<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenatools/DTD/teixlite.dtd"><TEI.2>
 <teiHeader type="text">
 <fileDesc TEIform="fileDesc">
 <titleStmt TEIform="titleStmt">
<title TEIform="title">Aulicus Peccans, Sive Tractatus De Peccatis Aulicorum. Accessit Ulrici De Hutten, Equit. Germ. Dialogus De Aula. Ante centum quinquaginta annos Editus.</title> 
<title type="sub" TEIform="title">Machine-readable text</title> 
<author n="Fritsch" TEIform="author">Fritsch, Ahasver</author> 
<editor role="editor" TEIform="editor">Fritsch, Ahasver</editor> 
</titleStmt>
 <editionStmt TEIform="editionStmt">
<edition TEIform="edition">XML version, markup prototype, December 1999</edition> 
 <respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name> 
<resp TEIform="resp">markup</resp> 
</respStmt>
</editionStmt>
 <publicationStmt TEIform="publicationStmt">
<publisher TEIform="publisher">Camena</publisher> 
 <address TEIform="address">
 <addrLine TEIform="addrLine">
<anchor n="http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/fritsch10" type="href" id="fritsch10" TEIform="anchor"/> 
</addrLine>
</address>
</publicationStmt>
 <notesStmt TEIform="notesStmt">
<note type="href" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/</note> 
<note type="pathname" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritsch10</note> 
<note type="filename" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritschaulicus.html</note> 
<note type="titleimage" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">s001.html</note> 
<note type="srcfile" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritschaulicus.xml</note> 
<note type="imgpath" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritsch10/jpg</note> 
<note type="imgtype" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">html</note> 
</notesStmt>
 <sourceDesc default="NO" TEIform="sourceDesc">
<bibl default="NO" TEIform="bibl">Osterodae : Sumtibus Bartholdi Fuhrmanni; Rudolstadi[i] : Literis Christophori Fleischeri, 1682.</bibl> 
</sourceDesc>
</fileDesc>
 <encodingDesc TEIform="encodingDesc">
 <editorialDecl default="NO" TEIform="editorialDecl">
<p TEIform="p">Regeln fuer die Texterfassung 03/2001</p> 
</editorialDecl>
 <refsDecl doctype="TEI.2" TEIform="refsDecl">
<p TEIform="p">not necessary</p> 
</refsDecl>
</encodingDesc>
 <revisionDesc TEIform="revisionDesc">
 <change TEIform="change">
<date TEIform="date">10 May 2005</date> 
 <respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name> 
<resp TEIform="resp">markup</resp> 
</respStmt>
<item TEIform="item">typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - no spell-check</item> 
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>





<text><gap id="GR"/><gap id="GE"/><body><div1 type="book">
<pb id="s009" TEIform="pb"/>
<head>IN NOMINE IESU! AULICUS PECCANS.</head>
<div2 id="FrAO.01.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO I. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui ob temporale com~odum, et opes velhonores, ad Religionem Principis sui se adcommodat.</hi></head>
<p TEIform="p">HOmines, ait Ioh. Brentius, <hi TEIform="hi">in Iohannem. homil. 62.</hi> tacito animi ardore consectantur opes, ut <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> sese, non nisi ad Principum suorum Religionem, sive <hi TEIform="hi">ea vera sit, sive falsa</hi>, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> sit tuta, et ad facienda compendia utilis,
<pb id="s010" n="2" TEIform="pb"/>
comparent, <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> Principum suorum Religionem magno tastidio contemnant, siin ea non affulgeat ipsis spes aliqualucri. Exempla in principum aulis <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> sunt quottidiana, sed quid? (Pergit idem Theologus) <hi TEIform="hi">Sterquilinia sunt, non homines</hi>: Deum ventrem, non Deum verum colunt. Pecora sunt, porci sunt; <reg orig="immò" TEIform="reg">immo</reg> melior est pecorum conditio, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> istorum hominum. Nam porci diu vivunt, fruuntur suo luto, post, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> mactantur, abit anima eorum in nihilum, nec quidquam adversi amplius patitur: Isti autem homines, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> adhuc vivunt, non fruuntur suis opibus, sed abutuntur, vel <reg orig="tenacissimâ" TEIform="reg">tenacissima</reg> <reg orig="avaritiâ" TEIform="reg">avaritia</reg>, vel perditissimo luxu; <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> mortem oppetunt, obiciuntur perpetuis cruciatibus. Quid <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> his aut miserius aut turpius, quibus porci videntur beatiores? Et <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> tales Aulici qui Religionis fuere sophisticae, plerumque infelices <reg orig="fuêre" TEIform="reg">fuere</reg>.
<pb id="s011" n="3" TEIform="pb"/>
Horrendi sunt casus, inquit D. Spizelius, amicus noster, <hi TEIform="hi">comment. 7. de Literatorum ambitione</hi>; exitusqueillorum, qui veram quidem doctrinam amplexi, ast mutato (urgente ambitione vel <reg orig="avaritiâ" TEIform="reg">avaritia</reg>) consilio ad dignitates vel opes ampliores, vel consequendas, vel non amittendas turpiter defecerunt, spe <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="illâ" TEIform="reg">illa</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> omnino frustrati, loco optati honoris vel commodi calamitates gravissimas, et fulminantes miserias <reg orig="adspexêre" TEIform="reg">adspexere</reg>. Et haec est merces, gloriam magis hominum, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> DEI diligentium. Vid. Tract. nostr. <hi TEIform="hi">de peccat. Ministr. princip. concl. 41.</hi> <reg orig="Seriò" TEIform="reg">Serio</reg> igitur monemus Aulicos, ne in gratiam Principum suorum ad captandas dignitates aut opes humanas fucatam et Sophisticam Religionem (<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hof-Religion</foreign>) sectentur, semper cogitantes illud Apostoli: <hi TEIform="hi">Pietatem non esse quaestum 1.</hi> Tim. 6. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die Gottseligkeit sey kein Gewerbe: kein Handelchen,
<pb id="s012" n="4" TEIform="pb"/>
damit man Ehre oder Güter möge suchen, und GOtt nicht alleine dienen.</foreign> Luth. in Glossa Margin. Vera autem Pietas ad omnia utilis est, promissionem habens huius atque illius vitae. Quid quaeso prodeslet homini. si mundum universum lucraretur, animae <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> suae detrimentum pateretur? <hi TEIform="hi">Matth. 16.</hi> Nulla sane comparatio omnium Regnorum huius mundi, cum salute unius animae. Anima hominis immortalis, coetera omnia transitoria, caduca et peritura. Quisque g. Christianus, etiam <hi TEIform="hi">Aulicus</hi>, suae animae salutem pluris faciat, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> totius mundi honores, dignitates, opes ac voluptates. Consideret, quod scribit Malvezzi, <hi TEIform="hi">in persecut. Davidis pag. 5.</hi> Religionem, <hi TEIform="hi">ait</hi>, in hypocrisin transmutare, Deum offendere, ex eadem sede pendere, tantum abest, ut sit Deo servire, ut potius dici debeat, à Deo nobis serviri, et cum is decipi non possit, nos per eum
<pb id="s013" n="5" TEIform="pb"/>
decipere velle. Etenim, qui aliter credit, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> se credere simulat, fucum quidem sacit mundo, et imperito vulgo obtrudit palpum, et de eo, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ista simulatio tam seliciter sibi succedat, cum <reg orig="internâ" TEIform="reg">interna</reg> quadam animi <reg orig="laetitiâ" TEIform="reg">laetitia</reg> gratulatur. Ast, O homo! quid est alios decipere? <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> interea te ipsum decipias, Deum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, quem esle <reg orig="nègas" TEIform="reg">negas</reg>, quem exsistere non credis, cum tuo autem in comparabili animae damno, in aeternum, ut hor??? numquam possis sallere.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.02" n="2" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO II. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui mala, et atheistica Principia Domino suo, atque aliis aulicis suggerit.</hi></head>
<p TEIform="p">AUlici ex <reg orig="Galliâ" TEIform="reg">Gallia</reg> vel Italia, ubi Atheismus <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> grasltur, redeuntes in Germaniam, referunt
<pb id="s014" n="6" TEIform="pb"/>
saepe ad Aulas impia et Atheistica principia, de quibus non <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> <reg orig="liberè" TEIform="reg">libere</reg>, vel potius <reg orig="temerè" TEIform="reg">temere</reg> loqui, <reg orig="verùm" TEIform="reg">verum</reg> ctiam Principibus atque aliis ea inculcare, non verentur. Proh Deum! <reg orig="Quàm" TEIform="reg">Quam</reg> horrenda et impia de dei verbo, eiusque veritate, de Religione et vita Christiana, de salute hominis protruduntur non numquam, ac defen duntur dogmata! <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es gellen einem manchmal beede Ohren, und die Haare stehen einem zu Berge.</foreign> Non pudet eos, sacris Bibliis non <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">sqeopneustian</foreign>, sed et omnem humanam fidem denegare, eaque profarragine tantum diversorum Tractatuum, ausu privato conscriptorum, <reg orig="blasphemè" TEIform="reg">blaspheme</reg> venditare, historiarum sacrarum veritatem in dubium vocare, im <reg orig="mò" TEIform="reg">mo</reg> penitus negare: Deum in curan dis rebus humanis negligentiae, <reg orig="immò" TEIform="reg">immo</reg> iniustitiae et cru delitatis arguere, eius providentiam <reg orig="apertè" TEIform="reg">aperte</reg> negare, nullatenus Deum precibus invocandum
<pb id="s015" n="7" TEIform="pb"/>
esse contendere, omnia naturae, fortunae, prudentiae, atque humanae industriae adscribere, et quae alia sunt ex cerebro mendaci Cacodaemonis nata dogmata. Haec ex colloquiis forte familiaribus vellectione librorum Atheisticorum, quorum, proh dolor magna ubique copia, hausta, ex peregrinis terris ad Aulas quandoque reportantur. Est autem peccatum gravissimum ac morte piandum, non tantum pernicio sissimorum principiorum, ac impurissimarum opinionum temeraria recensione innocentes scandalizare, <reg orig="verùm" TEIform="reg">verum</reg> etiam impietatis semen in <reg orig="aulâ" TEIform="reg">aula</reg> spargere, atque <reg orig="noxiâ" TEIform="reg">noxia</reg> doctrinae labe eam inficere. Tales homines, utut donis egregiis, variaque rerum <reg orig="experientiâ" TEIform="reg">experientia</reg> instructi fuerint, velut pestes fugiendi, ex Aula eicien di, et ad Saramantas et Indos relegandi. Vitanda profana, ait S. Apostolus. <hi TEIform="hi">2. Tim. 2.</hi> et vaniloquia, quippe quae multum
<pb id="s016" n="8" TEIform="pb"/>
proficiunt adimpietatem, et Atheorum sermo, ut Cancer, qui plurimos corrumpit, et letali veneno pectora hominum inficit. Vae autem illi, qui vel sermonibus, vel factis impiis alteri praebet scandalum, melius ei eslet, ut in maris fundo suffocaretur. O bone Deus! in quae tempora nos refervasli! quanta est impietas huius saeculi hominum, qui Christi nomen profitentur! Vid Spizel. <hi TEIform="hi">Scrutin. Atheismi, et de viti is lit er atorum comment. 1.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.03" n="3" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO III. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui Principem suum à cur is Regiminis, publicis que negotiis per voluptates <reg orig="callidè" TEIform="reg">callide</reg> abstr abit.</hi></head>
<p TEIform="p">TOt sunt <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg>, et <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> variae repertae artes, quibus optimi Principes decipiuntur, ut <reg orig="nullâ" TEIform="reg">nulla</reg> neque sagacitate persentiscere, nec acumine
<pb id="s017" n="9" TEIform="pb"/>
omnes Aulieorum fraudes perspicere possimus. Besold. <hi TEIform="hi">in Axiom. de Consil. Polit. c. 17. n. 51.</hi> Hae autem artes <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> sunt aulicorum, rerum summa affectantium, ut Principes à rebus publicis cognoscendis avertant, illisque varias voluptates, venationes, scilicet frequentes, ludos scenicos, comessationes, peregrinationes, aleam ac tesleras, pro Regiminis taedio obiciant: aut in seceslus aliquos procul à consilio publico abducant. Tunc enim ipsi rerum omnium arbitrisunt. Peller. <hi TEIform="hi">addit. in Polit. sceler. c. 28.</hi> Persvadeas Principi, <hi TEIform="hi">inquit sceleratus ille Politicus</hi>, ne princeps omnibus causis sit praesens, pugnare id cum auctoritate eiusdem, <reg orig="indè" TEIform="reg">inde</reg> enim redundat tibi commodum, ne Princeps, ex crebris ecundationibus astutorum mores tuos animadvertat, aliorumque candorem experiatur, et tibi praecludatur copia, ad beneplaeitum tuum omnia referendi, et
<pb id="s018" n="10" TEIform="pb"/>
animum Principis in sententiam tuam flectendi.</p>
<p TEIform="p">Sunt atutem eiusmodi Aulici homines pestilentissimi, dum enim Principes à gravissimis Reip. negotiis, et curis avocant, ut sibi dominentur, et pro arbitrio res agant, eos auctoritate apud populum spoliant, otio et voluptate corrumpunt, statumque publicum in summum <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> periculum coniciunt. Qui prudentes sunt Principes, sibi ab eiusmodi hominibus, qualis olim <hi TEIform="hi">Rizius</hi> ille, Mariae, Scotiae Reginae minister aulicus fuit, de quo Thuanus <hi TEIform="hi">lib. 35. histor.</hi> summo studio cavent, ne decepti non <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> regant, quam ipsi à Ministris regantur. Gloriosissimus Imperator Ferdinandus I. aliquando à proceribus suis monitus, ut sibi paululum à laboribus temperaret, ac valetudini consuleret, <reg orig="egregiè" TEIform="reg">egregie</reg> respondisle dicitur: <hi TEIform="hi"><reg orig="Imò" TEIform="reg">Imo</reg>, ut laborem, in hoc Caesareo solio positus sum à Deo, non ut otio</hi>
<pb id="s019" n="11" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">indulgeam. Qui publico bono consultum vult Princeps, parcere suae valetudini non potest. Malo mihi deesse, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> officio meo. Addebat, se beneficium insigne à Deo accepisse, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> labores amaret, iisque delectaretur. Vernulei. de Vict. August. gent. lib. 2. c. 1. et c.7.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.04" n="4" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO IV. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui homines fallendi artem exercet.</hi></head>
<p TEIform="p">INtuenti mihi, ait Forstnerus, <hi TEIform="hi">in Not. Pol. ad lib. 1. Ann. Tac. 10. n. 4.</hi> quae in <reg orig="Aulà" TEIform="reg">Aula</reg> geruntur, et Principum sortem, quibus praecipua rerum ad famam dirigenda, et totum denique aurati Iiminis genium videtur illud simile <hi TEIform="hi">tabernae, in <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> fuci venduntur</hi>, ubinihil est sincerum, omnia personata, et ad fallendum facta. Pervicacissima ars aularum est, <hi TEIform="hi">amorem fingere</hi>. Omitto dicere, infidas spes, et trepidos metus, et numquam
<pb id="s020" n="12" TEIform="pb"/>
quieta aulicorum vita. Si totam aulam excuteres, nihil invenies praeter fucum et fallaciam. Ita enim sceleratus ille pOliticus Aulicum suum instruit: <hi TEIform="hi">In omnibus</hi>, inquit, <hi TEIform="hi">actionibus, honori et dignitati tuae servientibus, ut fallas alios, fallaris à nemine, diligenter attendendum.</hi> Nam</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Qui fidus nullis, affabilis omnibus, omnes</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Decipit, hunc primo suscipit Aula loco.</hi></l>
</lg>
<p TEIform="p">Sed audi, Aulico-Politice, quid antiquissimus ille Graecus Theognis scripserit:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GR" TEIform="foreign">*zeno\s2 a)/udr) e)zolei/s1eien o)lu/mpios2, o(/s2 to\n e(tai=rw</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GR" TEIform="foreign">*maldaka\ kwti/llwn e)zapata=|an e)sqe/lei.</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Deus virum perdaet caelestis, qui Sodalem</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Mollia garriens fallere vult.</hi></l>
</lg>
<p TEIform="p">Est profecto Sathanicum vitium, <hi TEIform="hi">aliud dicere, aliud corde fallendi, ac</hi>
<pb id="s021" n="13" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">nocendi <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg>, premere</hi>. Multa promittere et nihil intendere servare: In omnibus Polytropum ac Polypum agere. Ipsi etiam gentiles falsitatem animi detestati fuerunt. Notum illud Ovidianum:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">tuta frequensque via est pro amicifallere nomen:</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Tuta frequensque licet sit via, crimen habet.</hi></l>
</lg>
<p TEIform="p">Crimen hoc <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> turpius ac foedius in homine Christiano, quem sancta fides docet servare sinceritatem cordis, veritatem oris, constantiam in verbis, et fidelitatem in factis, quae damnat omnes fraudes, technas, mendacia, falsitates, deceptiones. Eiusmodi <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> Aulicis, qui nec Deo, nec hominibus fidi, nullus in caelo dabitur locus, sed eorum pars erit in stagno sulpureo inferni. Foris enim, et extra coetum beatorum erunt omnes, qui amant, et faciunt mendacium. <hi TEIform="hi">Apoc. c. 22.</hi> Audiant hoc
<pb id="s022" n="14" TEIform="pb"/>
Aulico-Politici, et Diabolicam decipiendi artem detestentur, ne <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> <reg orig="serò" TEIform="reg">sero</reg> nimis audire cogantur illud: <hi TEIform="hi">fumo punitur, qui fumum vendidit.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.05" n="5" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO V. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui per avaritiam maius stipendium, vel salarium à Principis sui benignitate exigit, vel precibus extorquet, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> mereri potest.</hi></head>
<p TEIform="p"><reg orig="HOdiè" TEIform="reg">HOdie</reg> duplo <reg orig="serè" TEIform="reg">sere</reg> vel triplo praecipuorum Aulicorum stipendia maiora sunt, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> olim fuere; Quippe <reg orig="splendidiùs" TEIform="reg">splendidius</reg> <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg>, ac <reg orig="delicatiùs" TEIform="reg">delicatius</reg>, vivere solent Aulici, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> antiquis temporibus factum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Staat wird heutiges Tages viel <reg orig="prächtiger" TEIform="reg">prachtiger</reg> <reg orig="gesühret" TEIform="reg">gesuhret</reg>, denn vor Zeiten; da man hiebenvorn zu Fuß gangen, <reg orig="lässet" TEIform="reg">lasset</reg> man sich itzo in
<pb id="s023" n="15" TEIform="pb"/>
Carossen führen.</foreign> <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> magni sumptus requirantur, magna quoque stipendia ad eos faciendos captantur. Quid igitur mirum, si aerarium Principis depauperatur. Si <reg orig="saepiùs" TEIform="reg">saepius</reg> quaerelae de vacuo aerario audiuntur? Subditi enim, ex quorum loculis non exigua pecuniae summa in Principis Cameram deferri solet, non ditescunt, sed exhauriuntur, sumptus autem ac stipendia ministrorum non <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> minuuntur; <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> augentur. Ministrum autem peccare, quando maius stipendium à Principe benigno extorquet, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> forte unquam meruit, vel mereri potest, nemo dubitet. Ita enim expressis verbis optimae notae Theologus, Cyriacus Spangenbergius, <hi TEIform="hi">in epist. ad Romanos homil. 10. docet</hi>: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es ist ein Geitz, da einer mehr Besoldung annimmt, und von einem Herrn auszwinget, denn er mit guten Gewissen verdienen kan, also auch <reg orig="Ungnüge" TEIform="reg">Ungnuge</reg>, <reg orig="unnötiges" TEIform="reg">unnotiges</reg> und unziemliches
<pb id="s024" n="16" TEIform="pb"/>
Betteln;</foreign> quod in Auiis nonnullorum Principum <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> admodum frequens est. Si enim mulcta forte pecuniaria ad fiscum deferenda, vel feudum aliquod Camerae apertum fuerit, ab iis saepe ministris emendicari, vel potius importunis precibus, et querelis extorqueri solet, quibus satis est, <reg orig="undè" TEIform="reg">unde</reg> vivere possint, et quorum servitia tanti non sunt, ut reiectis dignioribus, extraordinaria beneficia mereantur. Sed haec <reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg> ridentur, et ne quidem inter levissima peccatilla hos ditescendi modos corrupti mos saeculireferrc vult.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.06" n="6" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO. VI. <hi TEIform="hi">Peccat Auliciis, Aulico invidens.</hi></head>
<p TEIform="p">INsita mortalibus natura, recentem aliorum felicitatem aegris oculis introspicere, modumque fortunae â nullis magis exigere, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> quos in ae quo videre. <hi TEIform="hi">Tac. lib. 1. Hist. c. 20.</hi> Hinc
<pb id="s025" n="17" TEIform="pb"/>
diu abhinc superiorem haut facile tanget, sed nuper parem, et <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> elatiorem, tum etiam commodinostri usurpatorem, et <reg orig="fortunâ" TEIform="reg">fortuna</reg> benigniore usum. Omnis enim transitus ab humiliore <reg orig="sortunâ" TEIform="reg">sortuna</reg> ad splendidiorem trigis istis, <hi TEIform="hi"><reg orig="invidiâ" TEIform="reg">invidia</reg>, indignatione</hi>, et <hi TEIform="hi">aemulatione</hi> vehitur. Peller. <hi TEIform="hi">in sceler at. polit. c. 32.</hi> Non sum nescius, ait apud Thucididem, <hi TEIform="hi">6. Histor. 33.</hi> Alcibiades, Atheniensium dux, quicumque splendore aliquo excellunt, in praesenti sua vita graves cum panbus <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg>, deinde, et aliis, quibus vivunt. Cum primis autem in Magnatum Aulis inter Aulicos Invidentiae. Malum, velut pestis graslatur. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die Hof-Leute,</foreign> inquit D. Mengering. <hi TEIform="hi">scruten: Consc. c. 21.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sind gemeiniglich untereinander neidische Hunde, da keinel dem andern das seinige gönnet, und ver dreust flugs diesem, wenn jener etwan eine fettere Suppen kriegt.</foreign> Inde tot fraudum, ad inventionum, ac
<pb id="s026" n="18" TEIform="pb"/>
detractionum myriades deprehen. duntur, quos aemuli invicem, ad impediendum alterius cursum, non secus, ac murices ferreos, inspergunt. Sistemus ex <reg orig="historiâ" TEIform="reg">historia</reg> sacra notabilissimum Exemplum patientissimi Aulici, Danielis; Cum Satrapaei Regis (verba sunt Strigelii, quae laudat Richterus. <hi TEIform="hi">Axiom. Polit. 152. n. 2.</hi>) propter inertim suam, eundem, in quo Daniel erat collocatus, dignitatis gradum asse qui non poslent. <hi TEIform="hi"><reg orig="Gloriâ" TEIform="reg">Gloria</reg> Danielis ureb antur</hi>, et omnia in eius pernitiem parabant, atque meditabantur. <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> enim Daniel estet exul, et omnium gentium atque omnis memoriae clarissimum lumen, omnibus telis invidiae propositus fuit, et tamquam ovicula inter multa luporum agmina versatus est. Nec desensorem habuit certum, nisi Filium Dei, qui solus est fidelis et firmus amicus. <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> autem invidi Satanae nullam notam infidelitatis, aut
<pb id="s027" n="19" TEIform="pb"/>
iniustitiae in gubernatione Danieli inurere ad ignominiam sempiternam possent, insidias <reg orig="astutissimè" TEIform="reg">astutissime</reg> cogitatas doctrinae nam profite batur Daniel, de <reg orig="verâ" TEIform="reg">vera</reg> cognitione, et invocatione Dei, collocarunt. Impulerunt enim Darium Regem sa pientem et iustum, ut veram invocationem DEI prohiberet: et huius prohibisionis praetextu Danielem leonibus obiceret. Talis Furia insernalis adhuc <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> Aulicos malos <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> exagitat, et ad impia odia, iras, fraudes, persecutiones, caedes impellit Christlanos, ut merito cum Salomone exclamemus: <hi TEIform="hi">Quis consistere potest coram invidia? Prov. 22. 4.</hi> Nemo illae sus occulta livoris condet ipicula, nemo incolumis coram invido versabitur, ita ut clam felicitati suae non succenseat, aut de intervertenda paupertate noxia non agitet consilia. Vid Spizel. <hi TEIform="hi">felic. Literat. Comm. 4. Soliloq. nostr. Bibl. ad Historiam Danielis.</hi></p>
<pb id="s028" n="20" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Sciant autem Aulici, invidentia veneno infecti, ipsos centra charitatis Christianae Regulam <reg orig="gravissimè" TEIform="reg">gravissime</reg> peccare, ac sese Sathanae mancipia reddere. Est enim invidia, <hi TEIform="hi">teste Cypriano</hi>, radix omnium malorum, fons cladium, seminarium delictorum, materia culparum. <hi TEIform="hi">Livor unus est, in quo multa sunt mala</hi>, ut S. Besilius, <hi TEIform="hi">serm. de ira, invidia et <reg orig="avaritiâ" TEIform="reg">avaritia</reg></hi>. Invidia, <hi TEIform="hi">Idem d. l. inquit, proprium est Diaboli vitium</hi>. Non enim Diabolus statim crcatus est Diabolus. sed Angeli potestatem sumens in Daemonis naturam conversus est, et factus iniquus Daemon. Hoc itaque Diaboli proprium malum. Caveant ergo Aulici invidiae vitium, ne socii gestorum Diaboli reddantur, et ecdem cum ipso condemnati iudicio reperiantur. Si enim Pharisaeus ille superbus in Diaboli iudicium incidit, quomodo invidus paratam Diabolo poenam effugiet? Nihil enim mortalium animis
<pb id="s029" n="21" TEIform="pb"/>
invidiae perturbatione perniciosius contingit, quae ante omnia ipsi nocet auctori, aliis vero <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> minimum. Quemadmodum enim verenum ferrum, sic et invidia hos, qui eam possident, absumit, atque vastat. Fugiant Aulici invidiam, intolerabile malum; serpentis id praeceptum, Diaboli inventum, inimici satio, punitionis arrabo, pietatis impedimentum, via ad Gehennam, Regni caelorum privatio. Quid <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> vobis sit faciendum, ut hanc amici pestem, aut abinitio <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> patiamini, aut <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> fortasse adfecti, <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> liberamini? Audite S. Basilium <hi TEIform="hi">Serm. in invidiam</hi>: sinihil, <hi TEIform="hi">inquit</hi>, rerum humanarum magnum, aut supra naturam existimemus, non potentiam, non gloriam, non opes, non amoris habitudinem prosperam, non denique quidquid felicitatis humanae reperitur, sed <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> sempiterna, caelestiaque inter vera bona connumeremus. <reg orig="Omninò" TEIform="reg">Omnino</reg>
<pb id="s030" n="22" TEIform="pb"/>
autem, quires humanas rationi subiecerit, et ad veram pulchritudinem laudemque se coverterit, et multitudinem rebus invigilantem terrenis non fuerit initiatus, et demum eo fuerit animo, ut nihil usque huma. num admiretur, huic procul ducio dominari nullo modo poterit Invidia. Si quis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ita gloriae cupidus suerit, ut omnes antecellere cupiat, nec secundos facile patiatur, maximam <reg orig="profectò" TEIform="reg">profecto</reg> occasionem, causamque invidiae dabit. Vid. <hi TEIform="hi">Analect. nostra sacra lib. 1. c. 29.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.07" n="7" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO VII. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui impedit, ne Princeps <reg orig="inbenè" TEIform="reg">inbene</reg> meritos liber alitatem suam exerceat.</hi></head>
<p TEIform="p">SUnt canes nonulli Aulicorum invidi, qui <reg orig="aegerrimè" TEIform="reg">aegerrime</reg> ferunt, ac dolent, quando Princeps erga fideles,
<pb id="s031" n="23" TEIform="pb"/>
ac bene merentes, Ecclesiastici vel Politici ordinis, viros, libera litatem exercet. <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> audiunt, Principem huius vel illrus viri merita vel servitia aestimantem, remunerari decrevisse, tunc quovis modo impediunt, ne bona Principis intentio ad effectum deducatur. Si <reg orig="apertè" TEIform="reg">aperte</reg> rem dissvadere intutum, <reg orig="callidè" TEIform="reg">callide</reg> extenuant aliorum merita, vel ad minimum <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> laborant, ne tantum, vel <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> cito praestetur, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> initio sperabatur, moras noctere solent varias Domini Camerales, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> aerarii tenuitatem, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> maiorem, ac publicam expensarum necessitatem praetendentes. Et quis omnes Aulicorum artes ac technas enarrabit? Est autem <reg orig="reverâ" TEIform="reg">revera</reg> peccatum magnum, non <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> proximo nihil prodesse, sed etiam ne alii id faciant, per meram invidiam impedire: pro viris <reg orig="benê" TEIform="reg">bene</reg> meritis apud Principem nihil loquvi velle, quin potius ex malevolo adfectu obloqui, et
<pb id="s032" n="24" TEIform="pb"/>
contraniti, Et hoc est vulgare Aulicorum ingenium, quod sentiant, <hi TEIform="hi">aliorum commoda sua esse incommoda</hi>, ideoque in videant alienis commodis, et varias excogitent rationes, quibus alienam felicitatem impediant. Sed alienis commodis iniquitate obsistere prorsus est Sathanicum, inquit Brentius <hi TEIform="hi">in Iohan. homil</hi>. 30. Cum enim simus inter nos membra invicem, nullus sentire debet, quod alterius commoda sintincommoda, sed potius agnoscat, tantum sibi utilitatis contingere, quantum Dominus largitur. Sed haec sententia nimis dura, quam Spiritus Aulicus nec capit, nec audit, sed potius, ut vanam ac stultam, ridet.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.08" n="8" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO IIX. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui Domino suo adulatur</hi>,</head>
<p TEIform="p">Aulici plerique sunt <hi TEIform="hi">Placentini</hi>, qui sermone ac gestibus, omnia
<pb id="s033" n="25" TEIform="pb"/>
simulando, dissimulando superioribus sese adcommodare, et adsentationis, vel adulationis crimine praecipuum locum obtinere student. Nulli enim in Aulis acceptiores, nulli seliciores parasitis ac palpatoribus, quibus plurima Principes largiuntur; ii <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, quibus onus gubernationis incumbit, vix admittuntur, <reg orig="raròque" TEIform="reg">raroque</reg> laborum remunerationem accipiunt, ut ipse sceleratus fatetur Politicus, <hi TEIform="hi">in suo Homine Politico</hi> c. 13. Adulatorum autem ingenium ac mores <reg orig="egregiè" TEIform="reg">egregie</reg> depingit D. Ioh. Lud. Hartmannus. <hi TEIform="hi">Amicus noster. Tract</hi>. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Von Schmeichel- und Fuchsschwantz Teuffels-Natur;</foreign> ubi inter alia ita scribit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die Schmeichler, Fuchsschwäntzer, Leisetreter befleißigen sich mit Geberden zu</foreign> in sinui <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, indem sie nicht allein mit allerley</foreign> complimen <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten <reg orig="männiglich" TEIform="reg">manniglich</reg> begegnen, sondern auch iederman freundlich <reg orig="grüssen" TEIform="reg">grussen</reg>, und dancken, und sich also erzeigen, als freveten sie sich
<pb id="s034" n="26" TEIform="pb"/>
anderer Leute Wohlfart und Glücks,</foreign> item, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hätten ein hertzliches Mitleiden, wenn einem ein Unglück betroffen, wie Syrach am 12. Cap. schreibt: Er gibt wolgute Worte und klaget dich sehr, und stellet sich freundlich, kan auch darzu weinen: aber, das musta wissen, all sein Bücken und Nicken, Grüssen und Dancken, kömmt vom Hertzen wie Judas Kuß. Er stellet sich freundlich, es ist nur Heucheley</foreign>. <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> aliqua mutatio fit in deterius, tunc aufferuntur adulatorum personae: tunc chorus histrionum, et rei simulatio aflumitur, aperiunt omnium ora, ex ecrandum, improbum, et hominem pessimum vocitant. At enim heri assenta beris ei, et manus eius de osculaberis: Persona haec erant. nunc tempus venit, ion quo personam abici, et animi mei sententiam declaravi. Chrysost. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es sind Schmeichler rechte <reg orig="Füchse" TEIform="reg">Fuchse</reg>, voll aller Rencke und List, sie sind <reg orig="schädliche" TEIform="reg">schadliche</reg> <reg orig="Wölffe" TEIform="reg">Wolffe</reg>, ia rechte
<pb id="s035" n="27" TEIform="pb"/>
Katzen, welche forne lecken, und hinten kratzen. Sie reden alles, was sie wissen, und vernichten, daß einem lieh und angenehm ist: Sie haben scharffe Augen, und mercken schnell, was ihrer Herren und Patronen Natur und Humor sey, wohiner</foreign> inclini <foreign lang="GE" TEIform="foreign">re, woran er sich ergetze, als denn flicken sie sich ein, loben was ihm gefället, und schelten, was ihm zu wider ist. Ihrer Herren Laster werden von ihnen vor Tugenden ausgeruffen, oder doch gelinder</foreign> interpreti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">rt</foreign>. Iuxta mundanum affectum vitia magnorum, vel pro virtutibus praedicantur, vel pro criminibus accusantur, vel omnia in peiorem partem interpretantur, dicere solent cum illo: <hi TEIform="hi">Mihi plaset, quicquid Rex sacit</hi>. Adulator. quis clavum figit in oculo illius, cum quo sermonem confert, ait Chrysostomus. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Summa</foreign>:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Für Augen dienen ist kein Kunst</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Damit er ihm kan machen Gunst,</foreign></l>
<pb id="s036" n="28" TEIform="pb"/>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Zu Hofe bey dem Herrn seyn</foreign></l>
<l TEIform="l" part="N"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Fälschlich dient er in gutem Schein</foreign>.</l>
</lg>
<p TEIform="p">Miserrima autem Principum conditio, quibus quottidie tanta adulatorum caterva sustinenda. Sed ipsi sunt huius miseriae suae auctores: Si blandientes assentatorum voces non audirent, et <reg orig="grandiloquâ" TEIform="reg">grandiloqua</reg> meritorum <reg orig="iactantiâ" TEIform="reg">iactantia</reg> delectarentur, sed eiusmodi pecora, velut humanae mentis pestes, ex <reg orig="Aulâ" TEIform="reg">Aula</reg> eicerent, ab eiusmodi hiantibus corvis non deluderentur.</p>
<p TEIform="p">Fugiant erga Aulici, velut pestem quandam, gravissimum adulationis vitium. Beata mens, quaenec adulatur aliquando, nec adulanti credit, quae nec decipit, nec ipsa decipitur. Hieronymus. <hi TEIform="hi">in Epist. ad Demetrianum</hi>. Cogitent, quam turpis ac servilis res sit, adulatio. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die Schmeichler</foreign> ( sunt verba laudati Hartmanni d. <hi TEIform="hi">Tr.</hi> 1. p. 2. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Von des Schmeichlers Abscheuligkeit) sind rechte elende und erbarmens <reg orig="bedürfftige" TEIform="reg">bedurfftige</reg>, <reg orig="mühselige" TEIform="reg">muhselige</reg>,
<pb id="s037" n="29" TEIform="pb"/>
Sclavische Leute, die bey Hofe das</foreign> placebo <foreign lang="GE" TEIform="foreign">singen, sie sind Cains Geschlecht, Labans Freunde, Sauls Nachkömlinge, Judas Brüder. Es sind die Schmeichler nichts anders, als</foreign> emissarii, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und Mundboten des Teuffels, in dem sie das Gute verachten, und das Böse loben, dadurch des Satans Reich helffen vermehren. Es sind in Summa Schmeichler, Grundschälcke, in aller Büberey durchtrieben, schämen sich keiner Lügen, keines Betrugs, keiner Meüterey</foreign>. Quis non abhorreat ab eiusmodi pessimo et odiosissimo vitio?</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.09" n="9" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO IX. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, quimalis artibus Primatum in Aula adfectat</hi>.</head>
<p TEIform="p">AMbitio, quae à S. Bernhardo, <hi TEIform="hi">Serm. 6. in Psalm. qui habitat</hi>: dicitur <hi TEIform="hi">malum subtile, virus secretum, pestis occulta, doli opifex, mater</hi>
<pb id="s038" n="30" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">hypocrisis, livoris parens, vitiorum origo, criminum fomes, virtutum aerugo, tinea Sanctitatis, excaecatrix cordium</hi>, Palatinos acriter exstimulare solet, ut quibuscumque artibus et technis in <reg orig="Aulâ" TEIform="reg">Aula</reg> pote statem ac Primatum obtinere laborent, non eo animo ac intentione, ut Principi suo ac Reip. serviant, sed ut cupiditatibus, propriisque commodis litent. Vix dici potest, quantum <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> damni ac periculi ex eiusmodi primatu ambitiosi ministri, vel ut <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> vocant, <hi TEIform="hi">Ministrissimi</hi>, in Rem publicam redundet, cum primis, quando in detestandum illius ???celeratl Politici Consilium, ut saepe fit, sequitur; ad omnia officia, superiora praesertim homines, vel timidos, vel abiecti animi, aut avaros, vel indoctos, vel deniqueiuvenes, qui per aetatem nec iudicio pollentes, nec <reg orig="experientiâ" TEIform="reg">experientia</reg> eodctos, inconstans Consilium, nec pertinax <reg orig="rectê" TEIform="reg">recte</reg> faciendi propositum habentes, et ab ipsius
<pb id="s039" n="31" TEIform="pb"/>
nutu pendentes, promovendo. <reg orig="Sanè" TEIform="reg">Sane</reg> indigna res est, ait Forstnerus, <hi TEIform="hi">in Not. Polit. ad Tac. 4. Annal</hi>. 1. n. 3. Princeps, qui saepenumero non extraneorum <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg>, sed filiorum quoque, et proximorum ambitionem suspectam habent, nec dominationis socium ullo modo ferre queunt, vel <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> stupiditate, vel <reg orig="alienâ" TEIform="reg">aliena</reg> fraude <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> adduci, ut se infamia saciant servorum suorum mancipia. Res miraculo proxima, illos, qui ante susceptum Principatum Spiritus ambitione inflatos, animum <reg orig="extremè" TEIform="reg">extreme</reg> dominationis sitientem, praetulerant, post, abdicato quasi à se omni imperio, pudenda metamorphosi, omnem potentiam aliis transscribere, <hi TEIform="hi">Nocet, nocuitque Dominis, in uno homine reponere omnia sua</hi>. Svadet contrarium Ordo divinus, qui Principibus sive nascendi conditione, sive delectu potestatem tribuit, non ut eam omnem in vicarium transferant, sed ut ipsi negotium suum agant,
<pb id="s040" n="32" TEIform="pb"/>
partitis in plures officiis et curis, de quibus postea rationem exigant, numquam vacui, sed in omnes intenti. <reg orig="Tàm" TEIform="reg">Tam</reg> magni <reg orig="porrò" TEIform="reg">porro</reg> momenti res est, tractare rem salutemque mortalium, ut non uni permittenda sit capiti in hac imbecillitate et <reg orig="inconstantiâ" TEIform="reg">inconstantia</reg> himanae naturae, suo semper pondere in deteriora fatiscentis, nisi Principi, cui Deus maiorem semper genium dedisse, singulareque auspicium indidisse, quisque prudentior videt, stupetque. Peller. <hi TEIform="hi">in addit. ad sceleratum Polit. impugnaet</hi>. c. 25. Cogitet ergo Aulicus dictatoriam potestatem ac Primatum in <reg orig="Aulâ" TEIform="reg">Aula</reg> prae aliis adfectans, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> molesta ac Iubrica sit via, quam ingreditur, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> brevis possessio humanorum, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> vana et inanis omnis honos, et gloria mundi, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> multi ante eum ex summo honoris, atque potestatis culmine in baratrum extremae, <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> temporalis, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> aeternae infelicitatis, et
<pb id="s041" n="33" TEIform="pb"/>
ignominiae praecipitati fuerint, discatque hanc pestem et bestiam, <hi TEIform="hi">Ambitionem</hi>, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> stimulatur ad summa petenda, surgere. Vid. <hi TEIform="hi">Tract. nostr. de Gratia Princip. erga Ministr. Tr. de peccat ministror. concl</hi>. 34.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.10" n="10" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO X. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui, ut Principi suo placeat, cum ipso <reg orig="impiè" TEIform="reg">impie</reg> vivit</hi>.</head>
<p TEIform="p">VUlgo dicitur: <hi TEIform="hi">Regis ad exemplum totus componitur Orbis</hi> (tota componitur Aula) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wie der Herr ist, so sind auch gemeiniglich seine Diener: Wie der fürst ist, so sind auch seine Amtleute</foreign>. Hartman. <hi TEIform="hi">anatom. rat. stat. lib</hi>. 4. c. 2. Si Princeps avarus, prodigus, libidinosus, ebriosus, iniustus, venator, vanitatum sectator, Ministri ipsius Aulici plerumque tales esse solent. Ovi enim sunt in culmine constituti, aut plurimos secum
<pb id="s042" n="34" TEIform="pb"/>
perdunt, aut secum multos in <reg orig="vià" TEIform="reg">via</reg> salutis adquirunt. Magna tales aut poena manet, si multis praebeant malaeimitationis laqueum, aut gloria, si multis ostendunt sanctae conversationis exemplum. Fulgentius <hi TEIform="hi">epist. 6. de Convers. ad Theos</hi>. Non facile reperias castum Iosephum in <reg orig="aulâ" TEIform="reg">aula</reg> libidinosi Principis, aut pium Danielem in Aula ebriosi Belsazer. exempla satis rara sunt. <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> enim Aulici communiter summopere studeant Principibus suis placere, <reg orig="gratiâque" TEIform="reg">gratiaque</reg> <reg orig="Aulicâ" TEIform="reg">Aulica</reg> persrui, necessarium ipsis videtur, moribus Principum impiis et corruptis sese adcommodare. Qui mores suos ex superiorum <reg orig="ideâ" TEIform="reg">idea</reg> et exemplo scit firmare, is etiam Aulae imperare potest, ait Schuppius <hi TEIform="hi">in Orat. de opin</hi>. Sic gratia Principis eis potior, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> innocentia vitae, conscientia bona, et gratia Dei. Malunt cum Principibus suis (ita nonnumquam impii <reg orig="impiè" TEIform="reg">impie</reg> loquuntur) in inferno,
<pb id="s043" n="35" TEIform="pb"/>
<reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> sine illis in caelo esse: Hoc ipso autem satis ostendunt, nec infernum, nec caelum ipsos credere. Omni autem laude digni sunt illi Aulici, qui malunt gratiae aulicae iacturam pati, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> impiorum Principum moribus et actionibus sese ad commodare, contra Deum peccare, ac salutem propriam perdere. Vid. <hi TEIform="hi">Tr. de peccat. Ministr. Princip. Concl</hi>. 20.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.11" n="11" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XI. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui superbit, ac alios iuxta se contemnit</hi>.</head>
<p TEIform="p">AUlici plerumque animi elatioris esse, aliosque inferioris sortis homines contemnere solent. <hi TEIform="hi">Rara avis humilis Aulicus</hi>. <reg orig="Undè" TEIform="reg">Unde</reg> nonnulli Germanicum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hoffart</foreign> dici volunt <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vom Hofund seiner Art</foreign>. D. Hartm. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Alamode Teuffel</foreign>. <hi TEIform="hi">Part</hi>. 2. c. 1. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hos-Leute,</foreign> inquit D. Mengering. <hi TEIform="hi">Scrutin. Consc</hi>. c. 21.
<pb id="s044" n="36" TEIform="pb"/>
<foreign lang="GE" TEIform="foreign">sind gemeiniglich mit Ehrgeitz besessen, wie schlimmer, ie stöltzer, daher ihnen andere ehrliche Leute selten gut gnung seyn, und dieser Ursachen wegen sehen sie, wie sie es machen, daß sie ein Aemtlein bey Hofe erschnappen, dadurch sie mögen erhaben werden</foreign>. Est autem superbia horrendum ac detestabile crimen. Homo enim superbus Deum negligit, Diabolo servit, verba divina despicit, vana et inutilia diligit, dum terrena sequitur, fugiunt ab eo caelestia, dum transitoria concupiscit, aeterna amittit, vanitates concupiscens. Diabolicas perpetuas incurrit poenas. August. <hi TEIform="hi">serm. 62. ad fratres in Eremo</hi>. Intolerabilis est homo superbus, habitu superfluus, incessu pomposus, sibi quoque inest cervix erecta, facies torva, truces oculi, de loco superiori semper tractat, melioribus se praeferri affectat, sententias suas, factaque et verba iactat, reverentiam in obsequio non servat.
<pb id="s045" n="37" TEIform="pb"/>
Fugiant ergo Aulici, pessimum superbiae malum, nullumque ne quidem minimum infimae sortis hominem, alto supercilio despiciant. <reg orig="seriò" TEIform="reg">serio</reg> cogitent, quod non <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> hominem, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Deum creatorem, ac suorum liberrimum distributorem contemnant. Cogitent, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> nihil potestatis, vel auctoritatis, vel felicitatis habeant à se ipso, sed omnia à Deo, et quod nihil meruerint apud Deum. Cogitent, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> omni die, omni <reg orig="horâ" TEIform="reg">hora</reg> ac momento, et vitam et honorem, et omnia amittere possint, et <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> brevissima ac incertissima rerum omnium temporalium sit possessio. Cogitent denique quod vulgo dicitur: <hi TEIform="hi">Homo non esset superbus, nisi esset fatuus</hi>: Verae non simulatae humilitati studeant, quae eos apud Deum et homines gratos reddere potest. <reg orig="Saepiùs" TEIform="reg">Saepius</reg> ingeminent illud pii viri suspirium: <hi TEIform="hi">Nilsum, nilsum, quidquid <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> sum, id ex deo;</hi> Pla haec meditatio
<pb id="s046" n="38" TEIform="pb"/>
superbiam eis reddet odibilem, et humilitatem gratiosum.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.12" n="12" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XII. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui ordinationem aulicam (<reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg></hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die Hof-Ordnung</foreign>) <hi TEIform="hi">temere violat</hi>.</head>
<p TEIform="p">QUemadmodum militibus ordinatio militaris <reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Articuls-Brieffe,</foreign> et Scholaribus morum ac studiorum ratio. ita Aulicis certanorma, et regula praescribi solet, iuxta quam, cumprimis inferioris ordinis, disciplina ac mores Aulicorum reguntur. Ea ordinatio <reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg> appellatur <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die Hof-Ordnung,</foreign> qua tabella plerumque <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in der Hof-Stuben</foreign> <reg orig="publicè" TEIform="reg">publice</reg> affixa, omnibus legenda proponitur. Ad fidelem observationem huius ordinationis Aulici in <reg orig="Conscientiâ" TEIform="reg">Conscientia</reg> tenentur: eam vero negligenter, aut temere violantes non leviter peccare,
<pb id="s047" n="39" TEIform="pb"/>
extra dubium est; Dum enim refractarii et transgressores suis superioribus resistunt, simul ipsi DEO resistere dicuntur. <hi TEIform="hi">Qui resistit potestati;</hi> ait Apostolus <hi TEIform="hi">Rom. 13. Dei ordinationi resistit: Qui autem resistunt, poenas et supplicia sibi attrahunt</hi>. Non ergo sibi persvadeant Aulici, rem esse levem, semel atque iterum contra praescriptam ordinationem aulicam peccare, et per libidinem vincula legum disrumpere; Omni autem laude dignissimi, qui disciplinam amant. pietatem serio colunt, mandata DEI ac <reg orig="Doministudiosè" TEIform="reg">Doministudiose</reg> servant, his <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> erit in praesenti, et futoro saeculo.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.13" n="13" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XIII. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui castit atem Gynecaei aulici quocumque modo corrumpere audet</hi>.</head>
<p TEIform="p"><reg orig="VUlgò" TEIform="reg">VUlgo</reg> dicitur: <hi TEIform="hi">Sine Cerere et</hi>
<pb id="s048" n="40" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">Baccho friget Venus:</hi> <reg orig="Rectè" TEIform="reg">Recte</reg> etiam dicitur: <hi TEIform="hi">Cum Cerere et Baccho calet Venus</hi>. Otium, ebrietas, nimia licentia, tria sunt in Aulicis Venereae libidinis incentiva. Hinc turpiloquium, turpis iocus, libidinosus adspectus, tactus et corruptio castitatis morum aulici Gynecaei. Nolunt equidem Aulici agnoscere impudicum oculum, libidinosum osculum, et lascivum tactum feminarum turpemque iocum, rem esse illicitam, et peccatum. Sciant tamen morem aulicum in hac re à peccati reatu eos <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> absolvere. <hi TEIform="hi">Impudicus oculus</hi>, ait Augustinus, <hi TEIform="hi">animi impudici est praenuntius</hi>. Omnis tactus libidinosus peccatum est, ait Mengering. <hi TEIform="hi">Scrution. Conscient</hi>. c. 10. q. 34. Ubi hanc Conscientia casum proponit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Frage dich, ob du mit dem Hof-Fraven-Zimmer, oder andern Weibes Personen aus leichtfertigen Schertz dich gehalst, geleckmaulet, mit <reg orig="ungebührlichen" TEIform="reg">ungebuhrlichen</reg> Griffen, und
<pb id="s049" n="41" TEIform="pb"/>
Betastungen dein geil und unkeusch Hertz verrathen und zu erkennen geben? Obgleich solches liebzen und alfantzen Kurzweil, und Hof-Schertz seyn soll, als geschehe es in ehren, und guter Meynung, aus vertraulicher Freundschafft, so verräth man doch hiermit sein Hertz, Gemüth und Begierde, nicht wenig, und daß man des</foreign> Caracallae <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wunsch un~ Wahn nicht allerdings verwerffe,</foreign> <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> vellem, si liceret! <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Welches für GOtt, und</foreign> in foro Conscientiae <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ohnverantwortlich</foreign>. Tutius, non adspicere, <hi TEIform="hi">inquit Gregorius</hi> M. quod non licet concupiscere. Utinam Aulici, qui frequentes sunt in Gynecaeo S. Chrysolstomi consilium sequerentur, qui <hi TEIform="hi">in Orat. de pulchritudine et ux. <reg orig="pulcrè" TEIform="reg">pulcre</reg> scribit: cum vides venustam mulierem fulgidum habentem oculum, vultu hilari coruscantem, eximium quendam decorem adspectu praeferentem, urentem mentem tuam et concupiscentiam augentem, cogita, terram esse</hi>
<pb id="s050" n="42" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">id, quod admiraris, stercus, quod te urit, et conquiescit furens animus</hi>.</p>
<div3 id="FrAO.01.13.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p"><reg orig="Longè" TEIform="reg">Longe</reg> gravius in Deum et se ipsos peccant Aulici, qui vagam Venerem sectantur, ac scortationibus ac adulteriis, clam vel palam, sese polluunt. Quod scortationis delictum, proh dolor! ubique ac <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> in corruptissimis magnatum Aulis grassatur; Ac relatum fuit, in quadam magni Principis Aula plures quam centum Aulicos motbo Gallico, quem Galanterie appellitant, laborare; Horrescat caelum; et contremiscat terra! <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die Welt ist fast ein Sodom und Gomorra worden, deren Grevel biß an dem Himmel reichen. Man <reg orig="hält" TEIform="reg">halt</reg> an vielen Orten Hurerey, Ehebruch, und allerley <reg orig="Unfläterey" TEIform="reg">Unflaterey</reg> fast vor keine <reg orig="Sünde" TEIform="reg">Sunde</reg>, man machet Kurzweil daraus, und die geilen Hengste, die nach ihres Nechsten Weibe wiehern, <reg orig="rühmen" TEIform="reg">ruhmen</reg> sich ihres Mutzwillens. Es ist dahin kommen
<pb id="s051" n="43" TEIform="pb"/>
daß die Teuffelsbrut einen frommen Menschen, der sich eines reinen Hertzens und guten Gewissens befleißiget, und die Gelegenheit zur Sünde, wie die Hölle fliehet, einen Joseph verächtlich nennt; das erschreckliche Laster der Hurerey hat sich dermassen, wie ein giffriger Dampff aus der Hollen ergossen und ausgebreitet, daß man davon leider! allzu viel zu hören und zu hören und zu sagen, von der Keuschheit aber fast wenig weiß</foreign>. Verba sunt Dn. Scriverii, Amici nostri <hi TEIform="hi">Part</hi>. 3. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Seelen Schatz</foreign>. <hi TEIform="hi">conc</hi>. 21. O tempora, O mores! Fugite, sugite, ô iu venes, ac viri Aulici turpem carnis libidinem, velut pestem, et Iosephi ac Danielis Aulicorum exemplo, castitatem morum secatmini.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.14" n="14" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO. XIV. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui voluptuariam vitam sectatur</hi>.</head>
<pb id="s052" n="44" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">IN plerisque Magnaturm Aulis voluptas propriam quasi sedem sibi fixisse videtur. Nulli non aulicorum voluptuariam amant, magnoque studio sectantur vitam de die in diem, à delitiis ad delitias transire, illorum mos est. <reg orig="Undè" TEIform="reg">Unde</reg> natum illud proverbium: <hi TEIform="hi">Exeat <reg orig="Aulâ" TEIform="reg">Aula</reg>, qui volet esse pius</hi>. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es ist heutiges Tages die fleischliche Wohllust sonderlich eine abscheuliche Pest großer Herren, und anderer führnehmen Leute. Viel stellen ihr Leben also an, gleich ob sie nurt zu dem Ende in die Welt kommen wären, sich lustig zu machen, und ihr Leben mit stetigen Ergetzligkeiten zuzubringen</foreign>. D. Harm. <hi TEIform="hi"><reg orig="anatomiâ" TEIform="reg">anatomia</reg> rationis status cap</hi>. 12. Sciant autem Aulici, vitam voluptuariam non esse viam ad virtutem, sed ad omnis generis vitia, non ad gloriam, sed ad ignominiam, non esse viam ad caelum, sed ad infernum. Carnalis voluptas, teste <reg orig="experientiâ" TEIform="reg">experientia</reg>, malorum omnium mater est,
<pb id="s053" n="45" TEIform="pb"/>
cuplarumque materia, radix criminum, origo vitiorum, omnis luxuriae soror, omnis superbiae parens, blandus Daemon, venenum dulce, peccatum suave. Quid quaeso turpius homine voluptuoso? Cui foetor in ore, tremor in corpore, qui promit stulta, prodit occulta, cui mens alienatur, facies transformatur, Caveat Ausicus, ne voluptatem sibi statuat summum bonum. Semper cogitet illud Apostoli: <hi TEIform="hi">Qui dilig it mundum sectando cuncupiscentiam carnis, oculorum, et superbiam vitae, in eo non est patris charitas</hi>, adeoque salvarinon potest. 1. <hi TEIform="hi">Ioh.</hi> 2. et illud Servatoris: <hi TEIform="hi">quod voluptas vivificum verbi semen in corde hominis suffocet, ut fructum nullum ferre possit</hi>. Cogitet Aulicus, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> difficile, <reg orig="immò" TEIform="reg">immo</reg> impossibile sit, ut praesentibus quis fruatur bonis et futuris, ut his ventrem, et illis mentem impleat, ut de delitiis transeat ad delitias, ut in terra et in caelo gloriosus appareat!
<pb id="s054" n="46" TEIform="pb"/>
Ex Hieromymo Bernhardus. <hi TEIform="hi">de animac</hi>. 45. Cogitet Aulicus, hominem non ad hoc de Paradyso voluptatis eiectum esse, ut alterum sibi Paradysum hic paret. Bernh. <hi TEIform="hi">declam. de bon. deser</hi>. Sic <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> vivendum in hoc mundo, ut cum corpus coeperit à vermibus devorari in sepulcro, anima laetetur cum sanctis in caelo. Vid. Analect. nostra sacra. <hi TEIform="hi">lib</hi>. 1. c. 72. et <hi TEIform="hi">passim</hi>. Non curet Aulicus aliorum, qui voluptatibus immersi sunt, iudibria, et insultationes, sed cum Iosepho Daniele, aliisque piis Aulicis praeeligat potius rideri ac contemni, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Epicureorum, ac voluptuariorum hominum iudiciis ac poenis participari. Quod si tibi, Aulice, nimis difficile fuerit, suetam peccati ac voluptatis viam deserere, sequere consilium S. Chrysostomi, <hi TEIform="hi">qui hom. 11. in Ep. ad Rom</hi>. ita scribit: Quemadmodum evenire videmus in iis, qui morbo laborant, ut <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> morbus non
<pb id="s055" n="47" TEIform="pb"/>
ingravescit, <reg orig="tùm" TEIform="reg">tum</reg> sanitatis initium fiat: Sic et in <reg orig="ipsâ" TEIform="reg">ipsa</reg> vitio sitate ulterius ne processeris, et tibi malitia finem habuerit: qui si id duos dies fereris, tertio facilius abstinueris, ac si post dies tres decem addideris, fiet, ut viginti, deinceps addas, ac deinceps centum, tamen autem vitam totam. Quanto enim magis progressus fueris, <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> magis facilem viam in venies.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.15" n="15" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CÒNCLUSIO XV. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui totos dies per ignavum otium per dit</hi>,</head>
<p TEIform="p"><hi TEIform="hi">IN sudore vultus tui vesceris pane <reg orig="tuô" TEIform="reg">tuo</reg></hi> ait Dominus deus. <hi TEIform="hi">Gen.</hi> 3. quod non rusticis solum dictum esse credendum, sed omnibus cuiuscumque conditionis ac sortis hominibus, adeoque etiam <hi TEIform="hi">aulicis</hi>; non <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> omnes homines manibus laborare debeant, sed quod cuilibet in suo munere et administratione labores ac
<pb id="s056" n="48" TEIform="pb"/>
molestiae ferendae sint. Homo scilicet natus adlaborem, sicut avis ad volatum. <hi TEIform="hi">Hiob.</hi> 5. Et si quis non vult operari, is non manducet, inquit Apostolus 2. <hi TEIform="hi">Thess.</hi> 3. Peccant ergo illi Aulici, qui salkim otio et rebus frivolis dediti sunt, edunt, bibunt, dormiunt, ludunt, huc illucque vagantes, nihil utile operantes, sed <reg orig="curiosè" TEIform="reg">curiose</reg> agentes, nugantes, totos dies in otio transigunt, Qui homines mortuis magis, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> viventibus similes sunt. In hos quadrare videtur illud quod Seneca scribit, <hi TEIform="hi">de tranquillitate animi c.</hi> 12. Horum si aliquem exeuntem domo interrogaveris: quo tu? quid cogitas? respondebit tibi: non me hercule scio: sed aliquos videbo, aliquid agam. Sine proposito vagantur, quaerentes negotia: nec quae destinaverant, agunt, sed in quae incurrerunt, in consultus illis vanusque cursus est. Qualis formicis per arbusta repentibus, quae in summum
<pb id="s057" n="49" TEIform="pb"/>
cacumen, deinde in imum inanes aguntur. His plerique similem vitam agunt, quorum non <reg orig="immeritò" TEIform="reg">immerito</reg> quis inquietam inertiam dixerit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sie sind gleich denen Schwalben, die den gantzen Tag nurt mit Zwirren und Mückenfangen zubringen.</foreign> Vid. Balduin. <hi TEIform="hi">Cas. Consc. l. 4. c. 4. cas.</hi> 1. Amesius <hi TEIform="hi">de consc. lib. 5. c.</hi> 16. Mengering. <hi TEIform="hi">Scrut. Consc. c. 10. q.</hi> 28. ubi ait: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Solche</foreign> negligenz <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und Faullentzerey ist nicht weniger in Gottes Wort gestrafft und gescholten, als anderer Leute, und sind nicht von dem befreyet, was Gott dem Adam nach dem Sündenfall</foreign> Gen. 3. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">auferlegt. Hätten sie ja sonst nichts zuthun, so solten sie desto fleissiger zur Kirchen gehen, in der Bibel, geistreichen Schrifften, nützlichen Historien und Policey-Büchern lesen, Christliche gottselige Freundschafft und Gespräche suchen, und anstellen, und in allwege darauf bedacht seyn, daß sie nicht</foreign> inutilia terrae pondera <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wären. etc.</foreign></p>
<pb id="s058" n="50" TEIform="pb"/>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.16" n="16" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XVI. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, quilarvatus incedit.</hi></head>
<p TEIform="p">LArvarum usus, non aliunde, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> à turpissimo Bacchanalium festo originem traxit. Et quamvis multa recreationis causa Principibus viris conceduntur, multa tamen et in aulis inordinata, quae bonos mores corrumpunt, ac pietatem laedunt. <reg orig="Certè" TEIform="reg">Certe</reg> iniurii sunt Larvarum auctores in creationem suam primaevam. Deus enim formavit hominem ad imaginem suam: Hi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> quandoque se transformant <hi TEIform="hi">ad imaginem Diaboli</hi>, ex sanis fiunt insani, furiosi, Satyri, asini, nudi, in quibus non est intellectus, nec ratio, dum sermonem occultant, stultosque se simulant. Himmel. <hi TEIform="hi">in passional Acad. hom.</hi> 4. Quod larvas attinet, ait Balduin 9. <hi TEIform="hi">l. 4. de cas. Consc. c. 1. cas.</hi> 2. negari non potest, illas vix sine peccato usurpari posse, deformant enim faciem hominis
<pb id="s059" n="51" TEIform="pb"/>
nativam, reformant opus Creatoris nostri, qui cum imaginem etiam ex facie hominis elucere velit, patitur, ut à larvatis in bestialem aut Diabolicum vultum (prout larvae sunt) transfiguretur. Bona facies boni cordis est vestigium, inquit Syracides. <hi TEIform="hi">Et Cic. lib. 3. de orat.</hi> Imago animi vultus est, indices oculi, quod in larvatis fallit: Sub larvis multa fiunt contra honestatem et bonos mores: sub larvis tentatur castitas virginum et matronarum: sub larvis luxuriant impudici mores et gestus, insidiae struuntur aliorum fortunis, et multa maiori fiunt cum audacia, quae quis vultu cuivis noto facere timuisset. Ex his colligere promptum est, quid sentiendum sit de <hi TEIform="hi">mascaradis,</hi> quas vocant, quae in Aulis Principum, in ludis equestribus, in choreis nocturnis et Bacchanalibus, et <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> sunt usitatae. Non desunt exempla, quomodo Deus etiam in magnis viris
<pb id="s060" n="52" TEIform="pb"/>
lavatorum lasciviam <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)p) a)utofo/rw|</foreign> punierit. Vid. Camerat. <hi TEIform="hi">hor. sucis. part. t. c.</hi> 240. Zvvinger. <hi TEIform="hi">in theatro p. 479.</hi> Optandum <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> esset, inquit Balduinus <hi TEIform="hi">d. l.</hi> ut impia larvarum spectacula, quae <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> <hi TEIform="hi">Mascaradae</hi> dicuntur in Bacchanalibus, una cum ipso festo pagano, in nuptiis, et similibus conventibus, <reg orig="prórsus" TEIform="reg">prorsus</reg> antiquari possent inter Christianos, tamquam facta scandalosa, et multorum scelerum incentiva. Multa fiunt in Aulis per conniventiam, à quibus mens pia abhorret. Vid. Gerhard. <hi TEIform="hi">in Hom. Evang. p. l. p.</hi> 977. Meisn. <hi TEIform="hi">medit. Evang. p.</hi> 233. Hunnius <hi TEIform="hi">in epist. ad Rom. c.</hi> 12. Georg. Chr. Walter. <hi TEIform="hi">postill. Theol. Iurid. Polit. p. 211. et seqq.</hi> Menger. <hi TEIform="hi">Sorut. consc. c. 14. q.</hi> 25. ubi ait: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hof-Leute fragen sich, ob sie ihr Gesichter mit Larven und Mascaraden bergen und verstellen wollen? Solche Verstellung und</foreign> deformation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der von Gott geschaffner Angesichter aus lautern Frevel,
<pb id="s061" n="53" TEIform="pb"/>
Fürwiz, Uppigkeit und fleischl. Brunst vorgenommen, da man das Gesichte, aus welchem Gott sein Ebenbild unter andern auch leuchten lassen, und erkant haben wollen, in Teufl. oder viehische Gestalten und Formen, Ochsen, Vären, Wolffsköpffe etc. oder andere ungeheure Anblick,</foreign> transfigu<foreign lang="GE" TEIform="foreign">riren, oder verwandeln thut, kan Gott dem H Erm keines Weges gesallen, seinem allerheiligsten Wort und Willen gemeß, und daher dem Gewissen unschädlich seyn.</foreign> <reg orig="Ceterùm" TEIform="reg">Ceterum</reg> legem Mosaicam de <reg orig="prohibitâ" TEIform="reg">prohibita</reg> mutatione vestium. <hi TEIform="hi">Deut.</hi> 22. non <hi TEIform="hi">ceremonialem,</hi> vel forensem, sed <hi TEIform="hi">moralem esse,</hi> et adhuc <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> inter Christianos durare, volunt Theologi: Occasione namque mutati vestibus multa scelera committi possunt iuxta Mantuanum:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Cuncta sub ignotis lascivia veslibus audet.</hi></l>
</lg>
<p TEIform="p">Vid Dn. L. Reiseri Theatromania.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.17" n="17" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XVII.
<pb id="s062" n="54" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">Peccat, Aulicus, qui sese inebriat, aut alios, ut inebrientur, provocat.</hi></head>
<p TEIform="p">PEstilentissimum <foreign lang="GR" TEIform="foreign">filopos1i/as2</foreign>, atque Ebrietatis malum, plerasque Germanorum Principum Aulas à multis annis invasisse, lippis ac tonsoribus notum; <reg orig="undè" TEIform="reg">unde</reg> Philippus Melanchton olim dixisse fertur: <hi TEIform="hi">Germanos crebris ingurgit ationibus accer sere sibi tria mala, paupertatem videlicet, adversam valetudinem, et maledictionem divinam.</hi> Coler. <hi TEIform="hi">de P. E. c. 8 n.</hi> 29. Plerisque, <hi TEIform="hi">inquit Bernhardus,</hi> laus est, multum bibere, et non inebriari, quos Propheta increpat, dicens: <hi TEIform="hi">Vae! qui potentes estis ad bibendum vinum, et virifortes, ad miscendum ebrietatem.</hi> Dolendum autem <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg>, et lacrimis deplorandum, Aulicis nostris persvaderi non posse, Ebrietatem <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> grande, ac grave peccatum esse, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> tamen Scripturae divinae poenam aeternae damnationis Ebriis
<pb id="s063" n="55" TEIform="pb"/>
minentur. Sed sciant Aulici, pessimum pessimi ac corruptissimi huius saeculi morem eos <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> excusare, nec ab ebrietatis crimine ac <reg orig="poenâ" TEIform="reg">poena</reg> eos absolvere. Manet omnino ebrietas damnabile, et exsecrabile peccatum. Daemon quidam est Ebrietas, inquit <hi TEIform="hi">S. Basilius serm. in ebrietatem et luxum</hi>; nobis <reg orig="spontè" TEIform="reg">sponte</reg> provocatus, qui per voluptatem animas nostras evertit. Ebrietas rationis interitus, fortitudinis pernities, senectus non intellecta, mors brevis temporis. Quid quaeso, sunt ebrii, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> gentium idola? Oculos habent, et non vident, aures habent, et non audiunt: manus paralysi adfectas habent, pedes infirmos ac sacile offendentes. Ebriosus, ait <hi TEIform="hi">S. Augustinus</hi>, cum absorbet vinum, absorbetur à vino, abominatur à Domino, despicitur ab Angelis, derivatur ab hominibus, destituitur à virtutibus, confunditur à Daemonibus, conculcatur ab
<pb id="s064" n="56" TEIform="pb"/>
omnibus ipse confundit naturam, amittit gratiam, perdit gloriam, incurrit damnationem aeternam. Idem alibi inquit: Ebrietas est blandus Daemon dulce venenum, suave peccatum, quam qui habet se ipsum non habet, quam qui facit, totus est peccatum. Vid. <reg orig="Mörlin" TEIform="reg">Morlin</reg>. <hi TEIform="hi">homil. in Dom. 12. Trin.</hi> Mengering. <hi TEIform="hi">Scruntin. Consc. c. 10. q. 2. et 3.</hi></p>
<div3 id="FrAO.01.17.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Non minus grave peccatum est, <hi TEIform="hi">alios ad potandum provocare, eosque ebrios reddere.</hi> Qui alterum cogit, ut Aulici saepius faclunt, ut se plus, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> opus est, bibendo inebriet, minus malum ei erat, sic carnem eius vulneraret gladivo, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> animum eius per ebrietatem necat, inquit S. Augustinus. Grande <hi TEIform="hi">peccatum est,</hi> ait Osiander, <hi TEIform="hi">in Ester. c.</hi> 1. cogere alium, ut in ebrietur, etiam <hi TEIform="hi">inhumanum</hi> admodum est, si <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> reputemus, praescribere aliis, quantum vini haurire
<pb id="s065" n="57" TEIform="pb"/>
debeant, praesertim <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> multorum valetudo non ferar <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> largiorem vini potationem. Quare Rex ille Persarum Ahasverus in novissimo die damnabit eos Principes et Aulicos, qui poculis mensuratis certantes, alii alios inebriant, sociisque suis usum rationis et membrorum eripiunt. Audianthoc illi, qui ridentes gloriari solent: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sie haben den Gast wacker zugedeckt, und ihme einen stattlichen Nausch bey gebracht, daß man ihn weg tragen müssen.</foreign> O tempora! O mores!</p>
</div3>
<div3 id="FrAO.01.17.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>III.</head>
<p TEIform="p">Non parum etiam peccant <hi TEIform="hi">salutipotatores,</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die so genante Gesundheits-Trincker,</foreign> quorum pessimum morem iam olim S. Ambrosius. <hi TEIform="hi">lib. de Helia et Ieiunio. c.</hi> 17. damnavit. Quid, <hi TEIform="hi">inquit,</hi> obtestationes bibentium loquar? Bibamus, inquiunt, pro salute Imperatorum, et qui non biberit, reus est in devotione. Videtur enim non amare Imperatorem, qui
<pb id="s066" n="58" TEIform="pb"/>
pro eius salute non biberit. O piae devotionis obsequium! Bibamus prosalute exercituum, comitum virtute, pro filiorum sanitate. Et haec vota ad Deum pervenire iudicant, sicut illi, qui calices ad sepulcra Martyrum deferunt, atque illic ad vesperam bibunt, et aliter exaudiri non posse credunt. O stultitiam homninum! qui ebrietatem sacrificium putant; qui existimant, illos ebrietate placari, qui ieiunio passiones sustinere didicerunt. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es war eine löbliche Rede jenes Edelmanns, als er bey einer Sauf-Gesellschafft war: Mit Gunst und Ehre gegen die Gesellschafft: Ich wil für die Gesundheit des Königes und der Obrigkeit beten, und nach meiner eigenen trincken.</foreign> Vid. no <reg orig="vissimè" TEIform="reg">vissime</reg> D. Ioh. Lud. Hartm. Tr. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sauff-Teuffels Natur, Censur und Cur.</foreign> Utinam tandem Aulici nostri è somno securitatis excitati damno sissimum ebrietatis malum congnoscerent, id cane
<pb id="s067" n="59" TEIform="pb"/>
peius et angve fugere studerent, quod Dei Spiritus per Prophetam exclamat: <hi TEIform="hi">Vae surgentibus <reg orig="manè" TEIform="reg">mane</reg>, et Sicer am potantibus: non exspectantibus, et diem in ebrietate consumentes, ac nullum tempus ad considerandam Dei sapientiam et opera manuum eius dignoscenda interponentes!</hi></p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.18" n="18" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XIIX. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui ludo aleae vel chartarum deditus est.</hi></head>
<p TEIform="p">ALearum usus, ait Imperator Iustinianus, <hi TEIform="hi">in l. ult. C. de aleat.</hi> antiqua res est, <reg orig="verùm" TEIform="reg">verum</reg> pro tempore <hi TEIform="hi">abiit in lacrimas</hi>, multa milia extranearum nationum suscipiens. Eadem querela <reg orig="iustiùs" TEIform="reg">iustius</reg> hoc nostro corruptissimo saeculo repetitur, quo alearum ac chartarum usus, <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> in lacrimas abiit, ac multa hominum milia perdidit, et ad incitas redegit. Neque enim ulla aetas, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> in Aulis magnatum, ac Principum, tantum aleae usum, vel potius pessimum
<pb id="s068" n="60" TEIform="pb"/>
abusum vidit, quantum <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> videmus. Aulicos <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg>, non decem, vel viginti, quinquaginta, vel centum, sed multa aureorum milia in <reg orig="aleâ" TEIform="reg">alea</reg>, et chartarum lusu, per tots dies, atque noctes continuato, perdidisse, comperimus. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Neben andern Hof-Laftern</foreign> (inquit D. Hartmannus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Spiel-Teuffel.</foreign> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">part. 2. c.</foreign> 5.) <foreign lang="GE" TEIform="foreign"> als Schmaussen, Huren und dergleichen, wird die meiste Zeit an grossen Höfen aufs Spielen gewendet; denn da siehet man viele, denen man die Karten muß in grosser Menge zutragen von allerhand Gattungen, wenn eine ein wenig gebraucht worden, wirfft man sie zum Fenster hinaus. Da setztet man bey dreysig, vierzig, funffzig, sechzig, hundert, tausend, und mehr Thaler und Ducaten auf, die alle durch gehen. Ein gelehrter</foreign> Politicus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">schreibt an einem Orte, daß er selbst gesehen habe, daß ein vornehmer Herrin einer halben Stunde über die dreyzehen tausend Ducaten verspielet, setztet auch die <reg orig="vernünfftige" TEIform="reg">vernunfftige</reg>
<pb id="s069" n="61" TEIform="pb"/>
Worte hinzu:</foreign> <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> satius fuisset, <reg orig="pecuniâ" TEIform="reg">pecunia</reg> <reg orig="istâ" TEIform="reg">ista</reg> munificentiam in <reg orig="bené" TEIform="reg">bene</reg> meritum aliquem ministrum, vel in pauperes ipsos, erogasse.</p>
<div3 id="FrAO.01.18.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Graviter autem Aulicos peccare, qui vel quaestus, vel pretiosissimi temporis perdendi gratia, aleae dediti, unanimis <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> piorum, <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> Politicorum <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Theologorum est sententia. S. Chrysostomus. <hi TEIform="hi">hom. 6. in Matt.</hi> scribit: Non Deus docet ludere, sed Diabolus. Diabolus est, qui ludos in artem digessit, ut per eos ad se traheret milites Christi. Spiritus malignus, inquit <hi TEIform="hi">S. Basilius</hi>, ludo talario et aleae assistit, furorum punctis ossibus illis ludentium insaniamque accendens. Easdem ille pecunias nunc adhunc, nunc ad alterum transfert; atque modo hunc victoria effert, illum elatum, hunc demissum ostendit. S. Cyprianus. <hi TEIform="hi">orat. de aleator.</hi> tabulas aleae Diaboli venabulum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des Teuffels Jagt-Spieß</foreign> appellat, ubi
<pb id="s070" n="62" TEIform="pb"/>
Diabolus est <reg orig="praestò" TEIform="reg">praesto</reg> ad capiendum. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Mankönte ein gantzes alphabet derer Laster erzehlen,</foreign> inquit Hartmann. <hi TEIform="hi">d. Tr. c.</hi> 7. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die aus dem Spielen herrühren, als Aberglaub, Betrug,</foreign> calumnia, concupiscentia, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Dieberey, Eydes-Verfälschung, Fluchen, Geiz, Haß Jachzorn, Klage über den Verlust,m Lügen, Mord, Neid, Otttergifft, Plage des Nechsten, Qvaal, Rachgier, Rauffen, Schlagen, Schmähen, Schelten, Teuscherey, Untreu, Wucher, Zanck, Zeitverderb. etc.</foreign> Alea est mali alveus, ait Cyprianus, <hi TEIform="hi">dict. Orat. de aleat.</hi></p>
</div3>
<div3 id="FrAO.01.18.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>III,</head>
<p TEIform="p">Quod <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> quaestum ex <reg orig="aleâ" TEIform="reg">alea</reg> quaesitum attinet, is multis sanctis viris furti instar est. S. Cyprianus. <hi TEIform="hi">Orat. de aleator.</hi> aleatoris manum, qua pecuniam in alea lucratur, nequam appellat. S. Ambrosius. <hi TEIform="hi">de Tobia c.</hi> 10. probat, ex <reg orig="aleâ" TEIform="reg">alea</reg> quaestum captatum, furti instar esse, usurae victoriam, et ferarum vitam. Luther. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Tom Jen. fol.</foreign> 195.
<pb id="s071" n="63" TEIform="pb"/>
inquit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das Geld auffm Spiel gewonnen, ist nicht ohne eigennützige sein selbst Liebe, und ohne Sünde, bekom~en.</foreign> Lucrans lucro, non magis, quam furto fur, uti et frui potest. Natura non patitur, ut aliorum spoliis nostras facultates, copias, et opes augeamus. Cic. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">l. 3. c.</foreign> 15. Vid. pluribus Mengering. <hi TEIform="hi">Scrutin Conscient. c. 11. q.</hi> 5. Avenarius. discurs. <hi TEIform="hi">de alearum usu.</hi> D. Hartm. <hi TEIform="hi">d. Tr. p. 3. c.</hi> 5.</p>
</div3>
<div3 id="FrAO.01.18.03" n="3" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>IV.</head>
<p TEIform="p">Sed num temporis fallendi gratia, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nurt um Kurzweil und Zeitvertreib,</foreign> absque lucri cupiditate <reg orig="aleâ" TEIform="reg">alea</reg> vel chartis ludere simpliciter illicitum? Hoc quidem ego non dixerim. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wenn das Spiel eine Ergetzligkeit ist, die zwischen Kopffund Hand-Arbeit eingeschaltet, und in gewisser Maß <reg orig="geübet" TEIform="reg">geubet</reg> wird, ist es nicht so gar verwerfflich, die Endursach machet hierin den Unterscheid, wie fast in allen andern Sachen. <reg orig="Harsdörff" TEIform="reg">Harsdorff</reg>. Lehrgesch. 52. Mann muß nicht den halben
<pb id="s072" n="64" TEIform="pb"/>
oder den ganzen Tag, oder wol gar die ganze Nacht hindurch, wie heutiges Tages geschiehet, dem Spielen obliegen, und die leibe dele Zeit müßig verspielen.</foreign> <reg orig="Optimè" TEIform="reg">Optime</reg> Seneca. <hi TEIform="hi">de beatit. vitae c.</hi> 8. de re omnium pretiosissima (tempore) luditur, fallit autem illos, quia res incorporalis est, quia sub oculos non venit, ideoque res vilissima aestimatur, <reg orig="immò" TEIform="reg">immo</reg> <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> nullum pretium eius est, Annua congiaria homines clarissimi accipiunt, et sic aut laborem, aut operam aut diligentiam suam locant; Nemo aestimat empus, utuntur illo <reg orig="laxiùs" TEIform="reg">laxius</reg>, quasi <reg orig="gratuitò" TEIform="reg">gratuito</reg>. Sed nemo tibi restituet annos, nemo iterum te tibi reddet. ibit qua coepit aetas, cursum suum aut revocabit, aut supprimet. Cogitandum, quod de quovis momento temporis Deo aliquando sit reddenda ratio. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wir müssen von einem iedweden Augenblick unser köstl. Zeit Antwort geben, wie er zugebracht sey.</foreign></p>
</div3>
<div3 id="FrAO.01.18.04" n="4" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<pb id="s073" n="65" TEIform="pb"/>
<head>V.</head>
<p TEIform="p">Quare vos, Aulici, obsecro, abstincatis à lucroso aleae et chartarum lusu, non dicatis, hoc nullum, vel saltim leve esse peccatillum. Sit leve, quod tamen <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> conceditur. non <reg orig="solùm" TEIform="reg">solum</reg> tamen gravia, sed et levia peccata sunt vidanda. <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> multa levia, unum grade efficiant. <hi TEIform="hi">Coram Deo nullum leve peccatum.</hi> Vid. Tr. nostr. <hi TEIform="hi">de peccatillis fugiendis.</hi> Quae voluptas, quaeso, in alea esse potest, quae tot malorum causa est? quid si nulla est in <reg orig="aleâ" TEIform="reg">alea</reg> voluptas? quid si maestitudo potius et tristitia? <reg orig="Obstinetè" TEIform="reg">Obstinete</reg> tamen ludo huic nefario operam dabis, ut in eo consenescas? An tibi periuria, maledicta, blasphemiae, inimicitiae, vulnera, caedes, quae ab <reg orig="aleâ" TEIform="reg">alea</reg> <reg orig="frequentissimé" TEIform="reg">frequentissime</reg> proveniunt, voluptatis loco ponenda esse videbuntur? Haut incognitum est, eos non numquam qui <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> essent amicissimi, <reg orig="primò" TEIform="reg">primo</reg> voluptatis gratia, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zur Kurtzweil,</foreign>
<pb id="s074" n="66" TEIform="pb"/>
coepisse inter se ludere: <reg orig="deindè" TEIform="reg">deinde</reg> paultim incalescente vincendi cupiditate, non prius à ludo destitisse, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ad manus venientes mutuis vulneribus conciderint. Hi sunt aleae fructus, hae voluptates, quas insani homines <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> <reg orig="studiosè" TEIform="reg">studiose</reg>, <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> <reg orig="cupidè" TEIform="reg">cupide</reg>, <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> impotenter appetunt. Vid. Avenar. <hi TEIform="hi">d. Tr.</hi> Nolite,m dicere, O Aulici, pecunia, quam <reg orig="aleâ" TEIform="reg">alea</reg> lucramur, eius partem in pauperes distribuimus. Sed cur non potius ei, qui eam amisit, restituitis? Ita iudicat S. Augustinus. Et alius nostri temporis Theologus ait: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ich sage, es sey besser und ehrlicher, kein Geld aufzusetzen, denn ob ihr schon nichts zugewinnen begehret, so kan doch der andere, mit welchem ihr spielet, Begierde zugewinnen haben: Darum lasset die Gelegenheit zu allen Bösen fahren, welche mannigfaltig ist in vielen Dingen, und das Böse wird nachbleiben.</foreign> Vid. Robertus Boltonus. Anglus. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Noah Wandel.</foreign> <hi TEIform="hi">p. 235.</hi></p>
<pb id="s075" n="67" TEIform="pb"/>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.19" n="19" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XIX. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui vel ipse novas vestium formas fingit, vel exoticis introducendis studet.</hi></head>
<p TEIform="p">NOn <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> Theologus quidam Belga, <hi TEIform="hi">in homilis ad Acta Apostol. c.</hi> 25. La mode dicit esse <hi TEIform="hi">phantasiam Sartorum Parisiensium.</hi> Gallica haec Phantasia Germanorm nostrorum, cumprimis Aulicorum mentes, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> occupavit, ut studium omne, opera omnis protsus videatur esse inanis, quae in <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> <reg orig="evellendâ" TEIform="reg">evellenda</reg> impenditur. Multa <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> aureorum milia quotannis phantasia pestifera haec consumit ac perdit. Quidquid Theologi pii contra stolidissimum hoc vitium clamitent, nihil attenditur: Surdis narratur fabula. Nimium autem novi ac splendidi vestitus studium, hautleve peccatum esse, divinarum
<pb id="s076" n="68" TEIform="pb"/>
scripturarum auctoritate communis Theosophorum schola iam dudum probavit. In vestitu, ait Gerhardus <hi TEIform="hi">tom. 6. p.</hi> 98. multis modis peccari solet, <hi TEIform="hi">novitate. levitate, superfluitate, sumptuositate.</hi> <reg orig="Verissimè" TEIform="reg">Verissime</reg> Flacius. <hi TEIform="hi">in clav. p.</hi> 527. scribit: Studium vestitus splendidi certissimum est securitatis, impaenitentiae, <reg orig="immò" TEIform="reg">immo</reg> et Epicureismi signum. Id, pro dolor! Res ipsa comprobat; Summa enim ubique hominum securitas, pertinacissima im paenitentia, et vita Atheistica. <reg orig="Sanè" TEIform="reg">Sane</reg>, quod olim optimus Theologus, D. Cramerus, in <hi TEIform="hi">Sophoniam c. 1. v.</hi> 8. scripsit: id ipsum <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> Germani nostri cum summo dolore experiuntur. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es ist ein Zeichen</foreign> (ait ille) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">des bevorstehenden <reg orig="Unglücks" TEIform="reg">Unglucks</reg>, wenn ein Land nicht mehr bey ihrer Landes-Art Kleidern bleibet, sondern sich mit fremder Manier behenget, das solten unsere Allmodisten ieziger Zeit wohl bedencken, und solche
<pb id="s077" n="69" TEIform="pb"/>
Rache gottes mit Händen greiffen lernen,</foreign> inquit D. Mengering. verba Crmaeri allegans. <hi TEIform="hi">Scrut. Consc. cap. 10. qu.</hi> 83. quod enim Germaniam nostram, Deo permittente <reg orig="hodié" TEIform="reg">hodie</reg> <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> misere vexat Gallus, ac <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> hanc, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> aliam adse rapit provinciam, hoc peccata nostra, quorum non postremum est, nimium <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> vestitus, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> morum Gallicorum studium, <reg orig="meruêre" TEIform="reg">meruere</reg>. Utinam tandem Germani nostri in hac die cogno scerent, quae ad pacem ipsis sunt! Vid. Theat. Diab. p. 2. Ellingeri, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Allamodischer Kleider Teuffel.</foreign> <reg orig="Novissimè" TEIform="reg">Novissime</reg> D. Hartm. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Allamode Teuffel.</foreign> et quos ille adducit Auctores. memorabile est, quod olim Imperator Carolus Magnus, teste Aventino <hi TEIform="hi">l. 4. Histor.</hi> ad Germanos, Gallico habitu incedentes, dixisse fertur: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">O ihr Teutschen, wie seyd ihr also unbesonnen und <reg orig="unbeständig" TEIform="reg">unbestandig</reg>, daß ihr derer Kleidung, die ihr überwunden habt, derer ihr Herren seyd,
<pb id="s078" n="70" TEIform="pb"/>
annehmet? Ist nicht ein gut Zeichen, bedeutet nichts guts. Ihr nehmet ihnen ihre Kleidung, so werden sie euer herz nehmen. Ließ demnach</foreign> Carolus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ein Gebot ausgehen, daß man solche Frantzösische Kleider in Teutschland weder kauffen noch verkauffen solte.</foreign> <reg orig="Verùm" TEIform="reg">Verum</reg> laudamus veteres, sed nostris utimur annis. <hi TEIform="hi">Vid. Tr. nostr. de Regal. nund. iur. c. 6. §. 6.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.20" n="20" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XX. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui simpliciores homines ludibrio habet et vexat.</hi></head>
<p TEIform="p">AUlicis pro oblectamento est, homines ingenio ac moribus simplicores, irridere, ludibrio habere, vexare, et ut tatuos et moriones tractare. <reg orig="Undè" TEIform="reg">Unde</reg> <reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg> dicitur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wer sich einmal lässet bey Hofe in die Karte gucken, den wird man bald zum</foreign> perfecten <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Narren machen.</foreign> Impium
<pb id="s079" n="71" TEIform="pb"/>
autem est, ac contra legem naturae, et charitatem proximi, aliorum hominum vitiis ac defectibus naturalibus illudere, et in eis carnalem voluptatem quaerere, qui potius commiseratione, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> vexatione, ac ludibrio digni. Nec excusantur Aulici, si dixerinta: ad aulam non veniat vel patiatur se ad aulam trahi, qui moribus Aulicis se adcommodare nescit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wer keine Hof-Manier weiß, der bleibe vom Hofe.</foreign> Vanum ac profanum hoc mundi iudicium, à quo Christianus homo alienissimus esse debet. <reg orig="Sanè" TEIform="reg">Sane</reg>, qui simpliciores homines <reg orig="superbè" TEIform="reg">superbe</reg> contemnit, irridet ac pro ludibrio habet, is in Deum ipsum creatorem iniurius est, nec divinam effugiet vindictam. Non possumus non cuiusdam Angli Scriptoris verba, quae in libello <hi TEIform="hi">de regimine linguae sect.</hi> 7. habentur, huc aferre. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es ist eine <reg orig="unvernünfftige" TEIform="reg">unvernunfftige</reg> Grobheit, so wol einen Menschen verlachen, spotten
<pb id="s080" n="72" TEIform="pb"/>
und schelten welcher der Gaben der Natur mangelt, als den, der des <reg orig="Glücks" TEIform="reg">Glucks</reg> Gaben nicht hat. Ia es mag vielleicht noch <reg orig="grössev" TEIform="reg">grossev</reg> seyn; denn ein Bettler kan sich selbst durch seine eigne Schuldarm gemacht haben, aber in <reg orig="natürlichen" TEIform="reg">naturlichen</reg> <reg orig="Mängeln" TEIform="reg">Mangeln</reg> ist nichts zubeschuldigen, es <reg orig="wäre" TEIform="reg">ware</reg> denn, daß wir <reg orig="höher" TEIform="reg">hoher</reg> fliegen, und die <reg orig="Göttl" TEIform="reg">Gottl</reg>. Versehung anklagen wolten, die es also verordnet. Mit einem Worte, wie der Uberfluß der Reichen von G Ott verordnet ist als eine Speise-Kammer <reg orig="für" TEIform="reg">fur</reg> den Armen, also ist auch die Geschickligkeit des Weisen den Unweisen zum besten gegeben. Die nun, welche GOtt mit einen <reg orig="höhern" TEIform="reg">hohern</reg> Grad der Scharffsinnigkeit und geschwinden Verstandes gesegnet, haben nicht Ursach auf andere zu sehen, als auf Werckzeuge ihrer Verachtung und <reg orig="Spötterey" TEIform="reg">Spotterey</reg>, sondern vielmehr ihrer Vorsorge, und Mitleidens, und sich <reg orig="zubemühen" TEIform="reg">zubemuhen</reg>, dieselbe aus
<pb id="s081" n="73" TEIform="pb"/>
diesem Unglück und Elend heraus zuhelffen, worzu ihre Schwachheit mag bringen, allzeit sich errinerend, daß GOtt dz Spiel möchte umgewendet, und sie selber also gemacht haben, was sie an andern sehen: Es ist ein Theil der Erweisung der Frömmigkeit Hiobs, daß er sey gewesen des Blinden Auge, und des Lahmen Fuß</foreign> Hiob. 29, 15. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das ist, er befinesse sich allen <reg orig="Mängeln" TEIform="reg">Mangeln</reg> und <reg orig="Rothdürfftigkeiten" TEIform="reg">Rothdurfftigkeiten</reg> anderer Leute zu helffen. Und gewißlich, es ist nicht ein geringer Theil eines ehrlichen und srommen Mannes, wenn er solches eben so wol thut in den <reg orig="Mängeln" TEIform="reg">Mangeln</reg> des <reg orig="Gemüths" TEIform="reg">Gemuths</reg>, als des Leibes. Aber leider! Viel unter uns wollen lieber den Blinden einen Anstoß auf den Weg setzen, und dem Lahmen die Kircken wegnehmen, daß wir nurt unsere Lust haben <reg orig="mögen" TEIform="reg">mogen</reg>, wenn wir sehen, daß sie fallen. Eine solche verkehrte Klugheit haben wir in
<pb id="s082" n="74" TEIform="pb"/>
Wahrnehmung und Ausbreitung der Unvollkommenheiten anderer Leute, daß es nun eine grosse Fürtreffligkeit zu dieser Zeit worden, wenn einer darzu geschickt ist, und etliche Leute wissen ihren Verstand nirgends besser anzuwenden. Wir leben warlich in einer närrischen Welt, Lachen ist unser fürnehmstes Geschäffte.</foreign> <hi TEIform="hi">Non maledices surdo</hi>, ait Dominus per Mosen. <hi TEIform="hi">Lev. 19. nec coram caeco pones offendiculum, ad quod impingat, sed timebis Dominum Deum tuum, qui ulciscetur talem petulantiam et malicitam: quia ego sum Dominus, qui miserorum hominum cur am suscipio</hi>. Calamitoso ergo homini, ait Osiander in h. I. non est insultandum, nec affictis addenda afflictio. Neque hominibus simplicibus et infirmo iudicio praeditis, imponendum est, quod fallacias incelligere non poste videantur. Deus enim talis nequitiae ultor exsistet. Quis fecit os hominis, inquit
<pb id="s083" n="75" TEIform="pb"/>
Dominus, aut quis fabricatus est mutum et surdum? videntem et caecum? nonnego! <hi TEIform="hi">Exod. 4.</hi> Non <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> eis illudendum, vel insutandum est <hi TEIform="hi">Add. Tr. nostr.</hi> cui Tit. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Christliche Lastträger.</foreign> per tot.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.21" n="21" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO. XXI. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui placendi studio se ut stultum et insipientem hominem tractari patitur</hi>.</head>
<p TEIform="p">REperiuntur non numquam in Aulis Principum, viri non indocti et graduati, qui, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> in <reg orig="Republicá" TEIform="reg">Republica</reg> cum talento suo aliquid <reg orig="honestè" TEIform="reg">honeste</reg> lucrari possent, malunt amore otii, et vitae aulicae, impetias et stulti loquia sectari, coram aulicis, oblectationem aliquam in hac re quaerentibus, pro Scurris et morionibus se, gerere, vexationes pati, et ita
<pb id="s084" n="76" TEIform="pb"/>
<reg orig="miserè" TEIform="reg">misere</reg> vivere, ac in turpi otio tempus perdere: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Lassen sich mit Nasenstübern</foreign> tracti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, mit Schimpff-Reden</foreign> vexi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ren, und vor Possenreisser und Hof-Narren gebrauchen.</foreign> Proccare talem hominem in Creatorem ac se ipsum, quod ratione, à Deo donata, non melius utatur, extra omne dubium est. Homo in hanc lucem natus non ad ludibria, sed ad seria: non ad vanam oblectationem, sed ad proximi utilitatem. <reg orig="Sanè" TEIform="reg">Sane</reg> Principes sapientes eiusmodi hominibus minime delectantur. Fridericus III. Imperator dicere solebat: <hi TEIform="hi">Stultis se nequaquam delectari posse</hi>, aut superbis amicum esle. Vernulaei. <hi TEIform="hi">in dict. Aug. gent. Austr. L. t. c. 9.</hi> Aversissimus ab istis praedigiis sum, inquit Seneca. <hi TEIform="hi">Ep. 50. Siquando fatuo delectari volo, non est mihi <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> quaerendus, me rideo</hi>. Et <reg orig="pliniùs" TEIform="reg">plinius</reg> Iunior. <hi TEIform="hi">lib. 9. Ep. 17</hi>. Nequaquam me, ut in exspectatum festivumque delectat, si quid à Cyneco petulans à Scurra,
<pb id="s085" n="77" TEIform="pb"/>
stultum à Morione prefertur. Vid. Piccart. <hi TEIform="hi">obsorv. Hist. Polit. dec. 17. c. 7</hi>.</p>
<p TEIform="p">Quod <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> exemplum Davidis attinet, qui in aulis Philistinorum Regis Achis stultitiam simulabat, <hi TEIform="hi">l. Reg. 21</hi>. id non regulam sacit. David summa necessitate mortis compulsus se fatuum vel insanum hominem simulabat. In loco enim quandoque decipere, sapientia est, inquit Osiander. <hi TEIform="hi">in h. l.</hi> factum Davidis excusans. <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> ergo turpe ac probrosum sit, in gratiam Aulicorum, ut insulsum ac insipientem hominem sese gerere, fugienda potius Aula, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> hoc vitae genere, victum et amictum cum peccato quaerere.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.22" n="22" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXII. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui turpiloquio delectatur</hi>.</head>
<p TEIform="p">OTium dat vitium, et voluptuaria vitae generare solet sermones otiosos, vanos, putidos ac turpes:
<pb id="s086" n="78" TEIform="pb"/>
Quid frequentius in Aula, et inter Otiosos aulicos, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> turpiloquium, ac turpis iocus? <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es möchte manchesmal der Himmel vor dem Schändieren, groben Zoten und garstiger stinckenden Unfläterey sich entsetzen, sehr erschrecken und erbeben.</foreign> <reg orig="Verissimè" TEIform="reg">Verissime</reg> scribit Anglus ille. <hi TEIform="hi">lib. de Regimine linguae, sect. ult</hi>. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es ist das Schändiren so gemein worden, daß einer gedencken solte, wir wären in eine solche Zeit gerathen, da sich alles verändert, und daß die unvernünfftigen Thiere nicht Poetischer Weise, sondern warhafftig redeten. Denn vieler Reden ist so Viehisch, daß es scheinet, solche sey nur der allergeilsten Thiere Gedacken mit Menschlicher Zunge bekleidet, und doch muß dies für eine Aufrichtigkeit gehalten, und diese verächtliche Verkleinerung, so der Menschl. Natur übel anständig, muß unter die höchsten Redarten des Verstandes gezehlet werden.</foreign> Si quis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Aulicis
<pb id="s087" n="79" TEIform="pb"/>
obscena et impura loquentibus obicit illud Christi: <hi TEIform="hi">Aliquando de quolibet otioso verbo, in extremo die, reddendam esse rationem:</hi> Et illud Apostoli: <hi TEIform="hi">turpitudinem aut stultiloquium, aut scurrititatem non decere Christianos:</hi> tunc <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> monentem irrident, et Iudibrio habent. Sed sciant Aulci, ipsos graviter peccare. Linguam, ait Chrysostomus. <hi TEIform="hi">hom. 22. ad pop. Antioch.</hi> sub duobus septis, dentibus dico et labiis, Deus conclusit, ut tamquam verecunda virgo nihil indiscretum loquatur: Videte, inquit Augustin. <hi TEIform="hi">serm. 215. de tempore</hi>. An iustum sit, ut ex ore Christianorum ubi corpus Christi ingreditur, luxuriosum ac simile quiddam quasi Diaboli proferatur. De ore et verbis suis, ait Cyprianus, quisque proditur, et utrum Christum in corde suo, an <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Anti-Christum habeat, loquendo detegitur. Audiant Aulici turpiloquio delectantes, quae Theologus quondam
<pb id="s088" n="80" TEIform="pb"/>
Hallensis. D. Arnoldus Mengering. <hi TEIform="hi">in Scrut. Confc. cap. 10. q. 19</hi>. scribit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es soll ein ieder Christ (und also auch die Hof-Leute) sich <reg orig="hüten" TEIform="reg">huten</reg>, daß er nicht Lust habe an <reg orig="unflätigen" TEIform="reg">unflatigen</reg>, <reg orig="unzüchtigen" TEIform="reg">unzuchtigen</reg> oder gottlosen Reden, denn daran hat GOtt gar keinen Gefallen, und wil der H. Geist nicht darbey seyn, wie das Buch der Weißheit saget Cap. 1. v. 4. und hierdurch wird der H. Geist <reg orig="betrübet" TEIform="reg">betrubet</reg> und veriaget, wenn sich einer auf solche <reg orig="Unfläterey" TEIform="reg">Unflaterey</reg>, und Leichtfertigkeit begiebt, so wird auch hierdurch der Nechste <reg orig="geärgert" TEIform="reg">geargert</reg>, und wird ihm Ursach gegeben, daß er dem <reg orig="bösen" TEIform="reg">bosen</reg> Exempel nach folget, wie Paulus saget 1. Cor. 15, 33. so ist auch, wie Cyprianus sagt, eine gottlose <reg orig="böse" TEIform="reg">bose</reg> <reg orig="unflätige" TEIform="reg">unflatige</reg> Rede gleich wie der Krebs, welcher erst ist wie ein kleines <reg orig="Blätterlein" TEIform="reg">Blatterlein</reg>, daß einer nicht gedencken solte, daß das ihm solte <reg orig="gefährlich" TEIform="reg">gefahrlich</reg> oder <reg orig="schädlich" TEIform="reg">schadlich</reg> seyn, allein, es nimnt darnach also überhand, daß es den gantzen menschen hernieder legt, und ihn
<pb id="s089" n="81" TEIform="pb"/>
ums Leben bringt, so ists mit unnützen Geschwätz auch, da meinet wol mancher, das habe so viel nicht auf sich, wenn man bereit mit Worten sich zu weit vorthue, unflätige Wort rede, oder Lieder singe. Es folget aber offt darauff, daß er durch solchen Anfang so fern kömmt, daß nach den unflätigen Reden und Worten auch im Werck und in der That solches erfolget, daß den Menschen darnach ins ewige Verderben stürtzet, darum hüte sich ein irder dafür. Und Lutherus sagt: Wo unflätige Reden geführet werden, da spielen die Teuffel auf dem Dache, denn die haben hieran, als unflätige Geister ihre Lust und Kurtzweil.</foreign></p>
<p TEIform="p"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hie <reg orig="prüfen" TEIform="reg">prufen</reg> sich nun die groben Sauflegel und Garsthammel, die zum allerdeutlichsten, <reg orig="unflätigsten" TEIform="reg">unflatigsten</reg>, <reg orig="gröbsten" TEIform="reg">grobsten</reg> sich hierin mercken, <reg orig="hören" TEIform="reg">horen</reg> und vernehmen lassen, und an solchen ihrem Schnabel und Gesang zuerkennen geben, was sie im Schilde <reg orig="führen" TEIform="reg">fuhren</reg>;
<pb id="s090" n="82" TEIform="pb"/>
wenn nur Teutsch und grob gnug gesagt, genant, erzehlt, und ausgeredet werdenkan, das haben und thun sie amliebsten, achten hierunter nicht ihres Gewissens, scheuen sich gantz nicht vor den heiligen Engeln, schonen auch nicht des Nechsten und unschuldiger Kinder, in derer Gegenwart und Anhören die Saufincken offimals solchen Namen und Reden sahren lassen etc. Diese Gewissens-Frage gehet auch Fürsten und herren an, die offt auch grobe Garnspinner seyn, und rechte Saufincken, die auf den Jagten und bey andern üppigen Gelacken solche unverschämte garstige Zoten leicht lernen und weidlich treiben. Hiervor sollen große Herren an Salomons Worte und Exempel</foreign> Prov. 8. v. 6. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ich wil reden was Fürstlich ist, das</foreign> glossi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret der Herr Lutherus also: <reg orig="Fürsten" TEIform="reg">Fursten</reg> sollen ehrlich, <reg orig="löblich" TEIform="reg">loblich</reg> thun, reden, machen daß man ihre Grempel <reg orig="rühmen" TEIform="reg">ruhmen</reg> und folgen <reg orig="möge" TEIform="reg">moge</reg>, nicht wie
<pb id="s091" n="83" TEIform="pb"/>
die Tyrannen, Unfläter,</foreign> Cyclopen. etc.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.23" n="23" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXIII. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui forte offensus, ir as in corde suo ad vindictae occasionem <reg orig="clàm" TEIform="reg">clam</reg> fovet</hi>.</head>
<p TEIform="p">AUlici, ut <reg orig="hominès" TEIform="reg">homines</reg> Spiritu elati, ne levissimas quidem offensas aequiore ferre animo poslunt. Quippe superbi animi nihil minus, quam contemptum, etiam homuncionum, tolerant. Osiander. <hi TEIform="hi">in Esther c. 5.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wenn man sie ein wenig auf dem Fuß tritt,</foreign> <reg orig="illicò" TEIform="reg">illico</reg> ad vindictam properant, iram, et indignationem animi <reg orig="cautè" TEIform="reg">caute</reg> prementes, commodiorem <reg orig="acriùs" TEIform="reg">acrius</reg> se vindicandi, occasionem captant. Exemplum praebet <hi TEIform="hi">Amanus</hi>, impius ille Persarum Regis Ahasveri minister. <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> enim Mardochaeus Iudaeus ei non flecteret genu, nec ipsum
<pb id="s092" n="84" TEIform="pb"/>
adoraret, <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> incandescens pro nihilo duxit propter hanc iniuriam, in unum Mardochaeum <reg orig="illicò" TEIform="reg">illico</reg> manus suas mittere, et vindictam de eo sumere, sed quaerebat occasionem totam gentem iudaicam perdere. <hi TEIform="hi">Esth. c. 3</hi>.</p>
<div3 id="FrAO.01.23.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Est autem <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> peius, atrocius, ac pernicio sius peccatum, iras, et odia in pectore fovere, ac dissimuiare, quam <reg orig="apertè" TEIform="reg">aperte</reg> se vindicare. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es ist eine der <reg orig="allergefährlichsten" TEIform="reg">allergefahrlichsten</reg> Haupt-<reg orig="Sünden" TEIform="reg">Sunden</reg>, die in die Welt sind kommen, daß wer Haß und Groll wider iemanden in seinem Hertzen hat, und ihn mit guten Willen aufhelt, derselbe, so lange er solches thut, nimmiermehr einen <reg orig="gnädigen" TEIform="reg">gnadigen</reg> GOtt, noch Vergebung seiner <reg orig="Sünden" TEIform="reg">Sunden</reg> haben, noch seines Gebets <reg orig="erhöret" TEIform="reg">erhoret</reg> werden kan, sondern er gehet in Gottes greulichen verzehrenden zorn, Fluch und Vermaledeyung. In welchen Fall keines weges entschuldigen mag, daß sich der
<pb id="s093" n="85" TEIform="pb"/>
Haßsichtige bedüncken lässet, er habe eine gerechte Sache wider seine Feinde. Denn die Gerechtigkeit der Sachen, wie groß und gut sie auch seyn mag, wird zur Sünde und Unrecht, wenn sie wider Gottes Willen, und die Liebe des Nechsten vorsetzlich gebraucht wird; So muß man auch Sach und Groll wohl unterscheiden. Recht haben in seinen Sachen, ist nicht Recht haben in seinen Grollen, denn daß eine ist Gott dem HErrn mit und wolgesällig, das andere ist ihm zuwider und mißgefällig. Je mehr einer Recht hat in seiner Sache, ie weniger er sich deswegen zu Haß und Groll soll bewegen lassen.</foreign> Sunt verba optimi Theologi, D. Arnoldi Mengeringii, <hi TEIform="hi">Scrut. Consc. c. 9. q. 19</hi>. Vitent igitur ac detestentur hoc Satanicum vitium Aulici, ne in aeternae damnationis barathrum se praecipitent. Cogitent illud sapientis Gentilis Senecae <hi TEIform="hi">lib. 2. de ira c. 32</hi>. ita scribentis: Magni animi est, iniurias
<pb id="s094" n="86" TEIform="pb"/>
despicere, ultionis contumeliosissimum genus est, non esle visum dignum, ex quo peteretur ultio; Multi leves iniurias alitus sibi <reg orig="demisêre" TEIform="reg">demisere</reg>, dum vindicant: ille magnus et nobilis est, qui more magnae ferae, latratus minutarum canum securus exaudit. Ast, in quis, ira habet aliquam voluptatem, et dulce est, dolorem reddere. <reg orig="Minimè" TEIform="reg">Minime</reg>, non enim ut in beneficiis honestum est, merita meritis repensare: Ita iniurias iniuriis. Illic vinci turpe est; hic vincere. Inhumanum verbum est, et quidem pro iustoreceptum, ULTIO, et à <reg orig="contumeliâ" TEIform="reg">contumelia</reg> non differt, nisi ordine. Qui dolorem regerit, tantum excusatius peccat. Non decet haec clandestinitas odii et irarum, ait Piccartus. <hi TEIform="hi">Observ. Hist. Polit. dec. 9. c. 7</hi>. Viros ingenuos, aut nobiles, sed indicium est pusillanimitatis: Aristoteles magnanimum suum describit <foreign lang="GR" TEIform="foreign">fanero/filon, kai\ fanero/mis1on</foreign>, h. e. <reg orig="apertè" TEIform="reg">aperte</reg>, et
<pb id="s095" n="87" TEIform="pb"/>
sine suco amore amandos, et odio dignos odisle, quique Ennianum illud de se surpare possit:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Eo ego ingeniosum, ut iram</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Atque amicitiam in fronte promptam geram</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Peior a sunt odio tecta, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> aperta.</hi></l>
</lg>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.24" n="24" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXIV. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui Ecclesiae ministros <reg orig="falsò" TEIform="reg">falso</reg> accusando, odio et persecutioni Principis obicit</hi>.</head>
<p TEIform="p">PIi Aulici officium est, inquit Osiander <hi TEIform="hi">in Ieremiam c. 38</hi>. intercedere pro iis, qui iniuriam patiuntur, cumprimis piis ac sinceris Ecclesiae Ministris. Talis in Aula Sedeciae Regis erat <hi TEIform="hi">Abdemelechus</hi> Aethiops: et in aula Achabi <hi TEIform="hi">Abdias 1. Reg. 18</hi>. Reperiuntur autem non <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> in Principum
<pb id="s096" n="88" TEIform="pb"/>
aulis, qui fidelibus, piis, atque cordatis Ecclesiae Ministris sunt infensissimi, eosque <reg orig="falsò" TEIform="reg">falso</reg> accusare, et in discrimen vel honoris, vel vitae conicere, <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> dubitant, praesertim, quum Principes, ut non numquam fit, sese totos aulicae nobilitati in servitutem quasi tradidere, ut Rex ille <hi TEIform="hi">Sedecias</hi>, de quo ieremias in laudato capite: Tunc enim clamitant: <hi TEIform="hi">Iste homo non quaerit pacem populi huius, sed malum: occidatur</hi>. Vel ut <hi TEIform="hi">Amazias</hi> ille: <hi TEIform="hi">Non poterit terra</hi> (vel aula) <hi TEIform="hi">sustinere sermones eius. Amos. 7</hi>. Putamt enim Aulici, Contiones verbi DEI, ad placitum principis et aulae adcommodari posle, ac debere. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es wird das</foreign> Ministerium (Repeto verba D. Hartmanni, <hi TEIform="hi">in libello de veri Christianismi impedimentis et adiumentis pag. 449</hi>.) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von den Weltlichen auf vielfältige Weise</foreign> despecti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">rt, daß es heisset</foreign> Psal. 69. v. 14. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die im Thore sitzen, waschen von mir. Die</foreign> Distaat<foreign lang="GE" TEIform="foreign">s-Leute
<pb id="s097" n="89" TEIform="pb"/>
wissen die höfflichsten Possen von den armen Predigern zu erzehlen. Darnach findet sich der heimliche Haß bey vielen Weltl. gegen dem</foreign> Ministerio: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Denn es heisset: Warheit macht Ungunst. Dahero finden sich Doegiten wider die arme Preister, welche die Predigten wissen zu mercken, aber das Beste zu verfälschen, und bey Gelegenheit zu Unglimpff anzutragen: Fället etwan ein Streit für, der fein freundlich und brüderlich könte und solte beygeleget werden, so muß das Einhauen bey der Hohen-Obrigkeit das beste Mittel seyn, da ist niemand, der auf des Priesters Seiten das Beste redete, fromme löbliche Fürsten werden eingenommen, das</foreign> Crucifige <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wird gesungen, der arme Pfarrhat Unrecht, das urtheil wird gefället,</foreign> Victoria <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wird geschrien, da habt ihrs Herr Pfarr etc.</foreign> Vid. etiam Lutherus <hi TEIform="hi">tom. 3. fol. 230. et tom. 5. fol. 434</hi>. <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> grave autem peccatum sit, sinceros ac pios
<pb id="s098" n="90" TEIform="pb"/>
Ecclesiae Ministros <reg orig="falsò" TEIform="reg">falso</reg> accusare, odiosos reddere, verbis vel factis <reg orig="clàm" TEIform="reg">clam</reg> vel <reg orig="palàm" TEIform="reg">palam</reg> prosequi, eorum osores ac persecutores, exempla penatum, quas <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die Priester-Feinde,</foreign> Deo dedere, doceret.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.25" n="25" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXV. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui alterum ad duellum provocat</hi>.</head>
<p TEIform="p">DUella pro detensione honoris, vel innocentiae suscepta legitima iuris ac iudiciorum via, omni iure illicita esse, pluribus <hi TEIform="hi">in Tract. de pectat. Princip</hi>. probatum dedimus. Quam vis enim ICTO Baldo communiter accepta feratur haec sententia: <hi TEIform="hi">pro defensione honoris licere duellum inire;</hi> quia crudelis sit, qui famam negligit. <hi TEIform="hi">Can. nolo XII. quaest. 1</hi>. Et hanc collectionem <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> subtilem, egregiam, et singularem, ex Baldo, <hi TEIform="hi">in cap.</hi>
<pb id="s099" n="91" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">1. de Pac. tenend.</hi> eliciat, et posteritati commendet. P. Gerhardus de Petra sancta <hi TEIform="hi">sing. 33</hi>. per summam tamen inscitiam, atque <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)paideus1i/an</foreign> sic colligitur: fama non est negligenda: E. per illicita etiam media aslerenda et vindicanda. D. Iohann. Tabor. <hi TEIform="hi">armam. Iustin. c. 6. p. 354</hi>. Et haec Baldi sententia ut impia et iniusta, <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> à Theologis, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> piis ICTis communiter damnata. Vid. Klock. <hi TEIform="hi">vol. 3. com. 195. n. 40. et seq. Berlich. L. 4. concl. 16. n. 2. et scqq.</hi> Franck. <hi TEIform="hi">L. 2. var. reso.. p. 347. et seqq.</hi> Brunnem, <hi TEIform="hi">comm. in Cod. p. 944</hi> Conclusum Imperatoris ac Imperii contra duellantes, <hi TEIform="hi">de anno 1668</hi>. in <reg orig="suprà" TEIform="reg">supra</reg> <hi TEIform="hi">allegato Tractatu</hi> adduximus, nec aliorum Principum ac Statuum Imperii edicta et mandata distona sunt. In Edicto Senatus Argentoratensis contra duellatores edito, inter alia haec leguntur: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gleich wie durch solches unchristliches, bestialisches und abscheuliches Beginnen, unter dem
<pb id="s100" n="92" TEIform="pb"/>
nichtigen Vorwand Cavalirischen Austrags, zuförderst die Göttl. Maj. im Himmel, als in deren Mächten und Gewalt des Menschen Leib und Leben lediglich besiehet, zum hefftigsten erzürnet, versucht, und verächtlich auf eine Seiten gesetzt, dem Teuffel dagegen über Leib und Seele Gewalt eingeräumet, Stadt und land mit Blutschulden beflecket, Gottes Zorn und Fluch darauf geladen, der Weltl. Obrigkeit in Verrichtung ihres Amts vorgegriffen, und dem Politischen friedlichen Wesen der gestalt zu wieder gehandelt wird, daß es auch gar die weisen Heyden, nicht für unsträfflich angesehen und gehalten. Also können vielweniger wir, als eine Christl. Obrigkeit dergleichen gottlose, viehische und höchstschädliche Vornehmen Rauff-und Schlag-Händel, nachgeben, billigen, und vor ungestrafft hingehen lassen.</foreign> Simile edictum ante duodecim annos in Comitatu nostro
<pb id="s101" n="93" TEIform="pb"/>
Schwarzburgico utriusque lineae, contra duellatores emanavit. Nec Auctoritas Principis vel Magistratus licitum facere potest, quod in se est illicitum, cum ea pugnet cum superioris. DEI sc. Optimi maximi lege, nec interponatur secundum ius et ordinem. Vid. Tabor. <hi TEIform="hi">d. tract. c. 6. §. 34</hi>. Ubi addit, iuxta novissimam Pontificis constitutionem, <hi TEIform="hi">in VII. decretal.</hi> de duello et duellum permittentibus cautum esle: Duces, Barones, Comites, Marchiones ac Domini temporales, campum ad pugnam praestantes, non <reg orig="solùm" TEIform="reg">solum</reg> penas duellantium incurrere, sed etiam ab omni iure, quod in locis ac territoriis suis obtinent, ipso facto cadere, illudque ad Cameram devolvi. Ex Theologis vid. post alios Balduin. <hi TEIform="hi">in Cas. Consc. lib. 4. c. 1. cas. 12</hi>. Mengering. <hi TEIform="hi">Scrut. Consc. c. 9. qu. 35</hi>. Dedekenn. <hi TEIform="hi">Cons. Theol. vol. 1. p. 332</hi>. Et <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> horrendum est, Duellatores nonnulos
<pb id="s102" n="94" TEIform="pb"/>
ante duelliactum, Sacramento Corporis et Sanguinis Christi uti, procul dubio ad maiorem damnationem. Vid. D. Simon Pauli <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Bedencken,</foreign> ap. Dedekenn. d. l. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Weil ja das leichtfertige Balgen eine fürtressliche grosse Sünde, so kan eine solcher, der sich mit einem andern balgen wil, das Heilige Abendmal gegen angehenden Kampff, und wenn et ietzt seinen nechsten, als seinen Feind, angreiffen wil, mit nichten würdiglich empfahen, sintenmal keine Christl. Bereitung zu wurdiger Empfahung an ihm ist, und dennoch keine würdige Empfahung an ihr seyn kan. Er ist voll Zorn und Zanck, voll Blutdurst, Haß und Neid, voll Fluchen und Schelten, voll Eyfer und Rache, ich meine, das solte eine Bereitung seyn, kan er in solchen Stücken für GOtt treten, Versühnung und desewigen Lebens Versicherung erhalten? Weil des Menschen Zorn nicht thut, was für GOtt recht ist.</foreign>
<pb id="s103" n="95" TEIform="pb"/>
Menger. <hi TEIform="hi">d. trr. c. 18. v. 10</hi>. He! quot milia in duellis periere! Utinam Aulicis duellatoribus aliisque omnibus persvaderi posset, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> grande peccatum committerent, et in <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> grrave temporalis atque aeternae salutis discrimen hoc peccato sese praecipitent, ut eiusmodi barbaram, ac Christiano homine prorsus indignam duellandi libidinem, detestari, ac fugere discerent!</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.26" n="26" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXVI. <hi TEIform="hi">Peccat aulicus, qui pro Principe suo pias ad Deum preces fundere negligit.</hi></head>
<p TEIform="p">SCiant viri Aulici, magnorum Principum Aulas insidiis atque odiis Sathanae expositas esse, ac principes, etiam pios ac iustos, variarum tentationum, ac periculorum turbinibus, procellis, et fluctibus agitari.
<pb id="s104" n="96" TEIform="pb"/>
Quam graviter Sanctus Hiob, qui creditur fuisse Rex ille Iobab, ex posteritate Esavi, permislu Dei à Sathana tentatus fuerit, ipsius historia <reg orig="abundè" TEIform="reg">abunde</reg> docet. Sic Sathanas, pro <reg orig="summâ" TEIform="reg">summa</reg> <reg orig="astutiâ" TEIform="reg">astutia</reg>, Regem david incitabat, ut numeraret populum Israel. <hi TEIform="hi">1. Paral. 22.</hi> Idem per falsos prophetas persvadebat Regi Achabo, ut infelix bellum contra Regem Syriae moveret, <hi TEIform="hi">1. Reg. 22.</hi> Notabilis locus est apud Danielem cap. 10. ubi Angelus Domini Gabriel, ita loquitur: <hi TEIform="hi">Princep: Regni Persarum</hi> (<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ein Königlicher Hof-Teuffel.</foreign> Lutherus in Glossa Marginali, Diabolus quidam magnae potentiae, qui in <reg orig="Aulâ" TEIform="reg">Aula</reg> <reg orig="Persicâ" TEIform="reg">Persica</reg> plurimum potest. Osiander ibid.) <hi TEIform="hi">restitit mihi viginti et uno diebus: et <reg orig="eccè" TEIform="reg">ecce</reg> Michael, unus de principibus primis, venit in adiutorium meum, et ego remansi ibi iuxta Regem Persarum</hi>. Ad quem locum sequentia notat Osiander: <hi TEIform="hi">Nulla Aula, nulla Curia, <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg></hi>
<pb id="s105" n="97" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">bona, et sancta est, in <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> non sit aliquis Diabolus</hi> (si tamen unus (<reg orig="antùm" TEIform="reg">antum</reg>) <hi TEIform="hi">qui salutaria et iusta decreta, summo conatu, quantum potest, impediat, iniqua vero, et mala promovere studeat</hi>.</p>
<p TEIform="p"><reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> igitur Principes in tanto versentur periculo, Aulici pro ipsorum salute ardentes ad Deum preces fundere debent; id Aulicorum pietas erga Dominos postulat; quod pietatis officium si neglexerint, uti nonnulli solent, qui per totum annum, ne quidem unam orationem Dominicam pro Principe suo orant, non leviter peccant. Iubet enim Apostolus, et hortatur subditos, quorum numero etiam Aulici comprehenduntur, <hi TEIform="hi">ut faciant obsecrationes, orationes, postulationes pro Regibus, et omnibus, qui in sublimitate constituti sunt, ut quietam et tranquillam vitam agamus in omni pietati et honestate. 1. Tim. 2</hi>.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.27" n="27" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXVII. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus qui in</hi>
<pb id="s106" n="98" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">casu necessitatis subsidium Principi suo deneget.</hi></head>
<p TEIform="p">ACcidit, <reg orig="Camerâ" TEIform="reg">Camera</reg> <reg orig="sortè" TEIform="reg">sorte</reg> Principis <reg orig="exhaustâ" TEIform="reg">exhausta</reg>, veram ac publicam necessitatem exigere, ut pecuniae sub fide mutui accipiantur. Aulicum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, cui necessitas satis cognita, e. gentiam pecuniae simulare, ac Principi suo persvadere, ex aliorum loculis subsidium quaerat, cum tamen proprium marsupium excutere nolit. Et hoc faciunt Aulici, vel ut invidiam ob corrasas pecunias in <reg orig="aulâ" TEIform="reg">aula</reg>, effugiant, vel quod metuant, ne pecunias creditas, mutato forte aulae statu, vel <reg orig="amissâ" TEIform="reg">amissa</reg> Principis <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg> perdant, malunt ergo alios rei familiaris iacturam pati, quam ut ipsi id experiantur. Sed tales Ministri contra fidelitatis officium faciunt, <reg orig="minimèque" TEIform="reg">minimeque</reg> excusanda ipsorum in hac re calliditas, Opem enim ac
<pb id="s107" n="99" TEIform="pb"/>
benesicium (Si quodest, sub foenore pecunias alteri credere) ei denegare, à quo quis ante beneficium, promotionis sc. ac honoris accepit, summae est ingratitudinis. Tenetur bonus ac fidelis minister in casu necessitatis etiam vitam suam pro Domino impendere: quomodo autem is vitam pro eo impendet, qui pecuniam, quam in parato habet, ad usum publicum ei negare non dubitat? Sed perversi humani ingenii conditio ita nunc fert, utilibus magis, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> honestis mereri:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Et reditus iam quisque suos amat, et sibi quid sit</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Utile, sollicitis computat articulis.</hi></l>
</lg>
<p TEIform="p">Pietas laudatur et alget, utilitas autem summo semper studio quaeritur. Sed in utilibus, ait D. Iac. Martini <hi TEIform="hi">quaest. illustr. Cent. 6. D. 1. q. 7.</hi> maior nonnumquam amici (quidni et principis) quam nostri ipsius ratio habenda est, si nimirum amici amore
<pb id="s108" n="100" TEIform="pb"/>
proprio amori praeponere, honestius, et maiori cum emolumento Reip. coniunctum fuerit.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.28" n="28" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXIIX. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui Domini sui commodum cum alterius incommodo, et <reg orig="iniuriâ" TEIform="reg">iniuria</reg> quaerit.</hi></head>
<p TEIform="p">FIdelitas in officio, quam Minister Principi suo debet, non est <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> usque extendenda, ut quis Principis commoda, cum alterius incommodis quaerere, velaugere Studeat. <reg orig="Minimè" TEIform="reg">Minime</reg> gentium. Nemo, nec ipse Princeps, cum alterius damno locupletior fieri debet; nec Ministrum decebit, Principem suum cum <reg orig="iniuriâ" TEIform="reg">iniuria</reg> ac praeiudicio aliorum locupletiorem reddere. Talis Minister Domino suo non benedictionem DEI, sed grave maledictum quaerit. Vae enim omnibus, qui ad se rapiunt, quod est
<pb id="s109" n="101" TEIform="pb"/>
alterius. Hi <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> sunt mores ministrorum, inquit Brentius. <hi TEIform="hi">in c. 7. Lucae. hom. 20.</hi> <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> bono quidem adfectu studeant commodo Dominorum suorum, <hi TEIform="hi">sed agant id malo delectu,</hi> videlicet, <hi TEIform="hi">iniquitate et alieno incommodo.</hi> At bonus adfectus non excusat malum delectum. Et ut <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> studeas utilitati Domini tui, tamen magis Deo iubenti iusta agere, quam hominibus volentibus commoda sua alieno incommodo parari, oboediendum est. Egregia est vox, et omni Iaude dignissima, <hi TEIform="hi">Benevoli,</hi> Valentiniani Imperatoris Cancellarii, qui dixisse fertur: <hi TEIform="hi">Quid mihi pro impietatis mercede altiorem promittis gradum? hunc ipsum quem habeo, tollite, tantum mihi conscientiae fides duret illaesa.</hi> Vid. D. Weller. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Klapper-Mühle, oder von dem unruhigen Gewissen.</foreign> <hi TEIform="hi">pag. 54.</hi> Si quis igitur Minister aulicus gloriam et immortalitatem nominis quaerat, hoc unum noctes
<pb id="s110" n="102" TEIform="pb"/>
atque dies meditetur, hoc unum agat, ut colat iustitiam, et sectetur pietatem. Brent. <hi TEIform="hi">hom. 16.</hi> Et quamvis in administratione <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> Principi et aulicis omnibus placere non possit; tamen det operam, ut oboedientia et fides sua, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">seine Redligkeit und Tren,</foreign> inprimis Domino Deo suo, <reg orig="deindè" TEIform="reg">deinde</reg> et optimis quibusque placeat. Est <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> thesaurus thesaurorum fides, ac bona conscientia, cuius semper potior, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> gratiae aulicae, aut gloriae humanae ratio haberi debet. Add. <hi TEIform="hi">Tr. de pecc. Ministr. Prinicip. Concl. 14.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.29" n="29" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXIX. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, cui cellae vel culinae aulicae cura commissa, si esculenta, vel potulenta <reg orig="clàm" TEIform="reg">clam</reg> surripiat.</hi></head>
<p TEIform="p">RAra avis in a ulis Minister fidelis est, ait Langius, <hi TEIform="hi">Tract. de</hi>
<pb id="s111" n="103" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">Ministris Principis. sect. 2.</hi> Illic nemo non sibi ipsi vota concipit, sibi ipsi litat. Illic ambitio dominatur, et in summo fastigio collocata omnia spernit, omnia conculcat. Sed si minister summa fidei testimonia Principi in <reg orig="aulâ" TEIform="reg">aula</reg> exhibet, statim ad gloriam eius cum privato compendio divortium facit. Minister Cardinalis Richelii, quem adducit Langius. <hi TEIform="hi">cit. loc.</hi> <reg orig="Sanè" TEIform="reg">Sane</reg>, pessimum veri adfectus venenum est <hi TEIform="hi">utilitas</hi>, quam certo anfractu, versura ve ère Principis Minister sibi comparat. Nec is sine dedecore, esculenta vel potulenta, ex <reg orig="cellâ" TEIform="reg">cella</reg>, vel <reg orig="culinâ" TEIform="reg">culina</reg> <reg orig="aulicà" TEIform="reg">aulica</reg>, pro domo <reg orig="propriâ" TEIform="reg">propria</reg>, vindicabit. Continentia enim, quae manibus exercenda, omnem cupiditatem habendi, vel lucrandiodit. Et exemplo pernitiosum, id facere: <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg>, ne minimum quidem commodum sectandum, quo sanctum atque sollemne officium violari possit. Leve quidem, ac facile spernendum aliquando
<pb id="s112" n="104" TEIform="pb"/>
videtur, leporem vel piscem ex Domini <reg orig="culinâ" TEIform="reg">culina</reg> ad suam trahere, sed nihil leve videri debet, quod vel latum ungvem à fidelitare, ac <reg orig="iustitiâ" TEIform="reg">iustitia</reg> deviat. Intemerata et integra fides in omnibus, etiam minimis rebus servanda. Ne unius quidem oboli compendium è re Principis <reg orig="iniustè" TEIform="reg">iniuste</reg> faciendum. Si minuta permittantur, facilis ad maiora capisolet via.</p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.30" n="30" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXX. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, <reg orig="quigratiâ" TEIform="reg">quigratia</reg>, et benignitate Principis sui abutitur.</hi></head>
<p TEIform="p">AUlicorum nonnulli <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg>, <reg orig="indulgentiâ" TEIform="reg">indulgentia</reg> et benignitate suorum Principum <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> <reg orig="pessimè" TEIform="reg">pessime</reg> abutuntur. In Fragmentis Estherae leguntur haec Artaxerxis Persarum Regis verba: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wir befinden, dass viel sind, welche der <reg orig="Fürsten" TEIform="reg">Fursten</reg> Gnade missbrauchen, und von den Ehren, so ihnen <reg orig="wiederfährt" TEIform="reg">wiederfahrt</reg>
<pb id="s113" n="105" TEIform="pb"/>
stoltz und böse werden.</foreign> Abutuntur autem <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg>, et benignitate Principum Aulici, vel ad ipsorum Principum, eiusque subditorum perniciem, eos vel hostibus prodendo, vel statum Reip. turbando, invertendo, corrumpendo, vel de bonis Dominorum sese ditescendo. 2. Ad aliorum aulicorum ruinam, eos per calumnias et obtrectationes perdendo, aliis per contemptum insultando, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">polupragmos1u/nhn</foreign> exercendo, <reg orig="licentiosè" TEIform="reg">licentiose</reg> omnia agendo: Et quis omnes gratiae aulicae abusus referat, qui <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> varii, ac multiplices sunt, ut vel prudentissimus eos pernoscere non possit. Et <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> multis Aulicis Principum gratia ob infelicissimum exitum, non <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> gratia, quam ira, ignominia et perditio fuit. <reg orig="Adeò" TEIform="reg">Adeo</reg> lubrica res estgratia, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> difficilis, ac rara virtus, <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> uti. Ex decem vix unum reperias, qui sciat Principis Gratia <reg orig="piè" TEIform="reg">pie</reg> ac prudenter uti, intra
<pb id="s114" n="106" TEIform="pb"/>
cancellos modestiae ac iustitiae sese continere, et sic gratiam apud Deum et homines retinere. Beatus autem ille minister, qui <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg> aulae, velut re <reg orig="fluxâ" TEIform="reg">fluxa</reg>, et instabili utitur, ad DEI gloriam, Principis ac status publici salutem, proximique sui, non necem, sed utilitatem. Vid. sis Tract. nostr. <hi TEIform="hi">de gratia Princip. erga Ministrum.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.31" n="31" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXXI. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui pauperum, viduarum, ac miser abilium hominum supplices preces principi suo offerre, aut pro eis intercedere recusat.</hi></head>
<p TEIform="p"><reg orig="IMpiè" TEIform="reg">IMpie</reg> impius ille libri, <hi TEIform="hi">de homine Politico</hi> auctor <hi TEIform="hi">c. 29.</hi> scribit: <hi TEIform="hi">Nihil nisi spe commodi agendum suscipiendumque esse.</hi> Sed si hoc probare liceat, vae
<pb id="s115" n="107" TEIform="pb"/>
viduis, pauperibus, orbis, ac miserabilibus personis; <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> enim ab ipsis commodum nullum pecuniarum sperare liceat, quis pro eis in Aula Principis intercedet? quis eorum supplicationes Principi offeret? quis iustas oppressorum causas commendabit? Ex Sathanae, non Christi <reg orig="Scholâ" TEIform="reg">Schola</reg> prodiit Atheisticum hoc Principium: <hi TEIform="hi">Nil nisi spe commodi Aulico-Politico agendum.</hi> Reperiri inter Christianos, quos <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> pudet talia proferre, ac aliis svadere, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> dolendum. <reg orig="Certè" TEIform="reg">Certe</reg> non sine gravissimo peccato Aulicus detrectabit preces supplices miserabilium Principi suo offerre, et pro eis in causis iustis intercedere, licet nec minima spes lucri adfulgeat, vel potius iniusta indignatio Principis sit metuenda. Pia ac summe favorabilis est causa viduarum, pauperum, et adflictorum, adeoque ab omnibus summo studio curanda, ac promovenda. Viri Aulici, qui pii
<pb id="s116" n="108" TEIform="pb"/>
sunt, Deumque timent, sequentur laudabile exemplum Hiobi, qui de se ipso (cap.29.) scribit: Liberabam pauperem, inclamantem et pupillum, cui non erat adiutor. Benedictio perituri super me veniebat, et cor viduae consolatus sum. Oculus sui caeco et pes claudo. Pater earum pauperum, et causam, quam nesciebam, <reg orig="diligentissimè" TEIform="reg">diligentissime</reg> investigabam. Felices ter et amplius qui egregiam hanc laudem merebuntur. Eorum memoria semper sit in benedictione. Qui <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> sibi <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> vivunt, ac serviunt, alienorum commodorum nullam curam habentes, ut hoc tempore, quo Charitas Christiana refriguit, plerique facere solent, illi <reg orig="hâc" TEIform="reg">hac</reg> laude non tantum care bunt, <reg orig="verùm" TEIform="reg">verum</reg> etiam ipsi, veleorum liberi, ac viduae aliquando clamantes, non audientur. <hi TEIform="hi">In qua mensura mensifueritis</hi>, ait Servator, <hi TEIform="hi">alii remetientur vobis. Matt. 7.</hi> Iusto namque DEI iudicio fieri
<pb id="s117" n="109" TEIform="pb"/>
solet, ut ab aliis exspectare cogamur, quae aliis fecimus. Osiander <hi TEIform="hi">in h.l.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.32" n="32" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUS. XXXII. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, qui per calumniam bonorum virorumfamam laedit.</hi></head>
<p TEIform="p">DEtestandum ac perniciosissmum Calumniae malum, hoc omnium perversissmo saeculo, velut pestis quaedam ubique graslatur, nec in Principum Aulis id infrequens esse, tristis experientia docet. Nemo à primis Sycophantarum morsibus ibi tutus. Infinitos reperias, quos calumnia perdidit, momordit, oppressit, ac in extremam calamitatem praecipites egit. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wie offt reist der <reg orig="Läsier" TEIform="reg">Lasier</reg>- und <reg orig="Lügen" TEIform="reg">Lugen</reg>-Teuffel bey Hofe einen frommen und getreven Rath und Diener mit lauter Verleumdungen, und falsch Angeben, von der Seiten hinweg, und setzet ihn einen Haman und
<pb id="s118" n="110" TEIform="pb"/>
Ahitophel dafür an die Stat, der alles Unglück anrichtet, und den Herrn selbst in Jammer und Noth führet? Hie schilt und verkleinertman den Unschuldigen, und lobet dagegen den, der es nicht werth ist, damit man die Sache fortbringe.</foreign> Vid. <reg orig="Schüz" TEIform="reg">Schuz</reg>. <hi TEIform="hi">Reflex. Polit.</hi> D. Hartm. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Läster-Teuffel.</foreign> <hi TEIform="hi">cap. 5.</hi></p>
<p TEIform="p"><reg orig="Sedulò" TEIform="reg">Sedulo</reg> ergo caveant Viri Aulici, <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> superioris, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> inferioris ordinis, ab hac peste, cogitent illud Ecclesiastici; <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß ein Lügner und Verleumder schändlicher sey, als ein Dieb.</foreign> Et illud Ambrosii; <hi TEIform="hi">omnes qui amat mendacium, filii sunt Diaboli, scilicet infernus debetur mendacibus. Maledictus cum suis artibus praecipitatur, unde nec exiliat, aut evadat.</hi> Audiant Thucydidem, Scriptorem gentilem, qui <hi TEIform="hi">lib. 8. hist.</hi> ait: Calumnias boni viri nec ipsi dicere, nec dictas ab aliis audire debent. Detrectatio, <hi TEIform="hi">inquit Bernhardus</hi>, est hasta acuta, quae tres uno ictu transfodit, animam nempe
<pb id="s119" n="111" TEIform="pb"/>
<reg orig="calumniâ" TEIform="reg">calumnia</reg> oris, calumniae aurem praebentis, et famam hominis <reg orig="calumniâ" TEIform="reg">calumnia</reg> percussi. Mente teneant illud Menandri:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Quisquis est, qui calumniis statim fidem habet,</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Aut moribus improbis praeditus est,</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Aut ingenium prorsus habet puerile</hi>.</l>
</lg>
<p TEIform="p">Ante omnia Saluberrimum Salvatoris nostri monitum saepius animo revolvant: <hi TEIform="hi">Quaecumque vultis, ut faciant vobis homines, eadem et vos facite illis Matth. 7,17.</hi> Et vulgatum Illud: <hi TEIform="hi">Quod. tibi non vis fieri, alteri ne feceris.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrAO.01.33" n="33" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUS. XXXIII. <hi TEIform="hi">Peccat Aulicus, quidies sacros et feriales rebus ludicris perdit.</hi></head>
<p TEIform="p">DEpravatissimo hoc saeculo profanatio Sabbati, utut horrendissimum sit peccatum, <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> frequens est, ut permultis, ne quidem leve
<pb id="s120" n="112" TEIform="pb"/>
peccatillum videatur. Communissimus error est, sufficere ad sanctificationem illius diei, <hi TEIform="hi">si una vel altera concio in templo <reg orig="publicè" TEIform="reg">publice</reg> fuerit audita,</hi> reliquum temporis ludis scenicis, saltationibus, commessationibus, balistarum artibus, chartis ac tesseris aliisque carnalibus voluptatibus et exercitiis <reg orig="licitè" TEIform="reg">licite</reg> impendi. Hunc morem plerumque tenent aulae, quem alii <reg orig="liberè" TEIform="reg">libere</reg> sequuntur, sed <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg>. <reg orig="Omninò" TEIform="reg">Omnino</reg> enim grave peccatum est, <hi TEIform="hi">saltem diei partem, non totum Sabbathi diem sanctificare.</hi> Dominicum diem <hi TEIform="hi">inquit</hi> S. Augustinus. <hi TEIform="hi">de Civ. DEI lib. ult.</hi> Apestoli et apostolici viri <reg orig="religiosâ" TEIform="reg">religiosa</reg> sollennitate habendi sanxerunt, quia in eodem Redemptor noster à mortuis resurrexit, quique <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> dominicus appellatur, ut in eo à terrenis operibus vel mundi illecebris abstinentes, <hi TEIform="hi"><reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> cultibus divinis serviamus</hi>, dantes scilicet huic diei honorem et reverentiam propter spem
<pb id="s121" n="113" TEIform="pb"/>
resurrectionis nostrae, quam habemus in illa. Meminerimus, inquit Gerhard. <hi TEIform="hi">Tom. 3. Loc. p. 189.</hi> diem, <hi TEIform="hi">non aliquot horas</hi> Sabbathi, sanctificandas esse. Et <reg orig="cordatè" TEIform="reg">cordate</reg> cordatus Theologus Waltherus <hi TEIform="hi">in Epistoia.</hi> Totum integrumque Sabbathi diem homini Christiano, <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> tali, cuiuscumque <hi TEIform="hi">vel census sit, vel status, vel sexus</hi>, sanctificandum dico, et non nisi eius modi actionibus esse transigendum, quae ad solius DEI trinunius spectantgloriam; ad propriam animae salutem sempiternam, et ad proximi aedificationem. Ab hoc fine ter gemino quicquid <hi TEIform="hi">extra urgentissimae necessitatis casum</hi> deviat, et desciscit, cum peccato mihi <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> videtur coniunctum. Plurium Theologorum auctoritates adduximus in hanc rem, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in der Vermahnung an die Regenten und Obrigkeiten wegen Abschaffung derer Sonntäglichen Zech-Gesellschafften etc.</foreign> Optime è ICTIS Carpzovius <hi TEIform="hi">lib. 2.</hi>
<pb id="s122" n="114" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">Iurispr. Eccles. Tit. 6. def. 254. n. 12. et seq.</hi> Est, <hi TEIform="hi">inquit</hi>, praeceptum de Sabbatho sanctificando generale, quod non <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> unam, atque alteram horam, <reg orig="sedindefinitè" TEIform="reg">sedindefinite</reg> iubet sanctificari. Neque ergo Sabbathum dividi, una dimidia Deo consecrari, altera hominum arbitrio et laboribus relinqui debet. Et verendum, ne sibi multum temporis concedatur recreationibus in Sabbatho, exercitia pietatis in ludos scenicos, comeslationes, saltationes et similia <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> degenerent, quibus Sabbathum à Christianis <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> tetrius, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ab Ethnicis celebratur. Add. D. Lic. Reiser. Amicus noster <hi TEIform="hi">Tr. Sabbatisch-Licht und Recht p. 237. et seq.</hi> Peccatum ergo est, peccans cum tertio praecepto, dies festos conferre in convivia, ludos scenicos, palestras, saltationes, lusus aleae ac tesserarum. Selneccerus. <hi TEIform="hi">in <reg orig="paedagogiâ" TEIform="reg">paedagogia</reg> <reg orig="Christianâ" TEIform="reg">Christiana</reg>.</hi> Dillherr. <hi TEIform="hi">b. m. in not. ad libr. de ira salutis.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die jenigen</foreign> (sunt verba saepius laudati D. Mengeringii
<pb id="s123" n="115" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">Scrut Consc. c. 7. q. 45.</hi>) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">handeln wider das dritte Gebot und das Gewissen, welche die Zeit vertreiben, und den Sonntag zubringen mit der Karten, Würffel, Schacht, Bretspiel, Fechten, Comoedien, Leinendantzen, und andern Narrenspiel, auch wol mit leichtfertigen Schiessen.</foreign> Et <hi TEIform="hi">quaest. 76.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Diß wil die Welt zwar für keine Sünde achten, und meinet, so die Predigt geschehen, und dieKirche nach verrichteten Gottes dienste wieder geschlossen, so sey es nicht wider Gottes Wort und Sonntages Recht, dass man solche Spiele geschehen, und halten lasse, und denselben beywohne. Aber hierwider wercke, dass solcher Tag eingesetzet sey nicht zum Müssiggang, noch zur Fleischlichen Wollust, sondern dass er von uns soll geheiliget werden. Sündigen derowegen Obrigkeit und Regenten der Stôdte schwerlich in dem/und machen sich schuldig an aller Uppigkeit, so durch solche Licenz verübet wird, schuldig an allen Aergernüssen. etc.</foreign></p>
<pb id="s124" n="116" TEIform="pb"/>
<div3 id="FrAO.01.33.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>D. Selneccerus. Part. 3. Homil. Evang. p. 779.</head>
<p TEIform="p">DUcamus <hi TEIform="hi">Nobilem</hi> esse thesaurum, crnamentum aulae, cum ex aulicis unum atque alterum virum pietatis et honestatis studiosum, sapientia <reg orig="verâ" TEIform="reg">vera</reg>, et consiliis piis praestantem, et gloriae DEI inprimis servientem reperimus, imitantem nimirum aulici et regli Ioh. 4. Centurionis. Matth. 8. et 9. et Cornelii. Act. 10. ac Abdemeleci Eunuchi Ierem. 38. et Aethiopis cubicularii Act. 8. et similium exempla. Talis enim aulicus omni laude et <reg orig="reverentiâ" TEIform="reg">reverentia</reg> dignus est, et <reg orig="meritò" TEIform="reg">merito</reg> obtinet nomen, et fastigium primarii et secundi à Domino, sicut Ioseph alter Pharao dicebatur, Gen. 41. Requiruntur ad eiusmodi aulicum, 1. virtutes primae tabulae, vera agnitio, et invocatio DEi, do ctrinae caelestis amor, et studium serium, ac pietas vitae, 2. <hi TEIform="hi">Fidelitas</hi>, qua
<pb id="s125" n="117" TEIform="pb"/>
Domino <reg orig="bonâ" TEIform="reg">bona</reg> <reg orig="conscientiâ" TEIform="reg">conscientia</reg> serviat, et in <reg orig="nullâ" TEIform="reg">nulla</reg> re eum decipiat, aut circum veniat: Item iustam causam proponat respectui personarum, et publicum commodum anteferat privatis commodis, lucris, donis, etc. <hi TEIform="hi">3. Cogitatio de fortunae in <reg orig="constantiâ" TEIform="reg">constantia</reg> et humilitas</hi>. 4. Praevisio rationis aliquando DEO reddendae de consiliis, et actionibus. <hi TEIform="hi">5. Promptitudo audiendi</hi>, et <hi TEIform="hi">iuvendi pauperes</hi>, et indigentes consilio et auxilio. 6. <hi TEIform="hi">Gravitas</hi> in verbis, moribus, et gestibus, sine Ievitate Epicurea, et sine garrulitate scurrili, et non decente virum <foreign lang="GR" TEIform="foreign">boulhfo/ron</foreign>. <hi TEIform="hi">7. Custodia bona conscientiae</hi> erga DEUM, erga Dominum, erga proximum, erga se ipsum. Hae virtutes cum concurrunt, constituunt aulicum DEO et hominibus sanis gratum, et subditis, Ecclesiis et scholis salutarum.</p>
<pb id="s126" n="118" TEIform="pb"/>
</div3>
<div3 id="FrAO.01.33.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head><hi TEIform="hi">ADDITIO.</hi> Carol Scribanius exercitat in passione Domini Cap. 5. de moribus Aulae ita icribit.</head>
<p TEIform="p">QUod vitium aula exulat? quod non fixit in illa sedem? castum esle, et audire, pudori est, humilitas, in gloria est, temperantia fatua est, candor, animi et verborum, sim plicitas est, circumvenire socium, sollertia vocatur, mentiri, urbanum, omnes fallete, prudentiae, nulli fidere, providentiae, omnes suspectos habere, securitatis, nulli animum recludere sapientis est, omnibus detrahere, generosi animi, maledicere omnibus, fortis est, evolare ad sernum, etiam nulla data occasione, Viri est, alieno toro insidiari, matronarum que ac virginum pudicitiae incumbere, elegantiae quoddam genus est: omnia spondere, nil largiri,
<pb id="s127" n="119" TEIform="pb"/>
aulicae comitatis est, commodis, opibus honoribus suis, quacumque via, aequa aut iniqua, studere, etiam cum amicorum eversione, sodalium depressione bonorum deiectione, innocentium damnatione, viri est ad Rem publicam nati, privata sua publicis anteponere, adeoque haec perdere, ut tua evehas, industriae est: omnes infra te habere neminemque iuperiorem haec demum summa felicitas est; Quacumque demum ratione hoc consequaris, <reg orig="iustà" TEIform="reg">iusta</reg> ac <reg orig="iniustâ" TEIform="reg">iniusta</reg>, <reg orig="pià" TEIform="reg">pia</reg> ac <reg orig="impiâ" TEIform="reg">impia</reg>, <reg orig="probâ" TEIform="reg">proba</reg> ac <reg orig="improbâ" TEIform="reg">improba</reg> iuxta habendum satis est, consecutum esse. Et quis inter tales diu versans, probitatem quam intulit, extulit!</p>
<pb id="s128" n="120" TEIform="pb"/>
</div3>
</div2>
</div1></body></text>



</TEI.2>
