I. Atque hic primum ipseprodeat Aristoteles, caussasque hujus sui consilii reddat, deinde videamus, plurane sint, quae ipsum exeusare possint. In 1. ergo Phys. cum Parmenidis, Meliffi, aliorumque allaturus. esset de principiis naturalibus sententias, causas ejus consilii his adsert verbis:

II. Quae verba licet in speciem difficilia sint, tamen sensum eorum ex consimilibus locis haurire possumus. Cum enim 1. Pol. 4. ait, civil Philosopho esse confiderandum, ut habeat , item 1. Eudem. cap. 1. dicit: , clarum est, nihil aliud eum illis verbis intelligere, quam talia. quae faciant ad illustrandam Philosophiam Politicam, nihil etiam hoc loco physico aliud eum intelligere statuendum est, quam veterum sententias aditum ad veritatem nobis facere, quem Philosophiae fructum esse vidimus.

Omnem hanc rem pluribus exposuit Bonamicus de motulib. 1. c. 6.

III. Clarius idem monet 1. de anima cap. 2. text. 19. ad quem locum Themistius: , id est necesse est in quavis tractatione veterum primum sententias excutere, quare et quicunque de anima scripserunt, in societatem tractationis de anima assumi debent, ut si quid ben e dixerint, ea accipiamus, si quid secus, ea relinquamus.

IV. Quibus prorsus consentit Philosophus 3. Metaphys. item 13. Metaphys. capite 1. initio, quae verba cum sint valde iliustria, larina altem dabo: In consideratione, an praeter sensiles substantias aliqua sit immobilis et aeterna, etc. quae ab aliis dicuntur, primo speculandum est, ut, si quid minus recte dicantii, non hallucinemur cum illis, sin vero aliquod nobis cum illis dogma sit commune, non aegre feramus, si proprie nobis adscribi nequeat, aut ut Philoponus reddit, non aegre seramus, si nobis aliqui contradicant, non enim nobis solum sed et illis hoc faciunt.

Similia istis loca passim alibi occurrunt, ut 1. Top. c. 2. 8. Top. c. ult. 1. de coelo c. 10. t. 101. 7. Eth. c. 1. 2. M. M. c. 6. et II. 1. Eud. c. 3. Neque vero docuit hoc tantum Aristoteles, sed et suo exemplo praeceptum istud comprobavit, ut com in 8. physicis acroamaticis, libb. de ortu et interitu libb. de coelo et libb. de anima prius vetetum sententias adducit, quam suam in medium adferat. In Ethicis ejus moris exempla aliquot sunt obvia, ut cum de beautitudine lib. 1. de virtutibus imperfaectis nec non de voluptate l. 7. et 10. de amicitia l. 8. et 9. disputare vult. In philosophia autem primâ totum librum tertium examini veterum opinionum impendere non dubitat, monetque , bene dubitare, excussis accurate et inter se coliatis sententiis, si quis eruditioonis solidae copiam sibi parare velit. Didicerat procul dubio hanc dubitandi et in veterum sententias inquirendi consuetudinem a divino Praeceptore Platone, apud quem Parmenides sic cum Socrate loquens introducitur pag. 1115: Collige te ipsum, diligentiusque teinea facultate exerce, quae inutilis esse videtur multris, et quaedam garrulitas nuneupatur, dum juvenises, alioquin teveritas fugiet. Modum autem exercitationis ejus subjicit esse eum quem a Zenone paulo ante audierat, consi[?]tere in sententiarum, variarum inquisitione.

V. Ex quibus Aristotelis interpretum locis hoc discimus. I. Usum esse hujus instituti, quod dubita tionemparit patit haec sententiarum collatio, quae copiam deinde facit, et dum animum huc et illud convertit, viam monstrat ad inveniendum, quod quaeritur. Ex adversorum enim compositione facile, quod praevaler, observari porest, et ex oppositarum rationum conflictu, non secus ac ignis ex attritu silicis, veritas excutitur, et sophisticarum rationum causae deteguntur, ignorantiaeque caligo omnis dispellitur. Nam, ut inquit Aristoteles 1, Eudem. cap 3. : hoc est, falsarum rationum confutationes sunt contrariorum demonstrationes.

Juxta tritum illud: Contraria juxta se posita magis elucescunt. nec satis est suam confirmare sententiam, nisi et falsarum sententiarum fontes aperirantur, et quantum a veritatis linea abeant, ostendatur. Atque haec quidem est tertia in ordine utilitas, quam ex Dialecticis dubitationibus consequi docet Aristoreles 1. Top. 1.

VI. II. Causam haurio item ex Aristotele non vulgarem, veterum videlicet sententias fideliter adferri debere propter eorum authoritatem, tum ut auctoritas accedat iis, quae dicuntur a nobis, auditis jam ante rationibus earum sententiarum, quae controversiam faciunt, ut monet Philoponus ad 1. Phys.

VII. Facilius enim assentiuntur auditores, si sciant tibi aliorum sententias etiam esse cognitas, imoquia non decet nos esse adversarios, sed arbitros, monente Aristor. lib. 1. de coelo, cum elegantissime ait: , id est, arbitros esse oportet non adversarios, qui intimam veritatem dijudicare volunt; quo pertinet, quod eodem loco ait: id est: magisfore credibilia dicenda sive quae dicturisimus, si intelligatur, nos dubitationes aliorum innumerato habere.

VIII. Ubi praecipue notandum venit, quod fidem requirit Philosophus in aliorum sententiis et rationibus recitandis, quam pulchre quoque inculcat Simplicius, qui integritatis hujus laudem maxime tribuit Platoni: nullus enim, ait, Calli lesant Thrasymachus aut Protagoras sic persuasibiliter sententiam suam proposuit, atque Plato ipse.

IX. III. Extra controversiam est, in scientris tradendis consulendum discentium captui. At discipulus aliquis cum rudior sit, multis eget tanquam apparatibus, quibus erudiatur et tantisper informetur, dum vera principia rerum assequatur, saepe etiam apud eum plus valet auctoritas, quam, quaelibet efficax ratio.

Cum enim vulgus subtiles et ex imis rerum visceribus erutas rationes non statim queat assequi, invitandus est titulis et nominibus magnorum virorum, et perstringendi oculi ejus autoritatum luce. Huc pertinet elegans monitum Alexandri, cum 8. Top. suadet, sententias in medium allatas hac clausula esse obsignandas: , quod talis sententia sit, recepta, et communiter dicatur. Et notanter subjungit: : quod ita, si quis Platonicus sit, facile assentietur ei interrogans vel auditor, qui ei persuadere velit, si addit a fuerit clausula; sic Platoni videtur.

X. In evolutione igitur sententiarum multa deteguntur, quae mentem discipuli praerparent ad concipienda principia, quae veterum auctoritas probabilia facit: cum enim varia ejusdem rei eventa et attributa sese obtulerint, varia etiam hominum de iis judicia, varia denique judiciorum principia, succurrit aliquando, quod impleat animum auditoris ad docendum simul maxime accommodatum.

Omnibus hominibus propter divinae naturae, quam per mentem obtinent, communionem insita est vis et perspicacia per videdi veritatem. Etsi igitut saepe aberrent a regione ejus, cum propter intellectus sui imbecillitatem aut affectuum vel praeconceptarum opinionum offusas nebulas, tum rerum ipsarum sublimitatem; non tamen potest non fieri, quin multa vera principia veritatisque asserta sub ipsis etiam falsis disputationibus interdum lateant. quod autem verae illae sint sententiae, vel saltem veri aliquid alant, indicio est, quia frequenter eas homines in ore habent, et pertinaciter tuentur; quas non tam penitus explodi, quam in bonum sensum deflecti commodâ inter pretatione fas est: aeque ut oracula furiosi fundunt, sapientes interpretantur. Vid. Muret. in comment. in 1. eth. c. 4. pag. 45.

XI. IV. Utilitas hujus consuetudinis simili illustrari potest. Ut enim medici in corporum curatione non nutriuntillud, nisi prius a pravis humoribus expurgarint, ita neque ali noster debet animus, nisi ante pellantur errores.

XII. Denique ita est comparatum inter homines, ut aliqui rationibus insistant, quae solum in haerent, quales Aristoteles tertio Physicovocat dubitationes Logicas Ad eum locum hotat Philoponus, demonstrare esse probabiliter et ex iis, quae sunt consentanea hominum opinionibus, non , non ductis argumentis ex ipsâ rerum naturâ. alii , itaque vel propter solam hanc ingeniorum diversitatem veterum sententiae non sunt negligendae, sed conferendae inter se et pugnantia aperienda.

XIII. Caeterum hoc tamen notandum, quod Aristoteles monet 1. Eudem. c. 3. non quasvis quorumvis opiniones adferri debere, sed fore, si quae , hoc est, quae vel pueris vel aegrotis et deliris, item vulgo videntur, absurdum enim foret ratione cum illis contendere, qui non rationem sed mulctam merentur.

Cum enim veritas in profundo puteo latitans subterfugiat saepe captum simplicis plebeculae, abducendus est animus a trivialibus cantiunculis, et dandus in prudentiorum disciplinam, quemadmodum Synesius sub fin. Orat. de Calvitio ait: Abitrari se or ationem suam Philosophis et Sacerdotibus et civibus Reip. gubernatoribus modestis hominibtus gratam futuram, populo non omnino probatum iri. Nam ut ipse paulo supra dixit: Rudes et indocti solent absurdarum opinionum esse fautores. Atque hoc vult Aristoteles, quando docet, , si non omnibus probentur, sufficaere, si vera habeantur 1. Top.

XIV. Docuit hoc nos Aristoteles exemplo etiam: multas enim inferioris ordinis Pythagoreorum sententias neglexit, atque hîc sortassis Galenus nobis audiendus foret lib. 5. de decretis Gal. et Hippoc. extr. pag. 521 in exemplari magno Froboeniano Clas. 1. qui monet, quando et ubi veterum sententiae adferendae, quo vos remitto et ad cognitionem duplicem redeo.

I. Ut hominis perfectio Philosophica non uno momento sed per gradus acquiritur; Ita perfectio Christiani hominis non attingit summam statim in primo regener ationis puncto, sed quoti die magis atque matgis a Spiritu S., per verbum et Sacramenta efficaci, succum et sanguinem trahit viresque roborat. Unde crescere dicimur. I. Pet. II, 2. et renovari in dies singulos, I. Cor. IV, 16. et ut crescamus in gratia et cognitione Jesu Christi, monemur II. Pet. III, 18. Eph. IV, 16. Col. I, 11. Hinc in veteri Ecclesia pro gradibus perfectionis Christianae diversi Christianorum ordines sunt constituti, ita ut qui in primis fidei elementis addiscendis haererent, Catechumeni vel Audientes, qui Baptismi sacris proxime initiandi erant, Competentes et Illuminandi, denique qui ad interiora religionis, imprimis Evcharistiae, sacra admitterentur, Fideles audirent. Gradus hos Christianismi retinendos esse hortatur S. Augustinus de fide et operibus.

II. Non minus SS. Theologiae, atque Philosophiae, sua est , seu prudenter et ordine tractandi Christianae doctrinae capita ratio. Haecest, quae certum assignat, puta Verbum divinum, ut praeclare ostendit Piccart. Phil. Altdorff. p. 478. Haec cavet, ut Scherbii verbis dicam de docendi discendique prudentia th. 52: ne verissimam nostram Theologiam sine ullo distinctionis lumine protinus tractemus Philosophice aut contra Philosophiam Theologice. Haec denique vult disciptinam hanc ordine disciplinis practicis convenienti tractari. Hanc indigitant ipsae S. literae, quando et constituunt Johann. V, 39. II. Pet. I, 19. et jubent sermonem veritatis H. Timoth. II. 15. et spirituali spiritualiter dijudicare, I. Cor. II, 14.

I. PRO dublici diversorum Auditorum captu duplici etiam docendi ratione usos esse olim Doctores Ecclesiae deprehendimus. Certe ipse Salvator noster jam parabolis e medio sumtis et in vulgus notis rudiores populi aures demulsit, jam argumentis , dictis suis fidem fecit, quaedam etiam celavit, quae ferendo non essent auditores. Apostolus autem diserte profitetur, se discrimen habuisse auditorum, quorum alios infirmiores lacte, alios perfectiores solido cibo nutriverit I. Cor. III, 2. Heb. V, 12. Summa, ut Origines l. 4. contra Celsum scribit: Sacra Scriptura pro Auditorum viribus et utilitate demetitur, quae denunciat. Eundem morem tenens prisca Ecclesia, Catechumenis et Competentibus non nisi Symbolum Apostolicum et praecepta vitae sancte et inculpate instituendae proposuit, eosdem arcens ab arcanis passionis Servatoris Symbolis, ut Eusebius lib. X. c. 2. hist. Eccl. vocat S S. Evcharistiae mysterium, quod non nisi , ut Chrysostomo et Sozomeno vocare placet, sive initiatis, scire licebat: sine dubio, quod videretur tantum mysterium excedere captum tyronum Christianismi.

I. SI in ulla disciplina locum habet sententiarum de controversis articulis collatio, habere profecto debet in S. Theologia non quidem quod attinet , quae extra omnem dubitationis aleam posita esse decet, sed tamen quoad sive ea, quae quidem non immediate attingunt substantiam fidei Christianae, sed ex eâ tamen per bonam consequentiam deducuntur, eandemque vel antecedunt vel consequuntur, aut saltem negata, vel in dubium vocata veritatem vel ipsorum vel certe , unde illa fluunt, lacessunt labefactantque.

II. Igitur usus antiquitatis, aeque ut in philosophicis, hîc quoque quadruplex est: 1. ut, dum varia sententiae inter se contenduntur, magis illucescat veritas, et falsitas ficulneis argumentis seipsam conficiat. Quorsum pertinet illud S. Augustini contra epist. Manich. quam vocant fundam. c. III. Nemo nostrum dicat, jam se invenisse veritatem: sic eam quaeramus, quasi ab utrisque nesciatur. Ita enim diligenter et concorditer quaeri poterit, si nullâ temerariâ praesumtione inventa et cognica esse credatur. Quomodo 2. non potest magnum autoritatis pondus dictis accedere, si suffragentur nobis, qui et Apostolicae, aetati viciniores fuere, et partim suo sanguine obsignarunt veritatem Christianae religionis, partim Scripturam S. simul cum ejus genuino sensu vel ab Apostolis ipsis vel eorundem discipulis intaminatam accepere, imprimis eo tempore, ubi nondum in tot partes scissa erat Ecclesia, in quot hodie est luxata? 3. Praeparatur etiam discipulus ad veritatem alicujus scientiae amplectendam, quam cum propter intellectus imbecillitatem ex intimis principii visceribus suo marte eruere non possit, tantisper credit propter consensum pie doctorum hominum 4. Locum habet et hîc illud simile de curatione corporum. Sicut enim non succedit feliciter medicina, nisi noxii humores prius pellantur; ita eo firmius stabilitur fundamentum Christianae religionis et forma sanorum verborum, quo fidelius a technis et strophis adversariorum muniuntur. Denique et hîc quoque rationsbus logicis contentos saepe esse videmus imbecillioris ingenii homines, quibus istae Probationes mentis aciem praestringunt.

III. Quod fini cap. adjungit Piccartus monitum, non indifferenter quorumvis hominum commenta et opiniones esse excutiendas, id in sacrâ quoque doctrinâ obtinere par est. Quemadmodum enim praeclare Aristoteles docet 1. Top. 9. non debere in disputationem vocari, quae sunt supplicio potius quam refutatione digna, qualia sunt: sitne Deus colendus, parentes amandi, vel quae sensu indigent, ut: sitne nix alba: Ita non quaevis Camarina est movenda, nec quorumvis male consultorum et deliria in medium producenda, aut refutanda, sed eorum tantum opiniones afferendae, qui vel autoritate suâ vel saltem nimis speciosâ probabilitate sententias suas incrustando, quasi et fundamentum fidei salvum teneant et Ecclesiae Catholicae consensu nitantur, fucum facere imperitioribus aut etiam cautioribus queunt.

IV. Certe qui hodie Manetis aut Valentini aut Praxeae aut etiam Anabaptistarum, proximum ab hoc seculum suis somniis pariter affligentium et magnam partem liberantium, fabulas et haereses ex quisquiliis suis effodere aut prolixe refelleretentet, is operose nihilaget, et fortassis plus noxae quam utilitatis Ecclesiae est daturus. Vbi melius illud Aristotelis opponas licet l. cit: Cujusvis, contraria opinionibus pronunciantis, rationem habere, amentia est. Quo cum convenit illud 3. de part. anim. c. 3: . Stultas opiniones admodum scrutari stultum fortasse est.

V. Haec ipsa fuit mens S. Augustini contra Adamant. c. 13. dum scribit, haereticorum quorundam fraudem et malitiam irridendam esse tanquam imperitorum et superborum. Et in epilogo lib. de haeresibus suum exemplum adducens profitetur, se ne quidem omnium haeresium, quas commemoraverit, omnia dogmata dixisse. Athanasius epist. ad Epictetum Corinthiorum Episcopum: Quae ita manifesto prava perversaque sunt, ea curiosius tractare non oportet, ne contentiosis hominibus ambigua putentur, sed tantummodo ad ea respondendum est id, quod etiam dixisse sufficit: Hanc Catholicae Ecclesiae sententiam non esse, neque talia Parres sensisse. Ita Cyrillus Alexandrinus Epistola ad Clericos Constantinopolitanos de exegesibus Nestorii scribebat: ad illos redarguendos hocunum satis esse, quod ejusmodi in illis legerentur, cujusmodi a nemine unquam in Ecclesia dicta reperirentur.

I. Ex hac duplici cognitione nascitur duplex modus res considerandi, scilicet et , quae diversa considerandi ratio non observata, mirum quantum illa calumniis viam fecerit.

Neglectus enim hujus gemini, quo res considerari possunt, modi, qui Aristoteli et aliis veteribus nimium quantum frequentatus est, eo perpulit quosdam Aristotelo-mastiges, ut antilogiis hinc inde ex Aristotele conquisitis et sese in fraudem induerent, et aliis Philosophorum principem falsi suspectum vilemque redderent. Qui si attenderent, in exotericis scriptis neque auditores neque modum docendi perfunctorium admittere , quin nec in acroamaticis locum aut rem semper ferre, propriam sententiam denudare; liberari ab animi sui morbo facile possent. Sic, ut exemplis paulisper agamus, non pugnant, quod Aristoteles in Categoriis genera vocat substantiam, qualitatem, quantitatem etc. quae tamen non nisi sunt vel : quod sex motus species numerat; in 5. phys. autem eliminatis generatione et corruptione non nisi quatuor relinquit, quod ibidem locum pro intervallo accipit, quod pernegat in phys. acroamat: quod itidem in Categoriis tempus ad quanta per se, in 5. Metaph. ad quanta per accidens refert: quod in expositione tertiae speciei qualitatis et 3. Metcorolog. 4. pervulgatam de visione sententiam retinet, qua existimabatur fieri non per receptionem specierum sed per emissionem radiorum: quod in 7. Metaph. primum ex sententia Platonis docet, ultimam rei differentiam, esse totam definitionem, aliter autem et ex sua mente docet l. seq. c. 9. Quod 1. et 6. eth. animae divisionem bipartitam facit, secus atque facit libb. de anima tanquam loco ejus materiae proprio. Eundem etiam morem tenuisse Galenum docet Scherbius dissert. advers. Ram. cap. 5. At si omnia ubivis ad artificis stateram velis examinare, saepe nodos in scirpis et supervacuam in locis alienis frustra quaeres, rebus per se claris tenebras induces, denique offensis teneris auditorum auriculis sperato fine facilioris intelligontiae, qui Doctori semper debet esse propositus, potiri nullus poteris.

II. Ut ergo et hîc ne impingamus, cautio est. Atque hîc primum, quid utraque sit, videamus, deinde an nota vetustati sit, disquiramus.

III. considerari res dicuntur primo, quando de iis agimus non ex nostrâ. sententiâ, sed ex opinionibus Logica enim facultas est methodus sive, ut Alexander interpretatur, autem sunt illa ipsa, de quibus hominum opiniones communiter consentiunt, etiamsi non semper usquequaque cum veritate concordent, ut quae communiter tradunt, vel certe sunt munita autoritatibus . Rationem appellationis nec obscure nec infeliciter explicat Fonseca comm. ad l. 7. Metaph. c. 4. his verbis: Logicus disserendi modus de naturis rerum est, cum ex conditionibus definitionis et partium ejus (quae quidem ad Logicum sive Dialecticum spectant) quaenam illae sint, expenditur: physicus autem, cum id fit ex consideratione partium ipsius rei, nempe materiae et forma. aliorum: deinde quando agimus de rebus non ex seu propriis, sed ex communibus Communia haec erudite docet Ferrar. de serm. exoter. p. 93. et seqq. esse probabilia, quae sint extra genus seu naturam rei cujusque, unde confiant probationes et argumenta exoterica. Vocantur autem, ut idem observavit Ferrarius p. 96. ita duplici de causa, primum quia rebus insunt omnibus, deinde quia omnium hominum generi cognita sunt. quibusdam et generalibus principiis, quâ de reconsulendus Aristoteles 2. de Gen. Anim. cap. 8. ubi appellat, quae remotioribus utatur principiis. Est praeterea tractare, et soloci filo derebus agere. Fit hoc, cum circa rerum accidentia et effecta, proxime in oculos incurentia, haeremus, non ipsam interiorem rerum essentiam, a qua illae dependent, penetramus, sive, ut Alexander loqui amat, cum solum rei corticem degustamus, non ipsam pulpam, et lambimus solum vitrum. Quali tractatione saepe contenti sumus in moralibus, ut cum virtutes passim describuntur ab operationibus, quando amicitia cum virtute conjuncta esse dicitur, quod necessaria est juvenibus adultis, senibus. Denique ut fert sive hoc est, ut homines solent loqui. Consistit hic modus . 1. in subjiciendo et praedicando, quatenus scilicet hoc ut individuum, ut species subjicitur, alterum ut genus, ut differentia praedicatur: aliud necessario, aliud contingenter rei tribuitur. 2. in interrogando et respondendo. Sic Aristoteles I. Top. 4. et II. Eth. 8. definit definitionem, quod sit , oratio, quae significat illud esse, quod respondetur ad quaestionem, quid sit res? quae considerata est oratio explicans rei essentiam. Sic causam idem definit VII. Met. t. 59: , quod quid erat esse seu quod respondetur ad quaestionem, cur res sit, et statim subjungit: : quam definiri oportebat in hunc aut similem modum: Causa est, quod ad constitutionem vel essentiam rei aliquid confert. Nec aliter differre credimus praedicabilia et universalia, quam quod illorum appellatio ex , horum ex consideratione rerum sit desumta.

I. Ex demonstrato duplici res considerandi modo fluit diversitas quoque librorum. Philosophi enim distinguunt inter scripta Acroamatica et Exoterica, neque forte solum Graeci, sed et Romani scriptores, quod ipsum versaturo cum fructu in Aristotele nequaquam negligendum est.

II. Coeterum quod discrimen horum librorum constitui debeat, disputatur a viris Cl. Carolo Sigonio, Octaviano, Ferrario, Francisco Patricio, Francisco Vicomercato, Caesare Cremonino, Joh. Sepulveda, Benedicto Pererio accuratissime.

III. Nos in hac quaestione discutiendâ hunc sequemur ordinem, ut discrimen primum ex ipsomet Aristotele quaeramus, deinde ex Interpretibus, num perspicere possimus, in quo consistat, tum quid nos sentiamus, explicemus, denique, quae in contrarium dici possint, diluere attentemus.

IV. Ac primum quidem hoc tenendum est, Acroamaticorum librorum in reliquis libris Arist. mentionem non fieri, Non adeo mirum est, omitti mentionem Acroamaticorum ab Aristotele. Nam in Acroamaticis quidem nulla exigebat necessitas, cum ipsi intelligerent, esse haec scripta acroamatica, inque iis sese remotioribus et subtilioribus praeceptis imbui. In exotericis autem memorari eos ideo minus oportebat, quod nec cura acroamaticorum illos vulgaris admissionis discipulos tenebat, nec proinde ad exquisitiores remitti necesse erat. Nisi quod rarius mentionem facit sermonum vel disputationum ut 1. Eth. c. 8. quâ quidom loquendi formulâ etiam usus est 3. Polit. 12. Exotericos autem libros saepius ab ipso laudari. Puta 13. Metaphys. cap. 1. De Ideis inquit 6. Nicomach. c. 4. 1. Eudem. cap. 8. Citantur et polit. 3. c. 4. et l. 7. cap. 1. denique 2. Eudem. principio. His locis et paucis aliis, sed alia mente, ut suo loco videbimus, exotericorum sermonum mente, quin et aliquando pro voce uti videtur vocabulo . 1. de coelo. c. 9. et 1. Nicomach. c. 5.

V. Quid vero per hos intellexerit, ex citatione locorum constare nondum potest. Quare ad Interpp. veniamus et ex iis inquiramus, quid statuendum sit. Atque initio rursum ab Alex andro ducto vidimus cum supra exotericos ita describere, .

VI. Alexandro Themistium subjungo, cujus haec sunt in prooemio Physico (si modo Themistii est et non potius Simplicii, certe in meo Graeco non legitur, sed apud Simplicium in 1. Phys. Legitur etiam in versione Latina Hermolai Barbari edita Basileae A. MD XXXIII. dividuntur scripta Aristotelis in Exoterica, ceusunt historicae et rhetoricae meditationes, et penitus ea, quae exactam et summam diligentiam non requirunt, et in Acroamatica, in quibus Philosophia remonor subtiliorque agitabatur, inter quae praesens tractio numeratur.

VII. Ammonium clarissime haec explicantem minime etiam negligere oportet. Is in prooemio Categor. libros Aristotelis ita dividit: Scriptorum Aristotelicorum alia sunt , alia . Haec sunt, in quibus ipse docebat, in sua persona loquens, quae etiam Acroamatica vocabat, quia ad sermonem faciebat. Dialogica vero lunt, quae non ex propria persona scripsit, sed, ut Plato, aliorum supponens personas, quae etiam Exoterica vocabant, quia ad vulgi utilitatem scriberentur. Differunt vero plurimum Dialogica ab . In his hamque velut ad auditores sermonem faciens, ea, quae sibi videntur, tradit rationibus exactissimis, quasque vulgus consequi non potest. In Dialogicis vero, quae ad communem vulgi utilitatem scripta sunt, quae videntur quidem, aliquando tradit, sed nequaquam lationibus demonstrativis, verum simplicioribus quibusdam, et quas vulgus consequi potest. Extat peculiaris de Dialogo liber Caroli Sigonii, scriptus ad Johannem Moronum Cardinalem, et editus Venetiis A. MD LXII. unde quae ad rem praesentem maxime faciunt, huc adscribemus. Ita autem inter alia habent verba p. 4: Illud sane inter omnes constare video, ad caussas rerum, consilio et ratione pervestigandas, duplicem nobis â naturâ viam fuisse munitam, unam, ut secum quisque quid veri esset in rebus, exquireret, alteram, ut cum altero. quorum illud tacitae quadam animi agitatione susciperetur, hoc apert a ejus, quo cum disput aremus, percontatione atque responsione. Et paulo post: Neque vero dum veritatem rerum quocunque modo ratione venamur, quemquam negaturum esse arbitror, nisi plane omnis sit liber alis eruditionis ignarus, quin id duabus rationibus asse quamur, aut â singulis rebus ad universas ascendentes, qui rationis progressus inductio appellatur, aut ab universis ad singulas delabentes, qui syllogismus communi vocabulo nominatur. Omnino autem sive hanc sive illam officii et muneris bujus partem spectemus, duas illas, de quibus diximus, doctrinae tradendae vias induc amus, necesse est, quarumi illam Graeci hanc appellarunt. Etenim si quis syllogismum ad eam disputandi consuetudinem, quae nobiscum instituitur, accommoda verit, inductionem ei, quae cum altero suscipitur, relinquat necesse est, quae dialogus appellatur. sin autem syllogismum non in eam potius, quam in hanc doctrinam cadere ac convenire contenderit, hoc saltem ille det oportet, cum syllogismi alii ex veris et propriis hauriantur, unde scientia, alii ex opinabilibus et communibus, unde opinio paritur: quoniam illi disputaetioni ei congruunt, in quauna tantun pars, quae sit vera; defenditur, hos ei, in quae in contrarias partes dialecticorum more disseritur, convenire, unde ductum quoque nomen dialogus habet. Similia passim doceri videas â Ferrario lib. de serm. exoter. Unde p. 98: Dialogus. ait, sermo quidam est ex interrogatione et responsione, ut recte in Platonis vita describit Diogenes.

I. IN Spiritus S. quoque Schola manifeste deprehendimus duplicem res divinas proponendi modum, scit. . Nam et Mosen in informatione suâ praepuerudem populum respectasse, Theologorum est sententia: et Esaias c. VIII. v. 1 jubetur scribere stylo humano, h. e. claro et sub intelligentiam etiam rudiorum cadente: quaedam autem contra et subtiliter sunt scripta, quae nemo facile percipit, nisi qui remotiorem eorum et intimiorem sensum, affulgente luce N. T., in dagarit.

II. Jam sub initium N. T., cum dubia adhuc et temperata tenebris V. T. esset lux Evangelii, modum docendi arrisisse Salvatori nostro intelligimus, quod vel solae parabolae et metaphorae e medio vulgo petitae deque rebus obviis et communibus arcessitae arguunt. Vnde Marci IV. 33. dicitur Christus multis par abolis locutus fuisse verbum, , prout audire sive intelligere poterant. Et Job. III. 12. terrena dixisse, h. e. similitudinibus, â rebus terrenis petitis, coelestem doctrinam se declarasse ipsemet profitetur.

III. Apostolo etiam hunc duplicem res cognoscendi modum usurpatum esse liquido constat, quando jam se loqui ait, i. e. petitis ex promiscuo hominum usu exemplis rem probare Gal. III. 15. jam vero sapientiam loqui i. e. subtiliorum mysteriorum capacibus 1. Cor II 6. nunc ut ut carnalibus et infantibus in Christo, alias ut ut spiritualibus et Spiritus S. gratiâ in cognitione Christi confirmatis I. Cor. III. 1. et. seqq. Indicat etiam hanc analogiam B. Gerhardus T. 1. L. de Script. S. n. 66. Res, inquit, seu mysteria fidei dupliciter in Scripturis proponuntur, alibi Catechetice, id est, breviter, simpliciter et generaliter (qui docendi modus appellatur lac. 1. Corinth. 3. v. 2. Hebr. 5. v. 12. 13.) alibi copiose luculenter et specialiter (qui docendi modus appellatur cibus solidus) In schola Aristotelis diceretur acroamatica tractatio, prior autem exoterica.

IV. Hujus res tractandi et ad vulgi captum sese attemper andi modi species fuisse videtur, quod Scriptores N. T. in citandis, oraculis V. T. respexcrint, non tam ad Hebraicam veritatem, quam ad LXX. versionem, quaetum usu et lectione recepta erat. Idque laudabili hoc consilio factum esse judicant eruditi, ne genies offenderentur, si aliter Scriptura S citaretur, atque sententia ejus in. Graecam versionem jam jam. translata et ipsis tradita fuerat. Vid. Rivet. ad Genes V. 12. Glass. Phil. S. l. 1. Tr. 1. p. 81. et 123.

V. Porroidem discrimen. in scriptis SS. Patrum teneri inde liquet, quod jam Homilias doxasticas. ad populum, jam disputationes epistemonicas contra pertinaces adversarios scribunt, quod vel S. Hieronymus indicat Apol. pro libris advers. Jovin. cap. 4. Legimus, inquit, in scholis pariter et Aristotelea illa de Gorgiae fontibus manantia: simul didicimus, plura esse videl cet genera dicendi; et inter caetera, aliud esse scribere, aliud : in priori vagam esse disputationem et adveriario respondentem, nunc haec, nunc illa proponere. Hanc distinctionem inculcat doctiss. Casaubonus annotat. ad epist Greg. Nyssen. ad Ambros. et Basilissam p. 88. et 89. Enimvero cum in omni genere scriptorum, tum in beatorum praesertim Patrum monumentis legendis. judicio opus est, ad veram eorum mentem percipiendam. Plurima enim passim occurrunt, quae non ita sunt accipienda, ut prima fronte sonare verba videntur. Qui igitur, cum fructu versari in eorum lectione volent, semper meminerint, aliter Partes loqui, cum et serio aliqua tractant, aliter cum obiter, et uti dicere solent, , dum proposito suo serviunt. Consentientia sunt illa Sixti Senensis bibl. sanct. l. 6. annot. 152: non esse concionatorum verba semper eo vigore accipienda, quo primum ad aures auditorum perveniunt. multa enim declamatores per hyperbolem crebro enunciant et inculcant, vel occasione locorum, temporum ac personarum adducti, vel affectuum impetu et orationis cursu rapti. Idque interdum Chrysostomo contigisse addit.

VI. Atque hunc geminum docendi discendique S. Theologiam modum nos non primos observasse profitemur: quin B. Lutherus aliquoties eundem inculcavit, cujus testimonia extant ap Neldelium de usu org. p. 743. et seqq. prolixius autem exposuit et luculentis exemplis illustravit Matth. Flacius lib. 2. Clav. Tr. 1. p. 114. et l. 2. tr. 6. p. 707. et seqq.

I. Duplex res sacras tractandi modus Salvatori nostra simul cum aliis Scriptoribus usurpatus suppeditat discrimen inter disputationes conciones ve exotericas et acroamaticas. Neque id tantum: quin ipsa etiam S. Scriptura fundamentum et causam diversitatis hujus haud obscure indicat.

II. Salvator certe noster aliam viam ad vitam aeternamper veniendi monstrat Pharisaeo aut Juveni falsâ persuasione perfecte praestitae legis turgenti, aliam Nicodemo et quidem altiores spiritus gerenti, sed tamen avidiori solidioris doctrinae coelestis, aliam denique miseris peccatoribus sub conscientiae anxietate et peccatorum onere gementibus.

III. Illae autem parabolae, quibus salutaria doctrinae, et morum praecepta. velut adumbravit, quid sunt aliud, quam et captui accommodata? contra illa abstrusiora dogmata vel, ut ipse Christus vocat, mysteria regni coelorum quid nisi et communicanda? Verbis quid opus? Ipse Salvator. Marc. IV. II: . Ad quod. caput Theophylactus scibit: Dicebat autem ad turbas in parabolis multis, juxta habitudinem audientinm compositis parabolis. Apostolus etiam Paulus aliter egit cum Judaeis, quippe Scripturarum lectione imbutis, suadens eis de Jesu ex Lege Mosis et prophetis Act. XXVIII. 23. aliter autem orationem inflexit, ad Lystrenses et Athenienses verba faciens: apud hos enim usus est argumentis e principiis naturae et rebus, quae sensibus sunt obviae, ductis Act XIV, 16. XVII, 24. et seqq.

IV. Septisagintaetiam Interpretes, quod linguâ ethnicis cognitâ scriberent, quaedam in Hebraeo fonte clariora ipsi obscurius proposuerunt, ne exotericis istis lectoribus omnia statim patefierent, si credimus S. Hieronymo, cujus haec praefat. in translat. Es. ep. 117. sunt verba: Unde conjicio, noluisse tunc temporis Septuaginta Interpretes fidei suae sacramenta perspicue ethnicis prodere: ne sanctum canibus, et margaritas porcis darent. quae, cum hanc editionem legeritis, ab illis animadvertetis abscondita.

V. Etiam Sanctis Patribus discrimen hoc religiose est observatum: unde toties mentio ap. eos fit , externorum, profanorum, per quos intelligunt partim ethnicos, partim Catechumenos, quib e regione opponuntur , initiati et fideles. Quem morem occultandi mysteria religionis Christianae cum sugillaret Celsus, graviter ei respondit Origenes, non esse mirum, in Christianâ doctrinâ quaedam occultari, cum idem in. ipsa etiam philosophia obtineat. Verba lib. I. contra Celsum cap: 8 sunt haec: Quod quaedam insunr, quae non communicantur quibus vis, id non solius CHRISTIAN AE doctrinae proprium est, verum etiam PHILOSOPHICAE.

VI. Denique in universum sapientia humana et secularis, quae viribus humanis et citra revelationem divinitus traditam, inventa, circa res naturales et civiles occupatur et ad consequendam temporalem aliquam felicitatem dirigitur; vocatur veteribus Theologis , Amphilochiov 247 : quae extra disci potest, juxta Augustinum l. 3. de doctr. Christ. c. 29. etiam in scholis ilis, quae praeter ecclesiam sunt: ut loquitur idem ibid. 1. 2. c. 31.