobis est <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">in Consilio</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">cuff den</foreign> <hi TEIform="hi">Religion-</hi><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Frieden,</foreign> <hi TEIform="hi">in specie,</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die Clöster vnd anders betreffend.</foreign></note></p>
<p TEIform="p">Ad idem Regale, seu Ius Maiestatis spectat constitutio generalis Ducis exercitus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Obersten Feld-Hauptmaus,</foreign> et distributio eorum ministeriorum, quae ad bellicam administrationem pertinent; Quam ipsam quoque toti Imperio, de iure antiquo, competiisse, probavimus.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Imperatores ius constituendi generalem Exercitus Ducem sibi <reg orig="vindicârunt" TEIform="reg">vindicarunt</reg>.</note> Et quamquam Carolus V. initio sui regiminis, Ordinum iura, in hoc passu, iam tum invasisse, ac labefactasse videatur: Cum enim Ordines auxilia illi decrevissent, Recesui simul insertum est, ut illa Caesari, et quos Caesar ad id ordinasset, parerent, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dem Volck sollen teut sche Hauptleute, vnd Kriegs-Rähte zugeordnet werden, die fürter auff Vns (den Keyser) vnd Vnsere hauptleute, so auch teutsche, vnd Wir, zu solchem vnsern vornehmen verordnen werden, auffsehen, vnd gewertig seyn sollen.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Reces sus Imperii de Anno 1521, §</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">demselben Bolck.</foreign></note> Posterioribus tamen temporibus, ius Ordinum, quibusdam praeiudiciis adhuc stabilitum est.</p>
<p TEIform="p">Et adhuc, Anno 1595. acriter, hac de re, Ordines inter se <reg orig="disceptârunt" TEIform="reg">disceptarunt</reg>. Saxo enim Elector, Domus Austriaca, Bavarus, ac Pontificii communiter, pro Caesare, more solito steterunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">das</foreign> directorium <foreign lang="GE" TEIform="foreign">müste man Keyserlicher Mayt. nicht nehmen, sondern es solten die Creys deroselben zehen Rächte zuordnen:</foreign> Protestantes <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="contrà" TEIform="reg">contra</reg> senserunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß über das teutsche Volck ein sonderbarer</foreign> general <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Obrister</foreign> constitui<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret werden solte.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">ut testatur</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Albecht Wakenitz</foreign> <hi TEIform="hi">in uteris ad Principem Pameraniae, de dato</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Regenspurg</foreign> <hi TEIform="hi">3. Ian. Anno 1598.</hi></note></p>
<pb id="s385" n="113" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Er imprimis Ferdinandus</note> Ferdinandus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> noster, ut in aliis omnibus, ita etiam in hoc passu, fidei, à se datae, fines, uno impetu perrupit, ac <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg>, pro lubitu suo, generalem Exercituum Ducem in Imperio, Wallensteinium, sopitis iam <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> publicis turbis, et discrimine omni submoto creavit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hat, nach dem kein Feind fast mehr ver handen gewesen, allererst einen Feld-Hauptman, ohne vorwissen vnd einwilligung der Stände, oder auffs wenigste der Churfürsten, ins Reich verordnet.</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi TEIform="hi">Electorum duplica Ratisbonae de dato 29. Iul. Anno 1630.</hi></note></p>
<p TEIform="p">Deinde nuper, per proditoriam istam Pacem Pragensem, <reg orig="palàm" TEIform="reg">palam</reg>, et sine <reg orig="ullâ" TEIform="reg">ulla</reg> dissimulatione, hoc ius <reg orig="iterùm" TEIform="reg">iterum</reg> sibi asseruit, universaleque Exercituum Imperium filio suo contulit: Qui tamen, ne initio resinvidiosa nimis appareret, in quartam curarum partem Electorem Saxonem assumpsit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Pragischer Friedenschlus § zu dessen allen Neben</foreign><hi TEIform="hi">reces</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wegen der</foreign> <hi TEIform="hi">coniunction</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zwischen Keyser vnd Churfürsten.</foreign></note></p>
</div3>
</div2>
</div1></body></text>




</TEI.2>
