<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenatools/DTD/teixlite.dtd"><TEI.2>
 <teiHeader type="text">
 <fileDesc TEIform="fileDesc">
 <titleStmt TEIform="titleStmt">
<title TEIform="title">Minister Peccans , Sive Tractatus De Peccatis Ministrorum Principis : Conscientiae Ipsorum Excutiendae Inserviens. - Editio Altera, Priore Correctior.</title> 
<title type="sub" TEIform="title">Machine-readable text</title> 
<author n="Fritsch" TEIform="author">Fritsch, Ahasver</author> 
<editor role="editor" TEIform="editor">Fritsch, Ahasver</editor> 
</titleStmt>
 <editionStmt TEIform="editionStmt">
<edition TEIform="edition">XML version, markup prototype, December 1999</edition> 
 <respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name> 
<resp TEIform="resp">markup</resp> 
</respStmt>
</editionStmt>
 <publicationStmt TEIform="publicationStmt">
<publisher TEIform="publisher">Camena</publisher> 
 <address TEIform="address">
 <addrLine TEIform="addrLine">
<anchor n="http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/fritsch17" type="href" id="fritsch17" TEIform="anchor"/> 
</addrLine>
</address>
</publicationStmt>
 <notesStmt TEIform="notesStmt">
<note type="href" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenahist/</note> 
<note type="pathname" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritsch17</note> 
<note type="filename" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritschminister.html</note> 
<note type="titleimage" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">s001.html</note> 
<note type="srcfile" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritschminister.xml</note> 
<note type="imgpath" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">fritsch17/jpg</note> 
<note type="imgtype" place="unspecified" anchored="yes" TEIform="note">html</note> 
</notesStmt>
 <sourceDesc default="NO" TEIform="sourceDesc">
<bibl default="NO" TEIform="bibl">Jenae : Typis ac sumptibus Joh. Gollneri, 1675.</bibl> 
</sourceDesc>
</fileDesc>
 <encodingDesc TEIform="encodingDesc">
 <editorialDecl default="NO" TEIform="editorialDecl">
<p TEIform="p">Regeln fuer die Texterfassung 03/2001</p> 
</editorialDecl>
 <refsDecl doctype="TEI.2" TEIform="refsDecl">
<p TEIform="p">not necessary</p> 
</refsDecl>
</encodingDesc>
 <revisionDesc TEIform="revisionDesc">
 <change TEIform="change">
<date TEIform="date">30 May 2005</date> 
 <respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name> 
<resp TEIform="resp">markup</resp> 
</respStmt>
<item TEIform="item">typed text - structural tagging complete - no semantic tagging - no spell-check</item> 
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>






<text><gap id="GR"/><gap id="GE"/><body><div1 type="book">
<head><hi TEIform="hi">IN NOMINE IEHOVAE</hi>!</head>
<div2 id="FrMI.01.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO PRIMA. PECCATIS, QUI, CUMPRIMIS SI NON FUERIT SATIS IDONEUS, LARGITIONIBUS, MATRIMONIO, AUT ALIO ILLEGITIMO MODO OFFICIUM SIVE POLITICUM, SIVE ECCLESIASTICUM, CAPTAT. I.</head>
<p TEIform="p">ADeo exspectanda homini vocatio, nec praecipitanda vitae ratio. Legitima vocatione munera publica capessenda. Qui <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, (ut saepissime <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> fieri solet,) per ambitum, datis scilicet vel promisis pecuniis: aut per matrimonium, cum Aulici vel Ministri cuiusdam filia, sorore, nepte etc. contrahendum, aut contractum, sele ingerunt, et obtrudunt, <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> peccant, <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> qnidem gravius, si digniores et magis idonei hoc modo excludantur. Ad officia namque publica accessus honestus non est,
<pb id="s016" n="2" TEIform="pb"/>
nisi hic fiat per <hi TEIform="hi">media ordinaria</hi>, tale autem medium neque pecunia, neque matrimonium esse potest. Non <hi TEIform="hi">pecunia</hi>; quia honor et dignitas officii propter virtutem debetur, non propter largitiones Quin pecuniae datio non tantum commaculat dignitates munerum, sed et administrationes publicas aut inutiles, aut Reip. perniciosas reddit. Non <hi TEIform="hi">matrimonium</hi>, quia huius causa et finis diversissimus à fine muneris publici, adeoque eius intuitu illud <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> captandum. Vid. D. Ziegl <hi TEIform="hi">Dicastic. conclus. 8.</hi> <reg orig="Saepè" TEIform="reg">Saepe</reg> ne. que dos, (ait Ising <hi TEIform="hi">de promot. honor. c. 3. n. 9.</hi>) neque forma, sed promotio ad amandum in vitat procos, additque filiabus vim <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> Magneticam, sive, ut aiunt Medici, Epispasticam, ad modum nasturtii hortensis, autanemones. Et haec quidem promotio hodie frequens, praesertim in Aulis est, neque improbanda, <hi TEIform="hi">sr coetera sint paria</hi> Cavendum enim, ne forte monopolium fiat, meritis simorum Ministrorum liberis <reg orig="praeclusâ" TEIform="reg">praeclusa</reg> Promotionis spe. Quod iustum est, iuste exsequaris: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es mus nicht allein die</foreign> intention <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und Meinung gut seyn, sondern man muss auch gute und verantwortliche Mittel dazu gebrauchen.</foreign> D. Mengering <hi TEIform="hi">Scrutin. conscient. cap. 19. q. 2.</hi> Add. Dn. Dillherr. b. m. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Propheten Schul.</foreign> <hi TEIform="hi">pag. 488.</hi> ubi scribit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Zu der</foreign> Compagni <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der
<pb id="s017" n="3" TEIform="pb"/>
verborgenen Abgötterey gehören auch die jenige, welche zwart wohl wissen, dass sie von solchen</foreign> Qualit<foreign lang="GE" TEIform="foreign">äten nicht seyn, dass sie einen Kirchen-oder andern Dienst mit Nutz und Chren, versehen könnten, aber doch durch Rennen und Lauffen, durch Schmieren und zuführen, es so weit zubringen vermeinen, dass sie anderen tüchtigen Personen fürgezogen, und zu verrichtungen beruffen werden, denen sie gantz nicht gewachsen sind. Ist denn nicht Gifft und Gabe, Schmir und zufuhr solcher Gesellen ihr GOTT? Denn sie letzen ja ihre höchste Zuversicht darauff.</foreign></p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.02" n="2" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO II. PECCAT MINISTER, QUI PRINCIPI SUO INHABILEM ET INID ONEUM, OBFAVOREM, SANG VINEM, VEL AFFINIT ATEM, EXCLUSIS DIGNIORIBUS, AD OFFICIUM VACANS COMMENDAT. I.</head>
<p TEIform="p"><reg orig="PUblicè" TEIform="reg">PUblice</reg> interest, officiis ac dignitatibus, <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> in <reg orig="militiâ" TEIform="reg">militia</reg> <reg orig="togatâ" TEIform="reg">togata</reg>, quam <reg orig="sagatâ" TEIform="reg">sagata</reg>, in <reg orig="Ecclesiâ" TEIform="reg">Ecclesia</reg>, Schola, <reg orig="Aulâ" TEIform="reg">Aula</reg>, <reg orig="Curiâ" TEIform="reg">Curia</reg>, etc. non alios praefici, quam qui rebus gerendis satis idonei; Hoc si negligatur, publica res non potest non damnum pati.
<pb id="s018" n="4" TEIform="pb"/>
<reg orig="Saepè" TEIform="reg">Saepe</reg> bonis consiliis obstat, et multorum fundorum calamitas oritur ex munerum erogatione, favoreque cognatorum ac sanguine iunctorum, dum nullo habito respectu eorum, qui de Rep. <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> sentiunt, promoventur, et officiis praeficiuntur, qui largitionibus et clientelis coeteris superiores. Besold. <hi TEIform="hi">de Consil. Polit. c. 2. n. 12.</hi> Viri <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> officiis dandi, non officia Viris <hi TEIform="hi">Virtutum praemia tribui mer entibus convenit, et aliorum honores aliis damnorum occasionem fieri non oportet</hi>. Impp. Theodosius, Arcadius, et Valens. C. <hi TEIform="hi">in l. ult. C. de stat. et imag.</hi> rescribunt Contra <reg orig="pessimè" TEIform="reg">pessime</reg> se habet in <reg orig="Republicâ" TEIform="reg">Republica</reg>, si neglectis veris Virtutibus, ac optimis pietatis et prudentiae testimoniis, tantum respiciatur ad eos, quos favor, sanguis, aut affectus commendatione sua profert, et officiis administrandis dignos <reg orig="caecâ" TEIform="reg">caeca</reg> et <reg orig="corruptâ" TEIform="reg">corrupta</reg> opinione censet. D. Ziegl. <hi TEIform="hi">Dicastic. concl. 1. §. 23.</hi> Atque hinc fit, ut pleraque Reip. officia <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> prodigiosis hominu m portentis, tamque indignis afinis conferantur; Illi interim dum se pascunt, et ornant, officia dedecorant, tenuiores opprimunt potentioribus adulantur, omnesque Reip. partes <reg orig="miserè" TEIform="reg">misere</reg> vexant: Viri <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> meriti, et qui digni in hanc rem essent, ob sui neglectum mendicantes, fame, squalore, contemptuque sui et <reg orig="pecunià" TEIform="reg">pecunia</reg> rerum <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> pereuntes in angulo habitant. Ziegl. d. l. De isthac morum huius saeculi,
<pb id="s019" n="5" TEIform="pb"/>
in conferendis officiis publicis, perversitate graviter etiam conqueritur D. Dietericus, <hi TEIform="hi">in Comment ad Eccles. Salom conc. 10.</hi> ubi inter alia ita ait. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es geschiehet heutiges tages östers, dass gelehrte, verständige, weise, wohlerfahrene, und geübte Leute mit ihrer Weißheit und Geschickligkeit sitzen bleiben, hingegen ungelehrte, unverständige, ungeschickte, unerfahrne, grobe Püffel und Narren, die nichts gelernet, nichts wissen noch verstehen, und also weder zu schmeltzen noch zu saltzen, weder zu sieden noch zu braten dienlich, durch Gnade und Gunst denenselben vorgezogen werden etc.</foreign></p>
<p TEIform="p">II. In hoc autem <reg orig="saepissimè" TEIform="reg">saepissime</reg> <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> peccare videmus non tantum primarios Principum ministros, sed et horum exemplo, eos, qui vix umbram aulicae gratiae meruerunt, ut amicos, consanguineos, aut adfinitate <reg orig="aliquà" TEIform="reg">aliqua</reg> iunctos promovere omnibus viribus nitantur, licet <reg orig="optimè" TEIform="reg">optime</reg> sciant, quod rebus gerendis idonei non sint, ac alii <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> digniores adsint. Unde non <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> accidit, quod eiusmodi hominum dissoluti mores, ignorantia, impudentia, superbiaavaritia, ambitio et fraudulentae actiones illis imputentur, qui eos Principi commendarunt, aut viam ipsis ad officium sternere laborarunt. Add. D. Ziegl. <hi TEIform="hi">d. tr. concl. 8. §.</hi>
<pb id="s020" n="6" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">13. ubi ait</hi>: Fuit haec perpetua omnium saeculorum labes, quod qui ad fastigium aliquod dignitatis in Republ. adscenderunt, ad propinquos etiam, et cognatos atque affines suos rransferri honores et officia publica velint, exclusis illis, qui potioreiure et maiore merito promoveri ad ea deberent. Non nunc <hi TEIform="hi">Iosephum</hi> imitantur Aulici nostri, qui fratres suos haut satraparum voluit esse loco, aemuli sunt magis matris filiorum Zebedei. Besold. <hi TEIform="hi">de Consil. Pol. c. 14. n. 28.</hi> Add. Zevecot. <hi TEIform="hi">ad Florum lib. 3. c. 7.</hi> Schupp. <hi TEIform="hi">in Orat. de Opinione</hi>. Aliter sentit prudentissimus Aegypti Pro Rex, Iqui cum potuisset fratres suos Regi suo commendare, eos intra status sui humilioris limites manere maluit. (<hi TEIform="hi">Genes 47.</hi>) ad quem locum Lutherus, <hi TEIform="hi">in Commentar</hi>. ita scribit. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ioseph hat seinen <reg orig="Brüdern" TEIform="reg">Brudern</reg> <reg orig="männlich" TEIform="reg">mannlich</reg> und treulich gerathen, dass sie in ihrem Beruff bleiben, und in dem Ambt, darinnen sie bisshero gewesen, dass sie in einem frembden Lande nur nicht nach grosser Ehre und Herrligkeit stehen, sondern mit ihrem Stande und Ambte wollen zufrieden seyn, und dass sie ihnen nicht in Sinn nehmen, dass umb der grossen hohen Ehre Willen, darinnen sie ihren Bruder sitzen sehen, sie eben auch <reg orig="müsten" TEIform="reg">musten</reg> nach gleicher Ehre und Herrligkeit trachten. Und
<pb id="s021" n="7" TEIform="pb"/>
dasselbe wird ietzt beides nicht gehalten, und man siehet itziger Zeit solcher Exempel nicht. Denn itzt sihestu unter den hohen Dienern ihrer viel, wenn sie etwann zu hohen Aemtern kommen sind, daß sie sich alsdann bald unterstehen ihre Verwandten und Nechsten Freunde auch hoch zu haben, und reich zumachen</foreign>. Add Saavedr. <hi TEIform="hi">in <reg orig="Ideâ" TEIform="reg">Idea</reg> boni Princip. Symbol 50.</hi> Tract. nostr. <hi TEIform="hi">de <reg orig="Gratiâ" TEIform="reg">Gratia</reg> Princip. erga Ministrum. c. 3.</hi></p>
<p TEIform="p">III. Quamvis autem literae commendatitiae ad favorem alicuius scriptae scribentem non obligare dicantur. Bald. <hi TEIform="hi">in l. si literas C. mandat</hi>. <reg orig="Köppen" TEIform="reg">Koppen</reg>. <hi TEIform="hi">decis. 36. n. 10.</hi> Secus tamen est, cum fraus vel dolus accesserit. Fraudulenti enim consilli et commendationis est obligatio. <hi TEIform="hi">l. consilii, ibique Iac. Godofred. et Dd. omnes. de R. I.</hi> Dolus autem esse censetur, si quis hominem ut rebus gerendis idomeum commendat, ac laudat, quem tamen imperitum et inhabilem esse scit, aut scire debet. Quemadmodum enim, teste Gregorio Sayro <hi TEIform="hi">in Clave reg. lib. 12. c. 13. n. 1.</hi> is peccat, qui officium, quod ignorat, publicum sibi exercendum arrogat, propterea, quod <reg orig="indè" TEIform="reg">inde</reg> publicae rei damnum nasci possit, ita et eum, qui talem hominem ad officium gerendum commendat, ob temeritatem suae commendationis peccare, recte
<pb id="s022" n="8" TEIform="pb"/>
dicitur. Nulla resl (ait Conzen. <hi TEIform="hi">in suo Daniele. c. 61. §. 1.</hi>) gra viore <hi TEIform="hi">commendantium <reg orig="culpâ" TEIform="reg">culpa</reg></hi>, maiore Principis damno peragitur, et <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> eorum, qui auctores honorum illis sunt, rubore aut etiam detrimento, si indigni promoveantur. Idem <hi TEIform="hi">d. Tract. pag. 88.</hi> scribit: Neminem facile ommendaveris. Horat:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Si quem commendes etiam atque etiam aspice, ne mox</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Incutiant aliena tibi peccata pudorem.</hi></l>
</lg>
<p TEIform="p">Addendum, quod ille nescivit: <hi TEIform="hi">ne tibi et illi adfer ant damnationem, etiam atque eiam aspice.</hi> Qui apud Romanos ad munera publica certos homines nominabant, illi ob favorem utilitatis publicae tamquam sponsores in periculo et obligatione erant, si postea inepti et damnhosi reperirentur. <hi TEIform="hi">l. 2. §. 1. ad municip. l. ult. C. qui aetat. se excus. l. 1. et 2. C. de peric. nominat. l. ult. C. quo quisque ord. conven</hi>. Iis similis erat, qui substitutum in officio ordinat, pro quo fide iubere censetur. <hi TEIform="hi">l. 1. in fin. C. de Praepos. agent. in reb</hi>. Hering. <hi TEIform="hi">de fidei. c. 18. n. 36.</hi> Dav. Mevius <hi TEIform="hi">ad Ius Lubec. lib. 3. tit. 10. art. unic. n. 13.</hi> <reg orig="Sanè" TEIform="reg">Sane</reg>, in datione literarum recommendatitiarum cautione opus est, ne affectui, sanguini, amicitiae, precibus aut pretio id tribuatur, quod veritati, iustitiae, ac saluti publicae debetur: Is qui alium scopum in commendatione sibi propositum habet, peccat et damni intempestiva aut temeraria commendatione sua dati sese obnoxium reddit. Vid. Tr. nostr. de liter. Commendat. et earum abusu. Subicimus verba D. Arnoldi
<pb id="s023" n="9" TEIform="pb"/>
Mengering. <hi TEIform="hi">Scrutin. conscient. c. 8. q. 94,</hi> ubi ait: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Obrigkeiten fragen sich; Ob sie ihre Kinder, Verwandten, Schwäger, Freunde befördert, nicht dem gemeinen Nutz zum besten, und dass sie tüchtig und geschickt darzu wären, sondern nur aus fleischlichen</foreign> affect<foreign lang="GE" TEIform="foreign">en, Eigengesuch, Geniss, und eiteler Ehre, dass sie ihr Geschlecht und Freundschafft mögen wohl anbringen. In diesem Paß versahe es der fromme Samuel 1. Sam. 8. v. 1. 2. in dem er seine Söhne zu Richtern in Israel machte, da doch andere geschicktere und frömmere hätten können gebraucht werden.</foreign> Imprudenter egit Samuel, quod in tanta re, inconsulto Domino, carnali suo affectui, in promovendis suis liberis nimium indulsit, ait Luc. Osiand. <hi TEIform="hi">in d. locum.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.03" n="3" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO III. PECCAT MINISTER, QUI ALIAM, QUAM DEI GLORIAM, PRINCIPIS SUI AC REIP. SALUTEM, MINISTERII SUI SCOPUM SIBI PROPOSITUM HABET. I.</head>
<p TEIform="p">UT Gubernator cursum secundum, Medicus aegri salutem, Imperator victoriam; sic <hi TEIform="hi">Minister publicus Dei gloriam</hi>. Principisque sui, ac
<pb id="s024" n="10" TEIform="pb"/>
Rei publicae <hi TEIform="hi">utilitatem</hi> sibi proponit, et in eam rem toto animo ac studio incumbit. Hunc scopum bonus Princeps imperando, fidelis <hi TEIform="hi">Minister</hi> consulendo, vel exsequendo, et pius <hi TEIform="hi">subditus</hi> oboediendo, intendit. Felix illa Res publica, in qua Princeps, Ministri, ac subditi faciunt, quod ipsorum est officii; qua illud saluberrimum Poetae <reg orig="debitè" TEIform="reg">debite</reg> servatur:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Tu civem patremque geras, tu consule cunctis,</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Nec Tibi, nec tua te moveant, sed publica vota.</hi></l>
</lg>
<p TEIform="p">II. Peccat autem Minister omnis, qui privatam Principis utilitatem quaerit, publicam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> prorsus negligit. <hi TEIform="hi">Commodum namque publicum non tam Principis intelligi debet, quam Rei publicae</hi>. Et Princeps etiam ipse privatam negligere debet utilitatem, si cum <reg orig="publicâ" TEIform="reg">publica</reg> pugnet. Hippolitus à Collibus <hi TEIform="hi">in suo Consiliario</hi> Peccat et ille, qui suis commodis, suaeque gloriae studet, Dei autem gloriam tuendam vel promovendam in consiliis et actionibus suis minime respicit. Qui in Politico Regimine (ait ad mortem damnatus Hiberniae Pro-Rex, Comes Straffortus) ad commune bonum, tamquam <hi TEIform="hi">ad scopum summum</hi> actiones suas dirigit, iusti viri titulum meretur: Qui vero e contrario machinationibus suis <hi TEIform="hi">proprio commodo</hi> inhiat, aut <hi TEIform="hi">alium finem perversum et illicitum</hi> sibi proponit, haut immerito delinquens aut
<pb id="s025" n="11" TEIform="pb"/>
peccator appellandus, nec poenae dilatio veniae, aut condonationis privilegium indulget.</p>
<p TEIform="p">III. Memoratu dignum est, quod de nominatissimo Regni Galliae Ministro, Cardinali <hi TEIform="hi">de Richelieu</hi>, Vittorio Siri, <hi TEIform="hi">tom. 2. Histor. lib. 4. pag. 1468.</hi> scribit:</p>
<p TEIform="p">Hic scilicet Minister Regius in mortis lectulo cum iam accepturus viaticum ad tremendum Iudicem sub Sacramentalibus speciebus latentem, os et animum convertens sic dicebat: <reg orig="Eccò" TEIform="reg">Ecco</reg> <reg orig="là" TEIform="reg">la</reg> il mio Giudice, che ben tosto <reg orig="dourà" TEIform="reg">doura</reg> sententiarmi; lo prego con tutto il cuore, di condemnarmi,se altri oggetti nell' uso del suo ministerio varagono per la mia mente, che 'l bene dela Religione, è dello Stato. <hi TEIform="hi">id est: Hic est meus Iudex, qui cito iudicaturies est me, illum ex toto corde oro, ut me condemnet, si in usu et administratione mei ministerii aliud babuerim, aut cogitarim, aut intenderim, quam bonum Religionis et Status</hi>. Quam obtestati onem Richelianam se cum horrore animi referre, ait D. Wilh. Ignat. <reg orig="Scütz" TEIform="reg">Scutz</reg>. <hi TEIform="hi">Reflex. Polit. c. 2. §. 25.</hi> Nec sine causa; quis enim homo tam sincerus et perfectus in omnibus ac singulis actionibus suis, ut ne in minimo quidem peccare, coram tribunali DEI, severissimi Iudicis, se gloriari, poenam aeternae damnationis conscientiae securissimus rogare possit? In multis <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> labimur omnes. Et habet cor hominis multas latebras, quae impervestigabiles
<pb id="s026" n="12" TEIform="pb"/>
sunt. Sane testimonium bonae conscientiae cuivis homini cordi et curae esse debet, cavendum tamen <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg>, ne decipiatur. Quin tutius est, cum Psalte Regio orare: <hi TEIform="hi">Proba me Deus, et scito cor meum, proba me et cognesce semitas et vide si via iniquitatis in me est, et deduc me in via aeterna</hi>. (Psal. 139. v. ult) Quae ucrba sic explicat Osiander Paraphrastes: <hi TEIform="hi">Explora cor meum, cogitationes et actiones meas, non rigore iudicii tui in me animadvertas, sed ut, quod pravum in me est, tuo Spiritu corrigas</hi>.</p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.04" n="4" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO IV. PECCAT MINISTER, QUI OFFICIUM PUBLICUM PROPRIAE, NON COMMUNIS AC PUBLICAE UTILITATIS GRATIA, QUAERIT, I.</head>
<p TEIform="p">FInis debitus dignitatum et officiorum non sunt ipsae dignitates et officia, sed is, propter quem dignitates et officia instituta sunt. Quem finem qui non intendit, dum dignitates et officia petit, ille deficit in actione morali <hi TEIform="hi">ratione finis</hi>, et hinc actionem suam malam reddit. Non enim tam respondet eius intentio intentioni primaevae, et <reg orig="quà" TEIform="reg">qua</reg> officium primitus institurum est. D. Ziegl. <hi TEIform="hi">Dicastic. conclus. 5. §. 4.</hi></p>
<p TEIform="p">II. Primus autem et proximus dignitatum, ac officiorum publicorum finis est <hi TEIform="hi">Utilit as</hi> sive <hi TEIform="hi">salus publica</hi>, Principis scilicet ac
<pb id="s027" n="13" TEIform="pb"/>
populi, (vid. Robert. Anderson. <hi TEIform="hi">de Obligat. conscient praelect. 10. §. 10.</hi> per quam <hi TEIform="hi">Gloriae 'Dei</hi> velut <hi TEIform="hi">finis ultimus</hi>, quem omnes hominum actiones ultimato dirigendae, promoveatur. Hunc finem, qui in susceptione officii non attendit, sed ut suis <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> commodis ac fortunae inserviat, contra DEUM et Remp. peccat.</p>
<p TEIform="p">III. <hi TEIform="hi">Id <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> cura</hi>, (ita Besoldus, <hi TEIform="hi">in Consil. Polit. c. 3. n. 13. et 14. ex Antonini vita, lib. 1.</hi> Candidatum officii publici hortatur) <hi TEIform="hi">ne quid pro tuo commodo amplectaris, quod possit aliquando te compellere ad fallendam fidem, pcrdendam verecundiam, odium alicuius, suspiciones, imprecandum, simulandum, adpetendumque aliquid, quod parietes et velamenta desideret</hi>. Nemo bonum virum ad Magistratum, nisi commune bonorum omnium studium deferre debet. <hi TEIform="hi">Principi non nisi ex publico amore adhaerere debemus</hi>: Sic tueri debet Minister civium utilitatem, ut quidquid agit, ad Remp. referat, commodi propril oblitus. Respectus enim rerum privatarum (<foreign lang="GE" TEIform="foreign">das</foreign> privat interesse) semper offecit, officietque publicis Consiliis. Besold. <hi TEIform="hi">d. Tr. c. 14. §. 26.</hi> Aulici <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, aliter qui saciunt, perversi iudicii, sensusque <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> reprobi exsistunt. Catonena maiorem imitentur, munus Reip. quaerentes, qui (<hi TEIform="hi">teste Plutarcbo in <reg orig="Vitâ" TEIform="reg">Vita</reg> illius</hi>) cum neque gloriae <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> vel avaritiae, neque casu et fortuito eslet ad Rem publicam capessendam
<pb id="s028" n="14" TEIform="pb"/>
delatus, sed eam actionem, ut munus boni viri proprium elegisset, acriorem Reip. curam sibi quam api favo ducebat intendendam. D. Peller. <hi TEIform="hi">in Politico sceler. c. 15</hi> Verum equidem est, quod scribit Cauriana <hi TEIform="hi">discors. supre. il. 5. lib. Tacit. Annal. pag. 639.) L' Utile ha appresso ogn' huomo tanr aforza, rispetto all' insatiabil sete delle ricchezze, che negl' animi degl' huomini si truova, che chi vulo <abbr TEIform="abbr">l'</abbr> intentione di qualche persona sapere <abbr TEIform="abbr">d'</abbr> interno a qualche fatto, ch' egli o dica, o faccia, fa di bisogno, che quelli conosca, e vegga se da quella, epli ne puo qualche utile et emolumento trarre: Percioche movendosi natur almente quasi tutti <abbr TEIform="abbr">l'</abbr> huomini dall' utile piu che da qualumque altro sini si voglia. etc.</hi> Utile tamen ac <hi TEIform="hi">Interesse privatum</hi> apud bonum civem et Ministrum Reip. <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> publica utliitate praevalere debet.</p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.05" n="5" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO V. PECCAT MINISTER, QUI PER SOCORDIAM OFFICIO SUO DEBITO MODO NON DEFUNGTIUR. I.</head>
<p TEIform="p">QUod S. Apostolus (<hi TEIform="hi">Rom. 12. v. 7.</hi>) Ecclesiae Ministria inculcat, id eum omnibus Officialibus Politicis simul iniunxisse dicendum. <hi TEIform="hi">Si quis ministerium gerat</hi>, (ait <hi TEIform="hi">is sit occupatus in ministr ando</hi> i. e. (ut explicat Osiander) <hi TEIform="hi">si functioni graviter incumbat, qui praeest, is praesit</hi>
<pb id="s029" n="15" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">in sollicitudine</hi>. Quae verba Lutherus ita vertit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Hat iemand ein Ambt, so warte er des Ambts. Regieret iem and, so sey er sorgfältig</foreign>. Vult scilicet Apostolus, ut quisque suum, non alienum officiu faciat: nec alienum sibi exsequendum sumat. Osiand. <hi TEIform="hi">in d. l. Quae praecepit tibi Dominus</hi>, (inquit Ecclesiasticus <hi TEIform="hi">c. 3. v. 21.) illa cogita semper</hi>; <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dessen nim~ dich stets an,</foreign> ut habet Lutheri versio. Non aetas, non valetudo, non oracula et colloquia caelestia <hi TEIform="hi">Danielem</hi>, optimum Ministrum Regium, Virumque sanctum, â laboriosis functionibus avertebant. Conzen. <hi TEIform="hi">in Daniele c. 32. §. diligenter</hi>.</p>
<p TEIform="p">II. Non potest igitur non graviter peccare Minister, qui negligens in officio, illudque per somnolentiam, segnitiem, aut socordiam <reg orig="debitè" TEIform="reg">debite</reg> non exsequitur. Peccat is <hi TEIform="hi">contra Deum</hi>, in foro conscientiae, dum fidem iuramenti, sub qua sese obstrinxit, pro viribus mandato officio defungi, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nach besten Verstande und Vermögen sein Ambt treulich zuverrichten,</foreign> (ut vulgata sonat iuramenti clausula) non servat. Peccat <hi TEIform="hi">eontra Principem</hi> in foro soli, dum <reg orig="negligentiâ" TEIform="reg">negligentia</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> communem illius aut Reip. utilitatem vel non promovet, vel speratam impedit. <hi TEIform="hi">Maledictus</hi> (ait Propheta) <hi TEIform="hi">qui facit negotium Domini negligenter</hi>. Minister ignavus, suique muneris negligens, cum paccato falarium constitutum accipit, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Er nimmet
<pb id="s030" n="16" TEIform="pb"/>
seine Besoldung, und isset sein Berod mit Sünden.</foreign> Et pro modo et qualitate negligentiae malitiosae vel culposae talis minister vel officio privari vel alia <reg orig="poenâ" TEIform="reg">poena</reg> <reg orig="arbitrariâ" TEIform="reg">arbitraria</reg> puniri potest. Coeterum de negligentia iudicis vid. D. Ziegl. <hi TEIform="hi">Dicastic. Concl. 25. §. 10.</hi> ubi ait: <hi TEIform="hi"><reg orig="nèg" TEIform="reg">neg</reg> ligentiam in omnibus <reg orig="promiscuè" TEIform="reg">promiscue</reg> Officialibus poenam mereri</hi>.</p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.06" n="6" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO VI. PECCAT MINISTER, QUI CUM NEGLECTU DEMANDATI MUNERIS, NEGOTIIS SUIS PRIVATIS, AUT RECREATIONIBUS QUIBUSCUNQUE VACAT. I</head>
<p TEIform="p">HAut postrema pars est obligationis, qua Minister publicum officium suscipiens Principiac Reip. tenetur summa cum industria, rebus gerendis vacare, nullumque tempus occupationibus et administrationibus neceslariis suffurari. Minister non suus est, sed Principis sui et negotiorum.</p>
<p TEIform="p">II. Sunt tamen Ministri, qui studiorum privatorum amoenitate capti, malunt in museo latere, quam mandato munere defungi. Alii nimis ad rem intenti domesticis negotiis sese implicantes, frequentiores in campo, quam in templo, in area, quam in Curia esse solent; Alii aliis rebus non necessariis sese immiscentes frigidi, tardi et negligentes sunt in expeditionibus.
<pb id="s031" n="17" TEIform="pb"/>
Minus <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg>, Tempus destinatum <reg orig="commodissimè" TEIform="reg">commodissime</reg> rei gerendi, minime auferendum, et alienae vel domesticae rei mancipandum. Species furti est, tempus negotiis Reip. debitum rei privatae elocare. Nec otiosa studia officio publico anteponenda. Minime igitur Minister per privatas occupationes patiatur sese abstrahi ab administratione muneris sui, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pa/rerg/a</foreign> non fiant <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e(/rga</foreign>. Si quid temporis rebus peractis superest, id licite suis negotiis suisque commodis promovendis aut recreationi corporis et mentis, impendere potest, modo id sine publicae rei fiat dipendio. E convenevole cosa (ait Cauriana. <hi TEIform="hi">Discors. in Tacit. lib. 4. Annal. p. 569.</hi> che ogn' huomo doppo <abbr TEIform="abbr">l'</abbr> havere tra vagliato nei negotii, o per sesteslo, ò pel publico, si goda ritirato; suoi spassi, et i suoi piaceri per ristauro dell' animo, et del corpo: intendendo pero di quei piaceri, i quali per quanto comporta la fragilita humana savano senza offesa di Dio. Notabiliter scibit Audin, <hi TEIform="hi">dans les Maximes politiques et mor ales. part. 2. chap. 10. Nos plaisirs ne nous doivent pas estre si cures qu' als ruinent nos affaires. Et quoyqu'en certaines saisons, ils semblent licites et honorables; ils diviennent criminals', s' ils nous surprennent dans un temps <reg orig="destinè" TEIform="reg">destine</reg> à des occupations plus serieuses: C' est pourquoy tous ceux, qui sont en charge, doivent disontinuer leur passe temps, lors qu' ils se voyent obligez de satisf aire le Public.</hi></p>
<pb id="s032" n="18" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Omne autem damnum. quod à Ministro in alia re occupato per neglectum officii, eius <reg orig="culpâ" TEIform="reg">culpa</reg>, Reip. infertur, ei imputatur, quippe qui officio commisso <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> vacans id vel praecavere potuisset, vel saltim debuisset.</p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.07" n="7" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO VII. PECCAT MINISTER, QUI, UBI SPECIALI PRINCIPIS MANDATO OPUS EST, PROPRIA AUCTORITATE QUID PERAGENDUM SUSCIPIT.</head>
<head>I.</head>
<p TEIform="p">SUnt quaedam Rei publicae negotia <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> natura <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> ardua, gravia, et periculosa, ut sine <reg orig="longâ" TEIform="reg">longa</reg> deliberatione, ac speciali Principis ipsius mandato gerenda numquam suscipi debeant. Inter ea sunt, privilegiorum vel novorum concessio vel veterum abolitio: Cultus Religionis immutatio: novarum legum sanctio: armorum sumptio, etc. Haec atque alia similia negotia, si Minister, sive <reg orig="bonâ" TEIform="reg">bona</reg> sive <reg orig="malâ" TEIform="reg">mala</reg> intentione, forte quod prudentiam atque dexteritatem suam maioris faciat, quam Principis sui, absque praescitu, consensu et consilio eius gerenda suscipiat, non potest non ob temeritatem suam gravem culpam contrahere, poenamque indeprecabilem incurrere. Si enim Ministro nec mandati principalis fines temere excedere licet, multo minus sine mandato rem arduam,
<pb id="s033" n="19" TEIform="pb"/>
cuius <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> est dubius eventus, ex qua vel personae Principis, vel Reip. damnum emergere posset, suscipere licebit. Notabile est illud <hi TEIform="hi">Mahometis</hi>, supremi trium Imperatorum Ottomannorum Ministri, quem nonnulli <hi TEIform="hi">Minitrissimum</hi> <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> appellant, dictum, quod saepius in ore habebat: <hi TEIform="hi">Se numquam, etiam de re <reg orig="minimâ" TEIform="reg">minima</reg>, quamvis sibi id licere scivisset, inscio Principe statuere voluisse</hi>. Hippol. à Collib. <hi TEIform="hi">in Paelatino suo. pag. 780. edit. nov.</hi> <reg orig="Sanè" TEIform="reg">Sane</reg> apud Romanos in rerum publicarum administratione impune ei non fuit, qui contra mandatum Imperatoris (idem est, si absque necessario mandato fiat) quamquam <reg orig="egregiè" TEIform="reg">egregie</reg> et feliciter rem gesserat, quod Manlius Torquatus domestico exemplo docuit. <hi TEIform="hi">Vid. Liv. lib. 8. Histor. Rom.</hi> qui ibidem subdit: <hi TEIform="hi">Triste quidem exemplum, sed in posterum salubre iuventuti</hi>.</p>
<p TEIform="p">II. Peius illi Ministri faciunt, qui auctoritatem mandati Principis, quam non habent, obiciunt, <reg orig="eâque" TEIform="reg">eaque</reg> facta sua temeraria, impia, aut iniusta defendere satagungt. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es sind nicht alles Fürstliche Befehliche</foreign> (verba sunt D. Mengeringii, <hi TEIform="hi">Scrutin. Conse. cap. 17. q. 104</hi>) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die der <reg orig="Fürsten" TEIform="reg">Fursten</reg> und Herren Titul tragen, denn manche Hochsprecher <reg orig="können" TEIform="reg">konnen</reg> leichtlicher sagen und auch erwann schreiben: Ihr <reg orig="gnädigster" TEIform="reg">gnadigster</reg> Herr habe es befohlen etc. Ist aber <reg orig="Sünde" TEIform="reg">Sunde</reg>
<pb id="s034" n="20" TEIform="pb"/>
wieder das 8. Gebot neben andern</foreign> concurrenti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">en, die andere Gebot betresfen. Und sollen grosser Herren Räthe und Beambte ihr Gewissen prüffen, ob sie etwas im Nahmen, und unter dem Schein, als wenn es ihrer Gnädigsten Herren Befehlich, bewust, und willen etc. gethan, geschrieben, und gesiegelt, darumb sie doch keine Wissenschafft haben?</foreign></p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.08" n="8" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO VIII. PECCAT MINISTER, QUI <foreign lang="GR" TEIform="foreign">polopra/gmwn</foreign> EST, ET OFFICII SUI LIMITES EXCE DIT.</head>
<head>I.</head>
<p TEIform="p">DEforme ac turbulentum vitium est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">polupragmos1u/nh</foreign>, quod in quocumque hominum ordine magna inferre solet damna, maxima autem in Ecclesia et Republ. Nascitur illud vel ex inquietudine naturae, vel ex stulta aemulatione, vel ex ferventi et immodica ambitione. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">polupragmos1u/nh</foreign> ruens in vocationem alienam, usurpans. quae sunt officii alieni, non tantum infelix est, et Reip. perniciosa, sed punitur etiam divinitus in ipsis auctoribus. <hi TEIform="hi">Vid. tract. nostr. de gratia princip. erga Ministr. cap. 12</hi>.</p>
<p TEIform="p">II. Optime igitur monet Ecclesiasticus (<hi TEIform="hi">cap 10. in fin.</hi>) ne quis se immisceat negotiis
<pb id="s035" n="21" TEIform="pb"/>
alienis, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">daß man sich in frembde Händel nicht mischen solle.</foreign> Ad quem textum D. Osiander notat: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Was dich nicht brennet, das lesche nicht.</foreign> Rationem alibi Ecclesiasticus praegnantissimam subicit, (<hi TEIform="hi">capite scil. 3. v. 22.</hi>) ubi ait: <hi TEIform="hi">In supervacuis rebus</hi> (quae sc. ad te non attinent) <hi TEIform="hi">noli scrut ari multipliciter. Quae mandata sunt tibi, cogita <reg orig="sanctè" TEIform="reg">sancte</reg>; plurima enim super sensum hominum ostensa</hi> sunt <hi TEIform="hi">tibi.</hi> Multos enim supplantavit praesumptio eorum, et in vanitate detinuit <hi TEIform="hi">sensus illorum</hi>. Lutherus ita vertit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Was dir GOtt befohlen hat, des nimm dich stets an, denn es frommet dir nichts, daß du gaffest nach dem, das dir nicht befohlen ist. Und was deines Ambts nicht ist, da laß deinen Fürwitz: denn dir ist vor mehr befohlen, weder du kanst ausrichten.</foreign> Nemo est omnium hominum (<hi TEIform="hi">inquit Osiander in not.</hi>) in his terris, qui affirmare ausit, se vocationis suae per omnia semper satisfacere. Itaque <foreign lang="GR" TEIform="foreign">polupragmos1u/nh</foreign> fugienda est: ne videlicet aliena curemus, nostra negligamus. Qui vel de viribus suis praesumunt, vel admodum sapientes se esse confidunt, turpiter confunduntur, et ab illa sua confidentia evertuntur. Est enim specics Idololatriae <hi TEIform="hi">Confidentia in sua sapientia</hi>. Ideoque Paulus monet, ne simus apud nosmetipsos sapientes. (<hi TEIform="hi">Rom. 12.</hi>) <foreign lang="GR" TEIform="foreign">polupragmos1u/nh</foreign>
<pb id="s036" n="22" TEIform="pb"/>
(ait Besoluds <hi TEIform="hi">de Consil. polit. c. 11. n. 37.</hi>) numquam diligens est in sibi commissa functione. <reg orig="Ergò" TEIform="reg">Ergo</reg>; <hi TEIform="hi">cada uno se contenga en el cerco de su estado, si quiere ser de valor alcuno</hi>, ait A. Perez Hispanus, <hi TEIform="hi">in aphorism. n. 284</hi>.</p>
<p TEIform="p">III. Peccat igitur Minister, qui viribus suis nimium confidens officii sui limites egreditur, et rebus ad se minime pertinentibus sese immiscet, sive bene sive male res exitum habuerit. <hi TEIform="hi">Culpa est</hi> (inquit Iureconsultus Romanus <hi TEIform="hi">in l. culpa. de R.</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">J.</foreign>) <hi TEIform="hi">immiscere se rei ad se non pertinenti</hi>.</p>
<p TEIform="p"><foreign lang="GR" TEIform="foreign">polopra/gmones2</foreign> plerumque attrahunt sibi calamitates et exitium lege et ordnine iustitiae divinae. Peucer. <hi TEIform="hi">in lect. Chron. ad annum 1570</hi>.</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Munia progenitrix odii in contraria vertit,</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Poenisque involvit se</hi> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">polupragmos1o/nh</foreign>.</l>
</lg>
<p TEIform="p">Exemplum praebet <hi TEIform="hi">Iohannes Funccius</hi>, Chronologus, qui Regiomonti in <reg orig="Borussiâ" TEIform="reg">Borussia</reg>, <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> se alienis negotiis <reg orig="periculosè" TEIform="reg">periculose</reg> immilcuisset, decollatus, et sub ultimae plagae exspectatione dixit:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Disce <reg orig="meô" TEIform="reg">meo</reg> exemplo mandato munere fungi,</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Et fuge ceu pestem</hi> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">th\n polupragmos1u/nhn</foreign>.</l>
</lg>
<p TEIform="p">Transfer extrinsecus, et <reg orig="intrò" TEIform="reg">intro</reg> converte curiositate, si quidem delectaris malorum <reg orig="tractandâ" TEIform="reg">tractanda</reg> <reg orig="historiâ" TEIform="reg">historia</reg>, domi tibi copiosa est materia.</p>
<p TEIform="p">Quantum ad Aliyona aquae est, folia aut quot germinat ilex.</p>
<pb id="s037" n="23" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Tantam multitudinem invenies peccatorum in <reg orig="vitâ" TEIform="reg">vita</reg> et perturbationum in animo, et delictorum in officio. Plutarch. <hi TEIform="hi">in libello de Curiositate, quem refert Peller. in scelerat. Polit. 67.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.09" n="9" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO IX. PECCAT MINISTER, QUI PLURA OFFICIA CAPTAT, QUAM QUIBUS RECTE ADMINISTRANDIS PAREST.</head>
<head>I.</head>
<p TEIform="p">REperiuntur Ministri, qui vel ex ambitione, vel ex nimio pecunias corradendi studio, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">desto stärckere Besoldung zuerlangen,</foreign> vel ex <reg orig="invidiâ" TEIform="reg">invidia</reg>, humeris susi plus oneris et laboris imponunt, quam ipsorum vires patiuntur, dum non una atque altera administratione, licet satis laboriosa, contenti cum aliorum exclusione muneribus simul pluribus praeesse cupiunt. Idem autem <reg orig="publicè" TEIform="reg">publice</reg> perniciosum esse, negare nemo poterit. <reg orig="Vulgò" TEIform="reg">Vulgo</reg> namque dicitur: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <hi TEIform="hi">pluribus intentus minor sit ad singula sensus: Et nusquam esse, qui ubique est</hi>. Cavendum autem, ne(ut loquitur Imperator <hi TEIform="hi">in l. ult. pr. Cod. de Adsessor</hi>.) <reg orig="Cùm" TEIform="reg">Cum</reg> quis ad utrumque festinat officium, neutrum <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> peragat: et turpissimum esse ait Gregorius <hi TEIform="hi">in can.t 1. dist. 89. Si singula rerum ministeria personis totidem non fuerint distributa</hi>.</p>
<pb id="s038" n="24" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">II. Ob hanc rationem de Romano iure nemo plus quam unius ordinis, militiae, vel cinguli nomen affectare potest: qui secus facit, poena 10. librarum auri mulctandus: nec quidquam ex eo fructus consequitur. <hi TEIform="hi">l. 5. et l. ult. C. qui milit. poss. lib. 12.</hi> Eodem iure prohibetur quis Advocati et Adsessoris munere simul fungi <hi TEIform="hi">d. l. ult. C.</hi> ibique Brunneman. <hi TEIform="hi">de Adsess.</hi> item ne quis duobus Magistratibus eodem tempore adsideat, d. l. §. 2. Optime Tiberius Imp. (Tacit. lib. 1. Annal.) <hi TEIform="hi">Plures facilius munia Reip. sociatis latis laboribus exsecuturos esse, ait</hi>. Percioche, (ait Caurian. <hi TEIform="hi">in comment. d. loco,</hi>) l' ambitione, e lasete di havere, che naturalmente ne gl' huomini si truova, non si toglie via, con l' haver cio che si desidera, anyi con l' ottenere si fa maggiore. Equell' istesso per non haver à temere die persona, procura molte volte di terre la vita, â chi quello, che egli desideratiene.</p>
<p TEIform="p">III. <reg orig="Malè" TEIform="reg">Male</reg> igitur agit Minister, qui duo, tria vel plura vel ambitione ductus, vel ut pinguius salarium capiat, officia ad se rapit, quibus tamen gerendis idoneus esse non potest. Nec minus male agit Princeps, qui ut nonnumquam fit, Ministro suo laboris patientissimo, velut gladio quodam <hi TEIform="hi">Delphico</hi> uti vult, eumque negotiorum multiplicium iustitiae, militiae, oeconomiae etc.
<pb id="s039" n="25" TEIform="pb"/>
multitudine fere opprimit, cum tamen is omnibus istis rebus administrandis minime par sit. Vid. Tract. nost. de <hi TEIform="hi">Resignat. Official. Cap. 4. n. 6.</hi> Inter omnes convenit (ait Seneca, <hi TEIform="hi">de brevit. vitae. cap. 6.</hi>) nullam rem bene exerceri posse ab homine occupato: quando animus districtus nihil altius recipit, sed omnia velut inculcata respuit.</p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.10" n="10" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO X. PCCCAT MINISTER QUI VARIARUM NOVITATUM, QUIBUS REIP. TRANQUILLITAS TURBATUR, EIUSQUE SALUS IN DISCRIMEN CONIICITUR, TEMERARIUS AUCTOR ET INVENTOR EST.</head>
<head>I.</head>
<p TEIform="p"><reg orig="VUlgò" TEIform="reg">VUlgo</reg> <hi TEIform="hi">mutatio quaevis periculcsa</hi> dicitur, cumprimis in publicis rebus. Novitas eius, ait Ant. de Putrio. <hi TEIform="hi">in in cap. non debet, de consangu. et affin.</hi> quod admodum diu obtinuit et aequum iustumque visum est, periculosa censetur. Unde novitates, anquam suspectae, et odiosae, utpote quae discordias pariunt, turbasque in Republ. excitant, vitandae, nec nisi urgentissima <hi TEIform="hi">Necessitas</hi>, aut evidentissima <hi TEIform="hi">Utilitas</hi> communis earum inductionem suadeat, inducendae. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es ist gewiß</foreign> (scribit Theodorus Reinking. in Polit. Biblic. Lib. 2. axiom. 119.) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und hat es die Erfahrung
<pb id="s040" n="26" TEIform="pb"/>
von Abeginn gegeben, daß alle</foreign> Mutationes, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und sonderbare Enderungen, so wieder alles Herkommen, Sitten und Gewohnheit in dem gemeinen geist- und weltlichen Wesen, von Regenten vorgenommen worden, gleich bey denen Ständenu nd Unterthanen eine</foreign> diffiden<foreign lang="GE" TEIform="foreign">tz und Mißtrauen erwecket, daraus gleichfam als aus einer schädlichen Quelle, Auffstand, Krieg, und grosse Gefahr sich leichtlich entspinuet.</foreign></p>
<p TEIform="p">II. Sunt ingenia quorundam Ministrorum nimis subtilia et ignea, quae cum in adsiduo motu versentur, novandis quam gerendis rebus aptiora, Curitus. <hi TEIform="hi">lib. 4. histor.</hi> Ea novitatibus semper student, quae plerumque exitus non solum minime exoptatos, sed exitiales habere solent.</p>
<p TEIform="p">III. Animadvertendum autem est, non quamvis mutationem, publice utilem a salutarem, odioso novitatis titulo, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der Veränderung,</foreign> mactandam esset. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Es geschiehet in gemein, daß alles, ob es gleich löblich, nützlich, und erbaulich, Neuerung bey der Welt heisset, wenn es nur ein wenig dem alten Herkommen, und der Gewohnheit in geist- oder weltlichen Sachen zuwieder laufft,</foreign> ut diximus
<pb id="s041" n="27" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">in Resolutione propositionum</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von dem Ambte Christlicher Regenten, und derer Diener bey Erbauung des Chirstenthums</foreign> <hi TEIform="hi">quaest. 53.</hi> Sic Communitas quaedam pagi <reg orig="nuperrimè" TEIform="reg">nuperrime</reg> rogabat, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gnädige Herrschafft möchte sie doch mit der Neueruug verschonen, daß sie von dem Pfarr vor der Beichte ausdem Catechismo nicht</foreign> examinir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">et würden. In Kirchen-Sachen</foreign> (scribit Auctor, quem cit. loco lauda vimus) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ist vielmehr gewisse, und zwart gar allein Neuerung, was ohne, und wieder die Gebot GOttes Menschen haben eingeführet, welche Neuerungen aus dem Mittel zu raumen, und hergegen alles, was nur müglich, nach dem Muster des Herrn Christi, und seiner Apostel-Kirchen, anzustellen.</foreign> <reg orig="Optimè" TEIform="reg">Optime</reg> D. Reinking <reg orig="suprà" TEIform="reg">supra</reg> allegato loco scribit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Dieses muß nicht dahin ausgedeutet und verstanden werden, als wenn gantz keine Enderung und Verbesserung im Geistund Weltlichen</foreign> Statu, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">GOttes geoffenbarten Wort und Willen nach vorzunehmen, öffenrlich eingeschlichene <reg orig="Irrthüme" TEIform="reg">Irrthume</reg> nicht abzuthun, noch <reg orig="schädlicheder" TEIform="reg">schadlicheder</reg> gesunden Vernunfft und
<pb id="s042" n="28" TEIform="pb"/>
natürlichen Billigkeit zuweder lauffende böse Sitten und Gewohnheiten, gar nicht zu ändern, sondern daß es nicht</foreign> <reg orig="temerè" TEIform="reg">temere</reg>, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">unvorsichtig, GOttes Wort zuwieder, ohne Noth, Recht, und Nutzen des gemeinen Besten, geschehe.</foreign></p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.11" n="11" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XI. PECCAT MINISTER, CUI POTIOR GRATIA ET FAVOR PRINCIPIS, QUAM SALUS POPULI.</head>
<head>I.</head>
<p TEIform="p">SAlus populi suprema Lex esse dicitur, bono Principi <reg orig="sanctè" TEIform="reg">sancte</reg> semper servanda: salus itidem populi suprema ac potissima Ministri consiliorum et actionum regula esse debet. Qui <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, (ut <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> fit) maiorem gratiae aulicae <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> salutis publicae rationem habent, ii contra officium probi ac fidelis Ministri peccant. Magis enim se ipsos quam Principem et Rem publicam amant. Eis propterea gratia et favor Principis potior ac eligibilior, quam salus Reip. Hanc perire aut in discrimen quodvis incidere facile sustinere possunt, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> eis salva maneat gratia Aulae et ex <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> fluens privata utilitas. Idolum Gratiae Principis colentes, non audiunt lamenta et
<pb id="s043" n="29" TEIform="pb"/>
gemitus subditorum, <reg orig="iniuriâ" TEIform="reg">iniuria</reg> oppressorum; non moventur lacrimis viduarum, orphanorum, aliarumque miserabilium personarum. Obstruunt aures, occludunt oculos, ne videant malum in civitate. Mercenarii sunt, sibi potius, quam publicae rei servientes.</p>
<p TEIform="p">II. In eorum numero sunt et illi Ministri, qui ut Principi placeant, antiqua subditorum iura ac privilegia sub variis praetextibus, citra ullam Reip. necessitatem, evidentemque utilitatem violare, labefactare, restringere, aut penitus tollere, quovis modo laborant. Et <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> nec gratiores <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> in multorum Principum Aulis, nec populo pestilentiores. Hisce pro oraculo est illud Machiavellisticum: <hi TEIform="hi">Populum esse propter Principem</hi>. Sed magis <reg orig="conscientiosè" TEIform="reg">conscientiose</reg> Cauriana noster, <hi TEIform="hi">discors. in Annal. Tacit. lib. 4. pag. 501.</hi> scribit. <hi TEIform="hi">Il Principe debbe ridursi alla mente ad ogn' hora come egli è cosi strettamente, et à tutti insieme, et à ciasuno in partiscolare de i sudditi suoi congiunto, ch' d' essi il bene, et il male è suo proprio, come'l suo loro. Onde con</hi> Horatio <hi TEIform="hi"><reg orig="sipuò" TEIform="reg">sipuo</reg> dire</hi>; Tene magis populus, an populum tu salvum esse velis. Eandem mentem et Principis Minister habere debet.</p>
<pb id="s044" n="30" TEIform="pb"/>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.12" n="12" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XII. PECCAT MINISTER, QUI MAGIS PRINCIPEM QUAM DEUM TIMET, MAGISQUE PRINCIPI, QUAM DEO PLACERE STUDET.</head>
<head>I.</head>
<p TEIform="p">INter cetera, quibus Minister, cuiuscumque sit sortis ac conditionis, munitus esse debet, principem facile locum obtinet <hi TEIform="hi">vera Pietas</hi>. Prima ubique cura sit, placere DEO. <hi TEIform="hi">Pietas enim ad omnia utilis.</hi> Nec quidquam ei deerit, qui Deum timet. Pietatis autem sincerae officium inter alia est, <hi TEIform="hi">plus Deum timere, quam Principem, magisque studere DEO placere quam Principi</hi>. Illustre pietatis sanctissimae exemplar <hi TEIform="hi">Iosephus</hi> in <reg orig="aulâ" TEIform="reg">aula</reg> Pharaonis; et <hi TEIform="hi">Daniel</hi>, in <reg orig="aulâ" TEIform="reg">aula</reg> Regum Nabuchodonosoris et Darii, omnibus Ministris esse possunt: Felices, qui saepius-id meditantur, feliciores, qui serio studio per totum ministerii tempus id sequuntur!</p>
<p TEIform="p">II. Qui <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Minister magis Principem timet, quam Deum, illiusque gratiam maioris aestimat, quam Dei, is <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> graviter peccat, sic caducam creaturam aeterno Creatori anteponendo, ac vitam, fortunam, animamque suam summo perditionis periculo exponit. Nec melior ille,
<pb id="s045" n="31" TEIform="pb"/>
qui pietatem quidem prae se fert, nec tamen in administratione officii eam adhibet. Besold. <hi TEIform="hi">de consil. pol. c. 9 §. 60. Piedad de ministros en palabras, y non en las obr as del officio, non se quenta entre virdudes. Enganno lallamaria yo</hi>, ait Pereyius <hi TEIform="hi">in Aphor. n. 69.</hi> Praeterea Minister iram Principis. magis quam Dei timens, non potest non in perpetuo servili timore vivere, quod <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> miserrimum. Contra qui Deum <reg orig="piè" TEIform="reg">pie</reg> timet, nihil timere potest, fumum, umbram, foliorum defluxus, mundana omnia aestimans. Deum igitur, ô Homo, time, ille dominus est, ama DEUM, charitas foras mittet timorem. Servi DEO in timore ac tremore, cetera non timebis, non. magis, quam spumas Indici maris. Nemo Deum timens, hominem forinidat, non timet, ubi non est timor, si timet, quod Deus iussit timere. Conyen. <hi TEIform="hi">in Daniele suo. pag. 117.</hi> Cogitet Minister Principi suo, non autem Deo suo fidelis, quod aliquando quidam ex Angliae proceribus dixit: <hi TEIform="hi">Si Deo meo tanta animi contentione oboedientiam debitam praestare studuissem, quanto quidem studio Regis mei honorem tutatus sum, stabilis mansissem, et non cecidissem</hi>.</p>
<p TEIform="p">III. Cogitet etiam Minister, quam fragile, fluxum et caducum bonum sit <hi TEIform="hi">Gratia</hi>, et favor Principis. <hi TEIform="hi">Ec favor de los Principes</hi> (ait Perey. <hi TEIform="hi">Aphor. de Cas cartas. n. 49.</hi>) <hi TEIform="hi">suelno: fresco</hi>
<pb id="s046" n="32" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">del estio: Sossiego de la mar: El Est ado de la Luna</hi>. Et n. 42. ait: <hi TEIform="hi">La Gratia de los Principes engannosa, caduca, mortal, sombra de la Mverte: la misnca Mverte</hi>. Gratia autem Dei praestantissimum homini bonum, securitate plenum, laetitiis adflues, non fallax, sed purum et constans. Vid. <hi TEIform="hi">Tract. nostr. de Gratia Princip. erga Ministrum. cap. penult. et ult.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.13" n="13" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XIII. PECCAT MINISTER, QUI IN ACTIONIBUS SUIS NON DEI AC PRIN CIPISSUI, SED PROPRIUM HONOrEM. ET GLORIAM SECTATUR.</head>
<head>I.</head>
<p TEIform="p">MInister quanto demissiore cultu adorari se à subditis videt, <reg orig="tantò" TEIform="reg">tanto</reg> magis honores tales sibi nocituros repellere debet, non magis alios, quam se <hi TEIform="hi">Principis Ministrum esse</hi>, cogitando. Qui vero in omnibus (ut nonnumquam fieri solet) proprium honorem fectatur, is contra Deum ac Principem suum peccat. <hi TEIform="hi">Contra Deum</hi>, quod homo gloriam rei bene ac feliciter gestae sibi ipsi, non Deo, <hi TEIform="hi">cui soli debetur</hi>, adscribat, cum Babyloniae Rege exclamando: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das ist die grosse Babel, die ich erbauet habe, zu Ehren meiner Herrligkeit</foreign>. Tales sunt
<pb id="s047" n="33" TEIform="pb"/>
improbi honoris divini fures. Notabilia de hoc <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kenodoci/as2</foreign> crimine sunt Lutheri verba. (<hi TEIform="hi">Tom. 1. Iehnens. pag. 232.</hi>) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Das andere Werck des andern Gebots ist, sich hüten, flieheu und meiden alle zeitliche Ehre und Lob, und ja nicht suchen seinen Nahmen, Gerücht, und groß Geschrey, daß iederman von ihme singe und sage, welches gar eine fährliche und doch die allergemeinste Sünde ist, und leider wenig geachtet. Es haben alle heilige Väter über daß Laster geklagt, und einträchtiglich beschlossen, daß es das allerletzte Laster sey zu überwinden.</foreign> S. Augustinus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">spricht, alle andere laster geschehen in <reg orig="bösen" TEIform="reg">bosen</reg> Wercken, ohn allein die Ehre, und eigen Wohlgefallen geschiehet in und von den guten Wercken. Darum wann der Mensch nicht mehr zu thun <reg orig="hätte" TEIform="reg">hatte</reg>, denn dieses Werck, <reg orig="hätte" TEIform="reg">hatte</reg> er dennoch sein Lebenlang überheupt zu schaffen, mit diesem Laster zu sechten, das so gemein, so listig, so behend und themisch ist auszutreiben. Nun lassen wir diese gute Werck alle stehen, und üben uns in vielen andern geringen guten Wercken, ia eben durch andere gute Wercke dieses
<pb id="s048" n="34" TEIform="pb"/>
umbstossen, und gantz vergessen, also wird dann der heilige Nahme Gottes durch unsern verfluchten Nahmen, eigen Wohlgefallen und Ehre-suchen unnütz angenommen, und verunehret, der allein solte geehrt werden, welche Sünde schwerer ist vor GOtt denn Todtschlag und Ehebruch.</foreign> Haec Lutherus. <hi TEIform="hi">Quae quidem verba satis dura, sed Dei verbo <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> contraria.</hi> add. Mengering. <hi TEIform="hi">Scrutin. Conscient. c. 6. q. 41. et c. 12. q. 40.</hi> Baxter. <hi TEIform="hi">de abnegat. sui. Discurs. nostr. de odio et contemptu sui</hi>. Ex omnibus vitiis (<hi TEIform="hi">verba sunt Strafforti Hiberniae Pro-Regis</hi>) quae magnorum ingeniorum animos inquinare, et commaculare solent, nullum maius odium parit, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <hi TEIform="hi">ambitio</hi>, cui <hi TEIform="hi">avaritia</hi> ut plurimum se comitem adiungit. Qui contagiosis his morbis infecti sunt, ut propositum scopum attingant, nil pensi habent, sive Religionis et rationis limites egrediantur, sive necessitudinis et consanguinitatis vincula confringant. <hi TEIform="hi">Maxima vanitas</hi> (ait Besold. <hi TEIform="hi">de Consil. polit. c. 11. §. 31.</hi>) <hi TEIform="hi">levissimique animi indicium est, Gloriam pro seopo suarum sibi actionum: cum nempe gloriam babere vel non adipisci, <reg orig="merè" TEIform="reg">mere</reg> fortuitum sit. Gloria <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> nostra, conscientiae nostrae testimoninium est</hi>. Qui res <reg orig="praeclarè" TEIform="reg">praeclare</reg> gestas suae vel prudentiae, vel fortitudini adscribunt, ii <reg orig="reverâ" TEIform="reg">revera</reg> sunt <hi TEIform="hi">idololatrae</hi>, et hamo suo thymiama adolent. D. Osiander. <hi TEIform="hi">in Habacuc. cap. 1. v. 16.</hi></p>
<pb id="s049" n="35" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">II. <hi TEIform="hi">Contra Principem</hi> suum peccat Minister, qui gloriam ei debitam sibi vindicat. Habuerunt hanc prae aliis laudem Germani veteres, apud quos Principem suum defendere, tueri, sua quaeque fortia facta gloriae eius assignare, praecipuum sacramentum erat. Tacit. <hi TEIform="hi">lib. de Germ. morib</hi>. Sic <hi TEIform="hi">Agricola</hi> numquam in suam samam gestis exsultavit, ad auctorem et ducem, ut, Minister fortunam referebat. Ita virtus in obsequendo, verecundia in praedicando, extra invidiam, nec extra gloriam erat. Tacit. <hi TEIform="hi">in <reg orig="vitâ" TEIform="reg">vita</reg> Agric</hi>. Commendat hanc Ministri prudentiam, ut <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> salutarem Saavedra Hispanus <hi TEIform="hi">Symb polit. 10.</hi></p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.14" n="14" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XIV. PECCAT MINISTER, QUI IN GRATIAM PRINCIPIS SUI INIUSTAM CAUSAM DEFENDIT.</head>
<head>I.</head>
<p TEIform="p">PErsuadent sibi nonnulli Ministri, in officio <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> <hi TEIform="hi">fideles</hi> sese exhibere, si pro utilitate Principis sui quamcumque causam, licet iniustissimam defendere, et contra iustitiam commoda fiscalia augere laborent. Si <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> Principi lis est cum vicino Principe vel suo Vasallo, aut subdito super Castro, ikurisdictione, venatione, vel alio iure, et ex Actis publicis, literariis documentis, aut testium attestatis
<pb id="s050" n="36" TEIform="pb"/>
<reg orig="apertissimè" TEIform="reg">apertissime</reg> constet, Principem iniustam fovere causam, non dubitant tamen tales ministri, putativae fidelitatis laudem captantes, eam acriter defendere, et <reg orig="minimùm" TEIform="reg">minimum</reg> adversam partem ad iniquam transactionem cogere. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ich muß von Ambts wegen,</foreign> dicunt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">meines gnädigsten Herrn Nutzen befördern, ich habe darauff geschworen.</foreign> Besold. <hi TEIform="hi">de Consil Polit. c. 14. §. 12.</hi> ubi ait: Officii ratio, et Principis utilitas, color vulgatissimus est, quem privatis intentionibus Consiliarii improbi obducunt. <hi TEIform="hi">Vestido de Conseieros para sus fines, el servicio de su amo. Perez. aphor. n. 50.</hi> Qui <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ab officii sui necessitate, et praetensione Principis utilitatis <hi TEIform="hi">patrocinium iniustitiae</hi> quaerit, hunc tu Consiliarium, non <reg orig="indè" TEIform="reg">inde</reg> magis fidelem Principi, sed eum privatae cuidam intentioni colorem obducere praesagire potes. <hi TEIform="hi">&#132;Alterius enim commodum nemo praeponit conscientiae suae, nisi insimul privatum ipsemet emolumentum inde speret.</hi> Besold. d. l.</p>
<p TEIform="p">II. Haec <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> ministri <hi TEIform="hi">Fidelitas</hi> non est fidelitas, sed perversitas. Vera fidelitas nec veritati nec iustitiae contraria esse debet. Maior <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> obligatio est, quam Minister Deo ac conscientiae debet, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Principi suo. Falluntur, qui fidelitatem ministerialem ultra iusti limites extendunt. Praeterea, non sufficit fidelem esse Principi suo,
<pb id="s051" n="37" TEIform="pb"/>
cumprimis Deo superiori Domino, fidelem esse convenit.</p>
<p TEIform="p">III. Videant igitur ministri, quibus sub specie <hi TEIform="hi">fidelitatis</hi> aut obligationis potius est, quod Principi utile, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> quod pium, iustum, ac honestum, quomodo in magno iudicii die, supremo Iudici Deo, rationem reddant. Feudistarum dogma est, <hi TEIform="hi">in fidelitate Vasalli semper <reg orig="tacitè" TEIform="reg">tacite</reg> exceptum censeri Dominum antiquiorem ac superiorem</hi>. Antiquior ac superior ministri Dominus est Deus, hic in omni obligatione <reg orig="humanâ" TEIform="reg">humana</reg> potior ac superior censeri debet.</p>
<p TEIform="p">IV. Examinent etiam <reg orig="hîc" TEIform="reg">hic</reg> conscientiam suam Officiales illi, qui, licet sciant, Dominos suos in aliquibus locis, verbi gratia, Iurisdictionem non habere, nisi restrictam, quodammodo tamen per alluvionem quasi et latenter omnem iurisdictionem ad se trahere nituntur. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wie dann die tägliche Erfahrung zu erkennen gibt, daß die</foreign> Potentiores, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und deren Beambte den</foreign> iurisdictionalien <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit allerhand übergriffen hefftig nachtrachten, und die schwächere sich deren allgemachsam zu begeben nötigen.</foreign> Vid. Hostiens. <hi TEIform="hi">in cap. 1. de Offic. ordinar. in 6.</hi> Capyc. <hi TEIform="hi">Decis. Neapol. n. 34.</hi> subiciens ibidem hoc vulgare proverbium: <hi TEIform="hi">Ubi Leo tenet pedes, cetera animalia quiescunt.</hi> Sed Principes eorumque Ministri cogitent illud
<pb id="s052" n="38" TEIform="pb"/>
divinum sub maledictione omnibus hominibus iniunctum praeceptum: NON CONCUPISCES REM PROXIMI TUI. vid. Tract. <hi TEIform="hi">de Peccat. Princip. concl. 14</hi>.</p>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.15" n="15" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XV. PECCAT MINISTER, QUI PRINCIPI SUO MACHIAVELLISTICAM RATIONEM STATUS INCULCAT, EAMQUE IN CONSILIIS ET ACTIONIBUS SUIS UNICE SEQUITUR.</head>
<head>I.</head>
<p TEIform="p">CUm iustae, ac Christianae Res publicae ad sui salutem nihil exigant, quod ab honesto ac pio dissentiat, sed illa sola iis prosint, quae virtuti congruunt, habebit quidem verus Politicus pro scopo consiliorum suroum <hi TEIform="hi">Rationem Status</hi>, (raison <hi TEIform="hi">d' Estat)</hi> <hi TEIform="hi">et salutem publicam</hi> supremam legem iudicabit, publicae rei tamen nihil commendabit, quod <hi TEIform="hi">impium, turpe</hi>, aut ab honesti limitibus discedat. Qui secus fecerit, non magis illo ipso agit <hi TEIform="hi">Politicum</hi>, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> medicinam professus <hi TEIform="hi">medicum</hi> se praebet, dum pro <hi TEIform="hi">pharmaco</hi> miscet <hi TEIform="hi">toxicum</hi>. Idem <hi TEIform="hi">verus</hi> Politicus fraudum ac scelerum vias, quae calcandae veniunt iis, qui per iniuriam dominatus aliasque Res publicas parant, <reg orig="exactè" TEIform="reg">exacte</reg> quidem callet, non laudat tamen in numero bonarum artium,
<pb id="s053" n="39" TEIform="pb"/>
praetextu <hi TEIform="hi">Rationis Status</hi>, aut publici emolumenti, <reg orig="quinimò" TEIform="reg">quinimo</reg> ab iis <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="ocissimè" TEIform="reg">ocissime</reg> abstinendum esse svadet, et quidem <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg>, quoniam <hi TEIform="hi">honestas</hi> ita suadeat, <hi TEIform="hi">tum</hi> quia <hi TEIform="hi">Rationi Status</hi> conveniens sit. Tenet <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Politicus eiusmodi flagitia et artes, atque Medicus venena, ut nempe et cavere illa doceat, et à iam grassantibus Rem publicam tueri, quoad conceditur. vid. Conring. <hi TEIform="hi">de civil. prudent. c. 2.</hi> ubi ait: <hi TEIform="hi">ante Machiavellum repertum non esse, qui eiusmodi malas artes tamquam leges prudentia, et rationes <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> gerendae iustae alicuius Reip. scriptis tradere et Orbi commendare sastinuerit, semper tamen ab optimis et laudatissimis civilit prudentiae Magistris, sententias Machiavellisticat damnatas, et earum auctores ex consertio virorum benorum exclusos fuisse.</hi></p>
<p TEIform="p">II. Inter alia autem impia et prorsus detestanda impoliti Politici Machiavelli dogmata sunt haec: 1. Religio rationi status famuleutr. 2. Princeps pietatem, quam non habet, prae se ferat. 3. Religionem statui pro tempore congruentem falsis miraculis firmet. 4. Religionem Ethnicam Christianae praeferat. (vid. Saavedr. <hi TEIform="hi">Symbol. Polit. 24. et 27.</hi>) 5. Fortunae, non virtuti, casui, non DEO, felicitatem adscribat. 6. Moysis auctoritatem et leges, vi et armis, non fide et DEO Nixas fuisse credat. 7. Status servandi ampliandique <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg>, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> debeat omnia iura perfringere, ad omnem ventum vela vertere
<pb id="s054" n="40" TEIform="pb"/>
paratus sit. 8. Credat virtutes, si semper <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> adsint, et serventur, perniciosas, si inesse putentur, fructuosas esse. 9. Belli iustitiam in eo, quod sibi utile videtur, statuat. 10. Tyrannum aliquem insignem imitetur, <reg orig="contemptâ" TEIform="reg">contempta</reg> crudelitatis <reg orig="famâ" TEIform="reg">fama</reg>, (oderint, dum metuant) immanitatem uno impetu, sensim <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> beneficentiam exerceat. 11. Ita Principi servanda fides, ut cum id utilitas flagitaverit, eam violare non dubitet. 12. Malis moribus implenda civitas, ut quando libuerit, vinmdicta sumi possit: alendae factiones inter subditos, et boni publici amantes è medio tollendi. 13. Ea demum promissa servanda, quae commodis nostris inserviunt. 14. Principi non <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> colenda pietas, fides, integritas, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> danda opera, ut <reg orig="sanctè" TEIform="reg">sancte</reg> colere videatur simulando dissimulandoque. 15. Sic homines iuramentis fallendi, ut pueritalis. 16. Omnia sunt virorum fortium. 17. Si violandum est ius, propter imperium violandum. 18. Cura Regni terreni studio Religionis potior esse debet. 19. Princeps non debet esse mancipium fidei vicino datae. etc.</p>
<p TEIform="p">III. Haec atque alia huius farinae principia et dogmata <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> proh dolor! in nonnullis Principum Christianorum aulis, pro <reg orig="summâ" TEIform="reg">summa</reg> maximeque <reg orig="necessariâ" TEIform="reg">necessaria</reg> <reg orig="sapientiâ" TEIform="reg">sapientia</reg> venditari, magnisque laudibus eius
<pb id="s055" n="41" TEIform="pb"/>
professores, Machiavellistae, homines <hi TEIform="hi">latae conscientiae et multae fidei</hi>; id est, <hi TEIform="hi">nullius</hi>, evehi solent, alii <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> regulas sanioris et Christianae Politicae sectantes, velut homines simplices et ad Remp. moderandam inepti, irridentur ac reiciuntur.</p>
<p TEIform="p">IV. <reg orig="Verùm" TEIform="reg">Verum</reg> enim <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, <hi TEIform="hi">Pietas ac iustitia</hi> optima Status Ratio; qui hanc in consiliis et actionibus suis ubique sequuntur, felices, qui <reg orig="contrà" TEIform="reg">contra</reg> eam negligunt, infelices. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Fromm und warhafftig seyn, behüten den König, und sein Thron besteht durch Frömmigkeit.</foreign> (Prov. 20. v. 18.)</p>
<p TEIform="p">Unica <reg orig="certò" TEIform="reg">certo</reg> Salus imperantis, Dei lege gerere Rem publicam, iustitiam, aequitatemque tueri: haec norma, hic scopus, haec vita est Regis, <reg orig="hâc" TEIform="reg">hac</reg> <reg orig="disciplinâ" TEIform="reg">disciplina</reg> imbuenda est adolescentia, <reg orig="hâc" TEIform="reg">hac</reg> <reg orig="viâ" TEIform="reg">via</reg> eundum omnibus Rem publicam capessentibus. Conzen. <hi TEIform="hi">in Epist. dedic. ac Elect. Bavar. de Histor. Reg. Abyssin.</hi> Qui <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ministri pro consiliorum et actionum suarum <reg orig="unicâ" TEIform="reg">unica</reg> <reg orig="normâ" TEIform="reg">norma</reg> Machiavellisticam Politicam habent, illi Christiani Politici nomine <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> digni, sed pro Pseudo-Politicis et Atheis habendi. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Solche Machiavellisten und Atheisten sind in einem</foreign> praedicamento. Atheismus enim fundamentum Machiavellisticae Rationis status. Reinck. <hi TEIform="hi">Polit. Biblic. L. 3. axiom. 38.</hi> ubi docet; impiam illam ac falsam
<pb id="s056" n="42" TEIform="pb"/>
Rationem status Diaboli Decalogum esse, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">deß Teuffels zehen Gebot,</foreign> Divino Decalogo prorsus contrarium. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Die ver meinte,</foreign> (scribit Auctor axiom. 36.) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und äusserlich zwar fein</foreign> appari<foreign lang="GE" TEIform="foreign">rende, aber in fich</foreign> falsa et iniusta Ratio status, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">die bloß in Begierde fremder Herrfchafften, Land und Leute, und wie dieselbe durch Betrug, List, und Geschwindigkeit, auch unterm vermeinten Schein und Vorwand des</foreign> boni publici, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder gemeinen Bestens, auch wohl gar der</foreign> Religion, item simulir<foreign lang="GE" TEIform="foreign">ten Rechtens (wie es leider anietzo hergehet) mit Gewalt und Tyranney mögen</foreign> occupirt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und an sich gerissen, und damit eines Staat grösser und mächtiger werden, Gott und seine Gebote, Treu und Glau ben, Auffrichtig- und Redligkeit zurück setzet, bloß uff daß Glück und eigen Nutz siehet, dieselbe ist keine</foreign> vera status, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sondern</foreign> Diaboli Ratio, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">welche</foreign> Idolum Principum, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">der ungerechten Potentaten Abgott nit unbillig genant, aber in aller erbaren, sonderlich aber Christlicher Regenten Hertzen vor ein abfcheulich</foreign> monstrum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und</foreign> portentum generis humani
<pb id="s057" n="43" TEIform="pb"/>
<foreign lang="GE" TEIform="foreign">geachtet werden soll. Es streitet diese vermeinte</foreign> Status rario <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit dem</foreign> scopo, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und Zweck, warunb Gott Potentaten, Könige Fürsten und Herrschafftem eingesetzt, nemlich, daß sie sollen Gerechtigkeit lieben, Recht und Gerechtigkeit handhaben, die unterdruckten wieder alle Gewalt schützen, selber aber nicht thun.</foreign> Idem d. loc. graviter scribit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ob angeführte</foreign> Ratio status <foreign lang="GE" TEIform="foreign">(welche auch eine böse Tochter, so ihrer Mutter nachartet,</foreign> <reg orig="raisòn" TEIform="reg">raison</reg> delguerre, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder Kriege-</foreign> estat <foreign lang="GE" TEIform="foreign">genant, ausgeheckt) ist nichts anders als</foreign> Diaboli Decalogus, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wer diesen in seinen</foreign> Pholiti<foreign lang="GE" TEIform="foreign">schen Staats-</foreign> Catechismum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">bringen, und des</foreign> Machiavelli praecepta <foreign lang="GE" TEIform="foreign">vor seine Bibel und Catechismum halten, oder weit praeferiren will, der kan es thun,</foreign> suo periculo, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">deme er denn hie zeitlich gedient, der wird ihm auch den elvigen Lohn</foreign> <hi TEIform="hi">per eandem status sui Diabolici Rationem</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">geben, in seinem Reiche oben an setzen, und warm genug halten. Worauß denn gewiß, daß ein solcher</foreign> Staatist, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder Mann von Staat, so lange er ein</foreign> Staatist <foreign lang="GE" TEIform="foreign">ist und bleibet, kein Theil am Reiche GOttes haben und erlangen kan,
<pb id="s058" n="44" TEIform="pb"/>
und wann er noch Gnade bey Gott endlich finden und erhalten soll, so muß ihn GOtt durch Unglück und Wiederwertigkeit erst von seinem Staat gantz herunter stossen, in die Ereuß-Schule führen, und starck auff ihn zuschlagen, daß er die Teuffelische</foreign> Staats-<foreign lang="GE" TEIform="foreign">Gedancken fahren lasse.</foreign> <reg orig="Benè" TEIform="reg">Bene</reg> H. Besselius, <hi TEIform="hi">Cancell</hi>. in Tr. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Richrer Stul Pilati: <hi TEIform="hi">Rationgem Status</hi></foreign> appellat, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">den rasenden Staat, und Deckel aller Boßheit.</foreign></p>
<p TEIform="p">V. Qui <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Minister Deum magis timet et amat, quam Principem et Mundum, is detestatur Diabolicae Politicae dogmata. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Einem Christlichen</foreign> Ministro (scribit nonnemo) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gehets hart zu Hertzen, welcher in eines solchen Herrn Dienste geräth, dessen Will und Befehl vor recht gehet, dessen Ebrgeitz alles weichen muß, bey welchem die heutige</foreign> Pseudo-Ratio Status, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder vielmehr</foreign> Idolum rationis <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gleichsam angebetet, und</foreign> ad amusim observirt <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wird, es sey gleich die</foreign> Intention <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wieder GOtt, wieder Recht und wieder die Liebe seines Nechsten. Wann nun ein sonst ehrliches und wohl aufferzogenes Gemüt in einem solchen Rath zu sitzen komt, wann er höret, daß der Fürst die</foreign>
<pb id="s059" n="45" TEIform="pb"/>
Consultation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von dem</foreign> <hi TEIform="hi">sic volo, sic iubeo</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">anfängt: wann er siehet, daß entweder die sämptliche Räthe aus Furcht, oder aus Schmeichelung auff das</foreign> <hi TEIform="hi">placet</hi> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu</foreign> votiren, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">oder dardurch gantz un Christliche</foreign> maiora <foreign lang="GE" TEIform="foreign">hervor kommen, mein Gott! wie ist es müglich, daß ein solcher</foreign> Minister <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nicht bey sich hertzlich betrübt und bestürtzt werde! und gleichwahl erfahren und sehen wir an vielen Orten täglich, daß es ein gemein Ding sey:</foreign> quid enim frequentius <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg>, quam praetexere pietatem ambitioni, voluntatem pro ratione et iustitia? <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Was ist doch gemeiner, als seine Unthaten, sein Gottloses Vorhaben, mit dem Mantel der unumbgänglichen Nothöurfft, der</foreign> conservation <foreign lang="GE" TEIform="foreign">seiner Land und Leute, Erhaltung des Friedens und allgemeinen Ruhestandes, und dergleichen zu bedecken, nicht anders, als wenn kein GOTT, oder ihme der Menschen Hertz und Gedancken verborgen wären.</foreign> Audiamus adhuc D. Wilh. Ignat. Schuzium, Reflex. Pol. c.2. ubi de Machiavellisticis Axiomatibus ita scribit: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Ist das nicht ein schöner</foreign> Decalogus? <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wann ihn die Bauren <reg orig="verstünden" TEIform="reg">verstunden</reg>, meinestu nicht, sie <reg orig="würden" TEIform="reg">wurden</reg> mit Schelm
<pb id="s060" n="46" TEIform="pb"/>
und Dieben umb sich werffen, und fürterhin auch wahr und auffrichtige</foreign> Politicos <foreign lang="GE" TEIform="foreign">mit dergleichen unfreundlichen und</foreign> disreputirli<foreign lang="GE" TEIform="foreign">chen Maaß-Stab messen wollen? Und ob wohl von Zeiten</foreign> Machiavelli <foreign lang="GE" TEIform="foreign">sich keiner öffentlich herfür gethan, so solche Lehrstücke also ungescheut in Schrifften behaupten wollen, so findet man doch leider heutiges Tags der jenigen noch viel, so ihren Fürsten, Herren, und Obern, eben dergleichen, und bald ein ärgers fast täglich einrathen: der</foreign> effect <foreign lang="GE" TEIform="foreign">giebt es an Tag, in dem so langwierige Kriege, und daraus entstehender Untergang so vieler Land und Leuten,</foreign> per solam status rationem, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">noch alleweilen</foreign> defendirt, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so unbegreiffliche</foreign> coniuncturen, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und zwar von den jenigen, welche in ihrem Thun und Lassen nicht besser als der Schandlose</foreign> Machiavellus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">zu achten seind, noch täglich</foreign> iustificirt <foreign lang="GE" TEIform="foreign">werden. Wie ist es doch möglich, daß dieser grobe Geselle</foreign> Machiavell, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">von einem vernünfftigen Manne könne oder solle</foreign> Politco <foreign lang="GE" TEIform="foreign">gehalten werden, der so</foreign> <reg orig="effrictâ" TEIform="reg">effricta</reg> fronte, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">so</foreign> <reg orig="quadratè" TEIform="reg">quadrate</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">und <reg orig="unverschämt" TEIform="reg">unverschamt</reg> heraus platzen darff? Wenn das subtil ist, was er geschrieben, so seind
<pb id="s061" n="47" TEIform="pb"/>
alle Sachen uff der Welt</foreign> subtil. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wann das</foreign> politi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">sch, was er gerathen, so ist nichts mehr zu finden, so nicht könne</foreign> politi<foreign lang="GE" TEIform="foreign">sch genannt werden. Der kein Gewissen hat, der kan dergleichen Zoten noch viele und weit andere vorbringen, und also leichtlich ein stattlicher</foreign> Politicus <foreign lang="GE" TEIform="foreign">werden. Es seind aber des Nahmens und der Ehre eines</foreign> Politici <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nicht werth, die ohne Scheu und Gewissen ihre Seele und Seeligkeit in Wind schlagen, ihre von Gott habende</foreign> talenta <foreign lang="GE" TEIform="foreign">in eine so abscheuliche</foreign> cloacam <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vergraben, Fürsten und Herren nur zum Schertz und wohlgefalen dienen, andere unterdrucken, das</foreign> idolum rationis Status <foreign lang="GE" TEIform="foreign">muthwilliger weise in allen ihren Thun und Lassen anbeten, und sich, wie oben angezeigt, verhalten.</foreign> Hactenus ille.</p>
<pb id="s062" n="48" TEIform="pb"/>
</div2>
<div2 id="FrMI.01.16" n="16" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>CONCLUSIO XVI. PECCAT MINISTER, QUI METUENS INDIGNATIONEM PRINCIPIS, INIQUA CONSILIA ET ACTIONES TACENDO ADPROBAT.</head>
<head>I.</head>
<p TEIform="p">VIr fortis amicus est veritatis, infensissimus adulatorum hostis, severitatis observator, perpetuo tenore sibi constans, delatoribus inimicus, in sententia dicenda liber, à superstitione alienus, in dictis gravis: Principi <reg orig="iuxtà" TEIform="reg">iuxta</reg> ac aliis sententiam <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> dissimulans. Furius Ceriolan. <hi TEIform="hi">cap. 2. §. 15</hi>. Talis Minister omnis esse dcbet, qui Principi est à consiliis, is loquatur <reg orig="liberè" TEIform="reg">libere</reg>, quod res est, magis Dei quam Principis sui, qui veritatem odit, iram et odium metuens. Italicum proverbium est: <hi TEIform="hi">mal delibera, qui troppo time.</hi> Timidus non est fidelis, quia periculum plus timet <reg orig="quànm" TEIform="reg">quanm</reg> publico commodo commodare studet. <hi TEIform="hi">Elque no habla con libertad, ô no idiscreto, ô no fiel</hi> Perez. Hispanus <hi TEIform="hi">Aphor. n. 7</hi>.</p>
<p TEIform="p">II. Magnanimitatis in Ministro illustrem memoriam in se complecitur <hi TEIform="hi">Papiniana securis</hi>, quam Romanus ille iustitiae Sacerdos Papinianus ferre maluit, quam detestandum fratricidium sui Principis
<pb id="s063" n="49" TEIform="pb"/>
exculpare. vid. Besold. <hi TEIform="hi">in oratione, cui titulus, Papiniana securis</hi>. Gloriosum id tantum odium est, quod odio recti iustique in virum bonum derivatur. <hi TEIform="hi">Idem de Consil. Polit. c. 10. n. 39. et n. 25</hi>. ait: nostros nunc Iurisperitos et Aulico-Politicos magis <hi TEIform="hi">Placentinos</hi> <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <hi TEIform="hi">Papinianistas</hi> esse studere. Memini, Dn. Parentem meum <hi TEIform="hi">Andream Fritschium, ICtum, et Consulem de Civitate Michliniensi praeclare meritum</hi>, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">nu=n makari/thn</foreign>, in quodam loco suarum aedium, quem quottidie praeterire necesse erat, sequentem versiculum inscribi curasse:</p>
<lg org="uniform" sample="complete" TEIform="lg" part="N">
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Facere <reg orig="probè" TEIform="reg">probe</reg>,</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Sapere <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg>,</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Dicere <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg>,</hi></l>
<l TEIform="l" part="N"><hi TEIform="hi">Haec tria faciunt Politicum</hi>.</l>
</lg>
<p TEIform="p">III. Minister autem, qui veretur <reg orig="liberè" TEIform="reg">libere</reg> dicere, quae vera, iusta, honesta, ac <hi TEIform="hi">Silentiarius</hi> esse mavult, is <hi TEIform="hi">tacendo moraliter peccaeto</hi> cooperatur. Dum enim super re <reg orig="illicitâ" TEIform="reg">illicita</reg>, aut <reg orig="iniustâ" TEIform="reg">iniusta</reg>, quam respondendo probabiliter impedire potuisset, interrogatus â Principe, non respondeat, nec contradicat, silentio suo rem istam comprobare videtur: Nec obtinet <reg orig="hîc" TEIform="reg">hic</reg> vulgatum illud: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Mit stillschweigen könne man viel verantworten;</foreign> Ibi enim non tacendum, ubi loquendum. Potius illud valebit: <hi TEIform="hi">Qui tacet, consentire videtur</hi>. Hippol.
<pb id="s064" n="50" TEIform="pb"/>
à Collib, <hi TEIform="hi">in suo Consiliario</hi>. Qui taciturnitate aut alio modo iniustas sententias confirmant, haut multo lunt iis meliores, qui eas pronuntiarunt, et conscientiam suam alienis peccatis onerant. Osiand. in Syrac. c. II. Tempus loquendi est, (ait D. Schutz. <hi TEIform="hi">in Commentariolo, de <reg orig="rectâ" TEIform="reg">recta</reg> silendiratione, cap. 3</hi>.) <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> à Magistratu, Principe, vel te superiore inter rogaris: <hi TEIform="hi">Tunc enim</hi> (ait Sapiens) <hi TEIform="hi">vide, ut responsum tuum capus habeat</hi>: maxime, si eiusmodi quaestio causam, seu materiam contineat, quae <hi TEIform="hi">peccatum</hi>, Reips. <hi TEIform="hi">salutem</hi>, vel detrimentum, privatorum iacturam, vel damnum, <hi TEIform="hi"><reg orig="directè" TEIform="reg">directe</reg></hi> vel <hi TEIform="hi"><reg orig="indirectè" TEIform="reg">indirecte</reg></hi> ipost se trahere possit. Tunc enim semper eo usque respondendum erit, ut iis, quae DEI sunt, Reip. salus; huic <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> privatorum commoda cedant: <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Man muß nicht Brey im Maul behalten, und mit der Sprache zu rück halten, sondern reden was vor GOtt im Gewissen zuverantworten ist.</foreign> Neglectus Decalogi et eius ipraeceptorum facit, quod plerique metu calumniarum perterriti, si pro <reg orig="iustitiâ" TEIform="reg">iustitia</reg> et veritate contra potentiores dicendum et pugnandum sit, patrocinium tale vel defugiant, vel in alios derivent, vel si officii ratione id suscipere tandem cogantur, ita leniter et tenuiter tractent, ut neque ulcus tangant, neque
<pb id="s065" n="51" TEIform="pb"/>
<hi TEIform="hi">scapham dicant scapham</hi> sed molli animo praediti mollia verba fundant, et ut plurimum neque calidum, neque frigidum, spirent, denique vulgatum istud: <hi TEIform="hi">Calumniare audacter, semper aliquid haeret</hi>, nimis <reg orig="timidè" TEIform="reg">timide</reg> timeant. Quorum factum Viri Cordati numquam proba verunt, quod viderent ad silentii asylum eos confugere et interim iustitiam, ac veritatem silentio prodere. Ernest. <hi TEIform="hi">Cothman, in Praefat. ad Lector. praemiss. Respons. iuris Academ</hi>. Fugit, non tantum qui mutat locum, sed et qui subtrahit solatium: fugit, qui se sub silentio abscondit: fugit, qui tacet, cum resistere deberet, ait Gregor. <hi TEIform="hi">homil. 14. in Evang</hi>. Quisquis metu (ait Augustin <hi TEIform="hi">can. 11. q.3</hi>.) cuiuslibet potestatis veritatem occultat, iram Dei contra se provocat, quia magis timet hominem, quam Deum. Uterque reus est, et qui veritatem occultat, et qui mendacium profert, quia et ille prodesse non vult, et iste nocere desiderat. Sapienter vir sapiens Syracides ait: <hi TEIform="hi">Pro veritate propugna etiam cum periculo vitae, et Dominus Deus dimicabit pre te. (Syr. 4. v. 33.) Candor, sive perspicus et aperta veritas</hi>, quae ingenue et sincere animi sensa, et quidquid optimum videtur, profert, libertatemque adhibet in Magistratu admonendo, eiusque erratis corrigendis, consiliarii quasi propria quaedam virtus est. <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Wenn aber
<pb id="s066" n="52" TEIform="pb"/>
das Glück, oder vielmehr Unglück</foreign> (sic scribit nonnemo) <foreign lang="GE" TEIform="foreign">einen</foreign> Ministrum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">dahin getragen hat, wo es an die Thür mit grossen Buchstaben geschrieben stehet:</foreign> VERITASODIUM PARIT, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">wo man das</foreign> PLACEBO <foreign lang="GE" TEIform="foreign">nur allein singen, und mit der lieben Warheit zu rück stehen muß, das thut einem Heroischen, und</foreign> genero<foreign lang="GE" TEIform="foreign">sen Gemüth wehe, und schmertzlicher als der Todt selbsten.</foreign></p>
<p TEIform="p">Vespasianus Imp. cum per nuntium <hi TEIform="hi">Helvidium Priscum</hi> monuisset, ne ingrederetur Senatum, respondit: <hi TEIform="hi">In tua est potestate, ut me moveass loco, quousque igitur tandem me ingredi oportebit?</hi> Ingredere <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg>, et os contine: sententiam non roga, et tacebo: At oportebit me rogare: ergo iustum aequumque mihi videbitur, conveniet me respondere. Si dixeris, interficiam, num me aliquando immortalem esse dixi? si interfeceris, tu tuum, ego meum praestabo, tuum est occidere, meum mori non trementem. <hi TEIform="hi">Ab! utinam omnes Principum Ministri hoc animo secretum Consilium Regiminis ingrederentur, et ahene <foreign lang="GR" TEIform="foreign">par)r(hs1i/as2</foreign> muro contra Principum minantium et indignantium impetus se munirent!</hi></p>
<p TEIform="p">IV. Non minus et ille Minister peccat, qui Principi aliter suadet, quam sibi iustum videtur. Francisci de Almeida
<pb id="s067" n="53" TEIform="pb"/>
apophthegma est: <hi TEIform="hi">Peccatum esse, fere proximum illi, quodcommittitur in Spiritum Sanctum, in consilii dandis aliter suadere, ac sibi iustum bonumque esse videatur</hi>. Di dire nelle consulte il pater loro, contrario à quel, ch' essi intende, vano doversi dire. Botero. <hi TEIform="hi">i. d. detti. tit. Consigliere</hi>.</p>
</div2>
</div1></body></text>




</TEI.2>
