Lexicon Latinae Linguae Antibarbarum Quadripartitum Cum Adnexa Ad Calcem Recensione Scriptorum Latinorum Critica, Iterata Hac Editione Sic Ab Auctore Recognitum, Emendatum Ac Locupletatum, Ut Novum Opus Videri Possit. Accedit Praefatio Summe Venerabilis Abbatis Moshemii.

SERENISSIMO PRINCIPI AC DOMINO DOMINO CAROLO DVCI REGENTI BRVNSVICENSIVM AC LVNEBVRGENSIVM DOMINO MEO LONGE INDVLGENTISSIMO. SERENISSIME DVX DOMINE CLEMENTISSIME,

QVEM ante hos quatuordecim annos SERENITATI TVAE, et reliquis eo tempore Patriae IVVENTVTIS PRINCIPIBVS devotissimo animi cultu inscripseram, multo auctior multoque emendatior atque omnino ad meliorem formam redactus ad TE unum nunc liber redit, postquam ex voluntate Dei sanctissima summo harum terrarum regimini singulares ac tanto dignas fastigio virtutes TVAS hereditatis jure admotas laetamur esse, DVX SERENISSIME. Temeritatis crimine absolvere tunc quidem me poterat IMP. CAROLVS IV, a quo profecta est Aurea Bulla, quam vocant, lex illa Sacri Imperii fundamentalis, in cujus capite trigesimo Latinam linguam, cui ego nativum suum decus adserere libro hoc mihi videor, a septimo usque ad quartum decimum aetatis annum propter utilitatem et summam necessitatem maximorum S. R. I. Principum Filiis et Heredibus perfecte planeque discendam commendari atque adeo injungi, iis adfirmaveram verbis, quae causae servirent nostrae, aditumque libro ad tantos Principes ablegato utcumque aperirent. At enim quo nunc patrono utar? aut quis tandem omnium pro me verba quaedam amplius interponet sua? quum hoc locupletatum Syntagma nostrum ad SERENITATEM TVAM repetere pristinum iter haud verecundetur, tametsi negotia illa, quibus fasces TVI, DOMINE, hodie moderantur, graviora existimentur esse, quam ut ad ea, quae fori litterarii sunt, vacare magnopere possis. Nimirum bonae litterae, quae maximam partem Latini sermonis proprietate et elegantia exsplendescunt, et sine summorum Principum cura nequeunt diu salvae esse, pietati nostrae, quâ munusculum hoc litterarium denuo offero, ita favent, ut ipsae SERENITATEM TVAM ambire conentur, TIBI, DOMINE, factum hoc vehermenter excusent, meamque, cultoris sui, parum idonei illius quidem, at bene animati tamen, et voluntatis non nulla inclinatione in earum praestantiam propendentis, omnino causam agant pro singulari illa fiducia, quâ in TE, DOMINE, feruntur, et quam ipse accendisti in iis, ex quo ruinosas quondam aedes illas, quibus hoc, quod me fovet, Athenaeum TVVM, ab ANNA SOPHIA, sanctâ Principe, FRIDERICI VLRICI Viduâ, conditum, ab AVGVSTO autem, Proavo TVO paterno, certis reditibus locupletatum, et tandem ab ANTONIO VLRICO, Proavo TVO materno, Laurentianis beneficiis auctum, continetur, TVO, DOMINE, clementissimo mandato magnisque sumtibus TVIS intuentur vestitutas, et quidem, quod omen accipiunt, ipso sacrae sundationis anno saeculari, qui fuit nuperus saeculi hujus euntis trigesimus octavus. Quod ingens TVVM beneficium ut ad coelum justissimis tollunt laudibus; ita nunc, me quidem interprete, ut universam civitatem eruditam reaedificatae domûs hujus suae habeant consciam, hâc occasione eas SERENITATI TVAE agunt gratias, quae devotissimum TIBI, DOMINE, arguere animi habitum queant, et cum curatis ac religiosis precibus pro TVA, DVX indulgentissime, TVAEque SERENISSIMAE CONIVGIS, et totius splendidissimae PROSAPIAE perenni felicitate conjunctae sunt. Vnum est, quod ab incredibili benignitate ac gratia TVA mecum suppliciter precantur, ut faveas, DOMINE, eximio huic beneficio, quod in palaestram nostram litterariam contulisti, et eam porro propagandae solidioris doctrinae rationem habere ad exemplum SERENISSIMORVM MAIORVM TVORVM clementissime velis, quae grata Deo, sapientiae omnis unico illi fonti, terrarum autem TV ARVM PRINCIPI HEREDI, ac reliquis FILIIS TVIS SERENISSIMIS, in spem ac solatium posteritatis divinâ favente gratiâ succrescentibus, gloriosa, civiumque ac Patriae commodis opportuna, et Scholarum denique ac juventutis in iis recte et religiose educandae saluti quam maxime possit esse accommodata.

SERENITATI TVAE

subjectissimus ac devotissimus

Iohannes Fridericus Noltenius.

LECTORIBVS S. et. O. IO. LAVR. MOSHEMIVS.

Quum praefari me nonnihil ad hunc librum, quem integrae orationis Latinae thesaurum quemdam haud male vocauerim, necesse sit, (nec enim lubens in alienam involavi provinciam,) placet, pauca quaedam de hodierna Romani sermonis in patria nostra existimatione disserere. Testes habeo locupletissimos, qui quotannis in lucem exeunt, libros partim Latinâ oratione comtâ et castâ exaratos, partim ad ornandas et vindicandas Latinas litteras magnâ curâ et diligentiâ compositos, abundare hodie Germaniam viris eximiis, quibus id in primis curae est, ut et ipsi scite et eleganter animi sui sensa Romanorum sermone exprimant, et juventutem bonis artibus et disciplinis dicatam exprimere doceant. Immo dixeris paene, contentius hodie et curiosius, qui Latine scribendum sibi esse ducunt, providere, ne sordidi et agrestes videantur, quam qui ante hos ipsos viginti aut quadraginta annos Romane lectores suos compellarunt: quod quidem, nisi me fallit opinio, bonae mentis aut rectae rationis inter nos incrementis tribuendum est, quae turpe atque illiberale sciscit esse, quos erudire et delectare cupias, eosdem aspero, impedito et rustico sermonis genere offendere. Sed nascitur inter haec simul et sensim adolescit ac diffunditur secta non severa, non tristis, non illitterata, verum elegans, hilaris, erudita, eaque ere non leviter formidanda, quae Latini sermonis culturam dissuadet, ridet, despicit, tempusque, quod in scholis nostris ei dicatur, inutiliter collocari, rebusque sanctioribus et majoribus injuste subtrahi queritur. Factio haec (absit omnis ab hoc nomine invidia!) in binos veluti ramos distribuitur. Alii a linguarum studio juvenes prorsus avocant, et mentem commentando et philosophando acuere, non ediscendis formulis et vocabulis, conquirendisque stili luminibus et ornamentis frangere et enervare volunt: putamina haec esse ajunt, fucum, crepundia, aut si quid hisce vilius est, quibus vir sapiens et veri cupidus sine ulla molestia careat: res ipsas consectandas esse ingenuo homini et ad veram laudem nitenti, integumenta rerum et sententiarum otiosis ludimagistris relinquenda esse, ne desit, quod inter puerorum subsellia disputent. Alii verecundiores dicam, an callidiores? ipsam quidem eloquentiam facunde laudant, at Latinae male volunt. His satius et honestum magis videtur, Germanum hominem patriae linguae ditandae et purgandae, quidquid habet ingenii, commodare, quam peregrinae et obsoletae. Injuriam, inquiunt, et ipsos sibi et genti suae non exiguam inferre, qui Latinis verbis explicent, quod commode, commodius etiam et aptius, Germanicis enuntiare possint. Francos, Anglos, Italos, cultissimas Europae nationes, suis singulas linguis publice loqui solere: hos igitur Germanis aemulandos, veterem illum Quiritum sermonem antiquitatum studiosis commendandaum esse.

Cum priori illo genere, quod dicendi studia prorsus, si posset, e civitate litterata ejiceret, nunc quidem multis certare nolo. Dabit illud posteritati justissimas temeritatis suae poenas, quae in vicos tus et piper vendentes charteas migrare jubebit sale, lepore, venustate omni nudas, verborumque male junctorum, minus propriorum et aures radentium mole tumentes. Quod qui non temere me vaticinari, cognoscere cupit, is in celebrem illam et acutam Scholasticorum, ut vulgo nominatur, gentem oculos tantum conjiciat: quae cum multa excogitaverit et in litteras haud parvo labore retulerit ingeniosa, vera, laudabilia, ita tamen, quia bene meditata rudi et inficetâ oratione deformavit, omnibus, in quibus sensus aliquid et luminis est, hodie sordet, ut ipsa, quae reliquit, volumina nauseam et gravedinem commoveant. Viderint praeterea, quibus orationis sapienter et scienter conformatae cura res adeo levis et nugatoria videtur, viderint, inquam, si philosophi sunt, quod esse volunt, quemadmodum prudentiae doctoribus rationem suam probent, quos discipulis idemtidem haec monita inculcare novimus: Non parum ad hominum animos capiendos et justi, honestique amore imbuendos referre, quali in corpore, quae credenda et agenda proponuntur, locata sint: saluberrima saepenumero et optima, si male condita sint, rejici: contra ea molesta et acerba libenter admitti, modo formam aliquam et colorem secum vehant, verbisque gratis et probabilibus vestita compareant. Haec, quae vitae usus supra omnem dubitationem evehit, si qui possunt, refellant: nobis interea hoc unum credant, sic longe plurimis, nec ineptis viris persuasum esse, qui vanitatis utilem quamdam facultatem postulant, eos aut tardiores esse, quam ut eam assequi possint, aut segniores, quam ut eam comparare sibi velint.

Cum altero genere, quod Germanicam eloquentiam longe Latinae anteponit, hancque contabescere et interire optat, quo illa sola vivat et valeat, paullo agam copiosius. Nam, ut nunc sunt tempora, plus in dies fautorum et amicorum sibi colligit et a potentissimo illo, quem natura omnes sentimus, amore patriae vehementer adjuvatur et roboratur. Quaeramus ante omnia, quid in disceptationem veniat, ne visa, non oblata, sed ficta, debellare videamur: quod eo magis necessarium est, quoniam, qui Germanicam linguam defensum veniunt, faciem crebro mutant, nec eamdem nobis omnes quaestionem ponere solent. Hoc igitur si vernaculi sermonis patroni dari sibi a nobis velint, qui in linguae Latinae facultate sibi comparanda consenescant, et omnes animi vires absumant, nullâ linguae patriae vel ipsarum rerum ratione habitâ, malos et ingratos cives esse; boni et justi civis esse, ad eam curam incumbere, maxime si vulgi pars esse nolit, ut eâ, quam a majoribus accepit traditam, linguâ pure, perspicue, concinne ac copiose scribere discat; ad Germanorum hoc pertinere decus et gloriam, ut, quo utuntur, avitus sermo eamdem nitoris, ubertatis, perspicuitatis, dignitatis laudem, quam exterarum quarumdam gentium linguae nactae sunt, sensim adipiscatur; e re publica esse, ut rationis, virtutis, sapientiae praecepta, disciplinarum humanae vitae conducenium initia, alia item, quae vim ingenii excitant, mores componunt et emendant, vincula societatis muniunt, superstitionum et errorum semina interimunt, otio honeste et fructuose fallendo materiam suppeditant, ut haec omnia et cognata illis alia Germanicis litteris, neque inepte ac negligenter, sed quam fieri potest accurate et ornate, mandentur: Haec, inquam, si poscunt sibi concedi, nec verbis, nec argumentis apud nos, ut, quod volunt, obtineant, opus est. Valeant, quorum aciem Romani sermonis majestas adeo praestringit, ut nihi honeste, graviter, decore, nisi Latine, scribi posse putent. Quorum errorem, ut cetera minus ferenda taceam, id unum intolerabilem reddit, quod per eum maxima pars popularium nostrorum, Latini quippe sermonis inscia, multarum rerum optimarum et utilissimarum cognitione iniquissime interdicitur. Abeant et illi, quos adeo ignavos et illiberales esse juvat, ut, si quid Germanice sive ore, sive calamo efferendum sit, illud nullo verborum delectu, nulla norma et regula adhibita, ut sua quemque libido et inscitia ducit, enuntiandum esse confirment. Quasi vero fas sit, hominem, qui doctoris publici personam sibi sumit, ita loqui et scribere, ut barbarie suâ discendi cupidos absterreat, sibique ipse magistri stolidi et imperiti nomen adquirat. Haec nempe, quod paucos ignorare arbitror, incommoda et mala illa sunt, quae neglectam plane et impolitam orationem sequuntur. Sibi solis ad extremum canant, nobis parcant, qui naturâ ipsa magistrâ ac duce, sine praeceptore, sine exercitatione, ad Germanici sermonis facultatem, qualis viros doctos et honestos decet, perveniri posse arbitrantur, patriaeque idcirco eloquentiae scholas claudere jubent. Habemus id a natura et educatione, ut loqui et garrire queamus, ut apte, ut prudenter, ut sermonis, rerumque indoli convenienter loquamur, id aut artis et institutionis, aut usus et consuetudinis beneficium est. Qua in re si nobis credere recusant, quibus omnis intempestiva et parum necessaria ducitur cura, quae vernaculo sermoni tribuitur, Romanis suis, quos in oculis ferunt, credant: hos enim accepimus in ipsa Latini sermonis sede, in ipsa urbe, non Graecarum tantum, sed etiam Romanarum litterarum ludos aperuisse, in quibus ingenui juvenes pravum illum loquendi morem, quem ex nutrice, vernisque tenerâ aetate hauserant, dediscerent, et sapienter, commode et scienter dicendi leges acciperent. Credant item Francis, quorum mores et ingenium tantopere plurimis placent: nam hac etiam in gente illi, qui cum populo componi nolunt, in vernaculae linguae regulis et praescriptis cognoscendis tantum locant diligentiae, quantum vix inter nos illi in Latinis elegantiis et dicendei praeceptis addiscendis ponunt, quibus Romanae facundiae procuratio commissa est.

Hactenus ergo aut nihil, aut parum nos ab illis sejungit, qui Germanos suam ipsos linguam despicere, negligere et longe infra Latinam ponere, moleste ferunt. Atqui hos si excedant limites, quod nonnulli facere videntur, vereor, ut salua diu esse queat concordia nostra. Memini, me legere et audire quosdam, bonos quidem illos, lepidos, facetos et ingeniosos viros, verum immoderato patriae amore inflatos, quum statuerent, aut ne quid nimis dicam, statuere viderentur, indignum facinus esse, Germanum hominem Latino sermone libros componere, deterius etiam et stultum plane, cavere hoc vehementer Germanos Latine scribentes, ne quid calamo excidat Romanis auribus insuetum et insolens, bonamque temporis, quod majoris momenti rebus impendi poterat, in verborum Latinorum et nominum potestatibus indagandis et limandis perdere; legibus principum coercendam esse Latinam illam scabiem, quae ex scholis egressa universam, qua patet in Germania, rem publicam eruditam turpiter contaminet. Haec si vere sentiunt viri praeclari, ego quidem, quod bona eorum cum gratia fiat, profiteri minime dubito, secus mihi videri, et sententiam illam patriae nostrae non gloriae tantum, verum etiam saluti noxiam esse.

Principio certissimus ego sum, non expedire rei publicae, ut, quaecumque inter viros eruditos quaeruntur et disputantur, omnia promiscue sermone populari explicentur et cunctis legenda exhibeantur. Sunt quaedam, nisi me fallit opinio, quae nescire illos satius est, quibus tantum natura luminis haud dedit, ut atra albaque, vera et falsa facile discernere possint, quam scire. Inter ea refero universam illam philosophiam, abstrusam sane et longe a plerorumque mortalium intelligentia remotam, quae de primis rerum omnium causis et rationibus, de aeternis justi et honesti originibus, de voluntate Dei, ceterisque ejus immensis perfectionibus, de generalibus eorum, quae vere sunt et exsistunt, affectionibus, de proudientiae natura, de animorum indole ac viribus, similibusque argumentis subtilissime disserit. Satis habet multitudo praesidii ad res suas prudenter agendas, ad vitam sancte et moderate ducendam, ad bene beateque moriendum, si tantum de his novit et intelligit, quantum supremi Numinis sapientia libris illis, quos divinitus dictatos esse scimus, aperire nobis consultum judicavit. Plura si perceperit, primum illi, qui aut ingenio supra ceteros eminent, aut eminere sibi videntur, quaestiunculis et se et alios exagitare incipiunt: de multis deinde grauissimisque rebus imperite ac conturbate disputant et dubitant, porro, quae vere et bene dicta sunt, perperam interpretantur et ad vitae actionumque perversitatem excusandam audacissime trahunt, postremo scientiâ suâ elati simplicem illam et sanctam disciplinam, quam ex libris coelestibus sacrorum ministri promunt et proponunt, adspernantur, nec sibi, hominibus scilicet vafris et acutis, sed plebi, scriptam esse pugnant. Testamur, ne quis haec temere dici putet, temporum nostrorum historiam. Ecquid, obsecro, quantumque felicitati Germaniae nostrae accessit, postquam viri magno et excellenti ingenio praediti de rebus arduis et vulgi captum fugientibus sermone populi philosophari coeperunt? Hoc unum, si recte recordor, quod turba passim importunorum utriusque sexus hominum obsidemur, qui quae minus distincte comprehenderunt, quia mentem a sensibus sevocare nesciunt, sublimioris doctrinae mysteria in conventibus et circulis confuse proferunt, insanis disputationibus omnis turbant, scitisque denique et decretis male intellectis ad vivendi licentiam et religionum contemtionem impie abutuntur. Maneant ergo ista, quae populi praetervehuntur intelligentiam, intra saepta civitatis eruditae, nec alio, quam eo sermonis genere, quo viri docti dudum inter se colloquuntur, exponantur. Quod philosophis, id mei quoque ordinis hominibus dictum volo. Non satis enim prudentiae monitis obtemperare mihi videntur, qui ante multitudinis oculos sine velo collocant, quae religionis antistites de sublimibus et reconditis fidei Christianae dogmatibus audacius interdum et subtilius, quam necesse est, disceptant. Fateor, si qui populum pravis opinionibus corrumpere et in errores inducere studeant, confutationes istiusmodi monstrorum linguâ, quam populus intelligit, accurate conscribendas esse. At si metus absit periculi, aut de rebus quaeratur, quas sine salutis jactura multitudo indocta ignorat, mentesque incultae et exiles difficulter capiunt, meâ quidem opinione praestabilius est, controversias sacras peregrini sermonis involucro tegere, quam in lucem publicam protrahere. Habent enim hoc plerumque eius generis certamina, si publicentur, ut plebem in factiones perniciosas distrahant, ut ab eo, quod unum est necessarium, imbecilles et contentiosos svocent, ut doctoribus invidiam et obtrectationes pariant, ut improbis et religionis hostibus maledicendi et cavillandi materiam subjiciant. Haec tanta mala quis probus et sapiens non libenter, quantâ fieri maximâ potest, iperâ redimat? Adjicerem his alia, nisi tempus spatiumque brevitatem imperarent.

Hic si quis mihi Anglos et Francos obducat, populos in magna sapientiae et ingenii laude positos, quos de summis rebus tam facris, quam philosophicis et civilibus linguâ cunctis notâ commentari solere constat, ante omnia commoda et emolumenta demonstrari mihi velim ex illa consuetudine nata. Si quae porro emolumenta eiusmodi, quod minime totum negem, ostendi possint, poscam, ut cum malis ex edodem fonte surgentibus ingenue comparentur, et utra majora sint, aequis animis expendatur. Ancipitem vides et perdifficilem disputationem, ex qua linguae Latinae hostes victores esse discessuros, prope despero. Sunt certe in utraque gente viri inclyti et eruditione maximi, qui hanc cum populo de gravissimis et subtilissimis rebus agendi libertatem fortiter accusant, et magnarum conversionum, impietatis, bellorum intestinorum tam sacrorum, quam civilium infelicissimam matrem et suisse olim et adhuc esse contendunt. In quo prorsus eos falli, nemo rerum inter Anglos et Francos gestarum peritus arbitrabitur.

Dixi de eo, quod salutare et utile Germaniae nostrae opinor esse: jam ad id venio, quod eidem gloriosum et honorificum putari debet. Nullus hodie est, quod inviti etiam fatentur, invidi et inimici nostri, Europae populus, cui Germania inventorum utilissimorum multitudine, ingeniorum fertilissimorum copiâ, scriptorum omnis generis doctissimorum proventu cedat: multae sunt etiam gentes, quas his opibus longe superamus ac vincimus. Tantarum divitiarum notitia et fructus, ut quam longissime diffundatur, ecquis neget non justum tantum et aequum, verum etiam patriae nostrae honorificum esse? Hoc autem quomodo fiet, Europaeque magistra evadet Germania, si, qui nostrorum arte valent et ingenio, cogitata sua Germanicis cuncta litteris perscribant, spreto illo, quem suum res publica erudita fecit, Lationorum sermone? Frustra sane speramus, futurum esse aliquando, ut, qui scientiis et artibus apud exteras gentes dediti sunt, linguae nostrae cognitionem omnes appetant, quo ex nostris libris proficere possint: alios ipsa rei difficultas, alios arrogantia, alios inertia, ne in hanc cogitationem veniant, impediet, Inhumani quoque simus et superbi, si viros doctos ceteris, quas, si docti velint esse, suscipere debent, molestiis, istam minime levem linguam nostram ediscendi addere velimus. Eadem fere impedimenta occurrent, nostramque levitatem nobis exprobrabunt, si forte alienigenas convertendis in linguas suas libris nostris consulere sibi debere, putemus. Hoc illi eventurum esse, verisimile judicent, quos omnis fugit rerum humanarum, temporumque nostrorum cognitio. Nihil ergo, nisi aut invidi, aut honoris nostri parum menmores dici volumus, reliquum est, qum ut ea, quae scire omnium interest, communi gentis eruditae sermone explicemus.

Incidit hic aliud, quod, nisi egregie fallor, ostendit, ne in patria quidem sua diuturnam sibi ludem et famam, cujus, qui scribunt, cupidine plerumque trahuntur, polliceri sibi posse, qui Latino sermoni renuntiant. Omnes, quae vivunt, et in ore hominum versantur, linguae eodem incerto et volubili, quo ceterae res humanae, cursu feruntur, et alias ex aliis formas et habitus induunt, Tempus, quod omnia, vocabula quoque, dicendi modos, formam orationis, ipsam, ut sic loquar, animam et medullam linguarum mutat. Inde fit, ut, qui castissimi, politissimi, suauissimi scriptores aetate suâ vocantur, magnam laudis hujus partem paullo post fata, majorem lustris aliquot, decem, viginti, triginta elapsis, postremo saeculo, aut binis ad summum saeculis transactis totam amittant. Exempla omnes fere Europaeae linguae, nostra quoque, praebent, ut hoc tamquam notum et ab omnibus concessum sumere mihi liceat. Alia longe ratio et fortuna est linguarum, quae in usu esse desierunt et mortuae appellantur. His ipsa mors immortalitatem parit: facit nempe, ut, communi lege solutae, formam, quam habent, constanter sevent, nec amplius mutationis aliquid subeant. Cujus rei hic fructus est minime contemnendus, ut pulchra semper, grata, luculenta maneant, incetramque et mobilem rerum humanarum conditionem effugiant, quae illis semel kscite et pulchre in litteras relata sunt. Cogitent haec velim secum praeclari viri, qui Germanos non, nisi Germanice, Scribere oportere existimant, si quidem vivere inter mortales post hanc vitam, et laborum suorum famam perennem restare cupiant. Quid erimus nos, qui Germoanorum hodie disertissimi et politissimi videmur, non dicam consequentibus saeculis, sed hoc ipso, quod agimus, exeunte? Infima fortassis scriptorum faex, quibus mille notas delicata posteritas, aliis dicendi legibus sancitis, inuret. Id fatum non timent libri veteri Romanorum stilo de rebus bonis, saltem haud malis, ornate conscripti: hi remotissimis etiam nepotibus parentum suorum facundiam, ingenium et doctrinam praedicabunt. Iacent in tabernis mole ineptarum chartarum oppressi, qui ante hos quinquaginta annos eloquentiae in Germania principatum tenebant: at, qui ante tria saecula primi Romani sermonis decus inter Italos instaurarunt, longe licet a summa perfectione absint, POGGIVS, PHILELPHVS, ARETINVS, VALLA, CAMPANVS, alii, tantum abest, ut senescant et spernantur, ut potius novam existimationem ab ipso tempore ducant, et renovati in virorum doctorum manus tradantur, quibus numquam molesti et ingrati veniunt.

Sunt haec, quae monuimus, et alia, quae consulto praetermittimus, tam aperta, ut intelligentiam eorum fugere nequeant, qui his nostris temporibus ad linguam patriam amandam et colendam dam juvenes litteris dicatos tam studiose incitant. Quocirca plurimi eorum negant hoc sibi propositum esse, ut Lauinam linguam plane prosciribant, et Germanicam in ejus locum substituant. Feramus, ajunt, inveteratum illud Romani sermonis in erudita civitate imperium, ut mala illa patienter ferimus, quibus frustra remedia quaeruntur: hoc vero quis aequo animo ferat, viros graves et sapientes in captandis elegantiis Latinis, in finiendis Et determinandis nominum potestatibus et particularum viribus, in oratione ad superbissimae gentis Grammaticae normam exigenda, in dinumerandis vocabulis puris et impuris, similibusque nugis tantum studii et otii consumere? Satis ille Latine doctus est, qui, quas animus effinxit imagines et sententias qualicumque ratione exprimere, verbaque sic inter se jungere valet, ut, quid sibi velit, lectores intelligant. Munditiem et incorruptam Latini sermonis integritatem qui tam cupide affectant, illi futilis diligentiae hoc plerumque referunt praemium, ut, quum Germanice loquendum et scribendum est, balbutiant, et nihil concinnum et illustre proferre queant.

Haec illi non sine quadam veri et honesti specie: quae tanto fallit facilius, quanto citius nostram sibi naturam conciliant, quae opere et laboris parte quadam nos levant. Sed accedamus paullo propius, et, num talia revera sint, qualia videntur esse, cognoscamus. Principio quidem procul me b illorum opinione remotum esse prositeor, qui dignitatem et doctrinam hominis ex Latini sermonis, qua pollet, facultate metiuntur, et pallent, sudant, nauseant, ubi egregios alioquin viros rerum magnis, quam verborum, studio duci aut damnatis quibusdam vocabulis orationem distinguere vident. Non is ego sum, qui, quod ille non illepide apud comicum, invitos canes venatum ducere, et durae hujus legis auctor esse velim: Nemini scribendi potestatem concedendam esse, nisi qui verba omnia et unviersam dictionem ad amussim Romanam conformare studeat. Hoc autem quaeritur: Anne honori suo, utilitatique publicae rectius consulant, qui, pro suo quisque modo et consilio, quae bene et sapienter excogitarunt, mundâ, aequabili, clarâ, nervis suis adstrictâ, tali, verbo, quali Romani veteres immortalitatem sibi pararunt, oratione vestiunt? Atque hoc, ut puto, iisdem facile praeceptis et rationibus, quibus Germanicae facundiae patroni adversarios suos obtundunt, effecero.

Dicite nobis, quaesumus, viri doctissimi, quidnam id est, quod vos stimulat et impellit, ut de restituenda sermoni patrio nativa sua dignitate et pulchritudine, de nominibus et vocabulis peregrinis, obsloetis, rusticis, de particularum vero usu et potestate, de veteri multorum verborum pretio et originibus, de rite instruenda et componenda oratione haud aliter consultetis, ac si patriae salus his quaestionibus Criticis et Grammaticis contineatur? Haec, inquiunt, ideo suscipimus et fovemus consilia, quia pura, mascula, nervosa et rotunda oratio incredibilem vim habet ad persuadendum, ad animos flectendos et molliendos, ad durissima quaevis pectora demulcenda, quia, quod verum ipsum non potest, triste natura sua et humanae indoli invisum, id decens veri amictus et ornatus saepe efficit, quia strenua illa, qua maxima pars mortalim delectatur, inertia scribentes monet, dulce utili miscendum esse. Ipsum illud, si absolute spectetur, sermonis purgandi, limandi et ornandi studium exile est, nec magnorum et excellentium virorum personis dignum: idem vero si ad finem suum referatur, et cum eo copuletur, egregium est, nec postremo loco inter boni viri et humani generis amantis officia ponendum. Non exigua pars eorum, nec enim, quod res est, dissitendum ducimus, quae inter nos magnis animorum motibus disputantur, et contentiosius interdum, quam par est, disputantur, parum aut nihil habet dignitatis: litteras, apices, voculas saepe consectamur: at hoc nomine qui nos reprehendunt, illi ex his levibus et contemtis interrogatiunculis dignitatem et splendorem orationis pendere quodammodo non perspiciunt. Si nihil aliud, hoc tamen nobis praestant istae minutae concertationes, ne majora vitia et monstra in provinciam nostram irrumpant, et in ipsa eloquentiae viscera penetrent.

Bene sese haec onia habent, neque oppugnari honeste possunt, nisi ab illis, qui totam bene dicendi artem ludicram et vanam esse putant: quod tamen genus, hâc tantâ Germaniae luce, inter homines vel mediocriter institutos et educatos nullos patronos invenit. Verum iisdem argumentis causam suam defendunt, iisdem plane armis pugnant, ne nugas agere videantur, stili Romani vindices et tutores. Quid igitur? Adeone aut vecors, aut iniquus quisquam erit, ut, quod ipse causae suae tuendae adhibitum, validum, certum, rationale statuit esse, idem in aliena, non simillima, sed eadem plane causa infirmum, fragile, virtute vacuum judicet? Aut igitur desinant, qui hodie Germanorum linguae excolendae, purgandae, legibusque certis muniendae operam dant, facere id, quod bonis monibus et intelligentibus secundis faciunt, aut, Latino sermoni qui eamdem praestant operam, praeposterae sedulitatis absolvant.

Sed attingamus id quoque paucis, ne quid practermissum videatur, quod adjiciunt: Vix Commode in una sede Latinam, Germanamque eloquentiam versari posse, alteram alteri naturâ veluti inimicam esse, alterâ qui valeant, alterius plerumque inopes esse solere: majus autem probrum esse, in solo patrio errare, quam in Latio, turpius longe vitium, patrii sermonis, quam peregrini, sacultate destitui: illam igitur quaerendam unice, hanc missam faciendam esse. Demus hic, nec enim nostrum est, vel artificiose tegere, vel impudenter negare, quae omnium obversantur ocilis, demus igitur, haud paucos copiosos, disertos, luculentos esse, dum ore Romano loqui licet, eosdem infatissimos, sordidos, mutos paene apparere, si stilus mutarndus, eademque res Germanicis verbis clare et accurate enuntianda sit. Reliquum est, ut deliberemus, utrum hoc a naturlai quadam difficultate utriusque linguae divitias consequendi veniat, an hominum socordiae et negligentiae adscribendum sit? Ego quidem arbitror, si, qui divites verborum sunt, quum Latina poscitur oratio, pauperes, quum Germaicâ opus est, tertiam industriae, quam Romanis litteris tribuerunt, Partem Germanicis dedissent, futurum fuisse, ut parem dicendi et scribendi vim in utraque lingua sibi pararent. Cui quidem sententiae tot patriae nostrae lumina et ornamenta praesidio sunt, quos aeque promtos, facundos, disertos, verborumque felices videmus esse, sive Germanice expedienda sint, quae mente volvunt, sive Latine. Si qui tamen sunt, quibus ingenium adeo angustum obtigit, ut utri usque eloquentiae praecepta simul complecti et custodire nequeant, illis ego humilis quidem, at forte non insipiens, auctor sim, ut, nisi muneris ratio repugnet, unius in Germanicae disciplinam sese tradant.

Haec quum ita sint, laudem sine controversia merentur amplissimam, qui se nobis, quibus Latine scribendum est, duces et magistros praebent ad naturalem orationis pulchritudinem et incorruptam sanitatem assequendam, quaeque vel ipsi ejus rei causâ observarunt, vel ab aliis observata legerunt, justo et concinno ordine digesta et disposita sistunt. Longum est eorum agmen, qui aut deditâ, aut aliud agendo utilissimo huic lagori manum admoverunt. Omnes, si qua mini est de rebus a professione mea alienis judicandi potestas, studio, copiâ, facilitate vicit vir celeberriumus, ordinisque scholastici apud nos non mediocre decus, IO. FRID. NOLTENIVS felicissimus in ludo Scheningensi, cui pro Rectore praeest, fingendae juventutis artifex, mihi a multis annis officiis et amicitiâ junctus. Is in Lexico Latinae Linguae Antibarbaro, quod nunc secundis curis magnifice locupletatum et emendatum, formâ praeterea et habitu longe nitidiori, emittit, quaecumque nescire nefas est hominem, cui dictionis barbaries magna scriptoris turpitudo videtur, partim ex diuturna veterum Romanorum scriptorum lectione, partim ex innumeris virorum Latine doctissimorum commentariis hausta mirabili diligentiâ collegit et in classes suas accurate distribuit. Rationes instituti in praefatione ipse more suo, id est, diserte et eleganter exposuit: nec idcirco ut a me minus apte ac decore (nam a meae conditionis homine quis dilucidam, amoenam et lepore quodam coloratam orationem exspectet?) commemorentur, necesse est. Perspexerunt praestantiam et utilitatem operis, rudis adhuc, quod ipse doctissmus parens ejus, quâ est ingenuitate, non dissimulat, et longius a perfectione distantis non Germani modo, verum etiam incorrupti plane hac in caua et integerrimi judices, Itali, quorum formis non ita pridem Venetiis iterum descriptum est. Quanto magis nunc Latinae castitatis amicis probabitur, quum renatum quasi et rerum optimarum infintâ paene silvâ auctum, correctum, expolitum in lucem revertitur? Ego quidem primus, quas mecum omnes eruditi debent, ingentes egregio viro gratias persolvo, quod incredibili molestiâ suâ et immenso prope labore veras fictasque Latini sermonis pestes et maculas indicare, et ad integrae, casteque orationis laudem contendentibus instructissimum armamentarium aperire voluit: jungent sese mihi, non dubito, quotquot aequi sunt et rerum istiusmodi gustum qualemcumque habent, NOLTENIVMque meum, carissimum mihi et Musis caput, ad omnem memoriam haud inviti commendabunt. Dab. in Acad. Iulia d. XIV. mensis Febr. A. O. R. M DC C C XLIV.

PRAEFATIO NOVA.

ETSI in recognitione hujus libri etiam atque etiam cavere cupiebamus, ne emtores discendi cupidi, quorum bona pars nummis haud abundare magnopere solet, pretio pro locupletata editione augendo, aut omnino quicumque alii exstantiore aliqua ejus magnitudine offenderentur; refragari tamen et obstare haud potuimus tantae multitudini utilissimarum observationum, quae tamquam cum impetu quodam sese ingererent: quum librum illae spissiorem quidem reddant; at qualemcumque temporis ac pecuniae huc impendendae iacturam cumulate pensare videantur. Neque tamen admisimus illico, quicquid in occursum nobis alicunde venisset, et hoc, quem nunc quidem agimus, censu aestimari utcumque possit. Immo vereo ut plurimum procul jussimus esse non modo ea, quae a Grammaticis sine urgente necessitate paullo morosius excutiuntur et quasi ad vivum resecari solent, sed etiam cuncta ea, quae barbara quidem aut minus Latina sunt, nullum tamen contagionis aliquod existimentur adferre periculum. Quis enim, ut exemplis utar, temere usurpat hodie psaltrius i. e. psaltes, protectus pro cautus, sectare pro sectari? quae tamen Scioppius in Stradam p. 80. 82.88. et 149. vehementer exagitat. Et quis porro verbigerare i. e. verba facere, quod Apuleji est, et quis jugulationem facere i. e. magnam stagem edere vel infinit nitam hostium cadem facere, quae locutio apud incertum illum auctorem Belli Hispaniensis adversus Pompeji liberos cap. 16. reperitur, et sexcenta hujusmodi alia sibi in stilo ita redditit familiaria, ut de iis monendi Latinae linguae tirones esse videantur? Atque ex eadem ratione subducere etiam lectorum conspectui obsoleta illa et insolentiora volui, quae priori editioni inserta erant, et uberiori numero multoque rectius singularibus continentur libris: quales sunt IO. PHILIPPI PAREI Lexicon Criticum, EIVSDEM Lexicon Plautinum, DANIELIS PAREI Lexicon Lucretianum, BERNARDINI BALDI Lexicon Vitruvianum, IOHANNIS RHODII Lexicon Scribonianum, IANI WILHELMI F. LAVRENBERGII Antiquarius, EILHARDI LVBINI Antiquarius, ac si qui hoc in genere prostant alii.

Locupletavimus tamen nihilominus librum insigniter et tantopere, ut plane novus nunc videatur esse. Ne quid enim dicam de emendatione varia illa ac multiplici, quâ mox demere aliquid, mox tollere penitus hoc atque illud, alia item leviter immutare, alia translocare, alia substituere, alia etiam interpolare debui; legitimum particularum usum, et varios earum significatus Sectioni Posteriori Partis Etymologicae, atque ominio tum huic ipsi, tum etiam Parti Syntacticae multa ingessi, quae Latinae linguae corruptelas directe quidem haud seriunt, at singula tamen eo spectant, ut, quicquid ab eorum forma ac modo abit, in numero possit esse eorum, quae saltem suspectorum veniunt nomine. Longe etiam fertilior nunc seges est observationum earum, quae a qualicumque industria nostra sunt profectae. In quarum tamen expositione ita me tracto, ut nihil temere eorum, quorum vix aliquam dari auctoritatem apud veteres existimem, simpliciter damnare ausim, sed declarem ea tantummodo pro suspectis, probe memor sententiae, quam litterarum intelligentiores numquam non approbarunt, atque ante hos decem retro annos, nempe a 1734 mense Decembri, Vir Clarissmus M. MARTINVS BORK Ienae publice Tuitus est singulari Dissertatione illâ, scientissime contendit, aliqua Latine dici, negari difficilius, quam adfirmari. Tametsi interim eorum, quae mihi quidem a barbariei turpitudine quam proxime visa sunt abesse, qualiscumque auctoritas aliquando proferatur; neminem tamen magnopere, opinor, poenitere poterit, si voce meâ inductus tantisper illis abstinuerit: quum scilicet insolentiora minusque a veteribus frequentata eo etiam ceteroquin veniant censu, qui ornare Latinam civitatem parum possit. Quo quidem in genere id etiam tenere debent castae atque emendatae dictionis studiosi, ut, quicquid rationi et Analogiae convenit, atque insuper sexcentis bonorum scriptorum exemplis stabilitur, id vero ita a nobis inculcatum esse arbitrentur, ut a nemine eorum, qui purum dicendi genus ignorant, ac barbarismis suis delectantur, in ignorantiae fomentum arripi jure aliquo possint loca illa veterum rariora, quae in contrarium e latibulis suis possunt protrahi, et a me ipso subinde portrahuntur. Sunt enim haec non nisi parora/mata ipsorum Romanae linguae proprietatis atque elegantiae custodum: quae adnotare curiose possumus; at imitari nemo temere debet. Sic v.g. rursus pro vicissim, item vel pro seu et versâ vice; itemque aut post utrum, num vel an, nemo eruditior velim usurpet: quamvis pro his loquendi modis non nulla veterum loca deprecatum quasi veniunt. Nimirum vitiose haec et alia hujus commatis dicuntur, nec absolvi in foro Latinitatis possunt, etiamsi vel ipse Tullius pro rostris eorum agat causam, vel alius testis locuples, et ceteroquin omni exceptione major, verba quaedam sua interponat. Quid multa? Si, quae veteribus per oscitationem interdum exciderunt, eodem, quo reliqua, quae recto et eleganti usu se commendant, jure trahi ad imitationem queunt; actum sane est de omni a)kribei/a|, quâ linguae Quiritium decussibiperpetuo constare debet. Quotamquamque enim eorum, quae minus recte se habent, putamus superesse partem, quae non aliquo niti veterum praesidio possit? Magna autem foret vecordia, propterea pueriliter hallucinari et peccare in scribendo malle cum aliqua excusatione, quam incorrupte loqui, et ab errati aut ignorantiae suspicione remotiorem esse.

Et quamlibet omnes ita praecidiumus fistulas, quibus aqua turbida deferri in Latium solet; tamen tamen ne sic quidem puritati ilinguae satis consultum esse existimamus, nisi accedat id, quod maxime arbitramur negotio huic conducere. Vt nempe occurri barbarismis possit omnibus, etiam iis, quorum in hoc libro nostro nulla fieri potuit mentio, quia eorum, quae linguae genium offendunt, infinita quaedam ratio est, et innumeris aliis, quae in scriptis ac commentationibus recentiorum quotidie, veluti nova hydrae Lernaeae capita, loco eorum, quae amputata ab hoc atque illo Criticorum Hercule sunt, in duplo quasi succrescunt; hoc est remedium, et quidem omnium optimum ac certissimum, si lectione meliorum scriptorum satis imbutum pectus adferas ad scribendum, ne, quae ex aetatis ferreae ac figlinae recentiorumque libris perperam dicta memoriae inhaerent, misceantur temere cum probis, stilumque inquinent, eumdemque reddant invenustum ac deformem.

Differentias verborum eorum, quae vel synonyma certo respectu sunt, vel pro synonymis saltem a multis habentur, maximam partem ab Ausonio Popma mutuatus sum; quamuis non sine selectu, non sine castigatione, non sine augemento, Quae ex notionum proprietate satis in propatulo positae vel inanes videbantur esse, eas, quum transiliendas esse existimarem, omisi, substituens in locum earum alias notatu digniores, a nobis vel aliis animadversas: complures ex modo dicto scriptore in chartas quidem nostras transtuli; sed contractas tamen et in breviorem summam plerumque coactas, etiam pro diversa earum conditione aliquo modo mox locupletatas, mox emendatas. Si quid Poetarum esse adfirmamus; haud ea nobis mens est, quasi nusquam apud eos, qui proâ oratione utuntur, reperiatur: sed vel nulla, vel rariora apud hos; apud Poetas vero frequentissima ejus apparere vestigia. Ac pari quidem cautione me quasi munitum volo, sicubi forte edocuerim, quae loquendi formula Oratoribus, quae Comicis, quae Historicis, et quae tandem huic vel illi veterum scriptorum propria videatur esse atque sollemnis. Nimirum id innuo, eas ab singulis horum sic usurpari, ut apud eos quasi domicilium habere vidantur, quum apud reliquos vel prorsus non occurrant, vel rarius saltem minusque frequenter. Neque etiam, quoties vocabulo aut locutioni huc usque suspectae suam ex idoneo scriptore adstruimus auctoritatem, id ita accipi volumus, ac si nulla exempla alia, quibus ejus probetur bonitas, praeter illa, quibus usi sumus, in promtu sint: Immo vero satis habui, uno itemque altero auctoris classici alicujus loco planum fecisse, immerito proscribi et adhuc proscriptum hoc atque illud esse. Varium illum construendi modum, qui multis iisque singulis vocibus verbisque proprius est, ita exposui, ut pro re nata adderem, quae constructio praeserenda reliquis, quae minus usitata, quae in ligato sermone jus suum magis obtineat, et quae tandem heic atque illic diversa pro civerso efferendi modo subsit significatio. Modos Grammaticae consecutionis valde insolentes, cum primis eos, qui ab Ammiano Marcellino, Dicty Cretensi, Apulejo, Macrobio, Flavio Vopisco, et aliis tum horum aequalibus, tum multo deterioris notae et ferreae ac siglinae aetatis scriptoribus, praeter omnium veterum morem formati, petuntur, ab scena hac nostra de consulto procul esse jussimus, quum eodem fere loco habendi sint, quo haberi solent, quae hodieque ab litterarum Latinarum rudioribus subinde cuduntur nova et veteri elegantique Latio ignota loquendi genera. Constructiones valde protritas, ac de quibus ne tironibus quidem scrupulus esse potest, praesertim illas, quas sermonis humani natura ad unam aliquam praepostitionem adstringit, non magnopere moratus ubique sum. Nolui etiam communire sine ullo discrimine et comprobare omnia, praesertim ea, quorum usus in Latio frequentissimus est, exemplis veterum, ne liber temere in nimiam molem excresceret, hoc interim adfirmans, bonâ fide in ejusmodi locis conficiendis a me actum, nec quicuquam adsertum esse, quodnon certo scierim corroborari idoneâ auctoritate posse. Si quis tamen nihilo secius hanc veterum auctoritatem cum indignatione alicubi requirat: hic, quaeso, primum benevole intelligat, neminem omnibus horis ac locis sibi et aliis sapere, nec propterea cujusvis voluntati ac desiderio respondere ubique potuisse operam nostram; quum praesertim alii etiam alia, ut certis auctoribus comperi, quamvis sere praeter rem et non dum satis pensitato instituto nostro, desiderent, multique omnino cupere ac praeoptare pro captu civerso diversa soleant: deinde consulat vel Nizolii, vel Fabri, vel Frisii, vel Reyheri, vel Curionis, vel Roberti Stephani Thesaurum, vel aliud hujusmodi Lexicon aliquod locupletius, quodcumque tandem ipsi prae maibus sit: ac sine negotio videbit, quae etiam ita simpliciter a me allata sunt, satis recte se habere, ac sine vitio iis inhaereri posse.

Vt vero omnem difficultatem, quae quidem adferre remoram inter legendum possit, Latinae linguae minus peritis omnino tollerem; nimirum aliis atque aliis, mox Latinae, mox vernaculae, mox etiam simul utriusque linguae verbis exposui sensum vocabulorum et locutinum quarumdam, quae vocari ad Critiocrum tribunal debuerunt, nec ejus tamen videbantur notionis esse, quae cuivis pateret, expositaque atque obvia omnibus abunde foret. Quumque ita servire cupiamus captui diversorum, atque ea propter haud unius generis esse potuerint animadversiones nostrae; trifariam a typothetis disjungi ac discerni diversa ista voluimus. Illa, quae majusculo litterarum Gothicarum genere expressa sunt, sibi scripta esse existiment, quibus emendatior dicendi scribendique ratio curae cordique est et esse debet, id est, generatim omnibus, qui dediti bonarum litterarum studiis sunt, et eruditiorum nomen tueri cupiunt. Quae paullo minoribus constant characteribus, ea fere, quoties praepositum sibi astersci signum habent, vel necessariâ explicatione, vel uberiori illustratione continentur eorum, quae in quaestionem venere, consulatur ut tironibus, sufficienti vocabulorum et locutionum cognitione non dum imbutis atque iis etiam, uqibus ea, quae simpliciter dicta sunt, minus sufficere videntur; quoties autem altero illo crucis signo notantur, addunt quaedam si non manifestae utlitatis et cuivis eruditorum generi prosutura, at talia tamen, quae saltem hoc litterarum genere curatius imbutis placere, aut gignere in animis eorum, qui nihil non ex omnibus pertentant partibus, interiorem animadversionum primi ordinis notitiam possint. Curiosius enim interdum commoror in Criticorum minutiis: neque tamen temere aut citra ullam necessitatem; sed re spsâ quasi ita exigente: ne quid benevolus Lector jure desideret, quod ad sufficientem hujus atque illius loci vexatissimi atque intricatioris explicationem pertinere videatur: quum praesertim, si fides habenda non nullorum sermonibus est, praeter omnem exspectationem meam viri quidam praecipuae dignationis magnaeque eruditionis laude illustres existimassent, sibi etiam non nihil prodesse hunc librum, quem proinde ad manum habere inter scribendum soleant. Causas tamen earum constructionum, quae rationi, quatenus ea etiam in arte Grammatica regnare debet, obstare videntur, nolui operosius excutere. Sufficit mihi, ostendisse, quâ formâ, quot modis, quo diverso respectu, quâ denique cautione usurpari singula sine labe possint. Si cui jucundum sit ac volupe, ad subtiliora ista descendere, et venari ea, quae singulari cum gratia in hoc negotio vel verisimiliter, vel certâ quâdam ratione, exemplis illis veterum, in quibus, quae ceteroquin fere hiant, supplentur, satis suffulta ac corroborata, ab ellipsibus petuntur; hunc ex his scholis nostris bona cum pace aliquantisper dimittimus atque ablegamus ad Sanctii Minervam, Scioppii Grammaticam Philosophicam, Vossii Aristarchum et Scaligeri Causas Linguae Latinae: hi nempe libri affatim suppeditant, quod gratum solet esse iis, qui ultra vulgarem sortem in elegantioris literaturae cultu eminere Cupunt, vel pro muneris ratione se totos eidem immergunt, et interiores Syntaxeos causas ubique intelligere et perspicere penitus allaborant.

Praefationem priovis editionis haud resecandam, sed praemittendam iterum existimavi: quoniam de totius libri ratione, de occasione scrbendi de scopo nostro et commodis, quae redundare hinc in ludos litterarios possint, ea habet, quae benevolo Lectori ignota esse nolim; quum praesertim monita quaedam in ea simul occurrant haud omnino, quemadmodum opinor, spernenda. Verborum quidem non nihil in ea immutatum est, quum quaedam paullo aliter efferenda viderentur, et alia iteratae huic editioni amplius haud convenirent. Catalogum praesertim eorum scriptorum, qui lixivio suo Latinitatis maculas variasque dictionis sordes eluere umquam studuerunt, ejicere ex ea debui totum, quia tantopere locupletatus est, ut singularem libellum nunc sibi deposcat, adscitis in eorum numerum tum quam plurimis aliis, quiad accurationem, proprietatem et elegantiam Latinae linguae stabiliendam aliquid contulerunt, tum praefertim etiam iis, qui ab eo tempore, ex quo liber noster emissus est, vel editi sunt, vel ex superiori aetate mihi demum innotuerunt, magis ut Lectores ex eorum recensione, aliquando, si Deo ita visum fuerit, edenda, intelligant, quot libri in purioris Latinitatis causa umquam publicae expositi sint luci, quam quod operosius eosdem adhibuerim in consilum. OPpido enim pauci horum sunt, unde aliquid arcessivimus: ac si vel maxime inde transtulimus non nihil in usus nostros; purgatum tamen hoc fere per nos simul a scoriis admixtis est: id, quod ad oculum patebit, si allegata, quae vel interposita, vel ad cujusvis loci extremitatem subjuncta sunt, cum iis, quae exposuimus, conferre cuipiam libitum forte sit. Omnes reliqui hujusmodi scriptores eum tantummodo in finem suo tempore comparebunt, ne quis a me ignorari eosdem, vel insigne augementum inde accedere labori huic nostro potuisse arbitretur. Quae enim recta jhabebant, jam nos aliunde decerpseramus, et quidem ut plurimum ea cum emendatione et illustratione, quae haud ingrata possit esse rigidis incorruptae dictionis exactoribus.

Atque ut fontem illum, ex quo lompidissimos bibi latices, ad legem veteris proverbiicoronem; praedicare grato animo debeo, quae Cl. LONGOLIVS pro sua voluntate cum in me, tum vero in has ipsas litteras satis prolixa in Actis Erud. Lips. publ. cal. Aprilis 1731. accurate et ex vero monere circa librum hunc nostum voluit. Emendata igitur ad ejus mentem suis singula locis sunt: etiam partitionem libri ita nunc vir optimus a me ordinatam esse intelliget, quemadmodum sibi placere obiter et quasi in transcursu ostendit, id est, paullo aliter, atque in priore editione factum est: quadripartitam nempe feci, quum fuisset antea quinquepartita: ut alia minutiora tantisper reticeam, in quibus ipsi itidem morem gerendum putaui. Semel, vel, ad summum, bis, non video, cur priorem meam sententiam mutem; quum ea, quae contra me disputantur, satis quidem belle se habeant, sed ita tamen comparata sint, ut esse solent, quae dictis ex adverso collocatis haud magnopere repuangant. Quemadmodum id, opinor, patebit omnibus, qui benevolentissimi Censoris nostri verba, quae adduxi propterea atque integra suis locis interposui, conferre aliquantisper cum meis voluerint.

Ne etiam benevolus Lector, quos ad calcem prioris editionis, ex voluntate LAVRENTII HEISTERI, magni illius Anatonimci in vicina Academia Iulia, Medicorum barbarismos aliquot valde vulgatos exploseram, locosque insuper alios meo ipsius arbitratu addideram, frustra ibidem quaerat; sic sane ille habeto, suo singulos hos ordini esse adscriptos, et pronide in ipso nunc comparere libro. Quae incrementa ut olim benevolentissimo illustris hujus Medici instinctu cepimus; sic iteratae huic editioni aliud ornamentum, et quidem valde insigne, accedit, quod continetur Prolusione illa, quâ commendare rogatu meo reipublicae literariae laborem nostrum pro gravissimi sui muneris ac nominis amplitudine voluit, Summe Venerabilis Abbas MOSHEMIVS, tamquam Scholarum perterras has Brunsvico-Guelpherbytanas Generalis Ephorus: quo summt viri testimonio ornatus liber si ulteriorem quamdam gratiam in litterariis palaestris et apud eruditos invenerit; non minus gartulabor mihi, quod tanto favore fruar, quam ipsis Latnis litteris, quarum et elegantiae et castiati tuendae consultum etiam atque etiam voluimus, omnemque hanc navavimus operam.

Vix opus fuerit, ut, quod ceteroquin ex humanae conditionis imbecillitate apud scriptores in consuetudinem fere abiit, errorum typographicorum veniam rogem enixius: horum enim ita immunes sumus, ut, si vel maxime videatur aliquid erratum esse, id tamen non nisi ad leviora spectet, et solos forte apices non nullos adsiciat, nec sensum turbet, et ipsâ denique paucitate suâ vix advertatur. Quod quidem ferimus acceptum Casparo Gottlob Pohlio, Iaura-Silesio, qui tollendorum sphalmatum curam me absente sibi a Bibliopola imponi passus est. Nec enim eximiam modo eruditionis laudem suo upsius Commentario publici juris facto, quo vernaculae linguae nostrae Orthographiam persequitur, aliquot abhinc annis consecutus est, sed etiam in praestantissimorum virorum libris emendate edendis fingularem diligentiam coliocare solet, quum hoc in negotio versatissimus sit, ac laboris hujus, satis molesti quidem, at necessarii tamen ac valde salutaris, specimina huc usque ediderit, edatque porro ea, quae, dici non potest, quam accepta soleant esse iis, qui libris curate exscriptis vehementer delectantur, eorumque nitori singulare aliquod statuunt pretium. Indicum conficiendorum curam in se suscepit filius noster Iohannes Andreas Noltenius, qui peropportune hoc labore perfunctus sibi videtur sub ipsum ex subselliis nostris in Academiam Iuliam abitum suum, Iurisprudentiae legumque civilium studiis iperam, favente Deo, cujus gratiam ei comprecamur, ibi daturus.

Exit ita liber noster denuo, et quidem iis viis ac modis quo indicavimus, vehementer emendatus et auctus, addo etiam, ornatus ac transformatus. Satis erat, prioris editionis conditionem prodiisse semel, eo quod imperfectione laborat quâdam suâ: nihilo secius tamen eam cognoscimus proxime praeterito anno, quo haec iterata melior editio jam Lipsiae sub prelo sudabat, Venetiis apud Recurtum recusam esse in forma, quam dicunt, octava, duobus alphabetis et septem plagulis constantem. Pergratum quidem nobis accidit, Italis non displicere nostrum Syntagma: dispilicere tamen iisdem et mihi et bonis omnibus debet, denuo obtrudi litterariae civitati librum minus exaciatum, suisque, ut ita dicam, numeris non dum absolutum, quum praesertim multo perfectior cultiorque nunc redeat in publicum. Deprecamur in posterum studium hujusmodi intempestivum, ac Bibliopolae, viro optimo et integerrimo, minus gratum, tum ne sine praescitu meo quicquam hoc in libro recudendo tentetur amplius, quod arridere nec mihi nec aliis possit, tum ne honestum, quod ex impensis in hunc librum factis ille sperat, lucrum quodammodo apud exteros ei intervertatur.

Deo autem, Patri meo per Christum benignissimo, gratias ago supplices atque humillimas, quod ad persiciendum hunc iteratum laborem sufficientes mihi vires concedere clementissime voluerit. Pergat idem adesse mihi pro summa illa et infinita, quâ me misellum tutatur et conservat, misericordia, et qualecumque hoc opus ita fructuosum esse jubeat, ut qui ad majorem ingenii cultum capessendum in palaestris litterariis praeparantur, citiores quam provulgari consuetudine, in emendatiori et candida dicendi scriben dique ratione progressus facere, et in timore Domini non minus bene sentire, quam verâ illâ ac simplici sibique constanti formâ eloqui, et cum universo orbe erudito communicare aliquando rectissime possint, quae ab suis aliorumque ingeniis profecta cum laude sunt. Scribebam Scheningae mense Ianuario, M DC CCXLIV.

PRAEFATIO PRIORIS EDITIONIS SCRIPTA PRID. ID. DEC. M DC CCXXIX.

EAM Romanae linguae in republica et ecclesia esse utilitatem, ut florenti in schlolis juventuti juxta reliqua humanitatis studia, pietatisque et bonarum artium disciplinas sedulo inculcanda sit, una omnium eruditorum vox est. Neque audiendi sunt, qui qualemcumque Latine dicendi vel scribendi facultatem, etiam barbaram et a veterum loquendi ratione alienam, sufficere credunt, modo nihil insit ei, quod cum Grammaticae praeceptis pugnet. Nam quum Plinii verbo Lib. I. ep. 5. stultissimum sit, ad initandum non optima quaeque proponere; eam profecto Latini sermonis idolem sequamur, quae sine controversia in eorum scriptis exsplendescit, qui, quum maxime vigeret Latinitas, Romae vixerunt. Haecautem quum subinde ab eruditis deseratur, et tot vocabula vel barbara, vel numquam optimis Latinis scriptoribus usurpata, et formulae dicendi, ab antiqua illa et optima norma abhorrentes, Latinam civitatem furatae, suumque genus ementitae, irrepsisse in censum videantur: arcendi sane juvenes ab iis eo majori studio sunt, quo magis vulgo in sermone et scriptis multorum occurrunt. Quam provinciam quum mihi quoque datam esse existimem; id operam huc usque dedi, ut fidei meae concreditis magis magisque innotescerent testatiores Latinitatis naevi ex libris eorum, qui barbara vocabula explodere et barbarum dicendi genus insectari in praecipuo habuerunt negotio. Quandoquidem vero saepe incidi in voculam vel r(h=sin, a magni nominis Phiologo damnatam, quam non ita multo post ab alio barbariei absolutam, suoque juri restitutam viderem; cupidius inquisivi, ut, ubi pedem tuto ponam, invenirem. Quare optimorum Criticorum, qui hanc Grammatices partem nostrâ et patrum memoriâ illustrarunt, scripta et commentationes excussi et ponderavi, ut perviderem, quo tandem vocabulum et locutio quaelibet, quae quidem suspecta huc usque fuerat, habenda sit loco ne sola unius, qui nominis celebritate multis sui ordinis praestat, amplius abriperer auctoritate, nec sine suo merito quicquam proscriberem.

Et hujus quidem laboris fructum hic liber noster offert, in usum pubis scholasticae a me nunc adornatus: cujus tamen industriae laudem nullam mihi tribui cupio, nisi quae in colligendo et vera a minus rectis discernendo versatur. Quod etsi negotium satis molestum sit; tamen parum gloriae adferre, credo, potest.

Neque vero, sicubi, scriptoribus inter se collatis, a veritate paullulum aberrasse unum itemque alterum deprehendi, nominatim semper et uberius consutandum esse duxi: sed ut plurimum simplici narratione et verbis brevioribus tantummodo indicavi, quid ex meliorum, quin ipsius veritatis, suffragio de singulis, quae in controversiam veniunt, statuendum sit: immo multos non nullorum errores ne verbo quidem tetigi, quod manifestos esse, et propterea nemini facile nocituros, nec increbuisse intelligebam. Longior nusquam sum, praeterquam in paucis locis, quibus clariorem adfundere lucem debui, praecipue propter tirones, quibus nec librorum supellectilem, quâ in concinnanda hac Sylloge usus sum, evolvere, nec omnia sibi invicem componere integrum est. Neque etiam complexus sum omnia, quae in Latinitate notam merentur, aut barbarismi alicujus argui possunt, et vel illis saeculis, in quibus extrema barbaries Latinitati officiebat, efficta sunt, et justae molis voluminibus DV FRESNE, SPEELMANNI, LYDII, SOMNERI, VOSSII, addo etiam HOTOMANNI, LINDENBROGII, WENDELINI, LOCCENII, MEVRSII, BARTHII libris hoc in genere emissis continentur, vel pro licentia illa, quam Attejus Capito ne ipsi quidem Caesari olim concessisset, eruditi tamen nostrihaud raro sibi arrogant, quum aut sine necessitate solent o)nomatopoiei=n, aut insolentes locutiones in medium proferunt, in elegantis linguae opprobrium denuo effinguntur et excuduntur; sed ea tantum excerpsi, quae mihi prae reliquis notanda videbantur, et accusare praecipue volui, a quibus propter crebriorem usum, quo pervulgata sunt, cavere nobis vix possumus. Interposui non numquam meas quasdam observationes: quarum etsi nec ubertatem et copiam, nec insigniorem praestantiam commendare magnopere queam; reticere tamen id ex eo capite haud consultum videbatur, quod mirum et insolens censeri queat, quarumdam in illis libris, ex quibus hic noster conflatus est, nulla omnino adesse vestigia. In his meis si quid erratum sit, nec omnino satis circumspecte cuncta a me selecta esse videantur; ignoscant, quaeso, id mihi viri Latine docti, et pro sua in bonas litteras voluntate rectiora me edoceant, ut, si fortassis iterata editio poscetur, emendem, quae non satis ad amussim revocata fuerint, et gratias illis publice, quin etiam nominatim agam, si quidem per ipsorum modestiam hoc mihi licuerit. Quis enim tam lynceus est, qui in his tricis, in tanta, quae subinde mentem in contrarias partes distrahit, sententiarum diversitate nihil offendat, nusquam incurrat?

Hujus meae et aliorum humanae conditionis memor, Latinae linguae cultores etiam atque etiam moneo, ut, quamvis ipsi tuto abstinere et possint et debeant ab iis, quae tamquam barbara a me, atque adeo ab iis scriptoribus, unde omnia paene hausi, sunt adnotata, donec forsitan, quod improbatum est, tueri loco aliquo classici auctoris queant; tamen non aeque tuto, auctoritate horum freti, in aliorum scriptis ea rejiciant atque vituperent. Potest enim unum atque alterum fugisse diligentiam vel optimorum Criticorum, quos secuti sumus. Tutissimi ergo ibimus, si vocabuli vel locutionis ab alio usurpatae, sed a citatis auctoribus barbarismi notatae, vel alio nomine nobis suspectae, exigamus ante auctoritatem, quam scriptori intendamus controversiam: quae tamen temere haud debet constitui, nec acerba sit, sed benevola et amica, et talis, quae homines bonarum artium disciplinis mitigatos decet. Parum enim litteraturam nostram commendant, qui de istiusmodi quaestiunculis ambitiose dimicant. Nec profecto eum in finem has observationes congessi, ut iniqui litteriones reperire eo nunc citius possint, quod sugillent in viris, qui exactam Latinitatis regulam non usquequaque servare ipsis videntur, tam etsi ceteroquin probi et docti sint, et subinde non ex errore impingant, sed ex polumaqei/as2 abundantia. Immo vero, quoniam facilis in Latino sermone lapsus est; intempestivi censores ipsi videant, ne peccent, et errores, si qui manifesti sunt in aliis, aequitati et modestiae condonent. Nil enim probri per se habet, puro et emendato dicendi genere non esse curatius imbutum: sed studium ejus jactare in contemtum bonorum, vel e contrario naso suspendere adunco et strenue contemnere in aliis, quia ipsi ignoramus, id vero utrumque turpe credo esse et quâuis ignorantiâ pejus.

Inscripseram librum EXEGETICVM: sic enim solent veteres Graecorummore appellare, quod juniores *l*e*c*k*k*o*n vocitant: at quum Bibliopola, vir optimus et amicus meus, a me peteret, ut propter emtores juniores, qui vocabuli vim primo intuitu non intelligerent, hoc juniorum scriptorum volgatius substituerem; illico morem ei gerendum putavi. ANTIBARBARVM voco, quia barbarieisermonis praecipue opponitur. Tametsi enim multa etiam admixta habeat, quae ad Latinitatem dubiam et controversam aut etiam elegantiorem pertinent, ac propterea horsum proprie non spectant; a potiori tamen denominatio arcessenda erat. Divisi autem in quattuor Partes. Prima est ORTHOGRAPHICA, ea exhibens vocabula, quorum scriptura vel vitiosa, vel suspecta, vel obsoleta, vel dubia est. Secunda est PROSODICA, ea repraesentans vocabula, quorum quantitas in pronuntiando vel vitiosa, vel suspecta, vel anceps solet esse ac dubia: cui accedit Auctarium, versiculos complectens memoriales, partim satis huc usque tritos, partim autem nove a me in tironum gratiam nunc demum compositos, quibus multorum vocabulorum differentiae Etymologicae ac Prosodicae continentur. Tertia, ETYMOLOGICA, duas habet Sectiones: Sectio PRIOR comprehendit vocabula vulgo quidem, sed auctoribus neutiquam idoneis, aut non optimae notae, vel notione peregrinâ receptâ; Sectio POSTERIOR in scenam producit vocabula falso suspecta; raro usurpata; a Graecis petita; Poetis, Oratoribus, Historicis, Graecis, vel uni alicui scriptori plane propria; singularis, at vulgo neglectae notionis aut observationis; not abili differentiae synonymicae obnoxia; a Latinis quidem, sed numquam aureae aetatis scriptoribus usurpata; et tandem particularum significatum et usum, notabiliorem praesertim et elegantiorem. Quarta, SYNTACTICA, locutiones sistit vitiosas; suspectas; notione peregrinâ receptas; immerito damnatas; raro usurpatas; Poetis, Oratoribus, Historicis, Graecis, vel uni alicui scriptori plane proprias; variae constructioni obnoxias; tum per se, tum pro constructione diversa diversos significatus habentes; propter singularem, at vulgo neglectam elegantiam vel alio quodam nomine bene notandas. Accedit ad calcem Series Latinorum Scriptorum, secundum quattuor, quas Grammatici fere constituunt, aetates, de singulorum stilo et scriptis, eorumque praestantioribus editionibus, ex doctissimorum virorum judiciis, non nulla scitu jucunda non minus, quam necessaria subjungens. Tandem sequuntur, atque omne agmen quasi claudunt tres peculiares Indices, unus auctorum, alter rerum, tertius vocabulorum et locutionum omnium, quocumque modo in libro hoc nostro occurrentium, ut quaerendi possit commodior liberiorque copia esse, praecipue autem ad investiganda et ex suis quasi latibulis illico protrahenda ea, quae in singulis ejus Partibus etiam extra alphabeti seriem occurrunt, ipsi contextui et sermonis continuationi inserta, ac ceteroquin non nisi ex integri libri pertractatione, aut forte fortuna et praeter exspectationem in lectoris venirent conspectum ac notitiam.

In Parte Orthographica nihil temere prorsus damnavi, cujus qualemcumque viderem auctoritatem. Scio enim, in quot partes Grammatici, non minus veteres, quam recentiores, abeant, et quam vehementer, praesertim circa apices et litteras, dissideant, et quoties eadem aliis aliter videantur; prout quisque in hanc vel illam antiquitatis scripturam, quae saepe diversa est, incidit. Ostendi interim, in quam partem ubique inclinem: quam tamen e)pi/krisin meam nemini obtrudo; quin ne discipulos quidem meos adigo, ut eadem semper mecum praeferant, dummodo ne scribant, quod futile est et communi calculo improbatur. Eligant; sed certi sint suae sententiae, ejusque teneant rationes non spernendas: et salva res erit. Partem Prosodicam valde locupletare potuissem, si omnia nomina propria oppidorum, fluviorum, montium, virorum, herbarum, morborum, medicamentorum, et id genus alia, quorum in pronuntiando quantitas, praesertim quum barbara et extra Latinam civitatem nata sunt, contumax saepenumero et difficilior est, voluissem commemorare. Missa autem haec feci consulto, paucis, quorum usus manifeste erroneus increbuit, exceptis; tum quia partim non nisi apud Poetas fere occurrunt, quorum tamen metra accentum per se satis docent, partim adolescentiae, cui inservire potissimum volui, ante eam aetatem, quae sublimioribus disciplinis innutritur, vix solent innotescere; tum quia non tam regulis Prosodicis et veterum Poetarum auctoritate, quam consuetudine, quae apud eruditos invaluisset, multorum tonus constabat: et ea tantum congessi, quae praecipue in Prosa locum habent, nec nisi maximam partem in veteri Latio occurrunt, et quotidiano omnium usu frequentantur, quorumque in pronuntiandi ratione inexercitatos tirones saepissime hallucinari memini. In reliquis Partibus adornandis industria mea ita versata est, ut barbaris Latina, suspectis certiora, minus probis meliora, et rarioribus tandem longe usitationa ubique subjungerem. Neque vero simpliciter ea damno vocabula, quae in Partis Etymologicae Sectione Priori vel Ecclesiae propria esse dico, vel illorum scriptorum, qui ab aetate meliroum quam proximeabsunt, mediocri suffragio gaudent: sed docere tantum volui, ignorata veteri Romae fuisse. Quin ipse nonnulla eorum, pro re quidem nata, vsurpare malim, quam, destitutus melioribus, perifra/zein, quod non omnes perspicue satis intelligant, et excidere ita fine sermonis humani. Vocabulorum, quae nemo aureae vel argenteae aetatis habet, auctores non omnes, quos possem, indico; sed, quoties indicavi, eorum tantum mentionem feci, quibus non omnis in testimonio dicendo fides abjudicatur. In Sectione Partis Etymologicae Posteriori ea, quae argenteae quidem, sed non aureae aetatis, vel rariora sunt, admitti temere, praesertim ab adolescentulis, nolim, quia loco eorum Cicero eiusque aequales largâ manu suppeditant, quae eamdem notionem animis nostris inferunt. Plurima strictim cursimque attigi, ne liber ultra eam formam, quae quotidiano usui sit apta, et discipulorum manibus commode teratur, excresceret. Vberiorem eorum expositionem qui cupit, inspiciat velim libros ipsos, quos saepenumero et tantum non ubique allegavi, horum ut auctoritatibus me contra temerarios sciolorum impetus quodammodo munirem, et quorum, si Deo ita visum furit, in singulari libro qualemcumque aliquando dabimus notitiam. Nec vero hos eâdem diligentiâ perlustrare singulos, operae erat pretium: quin eos, quorum sententias iam abunde et quidem multo rectius excussas vidissem apud celebriores hac in disciplina magistros, vel penitus neglexi, vel vocavi modo in consilium, quoties vel meliorum suffragiis me non satis adjutum viderem, vel ex perlustratione veterum auctorum ea mihi in mentem venissent, quae Criticorum nostrorum edictis obstarent, vel omnino locus aliquis mihi paullo intricatior, varioque dissensui obnoxius videretur. Ipsa autem scriptorum, quorum suffragatione veritatis iussu singulis locis, vel simpliciter, vel cum aliqua adjunctione aut emendatione standum fuit, verba subinde retinui, aut ita mea feci, ut, sicubi mihi visum est, aut res ipsa ita exegit, quaedam ipsorum vel prorsus immutarem, vel non numquam interpolarem, vel heic atque illic etiam paullo aliter proferrem. Neque etiam, quod maxime cuperem, primos ubique et optimos observationum auctores ante oculos habui; sed, ut res inter scribendum dederunt se, ita etiam in eorum, qui ex his sua mutuati sunt, libellos subinde incidi: cuius mihi, ita spero, ita confido, grauiorem dicam haud scripserint pro humanitate sua ac singulari modestia, qui aequiori animo rerum earum, quas tot commentationum diuersis expositionibus implicitas esse animaduertunt, conditionem intuentur; quum praesertim ipsi verborum totiusque explicationis perspicuitati atque evidentiae nihil prorsus inde decedat. Tantum autem abest, ut auctores hos, editâ hâc Sylloge, excutere ex cuiusquam manibus velim, ut potius hanc ex illis perfici verbosiusque explicari, et illos vicissim ex hac passim emendari cupiam ab omnibus, quorum quidem istud interest, in primis autem ab iis, qui instituendae juventuti docendo praesunt. Nam ipse ita, si Deus vitam ac valetudinem concesserit, vsurus sum hoc libro in singulis stili speciminum emendationibus, eumque a discipulis evolvi jubebo, quoties vel in Orthographia, vel pronuntiandi ratione, vel notatione vocabulorum et dicendi formularum aliquid offenditur dignum, quod aut cum primis notetur, aut suo ciuitatis iuri restituatur, aut etiam explodatur et quasi de ponte in Tiberim deiiciatur; idque efficiam, ut, quod uberius singulis dixero, eius fructus semper ad omnes publice queat redundare: quam qui praeceptores viam mecum ingredi benevole velint; non inutilem, quemadmodum opinor, navabunt operam.

Et quamlibet de libri huius mei ratione et usu nihil amplius monendum esse existimem; tamen non possum, quin aliquid insuper addam, cuius evitandi studium vehementer etiam atque etiam rogatum volo. Solent non pauci frequentes sermoni suo adspergere locutiones, quae in veterum scriptis abominandum deorum cultum, aut profanam ethnicorum disciplinam referunt: qui quidem praeposterus antiquitatis amor multos nostrâ et superiore aetate viros ceteroquin doctissimos, veluti pestilenti quodam spiritu adflauit, et tantopere in transuersum egit, vt non nullis litteratis, qui pietatem a litterarum studiis haud sejungendam esse existimassent, de stili Ethnicismo conquerendi inde sit enata occasio. Quorum verba quum sint justissima atque verissima; omnes, qui erudiendae juventutis rationem habent, per Deum, cuius honos heic agitur, rogo atque obtestor, vt in speciminibus, qua prorsâ, qua vrosâ oratione, sollicite mecum expungere velint, si quid immixtum ab incautis adolescentibus est, quod insanientis istius sapientiae placita redolet, et ita Christianae doctrinae fundamenta mecum inculcent, vt suâ sponte discipuli non minus in sermone, quam in ipsa vita fugere discant, quod cum sanctissimi Numinis opprobrio conjunctum esse videatur.

Quod reliquum est, Patrem coelestem per Iesum Christum, Dominum ac Salvatorem meum vnicum, cui ratio sermonis nativa, certa sibique constans displicere non potest, supplex veneror, ut hanc opellam meam fructuosam esse jubea,t et, concessis vbique emendatioris rei scholasticae praesidiis, Ecclesiae, quae sine ludis recte et religiose apertis salva esse diu nequit, magis magisque consulat.

CONSPECTVS LEXICI HVIVS LATINAE LINGVAE ANTIBARBARI, IN QVATTVOR PARTES DISTRIBVTI.

PARS I.

ORTHOGRAPHICA ea exhibet vocabula quorum Scriptura vel vitiosa, vel suspecta, vel obsoleata, vel dubia est. pag. 1

PARS II.

PROSODICA ea repraesentat vocabula, quorum quantitas in pronuntiando vel vitiosa, vel suspecta, vel anceps solet esse ac dubia. 197

PARS III.

ETYMOLOGICA duas habet Sectiones:

Sectio PRIOR comprehendit vocabula, vulgo quidem, sed auctoribus neutiquam idoneis, aut non optimae notae, vel notione peregrinâ recepta. 397

Sectio POSTERIOR in scenam producit vocabula salso suspecta; raro usurpata; a Graecis petita; Poetis, Oratoribus, Historicis, Graecis, vel uni alicui scriptori plane propria; singularis, at vulgo neglectae notionis aut observationis; notabili differentiae Synonymicae obnoxia; a Latinis quidem, sed numquam aureae aetatis scriptoribus usurpata; et tandem particularum significatum et usum, notabiliorem praesertim et elegantiorem. 777

PARS IV.

SYNTACTICA Locutiones sistit vitiosas suspectas; notione peregrinâ receptas; immerito damnatas; raro usurpatas; Poetis, Oratoribus, Historicis, Graecis, vel uni alicui scriptori plane proprias; variae constructioni obnoxias; tum per se, tum pro constructione diversa diversos significatus habentes; propter singularem, at vulgo neglectam elegantiam, vel alio quodam nomine bene notandas. 1229

Appendicis loco apparet ad calcem SERIES LATINORVM SCRIPTORVM secundum quattuor, quas Grammatici fere constituunt, aetates, de singulorum stilo et scriptis, eorumque praestantioribus editionibus, ex doctissimorum virorum iudiciis, non nulla scitu jucunda non minus, quam necessaria subjungens. 1825