<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenatools/DTD/teixlite.dtd"><TEI.2>
 <teiHeader type="text">
 <fileDesc TEIform="fileDesc">
 <titleStmt TEIform="titleStmt">
<title TEIform="title">Miles Peccans, Sive Tractatus De Peccatis Militum.</title> 
<title type="sub" TEIform="title">Machine-readable text</title> 
<author n="Fritsch" TEIform="author">Fritsch, Ahasver</author> 
<editor role="editor" TEIform="editor">Fritsch, Ahasver</editor> 
</titleStmt>
 <editionStmt TEIform="editionStmt">
<edition TEIform="edition">XML version, markup prototype, December 1999</edition> 
 <respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name> 
<resp TEIform="resp">markup</resp> 
</respStmt>
</editionStmt>
 <publicationStmt TEIform="publicationStmt">
<publisher TEIform="publisher">Camena</publisher> 
 <address TEIform="address">
 <addrLine TEIform="addrLine">
<anchor n="http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/fritsch11" type="href" id="fritsch11" TEIform="anchor"/> 
</addrLine>
</address>
</publicationStmt>
 <notesStmt TEIform="notesStmt">
<note type="href" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/</note> 
<note type="pathname" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritsch11</note> 
<note type="filename" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritschmiles.html</note> 
<note type="titleimage" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">s001.html</note> 
<note type="srcfile" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritschmiles.xml</note> 
<note type="imgpath" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritsch11/jpg</note> 
<note type="imgtype" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">html</note> 
</notesStmt>
 <sourceDesc default="NO" TEIform="sourceDesc">
<bibl default="NO" TEIform="bibl">Osterodae : Sumtib. Bartholdi Furmanni; Rudolstadi[i] : Literis Christophori Fleischeri, 1682.</bibl> 
</sourceDesc>
</fileDesc>
 <encodingDesc TEIform="encodingDesc">
 <editorialDecl default="NO" TEIform="editorialDecl">
<p TEIform="p">Regeln fuer die Texterfassung 03/2001</p> 
</editorialDecl>
 <refsDecl doctype="TEI.2" TEIform="refsDecl">
<p TEIform="p">not necessary</p> 
</refsDecl>
</encodingDesc>
 <revisionDesc TEIform="revisionDesc">
 <change TEIform="change">
<date TEIform="date">17 May 2005</date> 
 <respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name> 
<resp TEIform="resp">markup</resp> 
</respStmt>
<item TEIform="item">typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - no spell-check</item> 
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>





<text><gap id="GR"/><gap id="GE"/><body><div1 type="book">
<pb id="s021" TEIform="pb"/>
<div2 id="FrMO.01" n="1" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO I. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> propter stipendium, aut praedam militat</hi>.</head>
<p TEIform="p">BEllum non est inter artisicia, sed res <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> horrenda, ut eam, nisi summa necessitas, aut vera charitas, honestam efficere nequeat. Peccat igitur miles, qui militia, ut modo acquirendi, vel ditescendi utitur. Augustino enim iudice, <hi TEIform="hi">militare non est delictum, sed ob praedam militare, peccatum est. Augustin. de verbis domini. secundum Matthaeum, allegat. in iur. Can. cau s. XXXIII. quaest. 1</hi>. <reg orig="Imò" TEIform="reg">Imo</reg> et propter stipendium, si id <reg orig="unicè" TEIform="reg">unice</reg> aut <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> spectetur. Grot. <hi TEIform="hi">de iur. Bell. et Pac. lib. 2. cap. 25. v. 10</hi>. Navarrus. <hi TEIform="hi">in Manual, cap. 15. n. 15</hi>.
<pb id="s022" n="2" TEIform="pb"/>
Peccat, <hi TEIform="hi">ait</hi>, qui proficiscitur, aut vult in bellum proficisci, <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> pergit <hi TEIform="hi">stipendii solius</hi> intuitu; nihil attendens, an iustum sit, vel iniustum, sive sit subditus, sive non. add. Pinellus. <hi TEIform="hi">lib. 4. de poen. praecept. 5. n. 10. et seqq</hi>. D. Arnoldus Mengering. <hi TEIform="hi">scrutin. conscient. cap. 11. q. 104</hi>. ubi ait. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Kreges-Leute, Eapitains und Soldaten, fragen sich, ob sie um Geldes und Gewinstes willen sich annehmen, bestellen und unterhalten lassen, ungeachtet und unbetrachtet, daß Krieg und Feldzug lauffe wider Recht, Billigkeit und Gervissen, wenn es nurt Geld <reg orig="trägt" TEIform="reg">tragt</reg>, und sie gute Beute davon bringen? Ach wer betrachtet daß heute zu Tage in dieser <reg orig="Kriegessüchtigen" TEIform="reg">Kriegessuchtigen</reg> und Beutgierigen Welt? Da sind hohe und untere Officirer, und Befehlichshaber, Soldaten und Landes-Knechte so gesinnet, wo sie am meisten auf die Faust bekommen, da sie am besten Zahlung zugewarten, Freye-Beute, Brandschatzung und nutzbare
<pb id="s023" n="3" TEIform="pb"/>
Qvartier haben, und üben mögen, da lauffen sie mit Hauffen zu, und stellen sich unter, nicht bedenckende, oder sragen niemanden, ob der Krieg recht oder unrecht sey, ob es wider die Unschuldigen, wider das Vaterland, wider die Religion gehe oder gelte. Es nehme mancher Geld;</foreign> (pergit idem Auctor.) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und dienete wohl dem Teuffel; Da werden eingebohrne Land- und Stadt-Kinder, die ärgsten Feinde, Verräther, Verhehrer und Bekrieger des Vaterlandes</foreign>. Militaris ordo auri mancipium est; ait Theophilactus. Et militares viri pro mercede omnia audent. ait Chrysolstomus. Non praetereundum est Lutheri iudicium, de quaestione: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ob Krieges-Leute in einem seligen Stande seyn,</foreign> tom. 3, Iehnens. fol. 327. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wohl ist das wahr</foreign> (inquit) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wenn einer mit solchem Hertzen und Meinung im Kriege dienet, dz er nichts anders suchet, noch dencket, dann Gut zu erwerben, und ist zeitlich Gut seine
<pb id="s024" n="4" TEIform="pb"/>
einige Ursache, also, daß er nicht gerne siehet, daß Friede ist, und ihm leid ist, daß nicht Krieg ist, der tritt freylich aus der Bahn, und ist des Teusfels, wenn er gleich aus Gehorsam, und des Aufgeboth seines Herrn verrichtet; Denn er machet aus einem guten Wercke ihm selbst ein Böses, mit dem Zusatz, daß er nicht viel achtet, wie er aus Gehorsam und Pflicht diene, sondern allein das seine suchet, darum hat er kein gut Gewissen.</foreign> Philippus Macedo huic hominum generi, qui belli quasi nundinas instituunt, et suum ac aliorum <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> innocentium hominum necem vendunt, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ta\s2 tro fas2/ e)iw sqo/s1in e)/xein en tou) mi/sqoforou=s2</foreign>, quibus unus ex <reg orig="militiâ" TEIform="reg">militia</reg> quaestus eslet, dicebat, bellum esse pacem, pacem bellum. Diodor. <hi TEIform="hi">lib. 18</hi>. Super omnia est, ait Bernhardus, <hi TEIform="hi">Sermon. admilites templi c. 2</hi>. quod armati conscientiam magis terret, causa illa nimium satis levis ac srivola, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> videlicet talis
<pb id="s025" n="5" TEIform="pb"/>
praesumitur et <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> periculosa militia. Non <reg orig="fanè" TEIform="reg">fane</reg> inter vos aliud bella movet, litesque suscitat, nisi irrationabilis iracundiae motus, aut inanis gloriae appetitus, aut terrenae qualiscumque possessionis cupiditas: talibus certe ex causis neque occidere, neque occumbere tutum est.</p>
</div2>
<div2 id="FrMO.02" n="2" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO II. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> ob aviditatem vanae gloric ???</hi></head>
<p TEIform="p">VErissimum est, quod suo tempore S. Ioannes Chrylostomus, qui saeculo quarto post Christum natum vixit, de militibus scribit: Milites nihil quod Christo, omnia pro ventre, pro quaestu, pro <reg orig="vanâ" TEIform="reg">vana</reg> gloria faciunt. <hi TEIform="hi">homil. 62. in Matthaeum</hi>. Inanis autem gloria aut studium magni Nominis non est, verus ac genuinus scopus vitae Christiani hominis, adeoque nec
<pb id="s026" n="6" TEIform="pb"/>
milits, sed Dei Gloria, ac salus proximi; <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> omnis generis homines, nullo excepto, tendere debent; Quicumque <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ab hoc scopo aberrant, contra Deum peccant. Legitur equidem in Constitutionibus Imperii, Reces. Spirensi. de anno 1670. §. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Demselben: Daß es im heiligen Reich Teutscher Nation von Alters eine löbliche Gestalt Teutscher Freyheit sey, um Ehr und Ruhm mit Ritterlichen Thaten, zu dienen</foreign>. <reg orig="Indè" TEIform="reg">Inde</reg> tamen non sequitur; <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> ob inanis gloriae spem in militiam aliquem abire debere. Sienim iuxta <hi TEIform="hi">Augustinum, priore capite laudatum</hi>, ob praedam militare peccatum, <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> etiam ob veram gloriam militare, coram Deo erit peccatum, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> nulla diversitatis ratio dari possit. Dolendum <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> est, omnium perversissimo, ac depravatissimo hoc saeculo, inter centum milites vix unum vel alterum reperiri, qui non militando <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg>, vel pecuniam, vel gloriam,
<pb id="s027" n="7" TEIform="pb"/>
quamvis non <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> infelicissimo successu, quaerat.</p>
</div2>
<div2 id="FrMO.03" n="3" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO III. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui sacramentum militare <reg orig="temerè" TEIform="reg">temere</reg> violat</hi>.</head>
<p TEIform="p">IUrat miles sollemniter, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> articulos militares, <reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">den Articuls-Brief,</foreign> <reg orig="debitè" TEIform="reg">debite</reg> observare, et iuxta eos, velut normam, ac regulam, vitam et actiones suas militares regere velit. Tempore Constantini Imperatoris haec erat iuramenti forma: <hi TEIform="hi">Propter Deum, et Christum, et Spiritum Sanctum, et Maiestatem Imper atoris, quae secundum Deum generi humano dili genda est, et colenda</hi>. Quicumque ergo miles contra religionem Sacramenti militaris ex proaeresiagit, is, in periurii crimen incidit, Deumque periurii vindicem graviter of fendit. Nec <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> variis praetextibus
<pb id="s028" n="8" TEIform="pb"/>
laesa <reg orig="hîc" TEIform="reg">hic</reg> salvatur conscientia. Deus sinceritatem cordis amat, ubi haec abest; praetextus quidem aliquatenus pro re <reg orig="natâ" TEIform="reg">nata</reg> in foro humano, <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> in divino excusant.</p>
</div2>
<div2 id="FrMO.04" n="4" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO IV. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui sub Turcis vel infidelibus contra Christianos militat</hi>.</head>
<p TEIform="p">INter Christianos arctissima est cognatio, fraternitas et amicitia, quae naturali longem arctior est. Propterea sunt eiusdem civitatis, una eis Domus est, eadem mensa, eadem via, ianua, radix, vita, idem eis caput est, idem Pastor, idem Rex, unus et idem Magister, Iudex, conditor, pater, quae omnianobis aequali <reg orig="quâdam" TEIform="reg">quadam</reg> insunt communitate. Chrysostom. <hi TEIform="hi">in Matth. homil. 33</hi>.</p>
<p TEIform="p">Contra hos Spiritualis cognationis
<pb id="s029" n="9" TEIform="pb"/>
ius, et contra soedus baptismale <reg orig="gravissimè" TEIform="reg">gravissime</reg> peccant illi, qui stipendium merent sub Turcis, infidelibus, ac Christiani nominis hostibus, et contra Fratres suos Christianos, in bello utut <reg orig="externè" TEIform="reg">externe</reg> non iniusto, pugnant. Non Deo aut Christo, sed Sathanae contra Deum et Christum serviunt. <reg orig="Longè" TEIform="reg">Longe</reg> alia mens erat militum, sub Iuliano <reg orig="Apostatâ" TEIform="reg">Apostata</reg> militantium, de quibus sic Ambrosius: Iulianus Imperator, quamvis esset Apostata, habuit tamen sub se Christianos mllites, quibus cum dicebat: Producite aciem pro defensione Rei publicae, oboediebant ei, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> autem diceret eis: Producite arma in Christianos, tunc a. gnoscebant Imperatorem Caeli. Talis et <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> <reg orig="antè" TEIform="reg">ante</reg> suerat Thebaea legio, quae Diocletiano et Maximiano imperantibus, contra Christianos fratres in proelium ire recusabat. Illorum verba ad Imperatorem memoratu sunt dignissima, quippe quae
<pb id="s030" n="10" TEIform="pb"/>
Christiani militis officium, Iudice Grotio, <hi TEIform="hi">de Iure bell. et pac lib. 1. c. 2. v. ult.</hi> <reg orig="solidâ" TEIform="reg">solida</reg> brevitate exprimunt. Offerimus nostras in quemlibet hostem manus, quas sanguine innocentium cruentare nefas ducimus. Dexterae ipsae pugnare ad versus impios et inimicos sciunt, laniare pios et cives nesciunt. Meminimus, nos pro Civibus <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg>, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> adversus Cives arma sumpsisse. Pugnavimus semper pro <reg orig="iustitiâ" TEIform="reg">iustitia</reg>, pro pietate, pro innocentium salute: haec fuerunt hactenus pretia periculorum. Pugnavimus pro fide, quam quo pacto conservemus tibi, si hanc Deo nostro non exhibemus? scilicet Deo magis oboediendum, quam hominrbus. Vid. <hi TEIform="hi">Centur. Magdeb. Cent. 4. p. 1425</hi>. Luther. <hi TEIform="hi">Tom. 4. Ienens. fol. 186. Menger. sorut. consc. cap. 7. 9. 101</hi>. ubi scrbit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wie ein ieder auf sein gen issen schuldig ist, an seinem Orte, und <reg orig="für" TEIform="reg">fur</reg> seine Person zu helffen, und zu
<pb id="s031" n="11" TEIform="pb"/>
befördern, was zu Dienst und Aufnehmen des wahren Gottes Dienstes, zu Erhalt- und Fortpflantzung des Evangelii guk, heilsam und nützlich ist: Also kan herge gen niemand ohne schreckliche Verletzung des Gewissens, und Verschuldung an GOtt, und seinem heiligen Wort, Abgöttischen Hauffen beypflichten, zu Fehdes-Zeiten aufwarten und bedient seyn, in solchen Sachen, und Krieges Händeln, die zu Schmäler- und Unterdrückung der Christlichen Religion und Evangelischen Wahrheit angesehen seyn.</foreign></p>
</div2>
<div2 id="FrMO.05" n="5" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO V. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui in bello iniusto militat</hi>.</head>
<p TEIform="p">ATrocissima ac <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> belluina res est bellum, ac propterea non nisi ex urgentissima, ac inevitabili causa suscipiendum. Si quis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> militare stipendium mereat, et arma capessat in bello iniusto, v. g. Sicontra
<pb id="s032" n="12" TEIform="pb"/>
patriam, ac libertatem ab hoste vel rebelle id suscipiatur, ille <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> peccat, ac <reg orig="conscientiâ" TEIform="reg">conscientia</reg> <reg orig="asalvâ" TEIform="reg">asalva</reg> in proelium ire non potest. Damnandae enim omnes hominum actiones, et iam militares, quae sunt contra iustitiam ac pietatem in patriam. Peccat is, ait Navarrus. <hi TEIform="hi">Manual. cap. 15. n.</hi> 15. qui in bellum proficiscitur, sciens illud esse iniustum, saltim ex parte illius, cui vult opem ferre. Add. Grotius. <hi TEIform="hi">de iu. re bell. et pac. lib. 3. c. 10. §. 4.</hi> ubi ait, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in bello iniusto Duces bellici teneantur de his, quae suo ductu facta sint, et milites in solidum omnes, qui ad actum aliquem communem, puta, urbis incendium, concurrerunt; in actibus autem dividuis, pro damno quisque, cuius ipse causa unica, aut <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> inter causas fuit. Sed proh De. um! Sihoc casu militibus peccatum non remitteretur, nisi ablatum restitueretur, paucissimi salvi fierent. Gravissima sunt verba gravissimi
<pb id="s033" n="13" TEIform="pb"/>
Theologi Selnecceri, quae habentur in Commentario in Cap. 43. Esaiae. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Oliebe Herren, liebe Edelleute, liebe Obristen, liebe Nittmeistere, Lands-Knechte, Reuter, und wie ihr mehr heisset, Gott siehet und kennet eure Hertzen, ihr werdet ihm warlich nicht entlauffen, spottet und lachet, trotzet, schnarchet und murret, wie ihr wollet Denn das ist gewiß, und wird mir den Reim kein Mensch ausleschen. Wer allein um Geldes und Gewinsts willensich im Kriege drauchen <reg orig="lässet" TEIform="reg">lasset</reg>, und sihet nicht an die Sache an ihr selbnsten, der handelt wider Gott, wider sein eigen Gewissen, wider aller <reg orig="Gottfürchtiger" TEIform="reg">Gottfurchtiger</reg> ehrlicher Leute Urtheil, und ist ein Teuffelskind, und stirbt gemeiniglich in seinen <reg orig="Sünden" TEIform="reg">Sunden</reg>. Es solte ia ein ieder Christ, er sey ein <reg orig="Fürst" TEIform="reg">Furst</reg>, Edel, oder Un-Edel, lieber ein Dieb an Galgen, als einen <reg orig="Mörder" TEIform="reg">Morder</reg> uf dem Rade zu seinen leiblichen
<pb id="s034" n="14" TEIform="pb"/>
Bruder haben, denn daß er in seinem Stam~ und Geschlechte einen haben muß, der ein Verfolger ist des Christlichen Bluts, und ein Helffer der Tyrannen. Ihr Lecker lecket wider den Stachel, der wird euch stacheln, das werdet ihr erfahren. Es wird einer über euch kommen, der wird mit euch den Garaus machen. Darnach wird aller erst Gottes-Nechnung, und Eramen auch angehen, da möget ihr sehen, wie ihr arme Schnarcher und elende Eissenfresser, und Marterhansen, ihr große Höllriesen bestehen möget.</foreign></p>
<div3 id="FrMO.05.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Quid <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> iuris, si causa belli fuerit dubia, ac non satis constet, an belligerans Princeps iustam foveat causam, nec ne? Hoc casu sequimur sententiam Bonacinae <hi TEIform="hi">Theol. mor al. tom. 2. de restit. disp. 2. sect. l. punct. ult. §. 2. n.</hi> 10. ubi inquit: Militibus, qui sunt subditi Principi indicenti bellum satis esse, si sciant, causam belli non
<pb id="s035" n="15" TEIform="pb"/>
iniustam: in dubio enim oboediendum est superiori praecipienti, et in eius favorem praesumendum est. Ioh. de Dicastillo. <hi TEIform="hi">de I. et I. lib. 2. tract. l. disp. 10. dub. 16. § 6. ubi n. 367. et seq. addit.</hi> Si subditi pro utraquve parte habent rationes probabiles, ac per consequens dubium habent positivum, possunt se ionformare rationibus superioris. Et licet <hi TEIform="hi">subditus</hi> miles non sciat rationes de <reg orig="iniustitiâ" TEIform="reg">iniustitia</reg> belli solvere, satius tamen erit, suo Principi parere et <reg orig="bonâ" TEIform="reg">bona</reg> fide arma capessere. Idem est de Vasallo. 2. <hi TEIform="hi">Feud. 28. Rochl. de servit. feudal. p. 2. n.</hi> 50. In <hi TEIform="hi">extraneo</hi> autem secus est; is enim potest ac debet <reg orig="curatiùs" TEIform="reg">curatius</reg> in iustitiam causae belli inquirere, cum ei superioris auctoritas non obstet, eiqueve liberrimum sit, an militare velit, an non. Add. Coqueus. <hi TEIform="hi">comment. in Augustin.. de Civitat. Dei lib. l. c.</hi> 26. ubi ait: <reg orig="Quòd" TEIform="reg">Quod</reg> Augustinus scribit, militi oboediendum esse potestati, sub qua constitutus est, nec reum
<pb id="s036" n="16" TEIform="pb"/>
esse homicidii, si iussus occidat hominem, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> nisi fecerit, reum esse Imperii deserti, atque contempti, id <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> <hi TEIform="hi">in bello iusto</hi>, vel saltim de <hi TEIform="hi">cuius iniustitia militi non constat</hi>, intelligendum est. Ubi enim constat <reg orig="manifestè" TEIform="reg">manifeste</reg>, aliquid esse contra Dei praeceptum, cuiusmodi est <hi TEIform="hi">iniustum bellum</hi>, nequaquam superiori praecipienti obtemperandum est.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrMO.06" n="6" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO VI. <hi TEIform="hi">Peccat civis vel subditus, qui non impetr <reg orig="atâ" TEIform="reg">ata</reg> sitperioris veni â in militiam abit.</hi></head>
<div3 id="FrMO.06.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>I.</head>
<p TEIform="p">IMperantium officio convenit, populum suum defendere, et Imperio suo ad salutem, custodiam et sustentationem civium uti. <reg orig="Benè" TEIform="reg">Bene</reg> Claudianus ad Honorium.</p>
<pb id="s037" n="17" TEIform="pb"/>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Tu civem, patremque geras, tu consule cunctis;</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Non tibi, nec tua te moveant, sed publica damna.</hi></l>
</lg>
<p TEIform="p">In arbitrio ergo Imperantium est, an sub ditis suis militiam permittere velint, an non; Exigit scilicet non numquam salus publica prohibitionem istam, scilicet, ne patria in casu necessitatis milite <reg orig="domesticô" TEIform="reg">domestico</reg> privetur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">damit durch gemelte Werbungen das Land von der Mannschafft nicht allzu sehr entblöset werde.</foreign> Quando igitur eiusmodi mandata, quibus collectio militum prohibetur, publicantur, eis <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> parendum est; Si <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, <reg orig="spretâ" TEIform="reg">spreta</reg> superioris auctoritate, subditus sese <reg orig="clàm" TEIform="reg">clam</reg> subducit, ut leves homines facere solent, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die, so bald die Trommel gerühret wird, davon und in Krieg lauffen, und Weib und Kind daheim sitzen lassen.</foreign> Is graviter contra Deum et Rem publicam, eiusque Regentem peccat. Contra Deum,
<pb id="s038" n="18" TEIform="pb"/>
<reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> teste Apostolo, qui magistratui, eiusque ordinationibus resistit, Deo resistere dicatur. <hi TEIform="hi">Rom.</hi> 13. Contra Rem publicam, quia violat summam istam obligationem, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> ei, ut civis, ex communi voto gentium, obstrictus est; ex <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> obligatione summum ius Imperantibus accessit, in omnia civium bona, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg>, ut nec vita, nec libertas pretiosissima excepta sint; Nec excusare sese poterit civis, eius <reg orig="operâ" TEIform="reg">opera</reg> civitatem in praesens non opus habere; vel eum paupertate cogi exrra patriam stipendium merere. <reg orig="Primò" TEIform="reg">Primo</reg> enim debuisset hoc casu, ab Imperante licentiam petere, <reg orig="eâque" TEIform="reg">eaque</reg> <reg orig="negatâ" TEIform="reg">negata</reg> acquiescere: deinde patriae commodis omnia posthabere: Res publica, ait Cicero. <hi TEIform="hi">lib. 2. de Legib.</hi> nomen universae civitatis est, pro <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> mori et cui nos totos dare, et in <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> omnia nostra ponere et quasi consecrare debemus. <reg orig="Meritò" TEIform="reg">Merito</reg> igitur eiusmodi cives, quiabsque praesentia, ac consensu
<pb id="s039" n="19" TEIform="pb"/>
superioris, sub alio principe vel <reg orig="Republicâ" TEIform="reg">Republica</reg> militant, licet in bello non iniusto, nec contra patriam, redeuntes, <reg orig="poenâ" TEIform="reg">poena</reg> <reg orig="arbitrariâ" TEIform="reg">arbitraria</reg> plectuntur.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrMO.07" n="7" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO VII, <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui mandatis avocatoriis Superioris non paret.</hi></head>
<p TEIform="p">NOn numquam Superior ex <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> ingenti, mandata avocatoria <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Abforderungs Befehle</foreign>, contra subditos et Vasallos, qui sub extero Principe militant, decernere solet. Quemadmodum in Imperio Romano Germanico huiusmodi mandata ab <reg orig="Aulâ" TEIform="reg">Aula</reg> <reg orig="Caesareâ" TEIform="reg">Caesarea</reg>, vel <reg orig="Camerâ" TEIform="reg">Camera</reg> Imperiali, sub poena banni et publicationis bonorum,, emanare solent. Vid. R. I. <hi TEIform="hi">de anno</hi> 1529. §. <hi TEIform="hi">Und damit an solchen.</hi> <hi TEIform="hi">Ord. Cam. Part. 2. tit. 96. §.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und ob sich.</foreign> Gail. <hi TEIform="hi">lib. 1. de P. P. c. 4. n.</hi> 2. Gylmann. <hi TEIform="hi">Tom. 3. verb. Mandata avocatoria</hi>. Sic
<pb id="s040" n="20" TEIform="pb"/>
<reg orig="nuperrimè" TEIform="reg">nuperrime</reg> contra milites Germanos, sub Rege Sveciae contra Electorem Brandenburgicum militantes, eiusmodi mandata à Caes. Maiestate decreta <reg orig="fuêre" TEIform="reg">fuere</reg>- Eiusmodi Imperantium mandatis milites <reg orig="praecisè" TEIform="reg">praecise</reg> parere tenentur; nisi ut impii et refractarii inobedientiae poenam incurrere velint. Omnium societatum, ait Cicero, <hi TEIform="hi">lib. 1. Offic.</hi> nulla gratior, nulla carior, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ea, quae cum <reg orig="Republicâ" TEIform="reg">Republica</reg> <reg orig="patriâ" TEIform="reg">patria</reg> est, civibus esse debet. Cari sunt liberi, propinqui, familiares, sed omnium charitates patriae una complexa est; Nec magis vituperandus est proditor patriae, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> communis utlitatis, aut salutis desertor, propter suam utilitatem et salutem. Idem. <hi TEIform="hi">lib. 3. de finib.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrMO.08" n="8" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO IIX. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui accept â <reg orig="pecuniâ" TEIform="reg">pecunia</reg> militiam deserit.</hi></head>
<pb id="s041" n="21" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">TAm conscientiam, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> famam suam <reg orig="pessimè" TEIform="reg">pessime</reg> laedit miles, qui sponte <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> semel operam militarem promisit, eam postea temere deserit. Fides namque data servanda. Et quod ab initio fuit voluntatis, postea factum est necessitatis. Quamvis etiam Princeps cives suos, <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> in vitos, pro <reg orig="defendendâ" TEIform="reg">defendenda</reg>, aut <reg orig="liberandâ" TEIform="reg">liberanda</reg> <reg orig="patriâ" TEIform="reg">patria</reg>, in bellum traxerit, non tamen <reg orig="indè" TEIform="reg">inde</reg> ius habent cives, absque consensu sui Superioris domum redire, et militiam deserere. <reg orig="Romanô" TEIform="reg">Romano</reg> iure desertores, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die Außreisser</foreign>, capite puniebantur. l. <hi TEIform="hi">non omnes. 5. §. desertori. l. qui excubias. 10 pr. de re milit.</hi> Liv. <hi TEIform="hi">lib.</hi> 24. Sueton. <hi TEIform="hi">in Augusto. c.</hi> 24. Eadem poena contra eos, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">In der Fußknechts Bestallung</foreign>, de anne 1570. artic. 11. statuta est. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wo einer oder mehr, nach dem er Geld empfing, wieder <reg orig="darüber" TEIform="reg">daruber</reg> entlieeff, oder hernacher ohne <reg orig="Erlaubnü" TEIform="reg">Erlaubnu</reg>ß, und ohne Paßport und Beuhrlaubung vom Hauffen hinweg <reg orig="zöge" TEIform="reg">zoge</reg>, wo und
<pb id="s042" n="22" TEIform="pb"/>
wann derselbigen einer oder mehr, in solchen betreten würden, dieselbige sollen am Leben ohne Urthel und Necht gestrafft werden, und iederman gut Preiß seyn, oder da er nicht betreten würde, so soll er doch öffentlich zu einem Schelm gemacht werden, und keine Freyheit noch Geleit irgend haben.</foreign></p>
<div3 id="FrMO.08.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Quid <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, siquis ab extraneo, per vim ac metum, quicadit in constantissimum Virum, vel per dolum ac frandem invitus trahatur in militiam, quemadmodum non <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> literarum studiosi, artium mechanicarum Professores, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Junge Handwercks Pursche, Bauernkerls und dergleichen</foreign>, nolentes volentes rapiuntur, eisque invitissimis à collectoribus militum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">denen Werbern</foreign>, arma imponuntur? Anne et hi ut desertores militiae, si aufugerint, puniendi? Hoc <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> dicendum. Contractus enim voluntatis, non coactionis est. Extranei enim non
<pb id="s043" n="23" TEIform="pb"/>
habent ius cogendi, sed ius colligendi militem voluntarium. Aliud est, si summa necessitas exigat, Principem sub ditos, ad avertendum praesentissimum periculum, cogere, ut in proelium contra hostem eant. Tunc enim <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg>, licet coacti fuerint, <reg orig="salvâ" TEIform="reg">salva</reg> <reg orig="conscientiâ" TEIform="reg">conscientia</reg>, militiam deserere possunt. Tenentur enim subditi, ob pietatem erga patriam, <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> corpore, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> bonis, Principi suo servire.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrMO.09" n="9" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO IX. <hi TEIform="hi">Peccat is, qui <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> detrectandi sacramenti militaris, se ad militiam inutilem reddit.</hi></head>
<p TEIform="p">NEmo membrorum suorum dominus, nec civis Rei publicae, qui non sibi, sed patriae natus, cui etiam <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> corpore, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> bonis servire, obstrictus est. Peccat igitur gra. <reg orig="vissimè" TEIform="reg">vissime</reg>, in Deum et Rem publicam,
<pb id="s044" n="24" TEIform="pb"/>
si detrectandi sacramenti <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> v. g. pollicem, vel digitos sibi praecidit, aut alio modo militiae obeundae inhabilem se reddit, quamvis praesens Rei publicae necessitas <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> operam civis non exigat; Eiusmodi exempla ignavorum ac desidum hominum, qui membra sua ad evitandum militiae onus, truncarunt, vide apud Val. Max. <hi TEIform="hi">lib. 6. c.</hi> 13. Sueton: <hi TEIform="hi">in August. c. 8.</hi> Marcellin: <hi TEIform="hi">lib. 15.</hi> Isti flagitio reprimendo complures leges latae. vid. l. 5. <hi TEIform="hi">C. Theodos. de Tiron</hi>. ubi dicitur: Si quis ad fugienda sacramenta militiae fuerit in ventus, truncatione digitorum, damnum corporis expedisse, et ipse flammis ultricibus concrematur, et dominus eius qui non prohibet, gravi condemnatione feriatur. Exstat quoque Lex Constantini, <hi TEIform="hi">in l. 1. Cod. Theod. de fili is militar. apparit</hi>. Veteranorum liberos aptos militiae, quorum quidam ut desides recusant militarium numerum
<pb id="s045" n="25" TEIform="pb"/>
functionem, quidam <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ignavi sunt, ut cum dispendio corporis militarem velint necessitatem evadere, iubemus, si ad militiam inutiles resectis digitis iudicentur, curialibus muneribus et oblequiis adgregari. <hi TEIform="hi">Add. l. 10. C. Theod. de Tiron</hi>. ubi dicitur: Qui <reg orig="spurcâ" TEIform="reg">spurca</reg> am putatione digitorum declinat usum armorum, non evadat illa, quae vitat, sed insignitus <reg orig="maculâ" TEIform="reg">macula</reg> ferat impositum militiae laborem, qui declina verit dignitatem. vid Pusend. <hi TEIform="hi">de Iur. Natur: et Gent. lib. 8. c. 2.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrMO.10" n="10" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>COMCLUSIO X. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui <reg orig="stipendiô" TEIform="reg">stipendio</reg> <reg orig="suô" TEIform="reg">suo</reg> non contentus, rapinas exercet, et homines per concussiones spoliat</hi>.</head>
<p TEIform="p">CUm milites accederent Ioannem Baptistam, eumque rogarent, ut vivendi regulam eis traderet:
<pb id="s046" n="26" TEIform="pb"/>
respondit: <hi TEIform="hi">Aconversione et <reg orig="rapinâ" TEIform="reg">rapina</reg></hi>, (in Graeco textu est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">oukofantei=n</foreign>) <hi TEIform="hi">in quosvis abstinete, et stipendiis vestris contenti estote</hi>. Luc. 3. 14. Ad quem locum Ambrosius, <hi TEIform="hi">id circo, inquit, stipendia constituta militiae, ne, dum sumptus quaeritur, praedo grassetur</hi>. Nec est, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> quis putet dici haec quidem <reg orig="pulchrè" TEIform="reg">pulchre</reg>, sed praestari non posse. Neque enim aut moneret haec vir divinus, aut sapientes legum auctores praeciperent, si crederent impleri non posse, Denique <reg orig="necessè" TEIform="reg">necesse</reg> est, concedamus fieri posse, quod factum videmus. Grotius <hi TEIform="hi">de Iur. bell. et pac. lib. 3. c. 17. §. 2.</hi></p>
<p TEIform="p">Exempla, quae hic adferemus, docebunt, hunc mili8taris disciplinae vigorem impossibilem non esse. De Gothis, Hunnis, Alaris, qui Theodosio merebant, Panegyrista ait: <hi TEIform="hi">Nullus tumultus, nulla confusio, nulla direptio, ut à barbaris er at; quia, si quando difficilior frumentaria res fuisset, inopiam patienter ferebant, et quam numero</hi>
<pb id="s047" n="27" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">arctarat annonam, comparcendo laxabat.</hi> Stiliconi Claudianus idem tribuit:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Tanta quies, tantusque metus servator honesti,</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Te moder ante fuit, nullis ut vinea factis,</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Aut seges erepta, fraudaret messe colonum.</hi></l>
</lg>
<p TEIform="p">Apud Ammianum Marcellinum, <hi TEIform="hi">lib.</hi> 18. haec leguntur: <hi TEIform="hi">Quisque</hi> militum <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> <reg orig="annonâ" TEIform="reg">annona</reg> sit contentus, de <reg orig="praedâ" TEIform="reg">praeda</reg> hostis, non de lacrimis provincialium habeat: nemo pullum alienum rapiat, ovem nemo contingat, nullus aufferat, segetem nemo deterat, oleum, sal, lignum nemo exigat, <reg orig="annonâ" TEIform="reg">annona</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> contentus sit. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Dieses war zwar ein kurtzer, aber doch ein vollständiger guter Articuls-Brieff, bey dessen</foreign> observanz <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die Soldaten eine gute, Gott nicht müßfällige Ritterschafft üben, Glauben und gut Gewissen vor G Ott und einen ehrlichen Namen bey der Welt behalten können</foreign>; Sunt verba
<pb id="s048" n="28" TEIform="pb"/>
Reinkingii Polit. Bibl. lib. 2. a xiom. 170. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das ist eine richtige</foreign> Maxima <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und ein fester Spruch: Welcher Soldat mit gutem Gewissen in Kriege seyn, und dem höllischen Feuer entrinnen will, der muß den Bescheid S. Johannis des Täuffers folgen, der da spricht; Thut niemanden Gewalt noch Unrecht, und lasset euch begnügen an eurem Solde</foreign>, Luc. 13. 14. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Aber wo sind die Soldaten, die keine</foreign> Sycophantias, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und abgefeimte Schliffe und Griffe gebrauchen? Ich halte, daß man einen gantzen Folianten, der aller Abentheuerligsten Diebsgriffen, und</foreign> Sycophantiarum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so die Soldaten verüben, zusammen bringen könte, wenn man nurt ein Dorff oder zwey abhören solte.</foreign> Sunt verba Theologi <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in unvorgreifflichen Beytrag an die bnekante</foreign> pia desideria p. 225.</p>
<div3 id="FrMO.10.1" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Sed haec vitae militaris regula à S. Ioanne et Sapientibus tradita,
<pb id="s049" n="29" TEIform="pb"/>
<reg orig="pessimè" TEIform="reg">pessime</reg> servatur, de quo iam dudum S. Chrysostomus conquestus est, ut ex illis verbis, quae reperiuntur <hi TEIform="hi">in homil. 62. in Matthaeum</hi>, apparet: Subiectis, <hi TEIform="hi">inquit</hi>, <reg orig="avarissimè" TEIform="reg">avarissime</reg> utuntur, his, qui alicuius <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> coacti ad eos, quasi ad portum refugiunt, tamquam hostes inferuntur. Quot apud eos rapinae? De avaritia nihil dicendum. Etenim, quemadmodum in eremo educati Monachi, nec quid sit avaritia, sciunt, ita isti <hi TEIform="hi">avaritiam ig nor ant</hi>, quam vis alio quodam, quam illo modo. Nam illi, quia <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> à morbo absunt; isti, quia <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> hunius passionis ebrietate occupantur, <hi TEIform="hi">nec sentire quidem</hi> morbum hunc possunt. Sic etiam hoc vitium <reg orig="expulsâ" TEIform="reg">expulsa</reg> virtute animum ipsorum detinet, <hi TEIform="hi">ut ne crimen apud insanientes illos esse videatur</hi>. Idem de milite Germano, Gallo, Hispano, Sveco, ac <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> omni dicere licet, quod superiore bello tricennali Germaniae, et hodierno
<pb id="s050" n="30" TEIform="pb"/>
Germano-Gallo. Belgico cum maximo nostro damno et <reg orig="runiâ" TEIform="reg">runia</reg> tot millium hominum, tristissima experientia docuit. De milite Germano in praefat. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Der Reuter Bestallung</foreign> de anno 1570. haec leguntur. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Daß vor Zeiten die Teutschen Krieges-Leute sich aller männlichen Tugenden, Redlichkeit, und Erbarkeit beflissen, gute Krieges-Ordnung und</foreign> disciplin <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gehalten, daher sie bey allen Nationen gerühmet, nunmehro es aber dahin kommen, daß die alte Teutsche Freyheit in KriegesZügen zu viel müßbraucht, die unschuldige arme Leute allenthalben beschweret, beleidiget, alle erbare</foreign> disciplin <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und Ordnung der Reuter und Krie ges-Rechten in Vergessen, oder auch in Unacht gerathen will</foreign>. Vid. etiam Rec. Imp. de Anno 1640. Add. Tract. nostr. <hi TEIform="hi">de transitu milit. semper innoxio praestando</hi>.</p>
</div3>
<div3 id="FrMO.10.2" n="2" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>III.</head>
<p TEIform="p">Quid <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, si stipendium velannona, ut non <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> fit, militi non
<pb id="s051" n="31" TEIform="pb"/>
praestatur, anne excusandus, si rapinis ac praedationibus sese dedat? <reg orig="Minimè" TEIform="reg">Minime</reg> gentium. Stipendii tarda solutio, aut annonae denegatio non dat militi ius in rem alienam, quam vis graviter peccent illi, quorum auctoritate bellum geritur, si non exactam curam provisus rerum necessariarum praestent, et debita stipendia militibus praestent. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es müssen die Herren und ihre Generalen</foreign> (ait Reinkingius laud. tract. axiom. 120.) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dem grossen Herrn, der ihnen das Krieges-Schwerdt anvertrauet, und in die Hand gegeben, dovon schwere Rechenschafft thun, und wird sichs mit der nothleidenden Soldatesca, und selbst verursachter</foreign> necessi-<foreign lang="GE" TEIform="foreign"><reg orig="tät" TEIform="reg">tat</reg> nicht also verantworten lassen. Die hohen und andere Officirer, auch gemeine Soldaten, werden solches damit entschuldigen, daß sie kein Geld bekommen, es <reg orig="möchtens" TEIform="reg">mochtens</reg> ihre Zahlherren, denen sie dienen, verantworten. Aber was <reg orig="können" TEIform="reg">konnen</reg> die arme unschuldige Leute
<pb id="s052" n="32" TEIform="pb"/>
darzu, die haben ihnen nichts zugesagt, sie haben auch keine Action an sie, ein ider muß sich halten an deme, der ihnen etwas versprochen und schuldig ist, nimmets man aber einem anderen ab, so handelt man ja wieder die heiligen Zehen Gebothe Gottes, und wider die Liebe des Nechsten. Es wird darum Gott solche Entschuldigungen nicht annehmen, und auf die Herren sehen, sondern einen jeden straffen nach seinem Verbrechen, wider seine Gebot, und heisset die Apostolische</foreign> Regula: Nostrum unusquisque de se ipso rationem reddet. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Und wird es eben so wenig die Entschuldigung mit der nothleidenden Soldatesca auch machen.</foreign></p>
</div3>
<div3 id="FrMO.10.3" n="3" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>IV.</head>
<p TEIform="p">Quid <reg orig="porrò" TEIform="reg">porro</reg> dicendum, si in <reg orig="maximâ" TEIform="reg">maxima</reg> famis necessitate miles panem et annonam rapiat, anne tunc veniam meretur? Ita Grotio et Moralistis nonnullis, quos <hi TEIform="hi">d. tr. lib. 2. c. 2.</hi> affert, videtur. Sed nec hoc esse sine
<pb id="s053" n="33" TEIform="pb"/>
peccato inforo conscientiae, alii sentiunt, quamvis ab intentione necessitatis et appetitus in foro exteriore <reg orig="veniâ" TEIform="reg">venia</reg> dignus sit, ac mitius cum eo agi debeat. Vid. Ioh. Adam. Osiand. <hi TEIform="hi">observat. in Grot. lib. 2. c. 2. v. 6.</hi></p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrMO.11" n="11" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO. XI. <hi TEIform="hi">Peccat Dux bellicus, qui patitur omnia libidine, et <reg orig="licentiâ" TEIform="reg">licentia</reg> militum, nihil <reg orig="institutô" TEIform="reg">instituto</reg>, ac <reg orig="disciplinâ" TEIform="reg">disciplina</reg> militari geri.</hi></head>
<p TEIform="p">OFficium boni Ducis et officiarii bellici cuiuscumque dignitatis sit et ordinis, est, militarem disciplinam tueri, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Unter seiner Soldatesca gut</foreign> commando, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und Krieges</foreign> disciplin <foreign lang="GE" TEIform="foreign">halten:</foreign> Non permittere militibus, ut <reg orig="licentiosè" TEIform="reg">licentiose</reg> omnia agant, provinciales in solo pacato premant, spolient, torqueant, variisque
<pb id="s054" n="34" TEIform="pb"/>
iniuriis, et damnis adficiant. De Comite Mansfeldio Theod. Reinkingius (quam vis alii aliter sentiant, ut monuimus in tract. <hi TEIform="hi">de transitu militari.</hi>) Polit. Bibl. lib. 2. axiom: 70. ita scribit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Der Mannsfelder fieng in vorigen leidigen Teutschen fast 30. Jährigen kriege erst an, ohne Mittel und Geld, Armeen zu richten, und Krieg zu führen, theilete anderer Herren, so nicht in Verfassung waren und es wehren kunten, ihr Land aus, zu Lauff, Sammel-und Muster-Plätzen, gabe allenthalben, wo er konte, frey Qvartier, und machete an statt Lauff-Geldes und Soldes seinen Soldaten alles Preiß, daß sie rauben, plündern und brennen, brandschätzen, die Leute um Geld peinigen, und nach ihren Belieben handeln mochten. Es war dabey kein Unterscheid, ob einer Freund oder Feind war, sondern hieß es da:</foreign> Tros, Tyriusque mihi nullo discrimine agetur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und wer am besten <reg orig="plündern" TEIform="reg">plundern</reg>, brennen,
<pb id="s055" n="35" TEIform="pb"/>
und der unschuldigen armen Leute Schweiß und Blut, durch pochen und peinigen auspressen kunte, war der tapfferste Soldat, un ein ieder, der noch etwas hatte, muste der Feind seyn, führeten auch wol diese</foreign> maxim, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">d??? der Brand den Krieg ziehrete, wie das</foreign> Magnificat <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die</foreign> Vesper:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N">Quid bello nostro petitur, nisi praeda, nec hostem,</l>
<l TEIform="l" part="N">Sed socium decus est exspoliasse bonis.</l>
</lg>
<p TEIform="p"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Diesen folgeten bald andere höhere Standes Personen nach, habens auch die, so es billig an andern straffen solten,</foreign> imiti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ret, an statt gewöhnlichen Soldes alles auf die Qvartier geschlagen, die Soldaten darauf vertröstet, sich selbst auf diese Weise bezahlt zu machen; wann darüber, wie billig, geklaget,</foreign> assecurationes, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Versicherungen und gegebene</foreign> Parola, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hand und Siegel angezogen, ist alles mit der</foreign> necessi<foreign lang="GE" TEIform="foreign"><reg orig="tät" TEIform="reg">tat</reg>, und daß die Noth-leidende
<pb id="s056" n="36" TEIform="pb"/>
Soldatesca ihren Unterhalt haben, und man nehmen müste, da es war, entschuldiget, dadurch ist alle Krieges</foreign> Disciplin <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und</foreign> Respect <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bey der Soldatesca gefallen, und durch dieselbe bey Freund- und Feinden über Barbarisch und so übel gehauset, und alles verwüstet worden, daß wohl gantze Bücher davon zu schreiben wären,</foreign> eadem adhuc <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> agitur fabula. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Der Soldat</foreign> (scribit non nemo) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wird auf keinen beständigen Sold nach Kriegs Gebrauch angenommen, noch darauf sein</foreign> Contract <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gemacht, sondern sie dienen um Lauff-Geld oder uf Frey-Beuthe, als wie ein ander Sclav um Dienstbarkeit, mit dem einzigen Unterscheid, daß sie dieses thun mit Wissen, (mit ihrer Sprach) durch gehen von sich legen könten.</foreign> Et <reg orig="porrò" TEIform="reg">porro</reg></p>
<p TEIform="p"><foreign lang="GE" TEIform="foreign">Bekandtist es und ohnleugbar, daß kein Soldat anders angenommen nun viel Iahr hero als nur Summariter auf grosses Versprechen und wenig
<pb id="s057" n="37" TEIform="pb"/>
Halten und den fremden Namen</foreign> recrui<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten, gleichan den Feind Troppen weiße geführt, als wie das Viehe ins Schlachthaus, daher verkaufft mancher sein Leben wissendlich ums Lauff-Geld und zustehende Beute, lässet ihme das Lauffgeld</foreign> <reg orig="extraordmariè" TEIform="reg">extraordmarie</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wohl bezahlen, und saget öffentlich heraus, er wisse wohl, daß ihm weiters nicht wird, als was er selber meint.</foreign></p>
<div3 id="FrMO.11.1" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Sciendum autem est, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> belligerans, qui, quae debet stipendia militibus non solvit, non <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> eis teneatur de damnis <reg orig="indè" TEIform="reg">inde</reg> secutis, sed et subditis suis et vicinis, quos inediam coacti milites <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> habuerunt. Et hanc Theologorum sententiam verissimam esse, ait Grotius. <hi TEIform="hi">de Iur. bell. et pac. lib. 3. c. 17.</hi> adducens Aegidium Regium. <hi TEIform="hi">de actib. supernatural. disp. 31. dub. 7. n. 90.</hi></p>
<pb id="s058" n="38" TEIform="pb"/>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrMO.12" n="12" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XII <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui Officiario suo sese verbis vel factis opponit.</hi></head>
<p TEIform="p">INter praecipuas boni militis virtutes est <hi TEIform="hi">oboedientia</hi> ac promptissimum obsequium. Oboedientia enim omnium Regiminum fundamentum est. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Reuter-Bestallung.</foreign> de Anno 1570. art. 82. <hi TEIform="hi">ibi.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Der Gehorsam, als die rechte Grundfeste aller guter Regimente, erhalten, und dargegen der Ungehorsam, verhütet werde;</foreign> si haec in bello deficit, nihil quicquam magni, ac <reg orig="publicè" TEIform="reg">publice</reg> utile tentari et expediri potest. Quapropter oboedientia in articulis militaribus à milite, sub comminatione gravis poenae, in refractarios et rebellantes statuendae, exigitur. Vid. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Reuter-Bestall.</foreign> artic. 13. ubi ita cavetur: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wo einer oder mehr sich mit wehrhaffter Hand gegen den Feld-Obristen, oder Feld-Marschallk einlassen, oder
<pb id="s059" n="39" TEIform="pb"/>
sich sonsten seinen Obersten, Rittmeistern, Wachtmeistern und andern Befehlichhabern, sonderlich, wenn sie ihnen Amts oder Regiments halben etwas befehlen, widersetzen würden, die sollen darum am Leib, Ehr und Gut, nach Erkäntnüß der Reuter-Rechten gestrafft werden;</foreign> et artic. seq. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Welcher sich mit verächtlichen, schmählichen worten gegen seine Obrigkeit setzen würde, der soll vor dem Reuter-Recht gestellt, darum nach zutragender Handlung, gestrafft werden.</foreign> Laude summ`a depraedicat Centurio ille Romanus oboedientiam militum suorum erga Salvatorem. <hi TEIform="hi">Habeo</hi>, inquit, <hi TEIform="hi">sub me milites, et dico huic vade, et vadit: et alii: veni, et venit, et servo meo, fac hoc, et facit.</hi> Matth. 8. Utinam et nostri milites, qui non Ethnici, sed Christianae Religionis confessores, eandem Iaudem mereri studerent!</p>
</div2>
<div2 id="FrMO.13" n="13" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XIII. <hi TEIform="hi">Peccat miles,</hi>
<pb id="s060" n="40" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">qui rebellionis auctor est, vel ei adhaeret.</hi></head>
<p TEIform="p">PRaeceptum Dei est, quod et mililites <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> obligat in <reg orig="conscientiâ" TEIform="reg">conscientia</reg>; <hi TEIform="hi">Quilibet subiectus sit magistratui, qui imperium in ipsum habet.</hi> Rom. 13. Contra hoc praeceptum graviter peccat miles, qui tumultus, seditionis, coniurationis, aut rebellionis in exercitu auctor vel svasor est, quive rebellium partes tuetur. Sub capitali <reg orig="poenâ" TEIform="reg">poena</reg> eiusmodi seditiones prohibentur <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in Reuter-Bestallung</foreign> art. 55. ibi. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Welche wieder den Feld-Obristen und andere seine vorgestelte Obrigkeiten eine Meuterey würd machen, der soll darum vor das Recht gestellet, an Leib und Leben gestraffet werden.</foreign> Sic pedites iurare tenentur, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß sie keine Meuterey machen, noch Hand an die Officirer legen wollen. Fußknechts, Bestall.</foreign> art. 1.</p>
<p TEIform="p">Nec militem rebellem, ac
<pb id="s061" n="41" TEIform="pb"/>
seditiosum excusat stipendii militaris <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> nimis parca, vel tarda solutio, aut famis necessitas. <reg orig="Potiùs" TEIform="reg">Potius</reg> enim extrema omnia ferenda, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> contraiuratam fidem, bonam famam, ac conscientiam quid faciendum. Grave enim et atrocissimum crimen seditio, quippe, quae publicam rem militarem vel perdere; vel in summum discrimen praecipitare potest. <reg orig="Maximá" TEIform="reg">Maxima</reg> ergo <reg orig="curâ" TEIform="reg">cura</reg> ac <reg orig="studiô" TEIform="reg">studio</reg> malum hoc pestilentissimum miles cavere debet.</p>
</div2>
<div2 id="FrMO.14" n="14" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XIV. <hi TEIform="hi">Peccat miles, quiprior in acie fugam facit.</hi></head>
<p TEIform="p">QUisque milos sacramento militari adstringitur, sanguinem ac vitam pro duce suo, sub quo meret, ac pro <reg orig="publicâ" TEIform="reg">publica</reg> <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> profundere. Qui <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ex metu, clypeum vel arma abicit, ac commilitonibus fugiendi ansam praebet, is <reg orig="meritò" TEIform="reg">merito</reg> pro ignavo et ignominioso habetur. De Romano
<pb id="s062" n="42" TEIform="pb"/>
iure is, qui in acie prior fugam fecit, propter exemplum capite punitur. <hi TEIform="hi">l. 6. §. qui in acie. de re militari.</hi> Vid. Lib. <hi TEIform="hi">lib. 2. et</hi> Val. Maxim. <hi TEIform="hi">lib. 3. c. 2.</hi> Sic apud veteres Germanos scutum reliquiste, praecipuum flagitium erat. Tacit. <hi TEIform="hi">de morib. German. c. 2. in fin.</hi> Apud Lacedaemonios clypeum abicere, pro ignominiosissimo habitum fuit. Vid. Camerar. <hi TEIform="hi">2. medit. Histor. 29.</hi> Articulus sexagesimus tertius <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Reuter-Bestallung.</foreign> de anno 1570. quoad hanc rem ita sonat: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Da einer im Felde von seiner Fahnen schleichen, oder sonsten heimlich, oder öffentlich Flucht machen würde, der soll an Ehre, Leib und Leben gestrafft werden; Da auch andere, die solches sehen, derhalben auf unverwendeten Fuß in Bestellen, Schiessen oder Stechen, die sollen daran nicht gefrevelt, sondern noch grossen Danck darzu verdienet haben. Fußknechts-Bestall.</foreign> art 22. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ob einer oder mehr <reg orig="wären" TEIform="reg">waren</reg>, die Flucht im Felde,
<pb id="s063" n="43" TEIform="pb"/>
oder sonsten machen, so soll der erste in den oder denselben Stechen oder Schlagen, und ob einer, der also Flucht machen wolte, darüber zu Tode geschlagen würde, so soll sich niemand an ihm verwürcket, sondern grossen Danck damit verdienet haben.</foreign></p>
</div2>
<div2 id="FrMO.15" n="15" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO. XV. <hi TEIform="hi">Peccat militiae Dux, qui fidem hosti datam <reg orig="temerè" TEIform="reg">temere</reg> violat.</hi></head>
<p TEIform="p">HOsti fidem datam <reg orig="sincerè" TEIform="reg">sincere</reg> servandam esse, pluribus ostensum in Tract. <hi TEIform="hi">de peccat. Princip. conclus. 17.</hi> Ambros. <hi TEIform="hi">lib. 1. Offic. 29.</hi> Liquet, <hi TEIform="hi">ait</hi>, etiam in bello fidem et iustitiam servari oportere. Et Augustin. <hi TEIform="hi">epist. 1. ad Bonifac.</hi> Fides, <hi TEIform="hi">inquit</hi>, quando promittitur, etiam hosti servanda, contra quem bellum geritur. Et <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> si eiusmodi pactiones cum hoste <reg orig="legitimè" TEIform="reg">legitime</reg> initae non servarentur, nulla unquam
<pb id="s064" n="44" TEIform="pb"/>
pax et securitas inter homines subsistere posset. Hottom. <hi TEIform="hi">quaest. illust. 7.</hi> add. Grot. <hi TEIform="hi">de Iur. bell. et pac. lib. 3. c. 19. §. 1.</hi></p>
<div3 id="FrMO.15.1" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Peccat igitur miles, vel militiae Dux, quando v. g. induciarum pactionem rumpit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der gemachtem Stillstand der Waffen bricht.</foreign> Qui pactum deditionis conditionatae <reg orig="temerè" TEIform="reg">temere</reg> violat, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der den gemachten</foreign> accord <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nicht hält,</foreign> qui captivis securitatem vitae ac bonorum semel promissam non servat, sed, ut quandoque fieri solet, contra datam fidem <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wider</foreign> parole, sub falsis praetextibus eos vel occidit, vel spoliat, vel alio modo damnificat. Haec omnia absqueve perfidiae <reg orig="notâ" TEIform="reg">nota</reg> non committuntur. Vid. Ioh. Adam. Osiandr. <hi TEIform="hi">in Grot. l. 3. c. 4. Th. 12.</hi> Damnantur ea, ac <reg orig="iustissimè" TEIform="reg">iustissime</reg> in Turcis ac Barbaris, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß lauter Betrug, Treülosigkeit, und falsches Gemüth bey ihren Handlungen seyn,</foreign> Vid. R. I. de anno 1603. §.
<pb id="s065" n="45" TEIform="pb"/>
<foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß wir doch.</foreign> 1. Quanto magis in Christianis, quos religionis pictas à <reg orig="perfidiâ" TEIform="reg">perfidia</reg> omni specie absterrere debet. Se i Romani, (scribit Cauriana Italus. <hi TEIform="hi">Comment. in Tacit. lib. 2.</hi>) à i quali non fa da i Cieli concesto quellume della <reg orig="Christianâ" TEIform="reg">Christiana</reg> fede, che noi habbia~o ten~e. ro della fide si gran conto, è la perfidia tanto abborrirono, quanto maggiormente dobbiamo noi lume Christiani tenere? i. e. Si Romani, quibus à caelo non datum fuit lumen Christianae fidei, ut nobis tantam rationem fidei <reg orig="habuêre" TEIform="reg">habuere</reg>, et à crimine perfidiae abhorruerunt, <reg orig="quantò" TEIform="reg">quanto</reg> magis nos Christiani fidem servare debemus?</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrMO.16" n="16" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XVI. <hi TEIform="hi">Peccat militiae Dux, qui obsides in~ocentes occidit.</hi></head>
<p TEIform="p">OBsides, quibus non est data fides de salute, si comperti sint nocentes, <reg orig="impunè" TEIform="reg">impune</reg> occiduntur. Si <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> innocentes fuerint, etiam si illi, qui
<pb id="s066" n="46" TEIform="pb"/>
miserunt ipsos, non stent promissis, <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg>. Itla Moralistae, quos refert Osiand. <hi TEIform="hi">ad Grot. lib. 3. c. 4. th. 12.</hi> et inter eos Molina <hi TEIform="hi">de I. et I.</hi> qui ita censet: Quando obsides dati innocentes sunt, quia vel non sunt doli capaces, vel in causa non fuerunt, ut Principes aut Res publica, quae illos dedit, fidem frangeret, nequeve ullo dolo usi sint, interfici non posse propter peccatum sui Principis aut Reip. tametsi retineri, ac servituti subici possint. Add. Grot. <hi TEIform="hi">de Iur. Bell. ert Pac. L. 3. c. 11. §. 18.</hi> ubi ait: vereor, ne fallantur ipsi, et <reg orig="periculosâ" TEIform="reg">periculosa</reg> auctoritate fallant alios, qui putant, à peccato immunes esse eos, qui ex conventione <reg orig="solâ" TEIform="reg">sola</reg> vitam alicui v. g. obsidi, adimunt.</p>
</div2>
<div2 id="FrMO.17" n="17" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XVII. <hi TEIform="hi">Peccat miles vel officiarius bellicus, qui contra ordinationem</hi>
<pb id="s067" n="47" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">militarem;</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die Verpflegungs-</foreign> <hi TEIform="hi">Ordinanz, vel minimum ab hospitibus extorquet.</hi></head>
<p TEIform="p">SOlet militibus ac officiariis bellicis à Superiore praescribi certa norma, ac forma, quae <reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg>, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die Verpflegungs-</foreign>Ordinanz dicitur, iuxta quam in hibernis ac stativis, <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> milites, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> hospites vivere, ac se dirigere tenentur. <reg orig="Quàm" TEIform="reg">Quam</reg> <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> autem à parte militum eiusmodi norma communiter servari soleat, testantur tot, ac tam graves hominum querelae. Non <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> enim duplum, si non triplum per varias technas, ac fraudes ab eis extorqueretur. Et quamvis eius modi ordinationes <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> <reg orig="naturâ" TEIform="reg">natura</reg> strictissimae sint interpretationis, militibus tamen solent esse latissimae extensionis. Et <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> vix enumerari possunt omnes extorsionis militaris
<pb id="s068" n="48" TEIform="pb"/>
modi ac media, <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> enim <reg orig="quottidiè" TEIform="reg">quottidie</reg> nova ac numquam <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> audita emergunt. Discretion-<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gelder,</foreign> Portion-Courtesi Servis-<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gelder,</foreign> recrui<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten, Verpflegung, Hülffs-Qvartier-Brandschatzung-Vivers-Fourage-Commis-Brodt, Licent-Geld, Wachtgeld, Ballisaden-Geld, Schantzen-Geld, Ritt-Geld, Ereqvir-Geld, Tribulir-Geld, Meß-Geld, Salvaqvard-Geld, Post-Gend, Schreib-Geld, Bothen-Geld etc.</foreign> Equidem saluberrima est in <reg orig="hâc" TEIform="reg">hac</reg> re ordinatio Imperialis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in der Reuter-Bestallung,</foreign> de anno 1570. artic. 90. et seq. Sed est nola sine pistillo. Non postumus tamen non eam huc adponere: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es sollen die Obristen, Rittmeistere, und andere alle und iede unsere und des Reichs Unterthanen, und Verwandten, wer die seyn, niemand ausgenommen, in An-und Abzuge, und sonsten in den <reg orig="Durchzügen" TEIform="reg">Durchzugen</reg>, und <reg orig="Lägerungen" TEIform="reg">Lagerungen</reg> nicht beschweren, <reg orig="schätzen" TEIform="reg">schatzen</reg>, <reg orig="plündern" TEIform="reg">plundern</reg> und in keinerley
<pb id="s069" n="49" TEIform="pb"/>
Wege beschädigen, sondern iederman gebührliche Bezahlung thun; Da entgegen sollen sie von den Wirthen über die Gebühr nicht geschätzt werden,</foreign> It. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">da nicht allewege das Geld oder Bezahlung so ordentlich vorhanden, und sie auf den Wirthen oder den armen Mann leben und zehren müsten, so sollen sie doch nichts desto weniger alle Gebühr und Billigkeit zu verhalten, ihrer, so viel müglich, zu verschonen, und um das jenige, so ihnen die Wirthe oder arme Leute geben, erbare gute Rechenschafft zu halten, Zeddel oder Bekentnüß von sich geben, und ihnen solches hernacher an ihrer Besoldung abziehen zu lassen, schuldig seyn.</foreign> Add. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Fußknechts-Bestallung.</foreign> <hi TEIform="hi">art. 41.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es soll keiner in der Freunde Landen, und auf unsern, und des Reichs Boden, auf dem Zug, oder in den <reg orig="Lägern" TEIform="reg">Lagern</reg>, niemanden etwas mit Gewalt und unbezahlt nehmen, noch auf die armen Leute auslauffen und <reg orig="plündern" TEIform="reg">plundern</reg>, sondern
<pb id="s070" n="50" TEIform="pb"/>
ein ieder seinen Wirth, darbey er ieder zeit in Städten oder Flecken liegen wird, gebührlicher Weise zufrieden stelien. Wer solches nicht thut, und Klage köme, der soll durch seinen Hauptmann, und Obristen</foreign> (sed hi <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> omnium iniquissimi sunt) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu der Erstattung angehalten und noch darzu an Leib und Leben nach Erkenntnüß gestrafft werden.</foreign></p>
</div2>
<div2 id="FrMO.18" n="18" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XIIX. <hi TEIform="hi">Peccat officiarius bellicus, qui militem <reg orig="annonâ" TEIform="reg">annona</reg> ac stipendio defraudat.</hi></head>
<p TEIform="p">DUx et officiarius bellicus militem, quem sub se habet, ut filium ac fratrem diligere, omnemqueve ac <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> paternam curam pro ipsius salute adhibere debet. Cumprimis exactam curam rerum necessariarum habeat. Sic Romani Duces primam semper in bellis commerciorum
<pb id="s071" n="51" TEIform="pb"/>
curam <reg orig="habuére" TEIform="reg">habuere</reg>. Plin. <hi TEIform="hi">H. N. lib. 26. c. 4.</hi> Habeat miles, quod emat, ne cogatur cogitare, quod auferat. Cassiodor. <hi TEIform="hi">lib. 4. c. 13.</hi> <reg orig="Gravissimè" TEIform="reg">Gravissime</reg> <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> delinquit Officiarius bellicus, quando annonam ad sustentandum militem destinatam, ad se rapit; vel stipendium, quod pro milite accepit, ei vel <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> non, vel non integrum, ac iusto tempore solvit. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wenn der Officirer den Soldaten den empfangenen Sold nicht reicht, ihn in seinen Beütel schiebet, und sie Hunger und Noth leiden lässet.</foreign> Tales Officiarii <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> peccant contra Deum, qui in Septimo Praecepto prohibuit omne iniustum lucrum; contra Dominum Superiorem, cuius auctoritate bellum geritur; contra militem, ipsius fidei concreditum, quem stipendio suo defraudat! contra publicam rem, quae non potest non <reg orig="indè" TEIform="reg">inde</reg> grave detrimentum pati. Si enim militi stipendium non datur, ei occasio datur, ut ex desperatione,
<pb id="s072" n="52" TEIform="pb"/>
vel militiam <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> deserat, vel seditionem et rebellionem excitet, vel rapinas exerceat, et innocentes provinciales opprimat, vel fame et egestate pereat. Eiusmodi querelas militum contra suos Officiarios in nuperrimo bello multas audivimus. Turpissimum <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> est Officiarium bellicum <reg orig="lautè" TEIform="reg">laute</reg> vivere, et militem esurire. Officiarium auro et argento crumenam suam opplere; et militem in castris mendicare. Non <reg orig="immeritò" TEIform="reg">immerito</reg> haec Officiariorum avaritia, pecuniae cupiditas et iniustitia acerbitate poenarum coerceri solet, quemadmodum exempla superius bellum protulit.</p>
</div2>
<div2 id="FrMO.19" n="19" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XIX. <hi TEIform="hi">Peccat Officiarius bellicus, qui lucri captandi gratia maiorem militis collecti numerum, quam</hi>
<pb id="s073" n="53" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">habet, Principi, vel Rei publ. cuius nomine bellum geritur, <reg orig="falsô" TEIform="reg">falso</reg> persvadet.</hi></head>
<p TEIform="p">VArios ac <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> infinitos acquirendi ac ditescendi modos insatiabilis pecuniarum aviditas in bello adinvenit. Inter eos est, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> Officiarii plures milites scribant <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in die Reuter-Rolle,</foreign> <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="reverâ" TEIform="reg">revera</reg> habent, v. g. cohors dicitur continere centum capita, cum tamen octoginta numerentur. Eos autem, qui deficiunt, <reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg> vocant, Vacan<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten, Blinde.</foreign> Quantum damni <reg orig="indè" TEIform="reg">inde</reg> Principi, ac Rei publ. bellum gerenti emergat, <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> conicere licet. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wenn 10000. bey der General-Musterung angegeben werden, und seynd kaum 5. oder 6000. vorhanden.</foreign></p>
<p TEIform="p">In nupero bello-Gallo-Belgico-Germano multi Principes conquesti
<pb id="s074" n="54" TEIform="pb"/>
sunt de suorum Ducum fraude, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> ipsis <reg orig="falsò" TEIform="reg">falso</reg> persvasum fuit, cohortes et legiones tantum militum numerum comprehendere, qui <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> minor apparuit. Quis dubitet, officiarium bellicum peccare, qui hoc acquirendi modo cum praesentissimo Rei publ. damno utitur? vid. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Reuter-Bestallung</foreign> de danno 1570. artic. 18.</p>
<div3 id="FrMO.19.1" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Non minus peccat miles ille, qui nomen suum duobus dat officiariis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der sich unter zween Haupt-Leuthe schreiben, oder zweymahl mustern läst.</foreign> vid. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Fuß-Knechts Bestall:</foreign> art. 48. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">da solche Vorthel, und Betrug bey Leib und Lebens Straffe verboten wird.</foreign></p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrMO.20" n="20" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XX. <hi TEIform="hi">Peccat militiae Dux, qui milites sibi invisos hostium ferro obicit.</hi></head>
<p TEIform="p">QUamquam miles iustu Ducis teneatur etiam periculosissimam
<pb id="s075" n="55" TEIform="pb"/>
stationem tueri, nec querelas movere debeat, si <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> difficilia ipsi pro imperio iniungantur: Peccat tamen Dux bellicus, si hanc habet intentionem, ut <reg orig="directè" TEIform="reg">directe</reg> vita militis prodatur. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wenn man den armen Soldaten nurt muthwillig uf die Fleischbanck opffert.</foreign> Alquando enim <reg orig="hîc" TEIform="reg">hic</reg> à Ducibus peccari, documentum est Rex David. <hi TEIform="hi">2. Sam. 11. 15.</hi> Qui etiam <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> homicida audit, <hi TEIform="hi">d. l. c. 12. 9.</hi> Nec ea infrequens ars, invisos sibi hostium ferro consumendos obicere. Pufend. <hi TEIform="hi">de iur. rat. et Sent. lib. 8. c. 2.</hi> ubi ex historicis exempla adducit. Hoc spectare debent <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> rigida Ducum iusta, ut, dum veluti citra missionem milites pugnant, à civitate magnum avertant malum, aut insigne eidem bonum concilient, etsi contigerit eos, dum talia conantur, aut patrant, occumbere. Eiusmodi decretoriae pugnae haec lex est, ut vel hostem perdamus, vel simul cum ipso pereamus. Pufend. <hi TEIform="hi">d. l. vid.</hi> Idem
<pb id="s076" n="56" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">lib. 3. c. 7. l. 5.</hi> ubi ait. Ex fine conservandarum civitatum, et usu omnium gentium apparet, siquidem res ita postulat, <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> militi à Duce posse iniungi, ut loco assignato in hostem ad extremum usque spiritum pugnet, etsi contingat investigio esse occumbendum; ac ignaviam stationes deserentium morte expiari. Gravius enim est, à Carnifice per ignominiam iugulari, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> cum <reg orig="gloriâ" TEIform="reg">gloria</reg> ad instar viri fortis ab hoste occumbere.</p>
</div2>
<div2 id="FrMO.21" n="21" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXI. <hi TEIform="hi">Peccat miles, vel militiae Dux, qui venenatis mediis contra hostem utitur.</hi></head>
<p TEIform="p">HIstoriae docent, nonnumquam milites arma et spicula sua veneno inficere; aut sontes veneno corrumpere, aut aliis modis clandestino veneficio contra hostes grassari. Sed
<pb id="s077" n="57" TEIform="pb"/>
hoc <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> iuri divino <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> naturae et gentium <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> conforme est, utut quoad merum <hi TEIform="hi">ius naturae</hi> aliter sentiat Grotius <hi TEIform="hi">de Iur. bell. et pac. lib. 3. c. 4. §. 15.</hi> Quamvis enim permissum sit hostem occidere, modus tamen ille rectae rationi videtur adversus: <reg orig="tùm" TEIform="reg">tum</reg>, quia ius divinum talem modum nescit, cui <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> ius naturae consonat: <reg orig="tùm" TEIform="reg">tum</reg> quia quod ipsis sanioribus gentilibus visum est, indignum homine, id etiam rectae rationi non censetur esse consonum. Osiand. <hi TEIform="hi">in Grot. d. l.</hi> Fontes veneno inficere, Florus, <hi TEIform="hi">lib.</hi> 2. ait, non <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> esse contra morem maiorum, sed et contra fas <reg orig="Deûm" TEIform="reg">Deum</reg>: <hi TEIform="hi">Clandestina scelera</hi> vocat Livius, <hi TEIform="hi">lib. 42.</hi> de Perse loquens: <hi TEIform="hi">nefas</hi> Claudianus, agens de insidiis in Pyrrhum. apud Valer. Maxim. <hi TEIform="hi">lib. 3. c. 4.</hi> est: <hi TEIform="hi">armis bella, non venenis geri debere.</hi> Est et magna ratio, de non admittendo veneficio contra hostem, quam Grotius <hi TEIform="hi">cit. loco,</hi> adfert: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> sc. consensus
<pb id="s078" n="58" TEIform="pb"/>
gentium meliorum <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> magis (Christianorum) ortus sit ex respectu communis utilitatis, ne pericula in bellis, quae crebra esse coeperant, ad misso venesicio, <reg orig="nimiùm" TEIform="reg">nimium</reg> intenderentur. Difficile enim est, insidias per venenum structas esfugere.</p>
</div2>
<div2 id="FrMO.22" n="22" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXII. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui <reg orig="fugatô" TEIform="reg">fugato</reg> vel <reg orig="fusô" TEIform="reg">fuso</reg> hoste, absque consensu Ducis, adpraedam nimis properat.</hi></head>
<p TEIform="p"><reg orig="VAldè" TEIform="reg">VAlde</reg> periculosum est, <reg orig="nimiùm" TEIform="reg">nimium</reg> fuso vel fugato hoste ad praedam properare, cum <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> hostes praedantes in vadere, eosqueve incautos caedere soleant. Quapropter miles prohibetur excedere ordine, et praedae inhiare, absque permissu ducis. Vid. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Reuter-Bestell.</foreign> art. 83. ubi ita cavetur: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Da GOtt Gnade gebe, daß den Feinden obgesieget <reg orig="würde" TEIform="reg">wurde</reg>, so soll nichts
<pb id="s079" n="59" TEIform="pb"/>
desto weniger keiner, ohne Erlaubnüß, sich ausser seiner Ordnung von seiner Fahnen aufs Beuten und Nacheilen begeben, sondern dabey bleiben, und sich seiner Obrigkeit Befehls verhalten, bey seinen Ehren und Pflichten, damit nicht aus Unordnung und Ungehorsam der Feind sich wieder wenden, und der gantze Hauffe Schaden und Nach theil darum nehmen möchte.</foreign></p>
<div3 id="FrMO.22.1" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Peccat etiam miles, qui <reg orig="captâ" TEIform="reg">capta</reg> urbe vel <reg orig="fortalitiô" TEIform="reg">fortalitio</reg> contra Ducis expressam prohibitionem praedam facit, aut quocunqueve modo in gratiam receptos hostes violat.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrMO.23" n="23" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXIII. <hi TEIform="hi">Peccat militiae Dux, qui imminente hoste, ob litem de <reg orig="praecedentiâ" TEIform="reg">praecedentia</reg> in proeliumire detrect at.</hi></head>
<p TEIform="p">NOn <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> accidit, Duces atque
<pb id="s080" n="60" TEIform="pb"/>
Officiarios bellicos inter se de honere praecedentiae litem habere, et quando contra hostem in proelium est eundum, vel pugnam <reg orig="penitùs" TEIform="reg">penitus</reg> detrectare, vel periculo confusionis ansam dare. Id <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ut <reg orig="publicè" TEIform="reg">publice</reg> perniciosum, ita <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> culpandum, litem praecedentiae, vel ob simultates et inimicitias privatas communem causam perdere. Vir salutis patriae amans, <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> officium suum deserit, sed publicam rem privatae rei anteferre studet. Vid. Tract. nostr. <hi TEIform="hi">de peccat. ministror. Princip. Conclus. 45.</hi> Condonandum bono publico, quod patimur innocentes. Cogitandum, nullam esse proportionem inter iniuriam privatam, et damnum Reip. Quod ex eiusmodi lite nasci potest. Duces bellici laudabilissimum Alcibiadis de <reg orig="totâ" TEIform="reg">tota</reg> <reg orig="Graeciâ" TEIform="reg">Graecia</reg> meritissimi Ducis exemplum sequantur, is à caritate Patriae, per in vidiam magistratu depulsus recedere noluit, sed ad eam hostibus
<pb id="s081" n="61" TEIform="pb"/>
liberandam omni cogitatione constanter ferebatur. Cornel. Nep. <hi TEIform="hi">in Alci. biad. c. 8. et 10.</hi> Sic Iephta condonabat patriae iniuriam, quam ab Israelitis paslus erat, et eam à periculo liberare non detrectabat. Generosus <reg orig="certê" TEIform="reg">certe</reg> animus est, qui in <reg orig="hâcre" TEIform="reg">hacre</reg> affectui suo dominatur, <reg orig="contrà" TEIform="reg">contra</reg>, vilis et abiectus, qui illi cedit.</p>
</div2>
<div2 id="FrMO.24" n="24" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXIV. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui Ducis sui mandato militari non paret.</hi></head>
<p TEIform="p">IMperia publica Ducis vel officiarii bellici miles <reg orig="impigrè" TEIform="reg">impigre</reg> exsequi debet; id Sacramentum militare, vigorque disciplinae exigit. Si <reg orig="temerè" TEIform="reg">temere</reg> illa negligere <reg orig="impunè" TEIform="reg">impune</reg> eslet, <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> progrediente <reg orig="licentiâ" TEIform="reg">licentia</reg> totus exercitus periret. <reg orig="Undè" TEIform="reg">Unde</reg> Seneca <hi TEIform="hi">de ir â. c.9.</hi> ait: Inutilis miles dicitur, qui signum receptui datum <hi TEIform="hi">neg ligit.</hi> Alius dixit: Praefectis
<pb id="s082" n="62" TEIform="pb"/>
parere satius esse, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> hostem occidere. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Der Generalen, Obristen, hoher und anderer Officirer Autorität und Respect, daran die Krieges-Diseiplin, und alle gute Progreß in Kriege haften, kan nicht bestehen, es werde dann scharff über ihre Ordre und Krieges-Commando gehalten. Also geschicht offt in den Kriegen, da man gute Disciplin hält, daß ein Soldat der nurt ein Huhn, oder dergleichen, wider Verboth, genommen, oder aus seiner Ordnung gangen, am Leben gestrafft wird, denn Krieg muß mit scharffer Disciplin, und guter Ordnung geführet werden, soll es sonsten Bestandt haben,</foreign> Theod. Reinking. Polit. publ. <hi TEIform="hi">L. 2. axiom. 167.</hi> Quamvis etiam miles commodam occasionem nanciscatur hosti suo nocendi, non tamen contra mandatum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wider die gegebene Ordre seiner Officirer,</foreign> id facere debet. In bello, inquit <hi TEIform="hi">Salustius,</hi> <reg orig="saepiùs" TEIform="reg">saepius</reg> vindicatum in eos, qui
<pb id="s083" n="63" TEIform="pb"/>
contra Imperium, in hostem pugnaverant, quique tardius revocati praelio excesserant. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ins gemein,</foreign> ait Reinking. <hi TEIform="hi">d. Tract. axiom. 168.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gehet es Übel aus, wennman seiner von GOtt vorgesetzten Ober-Generalen und Befehlichs-Habern Unordnung und Befehl verachtet. Add. Grot. d. Jur.</foreign> <hi TEIform="hi">bell. et pac. l. 3. 18. §. 1.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrMO.25" n="25" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XXV. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui secreta consilia hosti nuntiat, aut castrum vet fortalitium fidei ipsius commissum, auro corruptus, hosti prodit.</hi></head>
<p TEIform="p"><reg orig="MAximè" TEIform="reg">MAxime</reg> exosum et exsecrabile est proditionis crimen, quod tantum mali humano generi adfert, quantum salutis bona fides. Val. Maxim. <hi TEIform="hi">lib. 9. c. 6.</hi> Et <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> vix ullum
<pb id="s084" n="64" TEIform="pb"/>
saeculum plura detestandae perfidiae ac proditionis exempla prodidit, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> praesens nostrum, cum primis in nuperrimo bello-Gallo-Germano-Belgico. Quoties secreta consilia hostibus detecta? quot urbes et fortalitia auro Gallo vendita? Scilicet auri sacra fames sceleratorum hominum corda <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> occupavit et excaecavit, ut ab hoc pernicio sissimo proditionis crimine nec fama ad fidei iactura, nec atrocissimae poenae absterrere possint. <reg orig="Schönborn" TEIform="reg">Schonborn</reg>. <hi TEIform="hi">lib. 7. Polit. c. 16.</hi> Nulla, ait Cicero, <hi TEIform="hi">Orat. in. Catilin.</hi> esse potest in tanti sceleris immanitate <reg orig="puniendâ" TEIform="reg">punienda</reg> crudelitas. Caveant igitur Viri militares ab hoc nesandissimo, et infami apud Deum ac homines exoso crimine, ac pietatem et fidem erga patriam, omni auro et argento, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">allen Güldenen oder Silbernen Louysen,</foreign> praeserant, firmiter persvasi, iuxta dicterium Au. gusti Caesaris, hostem quidem amare proditionem, proditiones autem
<pb id="s085" n="65" TEIform="pb"/>
ipsas odisse, quod et Barbarus Turca exemplo suo saepius docuit.</p>
<div3 id="FrMO.25.1" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Non minus etiam peccat is miles, qui proditionem et suspecta consilia non iusto tempore detegit. De his <foreign lang="GE" TEIform="foreign">In der Fuß-Knechts Bestallung,</foreign> de anno 1670. art. 27. ita cavetur: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wo einer oder mehr einige Verrätherey, oder andere böse Stücke, so von einem oder mehr dem Krieges Herrn oder gemeinen Hauffen zu Nachtheil getrieben würden, erführe, und innen würde, der soll die Mißhändler zur Stund der Obrigkeit und dem Profosen bey seinem Eyde und Pflichten anzuzeigen schuldig seyn, und da er solches nicht thäte, als ein Meineydiger, und als der Thäter selbst darum gestrafft werden.</foreign></p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrMO.26" n="26" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO. XXVI. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui commendator Castelli vel</hi>
<pb id="s086" n="66" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">fortalitii, qui absque <reg orig="urgentissimâ" TEIform="reg">urgentissima</reg> et inevita bili necessitate fortalitium hosti tradit.</hi></head>
<p TEIform="p">CUm ab uno castro vel loco munito <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> totius regionis salus ac securitas dependeat, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> militis praesidiarii vel Ducis fidei convenit, locum istum omnibus viribus ac mediis tueri usque ad ultimum halitum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">biß ufden letzten Bluts-Tropsfen,</foreign> uti loquimur: nisi summa et inevitabilis necessitatis ratio eum ad deditionem urgeat. Quid si <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> miles vel propter inanem metum ac formidinem, vel propter hostium minas, vel per socordiam et levitatem, vel aliam ob causam non satis probabilem, obsessoribus sese dedat, antequam <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> machinae igniariae explosae, vel in moenia impetus factus; vel media aliqua defensionis adhuc supersunt,
<pb id="s087" n="67" TEIform="pb"/>
quemadmodum in <reg orig="Hungariâ" TEIform="reg">Hungaria</reg>, et in Belgio multa fortalitia in hostium manus per levitatem praesidiariorum pervenere? tunc gra <reg orig="vissimè" TEIform="reg">vissime</reg> talis miles, <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> famam <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> conscientiam suam <reg orig="intempestivâ" TEIform="reg">intempestiva</reg> ac nimis accelerata deditione laedit, sequeve atrocissimae poenae reum facit. Est <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> species aliqua proditionis, non necessitate satis magna adactum portas Hannibali aperire. Vid. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Fuß-Knechts-Bestallung.</foreign> art. 14. ubi cavetur: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ob die Obersten-Haupt- oder Befehligs-Leute, Fähnleins-ocer Reuter-weise in eine Besatzung geschickt würden, es wären Städte, Schlösser, Märckte, oder Flecken, wie es sich zutrüge, so sollen sie sich gutwillig darzu gebrauchen lassen, und ihr Leib und Leben biß aufs euserste treulich und tapsfer zuerhaltung derselben zusetzen, auch von keiner Ubergebung nicht reden, nach rathsch lagen bey ihren Ehren und Pflichten.</foreign></p>
<pb id="s088" n="68" TEIform="pb"/>
</div2>
<div2 id="FrMO.27" n="27" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUS. XXVII. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui alienis negotiis sese implicat, quibus à munere <reg orig="militiaerectè" TEIform="reg">militiaerecte</reg> obeundo impeditur.</hi></head>
<p TEIform="p">REip. interest, milites semper inhaerere ere armis, nec alienis saecularibus negotiis distrahi; Ob publicam <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> utilitatem Romano iure cautum est, ne miles agrorum cultui, custodiae animalium, mercimoniorum quaestui vacet. <hi TEIform="hi">l. 15. C. de re milit. l. un. C. de erogat. milit. annonae. l. officium §. 1. ff. de re milit. l. milites. ac. l. ult. C. locat.</hi> Nam, ut Plato in <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> <reg orig="Republicâ" TEIform="reg">Republica</reg> constituit, singulas artes exercere convenit. <reg orig="Undè" TEIform="reg">Unde</reg> miles etiam non potest comparare agrum in <reg orig="Provinciâ" TEIform="reg">Provincia</reg>; ne scilicet studio agri culturae militiam negligat. <hi TEIform="hi">l. milites ff. de re milit.</hi> non potest assumere civilem curam <hi TEIform="hi">l. 16. C.</hi>
<pb id="s089" n="69" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">d. t.</hi> nec Procurator, nec turor esse. <hi TEIform="hi">l. milites. 7. C. de Proc. l. Militiae C. qui dare tutores</hi> nec accusare, nisi in Crimine laesae Maiestatis. <hi TEIform="hi">l. qui accusare. de accus.</hi> Paul. Christin. <hi TEIform="hi">Vol. 5. decis. 137. n. 1. et seq.</hi> Huc Pertinet illud Apostoli <hi TEIform="hi">2. Tim. 2. Nemo militans implicat se negotiis saecularibus, velvictus ut ei placeat, qui ipsum probavit.</hi> Peccat <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> miles contra officii sui rationem, siad militiam conscriptus, eiusmodi negotiis vacare velit, quae vel ad cumulandas opes faciunt, et interim vocationis suae operas negligere, aut eas, quasi aliud agendo, facere velir. Semper in promptus ac paratus esle debet <reg orig="strenuè" TEIform="reg">strenue</reg> ad capessenda Capitanei sui iussa militaria, qui ipsi de alimentis ac stipendiis prospiciet.</p>
</div2>
<div2 id="FrMO.28" n="28" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCL. XXIIX. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui delicate se vestit, et femineo ritu comptus et ornatus incedit.</hi></head>
<pb id="s090" n="70" TEIform="pb"/>
<div3 id="FrMO.28.1" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>I.</head>
<p TEIform="p">VEteris disciplinae rigor nesciebat milites, <hi TEIform="hi">ut soemina comptos.</hi> Numquam compti, <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> loti, magis autem neglecto crine hispidi, pulvere soedi, <reg orig="loricâ" TEIform="reg">lorica</reg> chaumate fusci erant: imminente bello, intus fide, foris foris, ferro, non auro se muniebant, quatenus armati et non ornati hostibus metum incutiant, non provocent avaritiam. Equos habere cupiebant fortes et veloces, non tamen coloratos, aut phaleratos; pugnam quippe, non pompam, victoriam, sed non gloriam cogitantes, et studentes magis esse formidini, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> admirationi, ut S. Bernhardus <hi TEIform="hi">milites templi</hi> describit. <hi TEIform="hi">in sermone ad milites templi, c. 4.</hi> Tales etiam erant veteres Germani, ut ex Iul. Caesare et Tacito constat. <reg orig="Hodiè" TEIform="reg">Hodie</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> disciplina haec militaris <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> inversa est. In victu et vestitu nullum superfluum cavetur, nec soli necessitati consulitur. Multi in
<pb id="s091" n="71" TEIform="pb"/>
militiam proficiscuntur ita compti et ornati, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Als wenn sie zu einer Hochzeit oder Kirmeß zögen.</foreign> In hos in vehitur <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> laudatus Ecclesiae Pater, <hi TEIform="hi">dict. serm. capitul. 2.</hi> Geritis, <hi TEIform="hi">inquit,</hi> equos sericis, et pendulos, nexcio quos Panniculos loricis super induitis: depingistis hastas, clypeos et sellas, srena et calcaria auro et argento gemmisque circum ornatis, et cum <reg orig="tantâ" TEIform="reg">tanta</reg> <reg orig="pompâ" TEIform="reg">pompa</reg> pudendo furore et impudenti stupore ad mortem properatis. Militaria sunt haec insignia an muliebria potius ornamenta? Numquid forte hoftilis mucro reverebitur aurum, gemmis parcet, serica penetrare non poterit? Denique, quod ipsi <reg orig="saepiùs" TEIform="reg">saepius</reg> experimini, tria arbitror esse necessaria proelianti, ut scilicet <hi TEIform="hi">strenuus, industriusque</hi> miles et <hi TEIform="hi">circum spectus</hi> sit ad se servandum, et <hi TEIform="hi">expeditus</hi> ad discurrendum, et <hi TEIform="hi">promptus</hi> ad feriendum. Vos per contrarium in oculorum gravamen femineo ritu comam nutritis,
<pb id="s092" n="72" TEIform="pb"/>
longis ac profusis crinibus (<reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">lange Paruqven</foreign>) ac camisiis propria vobis vestigia obvolvitis, delicatas et teneras manus amplis et circumfluentibus manicis sepelitis.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrMO.29" n="29" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCL. XXIX. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui <reg orig="delicatè" TEIform="reg">delicate</reg> et <reg orig="luxuriosè" TEIform="reg">luxuriose</reg> vivit.</hi></head>
<p TEIform="p">MIles <reg orig="svetâ" TEIform="reg">sveta</reg> <reg orig="annonâ" TEIform="reg">annona</reg> contentus esse, nec delicatos cibos ac potus, pullos gallinaceos, pisces, vinum, ubi nullum est, appetere debet. Agesilaus olim, cum per Thrasionum agrum cum copiis iter faceret, cibos delicatiores, quos illi offerebant, inter mancipia distribuere iussit, dicens, eos, qui probitati, fortitudini studerent, non decere huiusmodi ganeis, gulae irritamentis delectari. Pelcenius Niger, Imperator militibus vinum petentibus <reg orig="festivè" TEIform="reg">festive</reg> respondebat: <hi TEIform="hi">Nilum habetis, et vinum quaeritis?</hi> De militibus Turcis scribit Iovius. <hi TEIform="hi">lib. 40.</hi>
<pb id="s093" n="73" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">Histor.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das Mahl der Türcken im Läger vor Ofen, welche ihr Geträucke aus der Tonau holeten, haben den Oesterreichischen Gesandten, mit denen sie aßen, nichts anders als Reiß und Hammelfleisch, mit schlechten und so strengen Zeuge, daß man wol sehen kunte, daß sie den unseren Teutschen ihre Schwelgerey fürwurffen, als die ihr Essen, darinnen sie allermeist ihren Adel, und Thorheit sehen lassen, nicht nach der Natur Nothdurfft, sondern nach unmäßiger Lust des Bauchs, zu rüsten. Derohalben es nicht Wunder, daß sie, die Türcken, allezeit mit Anschlag und Kriegesmacht unüberwindlich gewesen, dieweil sie die Wollust in essen, welche bey diesen Völckern die fürnehtnste ist, in Kriege und daheim, als den ärgsten Feind der Kriegs-Leuts, gantz und gar verwerffen.</foreign></p>
<div3 id="FrMO.29.1" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Audiant hoc nostri milites ac officiales bellici, qui opiparas dapes, et
<pb id="s094" n="74" TEIform="pb"/>
gulae delitias requirunt, ac mensae liberalioris, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">stattlicher Tractamenten,</foreign> appetentissimi: legibus <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> sumptuariis ad coercendum eorum luxum <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> opus esset. Quantum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> damni <reg orig="indè" TEIform="reg">inde</reg> publicae rei emergat, experientia docet.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrMO.30" n="30" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCL. XXX. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui blasphemias et maledicta contra Deum evomit.</hi></head>
<div3 id="FrMO.30.1" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>I.</head>
<p TEIform="p">SI ullum crimen est, <reg orig="quô" TEIform="reg">quo</reg> nostri milites, qui Christianae Religionis confessores, Turcas, Tartaros et Ethnicos superant, est <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> nefarium, ac detestandum blasphemiae corimen. Illud horrendum delictum <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> frequens est inter milites huius, cumprimis, omnium pessimi saeculi, ut ex centum vel milibus vix unum reperias, qui non <reg orig="vitiô" TEIform="reg">vitio</reg> <reg orig="hôc" TEIform="reg">hoc</reg>, velut labe
<pb id="s095" n="75" TEIform="pb"/>
<reg orig="pestiferâ" TEIform="reg">pestifera</reg> infectus sit. <reg orig="Undè" TEIform="reg">Unde</reg> in Proverbium abiit. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Er flucht wie ein Landsknecht.</foreign> Et <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> in sacris Historiis plurima exstant exempla militum, ac Ducum, qui cum devotis precibus ac in vocatione divini Numinis, in proelium <reg orig="ivêre" TEIform="reg">ivere</reg>: <reg orig="Hodiè" TEIform="reg">Hodie</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> precibus ac orationibus <reg orig="successêre" TEIform="reg">successere</reg> maledicta ac blasphemiae. <reg orig="Undè" TEIform="reg">Unde</reg> non mirum est, arma nostrorum contra hostes patriae, cumprimis Religionis, Turcas, inquam, <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> semper infausta ac infelicia fuisse et adhuc esse. De pio illo Cornelio, militum Praefecto D. <reg orig="Mörlinus" TEIform="reg">Morlinus</reg> <hi TEIform="hi">Postill. p. 150. 153.</hi> ita <hi TEIform="hi">scribit:</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ey botz Dufft, botz Lufft, Kresam und Oel, Wunden und Marter <reg orig="würde" TEIform="reg">wurde</reg> ein ander Kriegsmann (und nicht, Ich birt nicht werth, daß du unter mein Dach gehest) gesagt haben, bistu zu tinen Gecken worden? Was Pfaff? Was Wort? Was Predigt? Was soll das helffen? Aber <reg orig="hör" TEIform="reg">hor</reg>, was vor ein <reg orig="Brüderlein" TEIform="reg">Bruderlein</reg> der Landsknecht ist, er
<pb id="s096" n="76" TEIform="pb"/>
redet nicht <reg orig="schümpfflich" TEIform="reg">schumpfflich</reg> von Gottes Wort. Ohne Zwehffel wird er darbey nicht geflucht haben, noch alle dem, davon das Wort redet. Wo nun unsere Hudler, botz Marter, Blut, Kresam, was Pfaff! was Predigt! Sihe, wie sie ienem Landsknecht so ähnlich, als der Teufsel einem Heiligen! Kanstu nicht fluchen, so bistu kein Kerl. Bistu ein Landsknecht, und <reg orig="fürchtest" TEIform="reg">furchtest</reg> dich <reg orig="für" TEIform="reg">fur</reg> dem Pfaffen, du Memme, du, wer, ich? Ich ließ die Pfaffen etc Wolan sagt Christus, sie sind ia nicht alle also, und was sollen sie seyn, es seynd auch unter Priestern nicht desgleichen. <reg orig="Darüm" TEIform="reg">Darum</reg> <reg orig="mögen" TEIform="reg">mogen</reg> Kriegs-Leute <reg orig="rühmen" TEIform="reg">ruhmen</reg>, sie haben auch aus ihren Orden einen im Himmel, der nicht bey der <reg orig="Thür" TEIform="reg">Thur</reg>, sondern oben ansitzt bey den Ertz-<reg orig="Uätern" TEIform="reg">Uatern</reg>. Solche Hauptleute solte man wider den <reg orig="Türcken" TEIform="reg">Turcken</reg> haben, da <reg orig="müste" TEIform="reg">muste</reg> es <reg orig="glücklich" TEIform="reg">glucklich</reg> zugehen. Aber itzt <reg orig="wäre" TEIform="reg">ware</reg> es eine Schande, wenn ein solcher Mann sich mit Gottes Wort hart
<pb id="s097" n="77" TEIform="pb"/>
solte bemühen. Fluchen und Martern, doppeln und rasseln ist ihre Weise.</foreign></p>
<p TEIform="p">Obviam itum huic detestabili militum mori variorum mandatorum, ac constitutionum severitate, non tamen hactenus satis coerceri potuit, tam altas radices Diabolicus hic mos in militum cordibus egit. Vid. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Reuter-Bestall.</foreign> <hi TEIform="hi">art. 47.</hi> ubi cavetur: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die Krieger, so vorsetzlich Gottes Namen lästern und schänder, soll man an ihren Ehren, Leib und Leben straffen.</foreign> Et ordin. Polit. Francof. de anno 1577. tit 5. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Von der Kriegs-Leute Gottes-Lästerung, auch Schweren und Fluchen.</foreign> ibi: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wir gebieten hiermit ernstlich allen <reg orig="Churfürsten" TEIform="reg">Churfursten</reg>, <reg orig="Fürsten" TEIform="reg">Fursten</reg>, <reg orig="Ständen" TEIform="reg">Standen</reg> un~ Communen des Heil. <reg orig="Röm" TEIform="reg">Rom</reg>. Reichs, desgleichen auch allen Obristen, Rittmeistern, Haupt-und Befehlichs-Leuten, und wollen, so sie <reg orig="hinführo" TEIform="reg">hinfuhro</reg> Kriegs-<reg orig="Uölcker" TEIform="reg">Uolcker</reg> zu Roß und Fuß bestellen, und annehmen, daß siein allen dergleichen Articuls-Brieffen setzen, sich nicht
<pb id="s098" n="78" TEIform="pb"/>
allein mit Straff der Personen, so Gott, unsern Schöpffer, Erlöser und Seligmacher, und Maria seine gebenedey ete Mutter, oder die lieben Gottes Heiligen lästern, sondern auch der Gottes Schwüre und Flüche halben, mit der Straffe, die ihnen an ihren Solden abgezogen werden soll, gehorsamlich zu halten, welche Straffe armen Leuten gegeben werden soll; Es sollen auch die Haupt-Leute und Profosen mit Ernst daran seyn, und verfügen, daß die Gottes-Lästerung, Schwüre und Flüche, wie obstehet, von dem Troß gleicher gestalt vermitten, bey</foreign> poen <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Leibss-Straffe,</foreign> ö disciplinam militarem, ubi nunc lates!</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="FrMO.31" n="31" type="book" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCL. XXXI. <hi TEIform="hi">Peccat miles, qui ebriositati se dedit.</hi></head>
<p TEIform="p">TUrpe, nefandum, ac <reg orig="publicè" TEIform="reg">publice</reg> privatimque perniciosissimum estebrietatis vitium. Numini namque
<pb id="s099" n="79" TEIform="pb"/>
dubium est, ebrietatem rixis, seditionibus, homicidiis, caedibus, bladphemiis, maledictis, adulteriis, aliisque malis innumeris causam praebere, ut sanitatis et vitae pernicies, omniumque vitiorum lerna <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> dicatur. Ebriosus, <hi TEIform="hi">ait Augustinus,</hi> <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> absorbet vinum, absorbetur à vino, abominatur à Domino, despicitur ab Angelis, deridetur ab hominibus, destituitur â virtutibus, confunditur à Daemonibus, conculcatur ab omnibus, ipse confundit naturam, amittit gratiam, perdit gloriam, incurrit damnationem aeternam. Utut autem Ebrietas gravissimum sit crimen, nihilominus tamen proh dolor! Inter Christianos, comprimis Germanos nostros, frequentissimum est; Infectum enim pessimo hoc vitio, velut lue <reg orig="quâdam" TEIform="reg">quadam</reg> <reg orig="pestiferâ" TEIform="reg">pestifera</reg>, omne hominum genus. <reg orig="Sanè" TEIform="reg">Sane</reg> apud Turcas in ebrios non secus ac <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> in gravis criminis reos animadvertitur. Speidel.
<pb id="s100" n="80" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">in Specul, var, iurid. v.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zutrincken.</foreign> Tantum vero abest, ut apud nos Christianos ebrii criminis alicuius rei habeantur, quin potius non <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> laudantur illi, qui <reg orig="Heröes" TEIform="reg">Heroes</reg> sunt in poculis. Vid. D. Hartmanni <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Sauff-Teuffel.</foreign></p>
<div3 id="FrMO.31.1" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>II.</head>
<p TEIform="p">Quemadmodum autem Ebrietas crimen turpissimum ac perniiosissimum est in aliis, ita etiam in militibus. <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> enim milites semper praesumantur constituti eslein periculo, <hi TEIform="hi">pr. Inst. de milit. testam.</hi> cumprimis, qui in castris degunt, illique semper prompti ac parati esse debeant ad pugnandum; necessaria <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> eis vigilantia ac sobrietas. Quomodo autem ebrii ac temulenti vigilabunt? quomodo in acie stabunt, si ebrietate corpus, vires enervatae ac debilitatae: Si neque pes neque manus nec lingua, officium suum facere possunt? Saepius compertum est, per ebrietatem totos exercitus ab hoste caesos ac dissipatos:
<pb id="s101" n="81" TEIform="pb"/>
urbes, castra ac fortalitia munitissima occupata fuisse. Qua propter Constitutionibus Imperii sub gravi <reg orig="poenâ" TEIform="reg">poena</reg> malum Ebrietatis militi prohibitum, quamvis <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> dolendum sit, eas per abusum <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> obliteratas esse. Ita autem <foreign lang="GE" TEIform="foreign">In der Reuter-Bestallung</foreign> de anno 1570. art. 48. cavetur: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Dieweil ts leider! dahin kommen, daß unter den Teutschen, sonderlich im Kriege, das <reg orig="lästerliche" TEIform="reg">lasterliche</reg>, viehische Vollsauffen, schier die meiste Ubung ist, daraus der gantzen Nation viel Verkleinerung, Unehr, Nachtheil und Spott entstehet, sonderlich im Kriege, auch desto weniger Sieg, und <reg orig="glückliche" TEIform="reg">gluckliche</reg> Verrichtung erfolget, so soll hiermit den Obristen, Ritmeistern, Befehlichshabem, gleichfalls Herren, Iunckern und Mit-Reutern, in Krafft die ihrer Bestallung, zum ernstlichen eingebunden seyn, sich der steten <reg orig="immerwärenden" TEIform="reg">immerwarenden</reg> <reg orig="Uöllerey" TEIform="reg">Uollerey</reg> zu <reg orig="mä" TEIform="reg">ma</reg>ßigen, sonderlich aber solches ihren Knechten und Dienern auch
<pb id="s102" n="82" TEIform="pb"/>
nicht zu gestatten. et art. 49. Item, wo unter den Befehlichs-Leuten einer oder mehr erkundiget würde, welcher der immerwärenden viehlischen lästerlichen Völlerey dermassen ergeben wäre, daß erseinen Befehl, und des Krieges Herren Dienste nicht nothdürfftiglich abwarte, dem oder denselben sollen sein, oderihre Befehl durch den Feld-Marschallck, und seinen Obristen genommen, entzogen und andern Würdigern, so mehr nüchtern, zugestellet und gegeben werden: Fußknecht-Bestall.</foreign> art. 56. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es soll sich ein ieder des Zutrinckens und Trunckenheit mäßigen, und keiner den andern zu trincken nötigen. Wo einer in der vollen Weise iemand ver geraltigte, und schlüge, oder sonsten etwas ungebührliches verhandelt, derselbige soll nicht allein eben so wohl ernstlich, als ob er nüchtern gewesen wäre, sondern härter und doppelt darum gestrafft werden.</foreign> art. 57. Item, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es soll sich sonderlich ein ieder
<pb id="s103" n="83" TEIform="pb"/>
des Volltrinckens mäßigen, wenn er wachen soll, und wenn einer auf der Wacht truncken, oder voll begriffen wird, also, daß er seine Wacht nicht nothdürfftiglich versehen kan, der soll alsbalo mit den Eyssen, und sonsten nach Erkäntniß der Obersten, gestrafft werden.</foreign> Art. 58. Item, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wo auch sonsten einer auf ser Strassen oder Wegen dermassen iruncken oder voll betreten würde, daß er sich weder seiner Vernunfft noch seiner Sinne, und sonderlich nothdürfftiglich Gehens und Stehens nicht gebrauchen kan, den selben soll der Profoß oder seine Diener, wo er ihn betritt, gefänglich einziehen, und in die Eissen schlagen.</foreign></p>
</div3>
</div2>
</div1></body></text>



</TEI.2>
