Polypi proverbio dicebantur olim, vel stupidi, stolidique, vel rapaces, et vncis vnguibus homines. Siquidem ob eam causam Polypo stultitiam tribuunt, quod ad manum captantis vltro mouetur, nec aliter capitur, nisi quod non cedat, auctore Athenaeo. Adscribitur autem rapacitas tenacitasque, quod, quidquid brachiorum flagellis nactus fuerit, suctu trahat, ac retineat. Plautus in Aulularia. Ego istos noui polypos, qui vbi quidquid attigerint, tenent: Nihil autem vetabit, quo minus polypos appellemus eos, qui semet in omnem habitum vertunt, omnibus assentantes. Quos eleganter notat Phocylides,

id est,

Ion, apud Athenaeum lib. 7.

id est,

Huc pertinet, quod admonet Plautus, vt qui sapit, bonus sit bonis, malis malus. Hoc nomine laudat Pindarus in Nemeis hymno 4. quendam, *malqaka\ me\n frone/wn e)sloi=s2, traxu\s2 palugko/tois2 e)/fedros2. id est, Mollis erga bonos, asper vero insidiator erga molestos aduersarios. Non abludit hinc, quod ibidem habetur hym. 3. *en paisi\ ne/oisi pai=s2, e)n d' a)ndra/sin a)nh\r, tri/ton e)n palaiote/roisi me/ros2, e(/kaston oi(=on e)/xomen bro/teon e)/qnos2, id est, Inter pueros teneros puer, inter viros autem vir. Tertia inter seniores pars, quodque vt habemus mortale genus. Laudat Prindarus hominem omnium moribus et aetatibus sese attemperantem. Eodem titulo laudat quempiam in Pythiis hym. 8. *tu\ ga\r to\ malqako\n e)/rcai te kai\ paqei=n o(mw=s2 e)pi/stasai, kairw=| su\n a)trekei=, id est, Tu enim et humaniter agere nosti, et affectum sumere tempori congruentem. Rursum eiusdem operis hym. 4. *kei=nos2 ga\r e)n paisi\ ne/os2, e)n de\ boulai=s2 pre/sbus2. id est, Nam ille inter pueros iuuenis, in consiliis vero senex. Idem eiusdem operis hym. 2. fi/lon ei)/h filei=n, poti\ de\ e)xqro\n a(/te e)xqro\s2 e)w\n lu/koio di/kan u(poqeu/somai. id est, Amicum contingat amare, caeterum aduersus inimicum tanquam inimicus, lupi more incurram, siue insidiabor.

id est,

Aenigma proverbiale dici solitum in homines praegrandi quidem corpore, ceterum ingenio nullo. Clearchus in commentario de proverbiis apud Athenaeum lib. 8. hinc ortum scripsit. Stratonicus citharoedus, cum Porpin vidisset Rhodium citharoedum ingenti corporis mole, verum arte non perinde magnum, percunctantibus quibusdam, quisnam is esset hunc ad modum respondit, ou)dei\s2, kakos2, me/gas2 i)xqu\s2, ancipiti dicto significans illum, nullum, id est, nullius esse pretii, malum et improbum, magnum corpore, denique piscem, quia mutus esset, et infacundus ac male canorus. Theophrastus De risu fatetur dictum quidem esse a Stratonico, sed non in Porpin, verum in Simylam histrionem, me/gas2, ou)dei\s2, sapro\s2, i)xqu\s2, id est, Nullus, magnus, putris, piscis. Sed elegantius, quod retulit Clearchus, propter amphibologiam non inuenustam. Aristoteles in eodem mox loco apud Athenaeum super hoc adagio fabulam huiusmodi refert in Repub. Naxiorum. Apud Naxios, locupletes quidem plerique vrbem habitabant, caeteri vero sparsi per vicos agebant. In quodam itaque vico, cui nomen Lestadae, Telegoras habitabat praediues, ac nobilis, multaeque apud plebem auctoritatis, cui cum alii complures honores habebantur, tum praecipue muneribus quotidianis ciuium honorabatur, adeo, vt, qui vendebant, si quis minoris liceretur, quam vellent, dicere soliti sint, se malle dono dare Telegorae, quam tanti vendere. Quidam igitur adolescentes, cum piscem ingentem licitarentur, ac piscator ex more diceret, se malle Telegorae dono mittere, quam tanti vendere, moleste ferentes eadem audire toties, simulata benevolentia, ad Telegoram adduxerunt emptum piscem. Quem cum ille libenter accepisset, tum ipsum adorti sunt, tum filias iam nubiles constuprarunt. Quod factum, indigne ferentes Naxii, abreptis armis inuadere conati sunt adolescentes, tantaque hinc orta seditio, vt Lygdamis, huius tumultus praefectus, post arrepta tyrannide patriam oppresserit. Hactenus Aristoteles. At haec, non videmus, quid ad proverbium faciant, nisi duo faciamus proverbia, quorum hoc posterius sic efferatur, Citius Telegorae donarim, quam tanti vendam. Nam Athenaeus indicat Aristotelem de proverbio disseruisse. Videtur esse senarius, sed inuerso dictionum ordine perturbatus. Constabit si legas: ou)dei\s2 me/gas2 i)xqu\s2 kako\s2.

PRoverbiali figura dixit Theognis:

id est,

Admonet adagium, e probis parentibus nasci liberos probos, ex improbis improbos. Simili forma dixit Horatius in Odis:

Venustius erit, si ad indocti doctoris indoctum discipulum referatur, ad improbi nutricii improbum alumnum. Pertinet adagium ad illam classem: kakou= ko/rakos2 kako\n w)o\n, id est, Mali corui, malum ouum. Et,

id est,

Est autem Squilla, herbae genus, non dissimilis aloe, de qua multa Plinius in diuersis locis.

NON omnia possumus omnes, apud Virgilium in Pharmaceutria. Proverbialis sententia, qua vix tritiorem aliam reperies. Sumpta videtur ex Homero, apud quem Iliad. N. Polydamas sic alloquitur Hectorem:

id est,

Item Odyss. q.

id est,

Euripides in Rhoeso:

Eodem pertinet, quod scribit Theognis:

id est,

Titus Liuius lib. 22. Non omnia eidem dii dederunt. Vincere scis Hannibal, victoria vti nescis. Videtur Liuius retulisse illud ex Iliados y.

id est,

Huc pertinet et Pindaricum illud ex Nemeis:

id est,

Interpres ostendit, illud Atticis proverbii loco dictum fuisse:

id est,

Idem alibi:

id est, Natura differimus, vitam sortientes, hic hanc, illam alii. Porro fieri non potest, vt omnis felicitas vni contingat. Idem Olym. hym. 1.

id est,

Idem expressius Encomio 8.

id est, Alia ad alium venerunt bona, sed diis fauentibus multae viae felicitatis. Rursus eiusdem tituli hym. 9.

Sunt enim aliae viae aliis efficaciores, sed non omnes nos alet vnum studium.

VVLGO circumfertur adagium, Multis manibus onus reddi leuius. Quo significant, etiam difficilia facile confici, si quis non ipse solus negotium aggrediatur, sed in plures adiutores et auxiliares partiatur. Sumptum est a tollendis oneribus. Videtur autem ea sententia ab ipsa vsque antiquitate in nostram aetatem demanasse. Legimus enim apud Hesiodum in opere, cui titulus, e)/rga kai\ h(me/rai,

id est,

Item Homerus Iliados M.

id est,

Ad hoc respexit Euripides in Phoenissis:

id est,

Rursum in Heraclidis:

id est,

Eodem pertinet, quod alibi retulimus, ei(=s2 a)nh\r ou)dei\s2 a)nh\r, id est, Vnus vir, nullus vir.

TERENTIVS in Eunucho, Verbum hercle hoc verum est, Sine Cerere et Libero friget Venus. Dicuntur haec sub persona Chremetis, adolescentis rustici, qui sobrius oderat meretrices, postidem potus non abhorret. Cibus enim et potus, irritamenta sunt libidinis. Eleganter autem Cererem pro cibo, Bacchum pro vino, Venerem pro libidine dixit, continenter in figura persistens. Nam illud ipsum verbum Friget, metaphoram habet, quam Donatus a picatione vasorum mutuo sumptam autumat, quod frigida pix non adhaereat. Frigida profecto, nimiumque affectata interpretatio, quod quidem tanti viri pace dictum sit, si modo illius est interpretamentum. Ardent amantes, et frigent, quae languent. Horatius:

Et frigent in vxores mariti, qui non admodum amant. D. Hieronymus, Terentianam sententiam crassiore Minerua explicans, Distento ventre distenduntur ea, quae ventri adhaerent: significans, libidinem esse gastrimargiae comitem. Peculiariter autem vinum irritat libidinem. Euripides:

id est,

In Graecorum collectaneis ita legitur:

id est,

Cynicus apud Athenaeum libro Dipnosophistarum sexto, refert eandem sententiam his fere verbis:

id est,

Ac mox subiicit carmen Euripidis, quod ille mutuatus sit ab Achaeo Satyrico:

id est,

Athenaeus lib. Dipnosophist. 1. distichon adducit eandem complectens sententiam:

*pleu/seias2 ei)s2 th\n massali/an. Scribit Athenaeus lib. 12. Massilienses vsque adeo deliciis effeminatos olim fuisse, vt prouerbio dici consueuerit, pleu/seias2 ei)s2 th\n massali/an, id est, Nauiges in Massiliam. Non explicat quidem ille prouerbii sensum, sed facile coniicitur, in molles, et moribus, cultuque parum virili torqueri debere. Plautus in Cassina: Vbi tu es, qui colere mores Massilienses postulas! Tametsi, quod ait Plautus, nobis potius referendum videtur ad seueritatem vitae, quemadmodum Plutarchus in vita Agesilai docet, Spartanam disciplinam appellatam, seueram, minimeque deliciis indulgentem. Nam non alia gens laudatior, quam Massiliensium, si Ciceroni credimus, sique vera memorat Valer. Maxim. libro 2. cap. De institutis, multa commemorans de disciplina eius ciuitatis, quae nec mimos vllos in scenam admiserit, ne parum pudicis fabularum argumentis ciuium mores inficerentur, nec eos, qui, religionis praetextu, vitam inertem et otiosam sectarentur, intra portas receperit. Aliaque id genus de Massiliensium seueritate referuntur apud auctores, vt appareat, Athenaeum non de Gallica Massilia, sed de Lybica loqui, cuius meminit Virgil. quarto Aeneidos lib.

Quo quidem ex loco coniectura facere licet, Massilos maleficiis olim infames fuisse, quemadmodum et Thessalos. Caeterum, quoniam apud Athenaeum Massalia est, non Massilia, fieri potest, vt nec fit Massilia, quae est Galliae Narbonensis, nec Massilia Maurorum, sed tertia quaepiam. Licet hanc nominum differentiam interdum confundant Graeci scriptores. Stephanus indicat hoc nomine fuisse ciuitatem Ligusticae, Phocensium coloniam, auctore Hecataeo: Timaeum vero illud addere, cum nauclerus adnauigasset, viso piscatori proiecto in terram fune, dixisse, Alliga rudentem. Ethinc loco nomen inditum Massalia: Ma=sai enim Aeolibus est, quod alii dicunt dh=sai, a(lieu\s2 piscator: ex ma=sai igitur et a(lieu\s2 dicta Massylia.

*pleu/seias2 ei)s2 troizh=na, id est, Nauiges Troezenem. Eustathius, enarrans secundum Homericae Iliados librum, ait, dici solitum in eos, qui cum mento imberbi essent, tamen apposititis pilis barbam virilem mentirentur. Addit inde natum quod Troezenis portus quispiam vulgo celebratus sit nomine Barba. Est autem alter Troezen in Massilia.

*pe/mmat' a)ttika\, id est, Bellaria Attica; De lautitiis, et cupediis. Transferri potest ad rem quamcunque maiorem in modum suauem, ac iucundam. Plato Politiae suae lib. 3. ye/geis2 kai\ a)ttikw=n pemma/twn ta\s2 dokou/sas2 ei)=nai eu)paqei/as2, id est, Damnas et Attica bellaria, quae videntur ad lautitias pertinere.

*ou)dei\s2 eu)erge/th| bou=n e)/qusen a)ll' h)\ pur)r(i/as2, id est, Nemo bouem immolauit bene merito, nisi Pyrrhias. Hoc prouerbio quondam vtebantur, si quando quis extitisset homo insigniter gratus, qui beneficium acceptum ampliter repensaret. Plutarchus in Quaestionibus Graecanicis, vnde sit natum adagium, enarrat ad hunc modum: Nauis quaedam piratica appulit ad insulam Ithacensem, in qua forte fortuna senex quidam erat vna cum cadis fictilibus plenis pice. Pyrrhias quidam Ithacensis, vt opinamur, negotiator, senem dato pretio redemit a piratis, non ob id, quod eo sibi foret opus, sed partim quod misertum esset senilis fortunae, partim hominis oratione persuasus. Emit autem vna cum sene cados illos picarios, idque auctore sene. Deinde, profectis piratis, quo Pyrrhiae gratiam referret senex, quod non ob lucri cupiditatem, sed ob beneuolentiam sese liberum fecisset, indicauit in cadis multam pecuniae vim pici admixtam, abditam esse. Qua reperta, cum Pyrrhias de repente diuus esset redditus, cum magnfice collaudauit senis erga se gratitudinem, tum eidem bouem immolauit officii praemium. Atque hinc re iam peruulgata natum prouerbium, de gratia prolixe relata. Veteres enim regale sacrum et magnificum, opiparumque conuiuium bouqusi/an appellabant.

*kapnou= skia\, i. Fumi vmbra. Prouerbiali hyperbole id dixit antiquitas pro re qualibet vili. Sophocles in Antigone:

id est,

Cum omnis vmbra res quaedam est inanis, tum vero fumi vmbram pene dixeris vmbram vmbrae. Exstat et hoc apud Aristophanem. De hoc alias nonnihil attigimus.

*emyuxo\s2 nekro\s2, id est, Viuum cadauer. Prouerbiali figura dixit Sophocles in Antigone:

id est,

Ex fronte perspicere dicimus, quod statim et velut ipso protinus occursu percipimus. Sumptum ab Physiognomicis, qui se profitentur ex oris lineamentis, reliquaque corporis specie, ingenium hominis posse deprehendere. M. Tull. ad Antonium: Non enim solum ex oratione, sed etiam ex vultu, et oculis et fronte, vt aiunt, meum erga te amorem perspicere potuisses. Id adagium etiam hodie vulgo tritissimum est Q. Cicero ad fratrem de petitione consulatus, frontem appellat animi ianuam: Cura inquit, vt aditus ad te diurni, atque nocturni pateant: neque foribus solum aedium tuarum, sed etiam vultu, et fronte, quae est animi ianua: Quae si significat voluntatem abdita esse, ac retrusam, parui refert patere ostium. Haec Cicero. Vnde et vera fronte fieri dicuntur, quae fiunt ex animo. Interdum enim aliud frons loquitur, aliud celat animus. Allusit huc Aristophanes in Equitibus:

id est,

EST lucrum incertum, et in euentu situm, certo affectare damno. Teren. in Adelphis, Ego spem pretio non emo. Hanc sententiam leno refert illi, Pecuniam in loco negligere, maximum interdum est lucrum. Quadrabit potissimum in eos, qui spe rerum adducti maximarum, principum fauorem muneribus, obsequiisque captant. Certe aetatis, ac temporis impendio, quo non alius sumptus carior. Nam ii quid aliud, quam spem pretio emunt? Figura mutuo sumpta videtur a quodam emptionis genere, in quo consueuit alea rei, non res emi. Veluti, si quis retium iactum emat in piscando, aut missilium praedam in venatu, aut si quid aliud eiusmodi. Qua de re multa fit mentio in Pandectis, lib. 18. tit. de contrahenda emptione: veluti, cum quis emit prouentum agri in annum proximum, aut partum animantis: siue, cum emitur captus piscium, aut auium, aut etiam missilium, quam illi vocant aleam: in partu tamen non tenetur emptor, si nihil natum fuerit, nisi forte hoc per ipsum actum est, ne quid nasceretur: in alea tenetur, quoniam spes empta est: tantum in missilibus euictio rei captae perimit ex empto actionem.

PROVERBIALIS hyperbole apud Virgilium in Aeneide:

Conuenit in minaces, et feroces, Thrasonesque magniloquos. Sumpta videtur a bello Giganteo, quae fabula notior, quam vt hic sit repetenda. Confine huic illud Synesii in epistola contra Andronicum, th=| kefalh=| to\n ou)rano\n e)cara/ssein e)pixeioei=, id est, Capite caelum perrumpere conatur.

*fellou= koufo/teros2, i. Subere leuior. Prouerbialis hyperbole in homines inconstantes, et lubrica fide. Suberis enim lignum cauernosum, quod in aqua non sidit, verumetiam retibus, et natantibus adligatur, ne possint sidere. Horatius in Odis:

Strabo lib. primo, inter hyperbolas prouerbiales hanc quoque commemorat, Subere leuior vmbra. Quanquam hic locus apud Strabonem non caret suspicione mendositatis. Graeca sic habent: *kai\ kaqa/per ei)si/ tines2 u(perbolai\ e)pi\ u(perbolai=s2, w(s2 kai\ to\ koufo/teron ei)=nai fellou= skia\n, deilw/teron de\ lagw\s2 frugo\s2, e)la/ttw de\ e)/xein gh=n to\n a)/gron e)pistolh=s2 lakwnikh=s2, Haec ita vertit Gregorius Tifernas, siue Guarinus: Et, sicut nonnulli super excessibus excessus sunt, vt istud, Leuiorem subere vmbram: et illud, Formidolosiorem lepore Phrygem, et illud, ager minorem tellurem habet, quam epistola Laconica. Primum vmbram esse leuiorem subere, non est infignis hyperbole, imo nulla potius est, vt iam demus, Graece recte dici, koufo/teron skia\n Vnde hic pro skia\n legendum arbitramur skia=s2, vt sic dicta sit suberis vmbra, quemadmodum dicimus Vmbrae somnium. Item deilo/teron lagw= fru/ga, id est, timidiorem lepore Phrygem, quomodo legisse videtur interpres. Nec absurdum, si intelligamus Phrygium leporem, veluti caeteris pauidiorem, quod ea gens imbellis habebatur, et effeminata deliciis. Pindarus in Pythiis hymno secundo metaphoram flexit ad laudem hominis, qui, quanquam pressus calumniis malorum, non deiicit tamen animum, sed se suapte natura recipit in apertum, vnde et fello\n a)ba/ptiston appellat, id est, suber, quod tingi nequeat. Huc respexit Horatius Epistolarum lib. 1. de Vlysse loquens:

*agkw=ni a)pomusso/menos2, id est, Cubito emungens. Prouerbialis ironia in hominem sordidi quaestus, et conditionis abiectae. A salsamentariis ducta, quibus mos est narium mucum cubito abstergere, nimirum manibus, muria, et salsugine oppletis. Bion philosophus apud Suidam ex Laertio: e)mou= path\r me\n h)=n a)peleu/qeros2, tw=| a)gkw=ni a)pomusso/menos2, i. Meus pater erat libertinus, cubito emungens Celebratur scomma M. Tull. tortum in quendam salsamentarii filium, cuius tacito auctoris nomine meminit, qui scripsit rhetoricen ad Herennium, in schematis specie, quae dicitur significatio per consequentiam, Vt, inquit, Si salsamentarii filio dicas, Quiesce tu, cuius pater se cubito emungere solebat.

IBERAS naenias D. Hieron. nugas appellat, in praefatione, quam proposuit Moysis Pentateucho: Quod multi ignorantes, inquit, apocryphorum deliramenta sectantur, et Iberas naenias libris authenticis praeferunt. Idem in duodecim quaestionibus: Et Iberas naenias, Aegyptiaque portenta sectari. Iberas naenias dicit, propter prodigiosas maleficiorum fabulas vulgo iactatas. Nam Iberos maleficiorum infamia laborasse, testis est in Odis Horatius. Nisi quis mauult ad flumen auriferum Tagum referre. Quamquam ipse D. Hieron. in epistola aduersus Vigilantium, satis indicat, de portentis, ac monstris intelligendum, scribens in hunc modum. Et, quia ad radices Pyrenaei habitas, vicinusque es Iberiae, Basilidis, antiquissimi haeretici, et imperitae scientiae incredibilia portenta persequeris. Athenaeus in secundo tradit, Iberos, cum essent opulentissimi, tamen ob parcimoniam semper u(dropotei=n solitos, et monositei=n, hoc est, aquam bibere, et solos cibum capere. Caeterum vestitu fuisse sumptuosissimo. Citat hoc ex Athenaeo Stephanus. Sed pro mikrologi/an deprauatum est makrologi/an.

SICVLAE nugae, prouerbio dicuntur res leuiculae. Ausonius in epistola ad Symmachum, Cogitans, inquit, non illud Catullianum:

sed amargoteron, et verius,

non diu quaesiui. Tu enim occurristi, quem ego, si mihi potestas sit, ex omnibus vnum semper eligerem. Misi itaque ad te friuola, gerris Siculis vaniora. Porro Siculorum dicacitas nota est veterum literis. Nam Siculus fuit Epicharmus, ad cuius exemplar properare Plautus dictus est Horatio. Plautus autem in nugis, ac iocis, est immodicus, nec raro ineptus. Porro gerras Graeci crates vimineas appellant. Ea vox postea vulgo pro nugamentis, rebusque friuolis vsurpata est, auctore Festo Pompeio, hac quidem occasione. Athenienses, cum Syracusas obsiderent, et crebro gerras poscerent, irridentes Siculi gerras clamitabant. Hinc in prouerbium cessit. Vnde et familiares, quique inter se nugas omnes communicant, Congerrones vocantur. Suidas neutro genere ge/r)r(a refert, vt Persicam vocem, quae quidem tum arma declarat, tum quoduis defensaculum. Etymologicon Graecum addit, apud Siculos naturam muliebrem gerron appellari. ge/r)r(a namque dici, commutatione literae, quasi de/r)r(a. *de/ras2 autem apud Graecos pellem significat, et gerra proprie defensacula sunt pellicea. Plautus in Poenulo: Scitum per tempus, hoc iam est verbum, si verbum vetus. Nam tuae blanditiae mihi sunt, quod dici solet, gerrae germanae. Aedepol lirae, lirae. Germanas dixit, non Germanicas, absit, sed meras, ac veras nugas. Quod autem Plautus vocat lirae, Graeci dicunt lh=ron, siue lhrh/mata. Vocem dictam putant a lh/qw, et r(ew, quod dictum fallens memoriam, excidit. Quemadmodum et flu/aron, et fluari/an dictam a flu/w, et r(e/w, quod superfluant, exundentque verbis garruli. Apud hunc ipsum Plautum et Persolas nugas legimus, opinamur ob montes aureos, qui apud Persas esse perhibentur.

QVI semel scurra, nunquam paterfamilias. Porphyrion, enarrans Horatium, admonet fuisse prouerbium. Sensus est autem, eum, quem semel depuduerit, quique contemta fama scurram agere coeperit, vix vnquam ad bonam frugem redire. Scurra gaudet alieno cibo, paterfamilias parat, vnde domi viuat. M. Tullius in actione pro Publio Quinctio: Memini, vetus est, de scurra multo facilius diuitem, quam patremfamilias fieri posse. Fortuna crebro largitur opes indignis, at bonam mentem dat nemini.

AEGROTO dum anima est, spes est. Sententia prouerbialis, admonens, ne in afflictissimis quidem rebus abiiciendam esse spem. M. Tull. ad Atticum: Vt aegroto dum anima est, spes esse dicitur, sic ego, quo ad Pompeius in Italia fuit, sperare non destiti. Sumtum videtur adagium ex Theocriti Batto:

Hos versus non ineleganter vertit Philelphus:

Item Euripides in Troadibus:

id est:

Eodem pertinet fabula de Pandorae pyxide, in cuius summo labro sola spes haeserit, reliquis omnib. morbis euolantibus.

M. TVLL. libro De amicitia, Ad viuum resecare dixit, pro eo, quod est, rem exactius, quam sat est, ac morosius excutere. Sed hoc, inquit, primum sentio, nisi in bonis amicitiam esse non posse. Neque id ad viuum reseco, vt illi, qui haec subtilius disserunt. Mutuo sumta metaphora a tonsoribus, capillos, aut vngues resecantibus. Nam ii saepenumero molesti sunt, dum nimium diligentes esse student. Idem in libris De finibus, dixit, Pressius agere, pro exactius, et accuratius. Plautus in Bacchidibus, sub persona Chrysali: Tondebo auro vsque ad viuam cutem. Et hoc ipsum Tondere, pro deludere, Graecis in prouerbio est.

HOSTIMENTVM est, opera pro pecunia. Hoc adagium admonet, nihil gratuitum esse debere, sed officium beneficio pensandum. Hostimentum autem, auctore Pompeio Festo, beneficii pensatio est, a prisco verbo Hostire, et Redostire, quod est, paria referre. Ab eodem hostem dici putat Nonius, quod ex aequa causa pugnam suscipiat. Sic lena apud Plautum in Asinaria adolescenti respondet sua exprobanti beneficia. Hostimentum est opera pro pecunia. Hoc est: Neuter habet, quod imputet altri. Tu mulierem amabas, missa est. Ego pecuniam, dedisti. T. Liuius: Nunquam nec opera sine emolumento, nec emolumentum seruis sine impensa opera est. At in amicorum officiis alia ratio est, nec enim liberatur a debenda gratia qui gratiam retulit, nec permutatione officiorum fit, vt neuter alteri quidquam debeat. Confine illis, Manus manum fricat, et Scalpentem scalpe.

PLINIVS Historiae mundi libro secundo, capite septimo, de fortuna loquens, Huic, inquit, omnia expensa, huic omnia feruntur accepta: et in tota ratione mortalium, sola vtramque paginam facit. Prouerbii faciem habet illud, Vtramque paginam facit, sumta metaphora a codicillis rationabilibus, duas habentibus paginas; alteram, quae indicat, quid sit datum; alteram, quae, quid acceptum sit, ostendit. Itaq, in rebus humanis fortuna vtramque facit paginam, id est, siue quid obtigit boni, ea laudatur, quasi dederit; siue mali quid accidit, eadem incessitur, ceu malorum auctor.

*ou)/te pa/nta, ou)/te pa/nth|, ou)te para\ pa/ntwn, id est, Nec omnia, nec passim, nec ab omnibus. Admonet adagium, in muneribus accipiendis non solum verecundiam adhibendam esse, verum etiam delectum. Sunt enim quaedam, quae neutiquam decorum sit accipere. Est item locus, est tempus quo pulcrum sit recusare munus oblatum. Sunt quidam, a quibus inhonestum sit admittere donum. Laudat Horatius Telemachum Homericum, qui equos ab Menelao oblatos recusarit. Hoc adagium citatur ab Vlpiano in Pandectis libro primo, titulo de officio proconsulis, ex epistola DD. Seueri, et Antonini imperatorum. Verba ipsa subscribamus. Quantum inquit, ad xenia pertinet, audi, quid sentiamus. Graecum prouerbium est, ou)/te pa/nta, ou)/te pa/nth|, ou)/te para\ pa/ntwn, id est, Nec omnia, nec passim, nec ab omnibus. Nam inhumanum, a nemine accipere: sed passim, vilissimum est: et omnia, auarissimum. Hactenus illi. Graeca verba in omnibus exemplaribus desiderabantur. Ea Politianus ex archetypis restituit, no quid hunc interim debita fraudemus laude. Allusit huc Theocritus in Thionycho:

id est:

TERTVLLIANVS, quem D. Cyprianus praeceptorem suum appellare consueuit, in apologetico contra Ethnicos, Bene autem, inquit, quod omnia tempus reuelat, testibus etiam vestris prouerbiis, atque sententiis. Aulus Gellius Noctium Atticarum lib. 12. cap. item 12. citat in hanc sententiam hos Sophoclis versus:

id est:

MARTIALIS epigrammatum libro secundo:

Alpha vocauit praecipuum, et quasi primatem, prouerbiali nimirum figura. Idem alias iocatur in quendam, offensum, quod eum dixisset Alpha, monetque, vt huius iniuriae talionem faciat, seque vicissim Beta, si velit, appellet. Translatum a notulis literarum, quibus Graeci numerum indicant. Eosdem signiferos, et antesignanos appellant, metaphora sumta a militia. Quamobrem autem Alpha inter literas primum obtineat locum, Plutarchus non inscite causas reddit tw=n sumposiakw=n problhma/twn Decade nona. Protogenes grammaticus e suo ludo causam adducit, primum, vocales iure praeferri consonantibus, quod citra illarum adminiculum sonent, deinde, vocales ancipites merito praeferri longis, ac breuibus, quod vtriusque generis vim complectantur. Caeterum inter ancipites recte primum locum Alpha tribui, quod in conficiendis syllabis, iota et ypsilon sequatur alpha, velut in au)/rion, ai)/as2. Alpha numquam sequatur illas duas, vt eandem efficiant syllabam, sed resilit, et proprium tuetur principatum. At Hammonius mox diuersam allegat causam, Cadmum ob id alpha principem inter literas locum tribuisse, quod Phaenicum lingua bos alpha vocetur, cui primum locum attribuendum putarit, non secundum, aut tertium, quemadmodum fecit Hesiodus:

id est:

Nam his praesidiis putat opus esse, si quis cupiat famem, ac paupertatem effugere. Rursum Plutarchus addit hanc causam, se a Lampria suo didicisse auo, Primam vocem naturalem, et articulatam reddi per alpha, propterea quod spiritus, qui est in ore, potissimum formatur, ac fingitur motu labiorum, quibus diductis, primum hic egreditur sonus mire simplex, et nullius indigens negotii, vt neque linguae requirat auxilium, sed ea subiacente per spatium efferatur. Vnde et pueri nascentes, primum hanc edunt vocem. Disputatur et apud Platonem de alpha inter literas principatu. Quin et ila prouerbium sapiunt, Primas tenere, Primas deferre, siue tribuere: et, Non posteriores feram. quae metaphorae sunt a partibus histrionum in fabula, et apud Graecos, prwteu/esqai: ta\ prw=ta dou=nai: kai\ ta\ prw=ta fe/rein. Quod a fabularum actoribus sumtum apparet, inter quos primas agunt, qui maximam fabulae partem sustinent, secundas, ac tertias, qui illis sunt inferiores. Quanquam et in causarum actionibus sunt prwtologi/ai, deuterologi/ai, et tritologi/ai, quemadmodum sunt prwtagwnistai\, deuteragwnistai\, et tritagwnistai\, quae si commode transferuntur, speciem habent prouerbii.

DIVVS Hieronymus, in Euangelia praeloquens, Quis enim, inquit, doctus pariter, vel indoctus, cum in manus volumen assumserit, et a saliua, quam semel imbibit, viderit discrepare, quod lectitat, non statim erumpat in vocem? Eleganter profecto, prouerbialique figura dixit; Et a saliua, quam semel imbibit, id est, ab illo gustu, quo puer imbutus est. Sumta metaphora ab infantibus, quibus praemansum cibum nutrices in os inserunt, non sine saliua. Cui cum assueuerint, nihil iam illis sapit, quod ab illius primae saliuae gustu diuersum sit. Proinde modis omnibus curandum, vt optimis assuescamus. Idem solet accidere plerisque nostrum, vt, quidquid dissideat ab ijs, quae primis illis annis imbibimus, protinus displiceat. Aiunt et canes eos amare, quorum saliuam gustarint. Verum malim ad superiorem metaphoram referri. Huc spectare videtur et Persianum illud:

Quamquam magis referendum esset ad ficos Mercuriales, de quibus alias diximus: quos ioci causa quidam saliua oblinebant, vt ludibrio essent, qui tollerent, cum consimilem lusum praemiserit de nummo infixo luto. Illud certe pertinet ad hoc prouerbium, quod est apud eundem in 6. Satyra,

Saliuam pro gustu dixit.

HVIC non dissimile est Horatianum illud:

Proinde recte monet Fabius, vt statim optima discantur, propterea quod nihil haeret tenacius, quam id, quod rudibus annis perceperimus. Et Aristoteles lib. Moralium Nicomachiorum secundo: ou) mikro\n ou)=n diafe/rei to\ ou(/tws2 h)\ ou(/tws2 eu)qu\s2 e)k ne/wn e)qi/zesqai, a)lla\ pa/mpolu ma=llon de\ to\ pa=n. id est, Itaque non parui refert, hoc, an illo pacto protinus a pueris consuescamus, imo plurimum interest, vel potius omne in eo momentum est situm. Et Virgilianum illud e)pifw/nhma in Georgicis:

*augei/ou boustasi/a, id est, Augiae bubile. Allegoria prouerbialis in hominem, aut in rem maiorem in modum inquinatam. Lucianus in Pseudomante: kai\ th\n au)gei/ou boustasi/an, h)\ kai\ mh\ pa=san, a)ll' ei)s2 du/nami/n ge th\n e)mautou= a)nekaqh/rasqai peira/somai. id est, Et Augiae bubile, si non omne, at certe pro mea vitili conabor submouere. Ostendit autem, huius stabula tantum habuisse congesti fimi, quantum ter mille boues pluribus annis reddere potuerint. Huius mentionem facit et Pausanias in Eliacis, deque bubus, et fimo nonnihil meminit. In Graecis epigrammatis recensetur inter Herculis labores Augiae stabulum repurgatum. Quin et Seneca ludicro libello de morte Claudij Caesaris vsurpat hoc prouerbium. In quos, inquit, si incidisses, valde fortis licet tibi videaris, maluisses cloacas Augiae purgare, multo plus ego stercoris exhausi. Etiam si prouerbium omissum erat in exemplari, quod primum secutus est Frobenius, id nos restituimus ex exemplari, cuius nobis copiam fecit ex sua bibliotheca collegium liberales artes profitentium, in florentissima Louaniensium Academia. Neque enim aequum arbitramur imputari vniuersitati, quod paucorum seniculorum conspiratione, tam odiose repugnatum sit hic bonis literis, ac linguis. Gregorius Theologus ad Basilium Magnum: pw=s2, inquit, pare/lqw tou=s2 a)kh/pous2 kh/pous2 e)kei/nous2 kai\ a)laxa/nous2, kai\ th\n au)gei/ou ko/pron e)k th=s2 o)iki/as2 e)kkaqairome/nhn, id est, Quomodo praeteream hortos illos incultos, et holeribus vacuos, atque Augiae stercus ex aedibus repurgatum? Sentit, vitam luxu perditam in melius correctam.

id est,

Proverbiali allegoria dictum est a Theocrito in Idyllio 10. Admonet adagium, haud facile temperare a peccando, qui semel illecebram illam, velut auctoramentum vitiorum, degustarit. Quemadmodum qui semel scortum attigerit, qui semel perurio siue furto rem auxerit, qui semel aulicam vitam sit expertus. Effertur et ad hunc modum apud Lucianum: ou)de\ ku/wn pau/sait' a)\n, a(/pac skutotragei=n maqw\n, id est, Neque canis desiturus est, qui semel corium edere didicerit. Theocriti Scholiastes indicat, hoc proverbium et hunc in modum efferri, xalepo\n maqou=sa ku/wn skutotragei=n, id est, Periculosa res est canis, quae didicit arrodere coria. Horatius in Sermonibus simili figura dixit:

*ku/wn par' e)nte/rois2, id est, Canis iuxta intestina. Dicebatur, vbi quis res eas, quarum esset cupientissimus, propositas conspiceret, quibus frui tamen non liceret. Canes enim oberrant circum intestina, deuoraturi, nisi fustem timerent. Suidas arbitratur accommodari posse in res inutiles, et insuaues: intestina enim non facile deglutiri a canibus, ac deuorata reuomi plerumque.

*xrusai= pe/dai, id est, Aureae compedes. Proverbiali metaphora dicitur seruitus splendida, et amabilis, qualis est fere aulicorum vita. Diogenes in epistola quadam scriptum reliquit, Aristippum in aula regia aureis teneri compedibus, ne posset auolare. Seneca in dialogo quodam affectus, et rationis, Stulti est, inquit, compedes suas, quamuis aureas, amare. Loquitur de vxore formosa. Horatius item de amica formosa:

*hra/kleios2 yw/ra, id est, Herculana scabies: de scabie iucunda, facileque sanabili, interprete Suida, aut quae desideret Herculana, id est, calida balnea. Narrant enim; Herculi, laboribus illis ingentibus fatigato, Palladem, ac nymphas crebro balnea feruentia suppeditasse. Vsum huius adagii non indicat neque Zenodotus, neque Suidas, opinamur autem dici posse vel in eos, qui multo studio aliove labore valetudinem offenderunt, vt quibus aliquo laxamento sit opus; vel in eos, qui blandis adulationibus deliniti, veluti iucunda quadam scabie pruriunt.

*hra/kleios2 no/sos2, id est, Herculanus morbus. Hunc Dicaearchus apud Zenodotum, eum existimat esse, quem alii sacrum, alii comitialem appellant. Est autem ex eorum numero, quibus nulla medicorum ope succurri potest: propterea quod diuinitus immitti creditur, eoque cognomen additum est sacro. Apuleius in 1. defensione diuinum appellatum putat, quod diuinam, id est, rationalem animi partem violet. Nasci, quoties caro in humorem crassum et spumidum, inimico igni conliquescit. Signa esse, graue caput, ceruicem torpentem, tempora pulsata, auris praecipue dextrae tinnitum. Deprehendi potissimum incenso lapide gagate, et rotae figularis circumactu. In hunc aiunt Herculem incidisse, vel propter immensos labores, vel immittente Iunone. Heraclitus arrogantiam sacrum morbum vocauit, vel quod id mali summos plerumque viros consequi soleat, vel quod sola mors remedium afferat. Herodotus in Thalia refert, Cambysen, huic obnoxium morbo, quosdam sibi maxime familiares per insaniam occidisse. Herculem item liberos suos interimentem inducunt tragici poetae. Herculanus appellatus videtur, quod vt ille inuictus, ita hic nulla medicorum ope superabilis. Quanquam Aristoreles in Problematis sectione 30. problemate iuxta Theodorum 1. putat Herculem vere huic morbo obnoxium fuisse, atque omnes adeo, qui vel ingenio, vel studio philosophiae, vel in administranda repub. vel in aliis artibus excelluerunt, atrae bili obnoxios fuisse. Sane non videmus, quamobrem hoc debeat inter adagia referri, nisi sacrum, aut Herculeum morbum appellemus tumorem animi, aut aliud aliquod vitium insanabile, quod genus est in senibus auaritia, in mulieribus loquacitas. Nam in omnibus fere Graecorum Collectaneis proverbii titulo recensetur.

Io Paean, acclamatio proverbialis, qua consueuimus vti, re gnauiter et feliciter peracta, Cui non dissimile videtur illud Homericum ba/ll' ou(/tws2, et apud Latinos, Macte virtute. Athenaeus ex Clearchi 1. de proverbiis lib. citat, ih paiw=n, ih paia\n, id est, Ie paeon ie paean. Nam vtroque modo scriptum reperitur. Natum hinc existimant: Cum Latona ex Chalcide, Euboeae ciuitate, Dianam, et Apollinem in Delphos transportaret, euenit forte fortuna, vt iuxta specum, in quo Pytho latitare dictus est, praeteriret. Vbi vero iam prosiliens Pytho impetu ferretur in illos, Latona, mulierum more, territa, filii auxilium inclamauit his verbis, ih pai=, id est, iaculare fili. Ibi Apollo, qui tum forte gestabat arcum, misso telo, Pythonem interemit. Inde vox deflexa est, vt diceretur ih paiw=n. Idque, cum ter iterari consueuerit in sacris Apollini factis, quidam arbitrantur primum ortum esse carmen Hexametrum Heroicum, et Iambicum trimetrum. Etenim, si pronuncies primis productis syllabis.

Hexametrum erit meris constans spondeis, sin primis correptis, iambicum erit trimetrum puris iambis absolutum. Cuius rei meminit etiam Terentianus grammaticus. Item Iulius Pollux in quarto demonstrat, in Pythicis ludis quinque fuisse cantus species. pei/ra|, repraesentari Appollinem certaminis despicientem locum: katakeleusmw=| provocantem Pythonem, i)ambikw=| pugnantem, spondei/w|, vincentem, kataxoreu/sei, ouantem. Hinc vulgo proverbii vice receptum est, vt re feliciter peracta, acclamemus, ih paia\n. Latini videntur h in w commutasse. Ouidius in opere De arte amandi:

PLInius lib. 7. cap. De praestantia gentium, Si verum facere iudicium voumus, ac repudiata omni fortunae ambitione decernere, mortalium nemo est felix. Abunde igitur atque indulgenter fortuna decidit cum eo, qui iure dici non infelix potest: Quippe vt alia non sint, certe, ne lacessat fortuna, metus est. Quo semel recepto, solida felicitas non est. Quid, quod nemo mortalium omnib. horis sapit? Vtinamque falsum hoc, et non a vate dictum quam plurimi iudicent. Ex quibus Plinii verbis coniicere licet, eam vocem, Neminem omnibus horis sapere, velut oraculo proditam, in vulgi sermonem abiisse. Sensus vel citra interpretem liquet: nempe, neminem esse, qui non aliqua parte vitae desipiat ac peccet. Porro stultitiae comes est infelicitas. Aut certe, si quod incidit infortunium, id stultitiae solet imputari. Eodem pertinet, quod paulo post eodem in loco subnectit, Alius de alio iudicat dies, supremus de omnibus Exstat apud Aristophanem in Ranis, et huiusmodi senarius, quem illic indicat Euripidis esse:

id est,

Item Euripides in Supplicibus:

id est,

Ad eundem modum Horatius:

Simonides apud Stobaeum,

id est,

Cornelius Nepos in vita Pomponii Attici: Itaque hic fecit, vt vere dictum videatur, cuique mores fingunt fortunam. Et paulo post in eodem opere. Supra significauimus, suos cuique mores plerumque conciliare fortunam. E medio videtur sumpta sententia. Nam plerunque videmus mala malis euenire, digna dignis, idque vulgo dictitant, Malus malum reperit, et kakoi=s2 tri\s2 kaka\, id est, Malis, ter mala. Attestatur et versiculus proverbialis:

i.

Item Menander citante Plutarcho:

id est,

Et apud eundem Heraclitus: h)=qos2 a)nqrw/pou dai/mwn, id est, Mores hominis Deus, siue fortuna. Eodem pertinet quod Alcman scripsit, fortunam esse sorore eu)nomi/as2, peiqou=s2 kai\ promhqei/as2, i. Rectae institutionis, persuasionis, et providentiae, vt refert Plutarchus in commentario De fortuna Romanorum. Plautus in Trinummo, Sapiens ipse sibi fingit fortunam. T. Liuius Decad. 4. lib. 1. de M. Portio Catone ita praedicat, In hoc viro tanta vis animi, ingeniique fuit, vt, quocunque loco natus esset, fortunam sibi ipse facturus videretur. Pacatus in Panegyrico, Sua, inquit, cuique prudentia Deus. Fulgentius in commentariis Virgilianis citat ex Telesiaco Carneadis, Omnis fortuna in sensu sapientis habitat. Opinamur, idem esse, quod adducit M. Tull. paradox. 5. Tametsi locus is habetur mendosus, emendandus tamen ad hunc modum: Cui quidem etiam quae vim habet maximam, fortuna ipsa cedit, et sicut sapiens poeta dixit, Suis cuique moribus fingitur. Sentit enim fortunam fingi cuique suis moribus.

PLInius lib. decimosexto, cap. 45. Iuxta quorundam distinctionem 4. In eodem, inquit, tractu portus Amyci est Bebrice rege interfecto clarus. Eius tumulus a supremo die lauro tegitur, quam insanam vocant, quoniam si quid ex ea decerptum inferatur nauibus, iurgia fiant, donec abiiciatur. Hactenus Plinius. Nobis non visum est absurdum hoc adagiis annumerare, quandoquidem res vsque adeo vulgata fuit, vt hinc arbor cognomen inuenerit. Itaque quadrabit in hominem rixarum auctorem, vt sunt nonnulli, qui quocunque se vertunt, iurgia suscitant.

*apo/logos2 a)lkino/ou, id est, Apologus Alcinoi, de longis, et anilibus fabulamentis. Refertur a Diogeniano, et Iulio Polluce lib. 6. Sumptum ex Homeri Odyss. vbi Vlysses in conuiuio Alcinoi, Phaeacum Regis, prodigiosas, ac deridiculas fabulas, et portentuosa mendacia commemorat de Lotophagis, Lestrygonibus, Circe, Cyclopibus, atque id genus aliis plurimis miraculis, fretus videlicet Phaeacum inscitia, barbarieque. Plato de Repub. lib. 10. *all' ou) me/ntoi soi h)=n d' e)gw\ a)lkino/ou ge a)po/logon e)rw=, a)lla\ a)lki/mou me\n a)ndro\s2 h)/ros2 tou= a)rmeni/ou, to\ ge/nos2 pamfu/lou, id est, Haud tibi sum narraturus Alcinoi apologum, sed excellentissimi viri Eris Armenii, genere Pamphyli. Narrat autem eo in loco fabulam, quae cum Lestrygonum Cyclopumque figmento facile certare possit. Scribit enim, cum hic inter multos cecidisset in praelio, decimoque post die cadauera caesorum tollerentur, reliquis putribus, huius vnius cadauer integrum, atque incorruptum adhuc apparuisse, domumque deportatum, vt iustis caeremoniis sepeliretur, die 12. cum esset imponendus rogo, reuixisse, ac prodigiosa quaedam narrasse, quae diebus illis decem apud inferos, tum iens, tum rediens conspicatus esset.

SAlustius apud Nonium Marcellum, in dictione Rabula, Canina, vt ait Appius, facundia exercebatur. Quod quidem Appii dictum apud eruditos scriptores in adagionem cessit in quosdam, qui tantum ad maledicendum eloquentiae studium exercerent, a rixa canum, et oblatratu sumpto epitheto. Siquidem r litera, quae in rixando prima est, canina vocatur. Diuus Hieronymus in epistola ad Rusticum monachum, Pomparum ferculis procedunt in publicum, vt caninam exerceant facundiam. Idem obtrectatores suos subinde canes appellat. Sumptum a genere philosophorum, quos kunikou\s2 appellant, siue ob sordidam vitam, siue quod obuios quosque mordent, cum mendicato viuant, more canum.

*ilieu\s2 tragw|dou\s2 e)mi/sqwse, id est, Iliensis tragoedos conduxit. Vbi quis vltro provocat quempiam, vnde sua audiat probra, veluti si Troiani accersant histrionem, qui ipsis calamitates quas semel pertulere, denuo quasi renouet. Lucian. in Pseudolog. *epei= ga\r kata\ th\n paroimi/an i)lieu\s2 w)\n tragw|dou\s2 e)misqw/sw, id est, Posteaquam enim iuxta proverbium, Iliensis cum sis, tragoedos conduxisti. Idem alibi, ta\ gou=n tw= i)lie/wn a)texnw=s2 pepo/nqamen, tragw|do\n ti/na tou=ton, e)f' h(ma=s2 kekinh/kamen, a)so/menon ta\s2 frugw=n sumfora\s2, id est, Itaque plane idem nobis accidit, quod Iliensibus, vt qui istum ceu tragoedum quempiam aduersus nos excitauimus, qui Phrygum cantet calamitates.

IRonia proverbialis apud Aristophanem in Pluto;

id est,

Quadrabit in eos, qui nonnisi compendii sui gratia colunt amicos, et pro quamuis exiguo officio, multum beneficiorum expectant. Vulgo item aiunt. Pileum donat, vt pallium recipiat.

id est,

Vbi spes est, visuros nos laetum quippiam, et vehementer exoptandum. Ductum a muliercularum superstitione, quae ex membri pruritu diuinare solent, quid sit euenturum. Vnde illa apud Plautum non semel obuia, Prurit mihi tergum, pruirunt dentes, pruriunt pugni: et Vtrum dentes tibi pruriunt, an malae? Theocritus in Amaryllide:

id est,

Est etiam apud Plautum: Supercilium salit. Hodieque per iocum aiunt sibi dextram tinnisse aurem, significantes alicubi sermonem de se absentibus factum cum laude. Idque Plinius testatur, vulgo quandoque creditum fuisse, vt qui laudaretur absens, ei dextra tinniret auris, qui vituperaretur, sinistra. Lucian. in Dial. meretriciis, h)/pou, w)= parme/nwn, e)bo/mbei ta\ w)=ta u(mi=n, a)ei\ ga\r e)me/mnhto h( kekthme/nh meta\ dakru/wn, id est, Num vobis tinniebant aures, Parmeno? Nam hera assidue cum lacrymis vestri meminerat.

Avsonius in epistola quadam ad Gregorium filium, nebulas in pariete dixit, pro re nihili, somniique similima. An nunquam, inquit, vidisti nebulam pictam in pariete? Carminis, quod ei subscribitur epistolae, lemma significat friuolum, ac vanum. Nam nebula res est inanior, quam vt coloribus exprimi queat.

PAtruorum in nepotes, ceu peculiaris, genuinaque seueritas, proverbio locum dedit. Horatius in Odis,

Patruam linguam vocat seueram, et obiurgatricem. M. Tullius aduersus Herennium: Fuit in hac causa quidam patruus, censor, magister. Obiurgauit M. Coelium sic, vt neminem vnquam parens. Horatius:

Id est, ne me castiges. Ad hanc formam pertinet illud Persianum:

*li/qon kulindei=n, id est, Saxum voluere, dicuntur, qui inexhausto quopiam, atque inutili labore fatigantur. Terentius in Eunucho: Satis diu iam hoc saxum voluo. Donatus admonet, prouerbium fuisse in eos, qui inextricabili sudore, sed inutili affligerentur, tractumque putat a notissima Sisyphi fabula, saxum apud inferos sursum ac deorsum voluentis. Apte vero stolidum militem saxum vocat, cui ipse fuerit Sisyphus, vafer, et callidus.

TRADERE prouinciam, figura prouerbiali dicuntur, qui negotium aliquod curandum committunt. Capiunt, suscipiuntve prouinciam, qui rei curandae onus in se recipiunt. Metaphora sumpta est a consuetudine Romanorum, apud quos, qui magistratum gerebant, prouincias alias alii sortiebantur. Exempla passim apud auctores obuia sunt. Terentius in seipsum excruciante: Videlicet ille Cliniae seruus, tardiusculus est. Idcirco huic nostro tradita est prouincia. Idem in Phormione: O Geta, prouinciam cepisti duram, Plautus in Cistellaria. Abi rus, abi directus in tuam prouinciam. Officium illi delegatum prouinciam vocat.

STRABO libro Geographiae octauo scribit, Corinthios opibus, et artibus egregiis praecelluisse, caeterum regionem illorum non admodum fuisse feracem, quod inaequalis esset, et aspera, ac petricosa. Eamque ob causam senarium hunc prouerbio iactatum fuisse.

id est,

Meminit et Eustathius in Boeotiam Homeri. Huiusmodi autem terrae genus non perinde sementi idoneum est, atque campestris. Id adagium vbinam possit esse vsui, non satis videmus, nisi si quis detorqueat ad hominem intractabilem, aspero ingenio, et sibi ipsi inaequalem, parumque secum constantem. Coelius Rhodiginus etiam atque etiam contendit, adhibendum esse prouerbium, vbi significabimus felicitatem aliquo incommodo vitiatam, vt est fere rerum humanarum conditio. Quem libentius sequeremur auctorem, si, quod contendit, et asseuerat, vel vnius auctoritate probasset.

*kro/twnos2 u(gie/steron, id est, Crotone salubrius. De re nequaquam noxia, sed vndequaque salutifera. Zenodotus ab animante sumptam paroemiam existimat. Est enim Croton muscae genus: Theodorus Rediuum vertit. Hermolaus mauult Ricinum dici. Latine placidum, et innoxium, neque suctu, neque alia quapiam re molestum. Strabo libro Geographiae 6. tradit hinc ortum, quod Crotoniatarum locus longe saluberrimus olim fuerit iudicatus, vel hoc argumento, quod breui temporis spatio quamplurimos produxerit, tum athletas, tum philosophos, hoc est, corporibus pariter, atque animo praestantes viros: inter athletas praecipuum Milonem, inter philosophos Pythagoram. Idem eodem libro tradit, Myscellum, et Architam pariter Delphos adiisse, vt de vrbe condenda consulerent oraculum, et alterutrum pollicente deo, Architam opes delegisse, Myscellum loci salubritatem: illum itaque Syracusas condidisse, hunc Crotonem, quarum vrbium altera cessit in prouerbium opulentiae, altera salubritatis. Allusit ad hoc prouerbium Pallada in epigrammate:

id est,

Suida mauult, ad animalis similitudinem referri, quod vndique sui simile sit, nec vllam habeat incisionem. Nam u(gie\s2 interdum integrum dicitur, vt Integer vitae, Integer mentis, pro quo Graeci u(gie\s2. Est autem insecti genus, canibus, ac bubus infestum. Suspicamur esse cuius sine nomine meminit Plin. lib. 11. c. 34. Semper habet caput infixum sanguini, cumque cibi exitum non habeat nimia satietate dehiscit: Nunquam in iumentis gignitur, in bubus frequens, in canibus aliquando, in quibus omnia: in ouibus et capris hoc solum. Verum pro insecto Stephanus indicat vltimam oportere acui, krotw/n. Hesychius addit Crotonem dici genus gummi Aegyptii, cuius varias medicinas indicat Plinius lib. 24. cap. 11. Quidam aiunt, et Sesamidem dici Crotonem, fortassis eandem, quam Plinius lib. 25. capite quinto, appellat Sesamoides, quod ait helleboro admisceri solitum, quo tutius sumeretur; id est, ni fallimur, hellebori genus, quod Italia veratrum appellat. Quoniam haec herba non solum corpus morbis alias immedicabilibus liberat, verum et animum purgat ab insania. Non admodum dissimile veri videtur, hinc ductum prouerbium, Crotone salubrior. Sesami meminit et Dioscorides. Sesamae Plin. lib. 15. cap. 7. meminit Sesami, quod sit arboris genus, vnde confici solet oleum, quam alii vocant Cyci, voce, vt videtur, Aegyptia, alii Crotonem, alii Rhibim, alii Sisamum syluestre. Ibidem indicat, et ex castaneis, et ex oriza fieri simile genus olei. Rursum libro 22. cap. 25. meminit sesamae cuius in remediis varios vsus indicat. Caeterum quid sit Dizythum in epigrammate, nondum compertum est, nisi quod Plinius libro eodem circa finem, ostendit zythum esse potionem apud Aegyptios repertam, ex frugib. hinc di/zuqon dictum videtur, quasi dicas duplicem ceruisiam. Hac sibi medentur et hodie bibuli quidam.

*krotwniatw=n e)/sxatos2, prw=tos2 tw=n a)/llwn e(llh/nwn, id est, Crotoniatarum postremus primus reliquorum Graecorum. Strabo libro Geographiae suae sexto, prouerbium hoc ait ortum ob insignem Crotoniatarum praestantiam in certaminib. Graecanicis. Plurimos enim egregios athletas protulit ea ciuitas, adeo, vt in vno certamine Olympiaco, septem viri, qui reliquos virtute praecesserant, omnes pariter fuerint Crotoniatae. Huius gentis praecipuum decus Milo, literis omnium celebratus, qui septies continenter vicit Olympia. Hunc, si constitisset, nullus e vestigio poterat educere. Malum tenenti nemo digitum corrigebat. De admirando, nec indigno vita interitu meminit Gellius. Adagioni locus erit, vbi genus aliquod tanto interuallo praecedere dicemus, vt, qui in hoc sit vel infimus, in illo possit primus videri, veluti si quis dicat in re militari vel ignauissimum Graecorum praestantiorem esse fortissimo Troianorum. Aut, qui sit apud Italos infantissimus, apud Gallos eloquentissimum videri posse. Aut, qui citharoedus sit deterrimus, eum auloedorum principem haberi posse.

*ou) de\ th\n deka/thn tw=n surakousi/wn e)/xei, id est, Ne decimam quidem partem opum Syracusanarum possidet. Strabo libro Geographiae sexto: *surakou/sas2 de\ e)pi\ tosou=ton e)kpesei=n plou=ton, w(/s2 te kai\ au)tou\s2 e)n paroimi/a| diadoqei=nai, lego/ntwn pro\s2 tou\s2 a)/gan polutelei=s2, w(s2 ou)k a)\n e)kgi/noito au)toi=s2 surakousi/wn deka/th, i. Syracusas eo diuitiarum peruenisse, vt in prouerbium abierint. Siquidem de diuitibus, ac splendidis ita dicere solent, Ne decimam quidem Syracusanarum opum partem assequi possent. Significabant autem, aliarum opes, quantumvis amplas, nihil esse ad Syracusanas diuitias. Nonnihil veneris accesserit prouerbio, si paulo longius detorqueatur, vt, si quis praelocutus, Ciceronem longo interuallo reliquos omnes post se relinquere, dicat, opulentam quidem, et vberem esse Quintiliani dictionem, verum hanc vix esse th\n surakousi/wn deka/thn.

STRABO libro Geographiae octauo tradit, Corinthiorum vrbem in Isthmo sitam, duos habuisse portus, alterum Asiam versus, alterum Italiam. Verum, quod freti instar esset, non sine discrimine eo nauigari, velut olim in mari Siculo, maxime praeter Maleam, propter reflantes inde ventos: Vnde et prouerbium celebratum fuisse,

id. est,

Est autem malea promontorium Laconiae, a Maleo, Argiuorum rege dictum, quod per quinque passuum millia in mari protenditur, auctore Seruio in 5. Aeneidos, in quo libro Virgilius videtur ad paroemiam allusisse, cum ait:

Item Statius septimo Thebaidos libro:

Item in Tiburtino Manlii Vopisci:

Significat et Homerus libro Odysseae nono, periculosam circa Maleam nauigationem fuisse: sic Vlyssem loquentem inducens:

id est,

Allusit huc Ouidius in Heroninis:

Nam suorum obliti videntur, qui sese temere periculis obiiciunt. Quandoquidem vna haec praecipua causa vulgus a subeundis vitae periculis deterrit, quod meminerint esse, quibus se saluo sit opus, vt ait Flaccus, et quibus incolumes prodesse tum debeant, tum possint, exstincti grauem allaturi luctum. Videbimur non intempestiuiter vti hac paroemia, si quando discrimen negotii suscipiendi volemus ostendere, aut non esse suscipiendum, aut negligendam vitam.

*pa/nq' u(po\ mi/an mu/kwnon, i. Omnia sub vnam Myconum. Strabo Geographiae suae lib. 10. *mu/kwnos2 d' e)sti\n e)f' h(=| muqeu/ousi kei=sqai tw=n giga/ntwn tou\s2 u(sta/tous2, u(f' h(rakle/ous2 kataluqe/ntas2, a)f' w(=n h( paroimi/a, ta/nq' u(po\ mi/an mu/kwnon, e)pi\ tw=n u(po\ mi/an gra/fhn a)go/ntw\n ta\ dih|rhme/na th=| fu/sei, id est, Est autem Myconus, in qua fabulis proditum est, positos esse Gigantes postremos ab Hercule confectos. Vnde ductum est illud prouerbium: Omnia sub vnam Myconum, in eos, qui res natura diuersas eodem titulo complectuntur. Quibus ex verbis magis colligitur vsus adagii, quam ratio: tametsi coniicere licet, quoniam summa Gigantum, et reliquiae sub Mycono conderentur, sub ea Gigantes omnes iacere vulgo dictum, cum sub aliis item montibus siti fuerint. Itaque, qui eodem in libro grammatica pariter, et theologica, item dialectica, et iurisconsultorum literas tradat, in eum non inconcinne dicetur, Omnia sub eandem Myconum. Aut vbi diuersa gesta, ab eo, quod postremo loco factum sit, aestimentur. Est autem Myconus, ex Cycladibus vna, teste Stephano: qui prouerbii quoque facit mentionem in dictione Myconus. At Zenodotus longe diuersam affert fabulam, quae prouerbio dederit occasionem. Heleus, inquit, filiis suis, Hegetori, et Hippocli, mandarat, vt insulas illas in mari sparsas subigerent. Deinde, vbi Hegetor multas esset aggressus, Hippocles vnam Modo Myconum, velletque nihilominus reliquarum etiam omnium ex aequo particeps esse: consuluerunt super hac re oraculum, quaenam insulae Hippocli cederent: Respondit, mi+/a mu/kwnos2, id est, Vna Myconus. Vsus est eleganter Plutarchus primo sumposiakw=n lib. mi/an mu/kwnon a)pofh/nas2 to\ sumpo/sion, id est, Vnam Myconum faciens conuiuium, significans indistinctos adhuc conuiuas. Vnde et de indiscretis dictum apparet.

*le/rioi kakoi\, i. Lerii mali. In eos recte dicetur, qui pariter omnes gentis vitio sunt improbi. Leriorum enim populus, ob insignem malorum improbitatem, in prouerbium abiit, auctore Strabone libro Geographiae 10. Citatque Phocylidis nescio cuius verba haec: *le/rioi kakoi\, ou)x' o( me\n, o( d' ou). pa/ntes2, plh\n patrokle/ous2, kai\ patrokle/hs2 le/rios2, id est, Lerii mali, non vt hic malus, ille nequaquam: verum omnes, excepto Patroclo. Et Patroclus est Lerius. Leria insula est vna ex Sporadibus contra litora Cariae, quam Plinius Leron appellat, cum aliis aliquot locis, tum lib. 5. c. 31. Quod hoc dictum est in Lerios, Graeca epigrammata detorquent in Chios: Epigramma sic habet:

id. est,

Apud Strabonem Graecum scriptura mendosa est, cum prokle/hs2 legendum sit, non patrokle/hs2. Interpres vsus est codice castigatiore. quin ipsa carminis ratio reiicit, patrokle/hs2. Si addas, kai\ to/de dhmodo/kou, plenum erit distichon. Id reddetur venustius, fi ab homine ad rem deflexeris: vt, si dicas, omnes prognostae vani, vno excepto Venantio: et tamen prognostes est Venantius. Impii sunt milites omnes, vno excepto Langio; et tamen miles est Langius. Graecorum prouerbium imitatus est Ausonius in Siluium quendam cognomento bonum, natione Brittonem, quae natio et hodie apud Gallos vulgo male audit.

AVCTORE Strabone libro Geographiae vndecimo, Phasis est Euxini sinus, et extremae nauigationis meta, vel teste prouerbio:

id est,

Per phasim, Cholchidem significauit, non flumen Phasim, neque vrbem eiusdem nominis ad flumen sitam. Theocritus in Idyllio N.

id est,

Pindarus consimili figura in Isthmiis hymno B. a)ll' e)pe/ra poti\ me\n fa=sin qerei/ais2, e)n de\ xeimw=ni ple/wn nei/lou pro\s2 a)kta\s2, id est, Sed transibat ad Phasim quidem mensibus aestiuis, hieme vero nauigans ad Nili ripas: id est, a Colchide in Aegyptum. Strabo enim putat, Phasianos ab Aegyptiis oriundos, argumentum fumens ex vsu lineorum, quorum tanta sit vis apud Phasianos, vt hinc exportentur etiam in alias regiones. Dicitur de iis, qui longinquas orbis regiones peragrarint. Est enim ipsa figura quasi prouerbialis hyperbole. quo modo dixit et Iuuenalis:

Et Horatius in Odis:

Et Virgilius in Bucolicis:

Sumptum videtur ab Iasonis fabula. Neque dissimile fuerit schema, si quis ad Herculis vsque columnas dicatur nauigasse, aut vsque ad Britannos, quos auctores extra mundi terminos ponunt. quod Oceano separentur. Horatius in Odis, lib. tertio:

Idem in eadem oda.

STRABO libro Geographiae duodecimo, regiones quasdam commemorat inter se finitimas, puta Phrygum, Bithynorum, Mysorum, Dolonum. Item, qui iuxta Cyzicum accolunt, Mygdonum, ac Troianorum. Neminem autem inficias ire, quin vnaquaeque suis finibus sit circumscripta. Verum eos fines ad amussim dijudicare, id neutiquam facile. Porro de Phrygijs, ac Mysis prouerbium quoque vulgo iactatum fuisse versibus trimetris.

id est,

Huius rei causam adducit, quod hi populi non satis stabiliter tutati sint suas sedes, sed subinde aliunde alio depulsi, terminos incertos reddiderint. Plinius libr. 5. Mysiam in Phrygia collocat. Plutarch. e)n toi=s2 u(gieinoi=s2 paragge/lmasi. *xwri\s2 ga\r e)/fh ta\ filoso/fwn, kai\ i)atrw=n, w(/sper tinw=n musw=n, kai\ frugw=n o(ri/smata. id est, Separatam enim aiebat esse philosophorum, ac medicorum professionem, non aliter, ac Mysorum, ac Phrygum fines. Manent in hodiernum diem passim id genus de finibus gentium rixae, longa serie temporum omnia confundente. Adagio licebit vti, de rebus toto genere inter sese dissidentibus, veluti si qui, sentiens longe aliud spectare philosophum, aliud oratorem, dicat, *xwri\s2 ta\ musw=n, kai\ frugw=n. Aut de hominibus, inter quos nihil conuenit, nihilque commune intercedit, vt apud Euripidem Achilles:

id est:

INTER multas Chilonis sententias, haec praecipue placuit eruditis, auctore Laertio: e)n plinqi/nais2 a)ko/nais2 o( xruso\s2 e)ceta/zetai, didou\s2 ba/sanon fanera\n, e)n de\ xrusw=| a)ndrw=n a)gaqw=n te kakw=n te nou=s2 e(/doken e)/legxon. i. In saxeis coticulis aurum exploratur, euidentem praebens speciem. In auro vero proborum pariter, et improborum ingenium deprehenditur. Stobaeus carmen hoc citat ex Antiphane:

id est:

Allusit huc Aristides in Themistocle: *enteu=qen o(/ra to\n a)/ndra, a)po\ grammh=s2 a)rcba/menos2, kai\ mh/ moi lo/gw| to\n xruso\n, a)lla\ th\n ba/sanon prosa/gwn sko/pei. i. Hinc virum specta, a linea facto initio. Neque mihi, quod dicitur, aurum, sed ipsum admouens indicem considera.

*fu/latte to\n qw/raka. i. Caue Thoracem. Strabo lib. Geographiae 14. scribit, fluuium esse, nomine Letheum, vicinum Libybus Hesperijs, huic imminere montem, cui nomen Thorax, in quo fama est, Daphitam grammaticum cruci suffixum fuisse, quod maledico carmine reges incessiuisset, vnde dictum illud manarit in vulgus, vt dicerent, fu/latte to\n qw/raka, id est, Caue a Thorace. Hoc velut aenigmate prouerbiali festiuiter admonebimus, fraenandam esse linguam, ne voces, petulanter emissae, per iugulum aliquando redeant. Stephanus tantum indicat Thoracem esse ciuitatem Aetoliae, et item Magnesiae: de prouerbio silet.

STRABO Geographiae lib. 16. Seleuciam ad Tigrim ait Babylone maiorem fuisse, sed pleraque sui parte desertam, ac iure optimo de illa dici posse, quod de Megalopoli Arcadiae ciuitate dixit comicus quispiam.

id est:

Allusum est ad nomen vrbis, cuius meminit et Plinius in quarto. Quadrabit in vrbes, aut domos, agros, aut hortos, aut aliud id genus quippiam, amplum quidem, et spatiosum, sed parum excultum. Aut in librum ingentem quidem illum, verum impolitum, et illimatum.

STRABO lib. Geographiae nono scribit, Scolon vicum esse quempiam Asopiae, sub monte Citherone, sedem inamaenam, incultam, infrugiferam, asperam. Atque hinc vulgo prouerbium manasse:

id est:

Refert eadem totidem verbi Eustathius in Boeotiam Homericam. Nam Scolon et Stephanus ponit in Boeotia. Nomen ex re videtur inditum: skw=los2 enim Graecis spinae genus est. Quo prouerbio conueniet vti, si quando significabimus modis omnibus abstinendum a conuictu cuiuspiam, aut a loco, vbi nihil sperandum, quod vel ad voluptatem faciat, vel ad emolumentum.

*oi)no/h th\n xara/dran, id est, Oenoe torrentis alueum. Nam charadra Graecis significat eam terrae fissuram, quam aqua pluuia, aut torrens, nonnunquam terraemotus efficit. Zenodotus in Collectaneis adagiorum ait, dici solitum in eos, qui sibi malum accerserent. Hinc esse natam paroemiam, quod Oenoe vicus quidam sic Atticae, quem qui incolebant, alueum quendam torrentis vicinum, suis finibus incluserunt. Deinde, ingruente immodica vi aquarum, et ob id corruptis agris, agricolationem perdidisse. Strabo Geographiae libro 8. duas Oenoas commemorat alteram Eleutheris finitimam, alteram apud Marathonem, de qua vulgo iactata paroemia, oi)no/h th\n xara/dran, id est, Oenoe charadram. Effertur adagium ad hunc quoque modum, oi)nai=oi th\n xara/dran, id est, Oenaei charadram, vbi quippiam accersitur ad commoditatem, vnde pernicies adfertur. Hesychius hoc prouerbium refert, et explicat ex Demone, prouerbiorum auctore. Stephanus indicat, Oenoen esse vnam duarum ciuitatum, quas habet Icaria. Vnde dicuntur Oenaei.

*ou)de\n pro\s2 dio/nuson, id est, Nihil ad Bacchum. Vbi quis nugatur, quae ad rem praesentem nihil attinent. Adagionis origo varia traditur. Zenodotus ait, antiquitus in choris Dithyrambos in Bacchum cani solitos. De inde poetas, mutata consuetudine, Aiaces, centauros, atque id genus fabulas coepisse describere. Proinde spectatores per risum acclamasse. Nihil ad Bacchum. Quo conuicio moniti, deinceps satyros inducere coeperunt, ne dei prorsus obliti viderentur. Strabo Geographiae suae libro octauo, scribit, euersa funditus a Romanis, propter violatos legatos, Corinthiorum vrbe, milites in opera quoque nobilia, quibus ea ciuitas praeter caeteras abundabat, ludibriis insultasse. Citatque testem Polybium, qui praedicet praesentem vidisse sese tabulas quasdam, abiectas in solum, in quibus milites talis luserint. Quarum vna fuit ab Aristide depicta. Argumentum erat Bacchus. Hinc, inquit, quidam aiunt manasse, quod prouerbio dicitur, ou)de\n pro\s2 to\n dio/nuson, id est, Nihil ad Bacchum. Suidas refert, Epigenem quendam Sicyonium tragoediam de Baccho conscripsisse, quae cum indigna Deo videretur, quosdam e spectatoribus acclamasse, Nihil ad Bacchum, eamque vocem in prouerbium abiisse. Verum magis approbat eorum sententiam, qui dicunt quondam poetas de Baccho fabularum argumenta consuesse tractare, eaque demum actitari solita. Deinde paulatim ad tragoedias scribendas conuersos, alias fabulas, et historias scriptitasse, praetermissa Bacchi mentione, spectatores igitur acclamasse, Nihil ad Bacchum. Eiusque ferme sententiae suffragatorem citat Chamaeleontem. Huic opinioni adstruit Plutarchus in primo libro Symposiacon, ostendens, ab Aeschylo, et Phrynicho natam paroemiam, qui fabularum argumenta ad historias, et calamitates deflexerint. At Theaetetus apud eundem Suidam, in opere de prouerbio, scribit Parrhasium pictorem Bacchum summa arte finxisse. Itaque, cum apud Corinthios pictorum inter ipsos de arte certamen ageretur, et complures Bacchum pictum proferrent, quorum nullus ad Parrhasii Bacchum accederet, succlamasse populum, Nihil ad Bacchum. Apud eundem quidam, cum Coroebum, Vlyssem illum vafrum, et versipellem vocasset, audiit: Canem adducis ad praesepe, et nihil affers ad Bacchum. Vtroque prouerbio significatum est, nimis inaequalem esse comparationem Coroebi cum Vlysse. Lucianus in Baccho, a)lla\ ti/ pro\s2 to\n dio/nuson ou(=tos2 o( dio/nusos2, ei)/poi ti/s2 a)\n, id est, Sed dixerit quispiam, quid ad Bacchum hic Bacchus? id est, quid ad rem propositam pertinet haec de Baccho fabula? Itaque videtur adagium quadraturum, vel de re ab instituto aliena, vel multo inferiore, vel contemnenda. Plutarchus in Symposiacarum quaestionum prima, de iis agens, qui anxios syllogismos, velut eum, quem *kurieu/onta vocant, in poculis proponere solent, ti/ tau=ta, inquit, pro\s2 to\n dio/nuson. Idem ibi, *pe/myw de\ kai\ ta\ loipa\ taxe/ws2, a)\n tau=ta do/ch| mh\ pantelw=s2 a)/mousa mhde\ a)prosdio/nusa ei)=nai, id est, Mittam autem propediem et reliqua, si quidem haec videbuntur non vsquequaque inscita, neque nihil ad Bacchum pertinentia. Noue quidem, sed tamen opido quam eleganter dixit, a)prosdio/nusa, tacite alludens ad prouerbium. Significat autem, ou)k a)prosdio/nusa, non aspernanda, et ad rem pertinentia. Idem in eiusdem operis libro quarto: *oi)=mai de\ kai\ tw=n sabba/twn e(orth\n mh\ panta/pasin a)prosdio/nuson ei)=nai, id est, Arbitror autem nec sabbathorum festum, nihil prorsus ad Bacchum pertinere. Athenaeus lib. 2. a)prosdionu/sous2 lu/seis2 pragmateuo/menos2, id est, Solutiones nihil ad rem pertinentes moliens. tertio, pa/raula me/lh dixit, modos non respondentes ad tibiam. Ac mox a)kro/thta ku/mbala, hoc est, cymbala non congruentia ad numeros saltationis. Sic enim vocat sermones intempestiuos, aut nihil ad rem pertinentes, quos idem a)mousologi/as2 vocat. De huius formae prouerbiis dictum est nobis alias, Nihil ad versum. Pindarus in Nemeis, para\ me/los2 e)/rxesqai dixit, pro eo, quod erat secus, quam conuenit loqui, maqw\n de/ tis2 a)\n e)rei=, ei) para\ me/los2 e)/rxomai. M. Tullius libro ad Atticum 16. Sed nihil tam a)prosdio/nuson mihi primo videbatur, quam ad has literas, quibus ego a te consilium petieram, te mihi illa rescribere. Tametsi quidam hoc loco pro a)prosdio/nuson legunt a)prosdo/khton, hoc est, inopinatum, inexpectatum. Prouerbii speciem habet, quod est apud eundem Ciceronem in Bruto, Sed domum redeamus. Id velut interpretans subiicit, id est, ad nostros reuertamur. Vtimur et hodie sermonis huius colore, quoties significamus nos a digressione ad id reuerti, quod institueramus.

PERIPHANES in Epidico Plautina, militi iam pugnas militari more paranti narrare: Quin tu, inquit, alium quaeras, cui centones sarcias, id est, quem tu gloriosis mendaciis, et consarcinatis fabulamentis expleas. Solent enim homines gloriosi mendacium aliud ex alio connectere, nullum facientes neque finem, neque modum. Centones autem dicuntur vestes e variis panniculis, ac diuersis etiam interdum coloribus consarcinatae. Iuuenalis:

Ad harum similitudinem Centonem vocant carminis genus, ex diuersis carminibus, et carminum fragmentis, hinc atque illinc accersitis contextum, quasique consutum. Graeci ke/ntrwnas2 appellant, addita litera, quam abiiciunt Latini. Extant adhuc o(mhroke/ntrwnes2, quorum meminit et D. Hieronymus: et Virgiliocentones Probae mulieris: et Centon nuptialis Ausonii, qui legem etiam eius carminis tradit.

LENA Milenis in Cistellaria Plautina, Inter nouam rem, inquit, verbum vsurpabo vetus, Quod dedi, non datum vellem, quod reliquum est, non dabo. Significat, se poenitere, quod puellae fecreit copiam, de caetero non facturam. Vsus adagii fiet venustior, si paulo longius a simplici figura detorqueatur, veluti, si quis, indicans se superioris operae, quam in poeticos studium insumpserit, poenitere, nec esse consilii diutius in ea tempus terere, dicat, Quod dedi, datum nollem, quod reliquum est, non dabo.

*krokodei/lou da/krua, id est, Crocodili lacrymae. De iis, qui sese simulant grauiter angi incommodo cuiuspiam, cui perniciem attulerint ipsi, cuive magnum aliquod malum moliantur. Sunt qui scribant, Crocodilum, conspecto procul homine, lacrymas emittere, atque eundem mox deuorare. Cuiusmodi propemodum erant lacrymae Bassiani imperatoris, apud Aelium Spartianum. Lacrymabatur, quoties aut mentio fieret, aut imagines videret Getae fratris, quem occiderat. Alij narrant hanc esse Crocodili naturam, vt, cum fame stimulatur, et insidias machinatur, os hausta impleat aqua, quam effundit in semita, qua nouit, aut alia quaepiam animantia, aut homines aquarum venturos: quo lapsos ob lubricum descensum, neque valentes aufugere, corripiat, correptosque deuoret. Deinde, reliquo deuorato corpore, caput lacrymis effusis macerat, itaque deuorat hoc quoque.

id est:

Hemistichion carminis heroici. Zenodotus ait, de iis solere dici, qui penuria meliorum amplectuntur deteriora. Nam Maza quiddam est pane cocto deterius, conflatum ex lacte et farina, quo rustici vice panis vti consueuerunt. Siquidem o)pto\n a)/leuron, in deliciis olim fuisse alias demonstrauimus ex Theocrito. Prouerbii speciem habet, quod est apud Athenaeum libro sexto, licet huic dissimile, peinw=nti ga\r a)ndri\ ma/za timiwte/ra xrusou= te ka)|le/fantos2, i. Maza, siue offa esurienti homini carior et auro, et ebore. Quo licebit vti cum indicabimus rem vsu non opinione aestimandam. Ex his, quae prodidit Athenaeus de apparatu conuiuiorum, liquet, mazam prius apponi solere, deinde panem. Verum consumto pane, probatur et maza. Vt possumus, quando, vt volumus, non licet. Xenophon libro sexto paidei/as2, facit quendam consolantem milites, qui defecti pane, maza vesci cogebantur. Hoc cibo qui victitant, dicuntur a)lfitositei=n, quemadmodum, qui pane, a)rtositei=n.

id est:

Sunt qui dicant, ta/rixon accipi pro pisce, sed vili, putrique, qui idem sit Aphya. Fortassis hic pro iure accipiendum tarichus. Nam quibus deest obsonium, solent pane in ius immerso vesci. In Aphyas, et Tarichos creber iocus est in comoediis. Sensus hic est, Vbi non est copia meliorum, boni consulere oportet, quaecunque contingunt. Refertur a Diogeniano.

*agaqw/nios2 au)/lhsis2, id est, Agathonia cantio. Recte dicetur de oratione blanda magis, quam frugifera. Agathon tibicen quispiam erat, cantilenarum suauitate maiorem in modum aures deliniens. Nec huius mores dissimiles musicae fuisse perhibentur. Laborauit enim infamia molliciei. Auctor et Suidas et Zenodotus. Haud scimus, an hic sit idem ille Agathon, in tragicorum certamine victor, in cuius epiniciis Plato celebrat illud nobile conuiuium. Huius multis modis Aristophanes in Thesmophoriis, carminum molliciem deridet.

*addhfa/gon a(/rma, i. Edax currus, in glutones et voraces dicebatur, propterea quod currus multum absumit vnguinis, siue ceromatis: siue, quod sumptuosa res sit, equos, et currus alere, vnde et comicus Aristophanes in Nebulis iocatur in Strepsiadem, quem filius i(ppotrofw=n, ad inopiam redegerat, multo aere alieno contracto. Flauius Vopiscus indicat, Aureliano in delicijs fuisse Phagonem quendam, qui vno die ad mensam imperatoris ederit aprum integrum, centum panes, veruecem, et porcellum, biberit autem in fundibulo apposito plus orca. Sed de hoc hominum genere plura Athenaeus in Dipnosophistis, apud quem libro 5. Socrates, cum quendam vidisset in conuiuio sese intemperantius ingurgitantem opsonio: O vos, qui adestis, inquit, quidam ex vobis pane vtitur vt opsonio, opsonio vt pane. Venustius reddetur, si deflexeris ad animi vitium veluti, si dicas, Huius, aut illius principis amicitiam immodica pecunia parari, ac retineri, alique. Aut, Cupiditates inexplebiles esse, cum naturae vsus perpauca postulet.

*ai(/mati klai/ein, id est, Sanguine flere, prouerbialis hyperbole, significans, nihil non fieri quo flectatur aliquis, sic enim antiquitus loquebantur, Haud flectes illum, nec si sanguine quidem fleueris. Itidem ai(/mati ste/nein, id est, Sanguine gemere. Durat hoc adagium in hodiernum etiam diem. Translatum videtur a prodigijs, quibus interdum statuae sanguineis guttis lacrymare videntur.

*qa/naton parda/lews2 u(pokri/netai, id est, Pardi mortem simulat. Dicebatur, vbi quis astu perniciem alicui moliretur, veluti, cum Brutus stupidum, ac dementem ageret, vt in posterum imperio potiretur. Id adagium ad quendam apologum referunt. In Maurusia simiarum ingens copia. Pardalis autem animal est, natura simiis infestissimum: quas tamen viribus assequi non potest, nimirum illis in summas arbores subuolantibus. His itaque dolis in eas vtitur. Sternit se supinam sub ramis, ac porrectis cruribus emori fingit sese. Gaudent eo spectaculo simiae considentes in arbore. Deinde, vbi iam mortuam arbitrantur, vnam aliquam emittunt, exploraturam, num vere mortuus sit hostis. Illa, cautim ac pedetentim accedens, vbi nullum vitae videt argumentum, (Pardale nimirum modis omnibus cadauer imitante) demum audet etiam conscendere. Quod simul atque reliquae simiae conspexerint, iam, deposito omni metu, descendunt, et Pardalim omnia ferentem circumsultant: postremo conculcant, insultantes ludibrij causa, donec Pardalis, sentiens illas iam saltando defatigatas, derepente reuiuiscens, aliam dentibus, aliam vnguibus corripit, dilaniatque ac deuorat. Hanc fabulam (ne quid fuci fiat lectori) non reperimus apud idoneum auctorem, sed in Graecis collectaneis cuiusdam Apolonii Byzantii, cuius testimonium quodam in loco Politianus etiam refert, alioquin auctoris non admodum grauis.

MANDARE laqueum, dicimur, ijs, quos vsqueadeo negligi a nobis significamus, vt, si vel suspendant sese nihil ad nos attineat. Iuuenalis de Democrito:

MEdio item digito porrecto, supremum contemptum significabant: Martialis lib. 2.

Nam hunc digitum Martialis impudicum vocat:

Persius infamem.

Huc pertinet, quod apud Laertium Diogenes, vt alibi diximus, hospitibus quibusdam, Demosthenem videre cupientibus, non indice digito, sed medio porrecto, demonstrauit, parum virum innuens, et effeminatum. Ac paulo post eodem in loco, satis indicat porrectione digiti medii quippiam obscoenum significari, cum ait, insanos haberi, qui medium porrigant digitum; qui indicem, non item. Itaque eodem in carmine duobus adagiis extremum contemptum indicauit Satyricus:

Elegantius fiet vtrumque si longius detorqueatur: Vt philosophicis praeceptis laqueum mandes, tu tuo viuito more. Et theologorum decretis negociatores medium vnguem ostendunt, id est, plane contemnunt, ridentque.

*to\n pw/gwna ti/llein, id est, Barbam vellere. Est illud quoque sumptum a gestu, Barbam vellere, quo summum contemptum, ac ludibrium significamus. Horatius Serm. lib. 1.

Persius:

Idem alias,

Et Dionysius Siculus, non dubitauit Aesculapio barbam auream detrahere. Lucianus in Timone de Ioue Olympio, e)ka/qhso tou\s2 ploka/mous2 perikeiro/menos2, id est, Desidebas, dum tibi circumtonderetur caesaries. Et Barbam vellit mortuo leoni, qui ferox est in prostratum: quod alias attigimus.

*mh/lois2 ba/llein, id est, Malis petere, dicuntur, qui muneribus assequi student, quod optant; aut qui donis provocant ad amorem mutuum. Ducta est allegoria a fabula Atalantae, quam Hippomenes cursu superauit, sed arte proiectis inter currendum malis aureis, in quibus sublegendis dum puella subinde remoratur, praecessit, ac vicit iuuenis. Refertur adagium a Diogeniano. Plutarchus in Symposiacis indicat, olim fuisse morem, vt in eos, qui semper vincerent, mala, rosas, nonnulli etiam mala punica iacerent. Vt hinc quoque videri possit ortum adagium, ac dictitatunde iis, qui magnopere mirantur, ac probant quempiam, aut etiam blandiuntur. Idem decad. 9. narrat, Anaxarchum, cum ab Alexandro post coenam malis peteretur, surrexisse, dixisseque hunc senarium ex Oreste Euripidis:

id est,

Potest et simplicius accipi, Malis petere, cum quis ad amandum lacessitur, ac provocatur, sic enim interpretatur Suidas. Vnde et illud apud Maronem:

Et

Et

Et Acontius apud Ouidium Cydippae malum inscriptum in gremium mittit. Aristophanes in Nebulis: *mh/lw| blhqei\s2 u(po\ pornidi/ou, id est, A scorto malo percussus. Interpres adscribit, malum amoris esse symbolum, propterea quod Veneri sit sacrum. Vnde in certamine formarum, praemium malum erat aureum, idque Veneri contigit. Theocritus in Cyclope:

id est,

Idem in Hodoeporis:

Olim munuscula malis constabant. vnde Horat. in epist.

*to\ pe/lagos2 pro/teron oi)/sei a)/mpelon, id est, Mare prius vitem feret. De iis, quae nullo pacto fieri possint. Nam salsitudo vitibus inimicissima: Hinc Homerus et Hesiodus identidem pontum vocant a)tru/geton, quod illic nulla colligatur vindemia. Salsa terra fere sterilis est frugibus, sed vitibus inimicissima. Refertur apud Diogenianum.

LAchanizare vulgo dicebant, pro languere, teste Suetonio in vita Octauii Caesaris, pro quo Augustus nouauit Betizare. Quadrabit et in insulsos, et insipidos. Catullus,

Item Martialis,

Eodem pertinet illud Diogenis Cynici dictum apud Laertium: Cum adolescentes quidam eum canem vocarent, seque cauturos dicerent, ne ab illo morderentur, bono animo esse iussit: canem enim haudquaquam vesci betis, mollitiem illorum notans. Bliteos appellant stupidos. Est bli/ton, herbae genus, cui nomen etiam a stupore saporis inditum putant, quasi bla\c, quae vox bardum, et stupidum significat. Aristophanes in Auibus, w(s2 blakikw=s2 diakonei=s2, Vt stupide ministras. Plautus in Truculento, Blitea et lutea est meretrix, nisi quae sapit in vino, ad rem suam. Laberius Mimographus apud Nonium Marcellum, bipedem et bliteam belluam appellat insulsum et vecordem. Apud Menandrum quoque mariti vxoribus ex blito conuitium faciunt, bliteas eas nominantes. Aristoph. in Nebulis, kai\ se kalou=si blito/man, id est, Teque vocant bardum ac stultum. Fieri potest, vt Gallica quoque vox hinc manarit, qua nunc vulgo contemptissimos, extremaeque notae homines compellant Bliteros, addita litterula.

SAne quam elegans et proverbialis Ausonii dimeter iambicus, Promusque quam condus magis, in quendam profusiorem, qui parta prodigere nosset, quaerere, aut quaesita seruare non posset. Sumpta metaphora a rei familiaris dispensatorib. maximeque penuariae, quos Graeci tami/as2 vocant, quorum partes sunt ad vsum familiae promere (id est, proferre) quaedam; alia condere, hoc est, seponere. Iam, qui tantum promit, is ad inopiam velis equisque properat. Plautus in Truculento, Parce promos appellat, sordidos, ac tenaces, et qui sumptum libenter effugiunt.

Nodum in scyrpo quaeris. In anxium dicebatur, nimisque diligentem, aut meticulosum, qui illic scrupulum moueret, vbi nihil esset addubitandum. Hoc adagium refertur apud Plautum in Menaechmis, et verbis totidem apud Terentium in Andria: Festus ex Ennio citat:

nominatim proverbiali titulo referens. Donato iunci species est scyrpus, laeuis atque enodis. Quanquam apud Gellium Scyrpi dicuntur captiunculae, argutiaeque. Nisi forte quis malit legere. In scrupo, quod hi lapilli laeues sint, ac rotundi.

Horatius in Arte poetica, proverbiali schemate dixit:

Indocti poetae stultitiam taxans, qui multa non suo loco, neque tempestiuiter, describit, perinde, quasi pictor Delphinum piscem, iuxta Callimachi dictum, in nemoribus pingeret, rursus aprum in vndis. Confine illi: e)n fakh=| to\ mu/ron, id est, In lenticula vnguentum.

*karki=nos2 lagwo\n ai(rei=, id est, Cancer leporem capit. De re nequaquam verisimili, dictuque absurda. Velut, si quis dicat, ab indoctissimo superari doctum.

*mh\ pro\s2 le/onta dorka\s2, id est, Ne caprea aduersus leonem, hoc est, ne longe inferior cum potentiore decertes. Dorcas enim siluestris est capreolus. Refertur a Diogeniano. Suidas integrum refert senarium:

id est,

Homerus Odyss. *q.

id est,

PEllem caninam rodere, proverbiali metaphora dixisse videtur Martialis, pro eo, quod est hominem maledicum, et improbum conuitiis insectari. Sic enim scribit in obtrectatorem quendam, et oblatratorem:

*exi/nou traxu/teros2, id est, Echino asperior. In hominem intractabilem, et insuauibus moribus dictum. Metaphora sumpta ab animante, cuius duplex est genus: terrestre, spinis obsitum: et maritimum, pinnata vndique testudine, ac spinis obductum, quib. se pedum vice voluit, auctore Plinio. Martialis:

Aristoteles lib. De generatione animantium 5. tradit, Echinum ipsum quidem pusillum esse, caeterum spinas habere, et longas et acutas. Athenaeus Dipnosophiston lib 3. fabellam haud infestiuam refert e Demetrio Scepsio. Laconem quempiam vocatum ad coenam, appositis Echinis, cum ignoraret, quo pacto soleant edi, nec obseruaret, quomodo caeteri conuiuae his vescerentur, corripuisse quendam, et in os coniecisse vna cum ipsa testa: porro, cum inter dentes strideret Echinus, et hominis os cibo misere cruciaretur, O sceleratum, inquit, edulium, neque nunc te omittam tibi mitis, nec te posthac vmquam sumpsero.

*exi=nos2 to\n to/kon a)naba/llei, id est, Echinus partum differt. De iis dici suetum, qui prorogarent quippiam suo malo: veluti, qui creditam pecuniam comperendinant, tamen aliquando reddendam vel maiore cum foenore. Aiunt, Echinum terrestrem, stimulata aluo, remorari partum, deinde, iam asperiore, ac duriore facto foetu, mora temporis, maiore cruciatu parere. Auctor Suidas. Plinius lib. 9. c. 25. tradit, piscem, qui dicitur echineis, fluxum grauidarum sistere, et vsque ad puerperium in vtero continere foetum. Quamquam hoc a)prosdio/nuson.

*pri\n de\ du/o e)xi=noi e)s2 fili/an e)/lqoien, o( me\n e)k pela/gous2, o( d' e)k xe/rsou, id est, Prius echini duo inierint amicitiam, alter e mari, alter e terra. De iis, qui moribus ac studiis sunt inter se discrepantiores, quam vt spes sit, aliquando inter eos necessitudine coituram. Venustius erit ad rem deflexum. Nam est Echinus marinus, de quo multa Plinius et Aristoteles. Est et terrestris, quem alio nomine vocant Erinaceum: illud commune, quod vterque spinosus est, vnde et vocabulum inditum. Refertur a Suida.

PRoverbii speciem habet illud etiam Horatianum in arte poetica.

Quadrabit in homines nimium sedulos, et quibusvis in rebus immodicos. Cuiusmodi nonnullos videas, qui cum semel coeperint, nullum faciunt finem, donec defatigati desistant, nec rationem vllam habent alieni fastidii, sed suo tantum animo negocii modum metiuntur, haudquaquam memores vetustissimi sermonis, admonentis, vt tum a lusu desistamus, cum adhuc est iucundus, ne voluptatem odii molestia consecuta contaminet. Nemo nescit, hirudinem, vbi semel haeserit corpori, nulla ratione posse reuelli, donec suctu sanguinis expleta decidat. Quidam appellant sanguisugam, Graeci bde/llan, siue bde/llion, linguam habet bisulcam, ac fistulatam, quam penitus infigit cuti. Meminit Plinius lib. 11. cap. 34. atque inibi de altero quodam animali, cui nomen non sit, quod semper infixo sanguini capite viuat, donec nimia satietate dehiscat, et ipsi immoriens alimento, cum cibi non sit exitus.

MEA est pila, id est, Vici, et voti sum compos, aut, Res mihi in manu est, apud Plautum in Truculento. Sumptum a notissimo pilae ludo, cum multis insequentibus, vnus aliquis praestantior occupat. Consimili figura dixit in Cassina. Sed, si nunc vult hera facere officium suum, nostra omnis lis est: id est, vicimus. Traducta metaphora a iudiciis.

AB ouo vsque ad mala, proverbiali figura dixit Horatius in Sermonibus, Satyra 3. pro eo, quod est, ab initio conuiuii vsque ad finem.

inquit,

Antiquitus enim coenam ab ouis auspicabantur, malis finiebant. Erit venustius, si longius trahatur, Ab ouo vsque ad mala, i. toto colloquio, tota nauigatione, aut toto opere. Qui rem altius repetunt, quam oportet, notantur illo versu Horatiano:

Qui a primis initiis repetunt, e)k tw=n r(izw=n, id est, a radicibus, et a stirpib. imis exordiri dicuntur, qui nihil praetermittunt, ordine narrant, et a capite vsque ad calcem, quod alibi retulimus, Graecis a)/nwqen dicitur, et a)rxh=qen.

Ivlius Pollux lib. 9. de rerum vocabulis, scribit hoc carmen olim proverbio celebratum fuisse:

id est,

Est autem velut aenigma, innuens pecuniam longe plus posse, quam aut virtutem aut sapientiam. Antiquitus enim Peloponnesiorum numisma xelw/nh, id est, testudo dicebatur, propter inscalptam in eo testudinis figuram. Testem huius rei citat Eupolidem, qui in fabula, cui titulus, Captiui, o)bolo\n dixerit kallixe/lwnon, id est, obolum pulchrae testudinis. Consimili figura dictum et illud: Multas noctuas sub tegulis latitare: et Bos in lingua, quae suis retulimus locis.

SAcra haec non aliter constant. Hoc adagio licebit vti, si quando fatebimur culpam, sed quae rei, locove conveniat, veluti si quis in balneis agat impudentius, aut rusticius in naui, aut in compotationibus ebriorum intemperantius, aut inter mulierculas ineptius, aut inter aulicos dissimulantius, aut inter sophistas loquacius, aut apud populum adulantius. Ausonius nuptialis Centonis excusans licentiam, Etenim fabula est, inquit, de nuptiis, et velit nolit, sacra haec aliter non constant. Sumptum a sacris, quae certis quibusdam caeremoniis peraguntur: de quibus si quid demutes, piaculum admissum putetur. Plutarch. in comment. De audiendis poetis: *qusi/as2 me\n ga\r a)xo/rous2 kai\ a)nau/lous2 i)/smen, ou)k i)/smen de\ a)/muqon ou)de\ a)yeudh= poi/hsin, id est, Sacra enim absque choris, ac tibiis nouimus. Non nouimus autem absque fabula, ac mendacio poesim.

SEQVITVR ver hiemem. Hoc adagio rerum vices significamus necessario sibi succedentium, vt, si quis, suadens in rebus afflictis animum fulciendum spe meliorum, dicat, Sequetur ver hyemem, id est, tristibus succedent laetiora. Ita Pindarus Isthmyorum hym. 4. nu=n d' au)= meta\ xeime/rion poiki/lwn mhnw=n zo/fon, xqw\n a(/te foiniki/ois2 a)/nqos2 r(o/dois2, id est, Nunc vero rursum post hibernam multiplicium mensium caliginem, terra veluti purpureis floret rosis. Ausonius in praefatione monosyllaborum, nonnihil abusus est prouerbio, Vt in vetere verbo est, Sequitur ver hyemem. Iam similium nugarum subtexo nequitiam.

*afrodi/sios2 o(/rkos2 ou)k e)mpoi/nimos2, id est, Venereum iusiurandum non punitur. Sensus est, amantium iusiurandum irritum esse, neque ad deos quidquam pertinere, tanquam iocosum. Et auctore Nasone,

Et Horatius:

Tibullus.

Citatur hoc adagium a Platone in Conuiuio: o(\ de\ deino/taton, w(/s2 ge le/gousin oi( polloi\ o(/ti kai\ o)mnu/nti mo/nw| suggnw/mh para\ qew=n, e)kba/nti tw=n o(/rkwn. a)frodi/sion ga\r o(/rkon, ou)/ fasin ei)=nai. ou(/tw kai\ oi( qeoi\, kai\ oi( a)/nqrwpoi pa=san e)cousi/an pepoih/kasi tw=| e)rw=nti, id est, Quodque omnium maximum est, vt sane dicitur vulgo, vni etiam iuranti a diis parata est venia, si, quae iurauit, non praestiterit. Venereum enim iusiurandum negant esse. Adeo tum dii, tum homines nihil non permittunt amanti. In verbis Platonis videtur deesse vocula, e)mpoi/nimon. ou)/ fasin ei)=nai e)mpoi/nimon. Meminit et Procopius in epistola ad Epiphanium vltima: kalw=s2 a)/ra h)/dei to\ tw=n e)rw/ntwn pa/qos2 h( paroimi/a, ka)\|n e)piorkei=n e)qe/lwsi, suggnw/mhn au)toi=s2 e)k qew=n e)pagge/lletai, id est, Pulchre nouit amantium affectum prouerbium: etiam si peierare voluerint, veniam illis a diis pollicetur. Plato in Philebo apud Athenaeum libro duodecimo: w(s2 de\ lo/gos2, kai\ e)n tai=s2 h(donai=s2 tai=s2 peri\ a)frodi/sia, a(\ dh\ me/gista dokou=sin ei)=nai, kai\ to\ e)piorkei=n suggnw/mhn ei)/lhfe para\ qew=n, w(/sper, kaqa/per pai/dwn, tw=n h(donw=n ou)de\ to\n logismo\n kekthme/nwn, id est, Caeterum, quemadmodum dicitur, etiam in voluptatibus circa res venereas, quae sane videntur esse praecipuae, periurium quoque venia donatur a diis: perinde, quasi voluptates puerorum instar sint, qui nondum rationis sunt compotes. Refertur et illud ex Callimacho:

id est,

Prior versus non caret mendo. Deflecti potest ad quodvis promissum, cuius fides praestanda non videatur.

PROVERBIALES hyperbolae sunt, Tanquam meum nomen, et Tanquam meos digitos, teneo: si quando promptam, certamque memoriam significare volumus. Martialis:

Iuuenalis:

Nihil magis meminimus, quam proprii nominis, vnde et vita defunctos olim suo nomine inclamabant. Et proprii nominis oblitum, dicimus prodigiosae obliuiscentiae hominem. Antiquitus in digitis computus peragebatur. Exstat ea de re libellus Bedae. Quin hodieque numerandi imperitum, et obliuiosum per iocum rogare solent, quot in manibus habeat digitos. Plutarchus in commentario, cui titulum fecit, Quo pacto quis intelligere possit se profecisse, scribit olim morem fuisse nomina digitorum ediscere, hisque in metu tanquam remedio futuris vti. ipsius verba subscribemus: *oi( me\n ga\r e)kmemaqhko/tes2 ta\ tw=n i)diwn o)no/mata daktu/lwn, xrw=ntai pro\s2 tou\s2 fo/bous2 au)toi=s2 w(s2 a)lecika/kois2, a)tre/ma katale/gontes2 e(/kaston, id est, Quidam enim ediscunt suorum nomina digitorum, eisque contra pauores vtuntur, tanquam ad depellenda mala remedium habeant, paulatim singulos recensentes. Quae vero sint digitorum apud Graecos vocabula, Gellius in Noctibus Atticis indicauit. Caelius Calcagninus, vt indicat Alexander, mauult intelligi de nominibus Dactylorum Idaeorum: de quibus nonnihil attingemus in prouerbio; Celmis in ferro; licet in Plutarcho, i)di/wn legatur, non i)dai/wn.

*agaqw=n a)gaqi/des2, id est, Bonorum glomi de opibus exstructis, et affatim accumulatis. Sumpta metaphora a glomere textorio, cui fila sunt obuoluta, aut certe ligno illo textorio, cui filorum maxima vis est obuoluta, quod idem phni/on vocant. Prouerbii meminit Iulius Pollux lib. 7. cap. 10. indicans apud comicos esse frequentissimum. Videtur autem allusum ad vocem in Agathide, et Agathis, perinde vt Thucidides in Euripidis epigrammate Athenas th=s2 e(lla/dos2 e(lla/da, vocat. id est, Graeciae Graeciam. Etiamsi libro quinto tribuit hanc sententiam Pindaro. Et quemadmodum e)/sxata e)sxa/twn, id est, postrema postremorum: item kaka\ kakw=n, id est, mala malorum, dicunt Graeci: quam quidem figuram Latini non agnoscunt.

EST apud Plautum in Rudente. Rem acu tetegisti, pro eo, quod est, rem ipsam diuinasti, nihil aberrans. Metaphora sumpta videri porest a lusu quopiam, in quo diuinator, id quod alius notasset, summa acu tangebat, aut lineam, aut calculum, aut aliud quiddam simile. Igitur acu tangere, perinde est, quasi dicas, ipsissimum punctum attingere. Nam minutissima puncta denotantur acu.

PVRGATIS auribus pro attentis, et vacuis, prouerbium resipit. Plautus in Milite:

Horatius in Epistolis:

Persius quinta Satyra:

Nam sordes in auribus collectae auditum hebetant, exemptae reddunt acriorem.

*agno/teros2 phdali/ou, id est, Purior, gubernaculo. Comparatio prouerbialis, de re vehementer inculpata, aut moribus vndequaque integris, et incontaminatis. Clauus enim nauticus assiduis fluctibus abluitur, vt nihil sordidum possit haerere. Adagium refertur a Suida.

QVOTIES fit, vt a re proposita ad aliud quippiam longe diuersum digrediamur, de calcaria ad carbonariam decurrere dicimur, siue, cum ex vno malo in aliud diuersum incidimus. Tertullianus libro de carne Christi: Igitur, inquit, de calcaria, quod dici solet, in carbonariam, a Marcione ad Apellem. Huic non dissimile est illud Ciceronis in actione pro Murena: Respondebo igitur Posthumio primum, qui nescio quo pacto, mihi videtur praetorius candidatus in consularem, quasi desultorius in quadrigatum curriculum incurrere.

*datu/lou h(me/ra, id est, Datyli dies. Vbi res feliciter successerunt. Sumptum a Datylo quodam, qui apud Athenienses summos est honores consecutus.

MONSTRVM alitur, vbi quid occulti vitii latere significamus: haud scimus, an inde sumpta metaphora quod monstra ob pudorem clanculum aluntur, et occultantur. Siquidem Pamphilus in Andria Terentiana, quod prius repudiatus gener, rursum ad affinitatem repeteretur, suspicans aliquid esse vitii in puella, quod celaretur: Repudiatus, inquit, repetor. Quamobrem? nisi si id est quod suspicor, aliquid monstri alunt. Ea quoniam nemini obtrudi potest, itur ad me.

PROVERBIVM sapit Virgilianum illud in Bucolicis:

Recte dicetur in hominem impudenter furacem. Exstat hodieque vulgo iactatum adagium, Lupus non veretur etiam numeratas oues deuorare. Porro fures paulo timidiores consueuerunt a rebus numeratis abstinere manum, metu videlicet, ne hoc indicio deprehendantur. Huic affinis iocus ille facetus in seruum furacem, cui nihil erat domi, neque clausum, neque obsignatum.

*hn e)/laxes2 spa/rtan, ko/smei, id est, Spartam, quam nactus es, orna, siue administra. Admonet adagium, vt, quamcunque prouinciam erimus forte nacti, ei nos accommodemus, proque huius dignitate nos geramus. M. Tull. ad Attic. lib. 4. epist. 6. Reliquum est: spa/rtan e)/laxes2, tau/tan ko/smei. Non mehercle possum. Et Philoxeno ignosco, qui reduci in carcerem maluit. Idem ad eundem lib. 1. Eam causam, quam mihi dicis obtigisse spa/rtan, non modo nunquam deseram, sed, etiamsi ab illa deserar in mea pristina sententia permanebo. Quod a Cicerone refertur, carmen est anapaesticum, e tragoedia quapiam, Spartam nactus es, hanc exorna. Theocriti Scholiastes indicat allusum ad hoc prouerbium in Hodoeporis:

id est,

*de/dotai kai\ kakoi=sin a)/gra, id est, Contigit et ignauis a venatu praeda. Vbi quid feliciter obtigit immerenti, quodque fortunae magis, quam illius industriae, sit acceptum ferendum. Allegoria sumpta a venatu, in quo vel praecipue dominatur fortuna, Virtus minimum affert momenti. At eruditio nemini contigit nisi labore parta. Regnum obuenit dormientibus, opes affluunt cessantibus nonnunquam, honores accidunt etiam fugitantibus, caeterum, quae vere bona sunt, nostra industria parentur oportet. Inde natum, quod olim mos fuerit, quod venatu captum esset, omnibus impartiri, etiam immerentibus. Ita Theocritus in Piscatoribus:

id est,

Quemadmodum arcana non committimus nisi selectis amicis, ita somnia narramus quibuslibet. Prouerbium refertur a Suida, et Zenodoto. Si pro de/dotai legas di/doto, siue de/doto, erit initium carminis trochaici. Nam probabile est, e poeta quopiam decerptum.

PROVERBIALI figura dixit Horatius, Ire per extentum funem, pro eo, quod est, rem factu perquam difficilem praestare, neque vel tantillum aberrare. Sumptum a funambulis, vt Acroni placet, qui non sine summa arte, summoque vsu, per funem protensum ingrediuntur. Quae res, sicuti coniicere licet, priscis ingenti miraculo fuit, hodie nihil vulgatius. Horatii carmen hoc est.

*lu/xnon e)n meshmbri/a| a(/pteis2, id est, Lucernam accendis in meridie, id est, facis non suo tempore, aut explicas, quae per se sunt clarissima. Quorsum enim lucernis opus clarissima luce? Natum videri potest a ridiculo Diogenis facto, qui, adhibita interdiu lucerna, rogatusque, quidnam sibi vellet, respondit, a)/nqrwpon zhtw=, id est, Hominem quaero, quemadmodum testatur Diogenes Laertius. Seneca libro De beata vita, indicat hoc fieri solere per superstitionem, si quando denunciabatur ira numinis: Cum, inquit, sistrum aliquis concutiens ex imperio mentitur, cum aliquis secandi lacertos suos artifex, brachia, atque humeros suspensa manu cruentat, cum aliqua genibus per viam repens vlulat, laurumque linteatus senex et medio lucernam die praeferens, conclamat iratum aliquem deorum, concurritis, et auditis.

QVINTILIANVS Institut. orator. libro quinto, titulo de vsu argumentorum, similima huic figurae dixit, eum Soli lumen inferre, qui rem per se euidentissimam conaretur argumentationibus probare. Videtur idem cum illo, quod alio retulimus loco, h(li/w| to\ fw=s2 danei/zein, id est, Soli mutuare lumen.

ZOILI audax quidem, sed parum felix mordacitas prouerbio locum fecit, vt vulgo Zoili vocentur, alienarum laudum obtrectatores, et alienorum laborum reprehensores. Martialis.

Hic Zoilus sophista quispiam fuit, hoc facinore potissimum nobilitatus, quod Homerum poetarum omnium principem, ausus est, libris aliquot in eum scriptis, incessere, vnde o(mhroma/stigos2 cognomen meruit, quod ipsum etiam abijt in prouerbium: sic enim appellari coepti nobilium auctorum castigatores, vel Plinio teste in praefatione Historiae naturalis. Et Virgiliomastiges, quorum de numero fuit Pero. Zoilus igitur commentarios in Homerum compositos Ptolemaeo tyranno Aegyptiorum obtulit, ingens, videlicet, praemium a rege sperans. Verum, cum nihil mitteretur, penuria coactus, misit, qui peterent. Ibi Ptolemaeus ait, se mirari, cum Homeros, tot annos defunctus, tot hominum millia pasceret, Zoilum egere, Homero doctiorem. Denique per occasionem supplicio affectus est. Quamquam de mortis genere diuersa tradunt auctores.

*agaqa\ killikw\n, id est, Bona Cillicon, subaudiendum, facit, aut habet. Conuenit, vbi quis malefactis, ac foedis artibus sibi parauit opes. Huic adagio locum fecit Cillicon quidam, natione Milesius, qui, prodita Prienensib. Mileto patria, ampliter quidem, sed foede, ditatus est. Is, cum, proditionem moliens, rogaretur, quidnam esset facturus, respondit, pa/nt' a)gaqa\, id est, Omnia bona. Vnde prouerbium effertur etiam ad hunc modum, pa/nt' a)gaqa\ w(s2 e)/fh killikw\n, id est, Omnia bona, velut inquit Cillicon. Auctores Suidas, et Zenodotus. Alludit huc et Aristophanes e)n ei)rh/nh|,

id est:

Interpres adiicit Cillicontis exitium. Prodita a Cilliconte insula Theagenes quidam Syrius commigrarat Samum, atque illic vendebat carnes. Ab hoc cum Cillicon carnes emere vellet, tradidit illi, vt, quod superesset, amputaret. At ille, porrecta machaera, manum hominis abscidit: Ista, inquiens, manu non prodes alteram ciuitatem.

Plumbeo iugulare gladio, est, futili, leuique argumento conuincere quempiam. M. Tullius ad Atticum: Cum illum plumbeo gladio iugulatum tamen iri diceret. Idem in libris De finibus bonorum, frigidum argumentum, plumbeum appellat pugionem. Quemadmodum Aurelius Augustinus libro aduersus Iulianum 3. Et tamen, inquit, dialecticorum quasi iaculis oneratus acutis,in certamen procedis, et iactas plumbeos pugiones. Demosthenes in oratione contra Aristogitonem prima: ou)/te ga\r magei/rw| maxai/ras2 ou)de/n e)st' o)/felos2 h(/tis2 ou) te/mnetai. id est, Neque enim coquo machaerae vllus est vsus, quae non secat,

*le/onta zurei=n, Leonem radere, dicuntur, qui feroces, et praepotentes arte tractant, et illudunt magno suo periculo. Vsurpauit hoc adagium Socrates apud Platonem lib. de Republica primo, negans, se vsqueadeo dementem esse, vt leonem ausit tondere, et Thrasymacho homini praeferoci illudere: oi)/ei ga\r a)/n me ou(/tw manh=nai, w(/ste zurei=n e)pixeirei=n le/onta, kai\ sukofantei=n qrasu/maxon. Nam agni citra periculum tondentur, vellunturque, leo nullo modo tractari vult. Ad hoc adagium allusisse videtur Martialis Epigrammatum libro decimo, cum ait:

NE mihi Suffenus essem, ne mihi ipsi blandirer, ac stulte meipsum admirarer. Suffenus erat poeta longe ineptissimus, in aliorum vitia dicax, ad sua caecus. Itaque prouerbium receptum, vt, qui sibi inaniter placerent, Suffeni dicerentur. Catullus in epigrammate:

Ibidem:

Suffeni similimum Meuium facit Horatius, suis ignoscentem vitiis, aliena mordacissime insectantem.

*sikelo\s2 o)mfaki/zei, id est, Siculus omphacissat. Omphaca Graeci dicunt vuam acerbam, et immaturam, a)po\ tou= w)mou\s2 fagei=n, id est, quod crudi comedantur. Vnde dicebatur in eos, qui libidine futandi quantumlibet vilia tollerent furto. Ductum a furacitate Siculorum. Non perperam dicetur et in illos, qui, ob immodicam, et praeproperam auiditatem, quo pusillum lucelli faciant sibi, damnum ingens aliis inferunt. Sunt, qui credant, quadrare posse in eos, qui bellissima quaeque sibi decerpunt: vt Syrus ille Terentianus. Zenodotus ait, ex Epicharmo sumptum. Refertur et a Suida.

*ge/rwn pi/qhkos2 a(li/sketai me\n, meta\ xro/non d' a(li/sketai, id est, Anus simia sero quidem capitur, sed tamen aliquando capitur. Vbi versutus aliquis, qui diu eluserit, tandem dat poenas. Valebit ad exhortandum, vt quisque veris rationibus agat, si velit esse tutus, ne fidat callidis quidem, sed inhonestis consiliis. Nullum enim tam instructum dolis, vt perpetuo fallat, sed tandem casus aliquis in apertum profert dissimulatam malitiam.

*to\ pa/rnou skafi/dion, id est, Parni scaphula. Conuenit in eos, qui, ob res minutulas, multum litium, et querelarum mouent. Sumptum a Parno quopiam, qui, ob nauiculam ereptam, populo molestissimus fuisse legitur. Auctor Diogenianus. Cum enim huius causa frequenter ad populum deferretur, tandem in popularem iocum abiit, velut illud, o( dio\s2 ko/rinqos2.

*mh\ paidi\ th\n ma/xairan, id est, Ne puero gladium, subaudiendum, commiseris. Allegoria prouerbialis, admonens, non esse mandandam potestatem vel adolescentibus, vel imperitis, ac stultis, qua tum in suam, tum aliorum perniciem sint abusuri. Ne iuueni commiseris administrationem pecuniae. Ne puero gladium. Ne regnum impuberi. Ne puero gladium. Ne magistratum mandaris stultis. Ne puero gladium. *mh\ paidi\ th\n ma/xairan. Plutarchus in libello, cui titulus, *o ti kai\ gunai=kas2 kaka\s2 paideute/on, citante Stobaeo: nam is liber nondum emersit in lucem: *mh\ paidi\ ma/xairan h( paroimi/a fhsi\n. *egw\ de\ fai/hn a)\n mh\ paidi plou=ton, mh\ de\ a)ndri\ a)paideusi/an, id est, Ne puero gladium, ait prouerbium. Significat, pecuniam pestiferam adolescentibus, viro inscitiam. Idem in Problematis Symposiacis, *ei) de\ mh\, dote/on w(/sper paisi\n a)tremei=n mh\ duname/nois2, ou) do/ru kai\ ci/fos2, a)lla\ platagh\n, kai\ sfai=ran, id est, Sin minus, dare oportet, veluti pueris non valentibus conquiescere: non hastam, aut ensem, sed crepitaculum; aut sphaeram. Vsurpauit et Athenaeus libro Dipnosophistarum quinto in philosophum, cui commissum esset Imperium.

*li/ndioi th\n qusi/an, id est, Lindii sacrum, subaudi, faciunt. Dicebatur in eos, qui inauspicato rem diuinam faciebant. Sumptum ab historia, cuius meminit etiam Lactantius in Institutionibus Christianae religionis, libro primo. Hercules olim agricolae cuidam Lindio duos boues per vim eripuit, et mactatis illis conuiuium sibi parauit. Senex autem Herculi comedenti, cum multa in eum male dicta congereret, voluptati pariter, et risui fit: ita, vt Herculem dixisse ferant, nullum vnquam conuiuium sibi iucundius accidisse. Sed haud ab re fuerit Lactantii verba subscribere. Apud Lindum, inquit, quod est opidum Rhodi, Herculis sacra sunt, quorum a caeteris longe diuersus est ritus: siquidem non eu)fhmi+/a|, vt Graeci vocant, sed maledictis, et execratione celebrantur. Eaque pro violatis habet, si quando inter solemnes ritus vel imprudenti alicui exciderit bonum verbum. Cuius rei haec ratio redditur, si tamen vlla esse in rebus vanissimis potest. Hercules cum eo delatus esset, famemque pateretur, aratorem quendam adspexit operantem, ab eoque petere coepit, vt sibi vnum bouem venderet. Enim vero ille negauit fieri posse: quia spes sua omnis colendae terrae duobus illis iuuencis niteretur. Hercules, solita violentia vsus, quia vnum accipere non potuit, vtrumque sustulit. At ille infelix, cum boues suos mactari videret, iniuriam suam maledictis vltus est: quod homini eleganti, et vrbano, gratissimum fuit. Nam, dum comitibus suis epulas apparat, dumque alienos boues deuorat, illum sibi amarissime conuiciantem, cum risu, et cachinnis, audiebat. Sed, postquam Herculi diuinos honores, ob admirationem virtutis, deferri placuit a ciuibus, ei ara posita est, quam de facto bou/zugon, id est, bouis iugum, nominarunt, ad quam duo iuncti boues immolarentur, sicut illi, quos abstulerat aratori: eumque ipsum sibi constituit sacerdotem: ac praecepit, iisdem maledictis semper in celebrandis sacrificiis vteretur, quod negaret se vnquam epulatum iucundius. Hucusque Lactantiana reddidimus verba. Zenodotus addit, hunc apud Lindios inoleuisse morem, iubente etiam oraculo, vt, inter peragenda sacra, conuitia quaedam iactarentur. Meminit huius et Gregorius Nazianzenus in orationibus stelieuticis. Adagium ad multos vsus accommodari potest, vel ad rixosum conuiuium, seu disputationem, vel ad rem quampiam, malis omnibus institutam.

*megare/wn da/krua, id est, Megarensium lacrymae, dicebantur vel fictae, nec ex vero dolore profectae, vel vi adactae. Diogenianus ad huiusmodi refert historiam. Bacchius quidam Corinthius, Clytii, Megarensium Regis, filiam vxorem duxerat. Ea defuncta Clytius complures virgines, et adolescentes Corinthum misit, qui in funeralibus pompis puellam deplorarent, lacrymis vtique fictis:

Contra Iuuenalis:

Suidas aliam affert causam. Apud Megarenses enim permultam allii copiam esse: huius acrimonia multis exprimi lacrymas vel inuitis. Proinde apud Aristophanem, qui lacrymatur, allium olfacere, per iocum dicitur Igitur, si ad simulatum dolorem ac commodes, prouerbium affine fuerit illi, Flere ad nouercae tumulum.

*ane/mos2 ou)/te me/nein e)a=|, ou)/te plei=n, id est, Ventus neque manere sinit, neque nauigare. Philoctetes apud Aeschylum:

id est:

Similimum est illi, Lupum auribus teneo. Vsus erit, vbi quis in eas rerum angustias inciderit, vt nec relinquere negotium sit integrum, nec absoluendi sit facultas. Mutuo sumta metaphora a saeuissima ventorum tempestate, cum nautis periculosissima est nauigatio, neque tutum tamen anchoram iacere. Q. Curtius lib. 8. citra figuram extulit hoc pacto: Attonitisque auribus stupens agmen, nec progredi, nec considere audebat. Refertur a Diogeniano.

*all' ou)k au)=qis2 a)lw/phc pa/gais2, id est, At non iterum vulpes laqueis, subaudiendum capitur. Qui sapit, ou) di\s2 pro\s2 to\n au)to\n proskrou/ei li/qon, id est, non iterum ad eundem offendit lapidem. Stupidi est hominis, in malum gustatum iterum incidere. In Plutarchi Collectaneis effertur hunc ad modum, a)lw/phc diafugou=sa pa/gas2, au)=qis2 ou)x a(li/sketai, id est, Vulpes, quae semel effugerit laqueos, non capitur iterum. Huic animanti natura inest astutia, quemadmodum leonibus audacia. Sic Pindarus in Isthmiis hymno quarto, *tolma=| ga\r ei)kw\n qumo\n e)ribreme/tan qhra\n leo/ntwn e)n po/nw|, mh=tin d' a)lw/phc, id est, Virum fortem, ob robur, leoni; ob prudentiam, vulpi comparat. Confine est illi, quod alibi retulimus, Iterum ad eundem lapidem impingere: quod vsurpauit Gregorius Theologus in epistola quadam ad Bosphorium, di\s2 ga\r pro\s2 to\n au)to\n li/qon propai/ein, toi=s2 a)noh/tois2 monoi=s2 h( paroimi/a di/dwsin, id est, Bis enim ad eundem lapidem impingere, solis stultis concedit prouerbium.