<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenatools/DTD/teixlite.dtd"><TEI.2>
 <teiHeader type="text">
 <fileDesc TEIform="fileDesc">
 <titleStmt TEIform="titleStmt">
<title TEIform="title">Scholaris Peccans, Sive Tractatus De Vitiis Et Erroribus Scholarium. Cum Appendice De Vitiis Et Erroribus Moderatorum Juventutis Scholasticae.</title> 
<title type="sub" TEIform="title">Machine-readable text</title> 
<author n="Fritsch" TEIform="author">Fritsch, Ahasver</author> 
<editor role="editor" TEIform="editor">Fritsch, Ahasver</editor> 
</titleStmt>
 <editionStmt TEIform="editionStmt">
<edition TEIform="edition">XML version, markup prototype, December 1999</edition> 
 <respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name> 
<resp TEIform="resp">markup</resp> 
</respStmt>
</editionStmt>
 <publicationStmt TEIform="publicationStmt">
<publisher TEIform="publisher">Camena</publisher> 
 <address TEIform="address">
 <addrLine TEIform="addrLine">
<anchor n="http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/fritsch03" type="href" id="fritsch03" TEIform="anchor"/> 
</addrLine>
</address>
</publicationStmt>
 <notesStmt TEIform="notesStmt">
<note type="href" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/</note> 
<note type="pathname" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritsch03</note> 
<note type="filename" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritschscholaris.html</note> 
<note type="titleimage" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">s001.html</note> 
<note type="srcfile" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritschscholaris.xml</note> 
<note type="imgpath" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritsch03/jpg</note> 
<note type="imgtype" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">html</note> 
</notesStmt>
 <sourceDesc default="NO" TEIform="sourceDesc">
<bibl default="NO" TEIform="bibl">Vratislaviae et Lipsiae : Sumptibus Jesaiae et Joachimi Fellgibel, 1679.</bibl> 
</sourceDesc>
</fileDesc>
 <encodingDesc TEIform="encodingDesc">
 <editorialDecl default="NO" TEIform="editorialDecl">
<p TEIform="p">Regeln fuer die Texterfassung 03/2001</p> 
</editorialDecl>
 <refsDecl doctype="TEI.2" TEIform="refsDecl">
<p TEIform="p">not necessary</p> 
</refsDecl>
</encodingDesc>
 <revisionDesc TEIform="revisionDesc">
 <change TEIform="change">
<date TEIform="date">10 May 2005</date> 
 <respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name> 
<resp TEIform="resp">markup</resp> 
</respStmt>
<item TEIform="item">typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - no spell-check</item> 
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>






<text><gap id="GR"/><gap id="GE"/><body><div1 type="book">
<head><hi TEIform="hi">IN NOMINE IESU! De</hi> VITIIS ET ERRORIBUS SCHOLARIUM </head>
<div2 id="FrSB.01.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT I. Neglectum pietatis verae studium.</head>
<div3 id="FrSB.01.01.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>I.</head>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">OMnis doctrina est <reg orig="demptâ" TEIform="reg">dempta</reg> pietate venenum:</hi></l>
</lg>
<p TEIform="p">Ita vulgo et recte dicitur. Quo enim quaeque disciplina sanctior, hoc fit perniciosior, si contigerit improbo, ipse gentilis <hi TEIform="hi">Epictetus</hi> fatetur. Recte quis dixerit, quod doctrina sine pietate sit veluti gladius in manibus furiosi. Certe tam necessaria homini literato ad vitam beatam vera pietas, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> panis quottidianus ad vitam corporalem. Scientia ac sapientia omnis humana pietate destituta, mera vanitas est et stultitia; Inter <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1ku/bala</foreign>, reiectamenta, paleas et quisquilias eam referimus. Quid, quod scientia virtute et probitate destituta numquam fuerit stabilis et
<pb id="s006" n="2" TEIform="pb"/>
diuturna, sed brevissimam utplurimum habuerit vitam, in ipsis vivendi exordiis suffocata. Licet quidam indolem habuerint ad literas <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> factam, brevitamen disparuere, cum vitiis irrepentibus mentes atque ingenia eorundem corrupta et depravata fuissent. D. Spizel. <hi TEIform="hi">de vitiis literat. comm. 1. pag. 198.</hi></p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.01.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Ah! utinam Scholaribus persvaderi posset, quam inaestimabilis gemma, quam pretiosa margarita, quam magnus thesaurus sit PIETAS! Utinam illi egregia illa pietatisencomia, quae Spiritus S. in verbo suo producit, saepius in mentem revocarent, ac <reg orig="tenacissimè" TEIform="reg">tenacissime</reg> ei imprimerent! Non possumus non ex elogiis illis quaedam hic adponere: <hi TEIform="hi">Quam magnus, qui invenit sapientiam et scientiam! Sed non est super timentem Deum: timor Dei super omnia se superposuit: qui tenet illam, cui assimilabitur?</hi> (Eccles. 25. v. 13. seq.) <hi TEIform="hi">Principes quidem in magno honore, sed non tanti sunt, quantus ille, qui Dominum timet. Nibil melius est, quam timer Dei, et nihil dulcius, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> respicere in mandatis Domini.</hi> (Eccles. 22. v. 37.) <hi TEIform="hi">Dilectio Dei honor abilis sapientia</hi> (Eccl. 1. v. 14.) <hi TEIform="hi">Spiritus timentium Deum quaeritur, et in respectu eius benedicetur. Timentis Dominum beata est anima eius, ad quem respicit, et quis est fortitudo eius?</hi> (Eccles. 34. v. 14. seqq.) <hi TEIform="hi">Magnum lucrum</hi> (<foreign lang="GR" TEIform="foreign">me/gas2 po/ros</foreign>) ait S. Apostolus,
<pb id="s007" n="3" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">promissionem habet huius et futurae vitae. Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum</hi> (Roman. 8.)</p>
<p TEIform="p">Tanta certe elogia nec habet, nec unquam merebitur sapientia humana, licet <reg orig="Aristotelicâ" TEIform="reg">Aristotelica</reg> vel <reg orig="Ciceronianâ" TEIform="reg">Ciceroniana</reg> maior et perfectior sit, quando sola est, nec pietatem comitem habet. <hi TEIform="hi">Vide sis Consult. nostr. de promov. pietatis studio in scholis.</hi> Familiam igitur ducat et principem suo iure occupet locum <hi TEIform="hi">pietas</hi>, quae absolvitur seriis ad Deum fusis precibus, tum etiam vitae integritate et sanctimonia, quam proram ac puppim omnis slutis agnoscere fas est. <reg orig="Dürrius" TEIform="reg">Durrius</reg> <hi TEIform="hi">in Consil. de rite et prudent. instit. stud. p. 5.</hi></p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.01.03" n="3" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>III.</head>
<p TEIform="p">Dolendum autem, <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> à multis scholaribus haec atque alia pietaris elogia <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> vilipendi, ut libertate <reg orig="Academicâ" TEIform="reg">Academica</reg> abutentes, de re <reg orig="nullâ" TEIform="reg">nulla</reg> <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> foliciti sint, quam <reg orig="dê" TEIform="reg">de</reg> serio pietatis studio. Rari sunt, qui Danielis alumni Regii praeclaram pietatem <reg orig="sectarî" TEIform="reg">sectari</reg> velint. (Dan. 1.) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wo finden wir ietzo solche Studenten</foreign> (ait Dillherr. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">nu=n makari/ths2</foreign>, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Propheten-Schul</foreign> p. 29.) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie Daniel und seine Gesellen in der Gottesfurcht gewesen? anders als auff</foreign> Academien? Cacodaemonien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wirstu sagen wollen. Denn was wider grosser Herren und <reg orig="Stände" TEIform="reg">Stande</reg> Meynung, und wider derer erste Stifftung, durch des Teuffels Anstifftung, und teufflischer <reg orig="Bö" TEIform="reg">Bo</reg>ßwichter getreven
<pb id="s008" n="4" TEIform="pb"/>
Beystand, manche, nicht aber alle, Universitäten nunmehr worden seyn, bezeugen ihre hin und her, angeschlagene</foreign> Edicta <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und Verbot. Wo ist Danielis Gottesfurcht? Mässigkeit? Emsigkeit? Demuth? Wie viel Studenten bekümmern sich wol darumb? aber mit ihrer höchsten Schande, Schaden und Verderben. Solche tolle Männer</foreign> (ait Mengeringus <hi TEIform="hi">Scrutin. Consc. c. 10. quaest. 97.</hi>) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und wilde hummein machen Universitäten einen bösen Nahmen, und dahero kömmts, daß solche herrliche und löbliche hohe Schulen in bösen Kuff und Nachrede bey denen kommen, die das Kind mit dem Bade auswerffen,</foreign> id est, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">GOttes Sabe und Mißbrauch nicht unterscheiden können und wollen; Zugeschweigen nun dieser und aller anderer Aergernüssen, so sollen die jenigen aus G Ottes Wort erinnert seyn, daß sie auch ein Gewissen, und G Ott im Himmel zum Richter ihres Beginnens haben. Viel solcher Leute</foreign> (pergit idem <hi TEIform="hi">Scrut. Consc. c. 5. q. 9.</hi>) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die eher aus einem</foreign> <reg orig="Poëten" TEIform="reg">Poeten</reg>, Oratore, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und</foreign> Philosopho, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">als</foreign> Virgilio, Cicerone, Aristotele etc. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">einem</foreign> locum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Spruch, und</foreign> notabile dictum allegi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren können, und in derselben Büchern fertiger, bekanter, und kundiger seyn, als in der liebem Bibel. Darum auch</foreign> Pindari odas <foreign lang="GE" TEIform="foreign">höher halten, als</foreign> Davidis Psalmos; <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und</foreign> Senecae epistolas <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in Gedanckem und Munde eher führen, als</foreign> Epistol. Pauli: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Da sie hergegem in
<pb id="s009" n="5" TEIform="pb"/>
Gottes Wort und Biblischen Text gar</foreign> ieiuni, hospites, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und unbewandert seyn.</foreign> Erubescat superbus, ait August. <hi TEIform="hi">in l. Spec. pecc. c. 6.</hi> et infelix peccator, et timeat elatione caecatus, <reg orig="irâ" TEIform="reg">ira</reg> inflammatus, limpatientiae vitio foedatus, <reg orig="scientiâ" TEIform="reg">scientia</reg> inflatus, <hi TEIform="hi">cui plus placet ars Aristotelis, quam scientia de Apostolis</hi>, plus codex Platonis, quam liber divinus; quem nulla lectio laetificat, nulla scientia aedificat, nullus sermo sapit, nisi fuerit <hi TEIform="hi"><reg orig="Grammaticè" TEIform="reg">Grammatice</reg></hi> conceptus, <hi TEIform="hi"><reg orig="Dialecticè" TEIform="reg">Dialectice</reg></hi> imaginatus, <hi TEIform="hi"><reg orig="Rhetoricè" TEIform="reg">Rhetorice</reg></hi> purpuratus. Stultus es, qui haec ignoras, et erras: quoniam qui talia agunt et in talibus dies suos consumunt, peccatum sibi generant, et mortem parant, quia ex simili studio similem concipiunt scientiam, h. e. folia colligunt, non fructus, subaudi verba, non virtutes. Gravissima sunt verba D. Danh. <hi TEIform="hi">lact. Catech. part. 8. p. 212. et seq.</hi> quae non possumus non afferre. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die Furcht G Ottes</foreign> (ait ille) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">solte der Weißheit Anfang seyn, das haupt oder Haupt-Zweck, das</foreign> Fac totum; <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sie solte vor den</foreign> Studiis <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vorher gehen, als hertzogin, oder Fürstinne, das Ziel und Zweck seyn, so wird dieselbe aus der Acht gelassen, und denen sonst guten</foreign> ingeniis <hi TEIform="hi">die Kunst als ein scharff Messer in die hand gegeben, damit sie gleich den unvorsichtigen Kindern sich und andere verwunden. Was sind unsere Studenten meistentheils als</hi> mundiales, <foreign lang="GE" TEIform="foreign"><reg orig="Iünger" TEIform="reg">Iunger</reg> des Welt-Geistes, der des <reg orig="höllischen" TEIform="reg">hollischen</reg> Geistes Bruder ist?
<pb id="s010" n="6" TEIform="pb"/>
Welt-aber nicht GOttes-gelehrte Leute, fleischliche Welt-aber nicht geistliche Christi Jünger,</foreign> Syncretisten, Gallioni<foreign lang="GE" TEIform="foreign">sten,</foreign> Stati<foreign lang="GE" TEIform="foreign">sten,</foreign> Athei<foreign lang="GE" TEIform="foreign">sten und böse Christen, Welt- Kinder, ja offt Belials-Kinder und Jünger sind sie. Denn der Christi Geist nicht hat,der ist nicht sein,</foreign> Rom. 8, 9. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wer nach dem Fleisch lebet, der muß (verstehe) des ewigen Todes sterben. Judas Gesellen sind es, die in der heililigen Tauffe Christo ihrem Herrn treu und hold zu seyn gelobt, ihm allein anzuhangen, zufolgen, in Lieb und Leiden, Demuth und Sanfftmuth von ihme zu lernen, ihr Fleisch zu creutzigen samt den Lüsten und Begierden; Aberkommen die Zahre des Berstandes, der Wille wird frey gelassen, so giebts zeitlich abtrünnige Mammelucken, die Christum verrathen, verkauffen und verlassen, mit der Welt unten und oben liegen etc.</foreign> Haecille. Vid. etiam. Meyfart. Tr. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von heutigen Zustand der Schulen.</foreign> D. Speneri <hi TEIform="hi">pia de sideria p. 126. et seqq.</hi> Optandum <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> esset, in Academiis, consilio quorundam optimorum Theologorum, quos adduximus in libello, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von Christschuldiger Erbauung des Nechsten, durch erbauliche Gespräche,</foreign> <hi TEIform="hi">cap. ult.</hi> Collegia et exercitia pietatis cum Scholaribus, cumprimis Theologiae deditis, institui, nulli dubitamus per ea in pietatis studio Scholares magna incrementa capturos. Redarguenda enim haec plurimorum supina negligentia, qui cum in
<pb id="s011" n="7" TEIform="pb"/>
aliis omnibus, quae ad hanc vitam spectant, perdiscendis satis sint industrii: ad cognoscenda caelestia numquam fere animum adiciunt. Et hanc insitam animis nostris ignaviam auget sathanas, obiectis impedimentis aut cupiditatibus terrenis. Rungius <hi TEIform="hi">in Exod. p. 86.</hi></p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.01.04" n="4" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>IV.</head>
<p TEIform="p">Hortamur et obsecramus vos, ô iuvenes, bonarum artium studiosi, ut ante omnia verae pietatis studiosi esse velitis, ita prima vestra cura sit, Deum habere propitium. Habebitis autem propitium, si sincero corde eum timebitis, inque viis et mandatis eius sanctissimis ambulabitis, per gratiam Sp. S. mala prudenter fugiendo, bona alacriter faciendo. Numquam non cogitate, quanta sit verae pietatis prae literarum scientia dignitas et excellentia. Cogitate numquam Vos in studiis vestris animo tranquillo esse posse, nisi pietatem sedulo sectemini. <hi TEIform="hi">Timor enim Domini</hi>, ait sapiens, <hi TEIform="hi">gloria et gloriatio, et laetitia, et corona exsultationis. Timor Domini delectabit cor et dabit laetitiam et gaudium, et longitudinem dierum. Timenti Dominum bene erit in extremis, et in die defunctionis suae benedicetur. Timor Domini corona sapientiae. Timor Domini scientiae religiositas. Religiositas custodiet et iustificabit cor, iucunditatem atque gaudium dabit.</hi> Persvasum vobis sit numquam, vos in tota vita vestra felices fore, nisi pietatem
<pb id="s012" n="8" TEIform="pb"/>
eruditioni sociaveritis. Quomodo autem pietatem colere debeatis, Vos sacrae literae, cumprimis Apostolicae Novi Testamenti, <hi TEIform="hi">quas <reg orig="nocturnâ" TEIform="reg">nocturna</reg> versate manu, versate <reg orig="diurnâ" TEIform="reg">diurna</reg></hi>, uberrime docebunt. His iungi possunt spiritu plena nostratium Theologorum scripta tam latina, quam germanica, ut Lutheri, Selnecceri, Gerhardi, Arndii, Lutkemañi, Mulleri, Geieri, Scriverii, et aliorum selectiora practica. Tandem Vobis lubentes communicamus leges, alumnis Schvvartzburgicis ad Academias transeuntibus praescribi solitas.</p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.01.05" n="5" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>LEGES MORUM.</head>
<p TEIform="p"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">DJeweil sowohl das Stifften, alß das Erhalten und Austheilen der</foreign> Stipendien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu Erlangung solcher Leute fürnemlich gemeinet ist, die das Christenthum recht verstehen und andern recht, und also unzertrennlich mit Worten und Erempeln lehren können, alß sollen</foreign> Stipendiaten <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nicht nur gelehrt, sondern auch und für allen Dingen Gottfürchtig zuwerden und zubleiben sich alles Ernstes befleißigen.</foreign></p>
<p TEIform="p">II. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Welches geschehen wird, wenn Sie 1. die täglich fürkommende</foreign> impedimenta, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">entweder aus dem Wege reumen, oder doch unanstößig fürbeygehen. 2. Zum Christenthume dienliche</foreign> ad minicula <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zur Hand nehmen, und zugleich 3. allerhand Christliche inner-und euserliche</foreign> exercitia <foreign lang="GE" TEIform="foreign">anstellen.</foreign></p>
<pb id="s013" n="9" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">III. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die führnehmsten</foreign> impedimenta, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">welche gewiß von eigener Chre, Lieb und Willen, auch Freundschafft und Gleichstellung der Welt, so doch alles samt ist eine Feindschafft wider GOTT, herrühret, seynd wohl vornehmlichen:</foreign></p>
<p TEIform="p">1. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Aus Unbedachtsamkeit und Sicherheit keinen Gött-oder Geistlichen Zweck ihm vorstellen, noch umb heilsame</foreign> media <hi TEIform="hi">sich <reg orig="bekümmern" TEIform="reg">bekummern</reg>.</hi></p>
<p TEIform="p">2. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wegen Liebe zum Müßiggange Fleiß scheuen.</foreign></p>
<p TEIform="p">3. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Unerbauliche Gesellschafft, insonderheit unnöthige Gemeinschafft</foreign> cum sexu sequiore.</p>
<p TEIform="p">4. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Irrdische Wollust und Freude, zumahl der Säufferey, Kleider-Thorheit und ander hoffärtiges Wesen.</foreign></p>
<p TEIform="p">5. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Zanck und Balgevey.</foreign></p>
<p TEIform="p">IV. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die</foreign> Adminicula <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sind</foreign>:</p>
<p TEIform="p">1. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Allezeit eingedenck seyn, der gewissen Allgegenwart des him~lischen hertzenkundigers.</foreign></p>
<p TEIform="p">2. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Eyfriges Gebet und Seufftzen nach Göttlicher Gnade und Segen zum studiren, nach Lust und Eyfer zur Gottesfurcht, nach geistlichen Wachsthum.</foreign></p>
<p TEIform="p">3. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Fleißige Lesung der heiligen Schrifft und anderer erbaulichen guten Bücher.</foreign></p>
<p TEIform="p">4. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Offtmahliche würdige Niessung des heiligen Abendmahls.</foreign></p>
<pb id="s014" n="10" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">5. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Emsige Betrachtung himmlischer Dinge, darunter der</foreign> quatuor novissimorum.</p>
<p TEIform="p">6. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Tägliche Widerholung und Erneuerung des guten Fürsatzes im Hertzen.</foreign></p>
<p TEIform="p">7. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Erbauliche Christliche Gespräche von G Ott und seinem Wort.</foreign></p>
<p TEIform="p">8. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Auffrichtige Prüfung des Gewissens.</foreign></p>
<p TEIform="p">9. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Stetswehrender Kampff wider en Satan, Welt und Fleisch, zumahl dieses Zehmung und Beteubung.</foreign></p>
<p TEIform="p">V. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die Christliche</foreign> Exercitia <foreign lang="GE" TEIform="foreign">seynd zweyerley 1. Innerliche, 2. Euserliche.</foreign></p>
<p TEIform="p">VI. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die innerlichen seynd fürnehmlich:</foreign></p>
<p TEIform="p">1. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sich befleißigen den alten Menschen ie mehr und mehr auszuziehen, der Welt absterben, sich selbst verleugnen, das Fleischsamt den bösen Lüsten zu creutzigen, einfallende untüchtige Gedancken ungeseumet zudempffen, hingegen den neuem Menschen anzuziehen, Christi Geist und Sinn zuhaben und von demselben sich regiren und treiben lassen.</foreign></p>
<p TEIform="p">2. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Der Einwohnung G Ottes sich stets erinnern und demnach offt gedencken, nach allen kräfften ehrerbietig gegen diesen hochheiligen Gast sich zuerweisen.</foreign></p>
<p TEIform="p">3. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">An GOtt seine höchste Lust und über seiner alle Morgen, ja alle Augenblick, neue Güte sich inniglich freuen.</foreign></p>
<p TEIform="p">4. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Alles zu GOttes Chren fürnehmen.</foreign></p>
<p TEIform="p">5. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Bestes vertraven, daß der gerechte und
<pb id="s015" n="11" TEIform="pb"/>
gütige Wille unsers GOttes gewiß zu eines ieden Gläubigen Besten gereiche, demnach nur bitten und wollen, was GOTT will, darein sich gantz ergeben und mit aller etwan vorstoffender Annehmlig-oder Widerwertigkeit, wohl zu frieden seyn.</foreign></p>
<p TEIform="p">6. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Des HErrn Christi, seiner Apostein und anderer wahren Christem Leben und Wandel offt anschauen, mit dem ernsten Fürsatz, solchen, zumahl des HErrn Christi, Exempel eyferich nachzufolgen und gleich zuwerden.</foreign></p>
<p TEIform="p">VII. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die euserlichen</foreign> Exercitia <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sind fürnemlich</foreign>:</p>
<p TEIform="p">1. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Mit Willen nichts reden und thun, daß G Ott zuwider und dem Nechsten schädlich ist. Was aber G Ott gefälig und dem Nechsten ersprießlich, gerne dencken, reden und thun.</foreign></p>
<p TEIform="p">2. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Den Christlichen Tugenden eyferich nachstreben und alle Gelegenheiten, dadurch eine und die andere unter denselben kan</foreign> practiciret <foreign lang="GE" TEIform="foreign">werdem, genau in acht nehmen.</foreign></p>
<p TEIform="p">3 <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Eine</foreign> special- <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und sonderliche Ubung einer und anderer Tugend anstellen, und zwar also, daß man auff einmahl eine Tugend alleine auff eine Zeitlang für die Hand nehme und derselben sich befleißig,</foreign> e. g. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß ein Christl.</foreign> Studiosus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">einen Monat, ia zum Anfange gleich nur einen halben, oder gantzen Tag lang sich versuchte
<pb id="s016" n="12" TEIform="pb"/>
alles zur Chre GOttes zu thun und zulassen, alle Dinge in und aus Liebe zuverrichtten, wie solche Zeit über, mit allem, was der Wille G Ottes vor Glück und Unglück mitbringen würde, er gantz einig und zufrieden seyn könte, wie demütig, wie gehorsam, wie geduldig in aller Dürfrigkeit, Verachtung der Welt und andern Ereutz er sich erweisen könte.</foreign></p>
<p TEIform="p">4. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Zuweiln ein Christliches Gebetlein</foreign> concipiren <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder ein</foreign> Caput Christianismi elaboriren.</p>
<p TEIform="p">5. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Keinen vermögenden Fleiß sparen, auch andern solchen Christlichen Grund beyzubringen, und dadurch so viel an ihm,das Reich GOttes erweitern helffen.</foreign></p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.02" n="2" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT II. <hi TEIform="hi">Perversus studiorum scopus.</hi></head>
<div3 id="FrSB.01.02.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>I.</head>
<p TEIform="p">COmmunis est Scholarium error, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> discendis literis sese totos addicant, non ut primario ac principaliter quaerant, ac promoveant gloriam Dei, ac salutem proximi, sed ut aut honores, aut opes in hac vita consequantur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">machen also aus dem studiren eine Handthierung.</foreign> <reg orig="Certè" TEIform="reg">Certe</reg> omnia, adeo et literarum studia, ad gloriam Dei dirigenda. <hi TEIform="hi">Quaecumque facitis</hi>, ait S. Apostolus (1. Cor. 10. 21.) <hi TEIform="hi">omnia in gloriam DEI facite:</hi> Maledicta
<pb id="s017" n="13" TEIform="pb"/>
omnia studia atque opera hominum, quae ad hunc scopum et finem non collimant. Ut salus publica suprema lex, ita Dei gloria suprema actionum humanarum regula. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das studiren und lernen</foreign> (ait D. Lenz. <hi TEIform="hi">quondam Cancellarius Swart zburgicus</hi> b. m. quem in supra laudata Consultatione ad duximus) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">muß eben sowohl aus dem lebendigen Glauben an Christum, und der Liebe G Ottes und des Nechsten geschehen und gehen, auch dadurch dieser gestalt gezielet werden auff die heiligung und Ehre des Nahmens GOttes, Such- und Förderung seines Reichs, und dann nechst desselben gnugsamer Erforschung, auff fröliche Vollbringung des heiligen Willens S Ottes, mit nichten aber auff eigene falsche Liebe, grossen Kuhm und Ihre vor der Wele, Sunst, Beförderung, Sewalt, zeitliches Reichthum, und dergleichen irrdische und vergängliche Dinge, sintemahl was keinen rechten Christlichen, sondern irrigen und schädlichen Zweck vor sich hat, gewiß unchristlich seyn muß. etc.</foreign> Idem inculcat Mengeringus <hi TEIform="hi">Scrut. Conscientiae cap. 5. q. 102.</hi> cuius verba haecsunt: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Studenten fragen sich, ob sie ihr Studiren in der H. Schrifft und</foreign> Theologi <hi TEIform="hi">zu GOttes Ehre, und Erbavung der Christl. Kirchen gerichtet, oder auch in andern</hi> facult<foreign lang="GE" TEIform="foreign">äten, zu des Nechsten Dienst und Wolfart, oder ob sie viel mehr und am meisten auff igene Ehre, guten Unterhalt, ansehnlichen Sold und Reichthum
<pb id="s018" n="14" TEIform="pb"/>
zu erlangen, gesehen? Es frage sich hier ein ieder, ob er mit dem Propheten Ieremia aus reinen und richtigen Hertzen sprechen könne: Ich habe Menschen-Tage nicht begehret, das weisestu.</foreign> Ier. 17. 16. <reg orig="Certè" TEIform="reg">Certe</reg>! quicumque Scholares <reg orig="unicè" TEIform="reg">unice</reg> studiorum suorum, ac totius vitae scopum, <hi TEIform="hi">Dei gloriam</hi>, ex sincero corde sibi proponunt, ii, licet sint pauperrimae sortis, semper laeti vivere, ac divinam gratiam ac benedictionem sibi promittere possunt.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.03" n="3" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT III. <hi TEIform="hi">Librorum lectionis prohibitae lectio.</hi></head>
<div3 id="FrSB.01.03.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>I.</head>
<p TEIform="p">Corruptissimo, omniumque calamitosissimo hoc saeculo proh dolor! <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> omnes anguli libris improbatae vel damnatae lectionis plenisunt, quos multi Scholarium in Academiis cum summa delectatione ac studio legere solent. Eiusmodi librorum catalogum generalem videsis in <hi TEIform="hi">Tract. nostr. de Typographis et bibliopol. Dissert. 1. c. 5.</hi> Tales sunt libri fatidici, magici, atheistici, seditiosi, famosi, scurriles, amatorii, futiles ac inutiles, et si qui alii huius generis, quorum lectio periculosa, scandalosa, corrumpendisque bonis moribus inserviens. vid. D. Keyser. <hi TEIform="hi">in epistola de Atheismo</hi> et D. Spizel. <hi TEIform="hi">de vitiis liter ator.</hi> Ab eiusmodi scriptis <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> sibi cavere debent Scholares, ne eorum lectione in eis latens venenum imbibentes, <reg orig="serò" TEIform="reg">sero</reg> nimis
<pb id="s019" n="15" TEIform="pb"/>
temeritatem suam deplorare necesse habeant. O quam multa adolescentum ingenia hactenus per libros malos atque magistros corrupta ac perdita sunt! Deplorat Ecclesia, deplorat Politia isthanc ingeniorum perditionem, ac deploratura est, si qua futura, posteritas. Abiciant igitur Scholares libros omnes, quotquot inutilibus et offendiculi plenis studiis potius quam verae pietati serviunt. Audiant bene monentem Mengeringium, qui in <hi TEIform="hi">Scrutin. Consc. c. 5. q. 9. et 101.</hi> in hanc rem ita scribit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Studenten fragen ihr Gewissen, ob sie Schrifften und Bücher von fürwitzigen und verbotenen Künsten und Mitteln, Liebe, Gunst, Kunst, Guth, Muth, Schönheit etc. zuerlangen, geliebt, gelesen, gelobt und gebraucht. Wir setzen darumb diese Gewissens-Frage</foreign> sub titulo Scholarium, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">weil dergleichen am meisten unter denselben vorlauffen, und gehöret werden, als sonderlich Fürsten- Schulen unterschiedliche</foreign> Exempla <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gegeben haben, daß mancher Knabe mit solchen <reg orig="Büchern" TEIform="reg">Buchern</reg> und <reg orig="Künsten" TEIform="reg">Kunsten</reg> betreten worden, wiewohl auch andere hierunter ihr Gewissen <reg orig="zuprüfen" TEIform="reg">zuprufen</reg> und zubefragen haben: Ingleichen fragen sie sich, ob sie gifftiger und von der gantzen Christl. Kirchen verworffener und verdamter Ketzer, als der Photinianer, Arrianer und anderer <reg orig="Masestät" TEIform="reg">Masestat</reg>-<reg orig="Lästerer" TEIform="reg">Lasterer</reg> Schrifften und <reg orig="Bücher" TEIform="reg">Bucher</reg>, gelesenzu solchen Ende und der Meynung, daß sie ihren <reg orig="Fürwitz" TEIform="reg">Furwitz</reg> <reg orig="bü" TEIform="reg">bu</reg>ßem, erwehnter Ketzer subtile und
<pb id="s020" n="16" TEIform="pb"/>
spitzfindige Verdrehungen der Schrifft und Glaubens-Articul wohl fassen und begreiffen, dieselbe zum Schein übriger und sonderlicher Klugheit gegen andere vorbringen, vertheidigen, auch die Einfältigen damit verstricken, irre machen und ärgern wollen? Diß ist unter manchen leichtsinnigen jungen Blut auff Universitäten gemein, die ein Eckel haben vor unser seits</foreign> Theologorum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">heilsamen und Lehrreichen Schrifften, als wenn sie zu simpel, alber und schlecht weren, und dargegen gaffen sie auff solcher schädlicher Ketzer</foreign> commenten, subtilite<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten und vermeinte Meister-Griffe, kützeln und tragen sich damit als mit sondern grossen Heiligthum, darüber dann offt GOtt Hand abzeucht, und solche Neu und Klüglinge schrecklich aus gerechten Gerichte und Urtheil fallen lässet.</foreign> Legant igitur Scholares libros, ex quorum lectione Ecclesiam, Rem publicam propriamque salutem aedificare possunt. Add. Consultatio nostra de promovenda pietate in Scholis. §. 15.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.04" n="4" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT IV. <hi TEIform="hi">Noxia curiositas.</hi></head>
<p TEIform="p">MUlti Scholarium magis delectantur lectione curiosorum librorum, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> sacrarum literarum, vel optimorum auctorum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das Buch ist</foreign> curieus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu lesen sprechen sie, gedencken aber nicht, ob es zulesen <reg orig="nöthig" TEIform="reg">nothig</reg> oder
<pb id="s021" n="17" TEIform="pb"/>
nützlich.</foreign> <reg orig="Quàm" TEIform="reg">Quam</reg> noxia autem literatis sit curiositas nimia, quae scilicet experiendi noscendique libidine committitur, pluribus docuit d. Spizelius <hi TEIform="hi">libro de vitiis liter at orum comment. 9.</hi> Eiusmodi superflua cura, et appetitus inordinatus ea cognoscendi, quae vel inutilia, vel humano captui minime adcommodata, parit multa et magna mala, cumprimis turpem singularitatis affectionem, et non <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> <hi TEIform="hi">scepticismum</hi>, <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> cum periculo fidei religionisque temeratae coniunctum. Saepius pestiferae curiositatis, quae magnorum ingeniorum labes, adminiculo daemon doctissimis etiam hominibus veritatis eripuit decus, fidei religionisque maculavit integritatem, pudoris abstulit verecundiam, et quidquid pii ingenuiqueve ex divino fervore superfuit, exibilavit, suffocavit, ac <reg orig="nefandâ" TEIform="reg">nefanda</reg> adeo incredulitate commutavit, ut nulli amplius auctoritati, nulli antiquitati, nulli apparentiae, <reg orig="immò" TEIform="reg">immo</reg> vix apodixi ulli fidem curiosi isti literatores adhibere voluerint. Spizel. <hi TEIform="hi">d. tr. comm. 1. §. 5.</hi> add. Dissert. nostr. <hi TEIform="hi">de vitiis Erudit. cap. de nimia curiositate.</hi> Aureum sane illud Augustini dictum, quod numquam non Studiosis inculcandum: <hi TEIform="hi">Melior est fidelis ignorantia, quam temeraria scientia.</hi> Semper mente teneant Scholares illud Bernhardi, <hi TEIform="hi">Serm. 16. in Cantic. Sunt</hi>, quiscire volunteo fine <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> ut sciant, et turpis curiositas est: <hi TEIform="hi">Sunt</hi>, quiscire volunt, ut
<pb id="s022" n="18" TEIform="pb"/>
scientiam suam vendant et turpis quaestus est: et <hi TEIform="hi">sunt</hi>, qui scire volunt, ut sciantur ipsi, et turpis vanitas est: Sed <hi TEIform="hi">sunt</hi> quoque, qui scire volunt, ut aedificent, et charitas est; et <hi TEIform="hi">sunt</hi>, quis scire volut, ut aedificentur, et prudentia est.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.05" n="5" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT V. <hi TEIform="hi">Bonorum librorum contemptus</hi>.</head>
<p TEIform="p">NOn novum, rarum, aut inauditum <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> est in Academiis, Scholares optimos libros non <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> contemnere, <reg orig="verùm" TEIform="reg">verum</reg> etiam nonnumquam eos commilitonibus suis suspectos reddere Sic in vicina Academia quadam superioribus annis non nemo fuyit, qui commilitoni suo svasit, ne legat Arndii libros de Christianismo, et Lutkemanni librum, cui titulus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vorschmack Göttl. Güte</foreign>; <reg orig="redditâ" TEIform="reg">reddita</reg> ratione, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> lectio librorum istorum lectorem reddat melancholicum. Egregia scilicet ratio, si credere fas est! Invidiae speciem, et falsi testimonii genus hoc esse, ait Mengering. <hi TEIform="hi">in Scrut. Consc. c. 12. qu. 77</hi>. verba eius haec sunt: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es gehet unter Studenten und Gelehrten offtmahls also her, wenn ein ander ihres naths, Berichtes und Urtheils von diesem oder jenem Buche und</foreign> Scribenten <foreign lang="GE" TEIform="foreign">begehret, was an ihm zuthun. O sprechen sie, es ist des Geldes nicht werth, sind schlechte Sachen, <reg orig="Mühe" TEIform="reg">Muhe</reg> und Zeit
<pb id="s023" n="19" TEIform="pb"/>
ist nicht darauff zuwenden, und wissen also manch herrlich und nützlich buch zuverachten und zuvernichten, als untüchtig und schlecht auszuruffen, andere damit abzuschrecken, daß sie es sollen ungekaufft und ungelesen lassen, damit sie also solches Buch allein gedrauchen und nützwen möchten etc</foreign>. Magna etiam temeritas est quorundam Scholarium, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> praecipitanter magnorum ac doctissimorum virorum scripta arrodere ac refutare audeant, aliquam eruditionis famam ex eiusmodi immaturis conatibus captantes cum tamen potius ob insignem temeritatem apud viros doctos iustam reprehensionem incurrant. <hi TEIform="hi">vid. Paraenesis nostra, de <reg orig="cavendâ" TEIform="reg">cavenda</reg> in refut. alior. scriptorum acerbitate etc</hi>.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.06" n="6" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT VI. <hi TEIform="hi">Philautia et inanis praesumptio scientiae</hi>.</head>
<p TEIform="p">PHilautiae vitio plerumque laborant Scholares, magnam eruditionem ac scientiam prae aliis, etiam Praeceptoribus suis inaniter praesumentes; iam Magistri, iam Doctores sunt, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> tamen vix principia doctrinarum hauserint. Qui v. g. in Theologiam, Iurisprudentiam, Medicinam vel Philosophiam vix per transennam inspexerunt, tanto repente fastu et opinione scientiae turgere ac tumere incipiunt, ut <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg>
<pb id="s024" n="20" TEIform="pb"/>
rumpatur venter eorum, quemadmodum de Elihu apud Iobum legitur. <hi TEIform="hi">Iob. 33</hi>. adeoque ceteros facile omnes prae se despiciunt. Sed efficit haec <foreign lang="GR" TEIform="foreign">an)ta/deia</foreign>, ut numquam ad solidam cognitionem disciplinarum perveniant. Tales scioli suam et arrogantiam, et stultitiam produnt. Quia, quamprimum aliquid garrire didicerunt, de <hi TEIform="hi">Concreto</hi> vel <hi TEIform="hi">Abstracto</hi>, et unum atque alterum <hi TEIform="hi">axioma</hi> recitare norunt, tunc haut aliter inde sese efferunt, ac si (ut non nemo loquitur) <hi TEIform="hi">Constantinopolin</hi> expugnassent, aut staturae suae palmam integram vel etiam oblongum cubitum adiecissent. De his ita scribit laudatus Mengeringius. <hi TEIform="hi">Scrutin. Consc. c. 8. qu. 58.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die jungen Studenten auff Universitäten lassen sich den Laßdünckel stechen, und viel klüger, geschickter und delesener düncken, als die</foreign> Professores <foreign lang="GE" TEIform="foreign">seyn, sie wissen viel artiger die</foreign> argumenta <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu setzen, die</foreign> obiectiones <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu</foreign> solvi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, zu</foreign> distingvir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, zu</foreign> stylisi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren,</foreign> perori<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren etc. und gehet wie</foreign> Menander <foreign lang="GE" TEIform="foreign">beym</foreign> Plutarcho <foreign lang="GE" TEIform="foreign">saget</foreign>: Complures scilicet esse, qui Athenas navigent Philosophiae gratia, qui primum sapientes, deinde sapientiae amantes seu Philosophos, ac mox Rhetores, neque ita <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> post idiotas, rerumque omnium ignaros sese appellent, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder wie</foreign> Capnio <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gar höfflich hat pflegen zu sagen</foreign>: primo anno novitioli sciunt diiudicare omnes controversias, secundo incipiunt dubitare, tertio vident, se
<pb id="s025" n="21" TEIform="pb"/>
nihil scire, et tunc <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg> incipiunt discere. Multi <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> ad sapientiam pervenissent, nisi iam ad eam se pervenisse putassent. Scholares semper cogitent illud Philosophi: <hi TEIform="hi">Hoc unum scio, me nihil scire</hi>; Et illud Hippocratis: <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bi/os braxu\s2, te/xnh makra/</foreign>: Item illud vulgatum: <hi TEIform="hi">Quantum est, quod ignor amus!</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.07" n="7" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT VII. <hi TEIform="hi">Prava aliorum scripta et lucubrationes perstringendi libido</hi>.</head>
<p TEIform="p">INvidiae quaedam species, vel ex caeca Philautia oritur vulgaris illa, aliorum scripta, qualiacumque fuerint, exagitandi, vel perstringendi libido, de qua <reg orig="iustè" TEIform="reg">iuste</reg> conqueritur Mengeringius <hi TEIform="hi">Scrutin. Consc. cap. 12. quaest. 3.</hi> Ubi inter alia ita scribit: Hoc saepen <reg orig="umerò" TEIform="reg">umero</reg> contingit in Academiis inter literatos, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">da von leichtsinnigen und</foreign> aristar<foreign lang="GE" TEIform="foreign">chischen Bürschlein des Nechsten</foreign> theses, phrases, orationes <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und</foreign> disputationes <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zum hefftigsten und ärgesten aus</foreign> scali<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret,</foreign> scholi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret und durchgezogen werden, und pflegt man also</foreign> aliorum dedecore et <reg orig="infamiâ" TEIform="reg">infamia</reg> propriam <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu suchen. Aber solte das auch Sünde seyn? Lieber, bistu geschickter und gelehrter, denn ein ander, laß dirs bekommen; Kanstu füglicher und klüger reden und schreiben, und auff gut</foreign> Scali<foreign lang="GE" TEIform="foreign">gerisch</foreign> de subtilitate disputiren, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">lieber, warum wolstu
<pb id="s026" n="22" TEIform="pb"/>
deinen Mit</foreign>-Studiosum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">welcher</foreign> de simplici et plano, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">seine</foreign> meditationes <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und</foreign> theses <foreign lang="GE" TEIform="foreign">anstellet und</foreign> formi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, deswegen</foreign> exagiti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren und schimpffen? Da muß bißweilen umb eines Wörtleins willen der Nechste verzauset,</foreign> bacchanti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret und ausgeeselt werden, daß Schande und Süde ist. Solte denn auch solches mit guten Gewissen geschehen können? Oder haben die Herrn</foreign> Studiosi <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und</foreign> Magistri artium <foreign lang="GE" TEIform="foreign">kein Gewissen zu</foreign> reguliren <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und zuverantworten?</foreign> Saepius cum maximo taedio in actibus disputatoriis eiusmodi exagitationes audivimus, quae Respondenti ruborem incussere, et auditores ad cachinnum moverunt. <reg orig="Certè" TEIform="reg">Certe</reg> res <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> probanda. Nolumus hic repetere, quae de hoc vitio antehac in Paraenesi, <hi TEIform="hi">de cavenda et fugienda in refut andis</hi> aliorum scriptis acerbitate et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">loidori/a</foreign>. scripsimus. Cui addatur Dissertatio nostra de vitiis eruditorum et Spizelius <hi TEIform="hi">Tr. de vitiis literatorum</hi>. Qui mediocritatis suae conscii et imperfectionis humanae memores, pessimum hunc morem detestantur.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.08" n="8" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT VIII. <hi TEIform="hi">Temeraria studiorum mutatio et desertio</hi>.</head>
<p TEIform="p">SCholares ad Academiam devenientes <reg orig="aaepè" TEIform="reg">aaepe</reg> nesciunt, cui studio sese mancipare velint, mox Theologicum, mox Iuridicum, vel
<pb id="s027" n="23" TEIform="pb"/>
aliud eligunt, et per aliquot annos fluctuantes, confuse ac <reg orig="tumultuariè" TEIform="reg">tumultuarie</reg>, sine certo scopo literas tractant. Multum autem interest, Scholarem praevio ingenii sui scrutinio, praefixum studiorum habere scopum. Testatur namque experientia, multos à vero scopo aberrantes nimium <reg orig="serò" TEIform="reg">sero</reg> coepti studii Theologici, Iuridici, vel Medici paenituisse. Cumprimis haec Scholarium levitas reprehensionem incurrit, quando <reg orig="temerè" TEIform="reg">temere</reg>, sine consilii maturitate, ab <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> Facultate ad alteram provolant, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> Theologiae, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> Iuris prudentiae Studiosos se venditantes. Qui semel studio Theologico se consecrant, illi ex sententia D. Mengeringii, <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> agunt. Is in Scrutinio Conscient. <hi TEIform="hi">cap. 7. quaest. 71.</hi> ita scribit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ein</foreign> Studiosus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder</foreign> Literatus unus vel alter <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bedencke und prüfe sich, ob er anfangs sein Hertz, Gemüth und Gedancken auff die</foreign> Theologiam <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gewendet, und GOTT dem HErrn bey seiner Kirchen einmahl seyn Pfund anzulegen sich vorgenommen, hernachmahls aber mit Demas die Welt lieb gewonnen, und sich auff die Juristerey, oder andere der Welt mehr gefällige Studien geleget? Solcher Exempel hat es viel zu aller Zeit gegeben, und wird von manchem vor keine Sünde gehalten, offtmahls den Damen zugefallen, die keinen Pfaffen haben wollen etc.</foreign> Superioribus annis in Academia Salana commilitonem habuimus, qui propter mutatum studium
<pb id="s028" n="24" TEIform="pb"/>
Theologicum cum Iuridico, per longum tempus graves tentationes sustinuit, tandem optim orum virorum consilio ab eis liberatus. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es können aber doch je zuweilen erhebliche und tringende Ursachen einfallen, daß ein oder der andere, so sich dem</foreign> studio sacro vel Theologico <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ergeben, solches zuverlassen, und in Politischen Stand und</foreign> profession <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zutreten befugt seyn möge</foreign>. Possunt relevantes causae incidere, scribit Osiander, <hi TEIform="hi">Cent. 5. Hist. Eccles. pag. 356</hi>. ut persona Ecclesiastico ministerio deputata ad civile vitae genus <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> transferatur. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Aber es müssen auch die</foreign> causae mutan di status <foreign lang="GE" TEIform="foreign">recht</foreign> relevantes <foreign lang="GE" TEIform="foreign">seyn, denn sonsten heist es erstlich mit ihnen, wie Christus saget Luc. 9. vers. 62. Wer seine Hand an den Pflug leget, und siehet zurück, der ist nicht geschickt zum Reich GOttes. 2. Es wird an ihnen erfüllet die Klage</foreign> Pauli 1. Tim. 4, 10. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Demas hat mich verlassen, und diese Welt lieb gewonnen. 3. Und es gehet ihnen auch hernach, wie die Erfahrung bezeuget.</foreign> Sunt verba laudati Theologi, <hi TEIform="hi">in informatorio Conscientiae ad Domin. 1. Epiphan. quaest. 5.</hi> quae etiam adduximus in Tractatu <hi TEIform="hi">de Stipendiis et Stipendiat. Scholar</hi>.</p>
<p TEIform="p">Adhuc gravius peccant illi Scholares, qui <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> feliciter in stadio literarum ad tempus decurrerint, postea <reg orig="temerè" TEIform="reg">temere</reg> resiliunt, vel ob retardatam promotionem, aliamve ob causam <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> probabilem, ex impatientia
<pb id="s029" n="25" TEIform="pb"/>
coepta studia <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> deserunt, et parentum et amicorum dehortationem spernentes in militiam abeunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">als</foreign> desperati <foreign lang="GE" TEIform="foreign">davon lauffen, in Krieg ziehen,</foreign> quemadmodum bellicoso hoc tempore exempla plura vidimus et audivimus.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.09" n="9" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT IX. <hi TEIform="hi">Graduum Academicorum temeraria redemptio</hi>.</head>
<p TEIform="p"><reg orig="CErtè" TEIform="reg">CErte</reg> laudatissimo consilio inter literatos introductum fuit, illis, qui egregios in studiis <reg orig="fecére" TEIform="reg">fecere</reg> progressus, sua si petant, attribuere proemia, eosdemque certis honorum gradibus exornare. Limn. <hi TEIform="hi">de iur. publ. lib. 8. c. 8. n. 1.</hi> Sunt enim, aut deberent esse gradus isti publica eruditionis et donorum divinitus concessorum testimonia. Gerhard. <hi TEIform="hi">de Minist. Eccl. §. 137.</hi> Quam <reg orig="variè" TEIform="reg">varie</reg> autem hic peccetur, notorium, et iam olim à multis <reg orig="censoriâ" TEIform="reg">censoria</reg> notatum <reg orig="virgulâ" TEIform="reg">virgula</reg>.</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Dignus et indignus pariter nunc ambit honores,</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Atque ablativus casus utrumque beat.</hi></l>
</lg>
<p TEIform="p">Promotio ad gradus nonnumquam fit per corruptelam, ac imperfectum scientiae sipplet pecuniarum perfectio. Ioh. Andr. <hi TEIform="hi">in Clem. 2. de Magistr</hi>. Utinam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, ait Limn. <hi TEIform="hi">ct. loc.</hi> nostri ubique Candidati, non argento sed <reg orig="scientiâ" TEIform="reg">scientia</reg> instructi dignitatum gradus
<pb id="s030" n="26" TEIform="pb"/>
sectarentur! <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Manche suchen den</foreign> gradum, tantum ut titulum adsequantur, parum solliciti, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> veritate. Alstedius <hi TEIform="hi">Theol. pag. 93.</hi> Num Magisterii insignia, vel literas commen datitias redemerit, quo fraudem parentibus aut promotoribus suis faceret. D. Mengering. <hi TEIform="hi">Scrutin. Consc. c. 12. quaest. 90</hi>. ubi iat: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Studenten und</foreign> Candida<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten fragen sich, ob sie</foreign> gradum Magisterii, Licentiam etc. ambiren, petiren <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und suchen wollen, da sie doch in ihren Hertzen und Gewissen, wegen allzu seuchter</foreign> erudition <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und Wissenschafft selbiger</foreign> incapabel <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und unfähig gewesen? Hieher gehöret</foreign> Ioh. Valent. Andreae <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Erinnerung,</foreign> <hi TEIform="hi">in Alethea Exul</hi>. Meministi, me temeritatem iis exprobrasse, qui omnium artium peritiam magno aliquo M. profitentur, veluti si quis se pharmacopoeum, spictorem, sculptorem, horologio poeum, aurifabrum etc. magna confidentia ven ditet, ipse sartor, et artium illarum <reg orig="penitissimè" TEIform="reg">penitissime</reg> rudis. Cumque de substantia Doctoris promovendi sit scientia, secundum Glossam <hi TEIform="hi">in c. 2. Clem. de Magistris</hi>. Graviter peccat accipiens <reg orig="indignè" TEIform="reg">indigne</reg> gradum Doctoratus. Foerster. <hi TEIform="hi">Tract. de interpret. iur. praefat. n. 9.</hi> Add. Auctor. iudicii Theolog. <hi TEIform="hi">super pia desideria D. Speneri pag. 265. et seq</hi>. Fugiendae igitur illicitae dignitatum Academicarum redemptiones, quippe quae non <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> impetrantibus ignominiosae sed et multis modis, experientia teste, damnosae esse solent
<pb id="s031" n="27" TEIform="pb"/>
Vidimus, quos immerentes serio paenituit, honorum titulos praecipitanter petiisse.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.10" n="10" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT X. <hi TEIform="hi">praefestina of ficii publici captatio</hi>.</head>
<p TEIform="p">MUlti <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> Scholares reperiuntur, qui <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> vix unum atque alterum annum in Academia transegerint, et doctrinarum principia saltim degustarint, anxii promotionem quaerunt, <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> perpendentes, an etiam ad hoc vel illud munus in Ecclesia vel Rep. satis idonei sint. Cumprimis autem iuniores, Theologiae studio dediti, ad munus pastorale nimium properare solent, et cruda vel semicocta studia Ecclesiae obtrudere non verentur. De his inter alia ita scribit D. Danhaver. <hi TEIform="hi">lact. Catechet. part. 9. pag. 108.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Was wollen wir sagen von denen</foreign> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)utoklh/tois2</foreign>, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die sich vor tüchtig halten, durch allerhand Dieteriche und Diebs-Schlüssel eindringen, einkünsteln, wenn sie einmahl oder zwey auff dem heissen Höltzlein gestanden, und als Comödianten nicht ihre eigene, sondern fremde Personen agiret; Wenn sie durch ihr gut Mundwerck</foreign> favorem vulgi, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und des Pöbels Zeige-Finger gewonnen,</foreign> hic est! <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das ist der Herr, der so wohl predigen kan. Wollen ehrliche redliche Pfarr-Werber und</foreign> studiosi <foreign lang="GE" TEIform="foreign">disen Nahmen als Schandflecken nicht
<pb id="s032" n="28" TEIform="pb"/>
auff sich haben und tragen, so seyn sie bey Zeiten gesinnet, wie IEsus Christus auch war,</foreign> Phil. 2. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ob er wohl mit herrlichen unermäßlichen Gaben, Verstand und Weißheit gezieret, doch wartet er der Zeit in Demuth: Es sind die Thüren zum Schaff-Stall gemeiniglich niedrig und eng, wer hinein will, der muß sich tieff bücken und schmiegen, neigen und beugen, nicht in Neid, Haß, Zanck, Zorn, Eyfer ein und andern vertragen, sondern der Demuth, sonderlich der Furcht GOttes sich befleißigen, und durch wüst, unordentlich und ärgerlich Leben und Wandel, die Thür und Paß nicht selbst verschlagen: Muß man gleich lange warten, biß ins dreyßigste Jahr seines Alters, es ist doch noch keiner dahinten blieben</foreign>. Eiusmodi currentes notat etiam D. Mengering, qui <hi TEIform="hi">in Scrutin. Consc. cap. 19. quaest. 3,</hi> ita scribit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es solten manche Studenten anff Universitäten frühzeitig bedencken, damit sie ihren Studieren einem grössern und dessern Ernst seyn liessen, denn viel dencken, wenn sie nur Predigten nachschreiben, Postillen lesen, und auswendig lernen, und ein Sermönlein hermachen können, so sey es genung, sie wollen wohl einmahl eine Pfarre bekommen, sehen die bidel wenig, selten oder wohl gar nicht an, haben die Bibel wohl nicht einmahl durchlesem, wissen keinem Spruch richtig zu</foreign> citiren, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">keine</foreign> definitionem Theologicam, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wissen nicht wo die zehen Gehot in der Bibel stehen. Siehe, so seyn diese
<pb id="s033" n="29" TEIform="pb"/>
Gesellen in der heiligen Schrifft bewandert, zugeschweigen, daß sie könten Grund geben der Hoffnung und der Lehre, die sie predigen wollen, noch wollen sie Pfarr-Amt und Seelen-Pflege haben. Aber warumb es solchen Gesellen zuthun, ist leichtlich zuerrathen. Aber schämen solten sie sich, und ja wohl ihr Hertz und Gewissen prüfen, daß sie GOtt nicht äffen, und die liebe Kirche damit bethören und vertriegen. Oenn daherr kömmts denn hernach, daß so viel ungeschickte ärgerliche Fälle und Fehler vorlauffen und erfahren werden, daß</foreign> asinus ad lyram, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">grobe ungeschickte Esel und Bengel zu Pfarr-Diensten sich einparthieret und</foreign> practici<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret haben, die nicht einen Löffel zu solchen heiligen Amt waschen können</foreign>. Ut <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> fit hodie.</p>
<p TEIform="p">Si quis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Scholaris promotionem diu exspectare cogatur, is audiat bene monentem Meisnerum, qui <hi TEIform="hi">in schola Babylonica §. 90</hi>. ita scribit: Non deerit promotio, ait, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> studiosi eam patienti animo exspectent. Qui <reg orig="maturè" TEIform="reg">mature</reg> promoventur, Dei bonitatem agnoscant, et quod aetati deest, <reg orig="diligentiâ" TEIform="reg">diligentia</reg> compensent. Qui <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> tardius promoventur, non murmurent, ut quandoque fieri solet, nec animum deiciant, si Moecenatibus credat, sed patienter dico, exspectent, optimus promotor Deus est. Veniet quo cum Daniele ex angulo et pulvere protrahentur, ubi <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> speraverint. Interim diligenter laborent, fideliter orent,
<pb id="s034" n="30" TEIform="pb"/>
et Deo cetera committant. Differtur namque multorum promotio, ut illorum fides, et spes exploretur, discantque in Deum magis confidere quam in hominibus. 2. Ut conditionem impetratam <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> firmius retineant, nec facile immutent. 3. Ut magis praeparentur ad ardua, et experientiam ulteriorem contrahant. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hat also GOTT seine Ursachen, warumb er einen länger als den andern auff der</foreign> Exspectanz-<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Banck sitzen lässet</foreign>.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.11" n="11" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XI. <hi TEIform="hi">Otium et segnities</hi>.</head>
<p TEIform="p">SCholaribus convenit Spartam, quam nacti sunt, diligenter ornare, et ante omnia literis debitam navare operam. Illi enim demum privilegiis Academicis digni, qui non <reg orig="nominè" TEIform="reg">nomine</reg> tantum, sed et re studiosi sunt. Causae namque privilegiorum sunt studia. <hi TEIform="hi">Auth. Habita Cod. ne filius pro pater: verb. qui amore scientiae exules facti, de divitibus pauperes, semetipsos exinaniunt, vit am suam multis periculis exponunt</hi>. <reg orig="Quàm" TEIform="reg">Quam</reg> <reg orig="iniquè" TEIform="reg">inique</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> multi Scholares in Academiis temporis usuram collocent, experientia docet, Non pauci saeviunt in annos suos, veluti tyranni, sic vivunt, ac si ad perdendum tempus conducti essent. Eos frequentes videas in foro, in vicis, et plateis, in tabernis, in theatris,
<pb id="s035" n="31" TEIform="pb"/>
rari autem sunt in lectionibus, disputationibus, collegiis publicis atque privatis. Si visitabis eorum musea, vix unum atque alterum librum, sed clausum, vel pulvere plenum reperies, oculis autem tuis fistulae tabaci, aleae, chartae lusoriae, capacia vitra, instrumenta militaria et alia, scholastico ordini <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> convenientia obiciuntur. O quanta sequetur olim paenitentia, sed nimis sera! <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> deflebunt hanc temporis iacturam, ingeminantes illud:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">O mihi praeteritos refer at si Iuppiter annos!</hi></l>
</lg>
<p TEIform="p">Sed frustra erit, si <reg orig="tùm" TEIform="reg">tum</reg> vel tonnam auri exponerent pro una horula, mercari non poterunt. Et iam <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> petulanter negligunt: Libet fabulari, dicunt, ludere, potare, <hi TEIform="hi">donec hora praetereat</hi>; Hora, quam tibi ad faciendum officium miseratio Conditoris indulserat. Bernhardus <hi TEIform="hi">in Sermone ad Scholasticos</hi>, quem adducit Meisnerus <hi TEIform="hi">in schola Babylonis part. 4. §. 81.</hi></p>
<p TEIform="p">Agite igitur ô dilecti iuvenes, adferte ad Academiam discendi cupiditatem, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">filomaqei/an</foreign>, quae totum animat studiorum cursum, et labores <reg orig="summâ" TEIform="reg">summa</reg> frangit <reg orig="pertinaciâ" TEIform="reg">pertinacia</reg>. Limn. <hi TEIform="hi">de Iur. publ. lib. 8. c. 6. n. 25.</hi> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*e)an\ ga\r e)/s1h filomaqei\s2, e)/s1h kai\ polumaqh\s2</foreign>; <hi TEIform="hi">Si discendi cupiditate flagr abis, multa disces</hi>, ait Isocrates. Cogitate semper illud <hi TEIform="hi">DIC, CUR HIC</hi>. Cogitate quod <foreign lang="GR" TEIform="foreign">polutele/staston a)na/lwma xro/nos</foreign>: <hi TEIform="hi">Pretiosissima iactura temporis</hi>. Nihil
<pb id="s036" n="32" TEIform="pb"/>
necessarium, nihil fructuosum magis, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> tem poris observatio: in omnibus si liberales simus, in tempore tamen nos parcos esse convenit. Add. Tract. nostr. <hi TEIform="hi">de stipendiis et stipendiatis scholar. cap. 8. n. 35. et seqq</hi>. Memores esto illius Ciceroniani, <hi TEIform="hi">lib. 1. Off.</hi> Cum Athenas, tamquam ad mercaturam bonarum artium profectus sis, inanem te rediisse, turpe est. Cogitate, quod aliquando vobis DEO reddenda sit ratio de iactura temporis, et pecuniae à parentibus et patronis vobis ad studia suppeditatae. Excitent vos ad sollertiam et debitam industriam eorum exempla, qui <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> rudes, exhaustis saepe patrimonii viribus, in patriam redierint, saepe ignominiose, non sine conscientiae vulnere in paupertate vivere, vel ex desperatione in militiam abire coacti fuerint. Illi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> qui diligenter literis incumbunt, monentur, ut fugiant immodicas lucubrationes, ne, ut non numquam fieri solet, iacturam sanitatis patiantur, et sese ad officia in Ecclesia vel Republ. finito studiorum cursu, obeunda, inutiles et incapaces reddant. <hi TEIform="hi">Amant alterna Camenae, et quod caret alterna requie dur abile non est</hi>. Hoc salutare consilium qui spernunt et per immodicos labores et vig ilias morbum vel mortem sibi accelerant, sciant, se <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> contra Deum, quam Rem publ. cui nati et educati, peccare. Est quidem in studiis, (ait Alex Eichettus <hi TEIform="hi">in arcana studior. methodo,</hi>
<pb id="s037" n="33" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">cap. 6</hi>. citatus D. Spizelio <hi TEIform="hi">de vitiis literator. comment. 9.)</hi> literarum ingluvies et avaritia quae nocet animo non concoquenti, sicut cibus avidius iniectus stomacho. Ne mihi sis helluo librorum, sed amicus; Modus ad hibendus est, qui rebus omnibus est salutaris. Arcus et fides musicae <reg orig="nimiâ" TEIform="reg">nimia</reg> intensione franguntur, remissione durant; ferrum usu probo splendescit, improbo hebetatur et frangitur. Nullis magis impendi decet artem tuendae valetudinis, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> literatis, nulli enim mortalium eam <reg orig="utiliùs" TEIform="reg">utilius</reg> impendunt.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.12" n="12" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XII. <hi TEIform="hi">Temeraria violatio iuramenti Academici</hi>.</head>
<p TEIform="p">MOribus receptum, ut Studiosi, quorum nomina Albo seu matriculae Civium Academicorum inseruntur, coram Rectore solen niter iurent, se legibus ac statutis Academicis obtem perare velle. In Academiis Electoralibus Saxonicis, Lipsiae et Wittebergae, formula talis est: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ich</foreign> N. N. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">schwere, daß Ich Euch dieses halben Jahres</foreign> Rectori, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und allen Euren nachkommenden</foreign> Rectoren, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in allen Sachen, darinnen ich solches thun kan und soll, so lange ich mich studirens halder in dieser <reg orig="Universität" TEIform="reg">Universitat</reg> enthalten werde, Gehorsam
<pb id="s038" n="34" TEIform="pb"/>
leisten will. Zum andern, daß ich mich solcher Zeit über, den Statuten und Satzungen der ]Universität, so itzo allbereit gemacht, oder künfftig rechtmäßiger weise gemacht werden, mit Fleiß gemäß verhalten will. Zum dritten, daß ich das Unrecht, so mir begegnet, weder durch mich selbst, noch durch iemand anders, vorsetzlich rechen, sondern deßwegen des</foreign> Rectoris <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hülffe ersuchen will. Zum 4. wenn wir durch den</foreign> Rector <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ein Arrest angekündiget wird, so will ich aus solchen Arrest nicht ziehen, noch meine Händel und Geräthe daraus entwenden. Zum 5. wenn es sich begäbe, daß ich einer Verbrechung halber, welches doch G Ott verhüte,</foreign> relegirt <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder von die ser Universität, oder</foreign> Communion <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Studenten gäntzlich ausgeschlossen würde, daß ich alsdenn, auff den eben mir hierzu angesetzten Tag aus der Stadt ziehen will. Als mir G Ott helffe</foreign>.</p>
<div3 id="FrSB.01.12.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Quicumque igitur Scholares Magistratui Academico oboedientiam iurarunt, eam autem <reg orig="debitè" TEIform="reg">debite</reg> praestare nolunt, illi graviter peccant, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> eos periurii gravissimum crimen incurrere, <reg orig="apertè" TEIform="reg">aperte</reg> scribit Limneus <hi TEIform="hi">de iure publ. lib. 8. c. 6. n. 44. in fin</hi>. allegans Mancinum, <hi TEIform="hi">de iur am. p. 1. qu. 10. n. 1.</hi> Benck endorf. <hi TEIform="hi">ad Seraphin. Tr. de privil. iur am. 174</hi>. et Mengeringius <hi TEIform="hi">Scrut. Consc. c. 6. qu. 79</hi>. ubi notabiliter ait: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Studenten fragen sich, ob sie auch den, bey ihres</foreign> studii immatriculation
<pb id="s039" n="35" TEIform="pb"/>
<foreign lang="GE" TEIform="foreign">fürgelegten und abgeforderten Eyd, und Universität-Pflicht mit GOttes furcht und Andacht abgeleget, und bey ihrem</foreign> studio Academico <foreign lang="GE" TEIform="foreign">für Augen gehabt, denselben in allen und teden ihren Thun und Lassen treulich und ohne Falsch nach gesetzet und Folge geleistet? Ach leider! wie werden solche Studenten-Eyde von manchen liederlichen Bür schlein vor ein lauter Affen-Werck, Kinder-Spiel,</foreign> fulgur ex pelvi, inanis et ridicula ceremonia, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gehalten, da doch Studenten eben sowohl durch solche Eydes-Formuln in ihren Gewissen schuldig und bündig werden, dem also nach zu kommen, und zugehor samen, was</foreign> Rector et Senatus Academicus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und die</foreign> Statuta Academica <foreign lang="GE" TEIform="foreign">besagen und befehlen, als Bürger auff ihr Gewissen schuldig seyn, dem Bürgerlichen Eyd treulich nach zu setzen. O wie viel aber gehen aushin, treiben allerley Frevel und Muthwillen, mit</foreign> agiren <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und</foreign> tollisi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, auff Gassen und Straffen mit pennal-vexiren, Fenster auswerffen, Balgereyen und andern Unthaten, übertreten und</foreign> violi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren alle</foreign> statuta, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">warnung und Verbot, schmähen, schänden und lästern darzu auff</foreign> Professores <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und</foreign> Praeceptores, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und machen sich gleich wohl kein Gewissen drüber, daß sie hierunter, als Eydvergessene, Pflichtbrüchige</foreign> domini <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gehandelt, und derowegen allen solchen groben</foreign> excess, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">neben dem</foreign> Magistratu Academico, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auch, und zwar <reg orig="zuförderst" TEIform="reg">zuforderst</reg> dem lieben GOtt abzubitten, und denselben und Gnade
<pb id="s040" n="36" TEIform="pb"/>
und Vergebung solches gebrochenen Studenten-Eydes anzuruffen haben solten etc. Aber es ist gleichwohl vor GOTTES Augen kein Schertz und Kinder-Spiel mit solchen Eyden, der es auch offtmahls an solchen Personen hernacher zu anthen und rächen pfleget, die bey erlangten Stande und Ehren-Amte der verübten Büberey und Frevels auff Universitäten längst vergessend worden, und weiß man nicht, woher bißweilen mancher Verdrieß, Beschwerde, Hertzeleid, Schimpff und Schande an Kindern und andern herrühret, GOtt kan einem Studenten auch wohl eine Schuld eine gute Zeit lange borgen, wie die</foreign> exempla <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bezeugen, darumb sich ein jeder ja wohl zu hüten, und sein Gewissen hierunter zuprüfen hat. Kein Zweiffel ists, sagt</foreign> Balduin. Conc. 5. in Iohann. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß diß</foreign> Ita me DEUS adiuvet! <foreign lang="GE" TEIform="foreign">manchen den Fluch in sein Studier-Stüblein, und künfftig in seine Haußhaltung bringe</foreign>. Equidem Carpzovii Fratres Dissert. Inaugurali de Regal. th. 38. Melanchthonem in Eth. allegantes scribunt: Quemadmodum, qui alias iurat, se legibus obtemperaturum, et non obtem perat, non est periurus, modo quoad poenam obedire non recuset: ita studiosus, qui noctu in plateis tumultuatur, non est periurus, si postea à Rectore citatus in poenam obtemperaverit: quia iuramentum obligat vel ad oboedientiam vel ad poenam. Sed rectissime ad hunc
<pb id="s041" n="37" TEIform="pb"/>
praetextum respondet laudatus Limneus, hoc absurdum inde sequi cuiuslibet hoc modo iurantis in potestate esse, legibus pro lubitu obtemperare, vel à legum observatione sese eximere. Sed non ita est, leges etiam illae, in quas non iuravimus, <hi TEIform="hi">praecise</hi> Inos obligant ad oboedientiam, l. 2. de leg. Wesenb. in parat. de leg. n. 7. ad poenam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> demum <hi TEIform="hi">sub conditione ea</hi>; si legibus non satisfecerimus. Studiosus ergo qui Iuramentum Academicum praestitit, eidem si non satisfaciat, <reg orig="apertissimè" TEIform="reg">apertissime</reg> periurus exsistit, quia non servavit ea, quaese servaturum iuramento promiserat, nec poenam sustinendo, aut mulctam persolvendo, periurium effugit. Caveant ergo Scholares à temeraria violentia iuramenti, quod Academiae Rectori tempore receptionis <reg orig="praestitêre" TEIform="reg">praestitere</reg>, ac summopere studeant, omnia, quae in eo continentur, per Spiritus S. gratiam et adsistentiam, quantum in ipsis est, observare, ne divina in studiis benedictione sese indignos reddant, et aliquando morituri gravissimos conscientiae morsus pati cogantur.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.13" n="13" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XIII. <hi TEIform="hi">Professorum contemptus</hi>.</head>
<p TEIform="p">QUod gentilis ICtus Ulpianus, <hi TEIform="hi">in l. liberto ff. de obsequ. parentibus ac patrono</hi>
<pb id="s042" n="38" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">praestandis</hi>, ait: <hi TEIform="hi">Liberto ac filio semper honesta, et sancta persona Patris ac Patroni videri debet:</hi> id merito etiam de <hi TEIform="hi">Praeceptoribus</hi> dicitur, eorum personas Scholaribus semper sanctas et honestas videri debere. Agnovit id Rex Magnus Alexander, qui de Aristotele, Praeceptore suo, dixisse fertur, <hi TEIform="hi">se <reg orig="plùs" TEIform="reg">plus</reg> ei debere, quam Philippo parenti.;</hi> ille enim, <hi TEIform="hi">ait</hi>, ut essem, hic autem ut <reg orig="praeclarè" TEIform="reg">praeclare</reg> institutus essem, auctor fuit. Notum etiam illud: <hi TEIform="hi">DEO, Parentibus et Praeceptoribus non posse reddi aequivalens.</hi> <reg orig="Gravissimè" TEIform="reg">Gravissime</reg> igitur peccant Scholares, qui contra pietatem ac gratitudinis officium, velut ingrati cuculi, Praeceptores suos, vel contemnunt, vel conviciis proscindunt, vel in aedibus eos noctu ac interdiu variis modis insectantes ad iram commovent, eisque nonnumquam lactymas et gemitus extorquent. Experientia docet, tales homines <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> in vita ac officio felices fuisse <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Studenten auff Universitäten</foreign> (ait Mengering. <hi TEIform="hi">Scrutinio Conscien. cap. 8. qu. 55.)</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sollen sich gegen dem</foreign> Magistratui Academico, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und den</foreign> Professoribus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so zu lehren und zu hören verordnet sind, ehrerbietig, gehorsam und danckbar erzeigen. Wie es aber bisweilen dazugehe, und manch leichtsinniges Bürschlein solche</foreign> Praeceptores Academicos <foreign lang="GE" TEIform="foreign">achte und</foreign> tractire, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">giebt die Erfahrung. Aber wissen sollen sie, daß sie damit ihr Gewissen nicht wenig versehren und beschweren, und GOtt <reg orig="dafür" TEIform="reg">dafur</reg> Rede und Antwort
<pb id="s043" n="39" TEIform="pb"/>
zugebenhaben, obs gleich die unbesonnene Jugend nicht dencken und achten thut.</foreign> Semper igitur Scholaribus <hi TEIform="hi">pietatis ratio</hi> (ut loquitur ICtus in <hi TEIform="hi">l. 1. pr. de obsequ. Parent. et Patron. praestand.</hi> in Praeceptores constet, ne contravenientes <reg orig="divinâ" TEIform="reg">divina</reg> in studiis benedictione se indignos reddant. Praeceptorem (ait Comen. <hi TEIform="hi">in praecept. mor. cap. 9. §. 5.)</hi> ne unquam offendas, aut contristes, cave. Immorigerum enim esse Magistro et parentibus, Esaviticum quid est: ludibria insuper exhibere, Chamiticum flagitium, maledictione DEI puniendum.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.14" n="14" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XIV. <hi TEIform="hi">Nocturnae discursationes et clamores.</hi></head>
<p TEIform="p">IN nonnullis Germaniae Academiis frequentes sunt Scholarium nocturnae discursationes, cum horrendo plerumque et barbaro boatu ac vociferatione, et gladiorum fremitu, nonnumquam etiam oppugnatione aedium, ac fenestrarum nece coniunctae. Eiusmodi noctambulones qui nocturno tempore frequentius discurrunt, similes stellis <hi TEIform="hi"><reg orig="acronychè" TEIform="reg">acronyche</reg></hi> orientibus, et <hi TEIform="hi"><reg orig="cosmicè" TEIform="reg">cosmice</reg></hi> occidentibus. Limneus <hi TEIform="hi">de iur. publ. lib. 8. cap. 6. n. 108.</hi> Eunt cubitum mane, sole oriente, de nocte oriuntur. Sunt autem planetae retrogradi, plus deficiunt <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg>
<pb id="s044" n="40" TEIform="pb"/>
proficiunt. Sciant autem Scholares, quod eiusmodi nocturnis discursationibus, clamoribus atque grassationibus Deum ac homines graviter offendant, et contra <foreign lang="GR" TEIform="foreign">to\ pre/pon</foreign> ac honestatem Musarum agant. Audiant Theologum Hallensem, D. Mengeringium, <hi TEIform="hi">Scrutin. Consc. cap. 10. qu. 97.</hi> ubi ita scribit: Scholares <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und Studenten fragen ihr Gewissen, ob sie auff Universitäten und</foreign> Gymnasiis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">da weniger Zwang, und mehr Freyheit ist, an stat eines eingezogenen stillen Lebens und Christlichen Wandels grassaten und gassaten gangen, mit Geschrey und Plöcken, Jauchtzen und Tumultuiren sich ungeberdig gestellet, als wenn sie unsinnig werden wolten? Damit machen solche Tollmänner und wilde Hummeln Universitäten einen bösen Nahmen; Sie sollen aber aus GOttes Wort erinnert seyn, daß sie auch ein Gewissen, und GOtt zum Richter im Himmel ihres Beginnens haben.</foreign> Quomodo stabunt ex studiosis et discipulis isti, qui Praeceptoribus immorigeri iuventutis florem, ingenii et memoriae vigorem, mentis aciem, crapula, ebrietate, comessatione, heluatione, impuritate <reg orig="miserè" TEIform="reg">misere</reg> perdiderunt, et vitam ac tempus, ut cum Chrysostomo loquamur, ad clamores, perturbationes, obscena verba, contentiones impenderunt? Videatur Dietericus <hi TEIform="hi">Anal. Dom. part. 2. pag. 289.</hi> Balduin. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von den gassaten. Brüdern zu Gibea,</foreign> <hi TEIform="hi">Conc. 87. in loc. iudic.</hi> à Mengeringio citati.</p>
<pb id="s045" n="41" TEIform="pb"/>
<div3 id="FrSB.01.14.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Contra nocturnos vociferatores ac tumultuantes Scholares superioribus annis Senatus Academicus Ienensis edictum publicavit, quod huius est tenoris:</p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.14.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>PRORECTOR ACADEMIAE IENENSIS, IOHANNES MAIOR, SS. Theologiae Doctor, et ceteri Professores, L. S.</head>
<p TEIform="p">SI causas malorum, quibus cum in hac vita mortali conflictandum, quaerere velimus: non opus est ut ad sequelas illas necessarias Chrysippi, quibus de Gellius lib. 6. c. 1. et ad debilitatem Naturae, quae optima quaeque paritura mala simul agnata, et iis, quae faciebat cohaerentia, produxerit, confugiamus (<reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> enim haec ficta sint et fabulosa, nemo cordatiorum est, qui non intelligat) sed potius sacris è literis, quae malorum origo sit, quod caput, quae radix, discere et <reg orig="facilimè" TEIform="reg">facilime</reg> possumus et <reg orig="studiosè" TEIform="reg">studiose</reg> debemus: Illae <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> demonstrant, omnia mala, quorum <foreign lang="GR" TEIform="foreign">plei/h gai=a plei/h qa/lassa</foreign>, non aliunde, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> à furore Diabolorum et à peccatis hominum, à quibus ultio divina non abesse potest, <reg orig="certò" TEIform="reg">certo</reg> proficisci. Et hoc quidem ipsum nemini obscurum esse poterit, si per praecipuas vitae humanae partes ir???
<pb id="s046" n="42" TEIform="pb"/>
libeat. DEUS inter nos Ministerio verbi colligit Ecclesiam, et Doctrinae caelestis sementem faciens illi congregationi piorum <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)lh/qeian kai\ o(mo/noian</foreign>, quantum in ipso situm, impertitur, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> quidem: ut de successu felici, et messe <reg orig="uberrimâ" TEIform="reg">uberrima</reg> dubitare nemo possit. At <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> hominibus dormientibus hostis ille DEI, et generis humani zizania, lolium, lappas, tribulos, et alias herbas inutiles ferit, quibus bona pars segetis melioris opprimitur et suffocatur. DEUS constituit Imperia et Res publicas, easqua legibus honestis alligat, omni virtutum genere roborat, Viris praestantissimis donat, et, ad summam, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1w/mas1i kai\ xrh/mas1i</foreign> auget, constabilit, amplificat. Mox adest ille genius <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)lith/rios</foreign>, qui huic communioni <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ko/rontrufh\n</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)bri\n</foreign> immittit, leges in contemptum vocat, magistratuum et subditorum animos distrahit, discordiis et bellis intestinis omnia turbat, nec ante conquiescit, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ipsa tandem <foreign lang="GR" TEIform="foreign">panoleqri/a</foreign> subsequatur. Oeconomias è societate <foreign lang="GR" TEIform="foreign">gamikh=|, patrikh=|</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">despotikh=|</foreign>, coalescere facit deus, et affatim omni bonorum genere cumulat. At <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> iuratus ille pacis et concordiae inimicus pomum Eridos hoc in <foreign lang="GR" TEIform="foreign">koino/bion</foreign> <reg orig="subindè" TEIform="reg">subinde</reg> proicit, et suis efficit artibus, ut omnis benevolentia et fides, quae marito et uxori, Parentibus et liberis, Dominis et servis intercedit, pessum eat, et vinum hoc <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> generosum
<pb id="s047" n="43" TEIform="pb"/>
acerrimum in acetum non <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> degeneret. Deus scholas aperiri curat, ut sint <foreign lang="GR" TEIform="foreign">paideuth/ria</foreign> sapientiae, virtutis et eloquentiae, seminaria Ecclesiae, firmamenta Rei publicae, et praesidia omnis vitae, et ita quidem instar habeant alvearium, in quibus mellificium DEO gratum et generi humano salutare exerceatur. <reg orig="Hîc" TEIform="reg">Hic</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> rex ille muscarum sui <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> obliviscitur, sed abusus annis et aetate scholasticorum haec in apiaria ignavos fucos, et crabones improbos, ut alia mala taceamus, immittit, qui interturbans omnes docentium ac discentium opellas, et quidquid bonae frugis speratur, intervertunt. <reg orig="Hîc" TEIform="reg">Hic</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> procul ut abeamus et exempla trans vel Alpina vel Rhenana colligamus, non opus est: cum hanc fundi literarii calamitatem Academia nostra, si unquam <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg>, <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> hoc ipso tempore experiatur. Post dissipationem annorum superiorum, DEI beneficio, respirare feliciter iam incipit: numerus Docentium <reg orig="plenè" TEIform="reg">plene</reg> iam restitutus est; ex omni <reg orig="Germaniâ" TEIform="reg">Germania</reg> passim ad nos confluunt adolescentuli, et iuvenes lectissimi: fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella. Hanc <foreign lang="GR" TEIform="foreign">eu)xhmos1u/nhn</foreign> ferre potest Spiritus ille mendax et homicida, sed per quosdam pseudoscholasticos turbis et clamoribus nocturnis, qui barritum elephantis et latratus canum <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> superant, <reg orig="tùm" TEIform="reg">tum</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> iactibus lapidum et oppugnationibus
<pb id="s048" n="44" TEIform="pb"/>
aedium, et denique ronchis, sannis, ludibriis et conviciis, quae nostrates <hi TEIform="hi">Actiones</hi> vocant, singulis <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> noctibus in viis publicis debacchantes, Academiae nostrae tantum apud exteros labis aspergit: ut nuper admodum viri magni nominis, cum <reg orig="hâc" TEIform="reg">hac</reg> transirent, et Musicam nostram Baeoticam, et asinina <foreign lang="GR" TEIform="foreign">tereti/s1mata</foreign> noctu audirent, non sine offensione et indignatione <reg orig="maximâ" TEIform="reg">maxima</reg> haec in verba eruperint: se putasse Academiam Ienensem omnis pietatis et bonarum artium esse sedem et domicilium: iam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> re ipsa deprehendere, nihil aliud hanc Salanam esse, quam speluncam Latronum neque se quemquam suorum ad nos missuros ulterius, et alios insuper, hoc qui facere velint, prohibituros. Hic nimirum est honor ille, quem filii degeneres scholae nostrae, quam matrem habent fidissimam, deferri curant. Quin etiam hi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">nuktiko/rakes2</foreign>, et tenebriones <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> rem se gerere existimant, aut <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg>, si peccent, leviculum et iocularium hoc esse erratum. Dignos esse Pices (sic enim cives oppidanos vocant, cum tamen ipsorum plerique eiusmodi Pices habeant parentes, avos, proavos, maiores, cognatos et affines) qui hunc ad modum tractentur. Illos pulsare studiosorum famulos: (sacrosanctum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> et inviolabile genus hominum) illos merces absque numis petentibus fidem non habere, nec quidem credere: illos
<pb id="s049" n="45" TEIform="pb"/>
praetereuntes lotio perfundere: (fictum et veternosum mendacium) illos gradum affectantes ad filias excludere: illos ad occursum honestorum Studiosorum caput non aperire: illos olim aliquot scholasticos in vincula duxisse: illos splendore vestitus et sumptuum <reg orig="magnificentiâ" TEIform="reg">magnificentia</reg> ordinem nostrum, qui tamen <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> superior sit, exaequare velle. Haec omnia vel pura puta figmenta sunt, vel, si quid interdum offensionis utrinque nasceretur, illud ad Magistratus erat deferendum, qui suo officio <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> erant defuturi. Hoc <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> certissimum est: has turbas et actiones nocturnas esse sentinam quandam et lernam omnium <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> flagitiorum. Ubi Dei et verbi divini contemptus? ubi dirae et horrendae blasphemiae? Apud hos histriones nocturnos. Ubi legum vilitas, odium Magistratus, Praeceptorum illusio et subsannatio? Apud hos Thrasones nocturnos. Ubi infirmatio propriae valetudinis et alienae afflictio? ubi senum, puerperarum, infantium et aegrotantium quottidianae carnificinae? Apud hos Stentores nocturnos. Ubi luxus, ingluvies, ebrietas, ructus, vomitus, sordes et spurcissimae libidines? Apud hos capros nocturnos. Ubi furta, non <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> rerum alienarum, quae utcumque tolerari poterant, sed ipsius quoque famae, dignitatis, et existimationis? Apud hos Antolycos nocturnos. Ubi plaustra et
<pb id="s050" n="46" TEIform="pb"/>
navigia mendaciorum, calcumniarum, et omnis maledicentiae, quibus viri, matronae, et virgines honestissimae collutulantur? Apud hos Cretenses nocturnos. Ubi forica quaedam et latrina, in quam omnia flagitia, omnes sordes, omne coenum, omnia inquinamenta et excrementa defluunt? Apud hos Grunnios, et Corocottas nocturnos. Inprimis autem apud illos, <reg orig="quitàm" TEIform="reg">quitam</reg> <reg orig="liberè" TEIform="reg">libere</reg> famam et honorem alienum morsibus virulentissimis impetunt, et bonis viris id eripere conantur, quod restituere numquam possunt. Ut igitur huic tanto malo eatur obviam, et ut haec detergatur macula: Studiosae iuventuti significamus: Magistratum scholasticum, sicut et oppidanum (neque dubitamus, quin Illustrissimorum Principum nostrorum auctoritas nobis auxilio sit futura) deinceps <reg orig="unicè" TEIform="reg">unice</reg> daturum operam: ut hae tandem capiantur bestiae, et laqueis legum nostrarum irretitae iustas facinorum suorum poenas exolvant. Neque rationes nobis deerunthuius capturae, <reg orig="licèt" TEIform="reg">licet</reg> hi Andabatae ignem spirent, et extrema quaeque minitentur. Simul etiam omnes Academiae nostrae cives, qui Studiosos vel inquilinos et domesticos habent, vel convictores, etiam atque etiam admonitos volumus: primo quidem, ut adolescentulos suae fidei commissos à tam nefariis conatibus, summo, quo fieri potest, opere avocare et abstrahere conentur. Deinde, ut nocturno
<pb id="s051" n="47" TEIform="pb"/>
tempore fores occludant suas, ne vel exitus, vel ingressus, quod maximum disciplinae nostrae impedimentum fuit hactenus, <reg orig="intempestâ" TEIform="reg">intempesta</reg> nocte cuiquam pateat. Denique ut parcius cerevisiam et vinum iis subministrent, et <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> quidem tempore finem faciant, quod reliquis hospitibus praestitutum esse scimus. Tandem <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> studiosam iuventutem et hortamur et rogamus; ut secum aliquando cogitent, quantum impietatis et malitiae discursationes illae et turbae nocturnae complectantur, quod citra negotium videre poterunt, si legis divinae singulas quasi capsulas aperiant, et haec <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> egregia Turbonum nostrorum facinora cum iis conferant. Tum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, ut certo sibi persvadeant eos, qui huius culpae sint affines, hanc improbitatem <reg orig="impunè" TEIform="reg">impune</reg> non laturos, sed DEO et Magistratui daturos esse poenas gravissimas, quae <reg orig="quò" TEIform="reg">quo</reg> differuntur longius, <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> tristiores et funestiores olim futurae sunt. Scimus quas latebras illi turbarum auctores quaerant. Scimus <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> arte perficere queant, ut ipsi voluntatis suae exsecutores nesciant: sed interim et hoc scimus, deum et Magistratum hos Cerberos in lucem <reg orig="certò" TEIform="reg">certo</reg> esse protracturos. Morigeris omnem benevolentiam, amorem, et honorem deferimus. Infectis <reg orig="hâc" TEIform="reg">hac</reg> lue meliorem mentem ex animo precamur nihil ad <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mala/gmata</foreign>
<pb id="s052" n="48" TEIform="pb"/>
saluberrima reliquum facturi. Refractariis autem et immedicabilibus lugubrem, et <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> tragicam huius vitae tam malitiosae catastrophen, nisi resipiscant, praedicimus. Sub finem et hoc <reg orig="denuò" TEIform="reg">denuo</reg> repetendum, quod iam dictum et scriptum <reg orig="saepissimè" TEIform="reg">saepissime</reg>. Plurimi degunt in <reg orig="Academiâ" TEIform="reg">Academia</reg> <reg orig="nostrâ" TEIform="reg">nostra</reg>, et Studiosorum gaudent Privilegiis, qui tamen sua nomina apud Magistratum scholasticum non profitentur, neque nostras in leges iurant. Eos iam <reg orig="iteratò" TEIform="reg">iterato</reg> monemus, ut prodeant in lucem, et reliquis scholasticis se adscribi patiantur, quod nisi <reg orig="maturè" TEIform="reg">mature</reg> fiat, nostrum illud statutum, quod hoc genus hominum ultra triduum non fert, exsecutioni mandare cogemur. P. P. die 10. Octobr. A. O. R. 1613.</p>
<p TEIform="p">Aliud contra Bacchanalia Sacra studiosorum ab eodem Senatu anno X. huius Saeculi prodiit.</p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.14.03" n="3" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>PRORECTOR, et SENATUS ACADEMIAE IENENSIS, L. S. P.</head>
<p TEIform="p">QUo amore et <reg orig="benevolentiâ" TEIform="reg">benevolentia</reg> quibusque studiis, laboribus, et beneficiis Serenissimus et Potentissimus Princeps ac
<pb id="s053" n="49" TEIform="pb"/>
Dominus D. CHRISIANUS II. Dux et Elector Saxoniae etc. Dominus noster clementissimus bonas literulas, quae multis à Domitianis hactenus proscriptae fuere, complectatur: inprimis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> propensa nostram in Academiam ipsius Celsitudinis voluntas sit et benignitas, ut hoc intra quinquennium tutelaris administrationis variis, minimeque fallentibus proditum fuit indiciis: Ita <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> in hac recenti seu lustratione, seu censura, quam nostra, nec illa quidem invita subiit Academia, patefactum est. Ut enim tineae vestibus innascuntur, teredines ligna sensim derodunt, aerugo ferrum absumit: ita quaslibet et leges et Res publicas, etiamsi satis vigilantes sint magistratus, nec rebelles subditi, varia incommoda latenter invadunt, et nisi <reg orig="maturè" TEIform="reg">mature</reg> nascentibus malis occurratur, labefactant, convellunt, evertunt. Hanc ipsam ob causam Princeps <reg orig="optîmus" TEIform="reg">optimus</reg>, qui amore, <reg orig="curâ" TEIform="reg">cura</reg>, et sollicitudine <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> parens est subditorum, ad nos ablegavit Magnificos, Amplissimos, et Praestantissimos Viros, D. ELIAM FOERSTERUM, U. I. D. Cancellarium Saxonicum Altenburgi, Comitemque Palatinum Caesareum: et D. SAMUELEM GECHUSIUM, itidem U. I. D. et Consiliarium Saxonicum Vinariae, qui quasi lustrum nobiscum conderent, et exercitum Scholasticum recenserent. Hi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Legati fide <reg orig="integerrimâ" TEIform="reg">integerrima</reg>, gravitate
<pb id="s054" n="50" TEIform="pb"/>
<reg orig="decorâ" TEIform="reg">decora</reg> et singulari humanitate personam sibi impositam ita sustinuerunt, et <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> <reg orig="prudentiâ" TEIform="reg">prudentia</reg> suo munere perfuncti sunt: ut quae inexplicabilia videbantur, non difficulter expedierint, iacentia excitarint, dispersa collegerint, confusa digesserint, luxuriantia composuerint, et ea <reg orig="studiosè" TEIform="reg">studiose</reg> procurarint omnia, quae Electori Celsissimo auctoritatem et gloriam, sibi ipsis gratiam et existimationem praeclaram, Academiae stabilitatem, Docentibus benevolentiam, et Discentibus utilitatem certissimam conciliare possent. Inter alia verõ malorum <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)ntifa/rmaka</foreign>, quae monstrarunt, disciplinae scholasticae, quam fama publica sic satis nobiscum laxatam esse, non <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> Magistratuum <reg orig="negligentiâ" TEIform="reg">negligentia</reg>, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> subditorum <reg orig="petulantiâ" TEIform="reg">petulantia</reg>, nuntiarat, medendum, et <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> quidem cohortationum assiduitate, legum <reg orig="observantiâ" TEIform="reg">observantia</reg>, integritate exsecutionis, et poenarum gravitate censuerunt. Utinam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> nobis facultatem illam ordinis scholastici innocentia permisisset, ut constanter praedicare potuissemus, vanos et fictos illos fuisse rumusculos, qui de nobis hinc inde sparsi fuerunt: sed aliud fateri nos ipsa <reg orig="coëgit" TEIform="reg">coegit</reg> veritas, quae subinde nobis in aurem illud <reg orig="Poëtae" TEIform="reg">Poetae</reg> insusurravit: pudet haec opprobria nobis et dici potuisse, et non potuisse refelli. Quot enim intra non multos annos caedes nobiscum patratae sint, et quoties humani sanguinis <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> rivuli fluxerint,
<pb id="s055" n="51" TEIform="pb"/>
<reg orig="quînam" TEIform="reg">quinam</reg> dissimulare, et silentio premere possumus? nec ad hunc usque diem debacchationes nocturnae, et tumultus ac clamores, quos <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> asininos dixeris, <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> conquieverunt. Bacchanaliorum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, quae nuper admodum <reg orig="praeteriêre" TEIform="reg">praeteriere</reg>, quis est, qui sine ingenti dolore et indignatione recordari possit? Ea, quae <reg orig="tùm" TEIform="reg">tum</reg> ad prohibendam illorum intemperiem studiosae iuventuti edixeramus, plurimum quidem habitura ponderis, et propter ipsius rei aequitatem, et propter auctoritatem Illustrissimorum Principum, qui iam praesentes <reg orig="coràm" TEIform="reg">coram</reg> vident, et audiunt omnia, persvasum habebamus; verum hanc spem et confidentiam turpiter fefellerunt (de bonis haec indicta volumus) homines impii et conscelerati, effrenes et libidinosi turpes et obsceni, sues lutulenti, capri olidi, canes impudentes, et asini monstrosi, quos nec DEI maiestas et ira, nec Illustrissimorum Principum reverentia, neque legum et Magistratus observantia, neque poenarum certitudo et atrocitas, neque tot clarissimorum virorum et iuvenum optimorum hoc in oppido conspectus, neque pudor sexus muliebris, nec aetatis tenellae offensio cohibere potuerunt, <reg orig="quò" TEIform="reg">quo</reg> minus Lupereorum similes <reg orig="palàm" TEIform="reg">palam</reg> in viis publicis, <reg orig="mediâ" TEIform="reg">media</reg> luce, per aliquot dies, inspectante omni populo, dubio procul inter agmina diabolorum circumvolitantium et exsultantium, ingemiscente piorum in
<pb id="s056" n="52" TEIform="pb"/>
animis Spiritu Sancto, conatu his quidem in locis hactenus inaudito, nefandum illum et spurcissimum hortorum custodem apud veteres repraesentarent, et Ithyphallica sacra (nec enim nisi nuptis verbis hoc egregium facinus efferre licet) ex inferis reducerent: digni <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, quos omnes boni suo à consortio submoverent, et tamquam <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kaqa/rmata</foreign> quaedam aversentur, ne tanti <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)la/stores2</foreign> halitu contagioso, et <reg orig="umbrâ" TEIform="reg">umbra</reg> <reg orig="pestiferâ" TEIform="reg">pestifera</reg> alios inficere et contaminare possint. Dabunt illi, nisi resipiscant, iustas DEO poenas, dabunt legibus et Magistratui, dabunt Academiae nostrae, cui <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> foedam ignominiae maculam inussere, ut elui et deleri vix unquam posse videatur. Cum igitur in Republica nostra literaria non pauci videri potius, quam esse boni cupiant, iussu Serenissimi Electoris Saxoniae studiosam iuventutem non <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> admonitam, sed etiam suam per salutem rogatam cupimus: ut tandem meminerint, et suos apud animos cogitent, quinam sint, quam personam gerant, quo fine ad nos accesserint, quid prae se ferant hac in Academia, quid agant, quid moliantur, quid quaerant, quid domum ad suos referre cupiant. Homines sumus, et humanitatis gloriam captamus. Cur igitur infra bestias turpissimas, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> formam corporis, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> morum spurcitiem nos abicimus? Pietatis et sapientiae studiosi sumus. Cur igitur in
<pb id="s057" n="53" TEIform="pb"/>
improbitatis luto volutamur, et per ignaviam et ebrietatem voluntariam nobis amentiam et insaniam accersimus? ita quidem, ut redituri in patriam nihil nobiscum aliud, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> animos rudes et stolidos, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> malae conscientiae stimulos, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> mores agrestes et incompositos, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> corpora cicatricibus obsita, et luxu marcida, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> loculos <reg orig="temerè" TEIform="reg">temere</reg> exhaustos, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> publicam infamiam, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> odia bonorum omnium, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> infelicitatem perpetuam reportemus. Boni qui sunt, illi calcaribus non admodum indigebunt, sed <reg orig="spontè" TEIform="reg">sponte</reg>, sui quod est muneris, exsequentur, et oboedientiam, quae legibus debetur, summam libertatem, honorem certissimum, et privilegium maximum esse ducent. Improbis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, qui insanire pergunt, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">diar)r(h/dhn</foreign> significamus: nos deinceps <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> omnium passuros, ut, qui deliquerunt, vel prece, vel pretio poenis subtrahantur, sed eos ita mulctabimus, ut suo cum malo discant, quid sit insultare legibus, et medium digitum Magistratui ostendere. Denique cum in coetu scholastico plurimi iam delitescant, qui spe vel impunitatis, vel maioris licentiae sua nomina Magistratui Academico nondum dederunt, cum tamen statuta neminem ultra triduum ferant, hoc qui facere detrectarit: illos qui hactenus <reg orig="quaesière" TEIform="reg">quaesiere</reg> latebras, hortamur: ut aut in numerum studiosae iuventutis primo quoque tempore
<pb id="s058" n="54" TEIform="pb"/>
se recipi curent, et legibus se volentes Iubentesque submittant: aut si hoc nimis onerosum sibi putarint, alibi quarant diverticula, et nostra turbare alvearia desistant. Grata nobis est eorum omnium, qui petunt ius nostrae civitatis, praesentia: sed studiosos numero pauciores, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> boni sint, habere malumus, quam vel ingentem improborum colluviem, quae tantum fruges absumit, laxat disciplinam, turbis occasionem praebet, et re <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> <reg orig="gestâ" TEIform="reg">gesta</reg> locustorum instar avolat, tolerare. Denique, cum nonnulli studiosorum praetextu abitus sui arma <reg orig="denuò" TEIform="reg">denuo</reg> gestare incipiant, eos hortamur, hoc ut à conatu penitus desistant, nisi poenas lege constitutas velint exsolvere. P. P. die 25. Martii A. O. R. 1610.</p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.14.04" n="4" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>RECTOR et SENATUS ACADEMIAE IENENSIS <hi TEIform="hi">L. S. D.</hi></head>
<p TEIform="p">CUm HENRICUS I. Imperator, cui Aucupis cognomen, nobilem illam ac memorabilem ab Hungaris, in Saxoniam cum plus <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> 100000. equitum partim, partim peditum exercitu irrumpentibus, victoriam <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> Mersburgum Anno
<pb id="s059" n="55" TEIform="pb"/>
nongentesimo tricesimo quarto, ultra 40000. internecioni datis, et 1500. captis, reliquis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> in fugam versis, <reg orig="totâve" TEIform="reg">totave</reg> <reg orig="Germaniâ" TEIform="reg">Germania</reg> exactis, <reg orig="gloriosè" TEIform="reg">gloriose</reg> reportasset, 69000. pugnatorum exercitu instructus, et ex captivis duo, Lehele et Bulcho ad ipsum adducti, interrogarentur: Cur ipsorum natio tam infestis esset animis adversus religionem Christianam? responderunt magnis animis: Vestrorum scelerum ultores sumus et <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> id non facimus, ut vos persequamur, numina irata ipsimet experimur. Eodem modo et Tamerlanes olim, ex latrone et gregario milite Scitharum rex factus, Turcis debellatis et potentissimo Imperatore Baiazete capto, quem etiam ferreae caveae cancellatae inclusum per Asiam secum circumduxit, ut scabelli vicem equum ascensuro sibi praestaret <reg orig="mirâque" TEIform="reg">miraque</reg> celeritate <reg orig="Iberiâ" TEIform="reg">Iberia</reg>, <reg orig="Albaniâ" TEIform="reg">Albania</reg>, <reg orig="Armeniâ" TEIform="reg">Armenia</reg>, <reg orig="Persiâ" TEIform="reg">Persia</reg>, <reg orig="Mesopotamiâ" TEIform="reg">Mesopotamia</reg>, Aegypto tres intra annos vastatis, iram DEI se et orbis vastitatem, quae depravati saeculi mala ulcisceretur, appellitavit. Pariter Attila Hunnorum Rex <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> aetate Germaniam, Galliam, Italiam immensis copiis invadens et depopulans, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> Eremita quidam ei dixisset: Tu es flagellum Dei, vitia Christiani populi corrigens, titulo illud suo, in quo arrogantiae plenissimo, malleum et terrorem universi orbis se nominabat, adici iussit. A veritate quidem efferi hi tyranni absona non
<pb id="s060" n="56" TEIform="pb"/>
protulerunt, quamquam <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> feritate alienum à DEO, scopum intenderunt. Nam Deum omnium gentium peccata mutationibus imperiorum et regnorum provinciarumque vastationibus punire, et, per quos punit, tyrannos virgam et baculum furoris et irae suae, malleosque terrae vocare, ipsae divinae literae <reg orig="abundè" TEIform="reg">abunde</reg> satis nos docent. Atque eandem in sententiam gravissime Ditmarus Mersburgensis quondam Praesul, quarentibus à se, quae causa sit, cur populi tam fortes, regiones <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> populosae, lacerentur exterorum hominum <reg orig="audaciâ" TEIform="reg">audacia</reg>? hoc modo respondit: Quia excitantur DEI voluntate, ad vindicanda nostra scelera. Cum enim prosperae et tranquillae res sunt, timore DEI vivimus vacui: ideo DEI flagellum, hostes crudelissimos sustinemus. Tum in peccatis viventes <reg orig="securè" TEIform="reg">secure</reg>, etiam <reg orig="tùm" TEIform="reg">tum</reg> <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> flagitamus auxilium, à DEO non exaudimur. In haec nostra tempora et tot lustrorum bella, quorum nec <reg orig="tùm" TEIform="reg">tum</reg> praevideri finis potest, in tot regnorum, regionum, provinciarum, urbium, oppidorum, pagorum, vicorum, praediorum, domuum in cineres redactarum vastationes, in tot templorum et scholarum destructiones, in tot pecorum et armentorum abactiones, in tot facultatum, opum ac bonorum spoliationes ac direptiones, in tot matronarum, viduarum, virginum, puellarum impuberum violenta
<pb id="s061" n="57" TEIform="pb"/>
stupra et compressus, in tot omnis sexus, omnium aetatum, omnium ordinum, hominum innocentum infandas caedes, in <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> immensas sanguinis christiani effusiones, in tot; sed cuius effari lingua, cuius stylus perscribere, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> cuius mens vel cogitare sine lacrimis poterit? mala, quae totum Imperium Romano - Germanicum <reg orig="Inundârunt" TEIform="reg">Inundarunt</reg>, oculos si nostros <reg orig="intentiùs" TEIform="reg">intentius</reg> defigimus, quae istorum omnium causa? audiamus Prophetam eam edisserentem: spreverunt, inquit ille de Israelitis, legem Iehovae exercituum et eloquium sancti Israel contempserunt. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> iratus est furor Iehovae in populum suum, et extendit manum super eum, et percussit eum; et contremuerunt montes, et fuit morticinum eorum excisum in medio platearum. In omni hoc non est aversus furor eius, sed adhuc manus eius est extenta. Israelitarum in locum segregavit nos Deus olim in populum et peculium suum: Sed quorum in locum successimus, eorum etiam vestigia peccando premimus. Iniquitates itaque nostrae diviserunt inter nos et Deum nostrum, et peccata nostra absconderunt faciem à nobis, ne exaudiat. Hisce <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> in angustiis quid agamus? Sequamur vatis in ipso adhuc utero ad prophetandum sanctificati monitum et Israelitarum exemplum. Scrutemur, iubet ille, vias nostras et inquiramus et revertamur ad Iehovam.
<pb id="s062" n="58" TEIform="pb"/>
Levemus corda nostra cum manibus ad Deum in caelos. Nos praevaricati sumus et rebelles fuimus: <reg orig="idcircò" TEIform="reg">idcirco</reg> tu (DEUS) non pepercisti. Isti <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, id quod alios praeter libros sacros Iudicum recenset historia, avoties ob praevaricationes suas opprimerentur à gentibus, Syris, Moabitis, Philistaeis, Cananaeis, Medianitis, Ammonitis, ad Deum clamabant, <reg orig="seriâ" TEIform="reg">seria</reg> <reg orig="paenitentiâ" TEIform="reg">paenitentia</reg> <reg orig="praeviâ" TEIform="reg">praevia</reg>, avi liberatores excitabat, quorum virtute è manu hostium erepti in pace et tranquillitate vivebant. Ita et vos, studiosi iuvenes, qui hanc ad Academiam, tamquam officinam christianae pietatis, probae honestatis, laudatae modestiae, optimaeque hteraturae atque eruditionis confluxistis, nobiscum facite. Ne tergum Deo obvertamus, sed hoc afflictionis, toti Germaniae communis, aevo, <reg orig="vitâ" TEIform="reg">vita</reg> <reg orig="piâ" TEIform="reg">pia</reg>, et corde <reg orig="seriâ" TEIform="reg">seria</reg> <reg orig="paenitentiâ" TEIform="reg">paenitentia</reg> affe cto in id laboremus, ut virgam furoris sui DEUS avertat, mucronem exsertum in vaginam redire iubeat, surgat et Ecclesiam, totamque Rem publ. Christianam servet, aureaque pacis et tranquillitatis tempora <reg orig="clementissimè" TEIform="reg">clementissime</reg> quasi postliminio reducat. Id <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> hoc cumprimis tempore, avo infaustae illae, et exipso orco productae Bacchanaliorum non feriae, sed furiae in transversa et devia ab omni christiana pietate et honestate haut paucos solent rapere, <reg orig="paternè" TEIform="reg">paterne</reg> vos omnes et singulos et <reg orig="seniò" TEIform="reg">senio</reg> monemus et iubemus. A
<pb id="s063" n="59" TEIform="pb"/>
Diabolo infensissimo et hominum et christiani nominis ac professionis hoste in mundi scenam, ista Orgia introducta. Vitet <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg>, avi se Christianum profitetur. Quae enim concordia Christo cum Belial? discedat itaque ab omni iniquitate, avi nominat nomen Christi, Apostoli est praeceptum. Graviter Massiliensis olim in Gallia Episcopus, et totius orbis Christiani Magister, Salvianus, in Galliae suae Christianos alicubi invehitur, nomine quidem tales, at <reg orig="ipsâ" TEIform="reg">ipsa</reg> re diversos, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> adversos: <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> hoc sit, inquit, hominis Christiani fides, fideliter Christi mandata servare, fit absque dubio, ut nec fidem habeat, qui infidelis est; nec Christum credat, avi Christi mandata conculcat: ac per hoc totum in id revolvitur, ut qui Christiani nominis opus non agit, Christianus non esse videatur. Nomen enim sine actu atque officio suo nihil est. Quid est aliud sanctum vocabulum sine merito, nisi ornamentum in luto? Et in nobis itaque Christianum vocabulum, quasi aureum decus est, avo si <reg orig="indignè" TEIform="reg">indigne</reg> utimur, fit ut sues cum ornamento esse videamur. Denique qui vult <reg orig="pleniùs" TEIform="reg">plenius</reg> scire, vocabula nihil esse sine rebus, respiciat, quomodo innumerabiles populi cessantibus meritis etiam nomina perdiderunt. Ita ille, et hanc in rem ibidem plurima et optima, avae haec pagina iam non capit. Quibus gemina sunt illa S. Ambrosii: Quod
<pb id="s064" n="60" TEIform="pb"/>
sumus professione, actione <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg>, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> nomine demonstremus: ut nomen congruat actioni, et actio respondeat nomini, ne sit nomen inane et crimen immane. Non <reg orig="solùm" TEIform="reg">solum</reg> in falsis verbis, sed etiam in simulatis operibus mendacium est. Mendacium namque est, Christianum se dicere et opera Christiani non facere. Cavete vos nostri, ne et in vos talia dicantur. Qui boni sunt, cavebunt: qui <reg orig="obstinatè" TEIform="reg">obstinate</reg> mali, ne quid stultorum bacchantium relinquatur vacuum, Deum et Magistratum <reg orig="lascivâ" TEIform="reg">lasciva</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> illudere <reg orig="petulantiâ" TEIform="reg">petulantia</reg> malunt, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> huic <reg orig="parêre" TEIform="reg">parere</reg>, illum vereri, sero tandem illud Euripideum: si feceris <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ca\ mh\ kala\</foreign>, feres <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ta\ mh\ fi/la</foreign>, conqueri, sed miseratione indigni, cogentur. P. P. XXIIX. Febr. <reg orig="Dominicâ" TEIform="reg">Dominica</reg> Esto mihi Anno 1636.</p>
<p TEIform="p">Cane igitur peius atque angue Scholares vitium hoc, non <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> pietati, sed et ipsi humanitati penitus adversum fugiant, atque tempus nocturnum studiis ac precibus, partemque somno ac quieti pro necessitate corporis, impendere adsuescant.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.15" n="15" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XV. <hi TEIform="hi">Licentia Academica.</hi></head>
<p TEIform="p">OPinantur adolescentes, ex frenis Scholasticae disciplinae ad Academias accedentes, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> Imperialibus immunitatibus, et privilegiis
<pb id="s065" n="61" TEIform="pb"/>
Universitates honoratas, et libertate maiori praeditas audiunt, sibi quidvis <reg orig="impunè" TEIform="reg">impune</reg> licere: at quam <reg orig="inpetè" TEIform="reg">inpete</reg> et imprudenter: dum ignorant, <hi TEIform="hi">Libertatem,</hi> quae ingenuae indoli <reg orig="meritò" TEIform="reg">merito</reg> conceditur, à licentia, qua neminem non deteriorem nequioremque reddi, Comicus <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> perhibet, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="Iongissimè" TEIform="reg">Iongissime</reg> differre. Limn. <hi TEIform="hi">de iure publ. l. 8. cap. 9. num. 1.</hi> Optimus Princeps Mauritius, Hassiae Landgravius, prudenter dixisse fertur: <hi TEIform="hi">Libertatem Academicae iuventuti permittendam, licentiam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> nullam <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> esse indulgendam</hi>. Kirchner. <hi TEIform="hi">de Legato lib. 2. cap. 1. num. 105.</hi> Talis autem Scholarium licentia et abusus libertatis Academicae ex inferioribus Scholis, in quibus <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> disciplina iuventutis corrupta, et admodum laxa est, in Academia invecta, et <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> radicata est, ut eam nullae leges, nulla Magistratuum edicta, nullae poenae satis coercere possint. Incrementum autem accipit ista licentia <reg orig="indè" TEIform="reg">inde</reg>, quod in nonnullis Academiis rari sint, qui cum <reg orig="curâ" TEIform="reg">cura</reg> et <reg orig="diligentiâ" TEIform="reg">diligentia</reg> in vitam ac mores studiosorum inquirant. Verissimum <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> est, quod <reg orig="häc" TEIform="reg">hac</reg> de re scribit Auctor iudicii Theologici super piis desider. D. Speneri §. 18. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die Wurtzel des Verderbens</foreign> (ait ille) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">stecket in der verderbten Haußzucht. Unsere Söhnlein und Töchterlein werden daheime bey den Eltern, insonderheit den Müttern, wo die Väter zuförderst in Amts-Geschäfften begriffen, verderbet. Die müssen,</foreign> aiunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gleichwol wie andere Kinder thun, daß sie nicht gar verlachet werden. Daher
<pb id="s066" n="62" TEIform="pb"/>
lernen sie prachten, spatzieren, besuchen, etc. vom Gesinde darneben allerhand spitzige anzügliche Spott- und Schimpffungs-Reden. Da lehrer man sie stoltz seyn, und saget ihnen vor, wer ihre Eltern, Geschlechter, etc. solches, wie schon</foreign> Quintilianus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu seiner Zeit klaget, schleppen sie mit in die Schulen zu den</foreign> Praeceptor<foreign lang="GE" TEIform="foreign">en, die ihnen zu</foreign> gratulir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">en, wenn sie nur die Gnade und Gunst haben, daß die Kinder mit ihnen zu frieden seyn, dann gibt es</foreign> Informationes superficiarias, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und</foreign> disciplinam cerussatam. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Mit solchen unzeitigen Backsischen eilet man aus der Schulen. Denn der Sohn muß bald Student oder</foreign> Academicus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">seyn und heissen. Diese</foreign> Onagros <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bekommen denn die unschuldigen</foreign> Professores, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und sollen lauter</foreign> Bucephalos <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daraus machen. Diese krumm, thum und höckricht gewachsene</foreign> Stipites ficulnei <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sollen denn zu Herren</foreign>-Scept<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ern geschnitzet werden. Mich wundert in Warheit, daß noch durch sonder Gnade Gottes und ausser ordentlichen Segen, so diesen</foreign> officinis <foreign lang="GE" TEIform="foreign">beywohnet, so viel menschliches in solche (wie wol dem Höchsten sey Danck, nicht alle, iedoch meistentheils) aufgelauffene Erdschwämme gepflautzet werden kan. Ich sehe die Fehler für fremden nicht; Als der ich wolweiß</foreign> vitium primae concoctionis numquam <reg orig="perfectè" TEIform="reg">perfecte</reg> corrigi in secunda. Plus dico. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ich habe mit Fleiß an</foreign> Stipendia<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten,</foreign> Communit<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ätern,</foreign> Beneficiariis et alumnis aliis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die doch unter stricter</foreign> Disciplin <foreign lang="GE" TEIform="foreign">leben, wahr genommen, daß die grössesten Heuchler und tückischten</foreign> Grobiani <foreign lang="GE" TEIform="foreign">unter ihnen seyn. Da es
<pb id="s067" n="63" TEIform="pb"/>
am Ernst der</foreign> antistitum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und manchmal anderen</foreign> piet<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ät nicht fehlet, aber an der</foreign> pruden<foreign lang="GE" TEIform="foreign">tz und Anleitung. Was sollen wol</foreign> Professores, nisi <reg orig="divinâ" TEIform="reg">divina</reg> penitus <reg orig="prudentiâ" TEIform="reg">prudentia</reg> excellentes imbuti <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ausrichten, da einseits die</foreign> mala educatio, et consuetudo prava in naturam conversa, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">anderseits die</foreign> libertas Academica nimia, sed tot aevis, et exemplis fulta, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> radicata, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">entgegen stehet? Wie viel</foreign> despect <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sind ernsten</foreign> tutoribus bonorum morum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auf</foreign> Universit<foreign lang="GE" TEIform="foreign">äten wiederfahren? wir daheim müssen unsern Kindern den Rücken beugen, den Hals wieder wenden, den Rossen brechen, und sie des Zaums gewohnet auf die Reitschule schicken. Sind sie Kellerer, stätig etc. ehe sie zu Platze kommen, wirds dabey bleiben:</foreign> Si fuit hic Asinus, non ibi fiet Equus. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">So müssen wir sie denn voller Furcht des Herrn, und unserer als ihrer Eltern,</foreign> ad studia superiora <foreign lang="GE" TEIform="foreign">schicken, und sie dann einem strengen</foreign> inspectori <foreign lang="GE" TEIform="foreign">befehlen. Da mag ein ehrlicher</foreign> professor, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">besonders</foreign> Theologiae <foreign lang="GE" TEIform="foreign">durchkommen, und wird durch Segen des Höchsten ohne Frucht nicht abgehen.</foreign> Hactenus Theologus ille.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.16" n="16" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XVI. <hi TEIform="hi">Rixandi ac duellandi libido</hi>.</head>
<p TEIform="p">DUella ac monomachias privatas, inexcusabilis audaciae, intolerabilis feritatis, extremae iniustitiae et immanis superbiae opera esse, pluribus <hi TEIform="hi">in Trnct. de peccatis principum Conclus. 28. §. 3.</hi>
<pb id="s068" n="64" TEIform="pb"/>
docuimus. Dolendum autem <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg>, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> sanguineis lacrimis deplorandum, detestandam duellandi ac digladiendi libidinem <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> instargangraenae grassantem, et in Academiis Germaniae Scholarium ordinem invasisse ac pestifero suo veneno infecisse. Graviter invehitur in huiusmodi Scholares duellantes D. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Danhauer</foreign> Lact. Catech. part. 2. p. 232. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wir Christen, sagt er, mögen wol der Türcken Worte entlehnen, und solche</foreign> Stratio<foreign lang="GE" TEIform="foreign">en anreden und sagen: Werdet ihr, die ihr</foreign> Candidati crucis <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und Creutzträger seyn sollet, eucht mit Christen in Kampff einlassen, Christen-Blut zu vergiessen? ihr esset beyde das Brodt euers Vaters im Himmel, habt Theil und Gemeinschafft an geistlichen und him~lischen Gütern, und wollet euch untereinander metzgen und fressen? Woher habt ihr dessen Fug und Macht? Wo sind Exempel der Heiligen? wollet ihr euch nicht eines bessern besinnen? Warhafftig der ewige Schudthurn stehet euch Frevlern offen, da gehöret ihr hin, da werdet ihr solche Ubelthaten büssen mit ewiger Schmach und Schande. Folget gleich der Mord nicht alsobald, so ist doch da der bestialische Wille und</foreign> affect, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der brennet, und ist bereit den andern am Leibe zu beschädigen, der Mord ist mißlich und ungewiß.</foreign> Meminimus cum summo horrore tristissima exempla plurimorum studiosorum, etiam commilitonum nostrorum, qui duellantes in vicinis Academiis, non sine maximo Parentum dolore, ob causam levissimam <reg orig="miserrimè" TEIform="reg">miserrime</reg> perierunt. Multi ex iis
<pb id="s069" n="65" TEIform="pb"/>
magnam spem eruditionis, virtutis ac fortunae parentibus ac Patronis suis ostendebant, quam funesta ac violenta mors interveniens prorsus inanem reddebat. Id <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> cumprimis dolendum, non paucos nocturno tempore vociferantes, rixantes, digladiantes, et sic in gravi peccato deprehensos, impaenitentes per mortem abreptos esse.</p>
<div3 id="FrSB.01.16.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Pessimum hunc et barbarum duellandi morem <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> superiores <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> inferiores Magistratus tollere hactenus laborarunt, variis contra eiusmodi monom achos editis edictis severissimis, sed proh dolor! in hunc usque diem, malum istud in quibusdam Academiis irradicatum, nondum sublatum fuit. Quid in hac re in Comitiis Ratisponensibus, adhuc durantibus, Imperator ac Status imperii decreverint, ex sequentibus Caesarei Rescripti, futuro imperii Recessui inserendi, verbis constat, quae haec sunt: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Was der Chur-Fürsten und Stände Räthe, Potschaffter und Gesandte von denen auff Universitäten und</foreign> Academien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vorgehenden</foreign> excessibus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">angeregt, daß die Studenten sich bald umv liederlicher Ursachen wegen mit einander schlagen, und balgen, also und dergestalt, daß mancher entweder in der besten <reg orig="blühenden" TEIform="reg">bluhenden</reg> Iugend unzeitig umb das Leben <reg orig="kömmet" TEIform="reg">kommet</reg>, oder mit der Eltern <reg orig="höchsten" TEIform="reg">hochsten</reg> <reg orig="Betrübni" TEIform="reg">Betrubni</reg>ß an Gliedern so weit zuschanden gemachet, und übel zugerichtet, daß
<pb id="s070" n="66" TEIform="pb"/>
er seine Tage ein elender Mensch, und daß ihm etwan von GOtt verliehene Talent deswegen ohne Nutz seyn muß. Also lassen Ihre Käyserl. Majest. Ihr allergnädigst gefallen, daß künftiger Reichs Ordnung</foreign> specialiter <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auch einverleibet werde, daß Chur-Fürsten und Stände, welche über gemelte Universitäten und</foreign> Academien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zugevieten, nach Anleitung besagter Reichs-Ordnung gleichfals solche Fürsehung thun wollen, daß auch daselbst unter den Studenten in allen Ausfordern und Balgen, eine ernstliche und gute</foreign> disciplin <foreign lang="GE" TEIform="foreign">erhalten, und der Unschuldige vor Gewalt und Thätigkeit beschützet werde etc.</foreign> Caesareo Rescripto placet subicere quorundam Academicorum Senatuum contra duellantes studiosos edita Programmata.</p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.16.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>RECTOR ET SENATUS ACADEMIAE IENENSIS L. S.</head>
<p TEIform="p">APud Athenienses, narrat Stobaeus in collectaneis suis, opere illo <reg orig="variâ" TEIform="reg">varia</reg> eruditione refertissimo, eam viguisse consuetudinem, ut ephebi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">poli/teuma</foreign> adeuntes, sequenti iuramenti <reg orig="formulâ" TEIform="reg">formula</reg> Magistratui fidem suam sollenniter obstringerent: <hi TEIform="hi">Non <reg orig="ignominiâ" TEIform="reg">ignominia</reg> afficiam arma sacra, neque deseram meum</hi>
<pb id="s071" n="67" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">astitem, quo cum iunctus fuero. Dimicabo pro sacris et profanis, sive solus, sive cum multis. Patriam non relinqu am in deteriori statu, sed ampliori meliorique; <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> acceperim. Semper Magistratui psaefecto prudenter oboediam, et legibus constitutis parebo, atque aliis avibuscumque plebis consensu decretis. Quod si quis leges vel irritas facere, vel eis obtemper are non velit, non concedam, sed ulciscar tam solus, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> cum pluribus. Sacra avoave patria colam. Horum Dii mihi testes et conscii sunto.</hi> Legibus nimirum, in quibus, Philosopho monente, salus civitatis consistit, et quibus vitae communis tutela, ut Diodorus Siculus ait, continetur, quibusque spretis, iuxta divinum Platonem, non est ulla salutis spes, cives suos et subditos Res publ. sapientissima constrictos voluit, earun demque utpote fundamenti libertatis, Tullio docente, servos esse, ut <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> liberi esse possent. Neque <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, in quas iurabant ephebi, immemores <reg orig="pòst" TEIform="reg">post</reg> aut negligentes legum <reg orig="fuêre" TEIform="reg">fuere</reg>, sed observantisimi. Unde in hac ipsa Republ. Democratica magnos habuisse ac felices progressus iudicata fuit, <reg orig="Pausaniâ" TEIform="reg">Pausania</reg> teste, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> suas leges <reg orig="religiosisimè" TEIform="reg">religiosisime</reg> servarit. Utinam iuventus nostra Academica istorum se similem exhiberet, nec <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> facile legum ac statutorum, ad quae Sacramento se, civium nostrorum albo inserta, obligavit, repagula refringeret! Utinam veram libertatem agnosceret, DEO parere, Magistratum, DEI
<pb id="s072" n="68" TEIform="pb"/>
in terris vicarium, contemptui non habere, legum ad normam mores et vitam omnem conformare, affectuumque vitiosorum libidinem <reg orig="coërcere" TEIform="reg">coercere</reg> et frenare! minus <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> molestiarum, laboris, curarum nobis foret; plus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ipsi illi laudis, honoris, ac commendationis. Non iam omnem malae libidinis movere mephitin est animus; à sanguinariis <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> illis digladiationibus, quae <reg orig="nimiâ" TEIform="reg">nimia</reg>, <reg orig="eâque" TEIform="reg">eaque</reg> <reg orig="impiâ" TEIform="reg">impia</reg> et <reg orig="pudendâ" TEIform="reg">pudenda</reg>, exerceri frequentia coeperunt, te avocare <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg>, ô iuventus nostra, iterum volumus, et tranavillitatis, pacisque ad studium, scholasticum quod ordinem decet, revocare. Quam itaque olim in provocationum et confilictuum insanum ac diabolicum pruritum et statuimus et promulgavimus, et <reg orig="severè" TEIform="reg">severe</reg> exsecuti sumus, poenam ita se habentem: <hi TEIform="hi">Ut omnes provocantes et provocati, illi quidem <reg orig="publicâ" TEIform="reg">publica</reg>, sed bi, si se sistant, <reg orig="privatâ" TEIform="reg">privata</reg> relegatione plectantur: ubi tempus ac dur ationem huius poenae variae nobis circumstantiae sunt suppediturae</hi>: iam repetimus, et <reg orig="iteratò" TEIform="reg">iterato</reg>, ne quis ignorantiae possit velum obtendere, <reg orig="publicè" TEIform="reg">publice</reg> indicimus, <reg orig="certô" TEIform="reg">certo</reg> in postetum contra humani istos sanguinis sitibundos digladiatores, absque et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pros1wpolhyi/a|</foreign> omni et excusationis, quam fingere, comminisci, ac praetexere suae lasciviae isti solent, admissione sequendam. Furias pennalisticas ne <reg orig="hâc" TEIform="reg">hac</reg> quidem <reg orig="chartâ" TEIform="reg">charta</reg> dignamur. Cui et Academiae totius, et propria
<pb id="s073" n="69" TEIform="pb"/>
sui ipsius salus curae est; iutae ille tranquillae et modestae studebit, et nostro, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> divino mandato de humano sanguine non effundendo adeoque monomachiis istis, sive nocturnis, sive diurnis, intermittendis, omnibusque <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)taci/ais2</foreign> aliis, morem promptus geret. Si qui <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="praefractè" TEIform="reg">praefracte</reg> contumaces <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg> ex libidine, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> paternorum nostrorum monitorum et legum praescripto malunt vivere; non sine ingenti damno sentient, quid sit, contra stimulum calcitrare. P. P. VII. Iun. Anno 1635.</p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.16.03" n="3" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>III.</head>
<p TEIform="p">Optandum esset, cum barbaro pennalismo simul morem gestandi gladios, et arma ex Academiis profligatum fuisse, vel adhuc prohiberi, exemplo Academiae Lutetianae; in qua teste Limneo, <hi TEIform="hi">de iur. publ. lib. 8. c. 6. n. 106.</hi> haec Constitutio obtinet: <hi TEIform="hi">Defendons à tous Regens, Pedagogues, et leurs Serviteurs de porter espees, dagnes, et autres armes, couvertes ou apparentes, offensives, ou defensives</hi>. Nos rogamus et obsecramus omnes, quibus hactenus commilitones suos ad <foreign lang="GR" TEIform="foreign">monomaxi/an</foreign> nocturnam vel diurnam provocare, vel provocationibus parere, volupe fuit, ut memores iuramenti praestiti, et aeternae salutis animae periculi, fugiant ac detestentur impiam digladiandi libidinem, ac consuetu dinem.
<pb id="s074" n="70" TEIform="pb"/>
Volunt esse discipuli Christi? Discant igitur in schola Christi, diligere inimicos: discant manfuetudinem, discant humilitatem. Cogitent illud Salvatoris: <hi TEIform="hi">Qui irascitur fratrisuo, reus erit iudicii, Matth. 5. 22.</hi> Quicumque Scholares haec legunt, <reg orig="exactè" TEIform="reg">exacte</reg> secum pensitare velint verba, quae ex Lederero, <hi TEIform="hi">de iure belli privati lib. 1. cap. 4. §. 3.</hi> adducimus: Quis dubitet, <hi TEIform="hi">ait ille</hi>, peccare <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> enormiter, et spernere auctoritatem, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> Magistratus caelitus armatus, in ipsos animadvertit malefactores, quisquis praefracto <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> animo, sibi ipsi ius dicere, et fictam aut praeconceptam non <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> iniuriam privato propellere audet molimine; Attestantur funestarum aedium exempla, hac <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> saeculi barbarie, qua omnia in peius ruunt, ex affectuum rancore, sanguinem <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="saepisimè" TEIform="reg">saepisime</reg> innocentem <reg orig="crudelissimè" TEIform="reg">crudelissime</reg> profusum. Docent tempora et mores, instar gangraenae grassantes, iniuriam vel levissimam <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg>, vel talem tantum, qualem cordatus vir ne suo quidem subduxisse iudicio <reg orig="cruentâ" TEIform="reg">cruenta</reg> morte vindicatam. Et licet <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> perditae frontis homo <reg orig="fugâ" TEIform="reg">fuga</reg>, vel <reg orig="aliâ" TEIform="reg">alia</reg> ratione humano se subtrahat supplicio, divinam tamen et <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> acerbiorem nequaquam effugiet vindictam. <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> enim sacrosanctam divini interdicti, <hi TEIform="hi">ne alterum <reg orig="iniustè" TEIform="reg">iniuste</reg> laedas,</hi> auctoritatem, <reg orig="sacrilegâ" TEIform="reg">sacrilega</reg> impietate, et <reg orig="proiectâ" TEIform="reg">proiecta</reg> penitus mente conculcare, non vereatur: <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> si severissimam
<pb id="s075" n="71" TEIform="pb"/>
ultionem suo experietur tempore, suae imputet petulantiae, et extremae inobedientiae, sed et inexcusabili <reg orig="audaciâ" TEIform="reg">audacia</reg> tam desperatae pravitatis hominem dixerim occupatum, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> sine ulla necessitate et corpus et animam, in anceps et vitae et aeternae salutis discrimen <reg orig="nefariè" TEIform="reg">nefarie</reg> coniciat. Sive enim victus fuerit, sive vicerit, in praesentissimum sese praecipitabit periculum: Victus vel mutilatur <reg orig="saepissimè" TEIform="reg">saepissime</reg>, velspiritum odio et <reg orig="irâ" TEIform="reg">ira</reg> plenum effundit; Vincens poenae temporariae; vel <reg orig="certissimè" TEIform="reg">certissime</reg>, DEI ultioni spontaneo se exponit metu. Nec ipsi quoque duellantes, ad integrum reversi iudicium, expulso iracundiae dominio, diffiteri possunt, iniuriae calore obnubilari rationem affectumque in rabiem inflammari, et <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> se ipsos, non avatenus debeant, sed quatenus possint, vindicare.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.17" n="17" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XVII. <hi TEIform="hi">Vigilum, vel praesidiariorum, exagitatio</hi>.</head>
<p TEIform="p">INter alias causas, ob quas nonnullis consultum non putatur, Academias in fortalitiis, et civitatibus munitioribus erigere, etiam haec adfertur, quod studiosi militum sint subaemuli, nob ili ac <reg orig="famosâ" TEIform="reg">famosa</reg> quaestione de iure praecedentiae urgeantur, utraque <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> pars ad pugnam satis
<pb id="s076" n="72" TEIform="pb"/>
prompta et alacris, vel levissimo rixarum exorto vento, ignis latitans erumpens, conflagratione causetur. Lineus <hi TEIform="hi">de Iur. publ. lib. 8. cap. 1. n. 66.</hi> ubi exempla Academiarum <hi TEIform="hi">Erfordiensis</hi> et <hi TEIform="hi">Ticinensis</hi> adducit. Et <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> negari non potest, inter milites ac scholares rixandi et pugnandi materiam non esse raram, cumprimis iis in locis, ubi scholarium magna est frequentia. <reg orig="Saepè" TEIform="reg">Saepe</reg> et inter nocturnos vigiles et Studiosos nascuntur pugnae et caedes, illis quietem nocturnam tuentibus, his eam per vociferationes, exagitationes, grassationes, digladiationes, turbantibus.</p>
<div3 id="FrSB.01.17.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Sciant autem Scholares, eis forte lacessitis integrum non esse, ultionem mucronibus expetere multo minus eos decere, milites aut vigiles civitatis in muneribus suis obeundis, simulque amica noctis silentia tumultibus turbare. Deterreat eos Dei oculus omnia cernens, magistratus auctoritas, iurisiurandi praestiti religio et discrimen vitae et famae in quod refractarii turbantes et pugnantes, ut tristia exempla docent, incurrere solent. Contra tales superioribus annis sequens programma in Academia Wittebergensi publicatum fuit.</p>
<pb id="s077" n="73" TEIform="pb"/>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.18" n="18" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>RECTOR et CONCILIUM ACADEMIAE WITTEBERGENSIS PUBLICUM CIVIBUS ACADEMICIS. S. P. D.</head>
<p TEIform="p">QUousque abuti patientia ac clementia stat animo vestro, qui improbo ausu nudius tertius et quartus tumultus in milites praesidiarios castelli excitastis? quamdiu non defervet iuvenilis ista insania? in quem finem stentoreos hos clamores, aut classica potius per plateas extollitis? Et quo tandem procedet immanis barbaries, quam nullae admonitiones nostrae, nullae preces, comminationes, nulla poenae formido comprimere aut frenare valent? nihil Musarum alumnos honestas ac decus studiorum, nihil modestia, quae literarum studia comitatur, nihil sanctias et religio loci, quem Virtutes ac Mulae, quas sectari decet, incolunt, nihil iuramenti religio, quo apud Magistratum Virtuti addixisti nomen, vos moverunt, aut continere in officio potuerunt? Sed tantum abest haec putetis animo, ut quidam vestrum pro humanitate ac <reg orig="modestiâ" TEIform="reg">modestia</reg> barbariem, pro honestate dedecus, pro virtute turpitudines verstro ordine indignas deperiant. Nam furere sana cum mente, tranquilla pacis tempora foedare seditionibus, et silentia amica noctis tumultibus turbare, quod proximis diebus designastis, quam
<pb id="s078" n="74" TEIform="pb"/>
barbarum est? quam inhumanum? quam impium? Quaecumque <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> insania tandem facinaverit mentem vestram, nostrum certe non est, haec silentio et negligenti ferre animo, quibus tam cura rei publicae, quam vestrae salutis est demandata; ne aut proditae Rei publicae et deserti officii nos Clementissimus Princeps, quem sancte vereri fas est, reos peragat; nec vos, si quando post aliquot tempora, ad saniorem mentem et agnitionem noxae, quam contrahitis iis moribus, redieritis, nostrae indulgentiae vestri exitii causam imputare necessum habeatis. Quare obsirmavimus animum, ac obluctari improbitati, omnique contendere ope decrevimus, ut si exstingui non possit penitus, coerceatur tamen acdebilitetur. Quam in rem Senatusconfultum Academicum novissimum est, hos <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> feriatos, vel auctores vel complices turbarum, sine ulla spe veniae aut, restitutionis, eicere ex hoc Musarum coetu ac relegatione <reg orig="publicâ" TEIform="reg">publica</reg> proscribere. Sed quia inviti ad aspera illa acerbaque remedia vitiorum trahimur, qui vos omnes paterno complectimur amore, vestramqueve existimationem non minus curae habemus, quam studia et scientiarum profectus: idcirco ex more parentum, qui ante monent liberos, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> castigent, vos denuo hortamur <reg orig="sedulò" TEIform="reg">sedulo</reg>, ut classica in milites praesidiarios concinere, armatasque factiones contra eosdem desinatis. Non est ad proelia compositus Musarum habitus, quas weteres libris et Musicae instrumentis
<pb id="s079" n="75" TEIform="pb"/>
ornatas, non armatas ense finxerunt. Neque inter praeclara haec Numina Martemque ulla unquam contentio fuit aut aemulatio, quin potius amico amplexu se fovent, iuvantque invicem, ut hic tueri literarum otia, illae succurrere consiliis et prudentia, aut <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> res <reg orig="praeclarè" TEIform="reg">praeclare</reg> armis gestas ferre per orbem, ac decantare laudibus consueverint. Tum non ad vos campi et acies pertinent, quibus <reg orig="perpetuò" TEIform="reg">perpetuo</reg> in libris habitandum: nec mucronibus expetere ultionem lacessitis integrum est, quod vindicare iudiciis iniurias iure iurando promiseritis. Nosassertores, defensores et vindices vestrae existimationis et libertatis existimus. Nostrum patrocinium causaevestrae numquam defuit, nec eam deseret unquam, si ipsimet modum rerum, et in fervore iuvenili temperantiam ac modestiam servabitis. Ipsa haec nostra cautio vestrum spectat commodum, quam si pensi habueritis, ex re vestra erit, si contempseritis <reg orig="temerè" TEIform="reg">temere</reg> aut neglexeritis, decreta vobis et parata est Relegationis poena, quam nullae preces, nullae lacrimae, nec vota ulla avertent. Vindicanda enim auctoritas Academica, asserenda disciplinae est ratio, sine qua nec literae florere, nec conservari Res publica potest. P. P. Dominica Quasimodogeniti Anno M DCC LXX.</p>
<pb id="s080" n="76" TEIform="pb"/>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.19" n="19" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XVIII. <hi TEIform="hi">Pennalismus</hi>.</head>
<p TEIform="p">PEnnalismum sentinam et lernam omnium vitiorum Academicorum esse, non <reg orig="immeritò" TEIform="reg">immerito</reg> quis dixerit. Eo velut pestilentissimo morbo superioribus annis multae Universitates Germaniae infectae, et quae seminaria, officinae et castra pietatis, honestatis ac bonorum morum erant, per eiusmodi carcinomata Academica reddita sunt seminaria nequitiae, speluncae corruptissimorum hominum, cloacae omnis iniquitatis, turpitudinis et scelerum abominabilium, receptacula malignorum Spirituum, quibus Satan, ceu Praefectus aliquis et Gubernator praesidet. In Programmate quodem Academiae Giessensis inter alia leguntur haec verba: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Daß die jungen</foreign> Studiosi, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">als welche es von den Alten gesehen und gelernet, sich einander mit solchen heßlichen, unzüchtigen und leichtfertigen Beschimpffungen,</foreign> Exagitationibus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Schlägen, und barbarischen, mehr als heydnischen, gantz teuffelischen Gebährungen und Uppigkeiten</foreign> vexi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren und beschweren, daß auch die <reg orig="vernünsstigem" TEIform="reg">vernunsstigem</reg> er barem Heyden einen Abscheu daran tragen <reg orig="würden" TEIform="reg">wurden</reg>, und nicht Wunder <reg orig="wäre" TEIform="reg">ware</reg>, wann der allsehende gerechte Gott sichtbarlich ein Zeichen <reg orig="thäte" TEIform="reg">thate</reg>, und eine so verkehrte ihrer vorgesetzten Obrigkeit Ordnung und Verbot so schimpflich verachtende, und sich denselben in
<pb id="s081" n="77" TEIform="pb"/>
verdammlichen Ungehorsam wider setzende Rotte von der Erde, wie Korah, Datham und Abiram wiederfahren, verschlingen liesse.</foreign> Ex sequente Programmate pluribus patebit, quae mala ex Pennalismo nasci soleant.</p>
<div3 id="FrSB.01.19.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>RECTOR et SENATUS ACADEMIAE IENENSIS L. S. D.</head>
<p TEIform="p">QUi Pennalismum, nomine reque barbarum et plurimorum et maximorum vitiorum malorumque lernam ac sentinam dixerit, nae is à veritatis tramite ne latum quidem ungvem aberraverit. Ipsam agedum eius naturam <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> pressius inspiciamus. Quid Pennalismus aliud est, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> propudiosa exagitationum iniuriosarum congeries, quibus maleferiati quidam ac impii Dei contemptores, Magistratus irrisores, legum honestarum hostes, superbi et stulti Suffeni, parasiti, heluones, comedones, bibones, Laverniones, Studiosos novellos excipiunt, non sine tetra Academiarum macula, ingenti sui ipsorum detrimento et luctuosa adolescentiae studiosae pernicie. En bellulae huius Orcinae Thaidis (neque enim <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> <reg orig="ineptè" TEIform="reg">inepte</reg> depingi ita potest) et <reg orig="unà" TEIform="reg">una</reg> eiusdem amasiorum faciem! <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> monstrum deforme, multiforme, abominabile. Exagitationum iniuriosarum excongerie constat. Quae <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>
<pb id="s082" n="78" TEIform="pb"/>
illae? non set est convitiis novitios Studiosos impeti, maledictis lacerari, Pennalium, Iuvenalium, animalis aequivoci, quale quidem inter asinum et equum sit mulus, alia ut taceamus probrosiora, inclamitari nomine, <reg orig="verùm" TEIform="reg">verum</reg> ad alia graviora poscuntur. In habitationibus ac Museis invisuntur, convivia apparare iubentur: tum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="masculè" TEIform="reg">mascule</reg> voratur, <reg orig="strenuè" TEIform="reg">strenue</reg> potatur, clamoribus ac tumultibus omnia replentur. Interim ludibrio miserandi illi ado lescentuli, quorum de argento luditur, ab omnibus habentur, non talitris <reg orig="solùm" TEIform="reg">solum</reg> ipsorum nasi <reg orig="iniquè" TEIform="reg">inique</reg> percutiuntur, <reg orig="verùm" TEIform="reg">verum</reg> et aliis interdum verberibus, colaphis, plagis, ne quid crudelitatis desit inhumanae, <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> mulctantur: quin ex farciminum, panis, laterum sive tegularum frustulis, sale, luto, q. moretum seu bolum quendam confectum et Adnovitiorum ori ita intrusum, ut ex gingivis sanguis proflueret, nuper non sine consternatione et iusta indignatione percepimus. Necdum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> petulantiae satis. Libelli et chartae surripiuntur, pedibus calcaribusque illis, quorum equi necdum lucem viderunt, conteruntur, discinduntur. Accipiunda haec et mussitanda omnis ipsis est iniuria: <reg orig="praetereà" TEIform="reg">praeterea</reg> culpam, si quam admiserint, deprecari et ad omne in posterum obsequium pransos paratos se fore, nec quicquam horum ad Magistratum delaturos, promittere coguntur ac recipere. Sed quis omnia effrenis petulantiae Pennalisticae
<pb id="s083" n="79" TEIform="pb"/>
recenfeat crimina? Patrant vero ea homines maleferiati, qui obtento Studiosi nomine, non agere satagunt, ita ut nomen cluet. Patrant ea homines impii in Deum, et divinae Maiestatis rei, ea studiose sectati omnia, quae à DEO prohibita, ea <reg orig="contumeliosè" TEIform="reg">contumeliose</reg> espernati omnia, quae ab ipso mandata: quippe legi divinae et pietati Christianae obnitentes carnis opera peragunt, spiritus negligunt. Patrant ea Magistratus irrisores, quem parentis instar habere et amare, cuiusque vocem, ut DEI, cuius his in terris audit vicarius, sequi debebant. patrant ea legum honestarum hostes, quarum tamen absque repagulis subsistere nulla potest Res publ. quibusque morem gerere nulla est servitus, ut <reg orig="ineptè" TEIform="reg">inepte</reg> autumant, sed libertas summa. Patrant ea superbi et stulti Suffeni, cum tirones illos <reg orig="extremè" TEIform="reg">extreme</reg> despiciant et <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> non pedibus proculcent, quibus tamen ipsis <reg orig="saepenumerò" TEIform="reg">saepenumero</reg> et pietate et <reg orig="literaturà" TEIform="reg">literatura</reg> <reg orig="bonâ" TEIform="reg">bona</reg> et moribus honestis <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> sunt inferiores. Patrantea parasiti, heluones, comedones, bibones, qui ventris et gulae pudenda mancipia, instar canum et muscarum alienae sectantur culinae nidorem, quo quid sordidius? Patrant ea Laverniones, qui per Pennalismi occasionem <reg orig="saepiusculè" TEIform="reg">saepiuscule</reg> Mercurium Poetarum, qui Neptuno tridentem, Marti gladium, Apollini arcum et sagittas, Vulcano forcipem, Veneri cingulum, Iovi sceprum furatus, gnaviter aemulantur. Quid <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> hisce omnibus et
<pb id="s084" n="80" TEIform="pb"/>
foedius et perniciosius? et ordine scholastico, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> scholae pietatis ac probitatis sint officinae, indignius? Itaque et publica ex hac Mephiti et privata erumpunt damna plurima. In contemptum et odium Academiae apud exteros vocantur et infamantur, ut boni viri suos ad eas mittere non periculum, sed exitium ducant esse. Lucrum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> illud, quod actores plerumque reportant huius tragoediae, mera est iactura. Quas bonas horas studiis debebant consecrare, comessationibus et heluationibus perdunt, nominisuo de decoris notam inurunt, Magistratus edicto alio iubentur migrare, in patriam reversi ad officia promoveri honesta nequeunt, ad stivam aptiores <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ad scholam, Ecclesiam aut Rem publ. quippe suillas sectati voluptates à pietatis et sapientiae studio <reg orig="fuêre" TEIform="reg">fuere</reg> alieni, nec <reg orig="didicêre" TEIform="reg">didicere</reg>, quae docere alios, aut quae agere possint. Tandem et adolescentes isti novelli, qui pietatis et eruditionis causa ad Academias ablegantur, sua cumprimis sentiunt mala. In primo statim Academiae ingressu, nummulis suis, quos maximos inter labores, curas, sollicitudines, molestias, hac cumprimis temporum difficultate, parentes vix comparcere, quibusque vel integri anni spatio necessaria sibi parare ipsi poterant, emunguntur ac spoliantur, ita pravis sodalitiis sensim implicantur, coeno voluptatum inhoestarum, luxuriae, ebriositatis, immerguntur, ignaviae mancipantur, omni inverecundiae
<pb id="s085" n="81" TEIform="pb"/>
et petulantiae consuescunt, ut ad frugem postmodum aut numquam, aut <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> difficulter se recipere possint. Haec Pennalismi facies est, hi fructus. <reg orig="Malè" TEIform="reg">Male</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> pereat, qui primus in Academiarum proscenium produxit. Et nostra hac Academia hanc pestem, hanc calamitatem, hoc probrum, ut profligatum cupimus, ita omni conatu quoque ibimus. Itaque omnes nostrae subiectos iurisdictioni, ne se tanti reos faciant criminis, nisi publicae Relegationis poenam, qua paucos ante dies punitos quosdam viderunt, velint subire <reg orig="paternè" TEIform="reg">paterne</reg> monemus et hortamut. Duro nodo durus quaerendus cuneus. Quamobrem illos Pennalismi architectos et auctores <reg orig="certò" TEIform="reg">certo</reg> in malam rem Relegatione <reg orig="publicâ" TEIform="reg">publica</reg>, vel etiam <reg orig="perpetuâ" TEIform="reg">perpetua</reg> exclusione à nobis abigemus, cuius à decreti exsecutione nec ulla cognatio et adfinitas, nec ullae munerum corruptelae nos avocabunt. Sanguinarias <reg orig="porrò" TEIform="reg">porro</reg> digladiationes, quae et ipsae videntur increbrescere, <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> <reg orig="hâc" TEIform="reg">hac</reg> <reg orig="paginâ" TEIform="reg">pagina</reg> interdictas gravi sub poena volumus. Qui boni, bona monita pensi habebunt et sequentur: qui mali, suam experiantur fortunam. P. P. XI. Mart. Anno 1638.</p>
<p TEIform="p">Ante annos <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> triginta saepius cum horrore in <reg orig="Academiâ" TEIform="reg">Academia</reg> <reg orig="Salanâ" TEIform="reg">Salana</reg> eiusmodi facinora à maleferiatis hominus, purgamentis Academiarum et nefariis piaculis, perpetrari vidimus atque audivimus, quae iam
<pb id="s086" n="82" TEIform="pb"/>
referre pudet. Novimus autem, quosdam eorum ad meliorem frugem quidem rediisse, alios autem in extremo mortis certiculo paenitendo impiam vitam suam deplorasse, alios in offiiis, quae postea <reg orig="obtinuêre" TEIform="reg">obtinuere</reg>, semper infelices fuisse. Scilicet habet DEUS <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)/ktikon o)/mma</foreign>, qui non patietur se ab hominibus illudi.</p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.19.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p"><reg orig="Ceterùm" TEIform="reg">Ceterum</reg> contra novitiosorum scholarium Constantinopolitanorum et Berytensium exagitationes ac serviles ludos, olim Iustinianus Imperator ad <hi TEIform="hi">Salaminum</hi> ita rescripsisse dicitur. Illud satis necessarium constitutum, cum summa interminatione edicimus, ut nemo audeat, neque in hac splendidissima civitate, neque in Berytensium pulcherrimo oppido, ex his, qui legitima peragunt studia, <hi TEIform="hi">indignos et pessimos, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> magis serviles, et quorum effectus iniuria est ludos exercere</hi>, et alia crimina vel in ipsos Professores, vel in socios, et <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> eos, qui rudes ad meditationem legum venerint, perpetrare. <hi TEIform="hi">Quis enim ludos appellet, ex quibus crimina oriuntur?</hi> Hoc fieri nullo modo patimur, sed optimo ordini in nostris temporibus hanc partem tradimus, et toti nostro postero transmittimus saeculo, <hi TEIform="hi">cum oporteat prius animas, et postea linguas fieri eruditas.</hi> vid. Alsted. in <hi TEIform="hi">Encyclopaed. pag. 2774.</hi> D. Mengering. <hi TEIform="hi">Scrutin. Consc. cap. 12. q. 91.</hi></p>
<pb id="s087" n="83" TEIform="pb"/>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.19.03" n="3" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>III.</head>
<p TEIform="p">Profligatus tandem feliciter, per DEI gratiam, ac <reg orig="vigilantissimâ" TEIform="reg">vigilantissima</reg> Superiorum <reg orig="curâ" TEIform="reg">cura</reg> ex Academiis Germaniae detestandus Pennalisimus; quod anno huius saeculi sexagesimo primo et secundo factum, <reg orig="postquàm" TEIform="reg">postquam</reg> <reg orig="antè" TEIform="reg">ante</reg> Principes ac Status Aug. Conf. addicti in Comitiis Ratisbonensibus de hac re serias deliberationes instituissent, quemadmodum ex sequenti decreto, quod in gratiam Lectoris adicere placet, videre licebit.</p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.19.04" n="4" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Verlgiechung, Derer Evangelischen Chur-Fürsten und Stände Abgesandten, wider den, auff Dero Academien eingerissenen schäd- und schändlichen</foreign> PENNALISMUM.</head>
<p TEIform="p"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">DEs H. R. Reichs Chur-Fürsten und Stände Augsp.</foreign> Confessions-<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Verwante, bey gegenwertigen Reichs-Tage zu Regenspurg anwesende Räthe, Botschaffter und Gesandte uhrkunden und bekennen hier mit.</foreign></p>
<p TEIform="p"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Nachdeme unser gnädigst. Gnaden und Hochgeehrte Herren</foreign> Principalen <foreign lang="GE" TEIform="foreign">uns in unsern, theils mit gegebenen, theils nach und nach eingelangten</foreign> Instructionen <foreign lang="GE" TEIform="foreign"><reg orig="gnädigst" TEIform="reg">gnadigst</reg>, <reg orig="gnädig" TEIform="reg">gnadig</reg>
<pb id="s088" n="84" TEIform="pb"/>
und günstig befohlen, auff zulängliche Mittel und Wege zugedencken, wie die bey etzlichen</foreign> Academien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in Teutschland eingerissene und höchstraffbare Unordnung des</foreign> Pennalisi <foreign lang="GE" TEIform="foreign">rens, und die daraus entstehende ärgerliche Laster, schändliche Ubelthaten und verderbliche Verführung, vermittelst</foreign> cooperation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und zusammensetzenden</foreign> <reg orig="auctorität" TEIform="reg">auctoritat</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der an solchen</foreign> Academien interesiren <foreign lang="GE" TEIform="foreign">den Reichs-Stände, würcklich abgestellet werden mögen. Wir uns denn zu schuldigster Folge darüber zusammen gethan und nach reiffer der Sachen Uberlegung befunden, daß zu Abschaffung solches ins gemein schädlichen und ärgerlichen Ubels, eine</foreign> <reg orig="conformität" TEIform="reg">conformitat</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Gesetze und der darinnen wider die</foreign> Auctores <foreign lang="GE" TEIform="foreign">beliebten Straffen erfordert werden. Derowegen wir uns auff</foreign> ratification <foreign lang="GE" TEIform="foreign">unserer Gnädigsten, Gn. und Hochgeehrten Herrn eines</foreign> modi, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dardurch solchem Ubel vermittelst Göttlicher Hülffe gesteuert werden kan, vereinbahret und dafür gehalten, daß wenn unsern gnädigsten, gnädigen und günstigen gefallen solten nachgehen, das</foreign> Patent <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auff eine gewisse unter ihnen beliebliche Zeit, welche etwan 3. Monat nach beschlossenen Reichs-Tage seyn könne, auff ihren unterhabenden</foreign> Academien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu</foreign> publici <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, dadurch diese grausame Barbarische Unordnung abgeschaffet werden könne, dessen Innhalt also lautet:</foreign></p>
<p TEIform="p"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Uhrkunden etc. Nachdem wir die schweren und harten Land-Plagen, insonderheit den
<pb id="s089" n="85" TEIform="pb"/>
blutigen langwierigen Krieg, damit der allmächtige GOtt nach seinem Gerichte unser geliebtes Vaterland Teutscher</foreign> Nation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">samt andern benachbarten Köntgreichen und Landen heimgesucht, zu bedächtlichen GEmüthe geführet, und den Ursachen, wodurch obbewegte Plagen über so herrlich blühende Land und Leute gegangen, etwas reiffer nachgesonnen, so haben wir unter andern grausamen lastern, welche wider die erste und andere Taffel der H. zehen Geboten GOttes ungescheuet im sChwange gewesen, nich die geringste zuseyn erfunden, die auff den hohen Schulen in Teutschland unter der studierenden Jugend eingerissene höchstschädliche Unordnung und Gewohnheit des</foreign> pennalisi <foreign lang="GE" TEIform="foreign">rens, da etliche ruchlose, freche, übel erzogene, aller Christlichen Zucht vergessene junge Leute, den jenigen, welche von andern</foreign> Trivial-<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Schulen,</foreign> Paedagogie <foreign lang="GE" TEIform="foreign">en oder</foreign> Gymnasiis <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sich auff Universitäten, eine mehrere Wissenschafft in denen Haupt-Sprachen, Freyen Künsten und</foreign> Philosophicis <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu fassen, auch in den höhern</foreign> Facultaeten <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sich</foreign> informi <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren zulassen und zu</foreign> proficiren <foreign lang="GE" TEIform="foreign">begeben, oder an denen Orten, wo die Universitäten seyn, gebohren und erzogen, hochärgerlicher weise nachstellen, sie nicht allein mit schimpfflichen hönischen Gebehrden und Worten, sondern auch gar mit unehrlichen, abscheulichen Frevelthaten und sChlägen Barbarisch</foreign> tractiren, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ihnen öffters solche Dtenste und Auffwartung, welche ein
<pb id="s090" n="86" TEIform="pb"/>
vernünftiger Herr seinem geringsten Diener anzumuthen Bedenckens träget, aufftringen, ja so offt es ihnen gefällig, solche neuangehende</foreign> Studiosos <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit schmausen und kostbaren Gastereyen, beym An- und Abtritte, auch wohl sonst, so offt es ihnen beliebet, beschweren, also daß das jenige, was Eltern ihren</foreign> studi <foreign lang="GE" TEIform="foreign">renden Söhnen öffters mit ihrer höchsten Ungelegenheit bey diesen Geld-klem~en Zeiten zur Zehrung auff ein Jahr</foreign> destinirt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bey ein und andern Zech- und Gelack verschwendet werden muß, und dadurch manches schönes</foreign> ingenium <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit obgedachten lasterhafften</foreign> exagitationibus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und</foreign> concussionibus desperat <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gemacht, an dem Fortgang seiner wohlangefangenen</foreign> Studien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">verhindert, die Eltern umd ihre geschöpffte Hoffnung, darneben Rath-Häuser, Kirchen und Schulen, und das gemeine wesen umb ein nützliches Werckzeug unverantwortlicher weise gebracht werden. Als aber uns obliegenden hohen Obrigbetlichen Amts und Vorsorge wegen gebühret, solchen und dergleichen Kirchen und</foreign> Policey. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">höchstschädlichen lasterhafften Unsrdnungen, Mängeln und Gebrechen, mit allem Ernst, Eyfer und harten straffen zubegegnen, damit GOttes brennender Zorn nicht ferner über unser Land und Leute, wenn dergleichen Sünde ungestrafft bleiben, gezogen werde, und aber ohne</foreign> conformi <foreign lang="GE" TEIform="foreign"><reg orig="tät" TEIform="reg">tat</reg> der Gesetze, und der darinnen wider alle muthwillige frevelen gesetzten straffen hierinnen schwerlich etwas zuerheben noth
<pb id="s091" n="87" TEIform="pb"/>
fruchtbarlich auszurichten, so haben Chur-Fürsten und stände der Augspurgischen</foreign> Confesion <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zugethane, deren Chur-Fürstenthümer und Lande im Röm. Reich Teutscher</foreign> Nation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit</foreign> Academien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und hohen sChulen versehen, durch ihre, bey der zu Regenspurg</foreign> Annis 1653. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und 1654. gehaltener Reichs-Versamlung anwesende vornehme Räthe, Gesandten und Botschaffter sich hierüber und wie solcher höchststraffbahren Unordnung mit einem durchgehenden ernsten Nachdruck würcklich gesteuert werden möge, besprochen, das Werck reifflich überlegen lassen, uns auch uff abgestattete derselben unterthänigste</foreign> relation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dahin verglichen, vereinbahret und geschlossen, daß hinfüro, und von</foreign> publication <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dies keinen, der auff unsern unterhabenden</foreign> Universi <foreign lang="GE" TEIform="foreign">täten,</foreign> Academien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und hohen schulen sich auffhält, oder ins künftige über kurtz oder lang dahin begiebet, er sey welches Standes oder Alters er wolle, erlaubt, sondern vielmehr einem ieglichen hiemit und in Krafft dieses ern stlich verbothen seyn solle, den neuankommenden jungen Studenten heimlich oder öffentlich nachzustellen, sie auff der Gassen oder ihren Losamenten, Studen, Schencken oder Wirths-Häusern, an Tisch, in</foreign> Collegiis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder sonsten zu</foreign> importuniren, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu</foreign> exagiti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren oder zubeschimpffen, noch ihnen die geringste Ausgabe zu denen also übel</foreign> titulir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten</foreign> Pennal- access-absolvir-<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Stuben-oder Tisch-<reg orig="Schmäussen" TEIform="reg">Schmaussen</reg>, es geschehe solches gleich unter
<pb id="s092" n="88" TEIform="pb"/>
den Vorwand der</foreign> National-conventicul, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">welche hiemit als unzuläzig, abgeschaffet seyn sollen, oder irgend unter einem andern</foreign> praetext <foreign lang="GE" TEIform="foreign">anmuthen, vielweniger ihnen mit Betrohung, Schlägen und</foreign> liberalibus ingeniis <foreign lang="GE" TEIform="foreign">unanständlichen Diensten zusetzen, noch sonsten auff andere Wege sich zu ihnen nöthigen, sondern sie unter des</foreign> Magistratus Academici <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder ihrer eigenen Hoff-Meister und</foreign> Praeceptoren <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Auffsicht und</foreign> Correction <foreign lang="GE" TEIform="foreign">lediglich lassen sollen, damit nicht</foreign> ex Seminariis Ecclesiae et Rei publicae seminaria vitiorum et criminum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gemacht, und an stat des verhofften segens, neu und mehrere Land-Plagen auf unser geliebtes Vater-Land durch ein unordentlich wüstes Leben unter denen, welche für allen andern mit Frömmigkeit, Erbarkeit und andern löbl. Tugenden in der Welt herfür leuchten und gezieret seyn,</foreign> devolviret <foreign lang="GE" TEIform="foreign">werden. Obgedachtes aber wollen wir von einem ieglichen, der sich auff unsern Umversitäten anitzo befindet, oder ins künftige auffzuhalten gedencket, aufs geuaueste</foreign> observiret <foreign lang="GE" TEIform="foreign">haben, so lieb ihnen ist die Straffe des Gefangnüsses, und nach gestalt des Verbrechens der</foreign> relegation cum infamia <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zuvermeiden, welche ein ieder so hierwider imgeringsten zufreveln sich erkühnen wird, dergestallt ungesäumt zu erwarten haben soll, daß wenn er dieses so hoch verbothenen</foreign> Pennalisirens <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und dessen anhangenden Lastern und Unordnung balber, in die obangedeutete Straffe verfallen
<pb id="s093" n="89" TEIform="pb"/>
zuseyn,</foreign> declarirt <foreign lang="GE" TEIform="foreign">worden, der oder dieselbe, als</foreign> malae notae subiecta <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu keinen Ehren-Aemtern oder Diensten, in unsern Chur-Fürstenthümern und GEbiethen, in Geist- und Weltliche Stände beruffen noch erfodert, sondern als Leute, die ihre Jugend in Lastern und Aergernüssen zugebracht, und alles</foreign> Favors <foreign lang="GE" TEIform="foreign">unwürdig, allenthalben geachtet werden sollen. Und damit dieser unser unumbgänglichen Verordnung umb so viel desto stärcker Folge geleistet werden möge, haben wir uns mit benachtbarten Chur-Fürsten und Ständen, und sie sich hinwiederum mit uns verglichen, daß wenn einer dieses</foreign> delicti <foreign lang="GE" TEIform="foreign">halber auf einer</foreign> <reg orig="Universität" TEIform="reg">Universitat</reg> relegirt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">diese</foreign> formula relegationis <foreign lang="GE" TEIform="foreign">den ander</foreign> Universitaeten intimirt <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und dasselbst der</foreign> relegatus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nicht angenommen, noch</foreign> inter membra Academica <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gezehlet oder gelitten werden solle. Es wäre denn, daß er sich mit der vorigen</foreign> Universi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">tät verglichen und ausgesöhnet, auch</foreign> parti laesae satisfactum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gethan, und solches mit gnugsamen Urkund bescheinigen könte, das meinen wir ernstlich.</foreign></p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.19.05" n="5" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gebietende hier auf etc.</foreign></head>
<p TEIform="p"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Zum Zeugnüß, daß unter uns wider das so ärgerliche und schädliche</foreign> pennalisiren, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auf</foreign> Universi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">täten vorgeschriebenes</foreign> Concept sub sperati <foreign lang="GE" TEIform="foreign">beliebet, und unsern gnädigst. Chur-Fürsten, wie auch gnädigen Fürsten und hochgeehrten Herrn</foreign> Principalen <foreign lang="GE" TEIform="foreign"><reg orig="unterthänigst" TEIform="reg">unterthanigst</reg>, <reg orig="unterthänig" TEIform="reg">unterthanig</reg> und dienstlich zu <reg orig="fördersamster" TEIform="reg">fordersamster</reg>
<pb id="s094" n="90" TEIform="pb"/>
Vollziehung</foreign> recommendirt <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und überliefert werden solle. Haben wir dieses mit unserer Hand Unterschrifft und Insiegel befestiget.</foreign></p>
<p TEIform="p">Huic adiungimus Programma, de exstirpando Pennalismo, in Academia Salana, die 2. Iulii, Anno 1661. publicatum.</p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.19.06" n="6" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>RECTOR et SENATUS ACADEMIAE IENENSIS L. S. D.</head>
<p TEIform="p">ANnus nunc agitur quartus decimus, ex quo Bacchanaliorum illas ferias furibundas, in Deum ignominiosas, ex idolomania gentili in Christiani gregis coetum, Satana auctore ac ductore, illatas ac saeculis non paucis à <reg orig="variâ" TEIform="reg">varia</reg> larvatorum, personatorum, cornutorum, auritorum, rostratorum nasutorum, caudatorum, et quid non monstri, belluae, bestiae, schematis foedissimi? in dutorum, turba <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> alibi, tum heic quoque celebratas, post iteratas annis praecedentibus serias nostras admonitiones, mandataque Serenissimorum Academiae Nutrioturm severissima, tandem iuventus nostra studiosa melioris genii instinctu profligavit, et ab hac pietatis, honestatis, modestiaeque offficina procul abesse iussit, nec ex eo tempore unquam adscivit rurus aut admisit. <reg orig="Meritò" TEIform="reg">Merito</reg> propterea Salanae
<pb id="s095" n="91" TEIform="pb"/>
nostrae, et nobis ipsis nos, hodieque et quis non honus nobiscum? gratulamur; divinaeque Maiestati, à qua omne bonum et donum perfectum gratias habemus atque agimus; ex imis cordis penetralibus supplice precantes voce, ut ulterius hanc nostrae iuventuti mentem servet, eamque spiritu suo caelesti regat ac ducat, ne unquam infernalis serpentis suggestionibus ad bacchantium insaniam seducise iterum patiatur.</p>
<p TEIform="p">Utinam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> eandem mentem in alio Satanae fetu, qui vulgo PENNALISMI nomine venit, exstirpando, et ad orcum, unde prodiit, propellendo ac relegando, pridem pariter induisset! Sed enim tantum abest, ut id factum sit, ut potius magis magisque, sive veteranorum studiosorum, sive ipsorum novitiorum, (utrobique bonos inter eos excipimus) contra toties repetita et publicis chartis expressa atque affixa cum Serenissimorum Principum, tum nostra Senatus Academici interdicta severa, ac delinquentium punitiorum exemplis haut paucis quasi stabilita, molitiones ac patrationes frequentes in memoriam revocentur, <hi TEIform="hi">Pennalisandi</hi> illam petulantiam crevisse, videamus. Quae res ut tanto clarius appareat, utque perspiciant omnes, adeo numquam hun animum aut Serenissimis Academiae Nutritiis, aut nobis fuisse, ut foveremus malum hoc pestilentissimum; ut modis
<pb id="s096" n="92" TEIform="pb"/>
omnibus exstinctum penitus ac exstirpatum utrique iverimus: rem paullo altius, et ab ovo, quod dicitur, repetemus.</p>
<p TEIform="p">Cum primum haec labes ante hos annos quinquaginta, et quod excurrit, ex vicinia huc illata, (quae tum intra <hi TEIform="hi">Vocationum</hi>, ut appellabantur, Convivia, à lautioris fortunae adolescentulis, è scholis atque gymnasiis huc studiorum causa accedentibus, per gulones quosdam ac lurcones singularis comitatis specie exigi solita, subsecutaque convitia, verbera, varias exagitationes, vestiumque, librorum, aut aliarum rerum, tamquam pignorum, ereptiones, constitit) Academiam hanc infecisset; confestim ei publico programmate obviam itum, istisque <hi TEIform="hi">septemviris Epulonum</hi> sub interminatione <hi TEIform="hi">poenarum, quas delictis gravissimis irrogari moris est</hi>, (verba sunt Edictor. Academ. quibus deinceps certas ob causas subinde utemur) imperatum <hi TEIform="hi">aut evestigio resipiscerent, aut ad sui similes, illamque officinam, è qua scitus ille Pennalismus prodierat, se reciperent:</hi> additio, <hi TEIform="hi">superbiam, fastum, rusticitatem et mores incompositos novitiorum studiosorum</hi>, (quae illi hoc pacto corrigenda esse clamitabant) <hi TEIform="hi">non ab his asotis et acolasticis, qui ipsi scaterent ulceribus, sed à Magistratu et Praeceptoribus, quibus ferocioris adolescentiae emendandae cura incumbat, corrigi debere</hi>. Cumque sub initium anni subsequentis nonnulli, spreta Magistratus auctoritate, Pennalisticas
<pb id="s097" n="93" TEIform="pb"/>
actiones exseruissent, ac partim et tueri, conspiratione inter se inita, ausi essent; ut his <hi TEIform="hi">poenarum exemplis intemperies</hi> illa <hi TEIform="hi">summa, rabies belluina, impietas extrema, et sentina ac cloaca omnium flagitiorum</hi>, (his enim elogiis Pennalismus iam tum ornabatur) <hi TEIform="hi">in prima quasi berba suffocaretur</hi>. Neque sine fructu res fuit. <hi TEIform="hi">Visa</hi> enim <hi TEIform="hi">est mali huius ferocia et violentiae nonnihil</hi> ex eo tempore <hi TEIform="hi">deferbuisse</hi>; adeo ut Anno huius saeculi XIIX, (cuius initio primum illud, quod memoravimus, interdictum iteratum fuerat) finiente, <hi TEIform="hi">non iam</hi>, ut antea, <hi TEIform="hi">novellos Scholasticos ad tragoedias epulasque Pennalisticas minis adigi cogive</hi>, sed <hi TEIform="hi">sponte hoc onus suscipere; nec pugnis dedolari pedibusque proculcari, sed iocis lepidis, et salibus humanissimis <reg orig="amicè" TEIform="reg">amice</reg> de morum emendatione, et exuendo fastu Pennalistico moneri</hi> ferretur. Sed quoniam sic quoque <hi TEIform="hi">rem ipsam quae dudum in Pennalismo fuerat, manere, ac tantum melle quodam venenum hoc illini, lupo ovillam, asino leoninam pellem, et meretriculae olidissimae honestae matronae habitum indui</hi>, Patres Academici deprehenderent, <reg orig="denuò" TEIform="reg">denuo</reg> iuventutem scholasticam admonuere, <hi TEIform="hi">hoc ut virus et venenum odisse tandem et <reg orig="oboedientiâ" TEIform="reg">oboedientia</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> deprimere inciperent</hi>; addito praeclaro, et quod eventus vetissimum esse docuit, epiphonemate: <hi TEIform="hi">Numquam sospites et salvas fore scholas, nisi lues haec pestilentialis sublata fuerit</hi>. Simul iis, qui Academiae iurisdictioni suberant, denuntiarunt, <hi TEIform="hi">se omnes. Pennalismi architectos certo</hi>
<pb id="s098" n="94" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">malam in rem relegatione <reg orig="publicâ" TEIform="reg">publica</reg> abacturos; neque morari eorum abitum, qui hoc ab amaraco porcino muscosas abstinere nares non possint, sed piperis grana pauciora <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> pluris, quam multa papaveris semina facere</hi>. Qui animus utinam et hodie multis esset, quibus potior est frequentia hominum sceleratorum, quam pauci virtuti bonisque moribus dediti! Nihilo tamen setius paucos post annos denuo malum hoc adeo invaluit, ut A. Chr. M DC CXXIII, d. IIX. Octobr. Patres Academici cum viderent, parum profici exemplis eousque in deliquentes editis, necessarium duxerint, enumeratis prolixe publico programmate malis, morbis et detrimentis, quae Pennalismus, (tamquam <hi TEIform="hi">in cuius Camarinam, lernam, Avernum, et lacum Asphaltiten quicquid vitiorum est ac flagitiorum, quicquid facinorum et sclerum, confluxerit)</hi> complectitur, graviorem delinquentibus poenam constituere; hanc scilicet, ut non solum <hi TEIform="hi">eos omnes qui Pennalismum foverint, aluerint, auxerint, servarint, relegatione publica submoturos se, nulla vel intercessionis vel commiseratienis ratione <reg orig="habitâ" TEIform="reg">habita</reg>:</hi> sed ettiam <hi TEIform="hi">typis evulgare velle omnia Relegationum programmata, et <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> in patrias eorum terras, qui hanc luunt poenam, tum in vicinas Academias mittere, ut ut his à serpentibus Libycis, scorpiis, viperis, Draconibus; omnes boni mature sibi cavere discant</hi>. At successu tam parum prospero, ut mox ipsi Illustrissimi Celsissimique Principes,
<pb id="s099" n="95" TEIform="pb"/>
Academiae Nutritii, auctoritatem suam interponendam arbitrarentur. Proinde Illustrissimus Dux ALBERTUS loco et nomine Illustriss. Ducis IO. ERNESTI Iunioris, tamquam Domini Territorii, Principisque regentis, promulgato Anno 1623. die 9. Decembr. Edicto Germanica lingua conscripto, post enarratas varias actiones pennalisticas, conqueslus <hi TEIform="hi">ingens ob eas odium famamque sinistram Academiae huic conflari, qua moti parentes haut pauci, liberos suos aut nolint <reg orig="hûc" TEIform="reg">huc</reg> studiorum causa ablegare, aut ablegatos quantocyas avocent</hi>; severe edixit, <hi TEIform="hi">ne quis studiosorum Novitium ullum odioso, scandalique ac contemptus pleno, et Studiosis omnibus ipsisque literarum studiis <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> ignominioso, ac haud <reg orig="dubiè" TEIform="reg">dubie</reg> ab hoste studiorum ac virtutum Diabolo ex Orco producto, impediendisque et supprimendis omnibus urtibus ac disciplinis salut aribus comparato</hi> Pennalismi, <hi TEIform="hi">aut eius monetae aliis cognominibus, clam palamve traduceret, contemptui haberet, offenderet, oneraret: aut eius amoliendi causa convivium ullum quocumque praetextu extorqueret, eive interesset; neve quis convictores aut aedium suarum incolas studiosos ca in re ullo modo adiutum iret: sed ut Cives Academici omnes, ac Studiosorum hospites alii, quotiescumque tale quid eos conari aut agere compererint, debortarentur, praemonerent, et, si obsequi nolint, rem evulgarent, ac superioribus, quacumque ratione possent, significarent; Qui secus fecerint, pro ratione personarum,</hi>
<pb id="s100" n="96" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">facultatum, delictorum, gravem Principum indignationem, ademitonem privilegiorum, beneficiorum, muneru, bonorum, poenam relegationis publicae ad annos aliquammultos, aut etiam exclusionis, carcerem, exilium, poenam corporalem, et ratione sumptuum et impensarum peonam quadrupli, <reg orig="indubiè" TEIform="reg">indubie</reg> incursuros: utque <reg orig="tantò" TEIform="reg">tanto</reg> certior sit exsecutio, captivos ad aulam Principis deducendos, spe omni intercessionis aut remissionis praecisa</hi>. Quo quidem Illustriss. principum zelo, providaque Senatus Academici cura, et severa animadversione, effectum est, ut <hi TEIform="hi">illa Adnovitiorum exagitandorum prurigo ex parte exstirpata fuerit</hi>; usque dum circa annum 1630. <hi TEIform="hi">quidam rursum excitare eam et viis antea neo tritis nec auditis reducere ex averno moliti sunt</hi>. Quorum tamen molimina mox sunt prohibita <reg orig="publicè" TEIform="reg">publice</reg>. Intervenere <reg orig="paullò" TEIform="reg">paullo</reg> post, bello in his quoque oris coorto, ea tempora, quibus mirum nemini videri debet, disciplinam publicam hac quoque parte sic corruisse, ut Senatus Academicus consultum existimaret, post edita aliquot in Pennalisantes exempla, anno 1638. die 11- Martii, recensitis <reg orig="denuò" TEIform="reg">denuo</reg> variis <hi TEIform="hi">effrenis petulantiae Pennalisticae criminibus fructibusque</hi>, edicere, <hi TEIform="hi">se ex hac Academia hanc pestem, hanc calamitatem, hoc probrum profligatum omni conatu ituros, illosque Pennalismi architectos et auctores <reg orig="certò" TEIform="reg">certo</reg> Relegatione publica, veletiam perpetua exclusione, abacturos, ab eiusque decreti exsecutione nec ullam</hi>
<pb id="s101" n="97" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">gratiam, nec ullam cognationem et affinitatem, nec ullas munerum corruptelas se avocaturas</hi>. Cuius quidem Edicti is fructus fuit, ut proximo triennio <hi TEIform="hi">Academia nostra gratulari sibi de infamium illarum actionum Pennalisticarum à se qu asi exilio videretur</hi>. Quae tamen mox, anno 1641. à quibusdam maleferiatis ex Orco revocatae, ac, frustra obnitentibus nobis, eousque invaluerunt, ut anno 1644. ineunte, orto ob eas insignitumultu, de quo paullo post, Serenissimis Principibus, Academiae Nutritiis clementissimis, iusta conquerendi causa nasceretur, <hi TEIform="hi">Studiosos quitum hic loci vivebant omnes, paucorum maleferiatorum instinctu, Pennalismum, cui unus alterque anteanon nisi clam addicti fuerint, nunc in hanc Academiam quasi auctoritate <reg orig="publicâ" TEIform="reg">publica</reg> inaudito modo introduxisse, adversantes huic instituto suo pro infamibus habere, ac summa vi persequi, eiusque rei causa certas confoederationes, DEO et legibus repugnantes, iniisse, ac magistratui ordinario, <reg orig="posthabitâ" TEIform="reg">posthabita</reg> iurisiurandi religione, debitum bonorem et obsequium palam denegare</hi>. Sed huic quoque malo cum eorundem Serenissimorum Principum severa mandata tum Serenissimi Ducis WILHELMI, Patriae Patris indulgentissimi, praesentia, medicinam attulere, adeo ut per annos proximos tres furor ille non parum remiserit. Qui tamen mox, satanae haut dubie, saluberrimis, quae tum de pace Germaniae reddenda agitabantur, consiliis in novos,
<pb id="s102" n="98" TEIform="pb"/>
credo, furores acti, instinctu, maiore cum impetu rediit.</p>
<p TEIform="p">Anno enim 1647. et qui proxime secuti sunt, non sulum <hi TEIform="hi">Pennalisticas Veteranorum actiones</hi> repullulascere, hoc est, iuniores, aut qui ab illis Academiis à quibus Pennalismus exulabat, huc studiorum causa concesserant, contumeliosis nominibus appellitari; tamquam nondum capaces privilegiorum Academicorum alto supercilio despici; <hi TEIform="hi">Studiosi</hi> appellatione indignos, et veluti catharmata publica, haberi; iniuriis ac contumeliis affici, verberibus coerceri, pecunia emungi, libris vestibusque spoliari, ad convivia, cum alia, tum <hi TEIform="hi">Absolutionis</hi>, ut vocantur, (sine quibus nemo, istorum Cenipetarum sententia, <hi TEIform="hi">Studiosi</hi> nomen poterat consequi) exhibenda adigi, ad omne genus servitia, etiam turpissima, cogi, denique <reg orig="planê" TEIform="reg">plane</reg> ut subditos, immo ut servos, haberi vidimus: sed etiam <hi TEIform="hi">novum,</hi> idque non minus detestandum <hi TEIform="hi">Pennalissandi genus</hi> ex eadem, qua prius illud, officina prodiit. Ipsi enim <hi TEIform="hi">Iuniores</hi>, et qui nondum annum in Academia exegerant, praesertim qui se <hi TEIform="hi">Absolutos</hi> vocabant, Veteranorum exemplo excitati, iam et ipsi alios, recens Academiam, et post unum alterumque mensem, quam illi in eandem venerant, ingressos, inque certos <hi TEIform="hi">Vulpium, Asinorum</hi>, similesque gradus alios, pro diverso septimanarum, quibus in Academia vixerant, numero
<pb id="s103" n="99" TEIform="pb"/>
distributos, non solum privatim, et extra oppidum, sed in plateis publicis, in foro, immo, (quod plane abominandum) in templo interque sacra ipsa et divini Numinis cultum, exagitare, cachinnis excipere, contumeliis afficere, interdum et talitros colaphosque illis impingere coeperunt. Ac ne quis <hi TEIform="hi">Novitiorum</hi> iniuriis eorum se possetsubtrahere, peculiaris illis in aede sacra locus assignatus est; in quo, tam praeclaris sc. ritibus initiandi, comparere coacti, quicumque recens in Academiam venerant. Heic tempus omne sacro cultui destinatum, discursationibus, confabulationibus, susurris, cachinnis, verbis scurrilibus, omnique petulantiae genere, saepe et clamoribus ac rixis, consumptum. Quod si in propinquo adstantes adsidentesve cives honestiores, tam effrenem petulantiam detestati, exagiratores dehortarentur, utque ad sacra et contiones adverterent animum, rogarent: eadem in illos probra, eadem convitia iaciebantur. Paria, immo atrociora, in foro et in ipsa hominum è rure et vicinis oppidis adventantium celebritate perpetrata: ne tam pulchrae comoediae etiam peregrini spectatores deessent. Post hasce tam egregias initiationes in suburbia et pagos itum: ubi eorundem misellorum sumptu <reg orig="strenuè" TEIform="reg">strenue</reg> potatum, ipsi vero omne genus contumeliis probrisque vexati, saepe et talitris colaphisque excepti; et
<pb id="s104" n="100" TEIform="pb"/>
ne quid ipsorum iniuriarum expers esset, scilsi perforatique pilei, dilacerata vestimenta: aut cum illi, tum haec, cum vilioribus permutata. Ceterum haec omnia cum in publico factitarent petulantissimi iuvenes; quantum iniuriarum iisdem miseris <hi TEIform="hi">Novitiis</hi> in abdito, intraque privatos parietes, illatum putatis! Tot igitur iniuriis obnoxii cum vereri haberent, ne, quoties in publicum, praesertim ad illa sollennia, quae diximus, loca prodirent, ultra modum vexarentur; <hi TEIform="hi">Patronis</hi> opus erat, qui durius atque inhumanius habitos defenderent, ac prodeuntes in forum, in templum, in collegium comitarentur. Lectiigitur, quipatrocinium eorum susciperent, vetustissimus quisque ac audacissimus <hi TEIform="hi">Iuniorum;</hi> seu potius pecunia, muneribus, compotatiunculis empti sunt. Unde nova compotationum genera, et inter exagitatores ac patronos, quoties aut illi exagitando, aut hi defendendo modum videbantur excedere, iurgia, iniuriae, verbera, provocationes, digladiationes. vulnerationes, et infinita hoc genus mala alia. In utroque vero Pennalisandi genere, tam antiquo, quam novo, iis omnibus, quibus tot iniuriae perferendae erant, severe, et sub comminatione infamiae ac crudelissimarum persecutionum, interdictum, ne quis Magistratus Academici opera imploraret: aut saltem sic enuntiaret iniurias sibi illatas, ut in
<pb id="s105" n="101" TEIform="pb"/>
notitiam eius pervenire possent. Etsi interim ad ea quandoque facienda ferendaque cogebantur, quae nec aures castae audire narrata, nec pudici oculi scripto consignata sustineant: quaeque proinde verendum erat, ne, si impune ferrent eorum patratores, gravissimam divini Numinis iram in Academiam universam provocarent. Quid <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ad haec omnia Serenissimi Academiae Nutritii? quid Magistratus Academicus? Num tota mole irruentem barbariem admiserunt? num malum pestilentissimum radices agere passi sunt? <reg orig="Nonsanè" TEIform="reg">Nonsane</reg>, sed illi quidem, pro incomparabili sua ac plusquam paterna publicae salutis rerumque Academicarum cura, subinde magistratum officii commonere, utque adolescenti et iam robur acquirenti Pennalismo summa vi obniteretur, hortari: Hic <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, memor officii, nunc crebris ac paene annuis Edictis, nunc <reg orig="severâ" TEIform="reg">severa</reg> animadversione et frequentibus exemplis pro virili sua obsistere: adeo ut non deessent, qui interdum nimii rigoris eum accusarent. Ettamen sic quoque parum aut nihilad rei summam profectum est. Quod cum saepius laudati Serenissimi Principes animadvertissent, missis ante ex utroque Consiliariorum ordine qui Academiam viserent ac ordinarent, in <hi TEIform="hi">Novis,</hi> ut vocantur, <hi TEIform="hi">Statutis</hi>, anno 1653. conditis, hoc quoque constituerunt, <hi TEIform="hi">ut quicumque actionum Pennalisticarum auctores</hi>
<pb id="s106" n="102" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">exstiterint, nullae personarum, stirpis, vitae antea bene actae, aut eruditionis ratione <reg orig="habitâ" TEIform="reg">habita</reg>, non solum publica releg atione ad aliquot annos plecterentur, sed etiam, ut causa relegationis disp alesceret, exempla eius typis descripta ad eius loci magistr atum, unde relegati oriundi, aut quem parentes illorum propinquive incolunt, transmitterentur: Quod si praeterea et libris, aut vestibus, aut quacumque re alia, novitios studiosos spoliaverint, vel corpori ac sanitati eorum damnum dederint, ad ablatorum restitutionem haud tantum, velcerto pretio redemptionem, omnisque damni refectionem adigerentur, sed etiam cum infamia in perpetunm relegarentnr: Qui vero non auctores quidem fuerint, socios tamen illarum actionum sese praebuerint, in eos privat a relegatione animadverteretur: Utrique vero sumptus restituere eogerentur. Si quis insuper casu ad eos accesserit, sic tamen ut damnum ipse nullum dederit, carcere aliove modo, ut exemplo sit aliis, puniretur:</hi> Additum, <hi TEIform="hi">à vicinis quoque Academiis petituros Principes, ne <reg orig="publicè" TEIform="reg">publice</reg> relegatos intra annum, nisi testimonio emendatioris vitae munitos, recipiant. Nec quemquam eorum, nisi praescitu acconsensu Principum utriusque lineae in gremium Academiae recipiendum.</hi> Denique <hi TEIform="hi">suas quoque poenas manere illos, qui vel in aedibus suis pennalisationes permiserint, vel conviviorum appar atum iuverint.</hi> Idque statutum non solum bis quotannis, cum novus Academiae Rector praeficitur, publice hucusque recitari solitum: sed etiam summa illius, tum
<pb id="s107" n="103" TEIform="pb"/>
paullo ante, quam publicaretur cum reliquis, tum postea anno 1655. ac denuo anno 1657. publicis programmatis studiosae iuventuri significata est. In delinquentes autem crebro, et quoties deprehensi sunt, pro gradibus delictorum, relegatione sive publica, sive privata, carcere, modisque aliis animadversum. Eo quidem, DEO conatibus nostris benedicente, successu, ut illa, qua Pennalismus olim potissimum censebatur, <hi TEIform="hi">Veteranorum</hi> in iuniores exercita tyrannis, his que illatae iniuriae, reales pariter ac verbales, primo non nisi furtim exercerentur, mox omnino, aut saltem maximam partem, et inter plerosque cessarent. Mansit tamen <hi TEIform="hi">contemptus iuniorum,</hi> ac pessimus ille mos, quo nemo quisquam, ac ne quidem illi, qui unum alterumque, aut etiam cumplures annos in Gallicis, Danicis, Svecicis, Belgicis, aliisque exteris, partim et Germanicis, Academiis, (quae omnes Pennalismum numquam admiserunt) exegerant, honorifico <hi TEIform="hi">Studiosi</hi> nomine digni sunt habiti, nisi Pennalismi legibus se subiecissent. Plane tamquam ab istorum maleferiatorum arbitrio penderet, ut aliquis privilegiorum Academicorum, à Sacratissimis Imperatoribus concessorum, particeps esset. Mansere proinde et <hi TEIform="hi">Convivia Pennalistica</hi>, cum <hi TEIform="hi">Accessus,</hi> ut vocantur, tum <hi TEIform="hi">Absolutionum,</hi> sed alio plerumque praetextu quaesito: immo (quod tanto promptiores ad ea
<pb id="s108" n="104" TEIform="pb"/>
instruenda iuniors nunc erant, quanto paucioribus iniuriis obnoxii) sumptuosius multo quam antea, facta, ac ea interdum cum ferculorum, tum praesertim bellariorum scitamentorumque apparatu instructa sunt, cuius nec personas illustres, ipsosque adeo Principes pudere posset. Denique et <hi TEIform="hi">Iurisdictio</hi> mansit, pridem in iuniores usurpata; <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> iam retentu facilior, quod hi beneficii, quodmodo diximus, memores, sponte illorum iugo se subderent, dominos agnoscerent, privilegia ab illis supplices peterent, illorum, quam magistratus Academici, iussa (cui tamen sacramento se obstrinxerant) potiora ducerent, denique penitus ab eorum nutu penderent.</p>
<p TEIform="p">Tantum igitur potentia aucti Veterani palam in coetus et conventicula coire; comitia habere, leges sancire; decreta condere scriptoque consignata promulgare; de causis et controvarsiis inter se suosque natis, quandoque et iurisiurandi necessitate <reg orig="tèstibus" TEIform="reg">testibus</reg> imposita, cognoscere; ius dicere; poenas, ipsamque adeo infamiam, irrogare ac remittere; proemia largiri; contionem cogere; militem educere; ad summam, ferme nihil eorum non audere atque peragere, quae à summis potestatibus soli sunt magistratui concessa.</p>
<p TEIform="p"><hi TEIform="hi">Iuniores</hi> autem, tam clementi sub imperio, versis, ut solet, in maiorem licentiam,
<pb id="s109" n="105" TEIform="pb"/>
quae sibi à veteranis indulta fuerant, in omnem petulantiam soluti, non satis habere, si sui ordinis adolescentes modis, quos supra recensuimus, insectarentur: sed ulterius progressi, nunc sexum muliebrem non in foro tanrum, et in plateis, sed in aede sacra, praesertim in sollennitatibus nuptialibus, probris et convitiis incessere, verbis obscenis et scurrilibus ab auditu verbi divini reliquoque cultu sacro evertere, intrantibus, exeuntibusve praecludere viam, pedibusque in sidias struere: nunc in foro ruricolis insultare, esculenta, quae venum attulerant, eripere, querentes de iniuriis contumeliis plagisve excipere: nunc in suburbana et pagos excurrere, ac rixari inibi cum incolis turbasque ciere: denique, ne quid externae honestatis reliquum illis, videretur esse, cum scissis pileis, vestitu lacero, palliis, aut potius palliorum laciniis è brachio manuve pendulis, nec tam calceis quam crepidis indutos in publico conspici: adeo, ut si vestitum spectes, non literarum studiosos, sed mendicos, furiosos, aut à milite exspoliatos putes. Et quis omnia petulantiae ipsorum genera edisserat! Quae tamen postremo non in Academia tantummodo, aut vicinia eius, sed etiam alibi conspici voluit. Id quod satis apparuit, cum ante hunc annum ipsum, in nundinis Numburgensibus, inspectante ingenti hominum ex universa
<pb id="s110" n="106" TEIform="pb"/>
propemodum Germania confluentium. multitudine, virisque gravissimis, tam <reg orig="impiè" TEIform="reg">impie</reg>, tam scurriliter, tam petulanter, etiam adversus illustres personas, sese nonnulli gererent, ut Academiae huic, immo studiosorum ordini universo, haud exiguam, et vix multorum annorum decursu eluendam maculam inusserint.</p>
<p TEIform="p">Porro cum tanta esset veteranorum in novitios potestas inque Pennalismo tuendo pervicacia; tanta item horum licentia, petulantia, et erga veteranos observantia; fieri vix potuit, quin subinde, cum alterutri vel utrique vim passos aut <reg orig="iniuriâ" TEIform="reg">iniuria</reg> affectos se opinarentur, vel et conata sua, quaesitamque malis artibus potentiam tueri pertinaciter adversus magistratum cogitarent, res in tumultum et vim publicam erumperet. A Pennalisandi certe prurigine, defendendique Pennalisticas actiones proposito fuit, si primam originem spectes, quod A. 1644. Studiosorum tum in hac Academia viventium plurimi, conspiratione inter se <reg orig="initâ" TEIform="reg">inita</reg>, obsoquium magistratus Academici palam detrectarent, in coetus coirent, quosdam sui orid nis, explorandae veritati, utque in eos animadverteretus, custodiae datos, vi liberarent, novitios armarent, portas obsiderent, ipsi denique arci Ducali vim inferrent: nec ante quiescerent, quam Serenissimus Dux Wilhelmus, Patriae Pater clementissimus,
<pb id="s111" n="107" TEIform="pb"/>
comitante, armatorum multitudine huc profectus, convocatos in Collegium Studiosos omnes, indeque in arcem deductos, ac tam diu inibi detentos, donec plerique seditionis auctores detecti essent, ad renuntiandum conspirationi adegisset.</p>
<p TEIform="p">Iam quod ante hos annos quatuor intra oppidum, ante biennium in suburbio à iuniorum manu in aedes civium sub noctem factus est impetus; unde nisi à caeco eorundem erga veteranos obsequio, summaque ad ciendas turbas propensione, fuit? Quid multa? Nuperi illius et (nisi Principum folicitudo subvenisset) paene fatalis Academiae nostrae tumultus caedisque tum perpetratae, num alia potior causa fuit, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> novitiorum in excubias à Sereniss. Patriae Patre securitatis causa constitutas iactae comminationes et mox pellendis iisdem tamquam libertati, ut illi putabant, revera autem licentiae suae adversantibus, factae in ipso foro et plateis, si non iubentibus, certe spectantibus, permittentibus, nec improbantibus Pennalisantium praecipuis, concursationes, convocationes, et quae praeterea sua illis petulantia suggesserat? Sed necea, in quae paullo post, turpissima conspiratione inita, magna pars Studiosorum, ut universam Academiae molem subruerent, convenit, quibusque postea Eiusdem Clementissimi Patriae Patris mandato, plerique omnes porrectis
<pb id="s112" n="108" TEIform="pb"/>
Rectori dexteris semel iterumque renuntiarunt, in hoc usque tempus quisquam tenacius, quam novitiorum illi, qui <hi TEIform="hi">Absolutos</hi> se vocant, servavit. Etsi non ignoramus, fuisse et alios, qui <reg orig="posthabitâ" TEIform="reg">posthabita</reg> iurisiurandi religione, quo fidem suam obligaverant, perniciosa adversus Academiam nostram consilia agitarunt. Quossua haud dubie poena maner.</p>
<p TEIform="p">Satis exiis, quae non una causa prolixe recensuimus, apparet, quam numquam Sereniss. Principibus, Nobisque ipsis, desuerit animus exstirpandi penitus Pennalismi: quam multa item et quam detestanda sint mala, quae Lerna illa complectitur. Haec igitur cum in Academia sua nullo modo ferenda diutius, nec tamen remediis hucusque adhibitis plane praeveniri tollique posse, animadverterent Serenissimi atque Celsissimi utrius que lineae Principes ac Duces Saxoniae, etc. Nutritores Salanae huius munificentissimi, Domini nostri Clementissimi: communicato cum aliis S. Romani Imperii Principibus ac statibus, ac imprimis cum Sereniss. Saxoniae Electore, consilio, tandem aliquando Pennalismum communi consensu exscin den dum esse, decreverunt; eamque in rem Mandata, publice promulganda, nuper ad nos destinarunt. Summa corum Mandatorum ac sententia haec est:</p>
<p TEIform="p"><hi TEIform="hi">Pennalisinum</hi> illum abominandum
<pb id="s113" n="109" TEIform="pb"/>
ex nostra quoque Academia Salana funditus ac radicitus sublatum, profligatum atque exterminatum volumus. Nemo quisquam Studiosorum <hi TEIform="hi">veteranorum</hi> in posterum à <hi TEIform="hi">iunioribus</hi> recens Academiam ingressis convivium sive <hi TEIform="hi">Accessus,</hi> sive <hi TEIform="hi">correctionis</hi>, sive <hi TEIform="hi">absolutionis,</hi> sive <hi TEIform="hi">postpositionis,</hi> sive quocumque veniant nomine, <hi TEIform="hi">pennalisticas</hi> comessationes alias; neque ullum etiam <hi TEIform="hi">aurum argentumve</hi> poscito: nullis <hi TEIform="hi">exagitationibus,</hi> quaecumque illae sint, molestus ipsis esto: nulla ad servitia ipsos cogito, <reg orig="multô" TEIform="reg">multo</reg> <reg orig="verô" TEIform="reg">vero</reg> minus verberibus excipito, aut alio quocumque modo suum quasi sub iugum pertrahere audeto: sed solius Magistratus Academici, et praefectorum ac Praeceptorum inspectioni, correctioni, animadversioni eos relinquunto. <hi TEIform="hi">Novitii</hi> <reg orig="verô" TEIform="reg">vero</reg>, quiiam tum in Academia nostra adsunt, et qui in posterum adventuri sunt, statim, ac sine ulla procrastinatione inhonestum illum hactenus usurpatum vestitum abdicando, in eiusque locum, honestiovem et quali veterani Studiosi uti solent, adsciscunto; ab exagitationibus sui similium prorsus abstinento; omnem petulantiam publice pribatimque,
<pb id="s114" n="110" TEIform="pb"/>
cumprimis in aede sacra et aliis conventibus ac congregationibus, procul â se amoliuntor. Professores, sui quod est hac in re officii, curiose exsequuntor; delinquentes, et huic Sereniss. Principum decreto quocumque modo adversantes, tem veteranos, quam novitios, omni seposito affectu et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pros1wpolhyi/a|</foreign> seu personarum respectu, <reg orig="poenâ" TEIform="reg">poena</reg> <reg orig="meritâ" TEIform="reg">merita</reg> afficiunto: et <reg orig="primâ" TEIform="reg">prima</reg> quidem vice pro delicti gradibus ad certi cuiusdam temporis terminum, <reg orig="secundâ" TEIform="reg">secunda</reg> in perpetuum, sed absque infamia, <reg orig="tertiâ" TEIform="reg">tertia</reg> tandem vice, si forte recepti fuerint, neque desistant, cum infamia releganto et excludunto. Hivero postremi nullius receptionis, sed velut infames, nullius quoque honesti officii capaces habentor. Quo <reg orig="verô" TEIform="reg">vero</reg> cumque modo, primo, secundo, tertio, relegatus quis fuerit, ad alias Academias, ne ibidem recipiatur, sed velut relegatus aut exclusus ab omnibus habeatur, idemque tam ad aulas illustres, quam ad cuiusque natalis soli magistratum perscribatur: nec absque Serenissimorum Principum Patronorum, non alterius lineae separatim, sed utriusque coniunctim, praescitu Dispensatio ulla aut receptio
<pb id="s115" n="111" TEIform="pb"/>
instituatur. <reg orig="Impunè" TEIform="reg">Impune</reg> quoque non abibit, si quis sive ex Professorum ordine, sive alius quivis, <hi TEIform="hi">Pennalisticarum</hi> commessationum apparatus quocumque modo adiutum iverit; iste quidem Professorio munere, hoc ipso futurus expers; hic <reg orig="verô" TEIform="reg">vero</reg> pro ratione circumstantiarum graviter plectendus.</p>
<p TEIform="p">Haec summa est Decreti Serenissimorum Saxoniae Ducum utriusque lineae de <hi TEIform="hi">Pennalismo,</hi> fetu istoorcino, profligando et exterminando. Tuum iam est, Iuventus studiosa, tam veterana quam novitia, iurisiurandi, quo Te Serenissimis Principibus ac Magistratui Academico obstrinxisti, memorem, mature obsequi. Pietatis est Magistratui, DEI in terris vicario, obedire. Nemo vestrum est, qui non malit pius, quam impius audire. Virtutis est, ea vitare, quae vel speciem malitiae prae se ferunt. Nemo vestrum est, qui non malit bonus, quam malus videri. Oboedientia felicitatis est mater. Nemo vestrum est, qui non felices malit studiorum successus, quam infelices. Bonam denique famam conciliat eorum patratio, quae legibus et honestati sunt conformia. Nemo vestrum est, qui non malit honestus, quam infamis dici. Haec, Iuventus studiosa, tecum meditare: et si sapis, sponte ad peragenda cavendaque, quae illustre Mandatum requirit, te compara. Sin, (quod
<pb id="s116" n="112" TEIform="pb"/>
tamen nolumus) experieris profecto non deesse cum Serenissimis Principibus, tum Nobis ea adversus contumaciam remedia, quae nolentes eo possint adigere. Numquam, credite nobis, continget, ut quae illi tanto consensu, tantoque cum zelo decreverunt, irrita reddi, seque adeo ludos fieri patiantur. Vos quoque, reliqui Cives Academici, dabitis operam, ne deinceps ulla re Pennalismum adiutum eatis. Sin manebit et Vos severa animadversio. P.P. ipso festo Visitationis B. Virginis, hoc est, die 3. Iulii, A. Chr. 1661.</p>
</div3>
<div3 id="FrSB.01.19.07" n="7" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>IV.</head>
<p TEIform="p">Caveant igitur Scholares omnes, summo semper studio pennalisationes, vexationes, et cuiuscumque generis exagitationes iuniorum, Edictis ac legibus <reg orig="severissimê" TEIform="reg">severissime</reg> interdictas, ne transgressores ac refactarii vindictam divinam in se provocent, ac poenas Magistratuum incurrant.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.20" n="20" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>Caput XIX. <hi TEIform="hi">Aliorum commilitonum contemptus.</hi></head>
<p TEIform="p">PEssimum vitium est, quo multi Scholares laborant, dum alios, qui vel nobilitate generis, vel divitiis et opibus, vel <reg orig="scientiâ" TEIform="reg">scientia</reg> et eruditione inferiores, alto supercilio
<pb id="s117" n="113" TEIform="pb"/>
despiciunt, <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> etiam, ut alibi fit, <hi TEIform="hi">vilissimis appellationibus</hi> (<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Schwartz-Mäntel, Käsenapffe, Prölcker etc.</foreign>) ad iram, odia, rixas, contentiones, et duella eos permovent. Stultissimum <reg orig="sanê" TEIform="reg">sane</reg> est, scholarem ob sanguinis nobilitatem, quae bonum prorsus alienum, alium ignobilem despernere: Absurdissimum est, scholarem; qui <reg orig="fortê" TEIform="reg">forte</reg> ob maiores parentum suorum fortunas lautiorem in Academia victum habet, commilitonem suum, qui paupertinae sortis, et cum Daniele scholari, leguminibus et <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg>, id est, modico ac tenui victu, in <reg orig="angulô" TEIform="reg">angulo</reg> contentus est, contemptui habere: Iniquissimum est, scholarem, ob ingenii vel scientiae donum excellentius, à benignissimo D E O acceptum, gloriari, et alium, cui Deus id denegavit, parvi vel nihili aestimare. Sciant scholares, se esse in Christo fratres, et quoad literarum studia, pares; diseant in Christi schola humilitatem, si veri eius discipuli et Christiani esse volunt. Diligant sese invicem, et ad excolendas bonas artes et virtutes excitent. Prorsus abstineant ab eiusmodi appellationibus, quae vilipendium commilitonis continent, ne iustum Deum alio, et <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> graviore illud compensare, permoveant.</p>
<pb id="s118" n="114" TEIform="pb"/>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.21" n="21" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XX. <hi TEIform="hi">Prava Conversatio.</hi></head>
<p TEIform="p">EXscholis inferioribus ad Academias <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> adolescentes, <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> educati, <reg orig="malê" TEIform="reg">male</reg> instituti advolant, cum quibus frequenter conversari <reg orig="valdê" TEIform="reg">valde</reg> noxium ac perieulosum. Ut enim prava colloquia, sic prava conversatio, bonos mores corrumpere solet. Nihil facilius, ait S. Cyprianus, <reg orig="quâm" TEIform="reg">quam</reg> ut superbia superbiam, iracundia iracundiam omne denique vitium in aliorum animis pariat, non modo nescientibus et non advertentibus, sed saepe etiam invitis. Experientia docet, saepe optima adolescentum ingenia in Academiis pestifera pravae conversationis Iue infecta periisse. Videant igitur boni scholares, quos ex studiosorum coetu sibi adsciscant contubernales, ac studiorum socios: quos eligant commensales, quibuscum conversari, confabulari, ludere soleant, ne corruptis aliorum v. g. atheorum, ganeorum, bibulorum, otiosorum, superborum, maledicorum moribus, ipsi corrumpantur. Cumprimis caveant scholares frequentem cum sexu sequiore conversationem, quae ut quottidiana docent exempla, non potest non multis modis eis esse pernitiosa: <hi TEIform="hi">Avertant oculos ne videant vanitatem.</hi> Cane
<pb id="s119" n="115" TEIform="pb"/>
peius et angve fugiant illicitam venerem, velut omnis miseriae et calamitatis abyssum. Sequantur fidelem Salomonis admonitionem, qui ait: <hi TEIform="hi"><reg orig="Loneè" TEIform="reg">Lonee</reg> fac ab ea viam tuam, et ne appropinques foribus eius. Ne des alienis honorem tuum, et annos tuos crudeli. Ne forte impleantur extranei viribus tuis, et labores tui sint in domo aliena, et gemas in novissimis, quando consumpseris carnes tuas, et corpus tuum, et dicas: Cur detestatus sum disciplinam, et increpationibus non adquievit cor meum, nec audivi vocem docentium me, et magistris non inclinavi aurem meam.</hi> Prov. 5., v. 8. seqq. Semper ingeminent orationem Ecclesiastici: <hi TEIform="hi">Domine Pater, et DEUS vitae meae, extollentiam oculorum meorum ne dederis mihi, et omne desiderium pravum averte â me. Aufer à me ventris concupiscentias, et concubitus concupiscentiae ne apprehendant me, et animae irreverenti et infrunit ae ne tradas me.</hi> Syr. 23. v. 4. seqq.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.22" n="22" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XXI. <hi TEIform="hi">Insana helluandi libido.</hi></head>
<p TEIform="p">PEstilentissima helluandi, debacchandi, compotandi ac sese inebriandi consuetudo ut in aulis et caulis ita etiam, proh dolor! in Academiis, quae tamen temperantiae et sobrietatis collegia esse deberent, pessimo hocseculo, irrepsit. Vidimus saepe
<pb id="s120" n="116" TEIform="pb"/>
obstupescentes, in symposiis, inter horridos tabaci fumos, scholares ad aequales haustus cum <reg orig="magnâ" TEIform="reg">magna</reg> vociferatione sese invitantes et cogentes: Vidimus mensas ferculis et bellariis opulenter instructas: Vidimus multos, exhaustis, non rarenter uno haustu, capacissimis vitris et crateribus, in omnium conspectu vomentes, totumque et gremium et mensas, et ipsum triclinium incoctae cenae frustis, vinumque redolentibus, replentes. Audivimus tristia exempla eorum, qui in hac turpitudinis <reg orig="cloacâ" TEIform="reg">cloaca</reg> vitae salutisque crimen <reg orig="adiêre" TEIform="reg">adiere</reg>, vel sanitatis iacturam passi, vel in ipso symposio, inter potrentosos haustus animam miserrime exhalasse. <hi TEIform="hi">Horret <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> animus luctuque refugit</hi>. Et haec ingurgitandi licentia in nonnullis Academiis in tantum excrevit, ut <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> nullis Magistratuum Academ. legibus, utcumque <reg orig="optimâ" TEIform="reg">optima</reg> intentione <reg orig="severè" TEIform="reg">severe</reg> latis, <reg orig="coërceri" TEIform="reg">coerceri</reg> valeat. Ah! crederent scholares, quam pulchra et salubris virtus sit <hi TEIform="hi">sobrietas ac temper antia!</hi> contra quam turpis, foeda ac pestifera sit <hi TEIform="hi">helluandi libido et ebrietas!</hi> Vulgatum est: Anima sicca sapientior; ebrietate autem ingenium perit, sapientia obumbratur, vigor animi impeditur, et nec mens nec pes suum faciunt officium. <hi TEIform="hi">Limn. de I. P. lib. 8. c. 6. n. 103.</hi> Ebrietas blasphemiis, vociferationibus, rixis, seditionibus, homicidiis, caedibus, aliisque malis causam praebet, ut sanitatis ac vitae
<pb id="s121" n="117" TEIform="pb"/>
pernicies, omniumque vitiorum Lerna dicatur. Ah! quam multi inter pocula morte violenta abrepti, et impaenitentes ad abyssum inferni praecipitati sunt!</p>
<div3 id="FrSB.01.22.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Agite igitur ô scholares! ad officia Ecclesiae aut Reip. destinati, exemplo scholaris Danielis, eiusque sociorum à commessationibus et tuburcinationibus aulae Babylonicae abstinete, sobrie et temperanter vivite. Omnis absit crapula, omnis ebrietas, quae tamquam venenum ingenii atque memoriae vires debilitat. Detestemini <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)s1wti/an</foreign>, et blandum illud luxuriae malum, ut dicitur Maximo Valerio, <hi TEIform="hi">lib. 9. rer. memorab. princ.</hi> Audite, quae S. Bernhardus, de ebrietate scribit, <hi TEIform="hi">Tr. de modo bene vivendi Serm. 15.</hi> Ebrietas inquit, corpus debilitat, animam illaqueat. Ebrietas generat perturbationem mentis. Ebrietas auget furorem cordis. Ebrietas nutrit flammam fornicationis. Ebrietas ita alienat mentem, ut homo nesciat semetipsum. Homo ebrius est ita à semetipso alienus, ut nesciat. ubi sit. Ebrietas mortale crimen est. Ebrietas grave peccatum est. Ebrietas inter homicidia, et adulteria et fornicationes reputatur. Ebrietas eicit hominem à Regno DEI. Ebrietas expellit hominem à Paradiso. Ebrietas demergit hominem in infernum. Non est aliud ebrietas, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> manifestissimus
<pb id="s122" n="118" TEIform="pb"/>
daemon. Quos vero hactenus insana helluandi adflavit cupido, illi sequantur Polemonis illius Atheniensis, perditae luxuriae iuvenis exemplum, qui, cum Xenocratem Philosophum, de modestia ac temperantia disserentem, audiret, coronam capite temulento detractam proiecit, brachium modestius intra pallium reduxit, oris convivalis hilaritatem deposuit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hat das Schmausen eingestellet,</foreign> ad ultimum totaluxuriam exuit, et ex infami genere maximus Philosophus evasit.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.23" n="23" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XXII. <hi TEIform="hi">Armorum indecens gestatio et sclopetorum explosio.</hi></head>
<p TEIform="p">QUod arma militibus, hoc libri Scholaribus,. Invexit autem in quibusdam locis, ubi iuventus studiorum gratia commoratur, militum praesentia et licentia armorum gestationem, ac sclopetorum seu bombardarum minorum et manuariatum, noctu diuque ex fenestris museorum displosiones, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ut militem inter ac studiosum vix discrimen invenire quiveris. Contra indecentem hunc morem in Academia Salana, anno huius saeculi tricesimo quinto, sub Rectoratu D. Iohannis Gerhardi, Edictum prodiit, quod inter alia huius est enoris: Armorum gestationem prohibent statuta,
<pb id="s123" n="119" TEIform="pb"/>
interdicunt Illustrissimorum Principum rescripta, et ipsa scholasticorum vita aversatur. Solopetorum displosio, ut et aliorum missilium ignitorum, fa cularumque arte factarum (quas <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Nacketen</foreign> vocitant) sublimem in aerem, ubi non sine sonitu uno pluribusve dissliunt, iaculatio, non fit ine incendiorum, vel etiam caedium periculo, nec sine puerorum, muliercularum, cumprimis gravidarum ac puerperarum, seniorum et ae grotantium terrore et consternatione, quae et motborum advehit incrementum, nec raro ipsam mortem celerius advocat, maxima. Age ergo, iuventus nostra, bene monentibus pare, priscos et veros studiosorum mores resume: Arma et gladios militi linque, et discincta iis, palliis humeros rursus tuos cinge, modestiaeque ac honestatis ubivis locorum iter grassare. A sclopetorum quoque dispolsionibus, et missilium ignitorum iaculationibus abstine.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.24" n="24" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XXIII. <hi TEIform="hi">Lucrosi chartarum et aleae ludi.</hi></head>
<p TEIform="p">EXercitia, recreationes, ludi ingeniosi et honesti scholaribus prohiberi non posunt. Ex studio namque literarum saepius melancholia, aliaque corporis intemperies nascitur, quae honestis recreationibus vel
<pb id="s124" n="120" TEIform="pb"/>
caveri vel curari potest. <reg orig="Minimètamen" TEIform="reg">Minimetamen</reg> prabandi aleae et chartarum lusus, hoc fine principaliter instituti, quemadmodum pessimus corruptissimi huius saeculi mos est, ut non sine iactura temporis inaestimabili pecunias lucremur. S. Ambrosius <hi TEIform="hi">lib. de Tobia cap. 11.</hi> multis probat. <hi TEIform="hi">ex alea quaestum captatum furti instar esse,</hi> usurae victoriam, et ferarum vitam. Et Lutherus tom. 1. oper. Ienens. p. 195. ait: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das Ged auffm Spiel gewonnen, ist nicht ohne sein selbst-Liebe, und ohne Sünde gewonnen.</foreign> Add. Mengering. <hi TEIform="hi">Scrutin, consc. cap. II. qu. 5.</hi> et Bolton Anglus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Noah Wandel, Tit. von den Ergetzligkeiten</foreign> <hi TEIform="hi">pag. 238. ubi ita scribit:</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Behertzsget die Großmutigkeit eines gelehrten und fürtrefflichen</foreign> Theologie <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu diesen unsern Zeiken. Etliche (sagter) geben für, sie haben keine Lust am Spielen, so fern sie nicht ümb etwas spieln, man muß aber solche Leute fragen, worzu sie das gewonnene Geld gebrachen wollen? Sie wexden vielleicht antworten, zu einer Malhzeit oder Gasterey: Warum nicht lieber den Armen gegeben? Ich sage aber, es seß besser und derlicher, kein Geld auffzusetzen: Denn ob ihr schon nichts zugewinnen begehret, so san doch der ander, mit welchem ihr spielet, Begierde zu gewinnen habe: Lasset die Gelegenheit zu allen Bösen fahre, welche mannigfaltig ist in vielen Dinen, und das Bösen wird nachbleiben.</foreign> <reg orig="Certrè" TEIform="reg">Certre</reg> aleae vel chartarum lusus non est, nec unquam esse potest
<pb id="s125" n="121" TEIform="pb"/>
legitimus adquirendi modus, si non tam perversi saeculi mores, quam rectam vitae Christianae regulam in verbo DEI praescriptam, respicere velis. Fugiant <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> scholares <hi TEIform="hi">ale am legibus vetitam,</hi> alias que honestas recreationes sectentur.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.25" n="25" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XXIV. <hi TEIform="hi">Luxus vestium.</hi></head>
<p TEIform="p">STudiosorum professioni <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> convenit vestitus mundus et honestus. In Statutis Academiae Ienensis ita habetur: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ordnen und wollen wir/daß sich alle Studenten, und Glieder der Universitat in Kleidungen und euserlichen Wandel, mäßig, eingezogen und züchtig halten, und hierinnen alle Ungestalt und Mißstand weiden, wie sich denn ihrem Stande nach gebühret</foreign> Eiusmodi autem Statuta ac graves de vestium luxu in Academiis inter Scholares grassante audiuntur querelae. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Auff Universitaten ist heutiges Tages der Teuffel gar loß, der die arme blinde Iugend zu allerhand seltzamer, <reg orig="närrischer" TEIform="reg">narrischer</reg>, ungeheurer, fremder, üppiger, leichfertiger, frecher, <reg orig="prächtiger" TEIform="reg">prachtiger</reg>, <reg orig="unverschämter" TEIform="reg">unverschamter</reg> Kleidung treibet, und gewaltig <reg orig="anführet" TEIform="reg">anfuhret</reg>. O des unausprechlichen Schadens! Aus Schulen und <reg orig="Universitäten" TEIform="reg">Universitaten</reg> kommen die ienigen her, welche Kirchen und weltliche Aempter bedienen; so nun dieselben vom
<pb id="s126" n="122" TEIform="pb"/>
Hoffarts-Teuffel corrumpirt seyn, wei fönnen und wollen sie bey audern</foreign> in hoc passu <foreign lang="GE" TEIform="foreign">was heilsamliches und erbauliches ausrichten. Keiner sage: Es wird ja so viel nicht schaden: Ach leider! eben daher, weil jederman meinet, es schade nicht, kömmts auch, daß man ietziger Zeit nirgend mehr seltzamer, närrischer, ungeheurer, frembder, üppiger, leichtfertiger, frecher, prächtiger, unverschämter Kleidung findet, als in den Universitäten, da die Eltern vermeinten, die Kinder verstudiereten ihr Geld, so frisset es der Hoffarts-Teufel, der Hoffnung, ob er bald die rechten guten</foreign> Studia <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auch mit fressen, und das Heidenthum vollend anrichten möchte.</foreign> sunt verba optimi Theologi D. Ioh. Ludov. Hartmanni, im <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Alamode-Teufel,</foreign> <hi TEIform="hi">part. 3. cap. 3.</hi> Add. D. Dilherrus <hi TEIform="hi">b. m. Propheten-Schul, pag. 552. et seqq.</hi> ubi pluribus studiosorum Theologiae stultum fastum et luxum in vestibus <reg orig="acerrimè" TEIform="reg">acerrime</reg> perstringit. Et sane dolendum, etiam <hi TEIform="hi">Scholares stipendiatos</hi> nonnumquam hoc vitio laborare, qui commilitorum exemplo corrunpti, studiorum subsidia et eleemosynas in vanitates vestium impendre, atque dispendere non erubescunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">scheuen und schämen sich nicht, in Sammet und Seiden, und sonst auf Alamode gekleidet einerzutreten.</foreign> Illi legant, quod in Ordinat. Stipend. Ducali Magdeb. tit. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Von Kleidung der</foreign> Stipendiaten habetur: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es sollen sich die</foreign> Stipendiaten <foreign lang="GE" TEIform="foreign">erbarer Kleidung gebrauchen, keine ihnen nicht
<pb id="s127" n="123" TEIform="pb"/>
gebührende Kleider und Mäntel tragen, sich der Demuth befleißigen, und gedencekn, daß solche</foreign> beneficia <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Allmosen seyn, und zum Prassen nicht gewiedmet, bey deren Mißbrauch man GOttes schweren Zorn und Unsegen sich leichtlich über den Hals ziehen kan.</foreign> Vid. pluribus Tract. nostr. <hi TEIform="hi">de stipendiis et siependiat. Scholar. cap. 8. n. 22. et seqq.</hi> Pestis certe efficacissima Studio sis luxuria vestim. <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> enim sunt <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> luxuriose induti, libors plvere plenos linquunt, quottidie circumeunt plateas, ut videant, et videantur. Cacialup. <hi TEIform="hi">de mod stud. doct.</hi> Et Rebuffus <hi TEIform="hi">de Privileg. Scholar. 94.</hi> quem refert Limneus <hi TEIform="hi">de iure publ. lib. 8. c. 6. n. 80.</hi> Si scholaris brevem vestem deferat, brevem sensum praesumit: si pennamn in pileo, levem: Si vestes graves, et gravibus personis et sapienibus convenientes, semispaientem: si politas nimium, venereum: si immundas, coquvum seu culinae insidentem frequenter, seu suo studio infidentem, Optimus Princeps ERNESTUS, Saxo Gothanns, beatissimae memoriae, <reg orig="aegerrimè" TEIform="reg">aegerrime</reg> ferebat, quando scholaris, splendide et alamode (ut loquvuntur) vestitus, coram eo comparebat. De quodam Duce Sueviae, Ebardo Barbaro refertur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß zu siolchem ein Student kommen, und bey ihm umb einen Pfarx-Dienst angehatlen, deme der <reg orig="Fürst" TEIform="reg">Furst</reg> erstlich nicht übel geneigt gewesen: Als aber der Wind obne gefehr des Studenten
<pb id="s128" n="124" TEIform="pb"/>
Mantel weg gelbasen, und er seine närrische Hosen gesehen, habe er ihn mit grosser Ungnade hinweg, und ihme alle Beförderung abgeschlagen.</foreign> Observent hoc scholares, cumprimis Theologico studio consecrati, ac vanas vestium novitates fugere discant.</p>
<p TEIform="p">Scholares ergo simplici, honesto ac humanitatis studiosis non indecenti habitu utantur, phantasiam hominum huius saeculi, et mores Gallorum, quos iustissimus Deus hodie, proh dolor! Germaniae nostrae adflictissimae flagella reddidit, in alamodicis vanitatibus minime sequvantur, mandati Apostoli memores. <hi TEIform="hi"><foreign lang="GR" TEIform="foreign">mh/ s1unxhmati/zesqe tw=| ai)w=ni tou/tw|</foreign>: nolite conformarihuic saeculo.</hi> Rom. 12. v. 2.</p>
</div2>
<div2 id="FrSB.01.26" n="26" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CAPUT XXV. <hi TEIform="hi">Profana in diebus sacris studia.</hi></head>
<p TEIform="p">QUamvis literarum profanarum studiis in diebus Domincis atque sacris incumbere, n~nullis etiam res omnino licita videatur, rectius tamen alii eiusmodi studia, utpote sancti ficationi Sabbathi <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> convenientia, improbant, quam sententiam utpote in conscientia magis tutam, merito amplectimur. Sanctificatio namque finis est Sabbathi, et protper illum finem addita est Sabbatho vacatio ab aliis operbus,
<pb id="s129" n="125" TEIform="pb"/>
impedientibus aut turbantibus illam sanctificationem. Chemnit. <hi TEIform="hi">in Exam. Concil. Trid. part. 4.</hi> ubi ait: Utile est ad commonefactionem unum aliquem in septimana diem ita Religioni consecrare, ut in eo aliud operis nihil fiat, vel negotii sulcipiatur, quam ut <hi TEIform="hi">in sacrum coetum ad auditum verbi,</hi> ad perceptionem Sacramentorum, ad publicas preces, ad confessionem fidei, ad gratiarum actiones, ad collationem eleemosynarum, et ad alia pietatis exercita con venitatur. In Decreti Gratiani <hi TEIform="hi">parte III. de consecr. dist. 3. cap. 16.</hi> dicitur: Die Dominico nihil aliud agendum est nisi Deo vacandum, nulla operatio in illa die sancta agatur, nisi hymnis et Psamis, et canticis spiritualibus dies illa transigatur. <reg orig="Optimè" TEIform="reg">Optime</reg> Iosephus ille Hallus, <hi TEIform="hi">Episcopus Oxoniensis:</hi> Eies, <hi TEIform="hi">inquit,</hi> Domini requirunt, maiorem reverentiam, et longe aliam curam atque respectum, quam dies profani et communes. Hac die ego obliviscro totius nundi, et quadantenus mei ipsius. Et quemadmodum Magnates solent, qui durante illo tempore, quo ipsi rebus suis privatis et secretioribus vacant, omnibus aliis, qui ipsos conventos volunt, aditum negant, sic ego mean tum cogitationes dispono. <hi TEIform="hi">Negotia buius diei sunt, orare, meditari, legere, audire contionantes, cantare et conferre sacra et de rebus sacris.</hi> Hunc diem non ausim impendere ulli operi, vel etiam delectationi, <hi TEIform="hi">quae non sit</hi>
<pb id="s130" n="126" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">caelestis.</hi> Communiter à Theologis nostratibus in diebus sacris commendantur opera pietatis, necessitatis atque charitatis. Nemo autem dixerit, legere Bartolum vel Baldum, Hippocratem aut Galenum, Aristotelem vel Ciceronem, esse opus pietatis vel necessitatis. Adducimus pro hac sententia optimum Theologum, D. Mengeringium, qui in <hi TEIform="hi">Scrutin. Consc, cap. 7. quaest. 70.</hi> ita scribit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Studenten und gelehrte leute fragen sich, ob sie an Sonn-und Fest-Tagen in weltlichen Bücher und Heidnischen</foreign> Schribenten <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gelesen, und dafür die Bibel und Predigt des Wortes und andre Ubungen der Gottseligkeit unterlassen und bey seit gesetzet? Ach! so sind mache gesinnet, die mehr auff Welt-Witz und Wei0heit, als auf GOttes Ehre und das Christenthum gedencken, die fahren an solchen Tagen immer fort, und lassen ihnen ihre Philosophische, Philologische, Juristiscehe und Historische Bücher nimmer aus den Händen kommen, da sie doich an solchen Tagen fleißig zur Kirchen gehen, GOttes Wort daheim mit Andacht lesen und betrachten solten.</foreign> Addimus huic Ioh. Georgium de Borne, <hi TEIform="hi">Cancellarium Electeralem Brandenburgicum,</hi> qui in Consultatione Politico- Theologica <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Von dem gegenwertigen betrübten Zustand der Welt, und deren Haupt-Ursache,</foreign> <reg orig="apertè" TEIform="reg">aperte</reg> scribit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Man soll am Sonntage in keinen andern Büchern studiren, als in der heiligen Schrifft und geistlichen Sachem.</foreign>
<pb id="s131" n="127" TEIform="pb"/>
Quid <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> si scholaris DEI verbum in templo audiverit, anne reliquum tempus studiis civilibus licite impendet? <reg orig="Meiniemè" TEIform="reg">Meinieme</reg>. Vulgaris, ait D. Gerhardus, <hi TEIform="hi">Tom. I. LL: CC. 3. pag. 189.</hi> idemque pessimus mos est, aliquvam tantum, eamque <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> minimam partem diei sacrae divino cultui impendere; sed meminerimus, <hi TEIform="hi">diem, non aliquvot horsas</hi> Sabbathi sanctificandas. D. Brochmannus <hi TEIform="hi">System. Theolog. Loco delege sect. 2.</hi> Sanctificatio Sabbathi iubet totum diem impendere sacris exercitiis, quvae in publico coetu celebrantur, aut si hoc non conceditur, saltim insumere totum diem privatae verbi divini et operum divinorum meditationi. D. Hoe Poestill. <hi TEIform="hi">Germ. super Domin. 17. post Trin.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es ist notig zur rechten Feyer des Sabbaths, daß man den gantzen Tag feyere. Manche meinen, es gehe wohl hin, wenn man nach der Früh-oder Mittagt-Predtgt zu den gewöhnlichen Geschäfften greiffe: die zerstümmeln unserm HERRn GOtt seinen Tag.</foreign> Add. Carpzov. <hi TEIform="hi">Iurisprud. Consistor. lib. 2. tit. 16. def. 254. n. 12. seq.</hi> <reg orig="novissimè" TEIform="reg">novissime</reg> D. Anton. Reyser. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sabbathisch und Sonntäglich Licht und Nech,</foreign> <hi TEIform="hi">pag. 304. et seqq.</hi> Addit. nostr. <hi TEIform="hi">ad Limnei ius publ. l. 8. c. 6.</hi></p>
<p TEIform="p">Monemus ergo scholares, ut in diebus sacro culturi destinatis, à lectione profanorum librorum abstineant, tempus illud sacrum, sacris lectionibus, meditationibis, colloquviis aliisque pietatis exercitiis <reg orig="unicè" TEIform="reg">unice</reg>
<pb id="s132" n="128" TEIform="pb"/>
impendant; Si id serio fecerint, benedictionem in studiis divinam certissimam eis promittimus.</p>
<div3 id="FrSB.01.26.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Der Christliche Student.</foreign></head>
<p TEIform="p"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">SEines Studierens und Lernens Zwecki ist die Heiligung und Ehre Göttliches Namens, nebenst der unverfälschten Liebe seines Nechsten. Er siehet nicht auf andere fleischliche Neben</foreign>-fines, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">als da seind, grosser Nuhm und Ehre vor der Welt, sonderlich Lob der Geschickligkeit, statliche Beförderung und Reichthum. Er lernert zuförderst aus dem geoffenbahrten Worte Gottes seinen Schöpffer und sich selbst recht erkennen. Solch Erkäntnüß achtet er weit höher, nöthiger und nützlicher, denn alle Künste und Wissenschafften. An GOtt hat er seine höchste Lust, über dessen Güte er sich innerlich erfreuet. Denen Christlichen Tugenden, zumaln der wahren Gottselligkeit, liegen Demut und Verachtung seiner selbst, strebet er eiferig nach, und nimmet alle Gelegenheiten wol in acht, dadurch eine und die andere</foreign> practiciret <foreign lang="GE" TEIform="foreign">werden kann. Sein</foreign> Symbolum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ist: Die furcht des Errn ist der Weisheit Anfang: welche zuerlangen er GOtt eiferig und unabläßig anruffet, fleishchliche Wissen schafften, ohnerbauliche</foreign> speculationes <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und</foreign> curieuse <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Nachforschungen <reg orig="unnützlicher" TEIform="reg">unnutzlicher</reg> Dinge, meidet er als <reg orig="schädliche" TEIform="reg">schadliche</reg>
<pb id="s133" n="129" TEIform="pb"/>
Zeitverspielterungen. Weil die edle Zeit sehr kurtz, dahero ohnschätzbar und ohnweiderbringlich, so hält er dessen Versäumung ohnverantwortlich, eingedenck, daß er auch von iedwerder Stude Rechenschafft zugeben schuldig. Weder</foreign> Aristoteles <foreign lang="GE" TEIform="foreign">noch</foreign> Papinanus<foreign lang="GE" TEIform="foreign">mag ihn an fleßiger Lesung der heiligen schrifft und <reg orig="Göttlichen" TEIform="reg">Gottlichen</reg> Betrachtung Hummlischer Dinge hindern und <reg orig="versäumen" TEIform="reg">versaumen</reg>. Er fliehet alles offenbare <reg orig="sündlich" TEIform="reg">sundlich</reg> Unrecht, und andere Dinge, so nicht dem Geist, sondern dem Fleisch forthelffen und Anleitung zu <reg orig="Bösen" TEIform="reg">Bosen</reg> sind, alß Zech-Gesellschafften, <reg orig="Mü" TEIform="reg">Mu</reg>ßiggang, Mißbrauch der Music, Leichtsinnigkeit in Kleidungs-Arten und dergleichen. Er hasset die irrdischen Wolluste, zumachlen Saufferey, Balgerey, und ander <reg orig="hoffärtiges" TEIform="reg">hoffartiges</reg> Welt-Wesen, alle zeit eigedenck der Gegenwart des Himmlischen <reg orig="Hertzenkündigers" TEIform="reg">Hertzenkundigers</reg>. Die erlangte Weißheit, Kunst und Ersahrung schreibet et alleing dem Segen und der Gnaden GOttes zu, dancker Ihm <reg orig="dafür" TEIform="reg">dafur</reg> hertzlich, und ist bereit mittelst ordentlichen Veruffs, alles der Ehre seines GOttes und Hetligung dessen Nahmens treulich auffzuopffern. Weil das Wissen <reg orig="auffblähet" TEIform="reg">auffblahet</reg>, so <reg orig="hätet" TEIform="reg">hatet</reg> er sich <reg orig="für" TEIform="reg">fur</reg> dem <reg orig="schädlichen" TEIform="reg">schadlichen</reg> Gifft des Ehrgeitzes, in steter, Erinnerung menschlicher Ohn vollkommenheit, und ihme anklebender vielen <reg orig="sündlichen" TEIform="reg">sundlichen</reg> Gebrechen. Er <reg orig="demüthiget" TEIform="reg">demuthiget</reg> sich, und <reg orig="hält" TEIform="reg">halt</reg> sich der von GOtt geschenckten Gnaden=Gabn gantz <reg orig="unwürdig" TEIform="reg">unwurdig</reg>: gebrachet dieselbe mie Furcht, weil er weiß, daß
<pb id="s134" n="130" TEIform="pb"/>
ihme GOtt in einem Augenblick seiner Vernunfft und Verstandes wiederum berauben und ihn zum Narren und Thoren machen könne. Gegen seine</foreign> Praeceptores <foreign lang="GE" TEIform="foreign">verhalt er sich wie ein frommer Sohn gegen seinen Vater; liebet und ehret sie gleich seinen leiblichen Elkteru. Folget deren heilsamen Vermahnungen willig, hütet sich vor deren Zorn und Fluch, und befleißigt sich derer Gunst, Lob und Seegen zuerwerben. Auch bezeuget er sich gegen dieselben nach Vermögen danckbar, und vergisset nicht, wie viel Gutes durch derer Anweis-und Unterrichtung er von ihnen genossen.</foreign></p>
<p TEIform="p"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Mit seinen Neben-Schülern lebet er friedlich, ltedbet sie als seine Brüder, ist ihnen behülflich und vermahnet sie zu allen Guten. Erneidet nicht die gelehrter sind denner; Er verachtet nicht neben sich die am Verstande, Gelehrsammkeit und Gaben geringer sind denn er. Vor seine Worhlthater, von denen er etwa ein</foreign> stipendium <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder gute Beförderung zum</foreign> studie <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren erlanget, betet er inbrünstig, ist allzeit bereit, durch erbethene Gnaden-Hülffe seines GOttes derer heilsamen Nath und Vermahnungen zufolgen. Mit denen ihm von seinen Eltern, Vormunden und Wohlthätern zum</foreign> studiren <foreign lang="GE" TEIform="foreign">verordneten Geld-Mitteln gehet er treulich ümb, wendet dieselben nicht an <reg orig="ohnnöthigen" TEIform="reg">ohnnothigen</reg> Kleider-Pracht oder andere ü<reg orig="berflü" TEIform="reg">berflu</reg>ßige Dinge, wohl eingedenck, daß er hievon auch ohngesforderte Rechnung zuthun pflichtig. In
<pb id="s135" n="131" TEIform="pb"/>
Entstehung benötigter </foreign> studi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">rens-Konsten und anderer Nothdurfft wird er nicht verzagt und kleinmütig, sondern fährt in seinem Fleiß immer for, vertrauet GOtt, und beter desto hertzlicher umb Hülffe, Gnade, und Beystand des Höchsten, beständig versichert, daß ihn GOtt nicht verlassen, sondern ihn wohl versorgen und forthelffen werde. Der Beförder-und Beruffung zu einem und andern Amt und Dienste erwartet er mit Gedut, wird über deren Verzögerung nicht ungendultig, sondern ist zufrieden, wenn, wie und wo ihn GOTT beruffen wolle, siehet nicht, wie er durch Geschenckey Schmeicheln, Rennen, Lauffen, oder andere unzuläßig Mittel in ein Amt einscleichen, und sich selbst eindringen möge. Mit dem Amt, Stande und Beruff, so ihme GOtt bescheret, ist er gern zufrieden, murret und zürnet nicht, ob er auch gleich eines höhern würdig, und er einem Unwürdigern undgeringern ihme vorgezögen sehen muß, sich dessen Göttlichen Beruffs darbey getröstende, und besorgt lebende, wie er das ihm anvertrauete talentum wohl anwenden möge.</foreign></p>
</div3>
</div2>
<closer TEIform="closer">TANTUM. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*qew=| mo/nw|do/ca ei)s2 tou\s2 ai)w=nas2 tw=n ai)w/nwn, *a)mh\n.</foreign></closer>
</div1></body></text>



</TEI.2>
