Benevolo et cordato LECTORI SALUTEM.
FUnestam et cadaverosam hodiernae Germaniae nostrae faciem contemplanti mihi, causas, quid ita à semet degenerarit, et pristinae Libertati ac Dignitati penitus decoxerit, indagare, haud semel in mentem venit, benevole et cordate Lectore.
Et quidem praeter immobilem Fatorum vim ac seriem, qua, ut homines, sic et Imperia, nascuntur, adolescunt, crescunt, decrescunt, consenescunt, moriuntur, variae ac multiplices, eaeque gravissimae causae primo statim obtutu sese obtulere: Interque illas una haud è postremis; Legum, nempe, varietas, ac multitudo, Leguleiorumque seu Legistarum, eorum scilicet, qui Legibus et Iuri privato operam dant, nimia in Republ. auctoritas.
Qua in re, si in quaquam alia, Germania nostra adeo sibi dissimilis facta est, ut, si praeteritarum historiarum speculum inspiciat, semet ipsam minime gentium agnitura sit.
Nam olim quidem apud Germanos plus valebant boni mores, quam alibi bonae Leges, auctore Tacito: de moribus German. Et, ne longius in antiquitatem abeamus, adhuc Imperatorum tempore, usque ad Lotharium, Institutionum, Digestorum, Codicis, Novellarum, Iuris quoque Doctorum, Advocatorum, Procuratorum, Notariorum, et similium, quos togatos vultures,
vilissima capita, forensia pecora Apuleius de aureo asino. indigitat, ignota erant nomina.
Hinc, ut in incorrupta Republ. paucae Leges; nulli Legistae. Rara inter privatos ligitia: In publicis Fides integra, ingens Libertatis apud omnes amor, et generosum eius tuendae studium.
Postquam vero Iustinianaeum Ius in Germaniam invectum, Iurisque Interpretibus ac Legistis aditus patefactus est, mox, non privati tantum fori et Iudiciorum subsellia, sed arcanos quoque, consiliorum publicorum recessus ingenti quasi diluvio illi ipsi inundaverunt, nec flagitiis, sed Legibus et Legistis laborare coepimus.
Hinc, ut in corruptissima Republ. plurimae Leges; Tacit. lib. 4. annal. plurimi Legistae. Hinc inter privatos innumerata ligitia: In publicis sublesta Fides, et deiecti, dispositique ubivis ad servitutem Imperatorum subeundam animi.
Quod ad privatarum litium multitudinem attinet, res ipsa sese satis ostendit, nec in meridiano sole mutuaticio ullo lumine usus est.
Saeculum tantum nostrum paulisper intuere, quo noxae integritas, contumeliae pudor, ludibrio sides, litigio est omnis contractus et actus; ut Iustus Lipsius alicubi cent. V. epist. 8. scribit.
Rei publ. administrationem si spectemus, pravum istum in Germania morem invaluisse vidimus, ut, si quis evolvendis Iuris antiqui tricis et nugalibus Iustiniani quinquennium in Academiis vixdum impenderit, et Doctorellus, rubra tiara redimitus, redierit in patriam, illico, contra L. Syllae monitum, apud Sabellic. rapsod. histor. enneade 6. lib. 3. dignus hucusque habitus sit, Rei publ. admoveri gubernaculis, qui remum numquam tetigit, aut undabundum mare ne per somnium quidem vidit; et ingenti praefici corbitae, qui celocem numquam rexit.
Quod si antiquae rei Romanae, aut universalis historiae Scriptorem per transennam forte inspexerit, et insuper Electorum numerum, officia, aliaque curialia, quibus Aurea Bulla ad nauseam usque referta est, enarrare sciverit; Iam idem Iuris publici peritissimus, ex asse, omnibusque numeris absolutus Iureconsultus, et vel toti Imperio gubernando par fuerit habitus.
Multi quoque, tamquam longo rerum usu et experientia instructi, consiliis publicis admoti sunt, qui, si recte attenderes, aut causidicinam aliquamdiu exercuerant, et meras rabularias artes, fori strategemata, venalemque perfidiam spirabant, aut, ad summum, tribunalibus, et iuri inter litigantes dicundo seu affuerant, seu praefuerant.
Ita à foro in Aulam, et intimiora consiliorum publicorum penetralia, sub splendido Iuris publici privatique Sacerdotum ac Consultorum nomine, insinuavit et irrepsit Legistarum turba: Tantamque Ius Civile, et Leges Iustinianeae obtinuerunt auctoritatem, ut, nisi, qui illis apprime instructus fuerit, ad Rem publ. gubernandam idoneus existimatus nemo.
Hi, scilicet, veri Atlantes fuerunt, qui caelum istud politicum iuridica sua scientia vulgari omnium opinione, sustentare posse, hucusque crediti sunt.
Hinc evenit, ut actionum suarum formulas, instrumentorum clausulas, exceptionum, replicarum, duplicarum, triplicarum, quadruplicarum, et alia, è Iure privato deprompta, cavilla, Protestationes, Appellationes, cautelas, seu sutelas potius et imposturas suas è foro in Rem publ. inferrent.
Hinc factum, ut quando de Statu Imperii, et vera Status Ratione dubitatio exorta fuit, illi, Legum quidem antiquiorum, et Iuris Civilis scientia satis imbuti, Iuris vero publici, Historiarum, (imprimis patriarum) noviorum quoque Imperii Constitutionum novitia leviter modo tincti, non tam ex iisdem Imperii Constitutionibus, Germanorum
historiis, et notoria observantia, quam veterum Legum placitis, et Legistarum, Bartoli, Baldi, similiumque, qui maximam partem peregrini, ac Status nostri imperitissimi fuerunt, commentariis litem deciderint, ad Imperatoris molendinum omnia traxerint; ea, quae de Imperio ac Imperatore Romano antiquo scripta inveniebant, ad modernum Imperii Statum promiscue applicaverint, atque ita, ex veterum Legum, quae sub Statu monarchico lata sunt, praescripto, secundum Imperatorem vindicias in plerisque dixerint contra Patriae Libertatem.
Hinc iura omnia, de Principe loquentia, ad Imperatorem nostrum cum Durando Speculatore tit. de appellat. §. Videndum restat. in princ. lib. 2. accommodarunt: Eiusdem potestatem cum Baldo, consil. 327. pridie enim. Vers. 7. sed Imperator lib. 1. iure antiquae Legis Regiae metientes. Quam Legem Regiam nec sublatam hodie esse, imo nec tolli potuisse, suaviter somniarunt. ex Aretino et Iulio Claro Reinkingk. lib. 1. de regim. cl. 2. c. 2. n. 55.
Hinc monarchicum Imperii Statum, Imperatorisque Maiestatem, Legibus solutam potestatem, et plura talia, quae ex veterum Legum monumentis hauserunt, tamquam aras focosque, in consiliis, dictis, ac scriptis suis, plerique hucusque propugnarunt, et propugnant.
Plerique, inquam: Nec omnibus promiscue hanc maculam aspergere, animus est. Sunt enim inter Iureconsultos et Iuris Doctores quoque, sed oppido pauci, quibus
de meliore luto finxit praecordia Titan;
quique, necessaria iuris publici supellectile instructi, vulgarium Leguleiorum errorem nobiscum agnoscunt, et cordicitus deplorant: Sed illis tamen, qui longe plures sunt, consilia publica plerorumque locorum moderantibus, Patria nostra, à sublimi Libertatis fastigio sensim defluens, tam
procul nunc abest à servitute, quam procul à Libertate Maierum nostrorum tempore abfuit.
Optandum itaque foret, Legem Imperii, quae, Friderici III. tempore, de excludendis, tam à privatis Iudiciis, quam publicis consiliis, Legistis, sub incude fuit, exsecutioni fuisse mandatam: Cuius verba memorabilia haec sunt. Imperatoris Friderici reformatio de Anno 1441. apud Goldast. in Reichs Satzungen p. 164. ut refert Limnaeus lib. 1. de iure publico c. 10. Daß alle Doctores Der Rechten, im Heiligen Römischen Reich Teutscher Nation, am Cammer Gericht, bey keinen Rechten, vnd in keines Fürsten, oder andern Räthen mehr gelitten, sondern gantz abgethan werden sollen: Weil ihnen das Recht mehr, dann den Leyen, verschlossen ist, vnd kan ihrer keiner einen Schlüssel darzu finden, biß beyde theil arm werden, oder gar verdorben seynd. Sie seynd Stieff Väter, vnd nicht die rechten Erben der Rechten, dann sie nehmen ihnen den Grund der Warheit, vnd bringen durch ihren vnordentlichen Geitz das Recht zu einem solchen Vnglauben, daß kein from sein Vertrawen darin mehr setzen kan.
Nam sine Causidicis et Legistis eiusmodi, satis felices olim fuere, futuraeque sunt Urbes ac Res publicae, ut Columella olim scripsit. lib. 1. de re rustica.
Nos vero, postquam verum ac genuinum Imperii nostri Statum, Statusque Rationem, accuratiori mentis indagine pervestigare, lubido incessit, cum videremus istos Politico-Legistas in eo maximum, Patriaeque perniciosisimum errare errorem, quod Iuri Civili, et Legibus antiquis, Legumve Doctoribus primas ubique, et nimium auctoritatis tribuunt; longe diversa ab aliis via rem aggressi sumus.
Basin siquidem, et fundamentum operis nostri, non è Legibus antiquis ac Legistis, sed Recessibus imprimis, ut vocant, seu recentioribus Imperii Constitutionibus; Germanicae
historiae Scriptoribus, tum variis, superiori ac nostro saeculo, confectis polemicis, alteriusve generis, scriptis, literis item ab Imperatoribus Imperiique Statibus hinc inde missis; aliisve similibus documentis, exstruximus.
De quorum omnium fide, quo minus dubites, ipsissima semper verba adduximus: Unde, quia pleraque Germanico idiomate scripta sunt, tot ubivis occurrunt Germanicae periodi; imo integrae saepe pagellae, integra folia.
Recessus quidem, ac Constitutiones Imperii, limpidissimi Iuris publici fontes sunt: Quorum dum copia nobis est, non curamus veterum Legum faeces, aut impuras Legistarum lacunas.
Inter Historicos, non proletarios, sed classicos assiduosque Scriptores reperies, qui, ipsi plerique origine Germani, rerum Germanarum memorias per Commentaria sua ad posteros propagarunt.
Polemica denique et alia scripta, documentave, literae quoque hinc inde missae, partim separatim variis in locis edita, partim ab Hortledero et Lundorpio (qui Hortlederum, sed parum dextre, aemulatus videtur) in certa volumina colecta conspiciuntur.
Multa quoque, nec in scholis decantata, nec in commentariis protrita, imo necdum adhuc ullo modo publici iuris facta, intra privatos nostros delitescunt parietes: In quibus tamen citandis, ea nos fide versatos, DEUM et conscientiam facimus testes, ut, si opus sit, integra eorundem exemplaria, sive copias, ut vocant, exhibere non vereamur, et dubitandi Lectori omnem eximere scrupulum illico possimus.
Inter haec reperies particularia non pauca, quae saeculo nostro acciderunt, et dicta, scripta, seu facta sunt, quaeque inducere, propositum nostrum efflagitavit.
Ubi hoc unicum te monemus, benevole et cordate Lector, quod nullius, sive Bohemus, sive Palatinus, sive
Austriacus, sive Unionista, sive Ligista, et quisquis tandem sit, acta ac attentata, seu dicta et scripta probemus, aut nostra faciamus, nisi quatenus proposito nostro inserviunt, et quatenus ea applicamus.
Ius Civile, et Leges antiquas quod attinet, si quis presso illis pede insistere, et Statum Imperii exinde formare vellet, nos eas, stante veterum Imperatorum monarchia scriptas, tamquam carmina Romanae servitutis, Republ. potius pellendas, cum Stanislao Orickovio In funebri oratione Sigismundi Regis Poloniae, quem refert Warem. ab Erenberg parte 1. de foeder. cap. 1. n. 126. censeremus.
Nec enim ulla Lex in Rem publ. perniciosior excogitari queat, quam quae tempora, iam olim elapsa, respicit: Machiav. lib. 3. bist. Flarent. Ius autem istud civile, sub veteri Imperii Statu scriptum et compilatum est, à quo Status Imperii praesens toto caelo distat. Paurmeist. de iurisdict. in epist. dedicat.
Unde emergit, istos, Iurisprudentiae deditos, non solum incassum laborare, dum principia iuris Romani, hoc est, antiquum Statum, ad eum, qui nunc est, redigere nituntur; verum etiam oleum et operam perdere, qui ex Bartoli similiumve traditionibus hodiernum Statum metiuntur. Andreas Knichen de sublimi territorii iure in epistola dedic.
Nec enim, ut recte monuit, quisquis monuit, Auctor Donaverdicae informationis p. 121. Imperii nostra forma ex Iure civili, eiusve Interpretibus, sed ex novioribus Imperii Constitutionibus, Capitulatione Caesarea, mutuis compactatis, et antiqua observantia diiudicanda est.
Istae quoque, è Iuris privatis regulis ac rivulis haustae, ratiunculae et argumentatiunculae, cum grano salis accipiendae sunt: Eo, quod immensos Iuris publici agros, Regnorumque latifundia, privatarum Legum decempeda metiri non liceat. Limnaeus lib. 1. de iure publ. cap. 11.
Nam, uti diversa est indoles causae publicae à privata,
ita longe alia requiritur procedendi forma: Neque illa, sicut haec, forensibus terminis, sed potius ex penetralibus Rei publ. desumptis rationibus, internaque eius forma circumscribitur. Thomsonius de causis motae Bohemia.
Non tamen Leges civiles, Legumve rationes, à laboribus nostris penitus exclusimus, aut proscripsimus: Quin potius fatemur, multa in iis, iuri naturae consentanea, reperiri, quae formando, firmandoque Statui nostro, Statusque Rationi adminiculentur.
His ergo ita utimur, ut ne dominentur instituto nostro, sed ancillentur, ac serviant.
Nec enim formare ex Legibus antiquis hodiernum Statum et Rationem Status, sed illis, ex moderno Iure publico formatis, applicare Leges antiquas oportet.
Denique evanido Legistarum, et Iuris Interpretum fumo mentem nostram obnubilari, passi haud sumus. Quicquid enim Bartolus, Baldus, et huius farinae, dicant, scribant, somnient; quicquid ex Iure Romano, et antiquis Legibus, ad Imperii nostri Statum obtorto collo trahant, perinde nobis est: Distinguimus tempora, et conciliatur scriptura.
Quin imo, ut Diogenes, Populo theatro exeunte, ipse contra nitebatur: Ita nos Legistarum vulgo, et communi opinioni in plerisque sumus contrarii.
Videbis itaque, contra aliorum Iuris publici Auctorum morem, non admodum numero, et potissimum, ubi referenda eorum opinio fuit, aut illi in quibusdam articulis insignite pro nobis faciunt, Legistas à nobis allegatos.
Nec ipsa quidem Auctorum volumina eapropter revolvere, aut scrutari, condignum operae pretium existimavimus; (nam Legistam ex professo agere instituti nostri non est) Sed pleraque ex aliis Iuris publici Scriptoribus, qui huiusmodi auctoritates confertim constipant, ut Paurmeistero, Reinkingio, et similibus (ipsorummet scilicet fide) deprompsimus.
Auguramur equidem, nos sententiae nostrae approbatores In Germania aut paucos reperturum, aut nullos: Quin imo ingens contradicentium ac maledicentium agmen iam eminus mente prospicimus.
Sed nequiquam nos terruerint ista convitiorum terricula; quae, velut generosi equi latratus canum, alto supercilio despicimus: Nec falsi quicquam scienter admiscuisse per calumniam, nec veri volenter omisisse per adulationem, satis nobis conscii.
Convitientur itaque, calumnientur, debacchentur pro lubitu: Nos bonae conscientiae scutum illorum intemperiei opponemus, donec viperae istae (ut antiquorum Germanorum in causidicos dicterium apud Florum lib. 4. histor. ca. ult. huc applicemus) per semet tandem sibilare desinant.
Tuum vero, benevole et cordate Lector, iudicium, non tantum non subterfugimus, sed etiam expetimus, ac ultro provocamus; nullo tamen sinistro praeiudicio occupatum.
Lege ergo, iudica, cense, et, si humanitus forsan alicubi erratum fuerit, corrige: Nec enim pigebit unquam, sicubi haesitamus, quaerere; nec pudebit, sicubi erramus, discere.