Regeln fuer die Texterfassung 03/2001
not necessary
FIDEM promissam iterum solvo, et dicto tempore quintum volumen Sylloges nostrae in publicum se profert, quo huic curae et labori, utili magis, quam jucundo, terminum ponere decrevi. Licet enim non desint etiam Epistolae plurimae, quas summa cum voluptate eruditi legerent, modum tamen his deliciis statuendum esse arbitror, ne fastidium lectoribus, qui semper nova amant, suboriatur, et ipse diutius a studiis aliis distinear. Conscius quidem mihi sum meriti non exigui, quo rempublicam literariam, et si non seculi hujus, certe sequentium temporum eruditos, obligavi, quos omnes, postquam haec volumina versaverint, gratias industriae et sedulitati meae acturos esse confido. Sed simul mores hujus aevi satis perspectos habeo, ut sciam quam cito nauseare soleant ad tam delicatas epulas, nec tot ferculis sibi mensas onerari patiantur, quicumque eruditioni solidae et interioribus literis non sunt penitus initiati. Pretium etiam gravantur multi, quod crescente voluminum numero extendi nimis conqueruntur; licet, si computare velint, leve satis huic Syllogae sit statutum, et si tot in unum collectae Gazae recte aestimantur, exiguum admodum. Multos etiam reperi, qui singulorum epistolas voluminibus suis digestas et separatim editas, ut fuere Scaligeri, Grotii, Casauboni et aliorum maluissent Sed ne repetam alias saepe dicta, quam difficiles haec merx literaria typographos reperiat, omnes, credo, me melius noverunt. Sed nec ad manum fuisse videbunt tot ab uno scriptas epistolas, praeterquam a Graevio et Gronovio ad N. Heinsium, ut volumina implerent singula: quas ipse diu ante haec tempora voluissem edere, si ulla facultas apparuisset: sed expertus fui, quotiescumque virorum doctorum Epistolae fastidiosase librariorum genti, cui nihil praeter lucrum dulce est, offeruntur, eam ad ipsum Epistolarum titulum horrere, et impensas et operam praecise negare: denique Grotii, Casauboni, et aliorum his in terris editas epistolas, nec satis avide distractas, deterrere bibliopolas ab hoc scriptorum genere novimus. Videmus quidem in dies parva quaedam Epistolarum volumina in Germania produci, ut nuper quasdam
et aliorum, quae nunc primum producuntur, exisse, quasdam etiam olim editas, ut Campani, Aretini, Pici Mirandulae, Caselii et aliorum renovatas, quas omnes ego cupide coemere et etiam avide perlegere semper festino; sed non illo in pretio haberi, quo merentur doctorum virorum reliqua monumenta, experior. Et saepe, fateri enim cogimur, non ea cura et judicio tales reliquiae eduntur, quo decet, sed sordidissima charta, typis detritis et inelegantissimis, erroribus etiam vel descriptorum vel operarum foedissimis deformatae prodeunt, ita ut nulla dote tam egregiae, sed reconditae, opes commendentur. Praeterea ipsa sibi emolumenti immoderati studio obest natio libraria, quia tot numero exemplaria produnt, ut illis divendendis seculum vix sufficiat, cum si minori numero defungi vellent, ardorem ementium ipsius libri raritate et paucitate codicum inflammari viderent. Sane quamprimum deesse copiam constat, insano statim pretio et animose comparari solent. Fugat quoque lectores ab his libellis saepe obscuritas, et ignorata maxima scriptionis portio, quia vel viri, qui epistolas exararunt, vel ad quos missae fuerint, vel denique quorum mentio saepe injicitur, paucis, nec nisi doctioribus, sunt noti. Cui incommodo saepe quidem per editorum subjectas notas remedium adhibetur, sed raro ut satisfaciat eruditis. Vel enim nihil novi illinc addiscunt, vel tanta mole notarum, in primis in Germania, parvi libelli obrui solent, ut minima sui pars sit ipsum libelli argumentum. Deinde maxima, et quae vix evitari potest, labes est depravatio nominum, quibus res, loca, et praecipue homines, designata fuerunt a scribentibus. Quamvis non semper eorum, qui edunt, culpam esse, si quae inemendata producantur, experimento deprehendi. Nihil dicam de diversa scribendi ratione, quam orthographiam vocant, in nominibus propriis, quae unusquisque singulari saepe forma excudit et ex vernaculi sermonis propria forma, in Latinae elocutionis rationem transferrestudet; sed ipsa characterum et literarum elementariarum figura, quas uniuscujusque manus diversa figura ducit, saepe tum incertum me, nescio an alios, fecit, ubi nomen quoddam antea ignorum occurreret, ut centies haeserim, an non plane eam epistolae partem abjicerem potius, quam depravatum nomen exhiberem. Quod enim proverbio celebrari quotidie audimus, doctos male
literas et voces in charta ducere, id ipsis rebus didici, tot virorum doctorum manibus exaratas epistolas tractando, quae omnes, si typis committendae essent, describendae prius elegantiori dextrae deberent tradi. Sed cum hanc operam non possem mercenariis illis, quorum magna copia hodie studiosae juventutis desidiam levat, scribis locare, quia postquam id tentatssem, tam depravatas epistolas reciperem, ut iterum describendi labor juveni, si non eruditiori, saltem Latinae linguae perito, imponi deberet, faciliores discipulis quibusdam, quos aliquid profligasse in literis, et nonnullo jam harum lautitiarum studio teneri animadvertebam, describendas dare coactus fui. Quae autem difficillimo charactere exaratae desperationem rudioribus assequendi sententiam verborum injiciebant, ipse mihi sumere, et ingratissimum describendi laborem subire debui. Bona fide adfirmare possim, primorum voluminum duorum tertiam quidem me partem manu propria describere coactum fuisse, et Lipsii inexplicabiles saepe literarum ductus millies iram et indignationem meam in manum ejus festinantem provocasse: Et hanc manus suae inelegantem formam ipse saepe fatetur Lipsius, et lepidum epigramma maxime Vriendtii testatur.
Inter reliquas deprehendi etiam multas Epistolas, quae adolescentibus nullam spem se extricandi ostenderent, et quas omnes mihi desumere, nisi abjicere vellem, coactus fui. Quare ab aequitate lectoris me, si hîc aut illic aberraverit conjectura (hac enim duce caecum illud saepe decurri) nostra, veniam et indulgentiam consecuturum spero. Quam a lectoribus benignitatem facile impetraturum confido, ubi hanc, tam luculentam, tam longi laboris et molestiae fere infinitae, curam cum aliis Epistolarum, quae nuper prodierunt, editionibus comparare instituerint. Sed quodcumque fuerit, sive benigne et prolixe accipiantur hae a me in publicos usus expositae gazae; sive obtrectatorum malignitate deteratur diligentiae nostrae laus, corde durato feram, quia ex ea posteritatem nomini meo gratias dignas repensuram certo scio. Neminem enim, quotquot adhuc in hoc genere laborarunt, tam divitem, tam amplum
umquam thesaurum profudisse omnes fatebuntur, nec prolet ariorum et vulgarium magistrorum, sed principum in republica literaria virorum Epistolas, nec tamen sine delectu omnes, me protulisse sibi et toti reipublicae literariae gratulabuntur. Praesertim illi fontes et flumina nova sibi aperta esse gaudebunt, qui Historiae Literariae hodie tanto cum strepitu et ostentaione se operari jactant; et inde ingentes posthac rivos deducent, et libellis infinitis, de hujus vel illius viri docti vita, fatis et studiis, rempbulicam literariam obruent. Tot enim virorum doctorum mores, scripa, merita in rem literariam, aemulationes etiam et invidiosas obtrectationes, et alia mentium eruditarum vitia antea ignorata, unusquique hinc in suos commentarios transferre poterit, et nescio quot notas observationes et commentationes instruere. Si enim eo pede Historia Literaria, quo jam instituta fuit, progrediatur, hujus generis libellis brevi orbem literatum inundatum cerno. Quis enim non tyrocinium suum, ut in re facili et obvia, deponit in schediasmate quodam de hujus vel illius viri vita, vel scriptis, vel etiam ex hoc vel illo genere eruditorum, ut Caelibum, Praecocium, Militum, Caecorum, Nobilium, Obscurorum, Sartorum etiam, si diis placet, Sutorum, et nescio cujus sectae, vitas compilando non sibi ipso titulo satisfacit et placet. Jam ordinum Academicorum Antistites, Theologos, Jurisconsultos, Medicos, Philologos, et Philosophos, tanta ambitione unusquisque, ut huic vel illi classi aeternitatem spondeat, colligit et constipat, ut hodie ne obscurissimus quidem pagi Curio desperet memoriae perennitatem. Et quo major hujus generis librorum copia adfluat, eo quotidie affectantium similem gloriam numerus excrescit: quia pro se quisque novam eruditorum classem in censum defert. Nec Latina tantum lingua doctorum in gratiam undique vitae doctorum virorum vel novae produntur, vel veteres repetuntur, sed et vernacula, diversis formis et habitu, centies scripta et edita eruditorum acta et elogia renovantur. Sed omnia fere pudendis lapsibus et puerilibus erroribus referta ita deformantur, ut tandem quid de natalibus, muneribus, scriptis doctorum statuendum sit, omnes incerti reddamur, et novo iterum et laborioso opus sit futurum Hercule, qui omne hoc Augiae stabulum purget, Ab his reipublicae literariae hodie Lucumonibus praecipuam meriti gratiam spero, quibus aliquot libellis extrudendis
materiam uberrimam hîc praebeo, et Claramontium aliquem, aut similem Larvatum Histrionem proditurum praevideo, qui immensos de doctorum virorum vitis et factis errores cumulabit, et me etiam ignorantiae suae patronum aut testem citabit. Praemonitos tamen omnes velim, ut diligenter prius omnia viri alicujus scripta perlegant, antequam se vitam ejus digne et fideliter conscribere posse opinentur. Et fastidire etiam jam et nauseare eruditos, quotquot certe mihi audire licuit, adfirmare possum, ad longas illas et taedio plenissimas narrationes, de infantia, pueritia, scholasticis tyrociniis et. omnibus vitae actibus, qui nihil singulare docent, et quos non cum vulgari et gregario disciplinae cujuscumque studioso communes habuerit doctus et celebris Professor, aut quicumque doctrina et ingenio inter honestos hominum ordines vir excelluit. Sed mittamus hos fucos, qui apibus saepe favos suos suffurantur, et ex Vespae sententia, ex opere auctores agnoscamus. Impertum certe jam ceperam, sed gravioribus districtus curis, formatum opus nondum expolire potui, si non aliorum illustrium virorum, certe Heinsiorum vitas et merita ex his partim epistolis, partim ex aliis monumentis, conscribendi: sed majori otio hoc reservare, et si Deo vires et alacritatem mihi, vergente sensim in senectutem aetate, sufficere placuerit, diligentius elaborare decrevi. Nunc ad ipsas has epistolas, quinque voluminibus comprehensas, multa monenda et animadvertenda restarent, sed partem jam in notulis, quas hîc et illis subjeci epistolis, praecerpsi, et licet de singulis viris, quorum hîc monumenta prodo, quaedam non protrita nec vulgaria proferre possem, nunc nec vacat, nec lubet: longa enim praefatione, fastidientes jam immensam seriem et ordinem tot epistolarum, lectores fatigare consultum non duco. Vnio tamen huic, quo multi forte me proscindent, opprobrio occurrendum e re mea puto. Quod nempe plurimi opinentur defunctorum Epistolas non temere esse vulgadas, cum in illis plurima occurrant interioris vitae et domesticae acta et monumenta, quae licet familiaribus innotescere, immo ipsi ostendere et narrare amicis voluerint, tamen in vulgus et turbam exire noluerunt. Vide equidem in utramque partem multa a viris doctis disputari, quorum quidam nihil in lucem emitti, nisi quod gloriam et famam mortuorum augeat et amplificet, volunt, alii vero omnia, sine ullo discrimine e
tenebris et latebris producenda contendunt, unde non modo quales olim apparuerint in npublica luce viventes, sed etiam detracta larva, quales in pectore clausos habuerint sensus, et quem mimum egerint, elucescat. Tractaverunt hanc causam multi, et quotidianis etiam querelis, saepe sibi contrariis, impleri orbem literatum audimus. Hoc expostulante cum thesaurorum reconditorum possessore avaro et tenaci, qui reliquias prioris aevi claustris bibliothecae suase coercet, et draconis aurea custodientis mala ritu, solus divitiarum illarum aspectu fruens, curiosos omnes oculos inde arcet. Illo contra coelum et terram implorante, et injuriae et contumeliae insignis reos faciente, quicumque sagaci cura et studio monumenta quaedam literaria, et in primis epistolas indagaverit, et eas integras, omnibus partibus sinceras in vulgus proferat. Et hinc saepe mutilatas quasdam nobis, et ex editoris sententia et judicio castratas literas apponi videmus, qui insignem sibi modestiae et reverentiae erga manes eruditorum laudem arrogat. Alii contra eo nomine sibi solum placere Epistolas priorum profitentur, quia ex his, animi et sententiae verae indicibus, se ingenia, mores, studia et omnem denique vitae actum melius discere, quam ex ambitiosis elogiis, vel laudationibus funebribus, quae fere splendido et honestiorum mendaciorum filo contexuntur, perspicere gaudent. In amicorum, aut ambitiosorum adulatorum, commentariis omnes eruditos apparere viros bonos, prudentes, pios, et omni virtutum apparatu instructissimos, cum illi in primis, qui justa collegarum manibus persolvunt, eumdem suis post fata funeribus honorem sperent et sibi despondeant. Certe, si fidem veram, et simplicitatem scribentibus epistolas semper adfuisse, et amicis interna pectoris arcana se aperire voluisse fas esset credere, major illis auctoritas deberet accedere, quam ad pompam et speciem paratis laudationibus, quas plena manu saepe in vivos aut nuper mortuos profundi in orationibus, carminibus et id genus scriptis videmus. Sed ego, qui nec multum tribuere soleo humilibus et vilibus illis laudatoribus, qui quasi ex formula blanditias et publica verba cuicumque obvio dicunt, et in scriptis affectant singulares praedicandi et laudibus efferendi omnes, etiam imeritos, formulas et mellitorum verborum globos, ita nec in epistolis semper vera mentis pignora et indicia prodi existimo. Nam et ex his literis exempla colligere
liceret, unde appareret eosdem saepe ad diversos scribentes, laudare et vituperare, ut gratum accidere eadem, cui adulari et blandiri volunt, noverunt. Quare hoc solum inde pro certo posse accipi puto, ut non tam quid de aliis quis existimet, sive adulandi studio ablatus in laudes excebat, sive aemulationis, invidiae vel odii stimulis agitatus, acerbe et atrociter alicujus nomen laceret, vel obliqua oratione perstringat, ex pistolis scriptis dijudicemus, quam ut ipsum scribentis ingenium et bonos aut malos mores ex literis, si cum aliis temporis prioris monumentis conferantur, inde perspiciamus. Infinitis id documentis de plurimis, quorum literas haec Sylloge exhibet, ostendere facillimum foret. Sed unico, illustrissimo; atque exemplo docere lectorem in promtu esset, si in unum colligere vacaret elogia et immensas laudes, quibus certatim omnium rodinum, a fastigio regio ad scholastici usque pulveris humilitatem, viri cumulare Lipsium, ut principem sui non tantum aevi, sed a renatis usque literis exacti, omnium literatorum, studuerunt: nullam in hac Sylloge ad Lipsium epistolam leges, qua non exquisitissimae in eum laudes congeruntur, plures etiam invenies, quibus eum quasi deum quemdam et numen venerandum extollunt, et si non ture et vino, saltem votis et precibus supplicare non erubescunt. Ex his vero Lipsium aestimare, et virtutes ejus ex adulantium et vilium assentatorum blanditiis eximias fuisse colligere, aut de eruditione ejus ex amicorum et cultorum blandiloquentia existimare, hominis parum cauti et rerum prudentis esse arbitror. Libri, magno numero ab ipso elaborati et vulgati, satis ostendunt doctrinae copiam et ingenii vires, quibus tantam sibi per totum orbem famam paravit, ut nullum inter tot viros illustres noverim, qui vivens vidensque nominis sui celebritate majori cum jucunditate et voluptate frui potuerit. Si tamen ejus ingenium et eruditionem recte aestimare velimus, longe eum a Scaligeri, Casauboni, Salmasii, D. Heinsii, et quorumdam aliorum, meritis et doctrinae copiis abfuisse deprehendemus: Nam licet videri possit splendorem et honoris speciem dum viveret latius fudisse, posteri tamen, invidia jam omni quiescente, Heroas illos numquam aequare potuisse recte judicarunt. Astu et consilio callidissimo eas disciplinae humanioris partes elegisse Lipsium patet, quae faciliores et expositae magis, etiam rudioris turbae mentes adlicere et tenere possent, et
illis viam, nullis fere spinis et vepribus obsitam, ad studia elegantiora, et Historiae et Antiquitatum cognitionem aperiebant. Seposita enim et abjecta omni temporum doctrina, et antiquissimorum seculorum tenebris evitatis, Graecae etiam et aliarum linguarum studiis vel neglectis, vel leviter delibatis, Eloquentiae et Poetices laude vel contemta, vel novo dicendi genere corrupta, congerebat sibi ex quotidiano usu tritis auctoribus, lautam satis et promptam suppellectilem et apparatum; et in primis e Romanae reipublicae institutis et moribus ea arripiebat argumenta, quae leviter etiam tinctis doctrina arridere posse sentiebat. Instituerat enim magnum opus, cujus omnia fere ejus, quae habemus de antiquitatibus volumina, partes quaedam erant, quod Facem Historicam appellare consueverat, qua res sacras, civiles et militares totius reipublicae cum pompa quadam et certo ordine digestas illustrare constituerat. Quod genus scriptorum, blando quodam lenocinio se commendare, et semper adlicere emptores, et lectores detinere solet; cum omnium rerum rudes esse debeant, qui talia non intelligere, et ad usus suos transferre possint. Ad colligenda vero talia, et apto quodam ordine digerenda, licet mediocri tantum ingenio et communi industria opus sit; compertum tamen est, collectanea et id genus ex antiquitate congestas farreagines auctori praesens fere semper laboris pretium persolvere. Sed facile quoque partum illud decus exikescerem ubi novus postea in hoc stadio decurrere instituit Athleta, et inventis et observatis aliorum aliquid, addere et superstruere novit, experiendo didicimus. Nam omnes fere antiquitatum, quas tractavit, Lipsius, partes ab infinitis deinde retractatae, et majori cura et studio, ut fieri solet, excultae, effecerunt, ut Lipsiana scripta hodie non ea dignitate et pretio habeantur, quo olim. Casauboni, et alii quos dixi, haec ut inferiora et vix cura sua digna despicientes, omnes ingenii vires et doctrinae variae copias ad talia elaboranda et memoriae prodenda contulerunt; quae vel nemo, vel paucissimi, quos aequus Jupiter amaret, felicius invenirent, vel uberius amplificarent. Hîc et illic quidem tantos Heroas lapsos esse, homines enim erant, constat: sed si universa eorum opera et conatus spectemus, semper sacer quidam legentium animos invadit horror, qui nec admirari satis umquam desinunt, unde per breve illud vitae humanae spatium, tantas sibi
opes et divitias parare, et non modo tot partes diversas studii literarii attingere, sed excolere et illustrare potuerint. Lipsium et similes antiquarios aequandi, immo vincendi, si modo laborem et industriam quis intendere velit, nulla aliquem desperatio, credo, umquam incessit; sed divina illa et populo erepta ingenia Scaligerorum, Heinsiorum etc, et mentes illas omni doctrinarum cultu expolitas, vel longo ex intervallo assequendi spem qui concipere audeat, hunc favens et benignum ab ipsis natalibus numen respexisse debuit, et non modo nascenti bonam et sanam mentem inseruisse, sed ab ipsa pueritia ad aetatis ultimos articulos, firmum ad continuos labores sine ulla remissione exhauriendos, corpus felicissimae animae accommodasse. Jam Eloquentiae et Poeticae artis facultas et copia, quae jure semper mentis humanae et omnium studiorum consummatio habitae fuerunt, quam defuerint Lipsio, et quam desperatio illustres sui aevi Oratores et Poetas aequandi, a via regia et augusta, ad horridas et spinosas eum semitas deduxerit, nemini hodie est ignotum. Et haec sola ratio fuisse videtur, cur, quum juvenis tentasset summorum virorum vestigia premere, et tyrocinia studiorum in Criticis et commentariis in Tacitum et Vellejum deposuisset, et primordia famae satis feliciter auspicatus esset, cum tamen a viris doctis, quos paucos, sed excellentes ea dabat aetas, non eo applausu exciperentur, quo speraverat, deinceps ad aliud studiorum genus non modo deflexerit, sed alieniorem se a Criticis porfessus praecipuam ex antiquitatum illustratione famam petierit: immo, etiam ut haec famae damna pensaret, morum et vitae severioris famam adfectans ad sapientiae horridae, et Stoicorum aemulae professionem se conferre coeperit. Et hinc, ut callidus et gloriae semper singularis appetens erat, duplicem ad se redundaturum fructum videbat. Posteritati satis suam commendasse doctrinam criticis conatibus, et eruditis sane in Tacitum commentariis credebat, cum illa Lipsianae eruditionis monumenta suum semper pretium sint servatura: vivus autem ampliori gloria fruit, et per ora hominum ferri nomen suum sperabat, si ad antiquitatis non reconditae et abstrusae, sed facilioris et cuicumque expositae illustrationem labores suos transferret. Orationes vero et carmina vel nulla ipse prodidit, vel si qua amicorum studio in vulgus edita fuere, tantum abest ut ejus famam auxerint, ut potius eum ad infimam eruditorum in
hoc scriptionis genere classem detruserint. Ex epistolis vero, quarum magnam vim vivus edidit, cum singulare quoddam dictionis genus adfectaret, dum viveret famam satis insignem fuit consecutus, sed cum multae solis verborum honoribus, et adfectatae cujusdam sapientiae ostentatione absolvantur, et stili Lipsiani aemulatio statim omnis conciderit, solae fere sunt, quae inter opera Lipsiana neglectae hodie jacere et a paucissimis legi solent. Nam cum nemo epistolas illas stili sui poliendi caussa nunc legat, sed tantum ut Lipsius et aliorum virorum illustrium interiorem vitam et facta singularia, aut capita quaedam eruditionis tractata inde discat, et Lipsius studiose eas tantum ediderit epistolas, quae famae suae prodesse, et gloriam augere possint, nihil mirrum, si parum cupide ad eas evolvendas viri docti hodie accedant. Cum vero in omni Lipsii vita, nihil magis celebrari soleat, et famam dedecoraverit, quam fuga ejus ex Batavorum Academia, unde apparuit, illum numquam vera fide ad puriora sacra se contulisse, sed histrionicam semper vitam egisse, tentavit omnia simulatae religionis vestigia delere. Sed cum illa tamen in tot epistolis expressa legerentur, nos eas consecuti nunc quoque ea exhibere non inutile nec injucundum esse existimavimus. Nam si quis de Lipsii virtutibus, pietatis cultu, moribus compositis, et reliquis animi dotibus, ex ipsius praedicatioue et scriptis, aut ex amicorum laudibus et blanditiis judicare vellet, ne ille insigniter falleretur. Legat potius has a nobis nunc publiciatas Epistolas, et quas ipse auctor consulto suppressit, in quibus nudum saepe et omnibus simulationis integumentis evolutum animum perspiciet, et magnum illum Lipsium, tot encomiis et laudibus, quae in unum illum prae ceteris ambitiose satis ab ejus admiratoribus fuere congestae, celebratum, per omnem vitam Histrioniam egisse deprehendet. Qui sibi Catonis aut potius Senecae, turpissimi sub Philolsophi nomine nebulonis, personam induens nihil fere gravitatis aut constantiae, quam tanta cum pompa commendadat, hîc exhibebit: sed virum, qui de religione nihil vel decernebat certi, vel ad quamcumque auram animum mutabat, et desultoriam, et ex rerum etiam publicarum vicissitudinibus et conversionibus incertam et suspensam, mentem vertebat. Videbis adolescentem, a Jesuitis formaturm, oberrare extra patriam, quae intestinis agitata motibus dubium animum ejus versabat, cui se adplicaret parti. Miraberis eum patria profugum, mox ex Italia
et contubernio Perrenoti, et quotidiana cum Romanis praesulibus consuetudine, in Saxoniam concedere, et ad Protestantium castra transfugam, cerimonias, quas mente detestabatur, publice profiteri, hinc frivolas ob caussas redire ad Brabantos suos et Catholicos; inde iterum velut tempestate ejectum se ad Batavos, quorum res superiores videbat, contulisse, et unicum simulandi et dissimulandi artificem, tam vafre simplicibus et bonis, ut ipse vocabat, popularibus nostris, se venditasse externa illa probitatis et severitatis antiquae specie, ut quoad cum illis vixerit, summae esset admirationi. Et cum jam Anno 1586. sub specie valetudinis vacillantis curandae, evadere tentasset, ex Oldenburgensi agro, metu militum vias infestantium, reducem, ita nostris imposuisse, ut ipsi Theologi de constituendis novis sacris consilia cum illo conferre juberentur, et ex omnibus Academiaes Batavae Professoribus, unus legeretur, qui de disciplina et gubernatione Ecclesiarum ad certam formulam adstringenda publice adhiberetur. In quibus omnibus tam dextre partes suas egit, ut religioni, quam omni opere eversam videre optaret, prae ceteris viris doctis favere videretur. Tandem videbis diffisum rebus Batavorum et cum edito de una religione libro, cordatis suspectus esse coepisset, iter ad Spadanas aquas praetexuisse, et ad repudiata jam bis et ejurata Papisticia sacra et antiquos mores, (quo symbolo avitam erga superstitionem animum significasse puto) revolutum, et Moguntiae clam sacramento dixisse Jesuitis, et deinde Coloniae et Leodici publice in coetum Romanensium receptum, omnes deinde eruditionis et ingenii vires, Lojolitarum imperio et dictatis subjecisse. Libertate, qua per Batavos fortiter et feliciter asserta, summa cum tranquillitate frui potuisset, ita excidisse miraberis, ut calamum suum, postea Idolo Hallensi consecratum, et os et mentem omnem, dominis impotentibus in perpetuam servitutem addiceret. Diffidentes enim levissimo ejus ingenio Jesuitae, et pulchre callentes, illum non amore veritatis aut pietatis studio toties sacra mutasse, sed ex eventu rerum suspensam semper mentem gerere, et nunc sollicitudine et metu malorum et periculorum, quae imminere Batavis vaticinabatur, transfugisse, tam duris et artis compedibus hunc desultorem alligabant, ut postea, si vellet iterum poenitentiam agere, a nemine reciperetur. Hinc fatigatus molestissimis Jesuitarum expostulationibus, libros primum
de Cruce emittit, quibus se probaturum vera fide a purioribus sacris descivisse frustra sperabat. Sed cum in illis desiderarent aperta magis impii cultus et venerationis erga vile lignum nefandae argumenta Lojolitae, tamdiu obtundunt et enecant miserum mancipium, donec, post habitam, sed studiose suppressam, de Laudibus Mariae Leodici Orationem, cogunt eum delirare et desipere, et Hallense et Sichemense Idolum nugacissimis et falsis miraculorum narrationibus ornare: et ita simul omnia prioris eruditionis et ingenii decora et palmas degenerare. Quod vero tantae fatuitatis, et anilis superstitionis praemium? Idem fere, quod omnibus bonae mentis et purioris religionis desertoribus contigit, vilitas, contemtus, quotidianae de sincera ejus poenitentia suspiciones, maligna necessa riorum praebitio, et tandem, cum tenuissima mercede, in ergastulo Lovaniensi conclusio, ex quo, perpetuo stigmate notatus transfuga, ne iterum evaderet omni providentia cavent. Quas non querelas, quas non de contumeliis sibi praeter meritum illatis expostulationes, ad ultima Lovaniensis scholae subsellia detrusus Lipsius, pectore suo in his epistolis evolvit? Quam supplex, quam humilis, ille a tot regibus, et civitatibus invitatus, et amplissimis praemiis et annuis evocatus Lipsius, nunc glebae Brabanticae adscriptus, adulatur domus Austriacae ministris et servis, et augur ridiculus et vanus de futura gentis illius potentia hariolari non erubescit? Quam metu, ne de fuga suspicionem moveret, in Batavos, et omnes, qui Tyrannidi Romanae animose repugnabant, convicia etiam evomit? sed si interiorem ejus ex his epistolis animum inspicias, videbis, Principem illum modo florentissimae Academiae Batavae et insigne lumen, in scamnis extremis Lovanii cum gemitu sedentem, pudore et aegritudine confusum, et ut famem a labris abigeret, sexcentorum florenorum stipendio auctoratum, eoque etiam maligne soluto, ad Ludimagistri humilitatem se demittere; et in contubernium mreceptis discipulis, omnem se perdidisse vitae tranquillitatem, miseris modis querentem. Licet enim saepe Stoicum quoddam prae se ferat in epistolis plurimis pectoris robur, erumpunt tamen, vel mediocri viro, nedum sapientiam tam austeram professo, indignae voces et questus, et torquent inquietam mentem felices Batavorum res, et in dies se magis magisque stabiliens libertas; quam ne temere fugisse videri vellet, eversam videre gestit. Haec et plura alia, mentis variae et levis
indicia, olim non nisi suspicionibus, et obscuris indiciis collecta, et a Cl. Sagittario in Lipsio Proteo sagaciter etiam investigara, plena luce his in postumis Lipsii epistolis se produnt. Sed desino, cum in uno hoc viro aperiendo et de ingenio ejus recte existimando quantum conferant Epistolae ab ipso exaratae satis manifesto appareat. Vnde vero contigerit ut hae, quas et ipse Lipsius abolendas voluntatis suae supremae arbitris mandaverat, et quas minime rei Catholicae conducebat publicari, ad nos pervenerint, ignorare me fateor. In Zulichemiana Bibliotheca diu latuere, ex qua et Casaubonianas quasdam et Scaligeranas depromtas fuisse notum est dudum, et nunc etiam patet ex Epist. XV. Graevii ad Heinsium, et Velserianis epistolis ab Arnoldo editis, Quo vero casu eas Ill. Zulichemius sit consecutus plane nescio. Sed cum suppellex Zulichemiana nuper venderetur, ex illa me auctore, illustres Academiae Batavae Curatores et Amplissimi Vrbis Leidae Consules, cum plurimis aliis Lipsianis reliquiis, tria epistolarum Lipsianarum volumina Bibliothecae suae ornadae comparari jusserunt. Quae cum ego, et infestas saepe eruditorum relictis scriptis manus, et ignem evasisse gauderem, non quievi, donec egregium hoc, et omnibus, qui Jesuitarum aut Monachorum illecebris sollicitari se vident, inspiciendum exemplum praeberetur, quo deterreri possent, ne se ad illorum greges adjungant, apud quos nihil nisi durissima servitus, famae pristinae dedecoratio, et perpetui mentis male sibi consciae cruciatus sperari possunt. De aliis vero viris summis, quorum hac in Sylloge Epistolae exhibentur, plura observare quoque facile foret, et de Salmasio praesertim, et ejus moribus, eruditione, vita privata, litibus, quas cum omnibus fere sui seculi viris eruditis, sed praecipue cum Heinsiis et Vossio exercuit, plura afferre in promtu esset, unde lectores discerent, quanta lux Historiae literariae ex his monumentis affundi, quanta etiam eruditioni verae et solidae adjumenta hinc parare eruditior possit. Sed cum plura in notis hîc et solidae adjumenta hinc parare eruditior possit. Sed cum plura in notis hîc et illic adpositis jam monuerim, malo hanc voluptatem integram studiosis harum rerum relinquere, qui pro se quisque deprehendisse se quaedam ante incognita gaudebunt. Nicolaum tamen Heinsium, cujus epistolae cum ad omnes seculi sui viros illustres et celebres, eorumque ad eum scriptae, maximam hujus. Sylloges partem efficiant, praeterire silentio nequeo. Summi hujus Poetae, et Poetarum interpretis et
sospitatoris merita multorum quidem laudibus sunt celebrata, sed major certe, quam adhuc habitus fuit, ex his Epistolis apparebit; ubi ab ipsas pueritia, quam Daniel, consummatae eruditionis et divini ingenii vir formaverat, industriam et diligentiam, erga omnes eruditionis fama florentes, sed in primis erga usu et amicitia conjunctos fidem et comitatem, adjuvandi aliorum conatus, et rempublicam literariam novis quotidie libris et divitiis ornandi indefessum ardorem te studium, omnia denique, quae eruditionis variae copiam, dictionis elegantiam et venustatem in ullo umquam conspicua secere erudito viro, ingenii politi, humani et officiosi decora et ornamenta, perspexerit lector diligens et intelligens. Super alias vero dotes, quibus eminuit, mecum numquam satis admirari orbis eruditus poterit, integritatem illam et innocentiam singularem, qua in corruptissima illa et impia Christinae, Reginae Sueciae, aula et comitatu, inter tot blandientis fortunae illecebras, contagionem ad se transire non siverit. Cinctum quotidie tot sceleratissimis Mezentiis, et vilissimis Reginae adulatoribus et spoliaoribus, linguam, manum et mentem puram servasse miraculo erit: et licet toties promissa falleret Christina, et maligne pecuniam, quae ad mandata itinera obeunda, et conquirendam librariam et antiquariam supellectilem ipsi condicta fuerat, subministraret, semper tamen fidem et sedulitatem sine exemplo summam, cum maxima etiam rei familiaris jactura, praestitisse, aeterna Heinsianae probitatis monumenta docebunt. Sed mecum dolebunt simul omnes eruditionis et elegantiae literariae cultores, tantum virum, optimam aetatis partem, quam majori cum literarum emolumento, in otio eridotp. vel Academica provincia administranda potuisset exigere, in inutili tam ingratae Feminae ministerio perdidisse. Aeternis opprobriis memoriam perfidae Reginae onerabunt omnes eruditi, per quam non steterit, quo minus ad inopiam et mendicitatem optimus et doctissimus Heinsius detruderetur. Sed contra has omnes novercantis fortunae injurias mirabitur posteritas invictum ejus pectus, et tenacem justi et decori animum, quo non tantum generose decoxit tot contumelias et iniquitates, sed adversitates omnes, et praecipuam, quam ex lubrico adolescentiae contraxerat sibi, incommditatem, tam egregia constantia et virtute, superavit, ut maluerit etiam splendido et lucroso apud Amstelaedamios munere se abdicare, et parte
etiam imminuti jam, per Christinae duritatem, patrimonii multari, quam in matrimonium recipere notae impudicitiae prostibulum, et quae ut Heinsium litibus et calumniis opprimeret, potentibus etiam ejus inimicis se substernebat. Illuserat illa ejus simplicitati, et meretriciis illecebirs, dumin Sirenarum illo luxurioso domicilio et lustro moraretur, incautum illaqueaverat. Sed mox resipiscens, et dedecoris admissi poenitentiam probans, omnia facere, quam subire contubernium famosissimae lupae, perpetuamque infamiam detrimento pecuniae, et graviori, quam jus erat, poena vitae secuturae honestatem et tranquillitatem redimere maluit, quam lenocinium profitendo facilius et lautius vivendi conditionem amplecti. Quae animi magnitudo et pertinzax honesti et decori propositum eo laudabiliora ad posteros debent prodi, quia summos saepe viros, et sanctitatem insignem profitentes, ad hos scopulos impegisse, et non tantum incautae adolescentiae suae illudi passos, sed in impudicarum amplexibus consenuisse summa cum infamia, saepe vidimus. Heinsius vero improles decedere, et in nse celebre illud Heinsiorum nomen finiri, quam per vulgo quaesitos propagari maluit. Ex hujus viri summi scriniis, (quae jam toties insignibus rempublicam literariam gazis ditarunt) deprompsi maximam hujus Sylloges partem, et tot insignia seculi proximi monumenta, quae nisi ego ab interitu vindicassem, aeternis damnatae tenebris, interiissent. Nam cum olim Heredes Heinsiani omnes, quae in bibliotheca Heinsii reperirentur, epistolas Cl. Graevio tradidissent, qui in se susceperat Heinsiorum vitas et acta scripto consignare, et ego eas, dum cum optimo Drakenborchio librorum Graevianorum catalogum conficerem, reperirem, injecta manu ab heredibus Graevii vindicavi, quae, nisi prohibuissem, omnes cum reliqua supellectile libraria in Germaniam fuissent transportatae. Soli itaque mihi jus esse factum credidi hos thesauros, mea cura et diligentia servatos, cum publico communicandi, qui ut gratiores etiam exirent, multas praeterea adjeci, quos Academiae nostrae Bibliotheca, ex Bonaventurae Vulcanii et aliorum illustrium virorum reliquiis, servabat. Aliquae etiam accessere mihi a viris egregiis suppeditatae, ut a J. Fr. Gronovio ad Salmasium exaratae, quas in Regia Lutetiae Bibliotheca repositas, ad me descriptas transmiserunt viri eruditione hodie inter populares suos eximii, et officiis
erga me et omnes literarum cultores consicui, Franciscus Sallierius et Claudius Sevinus, ut ad ipsas epistolas grata cum animi testificatione monui. Ex Nicolai Blanckardi, avi sui reliqua supellectile insignes etiam quasdam suppeditavit ejus nepos Guilielmus Blanckardus, nostrae olim disciplinae alumnus egregius, nunc Dicasterii Vianensis judex meritissimus. Multos etiam per omnem vitam collectas ipse possidebam, quas, nescio nunc fere quibus modis, consecutus, hac occasione publicandas existimavi. Fama vero hujus Sylloges evulgandae per Europam dilata, magno numero undique offerebantur superstites in publicis bibliothecis, et privatorum supellectile, doctorum virorum epistolae, quas inseri huic operi viri, humanitate et officiis laudabiles, cupiebant. Sed cum copia jam superesset, gratias illorum liberalitati agere coactus, illas publicandi provinciam libens aliis relinquere malebam, cum defessus jam molesto hoc congerendi et disponendi labore quam primum defungi festinarem. Hoc vero in primis cavere volui, ne antea editae epistolae hoc in opere iterum exhiberentur, et ut ex immensa multitudine eas tantum seligerem, quae vel dictionis elegantia, et lepore, argumenti dignitate, et doctrinae suavitate lectores delectare et juvare possent. Quare ex Lipsianis infinitas etiam neglexi, quae nihil exquisiti, aut quod scire intererat, continerent, et si plures ad unum dignitate et eruditione insignem virum scriptas, aut a viro primario et illustri ad Lipsium missas reperirem, unam tantum aut alteram eligebam, unde ejus viri scribendi ratio, et cum Lipsio usus et familiaritas innotesceret. Non tamen mihi id felicitatis obtigisse credo, ut in tanta copia et numero, licet omnem diligentiam adhibuerim, et quotquot nancisci potuerim, editas Epistolas undique collegerim, non una et altera irrep serit Epistola, quae jam olim lucem aspexerit. Nesciebam sane, dum primum concinnarem tomum, jam Anno 1649. a Cl. Boxhornio publicatas esse quasdam a Lipsio ad virum amplissimum Theodorum Leeuwium scriptas epistolas. Sed postea casu incidens in Epistolam Richteri ad Arnoldum pag. 476. Epistolarum Richterianarum, discebam illas Leidae typis descriptas fuisse. Quas cum diu frustra quaesissem, nuper in auctione quadam exiguum admodum libellum, et qui tenuitati suae debet, quod rarissime conspiciatur, nactus, vidi plures etiam exhiberi, quam in nostra Sylloge Epistolas, et in quibusdam etiam verbis paulum discrepare. Quare dum
ipsas Lipsii manu exaratas recognosco, vidi omnes mihi fuisse ad manum, sed quasdam consilio a me, quod nihil digni argumenti continerent, omissas. editas vero a me ex Lipsii codice exactissime expressas. In multis etiam olim editis a Lipsio deprehendi, quasdam ab autographis leviter differre, quia cum Lipsius duobus exemplis literas scriberet, et in ultima, quae ex manu ejus exibat, epistola quaedam mutare, et aliquando etiam verba aliquot aut etiam periodos adjicere solebat. Quare si quis me eo nomine, quasi recoctam cramben apponerem, criminari vellet, sciat, si jam libelli ab ipso operis initio istius rari et fugitivi copia fuisset, nihilo secius me illas epistolas editurum fuisse. Deinde didici etiam alios Lipsii epistolas se possidere jactasse, inter quos, Joachimus Morsius, cujus et Heinsius meminit Epist. XIX. ad Gronovium, offerebat olim Joh. Is Poutano edendas quasdam Lipsii epistolas, in epistola, quam edidit Ant. Matthaeus Syllog. n. LXVI. quae cum scripta sit Anno 1628. videtur Morsius excitatus fuisse editione Lipsianarum Epistolarum a Poutano Anno. 1621. curata. Petrum etiam Bertium multas habuisse Lipsii epistolas, et edendi consilium cepisse docet Grotii epistola ad D. Heinsium in hujus Sylloges Tom. II. n. 162. quas prodiisse nescio. Dubitavi etiam diu, an ex prima editione centuriae primae epistolas, quas in sequentibus omisit Lipsius, repeterem, licet eas in Offenbachiensi Anno 1610. epistolarum Lipsianarum editione exhibitas esse nossem. Nam et rarissime libellus ille hodie conspicitur, et astudiosis librariae supellectilis grandi pretio parari solet: sed cum tamen exstent illi libelli, et mihi magna satis superesset copia, nolui malignis occasionem detrectandi praebere, quasi augendae moli per editarum etiam epistolarum numerum studuissem. Quare omnibus, quos hae literariae deliciae juvant, auctor essem, ut et centuriae primae editionem Plantinianam Anno 1586. et Decades illas sex praetermissarum epistolarum Offenbachii Anno 1610. editas, quaerendo investigent. In digerendis epistolis licet summo studio annisus fuerim siriem temporis servare, ita ut prima uniuscujusque viri docti epistola notam temporis exhiberet, quod ex praecedentibus epistolis primae proximum fuit, me non aliquando errasse confidere non audeo. Vix enim inter tot dissolutas, et quae, dum maxime calerent typi, describebantur singulis foliis, epistolarum schedas, caveri poterat, ne una vel altera locum suum amitteret. Sic postea
vidi Joh. Caselii Epistolam, quae tom. I. pag. 126. legitur, nescio quo casu, iterum exhiberi. pag. 450. Balthalaris Moreti Epistolam Tom.. II. pag. 166. divulsam a reliquis ejusdem epistolis, Tom, I. pag. 738. aliis adjungere institutum meum exigebat. Inter duas. Bollandi epistolas perperam interjectas J. Walli epistolas fuisse Tom. II. 777. postea animadverti. Quasdam etiam, quae me fugerunt, hîc et illic. reperiri potuisse epistolas, quae in alterius argumenti libris latent. non diffiteor, quae vel ejusdem viri epistolis debuissent subjici, licet editae alibi, sed ubi nemo eas quaeret, feissent, vel certe in notis moneri lectorem, eas alibi exstare. Sic sero vidi Lernutii epistolam a Cl. Crenio editam Tom. VIII. Animadv. p. 25. quae apte potuisset poni post Tom. I. Epist. XI., nam dubito, an nota temporis, quae ibi 22. Febr. 1564. exhibetur, non mutari debeat in 1584. Et forte plures per diligentissimi Crenii, et aliorum etiam libros sparsae, leguntur, quas utile fuisset repeti. Sed quis Omnibus bis curis sufficit? et tot distractus, quibus ego, diversis negotiis. ad singula ita intendere mentem potest, ut nusquam labatur? Quare si qua alia a me admissa diligens Lector deprehendat, ut aequ bonique consulat magno opere oro quaesoque, et ut cogitet precor, quanti laboris et molestiae fuerit tot epistolas, disjectas, confusas, difficillimas lectu, chartae saepe bibulae, saepe exesae et corruptae inscriptasprius diligenter legere, mox aut describere, aut desceribendas aliis datas relegere, deinde digerere et typis ita paratas openis tradere, ut certo ordine et modo omnia rite administrentur. Haecque omnia a me uno, homine aliis in rebus occupatissimo, et qui intermittere saepe labores. et arcum, ne rumpatur, retendere soleo, saepe etiam ab opere quod sub manu est, ad longo diversum retractus. ubi deinde relictum reviso, vix ita prior is instituti vestigia. relegere possim. quin quorumdam oblitus, offendam. Gratias pottus, Lector atque et benevole, age, et gratulare felicitati meae, quod in quinque his voluminibus, non tenuibus et exiguis, tam pauca perperam administrata reperias, et sicubi operas etiam aberrasse deprehendas, miseresce potius nostri, qui ad ingratissimum, et ergastulo fere parem, emendandi specimina Typographica laborem damnatus trahor, quam irasci velis. si forte et mea culpa mendae aliquid tam pulchro corpori insederit. Imploravi etiam, ne moroso lectori bilis moveretur, amicorum operam, qui, antequam singula volumina exirent,
diligenter quaerendo investigarent mendas operarum, quas non omnes, sed non nisi quae sententiam turbarent, a me et illis in unum collectas, unicuique tomo subjeci, ne mihi, minus perspicaci mendarum emendatori, adscriberentur. Potuissem callidum et prudens eorum consilium et institutum sequi, qui libris a se editis, nullum erratorum indicem subjiciunt, licet saepe inemendatissimi prodeant, sed malui aliorum labori subvenire, et inservire lectorum commodis, quam meo parcere pudori. Sed jam praefandi quoque taedium mihi subrepit. et licet multa adhuc de quibusdam epistolis, et Scriptorum etiam meritis, et actis. quorum in his literis mentio vel apertior vel obscurior fit. dici possent, quorum tunc non memineram, cum in ipso operis cursu. notulas parvas adscriberem, vel quae postea didici, finem tamen facere cogunt, quae me alio vocant, non minores de Ovidio, et Phaedro, qui jam carceres mordent, e manu mittendis. curae. Hoc unum etiam scias Lector, ut in omnibus, quae ab initio pollicitus fuit, noster fidem singularem praestitit Luchtmannus, ita in primis cavit, ne praeter illa, quae viris egregiis, et qui studium meum bene merendi de republica adjuvare, et ipsas impensas repraesentare voluerunt, addicta fuere exemplaria, quaedam super numerum excuderentur, qui ut ab omnibus iniri posset, Indicem omnium, qui nomen dederunt, subjici huic praefationi curavit, ex quo apparebit, vix quadringenta exemplaria descripta fuisse. quorum paucitas, quin brevi operis hujus pretium intendat, vix dubitamus. Si vero nomen alicujus in praefationi subjeccto indice non conspiciatur, aut in eo exhibendo forte leviter fuerit erratum, omnem adscribat librariis culpam, qui ad nos nomina transmittere vel neglexerunt, vel perperam expresserunt.
Vale, et fave. Leidae Kal. Decemb. CICICCCXXVI.
AA, Janssoons vander, Abresch, Fredericus Ludovicus, Rector Gymnasii Medioburgensis.
Ackersloot, Jacobus, in Curia Hollandiae Judex.
Albinus, Bernardus Siegfridus, Medicinae Professor in Academia Batava.
Alphen G. F., Heres Danielis,
Alphen, Hieronymus van, Profeslor Theologiae. Ultraject.
Annendal, Marchio de, Ch. Maj.
Arentzenius, Henricus,
--- Johannes,
Arnoldi, Arnoldus,
BAkker Janz., Cornelius, J. U. D.
--- Leonardus,
Banchem, Nicolaus van, Consul Urbis Leidae.
Barbyrac, Joannes, Professor Groningae.
Bassecour, Jacobus dela, J. U. D.
Basnage.
Beels, Leonardus, V. D. M. Amstel. 3
Beman, Adrianus, 2
Beman, Jan Daniel,
Benthem, G. W. van, Senator Neomagensis.
Bergen, Nicolaus van, Senator Harlemensis. Ch. Maj.
Bergerink, Gerardus, J. U. D. Ch. Maj.
Bertoni.
Beukelman, R.,
Bischoff, Johannes Jacobus, 5
Blanckaart, Wilhelmus, J. U. D. in dicasterio Vianensi Judex.
Blek, Wiebe, 5
Boddart, Petrus, J. U. D. Consul Medioburgensis.
Boddens, Abrahamus,
Boerhave, Hermanus, Medicinae Professor in Academia Batava.
Bongaert, Christianus, Senator Ultrajectensis.
Boom, Janus,
Borsele, Adrianus, D. de Geldermalsen.
Borsele vander Hoog.
Boscheiden, Adrianus van, V. D. M. Leidensis.
Braam, R.,
Braams, Johannes, idem Ch. Maj.
Brakonier, Abraham Josus, V. D. M. Ultrajecti.
Brantzeu, Henricus, Consul Arhemensis.
Brenckman, Henricus, J. U. D.
Broederlet, Jacobus, 3
Brock, Joannes vanden, Professor Juris Amstelaedamensis.
Brouwer, Johannes, J. U. Stud.
Brunel, Petrus,
Buning, Corn. Abrahamus,
Burg, Jan vander, J. U. D. Ch. Maj.
Bynckershoek, Cornelius, Praeses supremi Hollandiae et Zelandiae tribunalis.
CAmbier, Henricus, Cannegieter, H, Professor et Rector Arnhemensis.
Canzius, Johannes Petrus, V. D. M. Amstelodamensis.
Chambers, Guilielmus,
Chion.
Citters, Wilhelmus van, Consul Medioburgensis. Ch. Maj.
Commelin, Casparus, M. D.
Coup, Petrus du,
Cram, Baro van,
Cunaeus, Jacobus Adrianus, In curia Brabantiae Judex.
DAmme, Daniel van, Dati, Carolus, Patricius Florentinus.
Dibbezius, Henricus, V. D. M. Leidensis.
Ditelaar, Petrus, U. D. M.
Doicio, Mr. Jacobus,
Drakenborch, Arnoldus van, Profeslor Historiarum etc. Ultrajecti.
Dreux.
Dukerus, Car. Adreas, Professor Historiarum etc. Ultrajecti.
Dykhuysen, Andreas, Ch. Maj.
ECK, L. van, in curia Gelriae Judex, et consul Arnhemensis.
Eck, Cornelius van, Professor Juris Ultrajecti.
Ens, Johannes, Professor Theologiae Ultrajecti.
Erpecum, van, Fisci Advocatus
Eugenius, Sabaudiae Princeps.
FAbricius, Albertus, Ordinibus Holandiae ab actis. Ch. Maj.
Fabricius, Franciscus, S. S. Theologiae Professor in Academia Batava.
Fagel, Franciscus, Ordinum Foederati Belgii Graphiarius. Ch. Maj.
--- Cornelius Gerardus, Judex in curia Hollandiae.
Felginer, Theodorus Christophorus, 4
Flenderus, Conrector Zutphanensis.
Foreest. J. U. D.
Fritsch, Thomas, 16
GAllieris, Ordinum Foederati Belgii Legatus ad Comitia Imperii Germanici.
Geerling, Jeremas, S. S. Th. Stud.
Gleditsch, Johannes Fredericus, 16
Goedval, Daniel, 6
Goris, Theodori Hetedes, 3
Goslinga, Sicco van, ad Ordines
Gram, Professor Coppenhagae.
Graafland, Joan, J. U. D.
s Gravezande, Wilhelmus Jacobus, Philosophiae Professor in Academia Batava.
Gumpwiz et Reytlinger. 2 Ch. Maj.
Gys, Pieter, J. U. D. Senator Leidensis.
H. R. Ch. Maj.
H. H. R.
Haak, Didericus,
Haasbaert, Martinus,
Haegen, Johannes vander, V. D. M. Amstelodamensis.
Haes, de,
Haganaeus, Adolphus, J. U. D.
Hagelis, Johannes, V. D. M. Amstelodamensis.
Halma, Hendricus, z idem Ch. Maj.
Hamilton, Joban,
Hardenbroek, Jacob van, Arcis Loevesteinii praefectus Ch. Maj.
Harkenroth, Isbrandus, V. D. M. Hindloopensis.
Harn, Johannes van, Consul Arnhemensis.
Haverkamp, Zigebertus, Historiarum et Graecae linguae Professor in Academia Batava.
Hay, Med. Doctor.
Hesselius, Franciscus,
Hoeke, Henricus van, 3 idem Ch. Maj.
Hollebeek Jof F., Petrus, U. D. M. Campensis.
Honert, Hermanus vanden, J. V. D. Consul Dordracensis et Academiae Batavae Curator.
Honert, Taco Hajo vanden, S. S. Theologiae Professor, in Academia Batava.
Hondt, Pieter de, 5 idem 4 Ch. Maj.
Honore et Chatelain.
Hoogstraaten, David van, M. D.
Hoop, Franciscus vander, in suprema Hollandiae curia Judex. Ch. Maj.
Hoope, Milord,
Hoppesteyn, J. U. D.
Hop., Janus,
Houward.
Hunsdorff, Johannes Petrus,
Husson, Pieter, 8 idem Ch. Maj.
Huydekoper, Balthasar,
KAllewier, Abrahamus, idem Ch. Maj.
Keetlaar, Dignus Franciscus, Ordinibus Selandiae ab actis.
Kelderman, Joh. Regnerus, V. D. M. Ultrajecti.
Klerk, W., Gelriae curiae Graphiarus.
Kloes, Jacob vander, 2 Ch. Maj.
Klotterbooke, Caspar, J. U. D.
Kouwenhove, Johannes van, J. U. D.
Kraaivanger.
Kroonenberg, Godard., J. U. D.
Kunninghamus, Alexander, 3
LAmpe, Adolphus, Professor Theologiae Ultrajecti.
Leeuwen, Cornelius Henricus van, Senator Brilanus.
Leiden, Didericus van, Dominus in Westbarendregt etc.
Leusden, Rudolphus,
Limburgh, Franciscusvan, J. U. D.
Loon, W. van, in curia Gelriae Senator.
Lodberg, Jacobus, Episcopus Odenzeensis.
MArchemont, Milord, Ch. Maj.
Mauregnault, Johan de, in curia Hollan diae Judex.
Mark, Aegidius vander, Consul Leidensis.
Mark, Johannes a, S. S. Theologiae Professor in Academia Batava.
Meersche, vander, J. U. D.
Montanus, Jacobus,
Motte, Carolus Pacius dela.
Moris, Petrus, in curia Hollandiae Judex.
Munsterus, Otto, Scholae Daventriensis Rector.
Muntz, Balthazar,
NIspen, van, J. U. D.
Noiret, Jeremias Verwous, J. U. D.
Noodt, Gerardus, J. U. Professor Juris in Academia Batava.
Noortwyck, Arnoldus, J. U. D.
--- Johan, J. U. D.
OCkersse van Dryschor, Johannes, in curia Hollandiae Judex.
Oortman, Dionysius,
Oosterdyk Schacht, Hermanus, Medicinae Professor in Academia Batava.
Opten Noorth, Gysbertus, Gelriae et Zutphaniae Fictor.
Ormea, Justus, dominus de Papendorp, Senator Ultrajectinus.
d' Orville, Jacobus Philippus, J. U. D. 3
d' Orville, Pieter, J. U. D.
Otto, Everhardus, Professor. Juris Ultrajecti.
Ovenius, Johannes, 3
Oudendorp, Franc. van, Rector Haerlem.
Ouryk, H. van, J. U. D.
--- C. B Doll, van, J. U. D.
PAats, Wilhelmus, Consul Leidensis.
Parvee, Daniel, J. U. D.
Paspoort, Mr. Pieter Reaal, Senator Medioburgensis.
Pfaffenreuter.
Phusterius. Studiosus.
Poll Jansz., Johan vande,
Poolsum, Jacobus van,
QUarles, Haganis Magistratibus ab actis.
--- Petrus, Curiae rationum Hollandiae ab actis.
Quint, Cornelius, Consul Ultrajectinus.
RAab, Christophorus, S. S. Theol. Professor Duisb. 2
Rabus, Petrus, M. D. Senator Schiedam.
Raet, Didericus de, Senator Leidensis.
Ravesteyn, Paulus, J. U. D.
Recchi, Lud,
Rhee, van,
Roell, Dionysius Andreas, T. et P. D. et Phil. Professor Daventriensis.
--- Johannes Alexander, J. U. D. et Professor Daventriensis.
Rogissard, Alexander, Ch. Maj.
Rotgers, Arnoldus, J. U. Professor Harderovicensis.
Rouse, Everhard, Consul Daventriensis. Ch. Maj.
Royen, David van, Curatoribus Academiae Batavae et Consulibus Leidensibus ab actis.
Ruysch, Conradus, J U. D. Consul Leidensis. Ch. Maj.
SChaagen, Baro de, Nobilibus Hollandiae adscriptus, et Curator Academiae Batavae.
Scharpenbrand, J. van, V. D. M.
Schartz, Joachimus, J. U. D. Scheurleer. 3
Schoonborn, Comes de, S. Imperii Vice Cancellarius. idem Ch. Maj.
Schroder, Johannes Casparus, Rector Delphensis.
Schultingius, Antonius, J. U. Professor in Academia Batava.
Schuylenburg, Willem Hendrik van, Ch. Maj.
--- Cornelis van, Ch. Maj.
Schuer, Johannes Didericus vander, Senator Ultrajectinus.
Serrurier, Josephus, Professor Medicinae Ultrajectinus.
Siben, Cornelius, Professor Eloquentiae Harderovicensis.
Sibersma, Daniel Simon, V. D. M.
Slingelant. Foederati Belgii Thesaurarius.
Smit, Franciscus, S. S. TL Stud.
Smout, Dirck,
Snakenburg, Henricus,
Snakenburgh, Theodorus van, J. U. D.
Spandauw.
Stippius, Johannes Reynhardus, Conrector.
Swart, Johannes, idem 2 Ch. Maj.
THierens, Gerardus, in curia Hollandiae Judex.
Thierry, Johan, Curiae Hollandicae Graphiarius.
Tileman, Joh. Philippus, 2
Toll, Arnoldus van, V. D. M.
Torcque Lubbertus Adolphus, Dominus de Rozendael. etc. etc.
Torrenius, Abrahamus, Rector Gymnasii Leidensis.
Toulon, Ludevicus van, S. S. Th. Cand.
Triglandius, Jacobus, J. U. D. Senator Leidensis.
Valkenburg, Cornelius van, Consul. Haerlemensis. et Academiae Batavae Curator.
--- J., J. V. D.
Vegilin van Klaerbergen, Philippus Fridericus, ad Ordines Foederati Belgii legatus.
--- --- Nehemias, in curia Brabantiae Senator.
Velingius, Ulricus, V. D. M. Leidensis.
Verbeeken, Fratres, 2
Verzoni, Marchio de,
Vicque de, J. U. D.
Visvliet, David van, M. D. etc.
Vitriarius, Johannes Jacobus, J. U. Professor in Academia Batava.
Vlaming, Petrus,
Voget, Albertus, Professor. S. S.
Theologiae Medioburgensis.
Voogd, Leonardus, J. U. D.
Voorn, Jacobus,
Voort van Deuren, AbrahamSalomon vander, M. D. et Senator Schiedamensis.
Vos, Johan, V. D. M. Ultrajectinus.
Vries, de, J. U. D.
Vroese, Johannes, J. U. D. in curia Brabantiae Judex.
Vroomans, Petrus, M. D et Senator Leidensis.
Uytwerf, Hermanus, 4 idem Ch. Maj.
WAasbergen, Janssoons, 15 Waddel.
--- Andreas,
George,
Wagtendorp. M. D.
Walkinshau.
Wall, Hermanus vande, V. D. M. Amstelodamensis.
--- Jacobus vande, V. D. M.
Wassenaer, Comes de, Ch. Maj.
Wasteau, Johannes, J. U. St.
Water, Willem vande,
Wachop. Ch. Maj.
Welderen, van,
Wesselius, Johannes, S. S. Theologiae Professor in Academia Batava.
Westerhovius, Arn. Henr., V. D. M. et Rector Gymnasü Goudani.
Wetsteins, Rud. v Gerb. 26 idem I Ch. Maj.
Winterswyck, Gerardus, 2
Wishof, Coenradus, 2 idem Ch. Maj.
Wittichius, Jacobus, Philosophiae Professor. in Academia Batava.
Worm, Christianus, Episcopus Coppenhagiensis.
Wrisberge, Baron de,
ZEelhem, van
Zonhoven, Georgius, V. D. M.
CVM nihil prius et antiquius mihi fuerit, quam fidem datam publice praestare, nulli operae et labori, licet insinitis aliis curis distringar, peperci, ut dicto tempore promissa appererent. Et quamvis ita praela omnia in patria nostra ferveant, ut vix operarum et instrumentorum copia suppetat, nec ullius temporis meminerint Librariae mercis negotiatores, quo tot et tantae molis libri simul exercuerint officinas, et omnes fere fidem, partim temporis prorogatione, partim ipsius mercis adulteratione et emptorum circumscriptione, fallant, ego et famae meae et literarum cultiorum interesse credidi, ne ulla calumniae rima pateret: curavi etiam sedulo, ne cum reliquis mangonibus in ordinem cogerer, qui unice lucro inbiantes,
ubi nomina eorum, qui nummos repraesentant, receperunt, libros recensendos et interpolandos mercede conductis operariis, inscitis, indoctis et saepe barbaris locare consueverunt: ipse enim me totum huic Epistolarum Virorum Illustrium Syllogae impendi, nec urgere et instare operi desii, ut haec, aeternum, ut auguror, victura, et posteris etiam gratiora et acceptiora, quam praesenti futura forte aevo, monumenta in unum collecta ab interitu vindicarem. Vellem quidem eum fructum et voluptatem ad omnes, qui has lecturi sunt epistolas, pervenire posse, quam ipse sensi et quotidie adhuc. experior, et longis post nos annis interiorum literarum antistites capturos esse spero et confido. Sed paucos tam exquisito Eruditionis et Historiae literariae studio teneri novi, ut omnia, quae inter se viri in literis principes quotidiano Epistolarum commercio communicare solent, digna credant, quae publice legantur; aut etiam quo pleraque spectent, intelligere possint. Multa enim occurrunt ambigue scripta multa ignota fere omnibus, nisi qui in eorum, qui epistolas illas scripserunt, aliorumque, qui eodem tempore floruerunt, operibus et scriptis non indiligenter versati sunt. Quare quo remotiores a nostra aetate sunt viri, qui olim doctrina illustres viguerunt, eo magis memoria illorum et amicorum, quibuscum dulce illud amicitiae commercium exercuerunt, obsolescere solet. Ne ergo taedium et indignatio multis obreperet, pro exigua rei Literariae, qua valeo, copia, hîc et illic notulas quasdam adjeci, quae et rerum eo tempore gestarum pleniorem intelligentiam darent, et virorum insignium facta, vitas, et scripta illustrarent. Sed de totius operis instituto et consilio meo plenius edisseram, cum summa toti Syllogae manu imposita, lectores de singulis ejus partibus et membris edocebo. Nunc unum monuisse sufficiet, me, licet ex immensa a Lipsio, Heinsio et aliis in republ, literaria Trincipibus viris, conscriptarum literarum
copia, eas tantum selegerim, in quibus aliquid occurrere existimabam, quod publice sciri interesset; tantam tamen adhuc in scriniis superesse multitudinem deprehendere, ut quatuor, quibus omnes antea credideram comprehendi posse, voluminibus contineri nequaquam possint. Et tamen non deteriora prioribus Nomina restant, et epistolae eruditione et elegantia commendatissimae Scaligeri, Grotii, Casauboni, Heinsiorum, Reinesii, Boecleri, Schefferi, Brummeri, Daumii, Columbi, Munckeri, Berckelii, Schelii, Cuperi, Perizonii, et, ne Italos et Gallos, Falconerios, Allatios, Valesios, Bigotios et alios, viros splendore natalium et doctrina illustres enumerem, omnium fere, qui eo tempore nomen sibi in literis pepererunt. Praeterea tot undique a viris eruditis et humanissimis, ex hoc Belgio, Germania, Gallia et aliis regionibus Epistolae ineditae fuere oblatae, ut si omnes prodere vellem, finis defuturus esset. Quare cum domi satis magnum numerum habeam, et fastidium seculi metuam, gratias agere eorum comitati, et propiis copiis contentus, intra pauca volumina laborem meum continere volui. Cum vero Lipsii epistolae magnam secundi voluminis partem sint impleturae, et quarti voluminis maximam sibi mutuae J. G. Graevii et N. Heinsii epistolae, quovis melle et lacte dulciores et candidiores, vindicaturae sint, vehementer dubito, an sitim et desiderium literatorum virorum hac gustatione sim expleturus; et an non illi mecum (ne ego privatim his dapibus satiarer solus) publice illis epulis frui velint. Quare rogatos omnes, qui nomina sua, cum hoc opus susciperem, dederunt, volui, ut Librariis, apud quos olim professi fuerunt, nunc iterum sententiam et mentem declarent, an sumptibus in quintum et forte sextum volumen suppeditare, et ardorem meum ornandi omni modo, non sine ingenti cura et laboris molestia, reipublicae literariae publica commoda, adjuvare velint. Quod si mature,
et si fieri possit, quamprimum haec priora volumina acceperint, intellexero, omnem operam dabo, ut intra dictum diem et fortasse maturius, si deus vires et valetudinem sufficiat, reliqua volumina, pluribus simul praelis commissa, cum publico communicari possint. Praefationem vero et indices tam eorum, qui sumptibus se suppeditaturos receperunt, quam illustrium Virorum, quorum nomina hoc peplo sunt intexta, et verum, ultimo tomo adjicere est animus, ut in unum conspectum omnia se dare possint. Ante omnia, vero curabimus, ut, ex antiqua bonae fidei formula, DOLUS MALUS OMNIS ABSIT, et non quaestui aut turpi lucro, sed utilitati publicae consuluisse semper credamur. Valete. Leidae Idibus Novembribus CICICCCXXIV.
SI vales bene est, et equidem gaudebo; dubios enim nos reliquisti. Quo die ad meridiem discedebas, ego tui non immemor circa vesperam ad hospitium tuum ex horto me contuli; cum principi nostro adesset conviva Dux quidam Silesianus, non sine magno comitatu. Repperi illic ad amphoram sedentes Jacobum Crajum tuum, et Nigrivolam illum barbarum nostrum, qui ambo te proficiscentem eduxerant. Laetabar primum ingressus, adesse te existimans: verum pro Lipsio meo nil, nisi scaedulam reperiens, dolui vehementer, tam suavi privatus tua consuetudine. Nec libuit diu Baccho libare poculis, sed continuo domum reversus, cubitum incaenatus ivi. Attamen excusavi subitam tuam istam profectionem, uti petebas, apud Augerium, Biefium, et Sambucum. Hic literas ad me per puerum misit tibi inscriptas. Atque etiam dum haec exaro, satis oportune Augerius noster Bruxella allatas alias. Simul omnes, his meis adjunctis, tradam, ut jubes, Jacobo Crayo tuo ad te mittendas: qui tamen adhuc ignorat, ubinam gentium degas, et quonam ferendae sint literae. Animi tui erga me benevolentia, mi Lipsi, abunde mihi hac paucorum mensium conversatione perspecta est; et doleo occasionem non hîc fuisse suggestam demonstrandi, quam mihi grata sit amicitia tua. Itaque nunc opus est, ut imposterum eam non malis auspiciis, uti spero, coeptam quocunque officiorum genere, et quamdiu longe distrahimur, frequenti literarum
Agellio quidem Canteri, et aliorum quoque opinionem non ignoro, neque adhuc tamen probare potui animo meo, minique vetus peiscriptio nominum A. Gellii magis arridet. sed hanc diissensionem contentione dignam esse non puto. In Pithoei p. 26. et in scaligeri p. 230. in utraque vero Crassi legitur. N. Heinsius eam quoque, ut conjecturam, emendationem codici suo adscripsit, qui cum diligenter semper aliorum emendationes conquirere et margini adlinere consueverat, miror non addidisse, ejus mentionem fieri a Lipsio lib. 1. Epistol. Quaest. 4. qua Camerario respondet.Croesi nomen ideo est verius visum, quod et Persarum montes in illo memorarentur, et Croesi nomen ad Crassi adluderet. Quem ita
HOdie accepi literas tuas, quasi
VIde quid faciat amor, elegantissime Lipsi; postquam mandata dederas, nosque mutuo complexi eramus, Te cisiis per plana volante, me properante domum, aliquanto post ex comitatu reversus filius meus doloris et moeroris sui significationem dedit admodum manifestam, ut lacrimis genae
Habuimus Lipsium, ejus fimilem habituri nunquam. me quoque ad Plantinum literas scribentem in illa mentione tui dolor usque eo abstraxit, ut lacrimas tenere haud possem; nec aliter fere tota domus mea affecta fuit. Quid enim te uno suavius et jucundius fieri potest, quem ego aeque atque fratres et liberos meos charum habui, habiturus dum vivam. Non potero acquiescere, dum certior fiam de reditu tuo in patriam, et quam amplissima honestissimaque conditione, qua primo quoque tempore istic te frui velim. Nunc interim ardentibus votis posco Deum, ut sanctos tibi genios duces et comites itineris addat, qui te reddant incolumem finibus Belgiers, et servent animae dimidium meae. Erimus amici inter nos, quoad spiremus et valeamus. Mihi moeroris nebula ita obsepsit cor, ut quid scribam non reperiam. Scio neminem me hîc habere, cui ausim arcani quid credere, libere, quod sentiam, loqui. cum discipulis, tui studiosis, me oblectabo. In caeteris Laertis vitam vivam. utinam pace constituta per Belgium, salvo tibi istic esse liceat. sperabimus optima. Tu fac Francofurto ad me, de rebus tuis. cumque miseris libellos, quanti veneant indicato. Curaturus sum ad te et Plantinum precium. Inserui hisce quoque schedulam, ac negotium dari velim Wolfgango Heilio, ut conquirat eos libros. Quae praeterea edidit Plantinus, et H. Stephanus, ut erant nostri, fac hortere. Tuo abitu id genus librorum forte metuent emere. O miseram nostram scholam, miseriorem futuram, ni principes aliam rationem ineant, in constituendo. De Domina Principe, si eam convenisti, tribus verbis ad me. Quaefo me in gratia ponas apud Plantinum, Cantherium, aliosque amicos tuos. Plantino cum suas tradideris, excusato festinationem meam. nunc litore funem solvo, teque tutelae benignissimi ac propitii numinis committo. Bene vale, Lipsi, decus praesidiumque meum, et ineptae scriptionis taedium devora. XII. Kal. April, CICICLXXIV.
Ad hanc respondit Lipsius epistola data Francofurti ipsis Kal. April, hujus anni, quam edidit Pontanus Decad. v 2. quia Lipsius in prima Centuriae 1. editione n. 10. eam quidem ediderat, sed in sequentibus editionibus omiserat. Pontanus vero male An. LXXXIV. pro LXXIV. expressit: nam Ellingerus, quem Lipsius apud Pontanum Epistola praecedenti ad Donellum laudat, jam obierat Ann. CICICLXXXII. Vid. Linden. Renovat. pag. 44. laudat eum Lips. 1. Cenr., Misc. 2. et epist. 76. prioris Fiditionis. ejus laudes et vitam celebrat Melch. Adam, in vitis Medicor. pag. 240. ubi et Poetam fuisse, et multa carmina scripsisse docet. in ejus carmina scripta epigrammata a Joann. Posthio habentur part. 1. Poemat. p. 107 et 196., et inter adoptiva ad Posthium quaedam Ellingeri leguntur. p. 213. 231 et 234.
NOn conquereris, Doctissime Lipsi, de meo silentio, nisi omnino existimassem huc te rediturum. Male sit istis ingratis litibus, quae te in regione litigiosa, tanquam in nervo et compedibus detinent, et te nobis tui studiosissimis invident. Gaudeo vero te seivitutem fallere assidua optimorum studiorum tractatione, qua quidem hoc es consecutus, ut qui te non amet, male de Musis sentire videri possit. Neque existimo esse ullum literis nostris mediocriter tinctum, qui non admiretur commentarium Antiquarum Lectionum tuarum, quem nuper D. Redigero Thomas Rhedigerus, omnibus istius seculi viris doctis celebratissimus fuit, qui insignem Bibliothecam possidebat, et liberalitate fovebat viros doctos. ipsumque Falkenburgium alebat stipendiis amplissimis. Vid. Epistolam Joan. Antonii Baartwiceni ad Hadr. Jun. pag. 634. et Junii ad Falkenburg. p. 477. ubi Redingrus dicitur. multa ejus in Epistolis Moravii mentio habebitur. Vid. ad Reines. Reinecc. Epistol. Histor. pag. 36. et quae Creenius ex Henelii Silesiographia profert. t. x. Animadv. pag. 138. vid. et Douzae lib. 1. Carm. 11. ad Falkenburgium nostrum. Vixit vero Falkenburgius hoc tempore in contubernio Comitis Nuenarii, ut notat Val. Andreas, et patet ex epistola Falkenburgii ad Bonav. Vulcan. edita a D. Heinsio Centur. Select. Epist. 11. 53.Legem hanc Romae, non Locris ferimus.Georgium Cracovium, cujus epigrammata quaedara et elegias Graece scriptas prodiisse Gesnerus narrat Wittebergae.Cracovius in custodia misere est mortuus. Esromus Rudingerus Gener fuit Joach. Camerarii, Professor Wittebergensis. multa ejus mentio in Epistolis Langueti ad Camerarium. docuisse etiam Cygneae, ibique Ludo literario praefectum scribit Camerarius in praefatione sua ad Theognidem, ad Senatores urbis Cygneae. A. 1550. caussa cur abierit Witteberga fuit, credo, quod noluerit subscribere formulae, et de Eucharistia non idem fentiret, quod Theologi istius Academiae. vid. Melch. Adam. vit. Philosoph. pag. 372. obiit Norib. 1591. aetatis 68.Esromus aufugit in Moraviam. Si quid praeterea in
Giphanius noster de Agellio suo ne verbum quidem ad me. Douza Oberum legitur. quo Hubertus vel Obertus Gisanius indicari creditur. vid. lib. 11. Epigr. p. 36. et p. 43. in Burenum: erat enim Gifanius Buranus, praeterea Douza in Satyr, I. et II. exagitat vehementer Gifanium, et ejus plagia, et praecipue quod Lucae Fruterii, qui scripta sua edenda ejus curae commiserat et legaverat, scrinia compilaverat. ubi sub Fannii nomine, ultimas nominis ejus syllabas exprimente, latet Gifanius. adde et Hendecasyll. Carm. I in fine et carm. III. et epist. III. ad Victor. Giselen. et lib. 1. Carm. 6. ita de eo canit:Burene secundo verfu in editione reliquiarum Fruterianarum apud Plantin. 1584. legitur Larane. nescio quare. sed puto male. Autumnitatem Pontanam vocat messem, quam ex Fruterii scriptis fecit. Fruiten enim nostra lingua Fruges notant, et quia Fruterius Brugensis erat, et Belgae pontem Brug vocant, Pontanam inde Satyricus fecit Poeta autumnitatem. et cognomen Pontani gerit Fruterius in Epistolis Hadr. Junii pag. 169. et 374 ultimum versum Lambinum respicere puto, qui transrhenanam frontem, id est Hub. Gifanium Burae, oppido transrhenano, oriundum, notis inussit. nam id Douza in Satyra I. clare innuit.verisimilia, carminua et pauca quaedam, alia. quae sub cura Douzae prodienjnt 1584 praefante Justo Lipsio ad Douzam.
QUas petisti Satyras Friderico vocato Biturigas etiam Centur. II. Epist. I. ad Belgas agit. quem vero innuat ignoro: nam Fridericum Holstenium, de quo postea, non puto. erravit libtarius forte, et Ludovice legendum; ut Carrion intelligatur, qui biennium Biturigis docuit jus. de quo postea saepius agendum erit.
VUlnus tuum, audivi here, mi Lernuti, nec satis scio, quid credam, aut quid scribam. verum esse? cur igitur non tu, non Victor scripsistis? nam lugere quidem te facile patior, non tamen jacere. consoler autem? quid ergo si vanus ille rumor? detulerunt enim ad me homines, nec tibi, nec mihi satis noti. Quid etiam si verus? scilicet is tu es, qui verbis exemplisque arrigendus sis. Abi ad libros tuos. una Epistola Senecae, unus sermo Epicteti plura melioraque tibi suggerent, quam verbosac et elucubratae epistolae meae. Quod si amico praesente tibi opus sit (vellem hercules adesse, et veniam, si innuis) habes Giselinum tuum, qui alloquiis suis et aperto illo animo omnia dederit tibi, de litteris nostris, hoc est, de nugis, nihil scribo in hoc tempore. Tamen cum paullo firmior eris, habebitis Saturnalium libros duos, qui jam excudi a Plantino coepti. Cetera recte apud nos. sac. (si me amas, aut amasti) idem de te hisque mtelligamus quamprimum. Uxorem tuam liberosque salvere multum jubeo voveoque. Lugd. II. Id. Nov. CICICLXXXI.
SCripsi ad te ampliter nuper de re Aureliani, easque litteras misi Lutetiam. dedi et alteras Betsio. utrasque te accepisse spero. interea veniunt mihi a Poretto tuo Saturnalia Lipsii, et Duzae praecidanea. Haec semper sui fimilia,
Amicorum omnia sunt communia. Excusatio illa Satyrae Menippeae elegans est, et prope necessaria. erant enim, et in illis primi signiferi, qui hoc non pungere vocarent, sed jugulare; et se ipsos non leviter tactos, sed penitissime vulneratos clamarent. Eorum vocem doloris plenam in mensa maximi cujusdam viri et audivi et risi. sed tamen ita hodie vivitur. si omnes ad meum exemplum injuriarum patientes essent, haec non fierent, et erunt, scio, qui non patientiam, sed pusillanimitatem vocabunt: sit sane, dum ego me legum praescriptis obtemperare volo, quae homines esse ajunt, iisque eorumque commercio uni viro bono interdicant. sed haec extra rem. Laevino Torrentio, si forte ad eum scribis, Tragoediam para, nuntia, eamque non levem. caussem nosti, aliud malim. sed quid ficias, si hoc jam fatale est, ut in ista raritate hominum literatorum ipsi sese mutuo secent et scindant. Ego quod in me erit, me ab illis Segregabo et spernam, nisi forte aliquando --- os lassus, tardius pedem, et: historiam scribere sit necesse, id est, de Pulmanno. velim curari mihi Sedulium Danielis. quem illi utendum dedi. jam ad privata. Alenconium istuc inauguratum Brabantiae typis divulgatum est. Additur hominum sermone, etiam nescio quid cavisse de religione. quod si ita est, fac omnino, quid istud sit, intelligam. mea enim valde interest. Quid Pamelius non ita nuper de etc. providit? intellige etiam num illa, quae scis, istic divendita. ac quo in loco res illae sint; qua de re ad procuratorem meum scripsi, et verbo fac intelligam: mi Plantine, quam saepe contigit mihi optare hic literarum opibus adflictis viros multos tui similes, vos alio loco. velim jam, quod ante brevi pollicitus es, paullo majore cura et sollicitudine egisses, ut cum Lipsio, scis quid velim. Deum testor, nihil me pejus habere, quam memoriam utriusque temporis, quo et conjunctissime, et hoc malevolentium culpa etc. sed haec fero, ut possum, quoniam me extra omnem cuspam esse quidem scio, et ipse mihi conscius sum. Modius magnam partem sustinet. Vale, vir optime, et me tui amantissimum ama. 1582.
CErte ita timueram, non enim tam diu siluisses, mi Lernuti, sine sontica caussa, id est morbo. at Saturnales meos sermones levando tibifuisse (ita
interea veniunt et c. quae in Batavis Scripsit. Quid mordent te Batavi? an quia tesseram apud illos cum aeterna infamia tua fregisti? at antea Professor esse ambiebas. Rides? at si caetera audias et legas; imo operae est ut adjungam, stipulatus tamen silentii tui fidem, ni temere vulgare videar literas alienas: Addit Hypereriticus noster, Amicis nostris etc. Glareano. At hunc ego supra meritum alibi laudavi: de illo nihil usquam intemperanter scriptum, quod meminerim. Denique Pithoeus in suis postremis ad Quinctilianum notis omnia amica de me et honorifica scripsit. Tres quatuor Belgae sunt (nos intelligit, nostrum indissociabilem amicitiac coetum quibus etc. honestum (mirum ni te laudemus, qui ita te probasti Gallis, ut universa patria brevi tibi exulandum fit) ut fiat etc. Non frontem percutis, non femur? sed pergit inslare noster Misenus. Excusatio illa etc. eorum vocem, tuam credo vocem, et tu certe doles tuam vicem. plura sunt quae omitto, etiam hoc habe. sed tamen etc. O noster philosophe! tu patiens, an tui pathici? conscientia est, quae tibi silentium imponit, non modestia. postremo addit, mi Plantine etc. tui similes. ecquid blandius. nescio quam parat Lamiam: ut cum Lipsio. Tu iterum mecum? tunc, cum lupi cum agnis jungentur, Quo enim merito? an quia me famamque meam impudentissime lancinasti? Magno tamen tuo malo: quia Galli mihi ignoto et silenti plus credidere, quam tibi praesenti et prensanti. postrema haec, Deum testor etc. en, quem illum? quem factis tuis quotidie negas et foedas. Modius etc. pullum fuum accusat, sine quo erat, esurigo illi costas fidisset. At deum ego precor, ut magis magisque a te expetat poenas perfidiae tuae justas. Hactenus in hominem impurum. nunc ad epistolam tuam redeo, plenam mihi adversus ejufmodi absynthia mellis. Suavia tua, et in iis edendis praescriptione mei nominis tuam benevolentiam, jam nunc disuavior. Crede mihi. hanc testationem mutuae benevolentiae (et scio quam ex animo proficiscatur) ante omnia beneficia puto. In versibus iis, quos vidi adjunctos, nihil opus censoria nota. Curati, acuti et propitia omnino Venere facti. Basio VI. ut Hirudo labellis. Douzae non placebat comparatio, quia vilior. at mihi aliter videtur. et placet magis magisque cogitanti. Itidem. Etsi non nostri sis memor inde tui. malim, sis memor ipsa tui. Etsi video quid spectaveris. cetera proba, et quae non Lacon noster mordeat. tu matura et hoc age. Leidae... Maj. CIC IC LXXXII.
TU quoque mutus, et transis in Giselinum? certe institutam viam culpo, qua per menses istos usus. Unas a te ante dies octo accepi de cistis. quae nunc miror ubi haeserunt per vias. nam valde veteres erant, et vidi ea die. At de re ipsa, scito nihil huc advectum. si quid tale mittes, hoc etiam scito servandum ea cura, qua mea. sed quid suadeam, temporibus tam incertis, sum incertus. Periculo propiores vos esse fateor: sed quo levius fortasse defungemini, quam maritimi isti: pactionum fere in magnis istis oppidis res est, non violentiae aut armorum. Heu tempora inimica tantum nobis? de Giselino nihil confecimus illa vi. Machinas nihilominus admovere non cessamus. nec scio an triumphabimus tandem Thomas Zoesius defignatus erat Professor Juris, cum ex legibus Academicis non Curatoribus liceret munus docendi mandare, nisi prius consuluissent Professores.Constantia mea me erigat, concidam saepe: nam nostri illi eunt eandem illam perpetim viam, et ad generosa aut fana consulia clausae omnes aures. Vetera et praesentia me fallunt, aut imminet, si non exitium, certe mutatio omnium rerum. Cur autem pedemtetemere
Afratre Giselini litteras tuas accepi perbreves: sed cum excusatione nuntii abeuntis. Quae justa et honesta, si vera. In Giselino tamen quem locum habet? aut quî credam (quod credere me in te vanum) fratrem venisse fratre inconsulto? sed ille profecto crebro in hac parte peccat fiducia meae lenitatis. Quid si femel accendar? caveat fibi ab hoc igne. sed jocor: nulla enim res me irritaverit in illam simplicem virtutem. Scripsi autem et ad te per Moretum jam nuper. Nam is hîc fuit, et pollicitus literas curare bona fide. Accepistine? miror in literis tuis nullam significationem esse, cum tamen calculus dierum id velit. At Constantiam tu meam laudas, et apud volentem atque etiam (libere scribo) exspectantem. Nam si quod ingenii nostri monimentum, in quo mihi placeam, illud est: nec recuso, quin tantum de me, quantum de illo detrahitur. ex hoc opere posteritas Lipsium aestimet. licet enim apud amicum interdum fundere Caesar, qui postea dictator fuit, primus in aedilitate patris, munere funebri, omini apparatu arenae argento usus est fer asque argenteisvasis incessere tum primum visum; quomodo legatur in Giselini libris velim scire
vasa illa, tanquam ad vada. tu inquire. Dousa verosimilia edit Fruterii, jamque coepta inprimi. Vale et ad priores literas rescribe. Lug. Batav. IV. Idib. Febr. 1584.
SIc habeto, jucundas mihi tuas istas litteras fuisse, tibi ipsi salutares. Valde enim silentio huic duiturno irascebar. et jam arma et chartam sumpseram, et stricto in te calamo ibam: cum opportune hostiae illae admotae et placamenta, quibus propitium et volens iterum effecisti Lipsianum numen. De
SCripsi elapsis superioribus mensibus ad te, ad Dousam nostrum, conjunctim, ideo quod cum scriberem tum temporis aeger essem, nec faceret valetudini meaae scriptio prolixior. Nunc iterum scribo, si fortassis priores aut interciderunt, aut perlatae non sunt. nam a vobis literas recepi nullas. scito igitur jampridem Ostendae captivum me teneri, et omnia passum, quae pati inter infensos colonus ullus carceris potest. Vexatus a militibus fui crudeliter, et inhumane, dum pretium redemptionis meae conficere per vim quaerunt, nec satis; etiam sui vulneratus, vulnerisque cicatrix ne nunc quidem obducta est, fui in vinculis per dies et noctes decem, abstrusus in antrum obscurum, et pessimo foetore inquinatum, ita ut ex putore in morbum inciderem, qui, me lecto affixit, et tantum non confecit, nam minimo minus affuit quin perirem. Certe semestri pene spatio usum mentis amisi, et prorsus a me ipso fui alienus. Quod convaluerim, vel revixerim potius, benignitati numinis debeo, et diligentiae eorum, qui me curarunt pro opibus suis satis diligenter. Nam hic medicus nullus, ac ne Pharmacopola quidem est, a quo vel consilium vel auxilium petas: sed quid prodest convaluisse? emptum me a militibus gubernator civitatis hujus sibi vindicavit, et nunc nulla ratione transigere cum eo possum, et tamen obtuli omnia quae possum, imo plusquam possum obtuli, et cur plura offerre nequeam, caussas scripto sum complexus, quas legit, et justas esse ne ipse quidem inficiatur; sed in proposito pertendit, et obdurat, et nisi me voces, quae sparguntur, fallunt, extrema minatur. Vereor ne iterum in carcere habitandum mihi sit, et compedes gerendae, quod profecto frustra non vererer, nisi me commendatio quorundam adjuvaret, et animum ejus mitigaret adversum me. Scripsit enim, ut intelligo, ingratiam meam praefectus Flissinganus, homo mihi ignotus, sed a nostratibus, opinor, qui in Mattiacis habitant, rogatus, caussemque meam meliorem et molliorem fecit. etiam ex Anglia literae ad eum missae sunt a magnate quodam, pariter ignoto mihi, quae me commendarunt homini. Tu si quid potes apud Anglos, aut etiam vestros, qui aliqua auctoritate pollent, quaeso te, juva nos bonis verbis, et fac, modo fieri possit, ut tandem patiatur satisfieri sibi. Idem dominum Dousam rogo, quem scio in Anglia legatum semel, iterum fuisse, et multos magnosque habere ibidem in amicis, Credo et Metkerckius mea caussa, si cognoverit casum meum, aliquos ex iis movebit, et me sublevabit lubens et volens; nil dubito de Nansio, ut nec de Hauteno dubito,
Epistolam hanc cum pararem obsignare, allata sunt ad meverba quaedam Gubernatoris minacia. itaque utrosque vos rogo, oro, obsecro resecroque, si ullo modo potestis, ne me deseratis in his malis.
Ad hanc videtur respondere Lipsius II. Misc. 53.
JAmdiu quid agas, ubi agas ignoro: nam si Lugduni adhuc es, qui fit, ut nihil rescribas, et me mensibus quinque luctantem cum fortuna adverfa non soleris allocutione aliqua familiari? nam literae, quas statim ab initio calamitatis meae misi, ut omnes aut interciderint, aut perlatae non sint, vel fama saltem novisse potes, me hîc captivum adservari. Per sacra igitur Musarum et amicitiae praesides deos, rogo te, des operam tandem, tandem, ut mittar manu, et postliminio redeam ad patrium larem, nec opus est molimine magno, sola commendatione tua juvare nos potes. Habes enim, nisi fallor, amicos in Anglia multos, magnos. non dubito si sollicitentur, quin libenter aliquid effecturi sint, quod esse in rem nostram poterit. Ego quae potui feci, sed hactenus nihil profeci; pugna mihi est cum Cerbero novo, nulla offa araneantes fame fauces ejus explere possum. Coactus itaque confugi ad aras sacras, et opem deorum imploravi, non omnino, ut spero, importune. nam simul ac intellexi Metkerkium in Anglia esse, scripsi ad illum e vestigio, et carmen per illum Reginae misi offerendum, petiique pro amico vetere et misero ne gravaretur vel mentiri. scis enim favorem aulicum interdum fumo emi. quae me caussa movit, ut in versibus meis de me paulo fortius locutus sim. quid egerit nondum scio, scio perlatum nuper id, quod misi, exspectoque non sine spe eventum rei felicem, sed si me dea illa fefellerit, tu, quaeso te, adjutor accede, et bonis verbis apud tuos age caussam meam, ne prorsus hîc peream. Vale amicissimum mihi caput, et amicis omnibus ex me salutem, Jano Douzae, Francisco Nansio, Jano Hauteno, Petro Colvio, ad quem etiam scripsi, et Franc. Raphelengio caeterisque. Hanc epistolam per Antonium Colvium, Petri fratrem, misi, is apud nos per aliquot dies fuit, et mox reversurus est, ita si rescribere volueris habes Latorem certum. certus hic rumor est adventuros Legatos ex Anglia, ut coeant in amicitiam cum nostris et foedera jungant. In quorum adventum omnia
EX Anglia tandem postliminio domum redii. et nunc tertius mensis agitur, cum inter meos ago. Quid inquies? Hoc verum est? tanto tempore nullas tu ad Lipsium literas: Ignosce amice, et caussam silentii justam cognosce. nondum insula exieram, infesta ad extremum mihi, quum lapsu equi brachium dextrum fregi. parte interiore supra cubitum, fregi: miro casu non procul a ripa Thamesis, dum in terram desilio, crurifragium metuens. Eo accepto infortunio quam non fuerim scribendis epistolis ipse vides. Volui quidem, et tentavi saepe officium meum colere, tibique pro summis tuis beneficiis in me collatis gratias habere, sed uti manu mea ullis modis nequivi: adeo aegre solidari ossa minutatim rupta, et ad munia solita, ad pristinum robur reduci possunt. Vix uti coeperam, ecce febris continua me invadit. et dolor capitis, quo graviorem ego sane non senil hactenus. nec puto sensisse Jovem ipsum, tum quum Palladem parturiret armatam. Nunc meliuscule mihi est. Laudes gratiasque illi ago, cujus solius ope tot aerumnas eluctatus. sum, Deo immortali vero. Tu qui vales? ubi agis? An Lovanii larem certum, sedem firmam habes? ita audio; etiam stipendium honestum, gaudeoque et magis gaudebo, quum rescivero ex te quomodo, quave de causa Lugduno discesseris. Londini adhuc quum essem, intellexi: te Leodicum venisse, et et in collegio patrum illorum, quos honoris ergo nunc non nomino, orationem habuisse in laudem Magnae Matris. Id quoniam facinus quibusdam indignum te videbatur, nosti seculum, nosti mores, fuit qui quaereret ex me, an crederem factum: respondi, nil temere me credere, tamen si verum narrarent, non novum, non malum esse; si quis illam Matrem Virginem laudaret, quae laudari satis digne a nemine posset. At, inquit, quare apud istos potissimum? quasi vero tantopere hoc nos movere debeat. Vel quia sic occafio tulit, respondi: vel quod ab iis rogatus esset, quibus negare fas non erat. an flagitium censetis, quia tu Chrysippi porticum amas; si peregre Athenas reversus aut in Academia,. aut in Lycaco de pudicitia disseram, vel virtutis encomium celebrem? cur, quam nobis ipsis libertatem indulgemus, eam aliis cupimus ademptam? nonne quilibet nostium citra reprehensionem ubique locorum, apud quoslibet bene agere, bene dicere quaelibet potest? orationem
NUnc denique restitutus mihi, patriae et meis videor, cum te audio restitutum. Bene est, Deus audivit mea vota, cui notus assectus meus in te, atque etiam dolor, quem in hac calamitate tua cepi. Verbis si inter nos opus, verba haec ipsa perdo. Abstineo, et illud tantum ex pectore testor, exultare me et diffundi. E Batavis quaeris, quid me abduxerit? melior ratio, nisi erro. Jamdiu hoc agito, et in communibus illis turbis stationem illam elegeram, non sedem. quis bonus aut sapiens iis velit me jungi, quorum
OCcasionem scribendi nactus hoc tempore praeter opinionem, Juste Lipsi, optime amicorum, facere non potui, quin aliquid ad te literarum exararem. Jam enim silentio indulsimus uterque, non dico satis, sed nimium diu. qui has tibi meas reddit, filius est meus, homo adolescens ex schola Liekerchii nostri privata, in Academiam vestram publicam, cujus tu Lumen, imo Numen es, missus ad ingenii cultum meliorem, et liberalium artium copiosiorem veluti mercatum. Eum ego fidei tuae ita commendo, ut magis non possim: quaesoque te, ne grave sit tibi, curare ut recipiatur per te in classem illorum, qui Dialecticam isthic audiunt hoc anno: nam nisi tu vel tui similis amicus juvet illum in re tali, vereor ne scrius venerit, inchoato jam et promoto studio istius disciplinae. caussa, cur non abierit domo citius, ea est, quod in animo mihi erat, illum mittere Duacum, scilicet una eademque opera linguam Gallicam ut addisceret, dum a lectionibus ordinariis tempus vacuum terens feriatur. sed quum jamjam profecturus esset eo, Ecce tibi literae ab homine noto certae, pestem in illa urbe quinquaginta aedes funestasse, jamque collegium Jesuitarum esse insectum, unumque ex patribus diem fuum obiisse, sublatum lue contagiosa. Sic tres mihi septimanae elapsae, dum novum consilium capio, et quid potissimum sequar,
Brugis Morinorum 7. Cal. Novemb. anno a partu Virginis 1596.
GRatus mihi tuus fuit, et gratissimae una litterae, quibus silentium merito excusas. sane praeter morem, et poene dixerim jus, tam veteris amicitiae susceptum. Excuset moestitia haec temporum, quae manus, non solum animos, lentas reddidit et retardat. Sane, in isto pectore nihil mutatum, sciunt (ut internum meum validissimum testem omittam) sciunt, inquam, quicumque usu aliquo aut sermone juncti mecum fuerunt. saepe iis fuit de Lernutio aliquid audiendum, etsi cum verecundia aliqua mea, quod nihil a te audirem. sed ista fuerint, et si placet et vacat emendentur; sin autem et te Bellerophonteus aliquis morbus habet (quod de me non nego) age, vel silentio amemus. Filium tuum deduxi ad Collegium Falconis, quod vocant, commendavi Regenti et Lectori, spero non vane. fama id Collegium floret, et numero quoque lectae juventutis. de mea domo, non potuit, quae ita plena est, ut nec amico hospiti sit locus. Primam aperui importunitate unius amici victus, ecce ostio toto irruperunt, et domus meae angulos omnes impleverunt. Septeni sunt, praeter meum famulum. Vide quam salva mihi tranquillitas, a puero semper sic optata! sed ista et plura ferenda, in aevo non mitium hominum aut artium. de studiis quid scribam? alienis judiciis et animis potius, quam meo obsequor; nisi quod nunc aliquid philosophor, id est in Civili parte versor, qua meditatione et tractatione fateor me pasci. Atqui eruditiora alia sunt; quid id ad me, si haec meliora, utiliora? et succrescit juventus, quae illa nostra ponit aeque ut nos, aut supra nos. quid hîc insistamus. sunt et litigia, morsiunculae, et juveniles ineptiae devorandae, quae parum ad stomachum hunc senilem. nam aetas mea, mi Lernuti, ingravescit magis, valetudo diu afflicta. tu, ut cum tua diu valeas vivasque, opto. Lovanii prid. Kal. Decemb. CICICXCVI.
VEnerunt hesterno die ad aedes meas patritii aliquot viri, civitatis nostrae primores, ea mente, ut per me commendent curae fideique tuae cognatum quendam suum; per me inquam, potissimum, quo neminem Brugis antiqua et veteri amicitia noverunt tibi conjunctiorem. Eorum voluntati quum refragari nec possem nec vellem; visa enim honesta mihi, nec aspernanda tibi, epistolium hoc de subito exaravi ad te, petoque abs te, tam meo quam illorum nomine, sic tamen, atque ea lege, si, ut audio, vacat locus, si sine animi molestia facere potes, suscipere in familiam tuam ne graveris adolescentem optima praeditum indole, ornatum egregiis moribus, ortumque domo clara: fuit illi pater Reinerius Anchemant, dominus a Marca, cujus masculae stirpis primus iste haeres. apud Patres hîc longo satis tempore operam studiis liberalibus dedit, tantosque progressus fecit in cognitione bonarum literarum, ut esse jam alumnus deinceps Academiae vestrae queat. quod quo majore cum fructu fiat, multum namque refert quibus conversetur tenera adhuc et rudis aetas, propinqui adolescentis tradere tibi erudiendum porro nepotem vehementer ardent, utque hoc ipsum tam cupide cupiant, movet et nominis tui fama late divulgata, et domesticae disciplinae ratio, qua excellere te audiunt, quamvis longe positi. Accendit inflammatos tertia fax, quod intelligant liberos Richardoti Praesidis, aliosque ex prima nobilitate juvenes tecum vivere, ac mollibus ab annis mirari virtutem et doctrinam tuam. quorum in coetum si admittere etiam nostrum hunc ephebum voles, gloria illi gemina accedet, tum a te ita illustri hospite, et doctore raro, tum a convictu filiorum tam pollentis viri, qui nunc in Belgica primo proximus est. De mercede noli dubitare. parati sunt luculentam adsignare tibi, vel in menses singulos, vel in annum arbitratu tuo. quod res est narro tibi. res ampla est, imo superest pupillo isti, etiam tutoribus animus, ut remunerentur te: mihi quidem adolescens valde probatur, nuperoque congressu statim me cepit, capiet te quoque, spero, ut videbis, vel aspectu solo; quare iterum atque iterum quantum possim, rogo conditionem, quam ferunt, arripias animo volente, mihique ubi primum vacabit, rescribas quid sperandum nobis sit. Hoc festo Bavonis mittere eum decreverunt in universitatem Lovaniensem, ne quod tempus trustra elabatur. Vale, amicissime amicorum, filium meum non commendo, ne videar diffidere tibi. scio te constantem ante aliis et tui similem, hoc est amicum mihi, ideoque illi pariter simul benivolum. Brugis Morinorum Ao. a salute humani generis data 1597. 15. Kal. Octob:
EPistolam tuam satis sedulo et accurate scriptam pro adolescente vestrate accepi, atque adeo ipsum (quid suspensum te teneam?) commendatione tua recepi. Nolo imputare hoc beneficium, plura veteris amoris nostri causa velim et debeam, sed tamen recenter negasse me magnis praetoribus serio testor. Et ipsa etiam res negat. domus mihi plena, et nec angulus vacat; vix etiam huic, nisi quod intra duas aut tres septimanas unus e meis abit. Ita in locum ille succedet, et tantisper (si ante venit) metaturam tamen illi dabimus, in qua acquiescat. De pretio et talibus, dixi coram cognato ejus du-Bloys, qui hîc inter Patres negotium ejus agit. Eum non ambigo scripsisse, nec juvat iterare. Hoc apud te tantum. pretii causa me nihil facere, quem benignitas Regis facit talis subsidii non egentem. Tuum interdum hîc video, rarius quam vellem: et in Philosophicis adhuc esse credo, ubi proprios suos magistros et directores habet. Siquid juvari a me potest, aut ingenium ad nostra propendet (neque aliter ad ea invitandum) quid nisi rem breviter dicam, esse me in tuos ob te pronum? Vale mi Lernuti, cum tua, tuisque. Lovan Kal. Octob. CICICXCVII.
ROmam evocatum te, Juste Lipsi, invitamento Principum virorum libenter audio: tamen non sine doloris aliquo morsu. Libenter, quia virtuti tuae profectionem eam spero, imo confido, et honori et emolumento futuram. Invite, quod metuam (pondus in omine nullum sit) ne haereas, et alligeris novus Prometheus ad colles septem dominae urbis, quam scriptis tuis hoc seculo nostro unus omnium maxime illustrasti. et sane si gratus esse cum Rege suo senatus ille purpureus volet, mactum conditionibus amplis Civem te Romanum remittet nobis; nolo dicere, retinebit sibi, nam invideo, ut ingenue loquar, sidus orbis nostri tam praeclarum Latio, cui simile ab Augusti aevo non habuit ullum, et fortassis nunquam habiturum est. utinam ipse aptis et expeditis saccinulis comitari te, et lustrare iterum una pariter tecum regionem illam possim, terrarum ocellum, nihil
PErgratae mihi tuae, neque hoc nescis. Quem porro commendas, etiam a se esse potest, ut frontem video, et sermonem audio, utraque indicia melioris indolis sive mentis. Sed profecto tua gratia meam illi impertiar, et juvabo ac dirigam, si qua opus. Quaeris de fato Duzarum Janum et Georgium Douzas obiisse eo tempore. superfuisse Stephanum, et Didericum, qui per Poloniam et Turciam peregrinabatur, Wernerum et Didacum in Indiam abiisse, Franciscum in Anglia tunc versari siliam unam nuptam Frisio, alteram innuptam sororem comitatam esse cum. Stephano.Georgius, qui Byzantium viderat, in viam fraternam iverat, is quoque in fatum. Periit nuper, non Gaditanâ illâ expeditione, ut tu reris, sed Indica et longinqua. Mala febris, et phrenitis ex ea, abstulerunt. De Italo quod suggeris, qui in Politicis a me dissentit: faciat, illa satis firma videntur, nec timere ab illo aut alio (ausim apud te) dente. De Latinitatem meam libro suo praescripsit: praescripsit tantum. Ipsum inspice, non habet, certe non profert, quid in Lipsium dicat. Cacoethes hujus aevi nosti: a quo nec ille alienus, qui De magnitudine scripsit, etsi paullo diversa, sed avidus mordere aut pugnare, si materiem aut virum repperisset. Illa satis dura est, hic mollior quam ut repugnet: ita desiit hic ludus, post tubae tantum sonum. nec prolusio quidem justa fuit. sed ille quoque desiit et ad
ADolescentem hunc vides? nostras est, imo proprie meus fieri etiam cupit tuus. Hac enim spe Lovanium venit, dignus idcirco ut fiat. fiet, si excipere eum ea comitate voles, qua soles tali ingenio praeditos. Ingenium illi praeclarum, eruditio rara, certe supra aetatem, ante omnia animus ingenuus est, et tibi ob virtutem devotus? quid extendo epistolam? admitte hominem in sacraria tua, vel quia te amat, vel quia a me venit. Olim, olim tuo et nunc quoque amico. Utramque caussam probabis spero. magis tibi ubi innotuerit. Petiturus Galliam noluit te inviso excedere patria. Bene fecit; Solem te Belgicae postquam oculis coram lustraverit, plenus tui abibit ad Celtas, ut porro illic sidera alia regionis illius contempletur ex propinquo, videatque quam multis millibus antestes omnibus. habebis praeconem virtutis tuae, quum eo venerit, benivolum, et sincerum. novi nihil illo tibi opus esse. Luces enim per te ubique terrarum. quid nocet tamen, si quis suffragium suum adjiciat, et benigno ver. acique ore te efferat apud exteros? Themistocles Graecorum summus Imperator, etiamsi late notus esset, spargi nihilominus ac propagari gloriam suam
Lipsius Epistola ad Douzam Fil. Decad. v. 2. a Pontano edita, eum a militibus vel latronibus in via interfectum, juxta Rhotomagum caesum et sepultum narrat. Valerius Andr. Bibl Belgica juxta S. Germani Sacellum, ex hospitio raptum, sed non vulneratum scribit. et reductum, et febri correptum ad aedes Marchionis Mailloiensis se deferri jussisse, ibique paucis post diebus obiisse. v. Kal. Nov. 1592. Vid. et Melch. Adam. vitas JCtorum pag. 317. Excussit haec omnia satis accurate Bailius in Lexcio, nisi quod, Epistolam Lipsii 17. Centur Misc. 99. dicat 11. Januarii scriptam, quae de morte Busbekii, quam v. Kal. Nov. ejus anni evenisse narrant, scrupulum habet. certe in Autographo 111. Idus Jan. 1592. disertim est scriptum. difficultatem hanc ego non expedio: nam ante et post eam epistolam plures aliae circa id tempus scriptae leguntur. haec tamen est epistola, qua melius edoctum Lipsium Bailius indicavit.Wyngardus verum hoc esse attestatur. An nunquam ea de re scripsit ad te? monui hominem aliquoties. nunc te moneo, si visum tibi ut emendes, nam quae auctoritas tua est, propagari error in plures potest. De aetate tua in eisdem scriptis tuis sparsim fit mentio, incerta tamen et sic perplexa, ut quidam scripserit, videri te nunquam et semper natum. Invaletudinis tuae commemoratio quibusdam quoque nimis crebra videtur. Jamque apud Gandenses inter doctos jactatur, Morbos tibi pro aegide Palladis esse ad excusandum te. nolui haec te, quantumvis levia, celare, quo occurrere posthac dicteriis talibus posses, et claudere os Momo sandalion Veneris culpanti. Sed Gandensium, quia obiter mentio incidit, velim de epigrammatario ejus urbis judicium mihi tuum perscribas libere, ejus IX. libros certus sum te vidisse. magnopere tibi obligabor, si hîc mihi pectus tuum aperueris, quandoquidem impetrare abs te nondum potui, ut de meis scriptis vere et severe pronuntiares sententiam tuam. Salve iterum et vale, amicissime Lipsi, ingens seculi decus, et exemplar in literis unicum. Brugis Morinorum Ao. oo ICCIII. a partu Virginis. Eid: Septemb.
Negotium meum, quod in aula habeo cum aerarii praefectis, velim Dno Drynkwart commendes: etiam aliis proceribus, id quale sit, exponet tibi Schilderus noster.
LItterae tuae, eo loco mihi, quo olim tu: hoc est gratissimae ac jucundissimae, ad quos magis moris caussa respondeo et amoris, quam quod nunc esset epistolae argumentum: sed teneamus, quaeso, hoc sollenne, ut etiam ubi res non erit, commeent inter nos litterae, si non aliud, ne intercludi iter patiantur veteris amoris. De rebus patriae gratum, quod significasti. sequar exemplar, ubi erit copia: nam nunc Antverpia nihildum acceperam. Academiae res bene habent. Praeter vulgus studiosorum, qui cottidie adveniunt, venit nuper quidam etiam Gallus, Lutetiae natus bono loco. dolendum tamen est cessare eos, quos nosti, qui in rebus scholae, ut ille ait, nive Gallica frigidiores reperiuntur. Vale, mi Leeuwii, et me ama. Lugd. Batav. IV. Non. Junias CICICLXXX.
Theodorus Leeuwius. (Diderik van Leeuwen) Adriani Filius, in Hollandiae Curia Senator fuit, olim Lipsii discipulus, et postea summus amicus et familiaris: repperi inter Lipsii Epistolas excerpta quaedem de Familia Leeuwiorum, ex commentariis domesticis, in quibus vidi eum 25. Octob. 84. duxisse Hildegondam van Loo, quae seq. Anno 12. Febr. 85. in puerperio fuit exstincta, simul cum foetu. Consolatur eum Lipsius Epistola egregia, quae est 1. Centur. Misc. 61. et ejusdem Argumenti, nos alteram damus. Altera uxor, quam VI. Octob. 1587. duxit, fuit Catharina vander Goes, ex qua filios Adrianum, Petrum, et Theodorum, tulit. ipse obiit. 21. April. 1596. ex Petro ejus posteritas propagata, summis in patria nostra, et praecipue Brielae et Leidae honoribus functa est, et adhuc floret, licet alio nomine nunc censeatur.
PArantem me respondere prioribus tuis literis alterae oppresserunt, amicissime Leeuwi. Respondebo, ut soleo, breviter utrisque. Quod quaeris, qui historiam contexuerint a fine Vopisci aliorumque: non alium habemus, dignum quidem legi, praeter Sex. Victorem, qui nuper Antverpiae excusus est a Plantino, et Ammianum: sed Ammianus, uti scis, pauca tantum de Constantio, Valente, et Valentiniano habet, libris ejus amissis. Alioqui scripserat continuam historiam a fine Corn. Taciti, ad suum aevum, judicio et fide meliori, quam stilo. At Victor non usque quaque placebit tibi, brevis, concisus, in re; in verbis Neostadii suffectus est Nic. Dalius, institutionum Professor: rarae spei adolescens, sed, ut morbus minatur, non vitalis. Principis idventus utinam, uti scribis
Editam vidi postea hanc epistolam a. Th. Crenio post tractatus de Philologia, ab ipso conjectos in unum volumen A. 1696. pag. 480. sed in paucis vocibus varietates adnotavimus, et quia neminem ibi quaesiturum Lipsii epistolam crederemus, hîc noluimus omittere.
NOn facile aliquid laetius nuntiari mihi potuit, mi Leeuwi, hoc consilio tuo migrationis. Nam et tua caussa gaudeo, qui exsolutus illa compede, liber ambulabis et tui juris. mea, qui amicum recuperabo, in cujus sermonibus et consuetudine saepe, ut antea, conquiescam. Itaque de novo munere Consiliarii, quod iterum moliuntur, moliantur. Tu (si me audis) non patiere in hoc brevi cursu vitae elabi eam tibi sine sensu, sine fructu. Nec ego honori tuo non faveo; sed dic, sodes, quae est ista ambitiosorum et occupatorum vita? quando ab impotentissimis dominis, id est, a spe aut metu libera? pendent ex alieno arbitrio, et solliculi sunt, non quid ipsi agant, sed quid alii loquantur. Ex fama recta, sive mala, gaudent aut torquentur. At mihi contingant opes illae modicae, et apud me habitatio, et, ut ille ait, secura quies, et nescia fallere vita: spernamus superba tribunalia, et sceptra omnium regum. De Uxore, quod semper censui, hoc nunc: non praecipitandum in hanc nassam. Placet illud nescio cujus philosophi; Dusturire, et non ducere. quanquam Graece hoc melius. nec mea unius haec sententia, sed ut tempora ista labuntur, cujusvis e vulgo. de domo, placet etiam consilium tuum, et faciet hoc ipsum ad tranquillitatem. Walravius de conditionibus tibi scribet, meo animo non rejiciendis. Ad patriae res quod attinet: iterum auxilii specula a Gallis. Adventasse XXVI. centurias ad me scribunt, et turmas aliquot equitum, quae sunt in finibus Brugensium. Hodie ingressas ipsum oppidum audivi. sed haec taliaque et fabulabimur coram interdum, et fortasse videbimus. Certe eos, quibus vita elabitur in vanis istis rerum. vale, vir amicissime, et mihi exspectatissime. Leidae Kal. novi anni CICICLXXXII.
EN tibi, mi Leeuwi, semina pauca brassicae florentis, aliud mitti dignum nondum accepi. quidquid nactus ero, spondeo futurum id in parte tuum. Quamquam tu fortasse de alia cultura cogitas, quam horti, quam opto bene tibi prospereque evenire. quod ad rempub. nihil scriptu dignum, nisi quod meras magnasque laudes memorant novi ducis. utinam veras! Quod ipsum brevi apparebit: nam ficta omnia celeriter decidunt. Catholici templum impetrarunt Antverpiae S. Michaelis. Ea lege, ut uno illo contenti sint, ut regem prius Hispanicum ejurent. ut triennium continuum habitasse Antverpiae probent. conditiones quo spectent vides. intelligo idem futurum Bruxellae. At in reliquis locis nihil mutabitur, ut ajunt. J. Bodinus Hoofdius Hist. lib. XIX. pag. 843. ubi et Judaicae religioni addictum, obiisse ex communi fama refert. vide ejus vitam, nuper a Polycarp. Lysero satis diligenter conscriptam, in Apparatu Literario, specim. XVI. Witteb. 1717. edito. ubi et specimine IV. Woldebr. Vogtius de ejus Judaismo agit. Ceterum notus satis est Bodinus.
SOlatio magno mihi litterae tuae, quae meliora de Principis, id est, patriae salute, nuntiaverunt: nam vere communis salus (ut nunc res habent) nixa capite illo uno. Quod dissidium futurum putas urbium provinciarumque, sublato uno illo vinculo, quod male haerentes adhuc ligat? nam Danaeum et Donellum innuere puto, qui Galli, et novarum rerum auctores, multas turbas Leidae ediderunt, et cum Senatu urbano acres contentiones habuerunt, sibique ideo male conscii metuebant, si moreretur Arausionensis. De illis postea amplior occasio agendi occurret.Bartholomaeum Gryphium, de quo infra Ep. 30. et in alia ad Caselium, ubi Syndicum Civitatis Gorcomiensis dicit fuisse: hoc ne munus hîc intelligat, an aliud, quod ambiit, nescio.
FAcinus illud Quis putasset? qui non cadit in mediocriter sapientem, qui jam ante ita meditatus, ut sciat haec et deteriora posse evenire. Quis fuit ille dies, cum hîc et alibi aut insulae totae aquis absorptae aut urbes terrae motu? Quis illorum, qui tam magna ruina perierunt, id putasset? Nec exempla nobis desunt talium, quas patimur, cladium: sed nos ipsi nobis, qui insito a natura vitio, proni semper et creduli ad spes meliores. Atqui coerceri spes illas tutius, et laxiores potius habenas permittere timori: magna enim et in promtu consolatio animo, qui semper timuit, quicquid potuit timeri. Jure a Romano Philosopho laudatur ille versus, cuivis potest accidere, quod cuiquam potest. quem velim impressum menti tuae, una cum amore mei, quem meo sane merito nunquam depones, Prid. Kal. Febr. 1583.
Hanc epistolam recudi jussi, quia Lipsius multum diversis verbis, et amputatis plurimis, edidit Centur. 1. Misc. 26.
DE hortulo tuo non est quod excuses. Frontem non posuit, quam nunquam habuit. Quomodo enim ille, qui nuper ostendit se nobis tam nudum? sed tamen subvenio ecce in parte, velamenta aliquot illi do, quibus se tegat; sed vide, ne tu quoque mecum agas per velum. Non enim videre mihi (ut mea quidem suspicio est) petere haec semina horti tui caussa, sed amici. Quando enim tu vacabis horto inter statas illas et legitimas tuas curas? aut quis hic novus ardor in re hortorum? quem quidem dea illa adhuc non respexit, quae veteri religione praefecta hortis, Venerem dico. Ubi enim aut quando sponsa? et praeveniunt ecce te omnes, veteres novique collegae, inter quos etiam noster ille Amstelrodamus Quirinum videtur appellatum aliquem indicare.fideli tuta silentio merces. de Michaelem Montagnium, quem Thaletem Gallicum vocat 1. Cent. Misc. 43. ad eumdem Leeuwium data, hoc anno, mense Majo.ô Medici, mediam pertundite venam. Vale V. C. et me vere tui amantem ama; et, si vir es, me sub hoc Paschatis festum invise. Plantinus hîc erit et amici inter quos tu gratissimus: vere hoc, non blande. Id. April CICICLXXXIII.
ABiisti a nobis cito, vel pro more tuo aufugisti: At vellem liceret nobis una esse, non solum saepius, sed etiam diutius; quia in his tam adflictis temporibus non minimum solatii in colloquiis Amicorum. Scio veram consolationem verumque robur a sapientia manare et ab internis: tamen et externa illa libant, et diminuunt aliquid a molestiis, quas pepererunt res externae. Libros, de quibus injeceram, nunc mitto, alterum per famulum trades Dominae, alterum leges tu, si voles, et quando voles. Ego quid de istis sentiam, coram audisti: in eoque persevero. Velim et tu in me amando. Vale Vir Clme. Lugd. Bat. Id. Jun. 1583.
PEccatum a nobis est, mi Leeuwi, revera in diutumo isto silentio et intermissione scribendi; sed ab utro? vereor, ut culpam regeramus in alterum
Hoofd. Hist. lib. XX. pag. 895. qui vocat Toparchum de Champaigneis. nomen ejus erat, Fridericus Perenottus. has turbas Gandavenses explicatius tradit Borrius: Lib. XVIII et XIX. Historiar. Belgicarum Edit. primae.Champagnium, eumque etiam ad consilia publica adhiberi: Pactionem cum hoste institutam, Legatos ad Iperenses et Brugenses missos, qui eadem suadeant, et addunt quidam, etiam ad Bruxellenses. Qui omnes tamen excusatius id fecerint, quam Gandenses: qui sola protervia peccarunt, unde et nunc peccant, non telo ullo inopiae aut necessitatis. Sed quid dices, si pedes et manus huic negotio Ministri? ita constanter narrant, et rem omnem geri per Bollios et Dathenos. Heu pietas, heu religio! quam multis hodie in ore es, quam paucis in corde? Abutuntur ea passim, et rem purissimam sanctissimamque in velum verterunt vitiorum. Cujus ambitio non hac tegitur? quae avaritia non latet sub hoc mantello? ut nihil mirari debeamus, Deum et omnes coelites aversos a nobis, quos non contemnimus solum, sed ridemus. De Gallia, certum non habeo quod scribam, nisi illud, ad caussam suam et nostram advigilaturos eos sero! Capiunt enim incrementa valida illae partes, quae non conterent aut minuent illi, cum volent. Non enim tam faciles cedere aut caedi Hispani. Tamen Angli etiam contantur, et dum alter alterum respicit, velut fatali omnium ignavia, ad imperium Iberi tendunt pleno gradu. Nam Germani quidem certe parati ad quodcunque jugum. Bonna jam capta est, et per Coloniensem illum limitem aditus in penetralia Germaniae datus, quando Hispanis cumque visum. Jam nos ipsi, quid? in media undique flamma scilicet expergiscimur! imo non alias magis securi, ignavi, secordes, velut lethargo quodam pressi imus ad mortem. Ecce querelas. at tu solatia malles. Non habeo, nisi illa, quae Constantia nostra dedit: in quibus unus acquiesco. Video, inquam, et fero, et cum erectior mihi animus, rideo. Hortulo tuo et ejus culturae fautor ego, non nunc adjutor. Nam nec ipse quidem seminis adhuc ullum granum accepi, quod conficere mihi solet Antverpiae Plantinus. At is nunc hîc est. tamen ab aliis aliquid expecto: et siquid erit (ut in omnibus meis) pars ejus tua. De adventu tuo sub has ferias vide ne mutes. Vale. et uxori tuae a me salutem, et, si lubet, suavium. Leidae IV. Idus Mart. 1584.
MElonem ecce nostrum, mi Leeuwi, quid ais? tuine aequiparant, an superant? Quid autem si alios videas cubantes etiam nunc magno agmine in hortulo meo, grandes et superbos? diversos gente, forma, sapore? Quid dicam? hac aestate triumphamus. et fortasse meo animo, tam serio, quam Hispani de caedibus suis et successibus cruentis. certe magis innoxie. Quem enim hae ineptiae nostrae laedunt? et tamen simplices ineptiae, nec alienae ab homine et animo liberali. Tristia quotidie de rep. audimus, et nisi pasci nos juvat vana aura spei, quid humanitus auxilii videmus usquam? Clausi et irretiti ab hoste undique tenemur, nisi Deus ille dissipet consilia perditorum. quod faciet profecto, tarde fortasse pro voto nostro, sed nunquam sero. in eo speremus et ad eum spiremus,
cui te, mi Leeuwi, cum uxore tua et cum adfine tuo Eyndio ex animo commendo. Lugd. Bat. pridie Kal. Sept. 1584. Adjunxi melonem alium viridem Hungaricum. Nescio an prorsus maturum. Findi tamen, ut vides; sponte incipiebat, et odorem largiter diffundebat: gusta aut diem unum serva.
VAlde mihi grata est cura tua de valetudine mea, et gaudium in re paullo meliore. Certe enim difficili morbo implicitus fui, qui ita me dimisit, ut tamen reliquiae adhuc haereant et vestigium. Sed clemens ille Deus porro faciet, quod ex salute mea censebit et usu. ego quidem non deero moderato victu et humana omni via tueri valetudinem, uti jure quodam naturae debemus. vires mihi valde adhuc adflictae, nec facile eos erigo, praesertim inclinatione ista anni. Bene tamen spero; resp. nostra in majore morbo. cui medicum (coelestem illum excipio) non video, nisi Gallum, quem tamen velim foedere quodam cum Anglia jungi, cujus valde interest nos non vinci,
AEgre expresserim, Vir amissime, quanto dolori mihi fuerit dolor tuus. Natura ad miserationem propendeo, fateor: et facilius poene meum dolorem ferre possum, quam alienum. At in te, auget et irritat insigniter insitam istam mollitiem, amor, quo jamdiu prosequor te (uno verbo dicam) ut fratrem. Itaque cum angi et frangi luctu te cogito, cum tristitiae circa caput tuum magnam istam nubem: scio et me involvi, et quidquid pugnavi, genu flectere, si non succumbere ad hoc Fortunae telum. Grave revera telum, (cur enim imminuam?) et quod uno tempore percussit te duplici plaga. Uxorem amisisti. simplicissimam, probissimam, tui certe amantissimam: et addo in nova et recenti adhuc copula, in ipsa vi et impetu primi illius honestique ignis. Quis non lugeat? Sed ecce alterum etiam vulnus a transverso. proles tibi erepta, quam non spe, sed re jam tenebas. proles inquam prima: in quam ardere scimus parentum vota. Quid dicam? justissimas dolendi caussas esse tibi si negem, valde ipse sim injustus. Sed tamen; dolendi, o mi Leewi, non lugendi: aut si hoc; non etiam jacendi. Obsecro enim te per illum Deum, qui nos fecit: da te paullisper hîc mihi, et praebe ad medicinam nostram, etsi crudum adhuc tuum vulnus. Pelle parumper fumos istos et fucos, qui te obumbrant, qui lumen obnubilant rectissimae in te Rationis. Tria haec cogita. Nempe Homo es: Eruditus es: Christianus es. Si homo: quid tibi vis, qui tam impatienter fers haec humana? legem frangere, quae ligat omnes? Frustra. nunquam evolves te adamantinis istis Naturae vinclis. At enim pauci, quibus tam gravis casus ingruit. Pauci: sed tamen aliqui: imo, ut ego scio, multi. Sed haec iniquitas magna in humanis rebus, quod laeta aliorum limo et invido oculo facile et statim cernimus: tristia non appendimus, non attendimus, nisi nostra. Scilicet primus tu aut ultimus, quem ferit hoc tebm? Imo milleni aliquot ante te: milleni post te: milleni hoc ipso temporis puncto, te ipso quidem arbitro, si mentis oculos sparges per magnum hoc Aevum et Universum. An solus igitur tu eximius, tu indignus? Agam enim libere tecum, et uram verborum isto igne, dum sanem. Erras. Sparguntur haec Fortunae (uta mur cum vulgo hac voce) jacula in omnes: et alius aliud capite, pectore,
At scutum alterum, Eruditus es. Viam tibi a puero litterae straverunt ad Sapientiae et Rationis templum. Cur initiatus saluberrimis his sacris, abis et abjicis te ad profanos? Vulgus est, cui omnia nova, mira, gravia: erudito quî possunt? Sapientia clamat olim haec evenisse, semper eventura: et ante oculos tibi ponit seriem illustrium exemplorum. Ratio ingerit cum Deo luctandum non esse, et aeterno ejus fato. An tu haec non noscis, aut potius non cogitas? Diducerem et diffunderem ubertim verbis, nisi ea ipsa domi et in memoriae tuae thesauro esse scirem. Prome ea tantum, et a te etiam arma arripe contra hunc vitae et salutis tuae hostem.
Vere, inquam, salutis hostem. Jam enim ad tertium illud, Christianns es. Si talis: quomodo luges? Inter prima religionis nostrae dogmata est, spernere mortem, adspirare ad veram illam et aeternam vitam. An vere haec credimus, et sentimus? An legimus et efferimus dicis morisque caussa? Si vere, et si Aeternitatis promissa illa gaudia serio animis praecepimus: inviti profecto manebimus in hac vita. Clamabimus cum sacro illo Praecone, Cupio dissolvi. Si nuptiarum aut convivii lactioris dies imminet; ardemus, anhelamus, et transilire medium velimus omne tempus. Age, eumdem ardorem ardeamus in epulas has coelestes. Non aufert nos mors, sed transfert. cur eam metuam aut culpem, quae initium mihi vitae melioris? At enim amabas uxorem: et divelli ab ea te urit ac sejungi. Amasti: scio, et ignosco, imo laudo. sed Christianus tamen ille amor sit, non in te impius, in illam iniquus. Vere enim impius et parum Christianus, quisquis vivere mallet in Deo, et vera fide jam defunctum. In illam autem quomodo non iniquus? In coelum abiit: tu ad coenum hoc retrahis. Ad beatorum sedes: tu revocas ad has sordes. Vide quam praeposterus, quam Deo adversus, quam a Ratione aversus hic amor. Sejungi triste. Esto. sed cur falsa fingimus et inania luctus? Nemo vos sejunxit: sustine paullum, et sequere. Conjunget vos eadem illa funesta dea, quae videbatur separasse. In villam olim tuam aut ad templum saepe cum uxore isti, saepe seorsim. non minus hilaris et securus tamen, cum solus: quia scibas illam sequuturam. Idem hîc cogita.
Similis Argumenti est alia Kalend.! Martiis scripta in 1. Centur. Miscel 61. et mox n. 41. tertia, circa eamdem materiam versatur, ut videatur Lipsius, vel eloquentiam suam voluisse exercere in amici dolore leninendo, qui inconsolabiliter lugebat uxoris mortem; vel diversis exemplis unam et eamdem epistolam formasse. sed ipse Lipsius, an tam fortis? minime; hae ipsae ad Leeuwium literae plenae querelarum, et desperationis fere de rebus patriae, sed sic solemus: aliis consilia damus, et ipsi aegrotamus.
CUm te exspecto, litteras a te accipio, id est, pro re verba. Itane semper fallax? in amicitia id non decet: nisi quod nunc amor te excuset, et puellae, quas adducis; ab iis abductus, vide ne seductus. sed quando iterum ad hoc jugum? allubescere te video, et haec sunt initia, itiones istae et minutae procationes. Deus bene vertat; quod fiet, si tu bonam potius et mitem eliges, quam in qua alia externa. De Gravia,
LItterae tuae exspectatae, Vir amicissime: at tu magis. Quousque autem nos fallis? Veniam, Veniam, in ore tibi saepe: nondum in re aut mente. Quid exspectas? an ut ipse veniam, nec ducam te ad nos, sed traham? Faciam certe. valetudo haec modo paulum perseveret, quae nunc quidem bona, sed partim firma. Nutat enim crebro, et vacillat, et cum stare mihi maxime videtur, cadit. Quid mirer? Ut ii, qui in salo jactati diu fuere, etiam in terra nauseant et languent: sic ego a diuturno isto morbo. Sed Deus, qui vitam mihi servavit, vires etiam addet, cum videbitur: aut tollet hoc ipsum quod dedit, me nihil renuente. De repub. querela et solicitudo tua non sine caussa. Heu quo illa statu? Fallor, aut profecto labitur hoc Libertatis atrium, imo ruit: utique post dejectam grandem illam
Hanc epistolam um tibi libere scriptam, ab uno te velim legi. Querelas enim in vulgus spargere, cui rei? metuo, ut illud ipsum per se mox satis turbidum, etiamsi incendat nemo, praesertim si Antverpia amittitur: de qua timere me cogit multorum timor. At caput illa urbium tam flagitiose si amittitur: crede mihi plura loca secum trahet in ruinam. si una cum Hauteno huc excurris (nam de nobis, aura vetat, ut vides) valde gratum id mihi, et dieculam unam alteramque te fruemur. velis, potes.
SIluisse te, mi Leeuwi, quid excusas? etiam ego: sed adeo non laedit amicitiam ea cessatio, ut etiam juvet. ut ignis per intervallum flabello aliquo excitatus acrior resurgit, sic amor, quem non languentem, sed quiescentem suscitant haec alloquia litterarum. quae si continenter ingeras, paene dicam, sordent. Mihi saepius decretum Hagam excurrere, te invisere. sed nunc aura, nunc valetudo, nunc occupatiuncula aliqua impedivit. Faciam tamen, ut spero, die Mercurii proximo, cum mihi comites Dousa et Hautenus, sed illi negotiorum caussa venient, ego tua. de re nostra publica bene tu et vere. Quod vivimus, quod in patria sumus, debemus Anglis. Quid tamen porro futurum sit, haereo: quoniam mukos video, qui imperium et progressum eorum tardant ex occulto. Quid, malum, hoc morbi est? non imperare novimus, non parere, non libertatem ferre, non servitutem. Atqui medium inter ista nihil, nisi perire. plura coram. litteras adjunctas velim te illico Vilerio reddere, si is illic. puto in aula Mauricii Comitis diversari. sin abiit jam, et certum hominem habeas (sed non nisi certum) qui in Zelandiam abeat, ad illum mitti; gratum feceris. D. Ratallero tuo et meo nomine salutem. Leidae IV. Kal. Mart. CICICLXXXVI.
REdeuntem me e peregrinatiuncula epistola tua erexit, aeque paene mihi grata, quam si ipse tu. Alcmariam et ea loca cum Hauteno nostro iveram laxandi et firmandi mei caussa, qui etiamnum langueo et aegre resurgo a morbo diutino. Tamen iter valde me juvit, et, si tempora alia, longa peregrinatio liberatio videatur meo malo. sed quam clausa et arcta omnia vides: et cingit magis indies hostis, qui appropinquat. nos interea non jam sedemus, sed dissidemus, et semina jacta video. interitus, id est discordiae intestinae Pietas praetexitur a quibusdam. Utinam ea sit! sed vereor (apud te Leeuwi) ne improbitas tecta mimico illo velo. Ego me reipub. aut consiliis Principum non miscui, non miscebo: nec probare tamen me omnia libere fateor, quae geruntur. Optimus ille heros: non omnes, qui juxta eum. Calor alios abripit, alios imperitia, et plurimos adfectus. Amor aut odium saepe in consiliis, et tertia cupiditas; pestes semper rerumpublicarum. absint illa, heu quanta occasio ad res gerendas? potens et florens illud regnum pro nobis, amica gens: et hosti domi omnia adversa, si non levamen illi a nobis ipsis. sed fata sic volunt, quibus me permitto. Ille idem deus, qui consilia turbida et improvida nunc suggerit; dabit alia, cum alias volet esse res nostras. sed ad privata me vocat, id est ad nos ipsos, unum tuum verbum. uxorem iterum cogitas. quid suadeam? bene res semel cessit. nec facile absterrere ab isto mari, quod feliciter enavigasti. multi ne post naufragium quidem cellant. cur tibi id suadeam, cui venti tam secundi. Deus eosdem det, et vota tua secundet. Cave, cave tamen, et cogita vitream esse illam deam, tunc frangi cum splendet. Vale, et brevi ipsum me exspecta. Lugd. Bat. x. Kal. Sept. CICICLXXXVI.
SCribere ego, mi Leeuwi, ante iter non potui. Occupatiunculae, interpellationes, addo et comminationes me tenuerunt, et eripuerunt totos dies, nunc facio, sed breviter, et tantum veteri amori testando. qui sane firmus, et radices in hoc imo pectore altiores etiam egit, quam ramos ostendat
se tunc peregisse quod ante annos quinque deliberatum erat, cum Bremam usque pervencrat. et 1. Miscell. 34. jam 1585. destinasse se IScanum reliquae vitae sedem. de Lovanio idem optat 1. Cent. Misc. 100. immo A. 1584. ad P. Egmondum Epist. LV. scripsit in eum sensum, ut ille intelligere posset, Lipsium jam ad locum et religionem mutanda toto animo ferri: nam Persei sive Daedali consilium se capturum fortasse scribit.Religionis non esse religionem cogere. Velant haec verbis et adumbrant, sed verbis. quicumque auctores ejusmodi consiliorum, liquido dixerim patriae eos hostes. scilicet is nunc status, ut haec moveantur, et ea tranquillitas, ut excitandi sint novi fluctus. sed deus videbit, juvabit. Ego Oldenburgum veni, feliciter satis, nisi nunc impediar: nam illae Harpyiae quid, et cui non rapiant? haeremus igitur, itineris etiam totius, ob importunam hanc remoram incerti. Quid statuerim scies primis litteris, et inter primos: nunc vale, et me in amore tui et patriae eundem esse scito, qui fui. Oldenburgi nonis Octob. 1586. si quid ad me voles (id autem gratum) ad uxorem mitte, illa ad me porro.
Quis queri potest (ut noster, nam et tuus certe est, Seneca) in ea conditione se esse, in qua nemo non est. Anni, hora, genus mortis variant. ipsa eadem, atque ut in proelio varia tela, vario casu sparguntur, ille capite, oculo, pectore, ventre excipit. sed una ex omnibus mors sequitur: ita hîc est, et Parca illa nigris equis per universum invecta, alio vulnere alium prosternit: serio si cogites, minus doleas. et iterum minus, si Christianus bona fide es, id est immortalem vitam laetamque cogitas, post hanc brevem et confusam. Age, hinc quo iniit? in coelum, ut sperare te scio: et ad coenum hoc igitur revocas? Hoc amor est? hoc ei, supra te, velle? atqui res ita habet: non aufert nos mors, sed transfert. Quid histrionem agimus, et inania doloris nobis fingimus? amistam clamamus, quae praemissa tantum est. ecce ad villam, aut vicinum oppidum, uxor tua sine te aliquoties abit. ecquid dolebas? nihil, quia subsecuturum te mox et adfuturum sciebas. confide idem hîc, spondeo, et brevi codem ibis, et succedes praecedenti: mensium aut annorum aliquot intervallum erit: quantulum est? Aeternitas te manet, et in aeternis illis gaudiis (ita voveo) amans amantem amplecteris, securus jam fati, aut divulsionis. O stuporem humanum? nihil nisi haec brevia cogitare et vilia; iis affici, imo affligi; et aeternam illam in nobis mentem negligere, parum dicam, quasi non esset. Atqui e priscis illis. Philosophis pluraes, qui non de immortalitate firmiter credebant, potuerunt alto oculo haec humana contemnere, et digitum porrigere morti minanti. Quid enim ista sunt? quamdiu sunt? quid solidi boni habent? quid malorum non habent? maguum pelagus non intro in litore maneo, et jubeo te duo haec nunc spectare, conditionem communem, et vitam illam immortalem. Alterutnim te soletur: si tamen rationes in animum admittis, quod faecre te rogo et hortor, nunc per literas, facturus et ore coram, si voluntas tua poscet, aut usus. Lugd. Batav. XVI. Kal. Nov. MICLXXXVI.
LIbens tuas litteras regustavi ex longo jam intervallo. Rediisse te mihi gratum, et defunctum periculo, quod imminuisse in mari scribis, praeter opinionem et praeter anni tempus. sed quid homini humanum non timendum?
ut qui obsidentur, ad omnem ictum et impetum semper parati sunt, ita oportuit nos. de republica ne sciscitare. Pendula ea, si unquam, nec tam malitia, quam imperitia quorundam, qui praefuere. Britannos amo, et factum iis cupio: sed quis negaverit, quin ad scopulos paene alliserint hanc ratem cupido et acri nimis progressionum voto? Auxilii spes summa et una (Deum excipio) in iis scio. quae tamen in malum et diminutionem nostram cernis, si utrimque pergitur hac via. Illis imperare decretum est, nobis non parere, nisi ex lege et more. Et sane, mi Leeuwi, ut prisci isti Romani, ita nos, Reidani Annales lib. VI. et amplissime narrantem lites inter Hohenloum, et Leicestrium et Norrizium lib. XXIII. Borrium.Hohenloum et Noritzium: Comitem ipsum exspectari, denique omnia ad formam et faciem, qua fuerunt. At apud nos hîc turbae. Curatores et Consules Donellum partes magistratibus Leidensibus adversas fovisse; Deinde vero Leicestrianis faclionibus se imimiscuit, et hoc ipso anno Leidae factiosi multi cives, et praecipue advenae ex Flandria et Wallonicis Provinciis, conspiraverunt contra Magistiatus, ut ex annalibus nostris notissimum. Donellus vero (quem vocatum A. 1583. a Noricae reip. Proceribus retinuerant, aucto stipendio: vid. 1. Cent. Misc. 92.) non ob sermones solos ex auctoratus fuit, sed quia credebatur auctor famosi et acerbi libelli in Magistratus et Ordines. vid. Hoofd. Histor. lib. XXV. pag. 1151. et Reidan. Annal. VI. pag. 162. cum vero illi, qui divulgaverant libellum, ab ordinibus Hollandiae interrogati unde habuissent, auctores suos edidissent, tandem ad Donellum erat perventum, sed ille recusavit auctorem nominare. practerea ex actis Academiae vidi, hoc quoque Anno, Everhardum Blancardum, qui fuerat famulus Donelli, et qui libellos famosos sparserat per vias publicas, et seditiones multas excitaverat, licet Lipsius et alii Professores eum tuerentur, immunitatibus Academicis fuisse mulctatum, et pro abscisso et inutili Academiae membro habitum. In Curatorum decreto nulla caussa legitur expressa, sed se dimisisse eum, ob caussus sibi notas, honori ejus parcentes, pronuntiant. Lipsius 11. Cent. Misc. 23. ubi de hoc negotio agit, se non immiscuisse se scribit; iuspectum tamen fuisse multis constat. et sane Donello, Danaeo, et Sarraviae, turbulentis illis facibus et turbatoribus reipub. semper favit, prae moderati ingenii magistratibus et professoribus. sed simulandi et dissimulandi artifex non prodebat animum in sermonibus, sed in epistolis, sub verbis dubiis subdola mens ejus aperitur. sic apparet ex Hottomanni ad Lipsium Epist. 98. illum Hottomanno de hac re eum in modum scripsisse, ut ille tanto boatu quiritaret et paratragoediaretur, quasi immerenti Donello injuria maxima facta fuisset. et Lipsius 11. Cent. Misc. 30. caussas se non dicere scribit Melisso. et Epist. 50. etiam, licet Donellum a se alieniorem fuisse in hoc negotio, scribat, se tamen pro eo laboraturum recipit: immo Gifanius, Donellum, Jano Douza quodam auctore, et eum secuto Justo Lipsio, contumeliose dimissum scribit in ep stola inserta Part. 11. pag. 152. Monumentorum Pietatis et Eruditions a Cl. Miegio Francos. 1701. editorum.Donellum missum fecerunt, certis de
QUaesisti me nuper, Vir Clar. nec reperisti; etsi haud longule fui a domo: nam in hortulo eram, non suburbano illo, sed urbano. Itane festinabas? voluissem et sermone tuo aliquantisper, et certe adspectu frui, qui ipse delectat et recreat ab amico. Quantumvis fortes, tamen ut haec tempora sunt, solatia merito omnia, et quasi fulcra requirimus, quibus fulciatur animus vacillans. Quae audimus? nil nisi dissidia, id est exilia: quia esse illa, sine his non possunt. Ego utrobi peccetur, non dissero. peccari scio, sive per imperitiam, sive per calorem, non nemo et per contumaciam: quia turpe censent redire a semel coepto, quanquam eventus refutet et arguat illa ipsa
Guilelmi Guilielmus Assendelfius, Ludimagister in schola publica Leidensi, discipulis praelegerat Catechesim Canisii, ob eamque caussam a Curia Hollandiae citatus, ut dicto die se in judicio sisteret; ipse vero, ut membrum Academiae se ferens, operam ejus implorarat, nullum alium judicem agnoscens. Quem Senatus Academicus tuendum suscepit, ut et Magistratus Leidenses; Curia contra tetendit, caussam sui fori esse, quia Academia lentior in ejusmodi homines non animadverteret. hinc ab utraque parte multis ad jus suum tuendum scriptis, tandem convenit, ut Senatus Academicus de caussa cognosceret, et intra duos menses sententiam pronuntiaret, ut Senatus Academicus de caussa cognosceret, et intra duos menses sententiam pronuntiaret, ejusque exemplum ad Curiam Hollandiae transmitteret. ut factum. quid vero decretum, non inveni. Sed hac occasione Academiae confirmatum ab Ordinibus Hollandiae jus, ne ullum Academiae membrum, in quibuscumque caussis, sive civilibus, sive criminalibus, coram alio judice in Hollandia citari posset, aut in judicium venire cogeretur, nisi coram solo Senatu Juridico Academiae; ut constat ex diplomate III. Mart. 1588. sub sigillo Ordinum Hollandiae.Assendelffii, in quo ipso vereor, ut quidam vehementiores quam pro re sint. peccavit sane; sed desiit monitus, et si puniendus est, apud suum judicem id fiet. Te. quaeso, uti ratio hîc privilegiorum nostrorum habeatur, et nonnihil meae commendationis: quam, si res feret, perte deferri etiam ad ampliss. V. D. Praesidem velim, cum officiosa mea salute. Vale amicissime. Lugd. Bat. XVII. Kal. Octob. CICICLXXXVII.
De Gallicana victoria verusne rumor? utinam.
GRata mihi epistola tua V. C. sed non ea parte, qua scribis me angi. Ita tibi notus sum? et quis tibi vanus auctor ejus rei? Aliud esse telum debeat, quod me dejiciat, non isti quidem flocci et, ut cum poeta dicam, pappi volantes. Ab illo nihil aegre est, nec esse potest: aliquid ab istis fuit, fateor, inter quos versor. Sed huic quoque rei jam medicina: et aperuerunt non applaudere se: et arridere sic insultanti. Hoc saltem ad amicum scripsi, mi Leeuwi (et istinc credo sermones) non ita me meritum, ut publico convicio exciperer in Batavia vestra. Nonne ita est? idem nunc repeto,
Ultionis contumeliosissimum genus est, non esse visum dignum ex quo peteretur ultio. Plura aliquando in sermone: nisi hiems quidem ista praematura impediet. Vale Vir Clme. Lugd. Bat.
Scripta haec Epistola videtur A. 1590. quo turbae illae de Lipsii sententia de una religione inter eum et Cornhertium subortae, quae inter praecipuas caussas ejus fuisse creduntur. Aperuerat enim occultam animi et dissimulatam sententiam Lipsius, et odio se videbat exponi Populi, ab inquisitione Hispanica abhorrentis. immo publico convicio, ut ait, excipiebatur a Praeconibus Ecclesiasticis, quasi faveret huic Tyrannidi, et a puriore religione abhorreret. Miror vero nullas me ad Lipsium Leeuwii epistolas repperisse. an a Lipsio repetierit Leeuwius, an ille combusserit nescio, multa inde discere de actis illorum temporum potuissemus.
REcte dicis. non enim traditae mihi literae tuae. si fuissent, nunquam commisissem, ut silerem ad eas tam obfirmate: debeo enim et defero amori tuo hoc officium libens. Palmerium, quem rogas ubi sit, ubi agat, juxta tecum scio. Illud probe De Jano Mellero Palmerio judicat Lipsius in Epistola ad Douzam 1. Cent. Misc. 15. quae amplior edita est a Goldasto. 73. vid. et Decad. 11. Epist. 7. ad Douz. edit. a Pontano.Renato Laurentio de la Barre, cujus cura numquam benigna eruditorum suffragia retulit.Electa plura differo. Commentaria ad Tacitum brevi videbis. Folia enim aliquot
Menippeam meam, qua lusi in Criticos nostri aevi: Criticos dico, ineptos, insulsos, et qui utilissimo studio pessime abutuntur. Vale, mi Lydi, cujus precibus me commendo. Lugd. Batav. XIII. Kal. Febr. CICICLXXXI.
TArde ad tuas litteras respondeo, vir optime, quia nec otium mihi, nec valetudo saepe ex voto. Tamen is amor tuus in me est, qui vel occupato epistolam extorquere debeat, imo et aegro. Laudas Saturnalia nostra, et praesertim quae in iis ad pietatem aut mores, et gaudeo in judicio tuo: quod mihi, si quid deinceps scribam, certum est sequi. Frustra enim, mi Lydi, frustra omnes litterae, si non directae ad unum illum sapientiae scopum. Lusus profecto alioqui, et deliciae puerorum. de Agellio meo quod quaeris, sane ita; miseram ad Plantinum ante menses quatuor, cum interea nuntiarum nobis Giphanium eumdem jam scriptorem habere (ut loquimur) sub praelo. sed et in Gallia idem moliri Carrionem. Itaque destiti, et sollemni meo more non intervenire laboribus cujusquam volui aut laudi. nobis in alio agro satis magna parata seges est, si ad colendum vires suppetunt et valetudo. Tacitum cum pleno integroque commentario vulgare iterum paramus. De Tertulliano et Arnobio quod hortaris, fortasse aliquid possem (fateor enim utroque scriptore eo delectari me, et aliquid in iis plus videre, quam vulgum) sed nescio quomodo languet animus, et, ut nunc res est, vix sustineo, quae suscepi, nedum ut tollam novum onus. Janum Guilelmium jure laudas, et gratulor ipse Germaniae, quae, uti auguror, habitura in eo novum sidus. De Palmerio jamdiu nihil. Illud tibu nuntio, Scaligerum mihi scribere, apud Typographum esse libros septem de emendatione temporum. doctum haud dubie (hominem enim nosti) et laboriosum opus, et vobis etiam Theologis futurum in usu. nec plura mihi nunc permittit tempus. Tu vale, vir Reverende, et me precibus tuis apud aeternum patrem juva. Lugd. Batav. postrid. non. Octob. 1582.
LIterae Fridericus hic Holstenius, naturalis naturalis filius Ducis Holsatiae, in Belgium missus studiorum caussa. de eo quaedam epistolae sunt in scriniis inter Lipsium et Antonium Cauchium Ultrajectinum, qui ejus curam agebat, de pecunia ipsi suppeditanda et rebus domesticis. postea in Galliam abiit, Lutetiae et Biturigibus operam juri daturus. ut ex epistolis MS. Lipsii ad ipsum Holstenium colligo. de eo agit Lipsius in Epistolis, quae editae sunt post Hottomanni epist. pag. 447. unde apparet apud Lipsium vixisse, eique ab Holsatiae Duce sumptus esse suppeditatos.
ANnus agitur quartus, Juste Lipsi, ex quo nobis Thraseam tuum debes. Mala fide nobiscum agis, cum et tu solvendo sis, pecuniamque paratam, atque in id sepositam habeas: et nos illo, veluti commeatu, ad hoc difficillimum iter conficiendum destituamur. Cui, obsecro, seculo, opes istas servas? meliora et aequiora tempora spectas? Et quis, plenis horreis, in vilitatem annonae respicit? Quin prome, in tanta penuria, quae habes condita; et tot miseros, quos famis enecat, exsatia. Medicus, si pharmaca sua grassante universali morbo, in pixides abdita recondat, medicus non sit, et poenam publicam mereatur. Haec tempora, Lipsi, Thraseae tempora sunt:
Groslotio nostro, cum alta, in speciem, apud nos pax, neque gravis haec tempestas, nisi prudentibus, praevisa esset. Sed, ut placido mari, gubernatorem negligimus: ita disputationes istae, rebus ex voluntate fluentibus, aures feriunt, nec penetrant. Ut autem me, e medio peregrinationum cursu, turbatae patriae nuntius revocavit; et in hoc mare, infame naufragiis, incidi, tum ipse mecum
Concideram animo, perieram, nisi animum mihi et virtutem Constantia tua revocasset. Dicam de te, merito tuo, quod de Sextio Seneca noster. Vivit, viget, liber est, supra hominem est: dimittit me plenum ingentis fiduciae. etc. Multum Constantiae tuae debeo: Velim et Thraseae debere, et per eum in societatem illius venire, qui
Sed inprudens, ex creditore facio me debitorem: imo vero volens et prudens debitum agnosco: et tibi, Lipsi, ista debeo lubens. Tu modo, ea nobis crede, quae cum credideris, erunt nihilominus apud te, et erunt apud te clariora atque splendidiora: nos autem augebunt divitiis ingentibus, et fortunam timere nesciis. Nosti Ennianos versus,
Vale, vir Clarissime: et nos praeceptionibus tuis porro instrue, et ad imminentes casus confirma: Douzam, Donellum, Vulcanium, caeteros istis amicos nostros salvere jubeo. Francofurto ad Moenum XI. Kal. Maj. CICICXXCVII.
JE vous repeteray, ce que de vous ay escrit de Paris. L' Amour et le respect, que je vous porte, s'engendra en moy a l'heure mesmes, que j'eus jette l'oeil sur vostre premier ouvrage: Ut vidi, ut perii. Il y a vint a quatre ans, Cest Amour et ce respect sont venus en moy jusques a la perfection: a laquelle ils s'arrestent. Je le diray avec verite, Monsieur: Je vous ayme, et vous honore par dessus tous ceux, qui font profession des bonnes lettres et de sagesse. Aussy estes vous par dessus tous. Permettez moy en vous aymant, que j'ayme aussy mon Pays, et que je luy en rende preuve, mesmes en vous aymant. Tous les plus beaux fleurons
de scavoir, ont honore nostre France, ou de leur naissance, ou de leur presence. Vous seul, qui estes, certes, la fleur des fleurs, ny avez encores mis le pied. Et rien ne nous default que vous, pour la perfection de cest honneur des lettres, acquis par vostre jugement mesmes, a nostre nation: Ne luy envyez pas plus long temps ce point d'honneur: Vous y estes desire: Vous y estes appelle: et ce par la voix de tous les gents de bien: par la voix du Prince: Prince, duquel j'ay assez dict, quand je l'ay nomme. Son nom porte son los avec soy: Sa Majeste m'a recommande de vous en escrire, et d'aprendre de vous mesmes vostre volonte. Il vous offre telle profession a Paris, que bon vous semblera: et six cents escus de gages, avec moyens de faire le voyage. S'il vous plaist d'y entendre, vous aurez incontinent un Gentil homme pour vous conduire. J'ay ouy le Roy parler et discourir de vous, avec tel feu, qu'il estoit ayse a juger, qu'il brusloit au dedans d'un desir, de vous voir et honorer. Monsieur donnez ce contetement a ce Prince: Faites ce bien a nostre France, et aux lettres, et m'obligez particulierement de cest honneur: Moy, Monsieur, qui suys et seray a jamais.
De Sarbruc. 12. d'Octobr. 1594.
Votre tres affectionne serviteur et obeissant disciple
BONGARS.
BEne factum quod non ista etiam perierint. Quid enim jam non timendum? sed ego, mi Egmonde, tutissimam viam puto, uti ad Plantinum. aliis, qui amicos se dicunt, ne quid fide; re experior fidem mansisse apud paucos. Percussisti me autem in litteris de illo Lampusnatus diu post hunc annum prodiit. nec Annibal Scotus videtur esse, qui demum 1592 prodiit Francofurti. nisi antea in Italia ediderit Tacitum Scotus. ex sequenti epistola patet notas maxime politicam disciplinam illustrasse, ut Scipio Ammiratus, Malvezzius instituerunt. sed hi etiam post hanc epistolam prodierunt. Julii etiam Salinerii prodiit demum A. 1602. hunc forte Lombardum Lipsius innuit in praefatione editionis sui Taciti, de qua hic agit, A. 1580. August. Politica non attigi etc. et audio jam esse, quibus proprie ea cura.in suum cognomentum Imperatores adscisci. monui, Tiberium non usum eo nomine. Falso: repperi enim postea in nummis. sed fortasse verius in eo loco legerimus, imperaturos. Haec taliaque si alii notabunt, quaeso indica. Id enim amicis, et praesertim apud me, qui non libenter aberro, et libentissime in viam reducor, Explicit submonitio tua verissima. nam morem explicandi volumina tenes. et vide aliquid Senecae Epist. LXXIII. initio. de Impraesentiarum fateor, me doces. nunquam enim mihi fuerat in mentem. Nec displiceat etiam Impraesentiadum, ut Hauddum, iteradum, memoradum etc. illum, quem scribis Antverpiae esse, ita audio ex literis Plantini, hominem, ut scire te volo, nigrum, et quem pernovi tarde: non enim sero. ita capimur saepe adolescentes ab iis, qui ore tenus doctrina exerciti, animum bonis artibus non induerunt; ait noster. Tu, Egmonde, egoque coeptam amicitiam cum fide colamus, et majorum exemplo. D. Busbequio ex animo me commendo. Lugd. Batav. IV. Kal. Maj. 1581.
LIteras a te accepi, sed unas. alteris credo factum, quod jam ante, quod nollem. At Tacitus mihi redditus salvus; cum Lombardi illius commentariis dico, quos, ingenue pronuntio, titivillitio nollem emptos. tamen etiam facit se magnum, et velut alterum Platonem, qui leges et deliberat nihil delibero, quin rem tetigeris. At enim Poetae (nam exempla praeter illud Horatii plura) deliberare, non delibrare. Scio. sed litera scilicet insita et recepta in sermonem vulgi. Ampla sacerdotia apud Crispum non aliter exaudio, quam ut virum amplissimum in dignitate. nam lucra ne magistratibus quidem tunc adjuncta. unde Sacerdotiis? Imagines tempore regum non censeo in usu, ne ipsis quidem regibus. Quod Livius sic loquatur, non id rarum, ut phrases veteribus aptent sui aevi. Nec Virgilium quidem ex fide historiae audio, atrium Latini regis cum imaginibus depingentem. nos in manibus habemus Saturnalia
DUpliciter erras, mi Egmonde, qui et studiis immori me censes, et ea caussa siluisse. Primum enim lente et fastidiens tango libros (valetudo ita fert) deinde ut diligentissime ibi sim, non tamen illa, aut ulla res me abstineat ab alloquio tui. Itaque jampridem scito respondisse me ad tuas. nec ambigo, quin eae litterae jam perlatae. de Saturnalibus, tu et ille virorum maximus nimis amanter. sunt mihi reliqui (ut vides ex partitione) libri tres, quos in tempore edam. languor tatum hic abeat et nausea ad res bonas. nunc urgent me ut reliqua ad Tacitum. in eoque sum. Utinam mihi copia judicii unius illius viri? Cujacium dico. Nam ego per me interdum exorbito: et ubi pedem maxime figo, labor. Quaedam etiam sunt, ad quae non adsurgo. Itaque ponam aliquando hanc meam frontem, et sumam alienam, foresque pellam amicitiae illius, quas aperuisse eam scio minus dignis. Nam de illo Caerrione. vid. 1. Cent. Misc. 100.Castanaeum esse apud vos, reducem e legatione Romana. Scaligerum item exspectari. Saluta, sodes, a me magnos viros, si occasio feret. utique Cujacium, quem Deus jure imputat huic aevo. Tu me ama, et quid rerum istic geratur, fac me crebro certiorem. Vale. Lugd. Batav. prid. Eidus Majus CICICLXXXII.
TArdae tuae litterae, et vere mihi exspectatae. Nam ex iis locis jam diu ad nos nulla benevolentiae aura. At nunc largiter. de judicio sine adfectu, quomodo non triumphem? qui vel nominari ab illo viro Scaligero jam pridem mihi usus: et frui defruique ambrosiam illam licuit, via litterarum, plus semel. redibo scilicet ad epulas, simul acceptum mihi de reditu illius Laconem hîc et alibi vocari puto.
De Agellio adsentior. exspectemus: etsi exemplar meum missum jam ante menses tres ad Plantinum: scio trecentos aliquot locos vero judicio emendatos, e quîs fieri non potest; quin quicumque prior est, delibet plerosque. sed non est tanti. contemnere jam ista coepi, imo videre in plerisque miseram et jejunam ambitionem. De Arriani loco bene Scaliger quod monuit: vellem in pluribus et alii plures. Nam Tacitum in folio jam divulgamus, cum pleno commentario in omnes libros. sed de Lugduno nostra turbata, quis laevus et levis vobis auctor. Nam nos quidem in alta pace, nisi quod Lamb. Danaeus Theologus discessit, cui nescio quid contentiunculae cum ministris inciderat super Disciplina, uti vocant. Nosti genus Johannes Holmannus, cujus vita est in Athenis Batavis. hic legavit bibliothecam suam Academiae, quae exordium et fundamentum publicae primum fuisse dicitur: obiit secundo die Natalis Christi 1586. miror, eum praeteritum a Meursio.Busbequium patronum. Pithoeos etiam, si convenies. sed heus tu, de factis tuis cur siles! differs opus? nec enim, credo, abjectisti. utilis sane ille labor fuerit, et ex re antiquitatum. Carrio item ubi et quomodo agit? nec enim id scribis. Haec et si quid aliud ibi, fac, per te sciamus. Leidae Octobr. CICICLXXXII.
PAullo magis duo menses sunt, mi Egmonde, cum ad te litteras dedi, quibus significabam de Cujacii Liviis receptis, qui sane diu in itinere haeserunt, et tarde ierunt per caerulas illas vias: venerunt tamen, et spero usui mihi erunt in iis, quae paro. E Gallia vestra jam pridem nihil audivi, nec vidi quidem, praeter emendationum libros Carrionis, de quibus taceo. Scaligero exortos aemulos audio, nescio quos, et a qua insula. neque de caussa satis scio aut argumento: Rumor tantum aliquis me adflavit. sed quis ille tam laevus, et sui prodigus, qui provocat illum Hectorem? libros ejus de Temporum correctione
Cujacius quid agit? et in quam jurisprudentiae partem radios suos spargit? Ego quidem in philosophia hos dies fui (scripto et stilo hos dies, cogitatione et studio semper) et scripsi de Constantia, quae vides. Exemplaria enim transmisi Busbequio, Cujacio, Scaligero, Pithoeo, et tibi. Adjunxi etiam Amplissimo Brissonio; cujus Formularum libri, deus bone! quam nos juvant! Ceterum editur iterum Tacitus noster, cum justo commentario in omnes, aut plerosque ejus libros. de Fastis Ovidii scripsi in nuperis literis quid sentiam, et quid suadeam: Crede dignum studium ingenii tui et diligentiae decursu. sed quid audio? Donellus a nobis abiturire videtur Altorfiam versus. ita, appellant novam scholam a Noribergensibus coeptam. At nos civicae turbae exercent, quas video, audio et contemno. Vale, et ad me, quaeso, omnia minutatim de Cujacio, Scaligero, talibusque viris. Ego te amo et amabo. Lugd. Batav. Non. Octob. 1583.
TUne Romae? Laevam meam mentem, quae te Lutetiae esse censebat. sed litteras a te nullas accepi, et doleo, imo irascor, si tamen tua haec culpa: Nam illas, quas misisse te dicis, et in quibus de notis ad Tacitum Memmii, non vidi, nec tamen perire eas facile est, si missae ad Plantinum; tamen quicquid hujus est, et approbo consilium tuum, et gratulor in eventu. Certe reginam illam et dominam rerum videri et calcari a te praesente oportuit, quae auctor nobis et fons tot ingeniorum, tot scriptorum. Mea de Constantia, nisi fallor, jam certe accepisti. Si non, misi tamen exemplar ad Franciscum Bencium, a quo sumes, inspiciendum. judicium tuum et aliorum
Muretus visusne etiam tibi alienior? non ego ab illo. Amo virum, et amavi olim, nescio qua inclinatione naturae; Aemulatiunculae quaedam intervenerint et velut fumi, quid ad rem? nunquam obscurabunt hunc ardentem in me ignem. Nugae sunt, de quibus contendimus, et hoc scio judicare Muretum ipsum. De D. Bencio, haut exprimam verbis ullis, quam mihi gratum. inhaerent scilicet veteres illi amores, quos spatia annorum nulla deleverint aut locorum. Scripsi ad eum, et fac, exosculer amicam ejus manum. Etiam Wincelio respondi benevolo in me, ut video, etsi adhuc ignoto: Illustrissimo Sirleto voluissem exemplar Constantiae transmitti. sed verebar, ne cresceret sarcina, et tardor in facere, donec de judiciis mihi constet ejus gentis. spero quidem me nihil in rebus illis arduis, nisi rectum, nisi purum: quid si tamen deflexi? sed redibo in viam monitus, nec unquam in me pertinaciae crimen. De iis, qui illic me amant, habeo gratiam adfectui; qui carpunt; ignosco item adfectui. Homines certe sumus. nec ego inter inerrantes aut impeccantes. Scio multa in prioribus illis scriptis meis, quae refelli possunt, imo debent. sed quid torquentur? ego ipse eam operam jam sumsi, et recudi omnia mea Critica jubeo, (Plantino cupiente) et compingi in volumen unum. scripsi de Amphitheatro nuper, et facem aliquam huic rei praetulerim fortasse apud Italos ipsos. Res nostrae porro turbant. At tu me illuc invitas. quî possim, cum uxore et familia? Lenta illa vincula, et quae haut facile rumpam. alioquin animus mihi nunquam alienus ad illo solo et coelo. Consilium tamen fortasse aliquod capiemus aliquando, Persei sive Daedali. Interea tu me ama, tui peramantem, et quos volentes nobis reperies, saluta inter eos Fulvium Ursinum. Leidae Non. April. 1584. sed heus tu? de epistola illa meo nomine sparsa per Galliam securus es. Notus jam auctor, nec quidquam de me, aut ad me. Antonius Trutius, dictus Lyranus, quia ex Lyra oppido oriundus, sub ipsis initiis Academiae Leidensis Philosophiam docuit, et Aristotelem explicuisse ex Actis Academiae XIII. Jun. 1582. disco. Interfuit etiam 1592. Inaugurationi Collegii Theologici.Antonius Lyranus plurimam tibi salutem impertit.
PArtem literarum tuarum Plantinus mihi legit, non sine dolore meo et morsu Manlius sit nescio. nisi intellexerit Christophorum Manlium Gorlicensem, quem ut Poetam elegantem, et Historicum insignem et diligentem Lusatiae scriptorem, celebrat Celeberrimus Con. Sam. Schurzfleischius in operibus Hist. Politic. dissert. XXVI. pag. 429. et dolet illius memoriam fere exoletam, cum Joannis Manlii, Collectoris communium locorum, sit celebratissima. pauca ejus disticha et epigrammata conjeciit Gruterus in tom. IV. Deliciar. Poetar. German. pag. 244. et seq. inter quae non inepta aut inelegantia deprehendes.Manlium ego tetigi? ne cogitatione quidem, nedum stilo. Suffridum
Manutium, quam Victorium, quam me ipsum. Quid habent lenes et leves illi joci, quod pungat, quod penetret? nec summam quidem cutem stringunt, adeo sanguinem non eliciunt. nam de te inquietando, si unquam cogitatione egi, vita mihi inquieta sit. de nomine solo mihi notus es, et tamen (pro judicio quod de te est) beneficio potius, quam injuria adfecerim. Idem tibi de Duza spondeo. Pone ergo hanc curam: nec jambos aut tele eorum exspecta, qui adeo a laedendo absunt, ut nesciam an remorsuri sunt advorsus. de Imperatore laeso me movit magis. Nam et antea rumusculos inaudieram. sed prudentiam tuam et usum rerum appello. ineptos aliquot et solo titulo poetas tangere non potui sine injuria Imperatoris? Ego illi vim potestatemque tribuendae laureae eripio? creandi equites, comites? abest, Metelle, abest. risi duntaxat illos, qui obrepunt ad honores eos merito nullo suo. Qui iis suffulti spernunt contemnuntque nos ex alto; tanquam si doctrina et poesis manare etiam possint ab Augusto fonte. atqui ab ingenio sunt. servilia reliqua. et
V. C. binas tuas accepi, sed in charta eadem, tempore etiam magis, quam argumento diversas. commendas Succam; quam non frustra, imo unicum negotium mihi est, nec aliud nunc curo quam ne curem. Vale; mi Metelle. Saluto Ximenium et Hartgerum. Leodici XV. Kal. Sextil. CICICXCII.
AD vos Hartgero Hanoto Coloniensi, qui has tibi reddet, proficiscenti, tibique petenti commendari, quia familiaris est meus, et eum Carolus Utenhovius amat; literas ad te ei negare non potui. Est enim adolescens bonae frugis, mihique magnae spei semper visus est, tuique studiosissimus. Isthic habet negotia quadam, quae auctoritate apud Lampsonios nostros, et aliquot alios tua se sperat posse conficere. Si eum igitur juvaris, gratum nobis erit intelligere, aliquid illum consilio tuo consecutum. Mihi praelegit paucis abhinc diebus descriptionem Petro Gillio, Vascone, viro non solum Graecae ac Latinae linguae doctissimo, verum etiam sedulo naturae animalium perscrutatore, qui a Francisco primo Galliae Rege in Graeciam missus fuerat, ut libros manuscriptos
Josephus tuus Scaliger, et ut omnia denique piscium Graeciae totius et Nili genera notaret. Illum ergo adfirmasse mihi, se in Asia iter cum Elephante, quem Solimanus Francisco primo Regi dono mittebat, per quindecim plus minus dies fecisse, et ejus indolem, mores, ingenium ac virtutes, quo eas in commentarium referret, diligenter observasse. Inter egregia ejus belluae complura, raraque facinora, singula enim referre prolixum foret, hoc animadvertisse, neque semel, sed saepius oculis inspexisse: cum fessus videlicet Elephas ex itinere in hospitium advenisset, ingressum e vestigio fuisse pabuli causa stabulum, et si quadrupedem in praesepi repperisset, una cum eo cibum, tanquam socium, sumpsisse, Deinde vero, ubi esca sibi adferretur, ex ea, illi quadrupedi duplum, vel triplum etiam, dimidiamque partem gratitudinis causa, reddidisse. Sed ad famam, quae hîc de te, abhinc trimestri, crebra fuit, venio. Multi narrarunt, idque pro certo, te a magno, quem appellant, Etruriae Duce, ad ejus populi res gestas conscribendas, et publicum bonas literarum, et eloquentiae artes docendi munus, annuo mille octingentorum Coronatorum honorario fuisse Florentiam adcersitum. Quod honorarium, antea nemini in Italia vel alibi nostro saeculo concessum, legi vel audivi. Itaque tibi gratulor, te unum ex omnibus delectum, cui haec laus, merito, propter insignem tuam doctrinam, cujus tot tua exstant praeclara monumenta, debeatur. Doleo equidem, cum causas ignorem, hoc munus, quod ad Belgii tui gloriam pertinet, abs te recusari. Praefers fortassis domesticum otium, honestamque quietem externis pompis et ambitioni. nec tantos labores, opinor, valetudo sine incommodo ferret. Reliquum est, ut abs te petam, quod ad nostra Antiquitatis studia spectat, num Asconius Paedianus, commentationem librumve de origine Patavina scripserit, quinamve alius e veteribus: Quid porro sit vetustis in sepulchris SUB ASCIA DEDICARE, vix, anne ligneum poni, donec lapideum, marmoreumve struatur? intelligo. Gratum mihi feceris, si mihi duos hosce nodos explicaveris. Petrus Ximenius, Utenbovius, et Toelemannus Pomeranus, Mylius Typographus et simul Senator urbis Coloniensis, vide Valerii Andr. Bibl. Belgic.Arboldusque Mylius, qui propemodum mortuus revixit, te peramanter salvere jubent. Suffridusque Petrus, qui tibi suum de Frisiorum historia librum, ut de eo judicium tuum feras, missurum ait. Vale. IX. Kal. Martias oo DXCII. Colonia Ubiorum Agrippina.
ETsi Laevinus Succa; vir doctrina, cloquentia, summaque probitate, clarus, esse mihi ad te potest epistola; multo quidem luculentior, quam alia scribi a me queat: quia tamen, postquam Leodio Lovanium concessisti, nullas ad te litteras dedi; nec postremis tuis respondi, ne quibus imagine donasti tui; ne tui oblitus videar, paucis indicare tibi volui, mihi gratam illam fuisse. Ecquid enim esse longe gratissima non possit, cui tua manu subscripsisti me adloquens, EGO ME D. DEDI? Ego vero, Lipsi, ME TOTUM TIBI TRADO DEDICOQ. In quam imaginem tui epigramma lusi in hace verba.
De privatis rebus, sic habeto. Ximenius noster, animo valet, et corpore, nervorum tamen crurium, etsi sine dolore est, debilitate sic adficitur; ut scamno, tanquam Lectulo, decumbens, semper haereat. Utenhovius Horatii, ad Davidem, transtulit Lyrica. De se loquitur. nam tibi scribit. Cujus Carminum praeco est, Succa noster. Isembardus historias omnes vorat, earumque res, verbis ornat, et eas, ut scis, eloquenter explicat. Ceteros praetereo, qui te omnes uno ore laudant, et tamquam Belgii Varronem concelebrant. De Rep. nihil habeo, quod ad vos jam pervenisse non putem. De Gallia, mirantur universi subitam Navarraei conversionem. Si pietas non spectatur, imprudenter eum fecisse narrant. Nam; Calvinianos ei non amplius auxilia laturos ferunt: cum factus fere totus Catholicus, eos Aula ejecerit. Catholici autem, ei non fidunt. Immo ne quidem Pontifex eum Ecclesiae sacris restituit. amplius esse cogitandum, censens; et cum Hispaniae Rege de re communicandum. quo, cum is Rex sit Catholicus, Francus vero Christianissimus; hi duo Reges, pace coeant, ut una foederati Ecclesiae labanti fulcra sufficiant; alioqui brevi ruiturae. verba certe plena sapientiae, modo fiat. Itaque, oportere Navarraeum factis exprimere, quod verbis promisit, juravit, et subscriptione manus est testatus. Nimirum: se esse, perpetuoque fore, Catholicum. In ea religione vivere; vivereque velle, ac mori. Quod si ab ea, vel latum unguem, desciscat; censere, se incapacem regni. Quibus testimoniis haerens, peregrinationis ergo, Beatam virginem Deiparam, Carnotensem, Dionysii Fano, pedes invisit. Fastorum Ecclesiae Romanae sacra festa diligenter observari sanxit. Diebus prohibitis,
AB eo tempore, quo isthuc Leodio migrasti, mihi nuncius defuit, qui ad vos iret, et huc rediret; quae causa fuit, ut hactenus nihil ad te scripserim. Nunc vero gaudeo egregium Adolescentem Gerardum Krachtium isthuc ire, et reversurum. Primum quod studiis Jurisprudentiae deditus sit, et eruditus, atque mei amans: tum vero etiam Pighii nostri Nepos. Quamobrem abs te peto, ut eum humanitate tua compraehendas, consilioque tuo si qua in re opus erit, juves et per eum mihi respondeas. Isthic habet fratrem, qui navat operam Theologiae; Gymnasium vestrum deserere cogitur; Batavos enim omnibus suis edicto mandasse, ne in Academiis provinciarum Regis literis incumbant, si fecerint, illorum bona addicenda Fisco. Nimirum subditus legem Domino suo praescribit. Consanguinei mei Sequani (quoniam multis annis ab iis jam absum, nec tam cito ad eos redire possum) a me petunt, ut eis effigiem meam vivis coloribus ad vivum depictam, mittam; quod eis negare non potui. Quia autem tanta est ubique nominis tui celebritas, ut in Sequanis et clara omnium voce praediceris, a te flagito, ut aliquod in eam Epigramma conscribas, quo de tua erga me voluntate et amicitia testari valeam. Tu certe mihi gratum feceris. Ei picturae symbolum addidi meum: est in mari navicula cum clavo, qui conspectu Cynosurae, ad portum contendens, regitur, adjectis verbis RECTO CLAVO; nempe clavus sine iis verbis obscurus est, et verba sine clavo intelligi nequeunt. Hoc tamen ea conditione a te peto, si tibi probabitur, sin minus audaciae, quae modestiam superet, condonabis. Audio Peifferum, Viduae Principis Christiani Saxoniae Electoris Cancellarium, et Dresserum, Academiae Lipsensis bonarum artium Doctorem, de genere latine dicendi tuo (te tamen minime nominato) orationes duas scripsisse. Hîc non prostant, eas fortassis habes. Huc propter pestem grassantem, Marquardus Freherus, Augustanus, JC. et Electoris Palatini Consiliarius, Heidelberga venit, intra tamen circiter octo vel decem hebdomadas ad eum reversurus est. Cum quo amice locutus fui, de te sentit magnifice, teque meis literis, siquas ad te darem, suo nomine salutari jussit. Plurimi sane te, merito tuo, facit, et amat. Utenhovius ad te (ni fallor) scribet, conqueritur, te suis ad te literis nihil responderi. Ysenbardius hic est, Bruxellam (ut arbitror) brevi rediturus, tuique memoriam ita conservat, ut eam Elogiis pro dignitate non semel ornet. Gratulor tibi, mi Lipsi, quod hoc rerum statu historici Belgici munus susceperis. Tali scriptore opus est nobis, qui admirabili rerum varietate nutamus. Et quia fortassis, provinciae
Pembruckius, cujus Gentilis, Caleti ab hinc annis multis praefectus erat. Caesari proposuit, Turcae nomine, pacis conditiones. Si Caesar Turcae quae hoc bello occupavit redderet, atque etiam Strigonium et Javarinum, eique tributum, quod ante pendebat, duplicet. Porro ut Transylvaniae Princeps Lippam ei reddat, et Ducis ac Principis Transylvaniae antiquato nomine, se Waiwodam tantum nominct. Imperator respondit se amplexurum pacem, si Mahumetes quae cepit restituat, Javarinum imprimis, Agriam vicinaque loca; omneque tributum aboleat. Transylvanus autem contestatur, se nihil acturum esse de pace, nisi ex consilio et autoritate Imperii, ac caeterorum orbis Christiani Principum; illorum enim hoc interesse magnopere. Ecce tibi quid nam Turcae foederati per Legatos suos. agant. Christiani tamen (si Diis placet) esse volumus. Inter nonnullos audio disputari, te jam historiam tuam Belgicam Regiam coepisse scribere, fuique rogatus numquid ea de re quidquam intellexissem, negavi. Quid me respondere velis, significa. Idem Suffridus Petrus noster (qui te perhumaniter, salutat) petit, et quae de ratione historiae tuae cogitas, et quem potissimum imitari ex veteribus velis, scire avet. Tibi scripsisset, sed adhuc aqua intercute, quae nobis eum propemodum abstulit, nondum curatus, decumbit. Ego vero tanta oculorum obscuritate premor, ut nec (uti vides) mea manu scribere, imo nec legere valeam, tento remedia, sed parum proficio. Vale ex Ubiorum Colonia 17. Calendas Januarias MDXCVI.
ET amor tuus, et cura de me, vir amicissime, magnae mihi voluptati. nec ille praeter fidem tuam est. nec haec praeter rem et tempora, in quibus versor. Jactamur enim, mi Benci, una cum patria: nec consistere nobis. licitum per internas, externasque clades. Quibus tamen in turbis omnia potius, quam me deseram: et efficiam ne quid in me conferri possit jure, quod culpam habeat apud Bonorum titulo ornat. et seq. epist. magis aperte mentem aperit. Bencii laudes vid. Cent. 11. Misc. 54. laudat etiam eum, quod Jesuitis se aggregarit I. Centur. Epist. 52. et ex reliquis epistolis apparet, illum consilia de reditu ad Romana sacra cum eo communicasse. Bencius vero discipulus Mureti, doctissimus, et Latinitatis elegantioris studiosus fuit, ut Orationes et Poemata ejus satis produnt. obiit 1594. ut ex Epistola ad Borromaeum scripta a Lipsio Kal. Sept. 1594. patet. mortem ejus dolet III. Cent. ad Belg. 16. et IV. Miscel. 78. sed dum consulo Alegambu Bibliothec. Scriptorurn Societatis Jesu, video ibi dici Bencium jam annos XX. natum esse adscitum in societatem XV. Kal. Jun. 1570. An Lipsium id ignorasse dicemus? qui A. 1567. et 1568. Romae familiariter cognoverat Bencium, et A. 1584. demum intellexisser? nescio quid dicam.
TAndem aliquando, ubi esses, et quid ageres, Lipsi eruditissime, mihique semper merito carissime, cognovi: quod quidem ita explevit animum meum gaudio, nihil ut per multos jam annos ad aures acciderit jucundius: cum praesertim, vere ne... An qui amant ipsi sibi somnia fingunt? conjiciam te non esse immemorem nostri. Quod si est, ut opto, et jam spero: et gaudeo mihi ipse, et gratulor amicitiae nostrae, et tibi, amice, immortalis immortales gratias ago: cujus tanta humanitas est, ut non gravatus sis in me derivare aliquam partem cogitationum tuarum. et das amori hoc tu quidem. Neque enim puto excidisse tibi tempus illud, cum erat nullus dies, in quo non multas horas suavissime una consumeremus, ambulando, sermocinando, lectitando. Cujus ego sane rei non memoria tantum delector, sed etiam glorior commemoratione; cum de te tuisque rebus, apud viros graves, inter quos interdum mihi esse contingit, habetur sermo: ita ut cum uno ore praedicemus, et admiremur omnes, et summum ingenium tuum, et refertissimum Pectus admirabili cognitione plurimarum rerum, et acutissimum scribendi genus, in quo familiam ducis, ego novo quasi sumpto exordio digrediar in laudem suavissimorum morum, et mihi jamdiu cognitae perspectaeque comitatis ac benevolentiae tuae. Quod cum intelligunt ipsi, et te suspiciunt propterea magis, et mihi propemodum irascuntur, quod non colam veterem amicitiam assiduitate scribendi. sed quid agerem, qui ad te scripsi tam saepe, nec a te
Petrum Venium, qui etiam tuis me verbis salutavit. sed quid? si earum fructus ad omnes pertinuit ante, quam mitterer ego in possessionem. ex quo videlicet intelligis non fuisse mihi redditum, quem constantissime cupio optoque, librum de Constantia. Revertor ad Venium: cui plurimum me debere confiteor: quod ad me sua sponte adiit, quem sciebat esse (sciunt enim jam hoc omnes) tui cupidissimum. Ille vero omnia de te mihi belle jucundeque narravit: Unum illud me vehementer percussit, quod nuntiavit, te non imbecilla tantum sed etiam affecta esse valetudine: causam addidit, istius caeli gravitatem. exclamavi illico, et ingemui. An deportatus est in illas insulas vir unus omnium elegantissimus et politissimus, ut sit ei in illis contabescendum? Nam quae invidia porro erit nostro saeculo, si hoc prodatur annalibus? quis maeror erit meus, quod desiderium litteratorum? sed ardet Belgium bello. non ne istinc. pedem?... Cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis? malo enim id tibi subjicere, quod tibi esset, censeo, honestius, mihique jucundius. Mi Lipsi, mihi crede, amat te nostra Italia, libentissime exciperet venientem, occurreret, et in aliqua cathedra collocaret: ut cujus scriptis librisque jam diu capitur, ab ejus penderet ore aureum fundentis flumen orationis. Suscipe quaeso hanc cogitationem utilissimam rebus tuis, tuo nomini amplissimam. fac te intelligam non esse abhorrentem ab nostro consilio, ut possim id probare, si tibi ita videbitur, testimonio tuarum litterarum. omnem movebo lapidem, per magnos viros, et principes, notos, ignotos, enitar, laborabo, et si Deus volet, efficiam, ut optimis condicionibus accersaris ad aliquam Academiam. o si ad Romanam. quam ego te libenter, quam arcte complectere, quam praeclarum mihi viderer cepisse fructum praesentis solicitudinis meae. Interea dum quid tibi agendum sit statuis, dum deliberas, etiam si sit certum, non; sed absit omen. consolare me non numquam epistolis tuis. Instilla huic tuo amiculo non nihil ex illo tuo nectare, respirabo. Cogita item atque excogita rationem, qua mutuas litteras demus: qua mittas ad me gustandum et regustandum mel istud Hymettium, quod ut apis e floriferis Musarum saltibus aurea delibans dicta Philosophorum et Philologorum fingis assidue. sed ita, ut ne sis nescius, ut nulla mea impensa. neque enim te fugit, ad quam anchoram navem alligaverim. Neminem profecto habes, qui ad plenissimos et dulcissimos sapientiae tuae fontes accedat avidius, vel haurire ex iis largius, quod effundat deinde in hortulos, qui quotidiana opera irrigantur. ego si quid e quercu umquam exsculpsero, quod videatur simile simulacro, faciam te, si hoc non nolle intellexero, participem et censorem mearum ineptiarum
Muretum nostrum scis biennio ante mortuum esse. Habui Laudationem incultam omnino et horridam, sed plenam amoris dolorisque juscissimi. eam fortasse ab Egmondo accepisti. cui si istic est, ut dicas, si abest, quandoque ad eum scripseris, ut adscribas meo nomine salutem, te etiam atque etiam rogo. Vale, Musarum decus, Romae IV. Id. Quintil. CICICLXXXVII.
Habes exemplum epistolae, quam misi anno superiore: quam ex eo videlicet ut acceperis vereor, quod non respondes. Hinc, obsecro te, ut certo sciam te accepisse, responde, et me ama. Romae. Kal. Quintil. CICICXXCVIII.
NIhil aeque scriptum esse ex animo velim putes, Juste Lipsi, atque haec pauca, quae ad te exaro in improviso Viltii nostri discessu: nostrum enim appellem licet, si nullam aliam ob causam, quamquam et sunt aliae multae, ob hanc certe, quod tuus est. Nam si omnia amicorum communia, cur non tua, meaque, si modo aliquid in hac mea vita meum est, eadem lege teneantur? Quid autem fieri potest, quam ego sim, in amore tui ardentius? et suggeret tibi, opinor, hac de re, aliquid Viltius, qui me persaepe audiit et privatim et publice de tuis laudibus pleno ore dicentem: et cum superioribus ceteris, quas ad te misi, hae quoque litterae testes erunt animi mei: sed neque exprimet ille dicendo, neque ego expromam scribendo umquam, quod superat omnem cogitationem. Tu nostri immemor: qui ad me his quindecim annis ne litteram quidem. At, et loqueris de me, ajunt, peramanter: et circumfertur Bencio nondum redditum fuisse Lipsii responsum, quod in prima editione. 11. Centuriae Misc. est Epist. 79. in sequentibus 75. quam editam epistolam se legisse, non scriptam accepisse testatur Bencius in seq. Epistola.Bencium epistola. Quid, si ego nihil audio, et tuam manum non video? si conjicior in turbam? Non ego consimilem ludo ludum, qui te habeo eximium. Vis facere, ut huic tuo amico exiliant lacrimae prae gaudio? Vis veterem emendare culpam? Mitte ad me illos sapientiae tuae atque eloquentiae thesauros: cum quibus ego non contulerim Persarum montes, non atria diviti' Crassi. da operam, quod potes, ut paratum meum influant in sinum: discam alia ferre humanius, et lenietur aliquo modo desiderium tui. Quamquam, o si te liceret. in hac patria communi inspicere? o si hisce hauriem orationem auribus, quovis melle dulciorem? o si meus Lipsius in hac viveret luce, et theatrum haberet dignum magnitudine virtutis suae? sed votane haec sunt amantium, an somnia cupientium? Perscribe ad me quaeso: effice etiam, ut non nihil appareat in scriptis tuis immortalibus, quod nostram affirmet posteris
EQuidem vereor meae ut litterae tibi perlatae sint, Juste Lipsi, quantum e tuis suspicor, quae, et si mihi numquam datae, numerantur in Centuria tua secunda rebus omnibus instructissima, ita plenae amoris erga me, et humanitatis, ut eas cum legerem, prope abfuerim a lacrimis. libere dicam, jucundum erat olim, a viris eruditis, quorum manibus tua scripta teruntur, intelligi me esse amicum tuum: nunc, est etiam amplum, cum frater appellor. utinam vere liceat hoc inter nos nomen usurpare: quamquam, quod ad me pertinet, ita velim tibi persuadeas, e tam multis, quos habes studiosissimos tui, qui tibi melius ex animo cupiat, quam ego unus, esse neminem. Unde id constat? testem do simplicem et alienum a mentiendo animum meum: tum quaere, ut ne nominem, quos minime nosti, de Venio, de Viltio (ita enim dicam) nostris, quid ego de acumine tui ingenii, et ubertate doctrinae, assidue praedicem: quanti faciam excellentissimas lucubrationes tuas: quas tamen quis est, qui non faciat plurimi? verumtamen hoc quoque accedit in cumulum. nam quid illud, quod cum Fulvio Ursino, quo viro et quanto? tam saepe de te? Sic enim habeto Lipsi, te desideramus, requirimus doctissimos sermones tuos: qui etsi spirant in libris, tamen quantum sit ponderis in viva voce non ignoras. Sed, amabo te, semperne ero in desiderio tuorum voluminum? non iniri a te ratio potest per mutua bibliopolarum commercia, ut gratis mihi tuo nomine curentur? nunc quidem ostendunt amici, at ubi avidius degustare incepi, confestim rapiunt, ut cupiditas magis accendatur. fac si potes: sin minus, tribue hoc beneficium, ut ne ante sciant omnes, quid tu me velis, quam ego ipse: scribe tu videlicet, ut exosculer manum: significa item quid agas, quid cogites, num sit spes aliqua, quod jam dudum mirabiliter cupio, ut aliquando ad nos: et certe hic caelum salubrius, securior vita, mors minus timenda. O mi Lipsi, numquam obliviscar illius diei, cum abhinc annis fere uno ac viginti, te sum complexus magnam mei partem tecum auferentem. eritne umquam, ut te gaudeam reducto? hoc a Deo immortali precibus omnibus oro atque obtestor. sed tu quoque enitere pro virili parte. Scribis, fore tibi gratum, ut siquid ex me, ad te mittam. et feci quidem superiore anno per Viltium:
Mureti, quam Lipsius petierat, et Poemata. ea enim edidit A. 1590 pridie Kal. Octob. qua temporis nota dedicatio ejus signata est.
SCripsi ad te superioribus diebus, et mili meas aliquot lucubratiunculas in unum volumen conjectas, cum indice eorum, in quibus operae peccassent: omnia tibi credo per Moretum typographum Antverpiensem (ita enim mihi receperat amicus certus) transmissa. nunc tamen cum Christophorus Raphelengius tuus me amice convenisset (cujus officium fuit mihi longe jucundissimum, eritque semper omnium, qui me de tuis rebus facient certiorem) nolui eum ad te sine meis litteris venire, ut me noscas esse, ac futurum, dum ero, tui amantissimum. addere hîc erat animus, utinam esset mihi pars aequa amoris tecum, sed nolo diffidere constantiae tuae: Vix enim existimare posses, mi Lipsi, quam mihi haereas in animo, in ore, in oculis: quam delecter, ubi ab amicis raptim impetro aliquid degustandum ex illo melle, quod libas e Musarum ac Sapientiae pratis, ut conditum in chartis sic perfundat animos hominum, ut caelesti liquore illo mirifice recreentur. et versamur nos in floriferis iisdem saltibus, sed mel istud tuum, divinum plane nectar, nostrum absinthium videtur. admovisti os succo, non arguar mendacii: sed, si nihil aliud, quaesivi tibi gloriam comparatione deterrima: etsi tu jam pridem supra commendationem omnium te extulisti: et nos vulgavimus nostra, ut venirent tantum in manus amicorum: jam tu mihi amicus summus. quod si adhuc res esset in integro, peterem abste consilium, nunc, quando infecta reddi non potest, ejus patrocinium suscipias rogo: excusabor apud severos judices, si minus aequitate causae, auctoritate patroni: id ego, quae tua est humanitas, futurum non despero, sed, tum denique mihi persuasero, cum rescripseris tua manu: quod ut quam
Hanc epistolam accepit Lipsius Francofurti, cum Leida discessisset, ut testatur epistola Lipsii ad Bencium, quae edita Offenbachii n. XXXIX.
REverende Pater, exprimam tibi laetitiam, qua sum affectus? lingua nulla possum. Tu supple, laetare mecum, et Deo gratias age, qui misertus nostri eduxit me ex impuris obscurisque locis, et collocavit in luce meliore. Patres tuos meosque ante omnia conveni, et nunc quoque Moguntiaci iis adsum. O, mi pater, si tu me, ego te videam, profecto cum lacrymis rueremus in mutuos amplexus. Ah, quamdiu haesimus in tenebris? quamdiu per vana circumducti negleximus vera illa bona, quae sola faciunt ad salutem? sed redimus, redimus tarde quidem, sed ad benignum illum Deum sero nunquam. Tu votis precibusque me adjuva, et qui indignum amore amasti, nunc magis, cum nubes aut labes nulla officit suspicionum: Quanquam vere et coram Deo haec testor, in sensu de religione nunquam steti apud paucos. Prisca religio semper mihi proba. Egimus tamen in locis, in quibus aliter. sed bella haec nosti, et quam facile fluctu aut turbine aliquo abripimur eo, unde aegre redeamus ad portum: Epistolam tuam Francofurti accepi, quam Raphelengio dedisti. Noli quaerere, quanto gaudio et solatio mihi scriptio tua sit, cum recreer sola cogitatione amicitiae vestrae et affectus. Libellos tuos, quos adjunxisse scribis, non accepi: vidi tamen eos obiter, sed avide hîc apud patres, nam est, qui te Romae novit P. Johannes Busaeus Theologus, qui nec amorem tuum me celavit, nec libellos. Cum legero, judicia libera habebis. Nunc in via sum, et propero Coloniam Agrippinensem ad illos quoque patres, apud quos fundamenta posui pietatis et doctrinae. Plura nunc non scribo. tu me ama, et si me amas, fac ut precibus tuis et sanctae Societatis juves, et in bona via confirmer. Moguntiaci XI. Kal. Majas CICICXCI.
NIhil mihi injucundius tam longo, silentio tuo, quod privat me voluptate expectatissimarum litterarum, ex quibus cum multa de te aveo discere, tum illud maxime, quid agas, et an cogites Italiam. hic quidem rumor sparsus est, nec sane me numquam pecunia cepit, nec capiet. amo Lipsium meum, despicientem res humanas, et ea tantum meditantem, in quibus vera et solida gloria. Sed fac, quaeso, id de te ipso cognoscam. Quid enim putas? nemo est in hac urbe, sunt autem plures fortasse opinione tua, qui delectetur litteris nostris, quin te prosequatur benevolentia singulari. ita quemadmodum laetati sunt nuper tuo reditu ad Catholicos, neque enim dicam ad Catholicam religionem, quam semper animo retinuisti, cupiunt nunc audire de integro statu rerum tuarum. Igitur ad me omnes, quem sciunt esse tui amantissimum. turpe autem mihi est, nihil habere quod pro certo respondeam: polliceor tamen futurum, ut brevi habeam. sed, ut dicebam, nimium longa expectatio. urgent autem non solum amici, sed viri etiam principes: e quibus unus ea dignitate, quae est summae proxima, ipseque maximae auctoritatis, superioribus diebus cum me accersisset, diligenter quaesiit quid tibi esset, ubi pedem fixisses, an esse velis Romae, in hac videlicet luce terrarum ac gentium, ubi sit futurum theatrum clarissimis virtutibus tuis: quin et ea de re locuturum cum Pontifice maximo pollicebatur. honorificum mihi est intelligi ab omnibus me abs te amari, sed celari de eo, quod nemo est, quin expetat cognoscere, non videtur dignum amicitia nostra. et tu recepisti postremis litteris, ad quas rescripsi statim, futurum ut saepius scribas. nisi forte impedit magnitudo rerum susceptarum. nam, ut hoc quoque non nescias, percrebuit fama de tua face historiarum, quae me vehementer incendit. at nihilne umquam vacui temporis? non dabis amico petenti, vel in summis occupationibus, aliquid litterularum? et magnum videlicet negotium est Lipsio scribere. nolo uti pluribus; ne quod tua sponte daturus es, videar precibus extorquere voluisse. unum hoc addam. preme etiam atque etiam istud consilium de Italia, atque in primis de urbe Roma: et quando nihil te movet utilitas, adhibe gloriam: quae etsi tanta jam tibi est, ut augeri vix possit, accedat vel ille cumulus, pervulgari multorum sermonibus, tradique posteris, a Justo Lipsio, principe omnis eruditionis et doctrinae, cum expeteretur a pluribus Italiae atque adeo Europae principibus, Romanam urbem, domum virtutis, religionis, sanctitatis, ut prodesset amplius
ERgo in me culpa hujus silentii? non est, mi Pater, rem vide. ter omnino ab excessu meo e Batavia ad te scripsi, nec plures arbitror a te accepisse. dedi cas singillatim ipsis patribus collegis tuis, et curam fidemque iis fuisse in mittendis, non ambigimus. Quid possumus, si communi hodie sorte, aut missae eae alicubi sunt interceptae: nam fraudem quoque intervenire et nos experimur. utinam bonus deus hanc saltem dirigat, et hoc quasi stilla ardorem desiderii tui mitiget, donec uberior eum humor scriptionis meae subsequatur. Quid enim facerem libentius, quam ad te? cujus, vetus et verus amor sensuum ipsis insidet (ex animo tota sunt) medullis. Atque ego te colui et litteris appellavi etiam, cum apud alios essem: nunc cessem, cum bonis. redditus, etiam corpore apud eos ago. sum autem, mi Benci, in Eburonum urbe Leodico, in otio, et non nisi meorum studiorum. nam publice quid faciamus? feriatam linguam habeo, dum omnia bellis hic fervent, nec pretium aut cura aliorum artium, nisi quae ad illa. Evocatus sum. a Magno Duce, verum est, et salario, quod non temere detur istic uni. renui haud lubens, sed valetudo sic vacillat, ut vix ausim me in asperam et longinquam viam: adde uxorem, quae haud promte ad alienos. Etsi liberi non sunt, nec ea sarcina me gravat. Ego caeteroquin et Italiam amo, et urbem vestram veneror, et principes viros, qui sunt in ea. utinam vegetum mihi et alacre illud, quod olim? non diu fortasse esset, quin bonum illud coelum me videret, atque ego te, pater, effusum in meos amplexus. de Face Historiarum miror te inaudisse: cumque ita est, magno animo eam coepimus; sed refrigescimus, non nego, cum frigus hoc video in nostras artes. Excitari nos censes? injuriis et morsiunculis impedimur. o Italia, altrix ingeniorum, felix in tua pace! quam ut Deus diuturnam tibi det, ac tibi quoque, Pater, salutem, precibus eum rogo. salutat te pater Mart. Antonius Delrius, collega societatis vestrae, imo nostrae (immo nostrae jam olim) qui nuper etiam ad te primum scripsit. Vale, Leodici postrid. Non. Januar, CICICXCIL
SUaves mihi omni ex parte omnes litterae tuae: illud tamen acerbi, quod, ut scribis, desperare potest Italia de tuo adventu: quamquam ego hoc tibi
Fulvium Ursinum, et quae de eo scripseras ostendi: is vero maximas tibi gratias agit, litteras autem non solum gratas futuras pollicetur, sed et persuasit, ut jurejurando tibi affirmarem: misit Antverpiam notas ad Latinos Historicos plerosque: id volui tibi significare, quoniam te audio in eadem cogitatione esse, si forte ad rationes tuas pertineret. cum Latinio sene, antiqui prorsus exempli, frequens de te sermo. is quam delectetur lectione operum tuorum, vel indicabunt pagellae, quas ejus rogatu inclusi in hanc epistolam. agnosco naturam illius aetatis, sed mos gerendus erat amico: hinc intelliges ejus loquendi libertatem, et erga te benevolentiam utriusque. quaeres quam conjecturam meam is felicem appellet. non mitterem hoc tempore, nisi a me vehementer contendisset. tu, quaeso, ut judex, rem accipe. In sexto annalium cap. 20. Taciti tui, tui inquam, quando effecisti ut loqueretur per ora omnium virorum, ubi sermo de C. Caesare, qui avo comes fuit Capreas discedenti, locus est, quem tu corruptum ac fortasse mutilum suspicaris, nec quisquam emendat, cujus enim id frontis se Lipsio praeferre? haec sunt auctoris verba: Sub idem tempus C. Caesar, discedenti Capreas avo comes, Claudiam M. Silani filiam conjugio accepit, immanem animum subdola modestia tegens, non damnatione matris, non exilio fratrum rupta voce, qualem diem Tiberius induisset, haut multum distantibus verbis. improba vox, diem, noctem facit. Muretus in libro, qui cum reliqua ejus bibliotheca ex testamento filii fratris pervenit ad nostrum Collegium, inducit totum illud, qualem diem Tiberius induisset. ego, ne longum faciam, duarum litterularum commutato ordine, legendum credidi, pro, diem, idem: bona sententia. Cajus nempe apud Tiberium, quo nemo fuit simulandi peritior, utebatur ejus artibus, et Sicilissans cum Siculis, immanem animum subdola modestia tegens, talem induebat, qualem Tiberius idem induisset. hoc si tibi placebit, apponas licet tuum calculum, sin minus, me lusisse arbitrere. De Roberto Titio quaesitum nollem: ita injucundae mihi ejus controversiae: mihi vero? immo fere omnibus, qui de iis inaudierunt aliquid, aut legerunt: audax nimium ille, et parum felix: melius Villiomarus Yvo, quisquis tandem fuit, qui suscepit patrocinium multorum: sed de Italis si locutus fuisset paulo humanius, nihil in illo opusculo desideraretur: nunc mirum pluribus, cur causa unius hominis exagitaverit genus universum: haec pauca de Titio, qui Florentiae agit, de facie mihi ignotus invisusque. nec habeo praeterea quod scribam. Fax tua historica incredibili me desiderio incendit: ubiubi exierit, confestim, quaeso, aliqua ratione ad me: ad quem etiam, si me amas, mitte quicquid tuum. ego certe, qui cucurbitas pingo, numquam permittam, sicut nec permisi adhuc, ut desideres officium meum. video esse ad divitem pauperum dona. sed quid agas? animus quidem apparet, res non suppetit.
PUteolis cum essem aestate proxima, ex imperio medicorum, accepi litterras tuas: respondere nolui ante hoc tempus, ut ante me convaluisse intelligeres, quam aegrotasse: etsi antequam cederem urbe, certum virum substitui, qui tibi quaedam meo nomine curaret perferenda. Redii igitur Romam, quam putabas a me desertam, atque ad officia intermissa. Verum audi, Lipsi, tu in ore es omnium: ex eo praecipue tempore, quo te collocasti in optimo statu vitae: neque quoquam concedo, quin tu statim pervenias ad aures meas: quoniam enim in obscuro non est vetus nostra necessitudo, tuique nominis fama in clarissima luce, ut quisque amantior est litterarum, ad me accurrunt, cognoscendi studio de te, tuisque consiliis, et, si forte, in Italiam adventu. Quot putas esse Neapoli, qui jurant nectar esse et ambrosiam tua scripta, sic avide ea vorant et bibunt? mitto ceteros: unus certe Stanislaus Rescius, illustrissimus legatus Poloniae regis, vir sapientissimus longeque doctissimus, ita aestuat desiderio tui, ut vix fieri possit quicquam ardentius: is quoniam legit in tuis epistolis de nostra conjunctione, quam et ego occultare non soleo, magno a me opere contendit (utar ejus verbis) ut se ad amicitiam tertium adscriberemus: quod sane non facerem, nisi propter summam eruditionem rerum maximarum, et quae in ejus voluminibus (multa autem jam sunt edita) apparet, scribendi elegantiam, et, quod tu non facies minoris, pietatem, humanitatem, et erga te obseivantiam, ultro accersendus esse videretur. crede mihi, si hominem receperis in tuam gratiam, erit tempus, cum mihi gratiam habebis. Atque hoc Neapoli. quid existimas Romae? omnium admiratione et benevolentia propemodum in caelo es. Latinius et Fulvius, qui voluerunt sibi ostendi epistolam tuam, in tuas laudes effusi: ille eo prolixior, quo abest propius ab excessu: nec desunt, qui te non invitandum modo ad urbem, sed fere etiam cogendum ferunt. at tu nimium durus. morerer ego profecto libens intuo complexu. quod si mihi non licet te habere, cur non tua? et vidi aliqua abs te post aureolos illos libros de Civili Doctrina, sed in aliena manu. at ego tibi (non commemoro ut exprobrem) mifi,
QUod pluries solemus, tristes ad te venimus. Quae caussa? ab urbe vestra, et ita scribitur inibi esse, ut libri mei (nominatim Politica) damnentur et inter improbos referantur. Cogitare per te potes, grave id nobis esse, qui tot improborum et acres inimicitias sultinuimus, ut bonis nos redderemus, a quibus non nisi tempore fuimus avulsi. haec praemia mihi apud ipsos bonos? Atqui impia in iis libris et damnanda: si palam talia, non recuso: at si tamen sunt; testor supremum numen, inscio atque invito me esse. hoc fateor, esse quaedam, sive pro temporibus, sine pro locis, in quibus fuimus, scripta, minus liquide ac clare. Parati ergo sumus (imo hoc jam agimus) deputare, diducere, et in oculis auribusque omnium defigere nos esse, qui fuimus, id est Catholicos, et supremo Ecclesiae capiti Romano Pontifici adhaerentes. Atque adeo in libellis de Cruce, qui jam edendi, praefatio est ad Lectorem, de industria sic contexta, qua clamo et testor, me esse talem; et saepe aliis in scriptis, rem esse e mea mente! Patres vestri, qui hîc sunt, viderunt et probarunt. Et bona fide, si quid in Politicis ambiguum, nonne liber de una Religione illustrat nostrum ibi sensum: nam ille quasi commentarius est capitum illorum, quae credo carpi. Ad summam peto, nos, qua potes, juves, et ut impedias, aut differas, neque in famam meam tam insigniter committatur. si tamen fiat, fiam constantiae meae securus, et feram miserias in via et veritate, quam institi, et quarum vim semel agnovi. nulla res me labefaciet per Dei quidem opem, quam imploro, et ut tu pro me, mi frater, rogo. Deus bone, quam undique quatior? valetudine, calumniis, infamia. da vires, qui ferre me voluisti, et bonae adversaeque res meae non me mutent. Lovan. IV. Idus Febr. CICICXCIII
OAcerbam mihi et quavis molestia molestiorem tam longam cessationem tuam. Nescis expectari a me, dum rescribas ad binas meas, si modo eas accepisti, scriptas vere proximo ineunte? quamquam et alii, qui te amant in hac urbe (quis autem, modo sit humanus, et vel mediocriter tinctus litteris, Lipsium non amat?) magnopere audire expetunt, in eo, quod tibi nunc cecidit, fidem ac virtutem tuam minime contremuisse, fuisse potius tentationem quamdam constantiae, quo illa esset illustrior. oro te, si es orandus, quod tua sponte tam laudabiliter facis, virum te praebe, atque eum, quem, non dico ego (quamquam fuerunt in hoc quoque aliquae meae partes) sed ipsa tua ad me postrema epistola, quam viri clarissimi exosculantur, posuit in oculis et in opinione omnium. arbitror quidem contationem compensatum iri sanctitate responsi, et fortasse sine causa me crucio, quod jam jamque sit afferendum, sed longitudo itineris celeritatem moretur: tamen videbaris non celandus, quid jam diu angeret animum meum. Misi hoc die, via alia, per Baronium scilicet, epistolam Stanislai Rescii, de quo viro ad te olim scripsi. est profecto dignus, quem ames, ac missis vicissim litteris admoneas, non ingratam tibi hanc ejus, ut scriberet ultro, voluntatem fuisse. Vale. Tuas litteras etiam atque etiam vehementer expecto. Romae VII. Id. Quintil CICICLXXXXIII.
DUas a te epistolas paucis diebus accepi, mihi perjucundas. nam et te forti animo esse ostendunt, et ea accipientem, quae circa res tuas transeunt per manus hominum, ut a mente Dei. quod re vera ita est, neque aliter existimare Christianum Philosophum decet. Ergo priorem illam, quia plenior, communicavi cum viris magnis, e quibus unus recepit, qua erga me, immo erga te, est benevolentia, perlaturum ad Pontificem ipsum, quod grata ei esse intelligit, quae de tua pietate nuntiantur. quod similiter afficit omnes incredibili voluptate. sed antequam ad eas rescribo, breviter es admonendus, librorum, qui damnabantur, aut suspendebantur, indicem confectum quidem
Henricum Cuyckium, Episcopum Ruremondanum, ad quem Epistol. 22. Centur. 11. ad Belgas. et de quo vide Valer. Andr. Biblioth. Belgic. Cauchium vocat Bencius, quia forte cognoverat Romae alios Cauchios, Joannis filios, qui Patria lingua van Kuyck vocabantur, et a Lipsio et aliis Cauchii solent appellari. Pater Joannes doctrina fuit iusigni: ejus filios Torrentius Romam euntes commendaverat Manutio. Vid. Manut. Epist. lib. IV. pag. m. 283. et lib. v. p. 351. ubi de Censorino et Prudentio edendis cum Torrentio agit. hic vero Cauchius infestissimus Haereticorum, ut vocant, hostis et vexator. sed tales debebant eligi, quibus transfuga Lipsius tradi deberet, qui eum omni libertate spoliarent, et in Papae servitutem traherent miserrimam. mox videbimus, alterum ejus conscientiae carnificem Coslerum fuisse.Cauchio probas. institi tamen orare P. Bellarminum, moderatorem Collegii nostri, ut quae miseras tanquam correcta, simul recognosceremus. Probavit pleraque, non nulla suspicabatur liquidius posse distingui. Verum is, ut ad te scripturum affirmat, multis ante mensibus abdixit se illo quasi magistratu libros cognoscendi. Habebis igitur judicium amici, non arbitri. Seposui tamen illa in pagina adversa, ut melius constituas, et certe, ex quo defugi non potest hic labor, defungi semel eo praestat, ut effugiatur in posterum omnis timor. id seceris, si nihil relictum noles, quod jure repraehendi, aut in pravum sensum detorqueri queat. Cauchium sequere, nec ab illo transversum unguem, quoquo ducat, non errabis. Hîc dabitur opera, ut nemo manum apponat emendationi tuac. Te autem, nunc quoque iterum atque iterum moneo, et hortor ut tuam voluntatem ad Dei, et qui ab eo diriguntur, ut sapienter scribas, accommodes. qui id persuasum in animo habent, eis nihil eveniet, quod non optimum, nempe profectum ab optimo, putent. Quin tu perge bono esse animo, neque aliunde, quam a coelesti numine suspensas habe tuas vivendi rationes. brevi justis votis divina aura aspirabit. etenim sequitur plerumque serenitas tempestatem, et jucundiorem facit sensum bonorum praesentium malorum recordatio praeteritorum. Valetudinem tuam cura diligenter. Romae Prid. Kal. Sextil CICICXCIII.
Siquid ad me voles, quod sane quam cupio, per patres poteris, qui istinc propediem venturi Romam. Utare hac in re consilio meorum sodalium. Multa expecto, praesertim Politica, si erunt recusa: sin minus alia, quae libebit; cum enim licebit illa. Verum hac conditione, si potueris: ut posses autem rogo.
Lib. 1. C. 4. Casus in culpam transeat. in margine, plerumque insipinetis,judicio vulgi: addendum videbatur, plerumque insipientis, aut aliquid simile, rei explicandae. Ibid. Non enim votis: solis quidem retinebat.
sed in caussa palam dispari, meliori. in ambigua, fortiori.in causa. existimabat posse legi, ut olim, si sic emendatur, si desperes. dummodo nitetur in justitia, potiori.
C. II. Puniendo rerum atrocium ministros. Praesertim, si et ipsi in aliqua noxa. praesertim si tollatur minus offendet, sed quis ignorat haec? tu cogita.
C. 14. Corruptiunculis etc. si aliter; peccatum, et grande peccatum sunt. postea, si aliter, sacpe non tantum peccatum, sed grande peccatum sunt.per verba media et ambigua: etiam hoc clarius enuntiandum, ut sit locus dissimulationi, non mendacio.
Ibid. Tunc in qua abire leniter ab humanis legibus. Aut ab humanis supervacaneum, aut non est satis.
Caeterum c. 4. lib. 4. in epigraphe religionem suaderi debere, non imperari, neminem invitum cogi et similia. quae vel sublata, vel immutata. Quo redactus eras, Lipsi, qui semper liberum ingenium, et interna illa jactabas, ut nunc, mancipium novum Jesuitarum, metu mali et Inquisitionis, dicta et scripta non ad tuum sensum, sed ad dominorum importunorum arbitria corrigere cogereris? Priora vero harum correctionum, sunt verba Lipsii ipsius, quae miserat Romam, ut viderent Patres illi purpurati librorum omnium arbitri, an ita mutatis verbis satisfieri sibi paterentur. sed Bencius ex mandato superiorum, nondum haec placere ostendit. Omiseram illic eruditorum sortem, quos, ubi nostra scripta legunt, suspirare credo, et invidere nobis libertatem illam auream.Doctore primum his opus non tortore: malebat, quod si Doctor non persuasit, deinde tortore, aut tale quid, totum item caput posse illustrari, si confirmetur magis posterius effatum, denique quae sapiunt Machiavelleitatem Catholico sale condienda; haec autem non praecipiemus modo aut censemus dicta, sed libere et amice admonemus; tibi omnia haec erunt faciliora, Deus aderit laboranti. mihi quaedam ex cap. 13. l. 4. erant molesta, ut de fraudis guttula permiscenda cum prudentiae liquidae amne suscipe vel mea caussa parumper hanc cogitationem, quaedam ex eo capite examinandi. quod si liceret Minervam etc. posses adhibere lectionem primi et secundi librorum S. Johannis Chrisostomi de Sacerdotio. Vale.
SCribo ad te saepius, quod nullam videor capturus quietem, nisi audiero de Politicis tuis, quod omnes cupiunt, nempe non solum a te recognita, sed recens etiam edita. audiero autem! immo vero videro: etsi enim magna est voluptas aurium, oculorum tamen major, ut fides. Urge opus, nec conquiesec unquam, nisi perfecto; Ego hîc interea non nihil egi, rem tuam exposui, uti nunc se habet, uni e severis Cardinalibus, et probavi: Dederam
Seraphino Olivario, principi XII virum stlitibus judicandis. Is a se lectas Pontifici maximo affirmat ita gratas et acceptas fuisse, ut ipsius rogatu fuerint relinquendae. Bono es animo, Lipsi. tua pietas laetitiae est omnibus. Nam si principi summo, quid reliquis censes? recude, quae adhuc in lucem dedisti, si ita sit opus, omnia ex Cauchii sententia, dein te ad majora accinge: noli defraudare aetatem nostram et ingenium tuum: sic nomen propagabis immortalitati, consules utilitati multorum, et, quod caput est, tuae animae saluti; Ego quidem, qui te amo, ut quem maxime, nunc gaudio exulto. Sed tunc vere triumphabo, cum Deo dante complectar te in patria volens volentem. Ita eveniat, te obsecramus, optime ac clementissime Jesu. Habes epistolam Bonciario, Grammatices Professore, et ejus modestia, vide Crenii Animadv. Philolog. t. XIII. pag. 193. meminit ejus Jo. Baptist. Laurus, pag. 183. Epistol. Select. ad Puteanum, qui eum olim in Italia noverat: et pag. 189. est ipsius Bonciarii epistola ad Torquatum Perottum, ex qua de ejus etiam modestia, qui aegre adduci potuerit, ut pictori se praeberet ad imaginem effingendam, constat. et infra ejus epistola ad Lipsium edetur, et Lipsii ad eum sunt quaedam in ejus Centuriis. discipulum Mureti fuisse, et caecum factum, nihilominus literas profiteri non destitisse, ex Epistola Andreae Chiocci, infra edenda, discimus, vid. IV. Cent. Misc. 91.M. Antonii Bonciarii, viri, qui politioribus hisce literis praeter caeteros delectatur, in quibus Perusiae, ubi nunc est, familiam ducit; commiserat anno superiore extremo, ut vides: sed in his motibus, non fuit occasio mittendi, ac ne voluntas quidem, donec sedarentur. nunc admonui ipsum delati officii, et ex ejus consilio mittuntur, die duntaxat immutata. Dignus est, quem redames amantem, et ad quem tuo commodo rescribas. ego sane non fui amoris conciliator: tua enim hoc virtus facit, Juste Lipsi, tua incredibilis doctrina, sed ero interpres epistolarum. Tu quod ad te de tuis libris ad me transmittendis proxime scripsi, ne obliviscaris; sic rogo, ut ea solemus, quibus nihil esse gratius potest. Vale. Romae postrid. Id. Sextil. CICICXCIII.
NOn ignoras expectari a me jamdiu litteras tuas: quae tum de te, tum tuis de rebus, ac praesertim de Politicis, narrent quae volumus. Cupiebam etiam mitteres aliquid per patres meos, qui huc e Belgio vestro ad comitia profecti sunt. nihil misisti: ne litteras quidem: non fuit, opinor, occasio, sed causa tibi meae expectationis non est ignota. egi hîc de re cum Cesterus Belga, Societati Jesu, ipso adhuc vivente Loyola, adscriptus fuit, et acerrimus haereticae pravitatis inquisitor, quales omnes fuere, quibus se applicuit Lipsius. vide de eo Valer. Andr. in Bibl. Belg. et Alegamb. in Biblioth. Jesuitarum. contra hunc Costerum scripsit Franc. Gomarus de controversiis inter purioris religionis cultores, et Romanae ecclesiae addictos. vide Verton de Satyres qui portent le titre d' Anti: scripsit etiam Apologiam ordinis Jefuitici contra sententiam, qua a Magistratibus Leidensibus capitis damnatus erat Petrus Panne, qui in Mauritii Nassovii caedem a Jesuitis subornatus erat, de quo infra agendi occasio erit ad Epistolam Jesuitae Schondonchi.P. Francisio Costero, amico tuo vetere: addidit stimulos, currenti scilicet, ut scriberem:
Stanistao Rescio, viro perillustri, et a M. Antonio Bonciario, magni in Italia nominis, utroque tui amantissimo litteras: ad humanitatem tuam pertinere intelgis, ut rescribas: neque hoc tibi erit molestum: sed, si forte, accuses licet virtutes tuas, quae omnium, quibus es notus, quibus autem notus non es? incredibiles erga te amores excitarunt. Vale. Romae Nonis Novembribus MDLXXXXIII.
COnvenimus super ea, quam here proposuistis. non visum senatui nostro aliquem mittere, quia nullum ab Ordinibus mandatum. Appetere videremur id munus (ajebant) non suscipere. et ut verum apud te depromam, mi Hautene, me volente sententia ea valuit. nam ego, etsi vere, oc ex animo cupio magistratui, et tibi omnia facta; tamen haesit mihi decretum illud meum, cantherino ritu, rebus religionis non misceri. Amburi nolo illa flamma, quae hodic mutos involvit. denique quid opus? Octoviri illi huic rei expediendae sunt, sine ulla opera nostra. Itaque peto a te, ut hac in re me apud tuos excuses (revera etiam ego non in mora) et si quid aliud est, in quo utibilis ego vobis, poscite. tuque pro sancto amicitiae jure impera. D. Duzae salutem a me, cui mentem meam scio rae probare: nam nec ipse mihi imponit, quantumvis interdum sumat personam: Lugd. Prid. Id. Majas CICICLXXXII.disciplina Ecclesiastica, quam ita formare et instituere volebant, ut sibi multum juris et imperii arrogarent, et Magistratuum auctoritati decederet. et cum in synodis ea res saepius et acrius esset agitata, decretum tandem ab Ordinibus Hollandiae, ut Octoviris mandaretur provincia formam aliquam describendi, ad quam disciplina Ecclesiastica institueretur, et dissidia Ecclesiastica componerentur; ex quo decreto Magistratus Leidenses monuerunt Academicum Senatum, eosdem voluisse, ut unus aut plures Professores deligerentur, qui isti tractationi interessent, et cum ipsas Ordinum literas de hoc negotio Professores se desiderare ostenderent, missae ad eos fuere, quibus unum ex Professorum ordine mitti jubebantur, eaque provincia Lipsio data fuit XVI. April. qui hîc scribit se nolle se immiscere, cum tamen interfuerit, et XII. Maji jam retulerit ad Senatum, in confessu illo IX virali decretum fuisse aliquid de disciplina; sed Ordines vetuisse vulgarl, donec a Principe Arausionensi fuisset visum et probatum. Egregium certe spectaculum, et digna Lipsio provincia, qui, ut videbimus, cum Romanae Ecclesiae dogmata mente approbaret, et jam tunc evadere moliretur, tamen Ecclesiasticae disciplinae inter nostrorum sacrorum arbitros sedebat. haec est illa scena, cui se inserviisse, dum in Batavis erat, jactat saepius. Hic vero Johannes Hautenus (Jan van Hout) Urbi Leidensi et Curatoribus fuit ab actis et tabulario, familiarissimus Douzae et Lipsio, avunculus Orlersii, qui Leidensis urbis descriptionem edidit, et multa Hauteni inseruit: diligentissimus enim fuit Patriarum rerum et antiquitatum indagator; et cujus adhuc memoria viget inter Leidenses Senatores et Magistratus. librum promiserat, quo res Leidenses illustraret, quem vocabat Diensthock der Stad Leyden, sed cui non fuit ultima manus imposita. vide Borr. lib. VII. pag. 62. vers. Edit. pr.
TElum tibi injiciam statim initio epistolae meae, Hautene, quae scribit, Lipsium non redire. Rationes omnes deducte dicere longum hîc sit, et nolo. Praecipua et summa est, quam in Douzam et Hautenum adhuc dissimulat, licet jam ejurasset sacra nostra Moguntiaci apud Jesuitas. vid. eam editam a Pontano. decad. III. Ep. ad Douz. 8.Confide, Deus haec fortasse benigna Reducet in sedem vice. Nobis nunc decretum quiescere, et serio hoc agere, ut publice nihil agamus, si quid hîc peccamus (ego non arbitror, sed si quid) detur hoc atrae bili, cujus portio aliqua in nostro morbo. Illa nos concinnat fortasse delirantes. Quicquid est, te, mi Hautene, praesta nunc, quem esse te scio, fidum, amicum, et uxori meae re atque opera auxiliatem: Nam illam ad me arcessii, nec stare valetudo nostra ulterius potest, sine illo fulcro. In extraneis aedibus non possumus tractari. Amicos omnes salvere jubeo. D. Banqueemium, Leeuwium, uxorem tuam, et te in primis, quos animo amplector et circumfundor. Deus, da illum diem, ut iterum re ipsa. Vale, filias quoque tuas saluto, et filium. Aquis Spadanis postridie. Kal. Jun. CICICXCI.
EN, mi Hautene, libellum ad Curatores et Consules, et seorsim literas ad Consules, itemque ad Nicolaum Adriani, et Franconem Duykium. Quando et quo ordine dandae sunt, cupio uxorem a te discere. fidem tuam veterem et diu notam mihi hic exhibe. nunc specimen specitur, ait ille, nunc certamen cernitur. Redde hoc supremo beneficio magis magisque me tuum. Verborum satis est apud te. Vale. Prid. Id. Jun. CICICXCI.
P. S. Literae ad privatos supprimantur, si ita judicas, donec publicae sint redditae. vide inscriptiones et consule. nam omnes fere sunt illius argumenti. si putas etiam prorsus celandum consilium nostrum, et uxorem praetextu morbi ad me venire debere, fiat cum bono Deo. si tamen honos meus id patitur. quod mihi non videtur.
SCripsi ubertim in Fasciculo grandi, in quo illae ad Curatores et Consules, quae omnia judicio et consilio tuo permifi. diriges illa, spero, imo scio (quid enim de tam fido amico dubitem?) pro voluntate mea et pro bono; sic tamen ut nolim te invidiae aliquid suscipere aut molestiae nostra caussa. Busium et tales novi. Publice igitur dissimula, privatim uxorem consilio juva. Ego adhuc Spadae sum, post aliquot septimanas, Hojum aut St. Trudonem iturus, atque illic in loco medio et quieto mansurus, donec Deus et bona ratio consilium aliud dabunt. Sermones multos esse, et futuros de me non ambigo. Homines novi, et multi ubique factiosi. sed non illi me demovebunt ab instituto, quod prudentibus et probis viris probabo semper, et quod caput est, mihi ipsi. Tu me ama, quod debes, tui aeternum amantem. Non sunt verba: res docebit, ubicumque re opus: Duo vos estis (tecum Douza) a quibus divelii mihi dolor est, et erit. Scriptione eum minuemus. Vale. Spadae XIV. Kal. Jul. CICICXCI.
GRatias tibi uberes, mi Hautene, debeo, pro benevolentia, quam perpetuam in me ostendis. Etsi quid in ea novum? mirarer, si aliter ille, qui mihi et cui ego, semper quasi frater. Atque ita erimus, ubicumque erimus. Uxor interea seorsim, et largiter de cura et affectu in se quoque largiter praedicavit. Cupio ac rogo, ut perseveres. De reditu meo ne suade, ne spera. jamdiu decretum est, atque ita expedit valetudini meae, atque etiam famae. Multa in hac re sunt, quae coram et in sermone te ac Douzam meum non celarem: sed litteris non committo. Abjunctio illa, quaeso, ne tuis meisque gravis sit, et leniatur aspectu duplici, quod nec longa futura, (ita interior animus mihi dictat) et quod animis juncti manebimus, qui vere nos ipsi. Per litteras, mihi crede, suaviter et cum titillante voluptate colloquemur. Quod de caussis consilii nostri alii aliter loquantur et conjiciant, quidni sciam? sed nos pro nihilo habemus, satis certi de consilii nostri bonitate. Leodici nunc eram, quo evocaverunt me crebrae literae amicorum, apud quos hilariter fuimus, et brevi tamen Spadam iterum cogitamus. sed vellem cum uxore fieret, quam Antverpiensi via exspectamus, quia haec per Mosam parum tuta nunc videtur ob copias militares. Tu, iterum te rogo, opera ac consilio tuo illi adsis. seorsim Consulibus nunc non respondeo, nec opus videtur: haec una serviet communis, et ejusdem argumenti. uxorem tuam et filias exosculor, filium absentem esse credo, sed salutabis a me, cum redierit, et valebitis omnes, o vere mihi cari. Leodici v. Idus Jul. CICICXCI.
SEmper tu quidem meus fuisti (nec umquam haesitavi) sed nunc maxime ostendis. At de me quereris, quod vicem non retuli, et appellas ad Amicitiae tribunal. Ego te sequor, et intrepidus omnem sententiam exspecto. Indicare si debui hanc occasionem, non fuit emanendum. Novi tuos et Dousae ignes, novi meam mollitiem, et quam nulla frons aut mens mihi ad aliquid vobis pernegandum. pressi igitur et silui. si quid laesa amicitia (ego quidem abnuo) tamen coibit vulnusculum id facile, quod haeret in summa cute. Externa haec res est. in animis nec dissidium ullum, nec plaga. Epistolae tuae
Bertii: Qui, ita me deus amet, in omni illo acumine parum saepe acutum in originationibus cernit, et hoc per exempla te docebo. Lubet enim (nisi tunevis) ejusmodi argumentis epistolas pleniores reddere, tenues alioquin futuras et exsuccas. de publicis enim nolo, et qui totus jam in aquis, et ad aquas sum, non tango ullos ignes. sed hoc fiet, cum soluto animo erimus, quem vos adhuc vinctum ligatumque tenetis veteri Professionis nodo. Cur non semel et animose solvitis, praesertim sic ambientem, imo quod magis est, a se jam solutum? Nam ego, ut olim Cornelius ille apud Plinium, Bertius noster (qui jam egregius juvenis, et quem in via hac magis pernovi) est Argentorati. Illinc ad me scripsit Hioron. Mercurialem obiisse. quod sane doleo, et jacturam me fecisse scio vere amici. Invitaverat me in Italiam nuper, et exstimulaverat ad locum Pisanum capiendum, quem Dux magnus offerebat. Ipse Bertius adhuc instar cochleae, cum satietur, vivit suo succo. quod nolim, et benigne ego commendavi: sed in Germania hodie res arctae et bellorum metu suspensae. Quid dicam? Mars fortasse a nobis abibit ad Martialem gentem. sane initia sunt, et nescio quid circa Argentoratum inardescit. sed alienae a me curae, Valete, et tu (sensu alio) mi amice. Kal. ipsis Aug. CICICXCI.
ME quoque commovit et tenerescere fecit pars postrema epistolae tuae, quam video scriptam a te ex motu. Abrumpis, et ais, non posse te multa in discessu meorum: scio affectum tuum, mi amice, quem talem esse gaudeo, et non gaudeo. Illud ob testimonia, quae firmiter de eo promis. istud ob dolorem, quem penetrare video in tuum pectus. tempera, si me amas, et obsequere huic meo desiderio, ut magis te amem. Lipsium ipsum cogita, sicut ego te, te ipsum. et mentis istis oculis alter alterum saepe videamus, et memoriae quadam lingua sermones etiam inter nos alternemus. sed magis chartaceo hoc auxilio, quae fidae administrae et interpretes nostrae mentis. Quid vobis deerit? utique si alte in animo immersa mutua haec umicitiac et nullo aevo violanda fides. Ea pascit, atque etiam praeteritorum suavis recordatio, quam solam voluptatem Epicurus olim censuit firmam et sinceram. Uxor mea ad me venit sero (discrimina viarum nosti) sed tamen venit incolumis circa
Scaligero? bono Deo discessi, si ille succedit, nec quemquam poeniteat mutasse hanc Iunam illo sole. Tamen venturum eum, nisi cum venerit, vix credam. A me quod nunciem nihil est. nisi hoc vis scire, me nunc in hortis esse, sed ligneis et aeriis, in quibus tutelac caussa bulbos et florea mea dispono. si certa sedes (hac aestate spero erit) certior nobis, et major voluptas. vides quam hîc otiose otier. Ea vita est, et isto pabulo, si ullo alio, assurgere debet valetudo nostra. Tuam et tuos saluta. Leodici Kal. ipsis Octob. CICICXCI. Iterum ad me scribitur de Duce Etruriae, offerre eum nobis mille quingentos ducatos. immo ut de voluntate mea constet, Actor ejus in se recipit de bis mille. non aurum, nec pecunia nos trahit.
COmmunicavit mecum litteras tuas, vir reverende, communis amicus Donellus, easque tam gratas habui, quam si ad me scriptae. vere enim amo et aestimo te, et ambio a te amari. Atque utinam non disjunxissent nos ii, qui conjunxerant! fructus caperemus amicitiae nostrae ex cottidiana consuetudine uberiores. Cujus vicem quia sustinere sola scriptio potest, oro te ut id faciamus et diligenter, et libenter. Res nostrae fluunt, uti coeperunt; fluant, imo labantur. a Deo solo auxilium, quoniam ii, quorum in manu res est (certe esse deberet) ita lente haec ferunt, ut suspicionem praebeant probantium. sed quis in Europa hodie locus, ubi omnia ex voto? Ecce sedes illa ipsa otii et quietis Helvetia, diu turbari nuntiatur Sabaudicis armis. Genevam scriptum nobis ereptam, non sine vi praesentis numinis, ex faucibus inimici. Ita perite laquei structi, et in partes tracti e civibus primi, qui tamen dederunt poenas. At ille nuntiatur jam aperta vi agere, quoniam de insidiis non
Venient: copiae tardae, et de quibus metuo ne dicatur, Auxilium serum. si quid habes perscribe. Tu cum uxore tua, optima matrona, salve, quam salutari jubet uxor mea. Lugd. Bat. postr. Id. Jun. CICICLXXXII. Danaeum epistolas edi publice interesse credidi, quia res ibi actae in urbe Leida significantur, quae Academiam et Ecclesiam vehementer turbarunt, et fundamenta posuerunt longi dissidii inter duplices urbis incolas, veteres Batavos, et advenas ex Flandria et Walonicis Provinciis. maxima erat eo tempore penuria Theologorum, et quia in patria, recens ex Papismo liberata, deerant, undique conquirebant Curatores. sed ubique lere repulsam patiebantur. In Germania obtulerant Professionem Hier. Zanchio, Henr. Mollero, Andreae Frehusio, Crucigero. in Anglia Cartwrichto, qui omnes recusaverant: a Gallis aversiore animo erant Magistratus Urbani, quia cum Feuqueraeo jam satis rixarum fuerat. sed cum Lamb. Danaeus Seuatui Academico dedicasset commentarium suum in Magistrum sententiarum, Senatus Curatoribus et Consulibus eum commendavit, et literae missae ad eum et Bezam, ut Danaeum auctoritate sua et consilio juvaret. Cum A. 1581. 18. Martii receptus esset in Collegium Professorum, retulit ad illud, Magistratus Leidenses petiisse, ut diebus Dominicis lingua Gallica conciones haberet, seque id quidem velle, si pace consistorii fieri posset, declarabat. Senatus Academicus hanc curam Urbanis Magistratibus relinquendam judicavit, qui permisit, dummodo ad coenam non admitteret Belgas, vernacula lingua utentes. Cum ad eum audiendum magnus concursus fieret, et ejus fama augeretur, tentavit disciplinam Genevensis ecclesiae hîc introducere. mense Junio etiam invitatus fuit a Synodo Medioburgensi, ut interesse vellet, sed veniam ab Academia abeundi non videtur obtinuisse: Hinc coeptae factiones foveri, et cum Gaspar Coolhasius et Hackius Belgae Pastores moderati ingenii homines, a rigore illo Genevensi alieniores essent, in eos propositi libelli famosi, in quos cum non inquireret Senatus Academicus, petiit Urbanus, ut consilia simul inirent de auctoribus inquirendis, de quibus sibi fere constare adfirmabant Urbani Magistratus. cum a Senatu Academico haec provincia Heurnio et Vulcanio daretur, Danaeus censuit, petendum potius a Magistratibus, ut caussa, quae libellis his ansam dederat, tolleretur, et Coolhasius ablegaretur. quod nisi fieret, se petiturum honestam missionem, neque enim se salva conscientia ibi posse remorari, ubi quod ipse strueret alter destrueret: re cum Curatoribus communicata, Donellus, in quem suspicio omnis incidebat, cum Danaeo petierunt, ut res componeretur, nec ulterius in auctores inquireretur. hinc edictum contra libellos famosos in posterum evulgandos a Senatu Academico propositum, licet Urbani Magistratus se ab inquisitione non destituros declararent, nihil tamen tunc ulterius actum reperio. sed A. 1582. decem studiosi, obtulerunt consistorio Ecclesiastico libellum supplicem, quo accusabant Brakelium quemdam, ut suspectum ipsis, quod in eadem haeresi esset, in qua Gasparus Coolhasius, et ipsi consentiret in multis capitibus, quorum ille damnatus esset. Magistratus Urbani in Academicum cum venissent, haec ad turbas et seditiones suscitandas spectare sibi videri ostenderunt, et in studiosos animadverti postularunt. Senatui Academico visum vocare Confistoriales, ut coram se caussam agerent, quo cum venissent et accusatores inceptum suum acriter peragerent, Danaeus eis patrocinatus est. Quare Magistratus Urbani, cum id graviter se ferre testati essent, in summam professi sunt, se, si Hispanicae inquisitioni restitissent, facile etiam Genevensi restituros. Hinc Danaeus testatur, se nolle morari, ubi Genevensis disciplina, verbo Dei consentaneque non solum locum nullum haberet, verum etiam Hispanicae inquisitioni affinis censeretur, et petiit missionem. Donellus (de quo vid. Epist. XLII.) etiam studiosorum et Danaei causam egit Latine, Lipsio ejus verba Belgice interpretante: Senatus tandem censuit, has controversias ad sese non pertinere: et 28. Februar. Danaeus in Senatu Academico petiit missionem, tribus de caussis I. Quod Genevensem disciplina Magistratus comparassent Hispanicae seditioni. II. quod pro seditioso haberetur III. quod interdiceretur usu Coenae Dominicae in Ecclesia Gallicana iis, qui vernaculam linguam callerent: et cum offerrent Professores se cum Magistratibus acturos, ut de ultimo capite ipsi satisfieret. Respondit hoc ad Magistratus non pertinere, sed tantum, an vellent Ecclesiam Gallicanam in urbe sua habere, nec ne, reliqua ad Ecclesiam ipsam vel Synodum pertinere, et cum Coolhasio controversias se velle coram Ordinibus vel Synodo Harlemensi decidere. se mense Aprili omnia convasaturum, et itineri se daturum: Senatui visum Principi Arausionensi haec indicare, qui savens Danaeo et isti factioni, ad Magistratus literas dedit de retinendo Danaeo, qui responderunt, haec non ad se, sed Curatores spectare, sed quietem urbis curae suae esse debere. quare ad Senatum Academicum literas dat Arausionensis, quibus hortatur, ut Danaeum omni modo revocarent ab instituto, qui ad preces Senatus promisit se ad Majum usque mansurum sed tandem abiit in Flandriam, et Gandavi tentavit novam quasi Academiam condere, sed cum ea urbe excidissent Foederati, ad Reginam Navarrae abiit, et 1596. obiit. Haec fere ex Actis publicis exerpta docent, nihil turbandae Academiae et Ecclesiae esse aptius calido et vehementi Theologo, et qui non plane brutus est, quo haec Danaei consilia spectarent, conjicere potest. sed laudanda Leidensium Magistratuum prudentia et constantia.
FLagitium censuissem, Vir amplissime, vacuum a meis literis redire ad te Baudium. flagitium dico; pro amore eo et cultu, quem tibi debeo libens. Res nostras si quaeris, privatim valemus: publice inhaeret ille morbus, quanquam desistere jam a partibus incipiant quidam, quos nosti, et adjungere se bonis. Sed ita lente, ut qui antesignani apud malos fuerint, vix videantur coactores agminis futuri apud nostros. Ferendum, uti et illud, Johannem Holmunnum, moderati nimis ingenii virum de quo melius ominatus erat, scilicet. vide supra ad Epist. LIII.Plantinus aedes magnificas et amplas hîc emit, et Typographiam in parte videtur hîc collocaturus. Vale, Vir Clarisse. Scripsi subito Lugd. Batavor. III. Kal. Septemb. 1582. uxori tuae S. item D. Bollio: et si occasio erit, Viro Amplissimo D. Praesuli Metkerchio. Vale.
Non volui, non debui, vir clarissime, quin per Dominicum Baudium nostrum verbo te compellarem. Is mihi de statu tuo cetera narravit, quae volui, exceptâ valetudine oculorum, quae tam diu affligit te: doleo communi caussa. Res nostrae privatim se habent ut volumus: publice jacemus. Conamur
Molleri. Non multa de eo in alterutram partem adhuc ausim scribere: quia nondum probe notus. Etiam receptus saltem in annum est, et velut experimenti caussa. Filium Principis apud nos esse, credo te jam scire. Bona occasio restituendi boni status, si qui possent, vellent. Sed illi tergiversantur et mussant. et metuunt, credo cum Livio, extendi imperium, cujus vis omnis in consensu obedientium sit. De Rep. Vos scilicet omnia: aula enim istic, et puto saturum te jam rumorum. qui ad nos etiam e Gallia et Lusitania satis fausti. Rex vester utinam rectam insistat et vere regiam viam! Nam diverticula ista, et ambages et circumductiones non placent multis. Alenconius adhuc se probat probis. Ducem Sabaudiae fato functum hîc audivimus, verane an inani fama? si ita est: video novam palaestram apertam utrique regi. et velim eos jam descendisse in arenam. Insulam Sti Michaelis captam expugnatamque a rege Antonio, suadent nobis certo. Magna res, et via ad turbandum novum orbem, quo velimus a nobis abeant bella haec omnia et turbae. Here huc certo allatum, Lochemium oppidum obsidione liberatum a comite Hohenloo, hoste caeso et fugato. Deus faxit, ut haec taliaque solatia interveniant rebus tot afflictis. Vale, vir clariss. et cariss. salvebit tua uxor, D. Bollius, et si occasio erit, unice D. Praeses Metkerchius. Lugd. Batavor. Prid. Kal. Septemb. 1582.
BInas a te literas accepisse me fateor, Vir reverende, ad quas dilatum a me responsum, non omissum. Distuli ideo, quia nec argumenti multum: et quia, quoties ad te scribo, facio id cum animi quodam morsu. Dolor innovatur, quem ex discessu tuo cepimus, publica privataque caussa. Atque utinam saltem ibi res quietae! sed ut telam hanc exorsam video, metuo, non detexetur sine turbis. In gente tua nobis spes erat, jam firmata etiam apud prudentes decepit, si vera sint, quae Antverpia constanter ad nos perferuntur. nec tamen utrum fraus in re sit, an furor quidam et consternatio vulgi, adhuc constabat. Omnia potius sint, quam ut perfidiae haec macula inuratur optimae olim laudatissimaeque genti. Nos hîc procul a turbis, non a curis. Nam et domestica et interna Ecclesiae vulnera nondum consanuerunt, et non desunt etiam his locis, qui invident publicae quieti. Schola, praeter Theologiam, mediocriter habet. Nam illa delabitur; et vere dicam; spes mihi exigua instaurandi. si quando ad D. Bezam scribes, velim eum a me salutes:
Lavaterum et Stuckium, cujus convivalia vidi, accurata sane, et cum juventutis publico bono. Nos cessamus, et languemus in parte tot tumultibus circumfusi, quorum exitum non videmus sine auxilio divino. Vale. x. Kal. Febru: 1583.
QUid dicam de hac tua humanitate, Nobilissime Leiva, nisi plane victum captumque me? Amas ultro, scribis ultro. nullo merito meo, fateor, sed impulsu solo beneficae tuae et liberalis naturae. Itaque vere vicisti, imo vinxisti me nexu, uti spero, acterni, et non morituri amoris. Scotto nostro quantum debeam, ipse sentio, qui interpres mihi hujus honestissimae amicitiae et conciliator. Cui, in iis, quae tibi de me, ac sensu meo recipiet, serio velim credas. Nam nobis manebit illud fixum,
EGo vero, nobilissime et genere omni politissime Douza, vel non praetentatis aquis scribam tamen ad te, nec forsitan dedeceat Viriathi sanguinem audacia, his sane temporibus, quibus ea una, si unquam alias, et sapientiae et fortitudinis omnis instar est. Nae ego melius, scio, melius pudori et existimationi meae consuluissem, si laudibus iis, quas tu de me in epistolam ad Scottum nostrum tuam prolixe mehercule et liberaliter, et ut illa Pindaro inclamabat, mulier, tacitus bonus essem, quam loquens. Nunc video me, dum laudibus deterritus tuis hiscere audeo, de tabella corvum, et in apertam fraudem incurrere, et committere, ut qui tuas de me laudes legens in hanc epistolam aut aliquid aliud hujus inciderit, insusurret statim illud
Andreas Schottus, amicus tuus, idemque meus, quo dum hîc Graecas literas publice profiteretur, usus sum, moribus ejus et doctrina adductus, familiarissime. Is mihi in sermonibus saepe, non tam de tua eruditione singulari, quam utique in libris videbamus, sed de moribus tuis optimis ac mitissimis, de recto de Deo Religioneque Romana sensu, cultuque divino a majoribus tradito, denique de fide tua, officio, observantiaque in nostrum, eundemque tuum Principem, mihi volenti libentique commemorare, et ob amorem in te meum facile credulo affirmare, ac fidem facere, solebat. Ergo scripsi paucis illis diebus ad te bis. primas literas tibi esse redditas responsio ad eas tua, benignissima humanissimaque, ostendit, secundae an ad te pervenerint, hodieque ignoro. Destiti scribere, non quia mihi responsum abs te non daretur, quod nimis jejuni atque pusilli horum officiorum exactores faccre solent, sed acerbissimi nuncii, mihique molestissimi rumores, quos tu scilicet in tuis scriptis, ut non aleres, sic non magnopere retunderes, cum de tua parum in religione firma, ut debet, constitutaque ratione, tum de alieno tuo in justum principem atque imperium animo, sparsi atque allati, toto illo, qualiquali, literarum commercio, me invitissimum, et meliora etiam tunc de te sperantem cogitantemque interdixerunt; Neque vero, ut non nihil de judicio, neque enim fieri potuit aliter, sic de amore quicquam magnopere detraxerunt; semper ex animo tibi bene volui, semper te honestum esse, et bene sentire, esseque cum bonis Catholicisque ac fidelibus optavi, eamque tibi mentem a Deo Opt. Max. aut confirmari, si adesset, aut dari si abesset, sum precatus, etiamque fodicantibus animum malis illis rumoribus ac nunciis bene de te speravi. Quare potes facile intelligere, quam optatae, quam gratae, quam et jucundae tuae illae literae acciderint, quas ad D. Richardum Staniburstium Vir. Nobilem dedisti, missas mihi a D. Joanne Silva viro principe, Domo nostrate Toletano, dignitate Comite Portalegrensi in Lusitania, nunc etiam toto illi Regno, magno cum imperio, Duce Praefecto. Viro domi militiaeque clarissimo, nostrorum omnium facile
ACcepi, Juste, literas tuas, accepi Militiam. exspectas gratias? non ago. quas animo capio, verbis non assequar. quas verbis possem, nolo, ne illas deteram verbis, paucis, malis, pluribus, pejoribus. ut enim mulieres duae pejores sunt, quam una, sic verba mala, multa pejora, quam pauca. ex merito tuo et munere, volo et peto gratiam meam expendas, si de me, ut spero, bene existimas. Censuram? id enim adjungis, apage, non ea vis animi nec tanta superbia aut ignoratio nostri. Audaciam, nisi si Pantinius
VEre hoc est amicum esse, mi Schotte, non amare solum ipsum, sed in eundem amorem alios illicere. quod factum a te bono, ut spero, Deo in conciliando mihi viro nobili Ant. Covarruvias. quem dignum magno fratre, et ex testimonio tuo jure aestimo, et ex epistola ad me ejus. Ita enim polite, et non ad vulgi sensum scripta est, ut facile mihi, Carrionem intelligi, de quo et in Epistola modo dicta. Vide epist. seq.J. Dusa te aestimat amatque, a quo has litteras habe. De Launoius dicitur in Epistola edita, quem esse credo, ad quem Epist. 22. Centuriae 1. an hîc scriba Lipsii erraverit, an dupluci nomine nobilis juvenis fuerit, nescio.Turconii nostri morte, valde acerbum. Amabam adolescentem, et in corrupta nostra nobilitate hunc destinabam velut gemmam puriorem. De Papio, scivi jam pridem, qui in magno ingenio nescio quomodo non tenere mihi rectum cursum visus, et deflectere a veteribus musis ad cantus, et hanc musicam noviorem. sed cuique videlicet sua Nympha. In Taciti manuss. quem componere coepisti, si quid habes dignum, pergratum si communicabis. Nam hanc hyemem commentarii nostri prodibunt, ad eum scriptorem totum. Est aliud, quod te rogem. Hispanorum res gestae, et novae novi orbis, valde mihi jucundae lectu, imo linguam eam jam addidici, scriptores eos terendo. sed qui post annum quinquagesimum scripserit, habeo neminem, nec sic facile extrico. si istic aliquid est in eo argumento, sive historicum, sive de herbis, stirpibus etc. valde peto, ut meo sumtu ad me mittas. Plantino illic imputa, cui hîc persolvam: deque eo Plantinum monebo: scribe, siquid aliud in manibus habes, bono litterarum, et me vere tui amantem ama. Pridie Non. Jul. 1582.
LAetus mihi nuncius accidit, doctissime Lipsi, te in patriam post diuturnam illam Martini Lipsii, patrui: in qua quidem sapiens obdurabis. nam illic summam sub Ministris servitutem Batavi serviunt. Didici hoc nuper, cum negociorum gratia Valentia Edetanorum Madritum in Carpetanos veni, legendaque mihi Pantinus noster tua dedisset, de Constantia, Torrentium Episcopum, tui studiosissimum: et quem non eorum, qui interiores has litteras respiciunt? De me, ita animum inducas velim, nihil mutasse; eundem me te d'erga fore, et fuisse semper, aram tenens liquido affirmo: nollem Kalumnia sequius ad te pertulisset, quasi crebras ego ad illum Lud. Carrionem; qui fragmentum incerti auctoris, antea Censorino tributum, et ei annexum, Schotto A. 1538. Parisiis, quae editio repetita Lugd. 1539. in qua ad Schottum Epistola mihi oblique Lipsium tangere videtur: nam invehitur, in homines videlicet antiqui siculi, sed ejus, quo nec Deorum cultus frequentabatur, nec suis regibus et principibus honor habebatur, et ultro sibi magisterium morum et censuram perpetuam accipiunt, etc. nam et Lipsii symbolum moribus antiquis, et religionem, et ab Hispaniae Rege discessionem iis verbis exprobrare mihi videtur: sed et postea, omni in deum et patriam impietate contaminatissimos homines vocat.Jacobum Dalechampium, qui Senecam post Plinium moliebatur. Post non diu bonus senex caput deposuit, et publico, meo certe damno, fuisse male narrant. Haeres enim, medicus et ipse, Rhotomagum, ut audio ingratis, bibliothecam abstulit, ubi nunc belli tempestas desaevit. Sed excudaturne Seneca ille, ut narrant, tu, quando abes a Gallia, Germaniaque propius, scire potes. Graecis lacunas hiatusque ex Covarruviano cod. et Theseo, pleraque expleveram: sed ipsum M. S. Covarruvianam. Utinam in tuas, vel Scaligeri manus incidat. Da operam, si potes, quod et Ortelium nostrum, et Sylburgium rogavi, extorquerent; saltem medici Rhotomagensis nomen quaesitum ad me perscriberent, ut jure experiri liceat, liberque ille membraneus ad dominum redeat. Equidem morae impatiens partum illum prope abjeci, et exposui, ad majoraque nisi me amo, cogitationem converti: adversus nostri temporis Machiavellistas stylum exerceo; quae pestis, et fundi nostri calamitas, Galliam ipsam, qua patet, nisi Deus e machina, funditus evertet, nisi jam magnam partem evertit. atque utinam falsus augur sim. Pantinus item, Bruxellensis jam Decanus designatus a rege Catholico, qui et ipse ita te colit, ut concedat nemini. Haec eo prolixius, ne otiari nos omnino et cessare apud Iberos putes. Tuas interim aveo videre. Salutem meis verbis heroibus illis, Torrentio, Livincio, Ortelio, ceteris. Cura ut valeas. Madriti a. d. VI. Kal. Septemb. CIC. IC. XCII.
DIci non potest, doctiss. Lipsi, quantam mihi voluptatem litterae tuac attulerint, pridie Id. Octob. datae, ut me tibi jam redditum postliminio existimem: adeo lepidae, adeo venustae illae, ut a Gratiis dictatae viderentur. Carebo itaque posthac invitus bono tuarum litterarum, quas dum lego, lego autem frequenter, coram audire, veteremque illam Gregorius monachus P. Robertus Bellarminus; bone Deus! quantus Theologus? qui laudem omnem palmamque, cui nunc nuncium remisi, praeripuit: nec equidem invideo, miror magis. Sacra quidem ille praeclare tractavit, profana vix attigit, alio, credo, festinans, ut quae tu cap. XVIII. Electorum de clavis erudite; de forma item Heliodori Fulvius Polybii Ortelio nostro nuper rerum Hispanicarum Annales misi, Latine conscriptos, Taciti stylo a Jo. Mariana, Societatis presbytero. Pantinus noster, qui mihi tuas misit, teque fert in oculis, in Belgium cogitat: utinam quod opto, et urgeo, socius illi accedam, te potissimum ut videam, mi Lipsi, prius quam haec lumina claudantur. Quod si non consequar, non conquiescam tamen, donec potiar. Ille Ecclesiae Bruxellensi praefectus est, regis Catholici liberalitate: uteris itaque, cum aberit propius, amicissimo. Tu modo da operum, si nos amas, ut te valentem aliquando videamus: et haec aspera, fac, ut soles, excelso elatoque animo feras, qui consilium aegrotis dare ipse consuevisti. Noli itaque imitari malos medicos, qui in alienis malis, ut Ser. Sulpicius ait, profitentur se tenere medicinae scientiam, ipsi se curare non possunt. Te, te ipsum in consilium adhibe; Ecclesia mater nostra a persecutionibus ad extremum usque spiritum libera non erit. Qui persecutiones patiuntur, beati. portum ecce vides. Quid aliis usuveniat, nescio, mihi certe in publicis his malis, diuturnaque Sigonius, et Panvinius: nemo ad exitum perduxit. Tibi haec uni laus laureaque relicta esse, quod vertat bene, videtur. Vale, nosque amare perge. Gandiae Contestanorum, a. d. v. Non. Mart. CIC. IC. XCIII.
TAndem aliquando ex Iberia me emersi. Italiam attigi post Cal. Sextiles triremibus. Neapoli substiti, dum se aestus frangit: nosti hoc caelum et solum ardente Canicula, quanto periculo in viam me darem. Romam hinc cogito: ubi si me statim expediero, ad vos post longinquam Bencius enim tuus, Majo mense, quod invitus narro, fuit: qui ut tibi plurimum, sic et tu illi debes aliquid. Me, si lubet, adhibe succenturiatum, si quid Romae curatum vis. Tuos de Crucis supplicio libros, de quibus ad nie biennium fere factum est, scripseras, in urbium regina ac domina avide legi inaudivi: illic sitim explere, ut olim in Constantia, licebit, legamque, si volenti tibi, judicia Criticorum: ibi enim Octobri crebras tuas aveo videre, commodo tamen quod fiat valetudinis tuae satis imbecillae. Confirma itaque te potissimum, salvum, valentemque ut amplectar in Domino. Pe. Colvium J. C. Brugensem vixisse invitus hîc audivi: qui mihi juvenis immature, ut fit, senex visus est in Notis illis uberioribus, quas Appulejo paene praestare, jurare liquit, nisi quid secus tibi videatur. idem nostris hominibus, sic enim Jurisconsulti tui loquuntur, videbatur: et vero praecoqua illa ingenia, ut fructus, haud temere ad maturitatem pervenire observavi. Flaccus enim; Puer, ut sis vitalis, metuo. At non ille frustra fuit: nec operam lusit: vivet in posteris, nisi quid augurans fallor. Facem historiae tuam ecquando et qualem dabis? fac sciam: me enim quid fiet, statim ne accurrere licebit Torrentio, et Ortelio nostris a me scribe, mihi imperent si quid volent in aetena Urbe. Puteolum cogito, ut rudera inspiciam et lapides. Salvebis a Franc. Guerrerio, Bencii
ROma aeterna in urbe nos esse, magne Belga, credo inaudisse te, equidem Neapoli ad te literas dederam, quam mihi gratum hîc Lipsii nomen esset, testatus, faveo enim, si quis alius, honori tuo, quod ad me partem pertinere existimem, quem praesentem olim non repudiasti. Bononiam venturum te libenter
Bencius enim fuit, magno sui relicto desiderio: eujus ego si locum tueri non potero, apud te saltim ut teneam, rogo. Quare mea si opera uti libet, pergratum feceris, si pro veteri nostra necessitudine, imperabis. Tres de cruce libros legi, et probavi. verum tantam hic exemplorum Nic. Fabrum J. C. et Gruterum, in eadem palaestra sudasse. mea non vendito: conscius tamen sum vigiliarum. Salutem meis verbis PP. Leonardo, et Mart. Delrio: hujus Syntagma Tragicorum poetarum Muretum nobis donasse, narrat Jacobus frater, cui tuas ad me litteras, commodo quod fiat tuo, mitte. Romae, Kal. Majis. CICICXCV.
SApis tu quidem, mi Lipsi, qui patriam, ne in turbis quidem deserendam censes, hocque coelo mutandam. nam, quod uni Catoni Uticensi contra accidit, absens majorem Italis famam tui concitaveris. Certe DE CRUCE libeslus, usque eo doctis placuit, ac piis, hîc editur aeneis iconibus. DE MILITIA Commentarius alter eo ipso tempore apud Bavaros exibit P. Valtrini Collegae hîc nostri, qui S. Scripturam de superiore loco nunc explanat. neuter vero alterius scrinia compilasse judicabitur. Saeculum hoc vides: quot Kalumniae? quot fraudes? qua de re querela tua in Notis. Mitto nunc Christoph. Clavii, Mathematici summi dono, Scaligeri Castigationem castigatam: ut te ad hilaritatem des interdum, cum in hoc modestiam non desiderabis in respondendo; in altero quod mireris. nihil ut dicam gravius non patitur meus pudor. illud inaudivi, plures in illum stylum stringere, et quidem Germanos. omnia dixi. De H. Stephano invitus intellexi, in te de dicendi charactere incurrere. Factum
Fulvius Ursinus alterum pervetus exemplum obtulit, teque salutat senex. De vita Franc. Borgiae, Latine a nobis conscripta, alias. Vale. Romae a. d. IX. Kal. Sextil. oo. ICXCV.
QUam mihi gratae tuae, doctissime Lipsi, quas postridie Kal. Junias dederas, noli quaerere: plena enim pietatis, et pristinae tuae erga me benivolentiae notis. Dederam et ipse alteras cum Christoph. Clavii libello, Jos. Scaligeri anni castigatio castigata: ut e nundinis primus, vel in primis haberes. spero fore ut reddantur. Sapis tu quidem, qui patriam tamen etsi laborantem, Bononiae anteponis. majori enim, mihi credo, absentis scripta in precio erunt. DE CRUCE hic a Bala, me hortante maxime foras datus, summa fide, tametsi non pari iconum elegantia: quod valde omnes efflagitarent tua. DE MILITIA ROM. dum in aeterna Urbe versor videre aveo. Exibit Ingolstadii P. Valtrini Socii ea ipsa de re, ac tempore Commentarius, sed ut ipse mihi affirmat, vir summae fidei, rudis, quique ut immaturus partus, praereptus ab uberibus. juvabit tamen. Narro tibi, a Jacobo fratre redditae nuper litterae: SENECAM nostrum Rhotomago Antverpiam missum: quas ego Notas, ut te non fugit, decimo abhinc anno, priusquam Societati me addicerem, apud Ant. Augustinum V. C. elaboraveram, optimo usus exemplari. Ant. Covarruviae J. C. unde Graecarum sententiarum hiatus, tamquam e quercu pleraque exsculpta, adeo monstrose scripta a librario. Depositum nimitum Dalechampii heredes, religione ducti, aut precibus victi, quod pridem abnegarant, reddendum putarunt. Et vero, ut scite Themistocles liberis, sic ego libris: perieramus, nisi periissemus. Optarim itaque, mi Lipsi, te pro veteri nostra necessitudine, ultimam manum addere, commodo quod fiat tuo, ut tuis Cruserii, et Fabri Notas nullus vidi, quibus istic libris abundatis, ego pridem careo, in Iberia versatus. Illud tantum, et forte non falsus augur, nisi me ipse amo, neutrum luminibus obitruxisse. Certe Muretus eos libros non attigit. Quare ut rem conficias, absolvasque, etiam atque etiam oro, obtestorque. Exstabit amicitiae hoc nostrae, conjunctionisque animorum studiorumque monumentum aeternum. cupio quidem certe. Pet. Pantinus cum Card. Austriaco Bruxellam cogitat, Flaminum praefectus: habebis alterum me, tui studiosissimum. Romae si opera mea uti libet, pro tuo jure impera. Erit id per mihi gratum, teque valere, et crebras dare. Romae a. d. XIV. Sept. CIC. IC. XCV.
ITaliam et urbem dominam te retenturam, mi Schotte, non opinabar, et videbaris spem fecisse, non litterarii hujus colloquii, sed mutui adspectus. sed ab alieno nimirum arbitrio cum pendes, res ista non tua in manu fuit, nec aut dissuadere aut tristari possum, te esse in luce illa loci ac hominum, sejunctum a nobis, veteribus quidem amicis tuis, sed et a turbis et civilibus dissidiis, quae sine intermissione tot annos adsligunt nos et vexant. Quid? quod ipsi homines per ea mutati sunt: non est prisca illa humanitas, aut comitas Belgarum, non honos aut amor meliorum artium, ferocia est et contemtus, et barbari quidam ac martiales mores. Utinam ille, qui exspectatur, Albertus Austriacus Cardinalis, ut animum, sic vires habeat medendi. nam de illo non dubito, et fuit egregie etiam in Ernesto defuncto, quo Pimcipe nihil melius, in moribus et vita castigatius, denique qui totus pacis proles erat, eamque fortasse nobis reddidisset, nisi cum eripuisset Pantinum nostrum cum Heroe illo venire id mihi volupe, et solatium vel auxilium erit. Quod ego etiam tibi velim, mi Schotte, in istis ad Senecam: quae vidi nondum, nec temere per viam jusserim ad me deferri, et ipse Antverpiam censeo me iturum. Ego vero cum videro, quid censeam pencribam, et quidquid opis meae erit fiet, ut non disperant tui labores. sed Faber multa egregia notavit, et nos tamen quaedam habemus: sed ita nunc toti in machinis, tum et Politicia sumus (nam et haec cum plenis notis recuduntur)
NIhil ego pridem abs te litterarum, mi Lipsi, sive per negocia non vacat, sive quod ipsum me exspectes. Ego vero jam nihil habeo antiquius, quam in viam me dare, ut veteris loci aspectu recreer, qui nos olim conjunxit: atque utinam, si qualem reliqui non licet, aliquam tamen formam reperiam pristinae digaitatis. Poliorcetica nobis ostendit, qui has tibi tradidit And. Dyckius, vir eruditus, tuique in primis amans: quod exemplum extorsit paene Card. Sfortia: qui et me ad se arcessendum curavit: Quantum tua caussa vellet, ostendit. moleste ferre, quod militari olim, in Belgio enim triennium militavit, de militia non mittas. Nosti aulicorum ingenia: dari omnia volunt. Addebat, patris sui vitam, hominis sane in re militari egregii, Italice conscriptam missurum ad te, ut si impetrabit, Latine conscribas. Nae illud omnes uno ore exoptent, mi Lipsi, si fenestram patefeceris? Laudabile est enim, maximeque optandum, laudari a laudato viro, ut ait ille, nescio quis. Sed hac ipsa de re, ni fallor, Fulvius Ursinus ad te perscribet: nec tibi quod respondeas officiose, deesse potest: De Triumphis tertio pedatu agis, ad Cardinalem forte Austrium misso augurio. Sunt penes me quaedam hac ipsa de re Socii nostri P. Valtrini. Sed de philologia coram; quod brevi futurum arbitror, et volo, nisi quid acciderit humanitus. Tu quantum nos amas, tantam curam in valetudinem tuam adhibe, Te ut salvum, valentemque videam. Salutem P. Delrio, Leonardo, et Hovio tuo. Romae a. d. III. Idus Januar, CIC. IC. XCVII. festinante calamo, quod hic sine litteris meis descedere nollet, sed
VEstalia munere tuo accepi, doctissime Lipsi, et licet me Photius totum possideat, aegrotante Collega meo Dausquejo, absoluto atque edolato jam opere evolvere omnia libuit. Atque utinam reliqua cum sacerdotia Rom. tum Magistratus illustrare face illa pergas, valetudinis commodo, quam tibi
Fatalem, inquit, hunc esse annum ad interitum hujus urbis, atque imperii, qui est decimus annus post Virginum absolutionem, post Capitolii autem incensionem vicesimus. Quis ille detimus annus, et quae Virginum absolutio? Fasti consulendi, et forte Pedianus, quibus hîc careo, ut et interpretibus Mureto, ac Manutio. Tu nodum facile expedies, qui illa pridem meditata in numerato habeas. Reditum domum adomo, et nunc cum librariis res erit, ut reliqua describantur. Vitae comparatae Aristotelis ac Demosthenis auspiciis M. Vesserii V. C. lucem aspiciunt, utinam conatus doctis hominibus placeat: tentarem fortasse id genus plura, ut Tullianas Quaestiones, ut Homeri, et Hesiodi; Thucydidis, et Sallutrii, Maecenatis, et Agrippae, similiumque comparationes Plutarchi quidem exemplo, illi tamen intactas. Reliquit nimirum posteritati aliquid, ut et nos posteris commemoranda relinquimus. Senecam Rhetorem, quem paene amissum putabam, tandem sartum tectum repertum Septembri lucem aspecturum bene narrat Gruterus: extra patriam erum meis ingratiis, domi despectus, mittere coactus fui. Addunt Commeliniani Mureti in Philosophum Notas. Schotti in Senecam patrem ad J. Lipsium, ubi quaedam eiusdem argumenti invenies, quod in hac epistola: respondit vero Lipsius IV. Centur. MisceL Epist. 4.Delrius noster, qui et tibi secundas curas obtulit, ut Senecae duo trium Belgarum opera lucem accipiant: Feliciter. Venit in mentem admonere, si forte non legisses; Cleomedem in Meteoris Graece editum cum Arati Phaenomenis, suggerere Stoicorum Physica multa posse: cetera tu melius. Desino itaque, et salutem apprecor. Insulis Flandrorum IV. Cal. Septemb. CICICCIII. Saluto et P. Leonardum, et Bonardum: nam Flerontinum in Eburones profectum, et Brugas Vandornium inaudivi: fratres quoque Viringios salvos cupio.
ESt omnino imago naturae et animi oratio. Cum igitur proximis superioribus annis Tacitum tuum Coloniae mihi legendum dedisset Hieronymus Berchemius, videremque orationis formam generosam esse, et convenire in te Homericum illud, Andreas Ellingerus, Med. et
Modio nostro dicam? in cujus tu ore habitas, qui virtutum tuarum apud nos buccinatorem agit liberalissimum. Is hodie praegaudio gestiens ad me venit, Posthio vult exeusari, quod de Poetis Germanis inclementius in Satyra Menippaea erat invectus.Modius mihi dono dedit, quos ego aliis negotiorum tricis impeditus nondum legere potui: sed obiter saltem eos inspiciens, in iis te tui similem esse facile deprehendi. Quod superest, ut in epistolis, quas editurus es, mei quoque mentionem facere digneris, et Janum Duzam, Poetam nobilem, meis verbis amanter salutes rogo. Vale, et nos tui amantissimos dilige. Wirzeburgi Idib. Octobris, Ao. 1582.
Plantinus saepius per litteras a me consultus, vellet possetne eas statim imprimere, responsum differt, cum interim mihi differre editionem earum integrum non relinquatur, hîc publicabo. neque sane valde doleo eas typis Plantinianis non ornari. quod ne meo quidem judicio satis dignae illis sint, cum protrita fere omnia, certe non magni aut ingenii aut doctrinae in illis a nobis tractentur. Et malo Plantinum a vetere aliquo scriptore, mea opera meliore, nostri quoque nominis formis suis elegantissimis celebrandi initium facere. jamque adeo absolvi notando Silium; in quem mox etiam Commentarium daturus videor. De te, si valeres, non dubitabam, quin otii, quod a rebus tibi superat necessariis rationem litterariae reip. facile esses redditurus; novi tuam hîc assiduitatem. illud doleo, ad manum non fuisse, cum haec scriberem, Tacitum, a me, ut scripsi, notatum. jam ad te isset. nunc Combergi abest, quo non videmur nisi post tertiam septimanam ab hoc die profecturi; tantisper igitur hoc differetur, et tum una mittam excerpta mea ex Propertio, quem cl. Duzae nuntiabis (si forte minus id aliunde accepit) Livineio in manibus esse. Tacitus Bambergensis indignus plane erat labore et sumtu, quos ejus caussa exhausi Bambergam excurrendo; ubi vidi recentem omnino esse scripturam ejus Codicis, qui titulum Cornelianae historiae mentiebatur, cum nihil in illo Taciti, praeter pagellas aliquot ex libello de moribus Germanomm contineretur; quas tamen ad tuam editionem etiam comparavi. Ad nuntium de morte optimi et amplissimi Rattaleri ingemuimus, ego patronusque meus: sed humanae haec est vitae conditio scilicet. De Berchemio faciam quae jubes; etsi ne ipse quidem satis sciam ubi sit, an sit; ita nihil his aliquammultis mensibus ad litteras meas ternas quaternas respondet. opinor tamen adhuc agere cum Comite Carolo Egmondano in aula Ducis Juliacensis. Posthius, ut videas quam nihil vir optimus ille susurris istorum Manliorum es Metellorum nepotum tribuerit, ipse tibi scribere voluit. Cui te rogo saltem tribus verbis rescribas. meretur hoc candor ejus, et studium de litteris litteratisque omnibus bene merendi. Vale, amicissime omnim hominum Lipsi. quem ego nisi in parentis loco deinceps ob praeclara et amica monita tua pro venerer colamque indignus et illis
Duza, Hauteno, aliis, quos etiam invitos et amabo semper, et nunc salvere jubeo. Wirzeburgi VIII. Kal. IXbres CIC. IC. LXXXII.
MItto ecce tandem Duzae quoque nostro promissas in Propertio variantes lectiones ex codice manu exarato Posthii, quem ille sambuci donum habet. affatus ipse fuissem Duzam, nisi per te, amicissime Lipsi, hoc agi maluissem: et satius existimassem exipectare tuas, ex quibus de ipsius erga me animo certior fiam. De Agellio valde doleo te illi homini concessisse, cui neque privato, neque publico nomine omnino debueris. ut enim prius mittam; quantum intererat a te potius hunc Launissimum scriptorem more majorum sine fuco et fallacia recognitum in vulgus venire, quam Duza, et paucis omnino aliis in studio hoc antiquitatis et litterarum cum laude tenes. sic quoque non damno modestiam tuam cum illius perfidia jactantiaque certantem. sed cum in istud scelus hominis scribere aliquid omnino cogitarem; nupera praecipue inaudita ejus immanitate provocatus; repressi me tamen exemplo tuo admonitus, in posterumque reprimam; soloque silentio illud monstrum ulciscar. Valde exspecto tuas litteras, quas cui recte dare possis et nuper scripsi, et nunc quoque moneo Nurinbergam mittantur a Plantino, Joachimo aut Pbilippo Camerario. Vale, mi amicissime Lipsi, et a Posthio quoque nostro cum Duza salve; sed et Hautenus a me salveat, de quo etiam exspecto quid egeris. Wirzeburgi in Aula Neustetteriana an. d. x. Kal. Apr. CICICLXXXIII.
ERgo nondum tu meas? Atqui iis etiam alterae ad Posthium adjunctae: Quem virum quam amemus, vide ex eo, quod Epoden suam Duza noster
Carrio ille, ille noster, duos libros emendationum edidit, nihil abhorrentes a genio auctoris. Multa in iis e Silio, Ageliio, Manilio. Nam etiam in Scaligerum debacchatur, sine ullo scemate, et ferreos illos dentes homo bliteus provocat ad mordendum. de me quid? omnia honesta, ego doctissmus in elegantissmis Aniquis, ego, noster. rides? magis si legas, et cubantem in libro videas belluam ipsam. Modio illam cum Carrione familiaritatem, et ex ea famam illius vacillare dixerat. vid. I. Cent: Misc. 28. primae editionis: nam in secunda et reliquls, nescio quare, illa omnia de Carrione omissa sunt.Rodolphi quomodo credam? non inducar eas ut lectiones potius censeam, quam conjecturas: quod tu quoque vidisti. Paramus alia. de Magistratibus P. R. de Amphitheatro, de Venatione. Fruimur enim hîc summo otio. quod utinam ne videat et invideat Bellona! de te rebusque Germaniae velim scire distincte. Michaelis Bruti Epistolarum libros vidi! O vere Michaelis Bruti intelligit, quae post priores editiones prodierunt Berol. 1698. ubi lib. III. ad Joan. Catonem p. 298. agit te Diagera quodam (ficto nomine Atheum querndam designare credo) qui dixerat Brutum brevi Brutum futurum, quae repetit pag. 313. Et hujus inimici sui assectatorem etiam insequitur, quem Rhaetum fuisse indicat. quod frigidas vero epistolas Bruti censeat, nihil mirum. Lipsio enim, brevitatis studiosissimo, vix placere potuerunt tam longae, et ut verum satear, saepe taedii plenissimae epistolae: Certe hodie, si ad Reges et viros illustres tales quis daret, stustra ille eas legi postularet. dictio etiam tota abhorret a Lipsii stilo, et licet Ciceronianis se accenser nollet (vid. Lib. v. Epist. ad P. Ang. Bargacum ) tamen adfectasse Ciceronis dictionem satis manifestum. Prodierunt etiam ejus cura, suis mixtae virorum eruditorum epistolae variae, apud Gryph 1561. quae hodie rariores, multum bonae frugis continent, et veterum scriptorum quasdam emendationes. plura de Bruto vid. apud Bayllium in Lexico. cujus Observationibus, maximam partem ex Berolinensis editionis Epistolis desumptis, quaedam addi possent, si hoc locus posceret.Bruti! nihil umquam legi frigidius. sed tibi habe. Scaligeri de emendatione temporis prodiit. doctum et recoctum opus, sed curae majoris, quam famae. Italia silet. Et jam ego, qui avocor ad operas meas cottidianas. Vale, et Patrono tuo Nobilissimo, si ita fert, me commenda, ac nostro Posthio. Lugd. Batav. III. Id. Decemb. CICICLXXXIII.
NOn excuso ambitiosius diuturni mei silentii seu culpam, seu crimen voces; sed simpliciter, praesertim quando apud vos e medio abiit
Ludovicum Carrionem, de quo toties in Lipsii epistolis non honorifica mentio, ut vidimus: hac vero epistola videtur Modius respondisse ad Lipsii III. Centur. Misc. 18. quae scripta VIII. Kal. Februar. 1595. atqui si credemus Valer. Andr. in Bibl. Begic. Carrion demum obiit XVIII. Jul. 1595. non potuit ergo Lipsius de ejus obitu nuntiare mense Februario. obiit enim Lovanii, ubi et Lipsius vivebat, Carrion, Professor Decretorum Regius. Miraeus sibi non constat. in Elogiis enim mortem confert in A. 1594. non designato mense. in Scriptoribus seculi XVII. in ann. 1595. qui et in Elogiis Modii mortem adsignat A. 1590. qui certe hoc anno 1595 et seq. 1596. ad Lipsium epistolas dedit. Melchior Adamus, incertus, quem annum definiat, 1598. conjicit obiisse. certe Lips. II. ad Belg. Cent. 26. circa hoc tempus etiam scripta, agit de Modii, adflicti et ad desperationem redacti, Atheismo. Valenrius Andr. et Sweertius obiisse ajunt A. 1597. ita ut incertum sit tempus. sed ut ad Carrionem revertamur, credo fidem habendam Valenrio Andreae, qui ex Fastis Academicis hoc ignorare non potuit. ille vero in Fastis Lovan. pag 200. in Collegio D. Ivonis IX. Kal. Jul. (id est XXIII. Jun.) obiisse nartat. in Bibliotheca ergo dies aliquot aberravit. ita ut in Epistola Lipsii error librariorum sit in nota anni. Qui nuper sub persona Adolsi Clarmundi edidit Germanica lingua vitas eruditorum tom. v. pag. 23. natum eum A. 1556. mortuum 1597. tradit, et anno aetatis 31. obiisse addit. calculos certe subducere debuisset ille biographus, qui quot vitas edidit, tot indiligentiae et inscientiae monumenta reliquit. narrat idem, Modium, cum ex Germania in Belgium redire vellet, incidisse in Urbis Machiliniae direptionem, ibique ab Hispanis male mulcatum et spoliatum. Deinde a cane morsum. sed haec ipse Modius in praefat. ad Livium sibi, Bonna capta, accidisse refert. hanc ejus calamitatem desset Posthius Poemat. part. 2. pag. 98. Accidit vero fine An. 1583. quo. Bonna proditione capta a Bavaris. v. Meteran. Hist. lib. XI. in fine.Moretus, quod tuum de Machinis bellicis opus, et Baronii tomum sextum Aunalium Ecclesiasticorum prius proelis suis subjiciendos diceret, librum hoc quidem tempore formis excudere gravaretur: et ego Henrico Stephano, qui illum a me anno per litteras
Moreto nostro sit ad eam rem otium. Interea si habes editionem Viennensem, aut scis unde haberi possit, solidam apud me inieris gratiam, si illam re integra adhuc ad me miseris, non minus quoque debiturus si quid privatim etiam tu (et in quem. scriptorem non habes?) in illis notasti. Impetus me non semel cepit, fublato e medio illo, mihi numquam satis aut amico, aut inimico, quem nosti, istuc excurrendi, vel Lipsii mei solius complectendi, in suavissiumumque et fidissimum ejus sinum multa, quae litteris recte committi nec possunt, nec debent, effundendi: sed tenent me adhuc cum turbae istae publice, tum privatim res mea familiaris, neque dum ita composita (perfidia eorum, quibus nupera Germanica mea profeccione fortunas meas omnes commiseram et commendaram) ut sumtus in iter illud faciendos commode latura sit. Bona tamen cum spe me, quod hactenus non possum, post ahnum unum atque alterum, si vita utrique suppetet, majore cum fruetu et minore cum periculo facturum. Interea amemus inter nos, mi Lipsi, mi anime, et frequentibus epistolis nos invicem nobis praesentes quasi sistamus, Non est nulla colloquendi etiam per litteras cum veteribus praesertim amicis et multo usu olim cognitis (quod sentio haec scribens) voluptas. Et de me promitto; de te futurum plane confido, ita ut facias, si modo is es adhuc Lipsius meus (et cur non sis?) qui ab humanitate ad humanitatem factus non magis amabilitati tuae deesse hac parte poteris, quam calor igni aut humor aquae. Sed plura, ubi ad has a te responsum accepero: quod ut fiat in tanta eorum copia, quibus recte litteras tuas ad me commiseris, quam, citissime opto. Ariaci Kal. Aug. MDXCVI. Levinum Levineium Cantorem Ecclesiae Antverpiensis. Itaque Bachusius executor testamenti illud dedit Patribus Societatis, isti porro misere ad Levineum. ab illo petendus; qui recepit una cum exemplari Romano Fulvii. quod testamento ipst ab eodem Carrione legatum, et collatum cum M. S. Regiae Franc. bibliothecae. Si Modio cura libri sui, Michaelitici; (hunc titulum praefert) recuperandi, repetat a Levineio: qui spondet Arnobii editionem. hoc festinandum magis. DELRIUS. manu M. An; Delrii erant scripta in margine haec et praecedens nota.
Haec jam scripseram cum venit in mentem posse me tua auctoritate confectum reddere, de quo jamdiu, quorumdam negligentia sive perfidia est, nequiquam laboro. Quod quid sit, et ut liquido tibi liqueat, nihil non mihi me de te et consueta tua erga me benivolentia polliceri, nihil non paratum vicissim tua causa facere, rem totam paucis ita accipe: Ille noster, dum vixit, amicus (quem ego ita mortuum spero, ut jus fas sit mihi ejus manibus bona aeterna precari) dum in Germania abessem ante annos IV. V. artificio quodam plane sibi solito pellexit ad se Arnobium meum membranaceum contra Gentes, cud etiam adjectus est Octavius Minutii. exemplar plane rarae et antiquae notae, quodque mihi, ut debet, auro contra carum est. Persuaserat homo per epistolas ei, qui procurabat hîc res meas, cum codicem suum esse, et a se
Backhusium, cui ea res in manu sit) quibus ille moriens res suas commisit, gratia tua, efficias, quo vel nunc saltim meus mihi liber remittatur, et defuncti manes hac parte exonerentur. Novit rem omnem, ut gesta sit, ille, quem dixi oblongus vestras tabellarius, qui post mortem etiam ejus, de quo queror, relaturum se ad me eum librum, sed fide nulla, promiserat. Quare ni molestum est, idem illud negotium per te potissime confici quam citissime velim; ne ille, qui vivus tantum mihi tot annis incommoditatis, ut levissime dicam, attulit, mortuus etiam me laedere et studiis meis obesse non desinat. Neque dum has complieaveram, et incidit ecce aliud quaerenti in manus meas forte fortuna epistola Campii nostri, olim Bonnensis Decani, nunc Protonotarii S. S. Moguntinensis, in qua ad verbum haec de te: De Lipsio, si quid habes, de ejus vita, et scriptis, si quid nove edidit, aut brevi editurus sit, scire aveo. Nam pridem Leodio ad me scripserat, se opus aliquod magis serium sub manibus habere. An id sit de militia Romana, jam editum? an quid aliud? quod magis puto. Is sui studiosos multos habet in Germania, qui aliquatenus saltim cultiorem degustarunt doctrinam, Lipsiani sunt. Quod nuper a diversis Germanorum Principum legatis Spirae cognovi, JCtis, Nobilibus, et Aulicis, quod mireris forte. Affirmabant tum quidam de ejus obitu, quod ego negabam, quod Canonicus quidam Leodiensis mihi retulisset, eum ad aquas Spadanas fuisse, et cum Nuncio Apostolico aliisque a Praedonibus prope deprehensum, fuga se eripuisse. Haec Campius in litteris datis XIX. Novembr. anni proxime elapsi M. D. XCV. Moguntiaci. Ceterum ut reliquum quoque chartae lituris meis impleam, si quidem prece vel pretio comparari istic potest Relatio Fr. Balduini ad Henricum Andium Ducem, et cui adjuncta est Panegyristica oratio ad Theodosium Magnum, et alia Eumenii de Scholis, cum Notis ejusdem Balduini, gratissimum sit eum quoque librum ad me mitti, remissurus eum bona fide, aut pretium soluturus arbitrio ejus, qui de illo mihi gratiam istam faciet. Amplius; ut scias me etiam nunc, etsi aulam effugi, jam ambitiosum esse, si inciderit ut, cum Praeposito nostro aderis, mei forte fiat mentio, aliquid tale jacere te velim, unde intelligat, nos
GAudeo, imo et laetitiae tua scriptio mihi fuit, o Modi, repetita ex intervallo. quid manum, aut animum tuum tenuit? suspiciuncula aut diffidentia (nam sic subindicas) de affectu nostro? Peccasti largiter. quia Deum meum testor, inter Belgas. omnes carum semper Modium fuisse. atque utinam
MEntiar, Modi, mentiar, nisi fatear, litteras tuas ex animo gratas jucundasque mihi fuisse: nonne te novi veterem amicum? nec si silentium aut interruptio intervenit, dissidium aut disjunctionem possiim aut debeo interpretari. nam amavi te, Modi, atque amo. Leporem atque amoenitatem ingenii, aequitatem judicii super plerosque harum artium in te vidi. Ille, quem nominas (et cui bene equidem precor jam mortuo, malevolo potius, quam malo) culpam hanc sustinuit: qui certe factus non fuit ad amicitias jungendas aut fovendas. sed nos, nisi a nobis abimus, alter alterum novimus, et bona quoque et vota similia quaedam, quae vel invitos jungant, Dissimula alibi, ut voles, scio in animo Lipsium tibi carum, et aliquo pretio esse, quod idem in meo de te esse non diffitebor. Ergo carum de te audire, et veterem meum Modium recognoscere. Atque ut in hoc coepto cursu perseveremus ad communem illam metam, rogo. De Studiis tuis, bene habet, tractare te gaudeo, non servire aut subjici iis, hoc quoque gaudeo: et profecto peccatum jam olim ab hisce, qui totos se et mancipio (paene dixeram mancipi) iis donant. sint ornamenta, sint adjumenta: nolo in poenas et tormenta verti, quod factitatum scio, et fieri a multis. Ego, quid ad me? liber ab iis sum: sed transversum agunt alii interdum, qui adigunt ad labores, quos valetudine aut judicio fugiebam. Ergo scribimus quondam, non pro veteri illa alacritate aut Genio, culpa hominum, (sed et tempomm sic) qui aliter nos vix alunt. Vides, quam familiariter me aperio. sed capax hujus aliusve sapientiae es, quo toto animo te voco. Ad alta, mi Modi, ad seria, mi Modi, et Senecam nostrum (nam et tu trivisti) post divina (ad quae geus vitae te vocat) interdum subsere et adde. O quanta res est res istas omnes spernere, et quod ille caput putabat, nil mirari! Pudet me interdum, et vultu quoque erubesco, cum litigia et certatiunculas recogito, super voculis aut syllabis, Criticorum. Atqui noc egimus. sed ne semper id fiat, ad alia et meliora nati sumus. In Panegyricis tuam operam exspecto, bonis hercle oratoribus, et ad Atticae eloquentiae exemplar. Juvare velim, sed Viennensis editio non nunc apud me est (fuit olim) et habet amicus, qui in eadem hac cura est tecum. Balduini quod significas, audivi, numquam vidi. Inquiram tamen, et idem in Arnobio tuo: de quo vereor, ut quod periit, frustra inquiras. Ad Campium, Protonotarium Moguntinum, si scribis, quaeso amanter saluta, quem vidi in transcursu, sed non plene gustavi. Plura alias, sit
REdit ad te D. secretarie filius tuus. in quo dirigendo et studiis ejus gubernandis adhibita ex me ea diligentia est, quam valetudo et curae aliae permiserunt. Tu boni consules, spero: de ipso, scio. in quo ea grata animi indoles, ut memoriam mei non sit depositurus, quam diu ipse memor sui erit. Testimonium illi verum domodestiae, diligentiae, pro aetate doctrinae. Ceterum aetas haec in confinio juventutis, curam desiderat, et cautam attentionem, ne qua dcflectat aut aberret. Positum hoc in tua prudentia, et paterna caritate: quam temperare severitate interdum expedit. et hactenus temperasti. Sed ne longius a tuis amicorum oculis remotus, in diversum ab aliis trahatur, me quoque non ulla cura mordet. Monebis, providebis: quantum humana mens potest. Et quod superest, Deo committes, qui te illumque diu florentes et incolumes servet. Lugd. Batavorum Kalend. anni LXXXIII. 8.
NEc mihi adfectus tuus ignotus est, nec tibi debet meus. ostendi eum, quibus rebus serio et utiliter potui: et ostendam deinceps in omni occasione. Ex oculis mihi sublatus meus Pollio est, non ex mente, quam inhabitabit, quam diu ea istud corpus. Tu vide etiam atque etiam, ut amore meo non solum sed bonorum omnium dignum te praestes, et ne quid alienum committas ab opinione et spe, quae de te concepta. iter vestrum Gallicanum
Alenaeonii oppressa Antverpia. sequenti tamen anno in Gallia fuisse Pollionem patet ex 1. Cent. Misc. 78.
HAc ipsa hora litteras tuas accepi, ut videas. me, non tam tardum in rescribendo, quam tu nunc fuisti: cui morae tamen ut libentius ignoscam, facit adjunctum carmen, quod compositum non sine cura. et in simili genere, exercitii ut assiduus sis, etiam atque etiam te hortor. ea temperie, ut neque lima nimia obscuritatem adferat, nec facilitatis studium cadat m illam, ut sic dicam, styli vulgaritatem. Quae enim laus, plebejum carmen condere, et in quo nullum aut verborum phrasiumque lumen, aut sententiarum paulo altiorum acumen? itaque si peccandum est, in hoc postremo mihi potius pecca. Sed magis est ut in neutro. De migratione vestra, ita deus me amet, ut solicitor: cum consilium illud cepimus, sperabamus longe aliam scaenam rerum! Sed imposuerunt vanae deae, Hotomanum J. C. esse, et item Amerbarchium virum modeste doctissimum sine fastu, sine vanitate. In omnem eventum (quippe confines variae ditiones sunt) putarem tuto vos illic agere, nec sine fructu posse, si tutum modo illuc esset iter. At Rhenus infestus est: et si per Embdam aut Bremam vis circumagi, ne terrestria quidem loca a milite nunc secura. ut omittam longum et molesti taedii plenum id iter futurum. Plane haereo. nec scio an illud Optimum, exspectari menses aliquot potius,
Heurnius, nunc rector, conduxit Caspari aedes, olim ministri, satis amplas. Tu cum optimo parente et prudentissimo avunculo tuo delibera, ne quid temere praecipites, postea non revocandum. Mihi si quid praeterea in mentem venerit, non gravabor scribere, et re consilioque juvare tanquam si ex me esses. sancte promitto. Vale, et in hoc aetatis. tuae aestu circumspecte ipsum te serva, oculos dirigens ad immotam illam stellam, id est Deum: saluto patrem et avunculum. Lugd. postrid. Idus Martis stylo novo. oo ICLXXXIII.
CAtapotia accepi, et eorum usum. Tamen Deo gratia, usus adhuc non sum: quia reliquerant me catharri, fortasse novae medicinae metu. Interea grates multas avunculo tuo debeo, et reddo pro benevolentia et sedula cura De te, mi Everarde, et mansio tua me angit, et abitio. illa, quia sine fructu videtur, haec, quia cum periculo futura. Omnino meo quidem sensu, haec duo in deliberatione reliqua: aut Lugdunum nostram redire, aut in Germaniam ire. Redire videatur cum inconstantia, aut levitatis labe conjunctum: ire discrimen aliquod habet; sed si perveneris praesentem fructum. Nec ego is sum, qui anceps aliquod consilium dem, aut probem: sed revera, si mihi proles sit, censeam Germaniam illi utilem esse ad mores nostros, ingenio quodam, sive genio loci, et hominum, leviores firmandos ac temperandos, contra Germanico ponderi non disconvenit lustratio et habitatio Belgicae nostrae. Mixtura ista perficit ingenia et polit. Sed quia Germania ipsa turbari serio incipit, suadeam secessum inGallico-Germaniam, id est, Helvetios, qui situ, forma Reip. (Religionis item studio) apti nobis et fidi. Basileae amaena sedes est, studiis, fluvio, fontibus, aere nobilis. Adde commercia variarum gentium, Italorum in primis et Gallorum. ut qui cum judicio illic agat et cupidine discendi, haurire utriusque gentis ibi et mores et linguam possit. Basilea ter me vidit; semper invitum invita dimisit. Hoc suadeo ego. cum lege, ut ante omnia de securitate perveniendi cum iis agas, qui periti regionum et locorum. Quod si omnia tam exacte, et quod dicitur, ad vivum resecamus, ut nusquam lapis objiciatur, nusquam scrupulus: quis finis? ubique enim et in omni humana actione adjunctae quaedam morae, et remorae, et ut ille ait, Henrico Wiltio ante, biduum litteras accepi: ad quas. respondebo brevi. Nunc salutem iili nuncia. Id. April 1583.
MAle de constantia mea sentis, Everarde, si te censes mihi excidisse. Non potes: altiores radices egit hic amor: silui tamen aliquod tempus, quia post adventum Plantini nescio quid praeter solitum occupatior fui, sive adornandis quibusdam ad editionem; sive amicorum adventu et interpellatione, qui eripiunt optimi thesauri (tempus dico) bonam partem. Nam et soror hîc est cum marito, intra paucos dies tamen discessura. Sed de tuo discessu vel mansione potius quid? Mihi aqua haeret: quia res Germaniae nihil firmi promittunt aut fidi. Gallia autem est, quae semper fuit, blanditur et fallit. subita aliqua tempestas omnem hanc serenitatem fugaverit, quae nunc ridet. Itaque vere hîc cum scepticis Wiltii contubernalis tui exemplum vidisti. et hic fortasse optimum in his malis. Tempus sane hujus adolescentiae nolim tibi esfluere sine publica ista, et recepta exercitatione studiorum: nec ab Academiis ante te avelli, quam titulum et honorem aliquem retuleris, vulgi caussa: non enim tua: qui contentus es et esse debes praemio solido ipsiuis doctrinae. Sed tamen etiam haec sapientia est desipere interdum cum vulgo. Quid facturus sis vide, et ad me scribe; quem icire certo debes omnia velle tua caussa. Vale, et avunculum patremque tuum ex me saluta. Lugd. Bat. Idibus Juniis 1583.
TArde tu quidem et lente respondes: et tamen urges meas. Sed hîc quoque tibi exemplo praeibo. in consilio nostro etiam nunc, ut video, pendes. Sed cum omnia circumspexeris, nihil erit tutius aut commodius, quam ut oculos reflectas Leidam. Alii aliquot id fecere, qui discesserant eadem, qua tu, mente. Pudor hic aliquis est: sed ineptus, quia in bono. Denique temporanea aliqua ista migratio sit: et si in Gallia aut Germania aliquid
Donellus abituriebat, vocatus a Norimbergensibus. sed securim illam amovimus a novellac Academiae corpore, et per
MI Pollio, inter multas amicorum epistolas tua grata, ad quam statim legendam invitavit me affectus. Est in ea vetus et notus mihi amor, et qui esse debet, non quia institui solum, sed quia ipse quoque merui amando. fuisti in hoc animo semper eximius, et porro eris. Nos consilium nostrum merito te atque alios celavimus, non natum tum in via, sed diu et serio ante captum. Deus fortunet me, utcunque res communes ibunt, ejus poenitere non potest, qui unum illum finem habui quietis et salutis. Alteram adeptus plene sum, alteram in parte, et per usum spadanorum fontium respicere me sanitas quoque caepit benigniore vultu. etsi adhuc plane adsurrexisse me non dico. Hominum varia judicia et sermones de instituto meo futuros, quid ambigam? suave iis est naturae quodam vitio, susurrare de his, qui paullo notiores, et fere in malignam partem. Nos scimus, et spernimus: et oculos ad alta et ad nos reflectimus securi et alacres, si Deo nos probamus et interiori huic menti. Ah, mi Pollio, quis illum aut hanc fallet? Blandiamur nobis, argutemur: ille aequa et rigida lance de nobis arbitrabitur; et haec sententiam in nos feret, quae melior pars optimae partis nostrae. Conscientiam scis me diecre: ad cujus rectum normam, felix, qui dirigit hanc vitam. Quamdiu autem vivimus? et quam breve hoc stadium, in quo currimus ad fatalem metam? Imminet omnibus illa
Demus operam, ô fili, ut ad vitam vita haec nobis sit, sed illam caelestem et
sagittae potentis acutae: quas ille (Longe-jaculans) semel sparget, et tollet semina et capita haec malorum. Extremum illud est, te amo et amabo: tu vide ut me, cum ero atque etiam cum non ero. Patrem tuum ex animo saluto, et nostrum Wiltium. Leodici, ubi uxor me ante paucos dies repperit, nec deseret hac hieme. Postrid. Kal. Octob. oo. IC. XCI.
SCriberemne ad te hoc tempore, vir doctissime, diu dubitavi. nam et quid officii mei esset, sciebam, nec ignoras fortasse quo affectu, et ex adversum multa dehortabantur, ne officium meum tibi molestum esset. Tandem eo erupt ut in scribendo potius, quam non scribendo culpares. Nunc autem dum scribo, aeque, et quid scribam, dubito. De aliis enim rebus non vacuum tibi, nec mihi convenit ut de studiis, qui in rudi Practicorum Auditorio, ad elegantiorem omnem literaturam obdurui atque obsurdui. Et primum hoc apud te, Lipsi, queri volebam, aliena negotia meliorem partem otii, atque fructum mihi eripuisse, exigua utilitate, voluptate nulla, saepe etiam cum taedio; postquam eo deventum est, ut divinanum illa atque humanarum rerum scientia, quam scilicet profitemur, rixis et litigiis pessimorum hominum subseniat, nec alibi reperiat ubi sese ostendat, aut exerceat. pigebat sane principio in hac operam posuille, et pudebat porro poncre. sed tamen tuo consilio, ut illud usurpem, destinatus obduravi. Et quamobrem primo aspectu princeps illa artium displicebat, ea nunc maxime causa magis magisque dum perspicio, adlubet, atque etiam haec ipsa nostra praxis. Video quidem illius praetextu, hujus ministerio perniciosissime peccari, et
Scaliger hîc de quadratura Circuli. nunc parat de Emendatione Calendarii. Sed longus fio. Vale, vir doctissime, et salve cum uxore, et
AGnoscis hanc manum, Pollio, agnosce et animum, qui est, qui fuit; id est, in te volens et pronus. An non amem eos, quos in parte feci, aut certe (nec tu negabis) juvi et direxi? Te mihi assero, Pollio, meum opus
Wiltius Ultrajectinus etiam fuit, et Pollionis aequalis et popularis. ad hunc est Epistola Lipsii 1. Centur. 55. quae plenior est in prima editione, quam in secunda et reliquis. sed Offenbachii n. 55. ediderunt integram. hinc apparet eum. A. Gellio emendando mentem adjecisse. de multis enim ejus scriptoris locis ad Lipsium retulerat, ad quae respondet Wiltio. per Galliam et Italiam peregrinatum docent Epistolae Lipsii 1. Cent. Misc. 48. 11. 9. et 54. sed an hanc quoque eruditionis inde paratae spem immatura mors, aut aliud quod fatum interceperit, nescio; nec ejus mentionem adhuc celebratam repperi. commendaverat hunc juvenem Bencio Lipsius, qui eum magni fecit. vid. supr. Epist. 62. fuit enim discipulus Lipsii. vid. Epist. ad Theod. Canterum a Pontano edit. Decad. 11. 9.Everardum (Pollionem) saluta, quem miror ad meas nihil respondisse. Lugd. Bat. Idibus Martiis, quo die Caesar. 1583.
SIlentio tuo diuturno apud me succensebam, et hoc ipsum scito amoris prisci notam. Nam appellari non valde alias aveo (quam saepe et quam varie mihi fit?) a te iisque cupio, a quibus etiam amari. Et si animum tuum rogas, merui, mi Wilti, merui: et institutione non nihil, et maxime affectu, quem paternum in vos gessi. Quid nunc? fidem testor, etiam gero. Eo jucundiores istae tuae mihi litterae, quae esse te quem volo praeferunt, et qui debes. Peiseveremus. Nos hîc in otio et diu optata quiete, etsi turbae circumsonant externae. Sed Constantiam meam legisti, et puto aliquid ex ea animo inhaesisse. Itaque inter arma, et turbas quiescimus: quiescimus? etiam confidimus, et quasi rebus florentibus aedificamus. Domus mihi empta est, reparatur, instruitur, et maxime horti caussa, qua voluptate nefas mihi carere. Tu quoque in otio, ut video: et nec hoc agis, ut ex Platonis scito adjungas tibi dimidiam tui partem. Quousque sic solus? quousque tu unicus, spem generis non suscitas? Et simul a cano vulturium capite? nosti enim illud Catullianum. Sed libri te, credo, delectant: et sit ita longum, atque ex iis pete Nepenthes illud, quod apud Homerum est, (omnium malorum oblivionem inducens.) Ego quidem sic experior; et studeo robur animo ingignere; imo et prudentiam, qua velut tabula fulti, etiam in naufragio isto publico rerum, enatemus. Leemputum, nisi fallor, nosti: saluta a me amanter. patrem tuum in primis. Lovanii, VI. Idus Novemb. oo. IC. XCIV.
IGnoratus mihi nuper et adventus tuus fuit, et discessus: eo factum, ut litteris mihi committendum hoc negotium fuerit, quod agere statueram in sermone. Negotium autem, ut saepe, alienum ago: sed amicissimi mihi viri, Christophori Plantini. qui cum jam ante tres septimanas huc advenerit cum familia omni et supellectile, aequum sane videtur, ut res ejus semel D. D. Curatorum auctoritate constituatur. promisimus ei in stipendium annuum, ut D. T. scit, ducentos florenos. caveri de eo sibi postulat publico instrumento. cui si aliquid nomine viatici adjicitur; usitatam rem feceritis et humanitate vestra dignam. Laborat etiam de immunitate vinaria et cerevisiaria, in qua nihil adhuc actum, et cuperet (quod aequissimum sane videtur, et quod antea Sylvio datum) ea parte haberi inter Professores. id est, ut idem numerus illi utriusque liquoris indulgeretur. Peto quod in me est, Amp. D. ut haec auctoritate tua conficias apud collegas, quos puto jam praesentes. Nam D. Almondium Curatorem nobis datum libenter et recenter audivimus, eamque illi, imo nobis dignitatem gratulamur. quod festinamus, non de nihilo est, quia certe Plantinum inviti Antverpienses amicique dimiserunt: et videndum, ne viro seni taedium aliquod aut fastidium objiciamus in rebus, quas aequissime et ex promisso petit. caetera in Academia recta. Donelli abitus aut mansio adhuc incerta, et pendent e responso. Vale Ampl. D. et te reip. caussa cura. Leidae XIV. Kal. Junii. 1583. Paulus Busius (Patria lingua dictus Buysen, ut in Chronico Agathensi apud Matthaeum, in notis ad Rer. Amersford. Descript. p. 397.) Amersfortensis, Toparcha Sevenhovii et Capellae (in agro Trajectino) Juris Consultus, primum Sindicus Leidensis, deinde Advocatus Hollandiae et magni sigilli custos, Curator Academiae Leidensis, (vid Lips. 1. Centur. Misc. 89.) Vir in annalibus patriae nostrae celeberrimus, et qui variis casibus jactatus fuit. Anglicae factioni primum vehementer favens, et Elisabethae deferendum imperium censens, ipSe ad eam legatus ea de caussa fuit. deinde cum se munere Advocati Hollandiae abdicasset, a Leicestrio concilio ordinum, ut Ultrajectinae civitatis legatus, adscriptus. sed postea cum vehementiam et dominationem Leicestrianam oppugnare inciperet, in carcerem conjectus, multa incommoda subiit. cum vero ex custodia Ultrajectina evasisset, et Leida transiret, Hagam a Douza, Lipsio et aliis deductus: vide Borrium lib. XXII. pag. 27 qui et lib. XXXI. pag. 34. vitae ejus breviarium exhibet. adi et Hoofd Hist. lib. V. p. 209. et alios temporum istorum scriptores, quos adducit Theodor. Verhocvius Rerum Amersfordiarum descript. cap. V. ubi vitam ejus enarrat. a Matthaeo editam. Vide et Academiam Leidensem: ex qua Melchior Adam. in vitis JCtorum pag. 318. sua descripsit: perperam vero a Verhoevio dicitur natus A. 1571. vitio credo operarum, pro A. 1531. obiit XXIV. April. A. 1594. Adamus vero mortem confert in XIII. April. 1594 usus forte calculo Juliano. auctor Academ. Leid. A. 1576. vel 1577. Lipsius, ut vario erat ingenio, saepe eum laudat, aliquando durum ejus ingenium arguit. vid. ad Epist. X. pro captivo apud Phil. Sidneium deprecatur in epistola edita inter Praestantium virorum epistolas a Phil. Limburgio. editas n. 11. in qua erga Anglos et Leicestrianam factionem animum suum nudat. Curator Academiae factus A. 1581. cum Senatus Academicus mifisset Hug. Donellum, et Corn. Grotium Delfos, ad Principem Arausionen. et Ordines, qui hoc ejusThomam Zoesium vel Sosium, ad Professionem Juris evocasset, quod ita aegre tulerunt Consules, ut Nicolao Adriani Brouwero mandaverint, ut apud Leicestrium de ejus impotentia quereretur, et canssam Consulum, neglectis saevis Comitis dictis, ageret, et ostenderet illos nolle Zoesium admittere, ut qui acerrimus religionis purioris esset hostis, nec de quo constaret, an obsequium Regis Hispaniarum ejurasset. de quo Zoesio infr. in Epistola ad Adrianum Romanum plura dicemus. immo adeo nullam suae rationem auctoritatis habitam esse indignati fuere Consules, ut cum eo in Curatorum conventu de rebus Academicis conferre negaverint, et cum A. 1591. ut ageretur de Lipsii epistola ad Curatores de discessu ejus scripta, conventus indictus esset Curatorum, et Busius supervenerit, noluerint de eo negotio deliberare. Morerius in lexico suo plurima hîc commisit vitia; natum dicit enim in Hollandia, (cum Amersforti fuerit editus.) Anno 1521. pro 1531. patrem dicit fuisse Dominum Cappellae et Sevenhovii, cum Borrius dicat, praedium illud emptum a Paulo Busio eo animo, ut senectutem in illo secessu quietam degeret. fuisse Scabinum Leidae Morerius dicit, cum Syndicus (Pensionarium nostri vocant) fuerit: nihil praeterea de reliquis ejus gestis addens. non confundendus vero cum Paullo Busio Zwollano, qui circa haec eadem tempora Franekerae Jus Civile Professus fuit.
ET adolescens, quem commendas, mihi gratus, et gratior tua scriptio. quae iterata satis ostendit altum et non tenui radice nixum tuum in me amorem. Nam et priores tuas litteras accepi per nostrum Gryphium: sed in hoc intervallo locorum et raritate commeantium defuit non scribendi animus, sed mittendi opportunitas. At ego te, mi Caseli, vere et ex animo pridem aestimo, pridem amo. cujus virtus et elegans eruditio non solum ex fama mihi notissima, sed ex scriptis. Haec autem non fallunt: cum vana interdum illa. Dea: libros duos de Constantia nunc edimus, et dolet, quod exemplar mittere ad te non liceat, indicium amoris. Gryphium scibis adhuc in his locis egisse, fungentem munere Syndici apud Gorichomenses (oppidum in Batavia) quo nomine etiam ordinibus interest et consiliis de re communi. Mihi valetudo nunc non firma, eo brevior ero, hoc serio testatus amicitiam mihi tuam gratam esse, quam alere et firmare non deero omni genere officiorum. Davidi Chytraeo, viro vere magno, velim salutem ex me nuncies: itemque Domino Henrico Brucaeo populari nostro. Lugd. Batav. postridie Ka. Augusti. 1583. Caselius olim fuit, qui diu in Italia versatus, Victorio maxime adhaesit, ut epistolae utriusque ostendunt. editae Caselii Epistolae post varias editiones ultimum Francof. 1687. quibus de vita ejus quaedam praemittuntur. quae plenior edita a Reinh. Heinr. Rollio tom. 1. memoriarum Philosoph. Rostoch: A. 1710. de meritis Caselii edidit Epistolam Jacobus Burchkardus Guelf. 1707. de epistolis etiam Caselii editis, atque edendis specimen edidit nuper Polycarpus Lyserus in Apparatu Literario Societatis Colligentium Witeb. 1717. pag. 240. inter epistolas ineditas vero nullam ad Lipsium, vel illius ad Caselium offendi. nisi unam inter editas pag. 734. scriptam III. Kal, Maj. 1579. quam vidi autographam, in quibusdam verbis differre ab edita. in qua Ptolemaeus Gryphius memoratur, qui sine praenomine in nostra hac memoratur. vocandum vero Bartholomaeum puto: nam inter ineditas a Lysero memoratas n. CXXVII. una occurrit ad Bartholomaeum Gryphium. et Ptolemaei nomen nostrae genti inusitatius videtur. idem videtur esse, cujus supra meminit Epist. 28, et 30. ad T. Leeuwium. Johannem Albertum Gryphium A. 1596. 20. Junii petiisse facultatem legendi in Jure ex actis Academiae nostrae didici, qui an ejusdem familiae fuerlt nescio. ut nec an ex eade stirpe Guilielmus Crie, qui memoratur in annalibus nostris, et qui Cancellarius Gelriae fuit. vid. Borrii Lib. XXX. pag. 56. nec an ad hunc pertineat Cripius, quem Hadrianus Junius in epistola ad Henric. Junium pag. 208. memorat. qui fuit secretarius primum Delfensis, ibid. p. 213. et cujus filius fuit Guilelm. Cripius Secundus, ad quem Lipsii Epistol. II. Cent. 82. et III. ad Bel. 18. vid. Valer. Andr. Biblioth. Belgic. Henricus Brucaeus vero Alostanus Flander, Medicinam et Mathesim Rostochii professus. de quo vid. Val. Andr. Bibl. Belg. et Melch. Adam. in vitis Medicor. pag. 317. ejus meminit infr. Gruterus in Epistolis ad Lipsium.
HAec scribebam, Juste Lipsi, peregre iturus, quod me absente Mellaeus se in iter daret. Hic vero, et de quibus voles aliis, et de mea in te benevolentia, plenius te docebit. Utitur enim me familiariter, cumque una sumus, crebri de te inter nos sermones honorifici et jucundi. Ostenderat mihi nescio unde acceptum, te accitum Lipsiam, et venire constituisse. Gaudebam, quod sic te aliquando viderem, et gratulabar juventuti nostrae. Verum te forte patria tenet, etiam in istis fluctibus, quibus otium litterarium a vobis tam diligenter coli, hoc magis miramur, quo hîc in otio, quod hactenus summum est, minus agimus. Ipse tamen in excitandis ingeniis ad cultum virtutis et doctrinae non parum operae pono: proficio, quantum mores nostrae gentis ferunt. Plaerique enim a pueris se applicant ad artes sive quaestuosiores, sive
MIhi vero tam grata tua appellatio et interpellatio, quam ante silentium ingratum, et multo magis transgressio per hanc urbem me nec salutato. Amo enim te (ex animo loquor) amo, mi Ratlo, et amari a te pariter in pretio pono. nec exiguum spondere mihi coepi de ingenua optimaque natura tua, quam peto ut cum ratione sequaris. sequeris autem, si juxta sacras literas etiam illa scripta sapientum tanges, quibus video et gaudeo te nunc addictum. Turbae ubique et tumultus: quae pacis aut quietis spes, nisi in nobis et a nobis? Hispanum ego video magnos et praeter suam quoque spem progressus facere: et vereor ut semel, ruptis Belgii hujus aggeribus, exundet se illa vis in Europam universam. Consilia nostra ignava video, palam mala: et videmur Andabatarum more caeci in exitium praecipitare. Non culpo opidum vestrum: sed tamen quidam inter vos sunt, qui pietatis specie pietatis arcem oppugnant, et velo defendendae patriae, eam evertunt. Non uno seditionum vento (utinam fallar) brevi agitabitur haec navis: nec tam ab externa Punica tempestate discrimen nobis, quam ab hostibus internis. cavendum, vigilandum. ubi fides? Nec turbent te ista. solatium ab iis scriptoribus pete, quos legis, praesertim ab Arriano, sive ut verius dicam, ab Epicteto; quoniam ille sub Arriani nomine dissertationum earum verus auctor et pater. Juvent te etiam aliquid fortasse hi mei libri de Constantia, quos donum tibi do: et quos recens edolavi in usum meorum Belgarum. De Germania non nimis laeta audiebamus. Terceram etiam amissam esse scis. et tamen quid metuimus? Rem nostram domi, id est intus et in animo componamus: adveniant conjurentque omnes Europae et Asiae Reges, quem timebo? scripsi haec subito, recens a prandio amicorum. Tamen hunc Nautam sine libro meo aut litteris venire ad te nolui. Vale, et me ama. De Loco Arriani jure ex me quaeris (dico de sacerdotibus Augusti) et explicavi in commentario meo ad I. Annal. Taciti: illuc compendii caussa te nunc remitto. De servorum vertigine proximis litteris. Vale Lugduni. XIV. Kal. Octobris 1583. Fr Hottomannum et Hieronymum Zanchium inducendos, ut Leydam venirent, et Professionis munera vellent suscipere. vid. Epistolas Hotomanni 67. 72. 80. 82. cum Hottomannus recusaret, Donellus, qui in sermone cum Ratione spem de se ostenderat, venit. Zanchius etiam detrectavit, ut et Tussanus et Junius, quibus Ratlo etiam conditionem hanc obtulerat rediit vero Ratlo XIV. Junii. deinde Ann. 1581. VI. Novemb. cum testimonio honeste, ut petierat, dimissus est. haec ex Actis Academiae nostrae: desultoriam vero vitam egisse apparet ex 1. Centur. Miscel. 12. quae paucos post hanc epistolam dies scripta est. Credo et hunc Danaei caussae involutum, et ut ille Gandavum, ita et hic Ratlo eo discessit, ubi speciem Academiae vel Gymnasii instituere animum induxerant: sed fefellit eorum spem factiosorurn proditio, qui ad Hispanos iterum rerum summam detulerunt, quod non male hîc conjecit Lipsius.
ITa vivam, mi Lampsoni, ut molesta mihi cogitatio est tarditatis, qua in te tam humaniter provocantem sum usus. cui prima caussa tamen ab ipso te, dum promittis libellum te missurum, de quo judicium meum postulas: quem nullum postae vidi. in me et a me, fateor, caussa proxima, qui distuli scribere, dum id cum munere isto possem, quod nunc vides. Diutius autem liber is haesit apud Plantinum, quam pro mea opinione aut voto. Videbis per eum divertisse me etiam ad illa meliora sapientiae studia, nec scio tamen an grato in hoc saeculum conatu: Judicia enim multorum corrupta novimus, qui delicias et mella quaedam litterarum magis probant, quam haec firmiora Philosophiae alimenta, et animo magis sana. At inter eos, qui Dominum de Houtain (cui praeter vestra nomina, magnum hoc debeo, amicitiam tuam) litteras dedi ante binos menses, cum excusatione aliqua apud te, quas spero accepit. Amplissimo Domino Torrentio, qui tum Leodici erat Archidiaconus.Livinejus moliantur. Nam hunc Roma jam rediisse, e comite itineris ejus intellexi, Venii filio. Qui quidem Venius (patrem intelligo) carior mihi nunc, hoc ipso, quod carus vobis. Plantinus jam apud nos est, non Plantino transferendi domicilii fuerat, quia libros suos coram se imprimi malebat, quam Antverpiam mittere, et tentabat Plantino jus impetrare, ut solus excuderet Grammaticam et libellos, quos Lipsius in usum scholarum omnium Belgicarum componeret; ut postea Hollandiae ordines Vossio id mandarunt: de quo negotio saepe in his epistolis.Nicolaum Florentium unquamne nosti? Ego quidem illum Romae. Valde velim scire,
Boxhornio in Theatro Holland. in Harlemo. Infra ex epistola ad eum, in Hispaniam in contubernio cujusdam viri potentis abiisse, colligi potest. vid. Lips. de Amphitheatro in mitio. Hadr. Jun. in Epistola ad Lindanum Episcopum Ruraemundensem. p. 389. Florentii caussam laetam accepisse coronidem se gaudere, scribit. quae illa vero caussa sit, ignoro.
ADfectus ad scribendum me incitat, mi Lampsoni, vetat aegritudo: quae duos menses jam me tenet morbus Ximenium! utinam aditus auditusque talibus consiliis apud Reges. Magna et salutaria reipublicae christianae concepit ille vir: quae ut ad exitum perducat, vota mea serio interpono. scriberem partite de illius syntagmatis, et de tuis. Ignosce languenti huic manui et menti; non possum. Etsi animus enim erectus, vires valde me defecerunt. fascem fortasse per hunc nuncium remittam (perlegi enim) quia detinere haud temere ausim, rebus nostris et valetudine mea tam incerta. Nutamus hîc enim et momentis variis agimur, ad pacem, an ad bellum ancipiti libra. statum enim vides maritimae hujus regionis, non dissimilem suo mari, sed ista Deus viderit, Torrentio et Levineo, plura et firmiora, cum ero firmior. Lugduni Batav. postridie Nonas Octobres. 1584.
ETiam nunc jacebam, mi Lampsoni, e diuturno morbo, qui corpusculum hoc valde exhausit. tres jam fere menses sunt, cum publico careo, et intermitto lectiones et munera omnia, quae sunt sanorum. quid me fiet nescio.
Lampsonio (qui inter praecipuos hortatores fuit fugae, ut et Torrentius, quem Ximenii quoddam scriptum, quo ille Catholicorum quorumdam corruptelas et errores mollire conabatur, et ita mendari omnia posse ostendebat, ut ideo ab Ecclesia recedendum non esse ostenderet. Erat vero ille Ximenius Hispanus, qui Coloniae diu vixit, et aliquando Leodium excurrebat, et ibi haerebat. multis laudat eum D. Heinsius in praefatione ad Epistolas selectas, qui cum Cassandro, et aliis viris moderati ingenii, volebat Ecclesiam in Ecclesia emendare. Multa ejus mentio in Epistolis Jo. Metelli supr. 58. et seqq. qui et in Cent. 1, Epist. 65. et 68. ab Heinsio Editarum, eum cogitationes suas illustrare pergere scribit (scilicet cum Cassandro de concordia religionum communicandas.) sed queritur etiam cum joco, hunc Philosophum Epictetaeum, et pauperem Theologum Leodii apud Torrentium, et mensas Eburonicas haerere malle, quam de gravibus rebus disputare, et publicam rem juvare; et ita passim in iliis Epistolis ejus memoria occurrit, ut adjutoris istius emendationis, quam Maximilianus Imperator, per Cassandrum et alios mitis ingenii Theologos, efficere conabatur. Cassander etiam Epist. 77. Ximenium multis laudibus ornat, et pacificandae ecclesiae ardentissimo studio praeditum dicit. Hic ergo Lipsii et aliorum, qui nutabant, in gratiam videtur formulam quandam concepisse, ad quam se componentes redirent ad sacra, quae vel deseruerant, vel deserturi videbantur. quod clarius indicat epistola praecedens, ubi Lipsius fasciculum, quo syntagmata Ximenii et Lampsonii continebantur, non audebat secum retinere, quia incerta ejus valetudo erat, nec Hollandis adhuc patere animum suum volebat; quia jam decreverat ab iis se subducere. Ex Epist. 129. apparet Lipsio missum ut emendaret. et hoc est illud scriptum promissum, quod exspectabat Centur. 1. Miscel. 60. quae tota epistola his illustratur. et hinc biennio post voluit evadere ex Hollandia, sed ut videbimus, impeditus fuit, ut scribit Lampsonio 11. Cent. 15.Ximenii et tua scripta, quae carptim legi. Universum institutum vestrum mihi probatur, plenum moderationis et prudentiae. quae unica in his dissidiis ad pacem via. Placent etiam partes, excipio quaedam disputata cum Lovaniensibus, aut Genevensibus; subtiliter sane et docte; sed cui bono? Ego tutius censuerim et utilius, rem totam a Ximenio proponi, nec spargi quidquam in vulgus, priusquam universus ille sol se diffundat. Nam minuti hi radii tam spissas tenebras nunquam vincent. Contradictiones nos monent. non defuerunt unquam, non deerunt, in rebus praesertim, quae sacrae. haec quoque inter alias nostri seculi pestes est, quod de pietate loqui omnes volunt, praestare eam pauci. At viri boni, et ex animo pii, probabunt illa, quae profecta a vera et interna pietate, quam splendentem in animo illo puro Ximenii intueor clare. Itaque mittite illos, quos vides Plantino (qui amplissimo Torrentio et tibi salutem) paratum fore scito, cum vos parati, nisi tempora tamen ista virum optimum, et rationes ejus prius pervertant. Ejus enim rei et quaestui vides, quam haec arma et confusio adversa, per quae nihil libri aut Musae,
ut ait poeta ille, qui mihi semper magnus. Saturnalia nostra et de Amphitheatro iterum imprimuntur. utraque cum figuris habebis, si Deus velit, ex nostro dono. Constantiam meam mitto. Vale et salve, vir merito mihi et bonis care. Lugduni Batavorum postr. Non. Novembris 1584.
EXspecto, sed commodo tuo, aliquid a te litterarum, ut qui posterior scripserim, non enim offenderunt te, puto, inepta illa epigrammata ad te missa, quum potius riseris, scio, ejusmodi ineptiarum non insolens. Salutavit te ex animo Carondeletus, et Oranus, ac tertius Rolandus a Launay Canonicus St Pauli, summus et ipse tui admirator, et una animo eo, nihilo levius tui amans atque admirans Georgius Thourinus, Doctor Theologus, ecclesiastes, et scholasticus Leodiensis. omnes hi te in intimo animo, et Lipsium in coelum serunt. Thourinus interpretatur gallice Institutionem tuam epistolarem, quam et dedicare tibi meditatur. Noveris eum, opinor antehac, quin et meminoris. Nihil erat, quod praeterea huic epistolae adjungerem. Anhelo ad tuum illud Syntagma de institutione Juventutis, sed et exspecto aliquid, si pateris, a CornelioVenio, Othonis mei patre, et ipso plus quam meo; illud, inquam, super quo tibi antehac scripsi: sed an non mittes obsecro. (ubi inquam commodum erit,) libellum Diodori Dialogistac? mitte sis, mitte; atque hoc etiam munusculo me tibi arctius obligare perge. Ximenius noster omnino spero, opus suum ante proximum pascha absolverit. Utinam! sed iste tamen me sperare jussit. Vale Lampsonius, cum hanc daret epistolam, ut etiam colligo ex responso Lipsiin II. Cent. Misc. 50.
Nihil nunc erat quod scriberem, sed si meo erga te amori, vel observantiac potius indulgerem, maxima de nihilo (nihil minus quam nihilo) sic ut ille canit, nasceretur, uti nunc, ita semper historia sive epistola. Gaudet noster amor verbosa, Juste, loquela. Hujus autem scribendae mihi praebet occasionem sollicitudo de valetudine Cornelii Venii nostri, unius omnium optimi, atque humanissimi viri: quem ultimo nuncio extreme laborare, id est, Venium missas, ut tibi redderet sive ostenderet,) qua tibi de missis Politicis tui
Minimum de Minutiis. vid. Ep. 138. et 140. H' Ximenius.
QUam doleo, quam ringor, quam indignor, quam tibi succenseo, quod Coloniae nuper cum esses, ad Ximenium nostrum non inviseris. quid enim afferre poteris causae? quid vis modo, praeter contemtum. Verum Egone ut suspicor contemsisse te? Apage, nisi Lipsius desiit esse Lipsius, quod antequam credam, nulla suum mundi pars retinebit iter. omnino vide, de isto te gravissimo peccato ut purges. purges autem, imo sic expies, ut statim ubi Confluentia Coloniam (sicuti spero, ac Deum ut quam primum fiat oro) revertens pedem in metropolim ipsam intuleris, recta ad seniculum properes, et hanc ei epistolam ostendas, cum eoque quam uberrime, nec Semel
SPero te suo tempore, hoc est, ante hanc epistolam, recte accepisse vel accepturum, postremam meam objurgatricem, qua expostulabam quod nuper Coloniae cum eras, Ximenium nostrum non inviseris, vel ad te venire non jusseris. Quod si nondum accepisti, aut fortasse suo tempore non accipies: (quoniam enim, ut accipias, summopere optas et cupis, vereor tamen ne non accipias, qui vitam in praesentia Ximenium quod attinet, facturum, ad ipsum invisurum, cum eo vel uberrime, et creberrime collocuturum super omnibus, de quibus ad ipsum, et ad te scripsi, acturum, communicaturum, disserturum. haec, inquam, omnia si attuleris, aut obtenderis; frustra es, mi homo. factum oportuerat, factum, inquam, oportuerat, statim ut pedem in Metropolim ipsam intuleras, et, si tibi non fuisser integrum, agere cum eo diutius, vel pauca factum illa, et non nisi semi horae spatium requirentia praestitisses, invsisses senem, verbo salutasses, et quo minus tibi cum eo diutius colloqui liceret, excusasses: promisisses inter breve tempus reditum, et tunc cum eo, sic, uti dixi, acturum; atque ita demum vel Confluentiam, vel quoeunque malles, abiisses. aut certe si vel invisere non.
quo, quo scelesti ruitis? sed malo, erubescere te saltem ac pudere, reposse. liceat enim mihi illo verbo. uti, non latino, quo per jocum utebatur homo Hispanus admodum faectus, Indiarum praefectus, Don Diegus de Azevedo qui historiolam denarrans de J. Bartholomaeo Caranta a Miranda, (hunc tu haud dubie vel e scriptis, non tantum a fama noveris) commemorabat, cum Rex Noster Philippus ei (aulico suo concionatori) nunc hunc, nunc illum in Hispania episcopatum obtulisset; isque modeste, atque uti loquuntur, humiliter (ordinis nempe Dominicani) recusasset, hoc verbo, No puedemes; tandem cum oblatus ei foret a Rege insignis ille Archiepiscopatus Toletani bolus, statim eum aperto ore respondisse, Puedemes, y repuedemes. Qvî enim non posses? a quo sunt, Constantia, politica ista, et liber de una religione? Da te modo posthac, da, mi Lipsi, ad has serias meditationes et succedet. succedet vero? imo vel vota nostra vinces. Da, te, inquam, operi Ximeniano relegendo, recensendo, examinando, corrigendo, explicando, persiciendo: supplendis ex ejus instructione iis, quae, quo minus ipse porro literis mandare possit, aetate, et ut ipse queritur, ingenii per aetatem lassitudine, atque imbecillitate impeditur. et omnino conare, allabora, atque effice, ut opus, quam maxime fieri possit, omnibus suis numeris ac membris perfectum atque absolutum in lucem aliquando prodeat. verum de his, et quae huc pertinent, aliis ipse tecum senex, Deo juvante, distinctius aget coram. interim scito fieri non posse, ut ampliore tibi officio Deum et homines demerearis, quam si in ea, quae multis hîc a te precibus peto, et contendo, quoad ejus a te fieri poterit, piaestando toto animo, tota mente tibi incumbendum existimabis. Ego quidem
Goltzium nostrum Romam profectum. Probo. Roma doma, commune est, ut nosti, apud Italos proverbium. Urbs illa hominem nobis refinget, recoquet, atque ut spero, eximium Artificem praeitabit, si modo eum remittet. Fortassis enim (tanta ejusdem Urbis, ut audio, hac parte potissimum, illecebra) retinebit. Retineat; modo ejus operibus, quam plurimis, quamque pulcherrimis fruamur. hoc igitur ejus factum vehementer, ut ajebam, probo. Verum non perinde illud, quod, in itinere, dissimulato quis esset, Joannem Sadlerum Sadlerus, tametsi, sicut ajebam, nequaquam poenitendus, imo egregius, meo quidem animo, atque oculo, Artifex, immodestior, ut accepi, et nimius sui, nec sine aliorum contemptu, aestimator. At erat tarnen indignum Goltzio eum his vitiis imitari. contenderent virtute, et arte, Hoc Apelleum candorem et comitatem (a quibus virtutibus Plinius sane Artificum principem laudat) deceret; scripsi ad Goltzium (sed hoc facto dissimulato) alteram
ERgo tu scis me adesse, Ximenio neglexi. Per quidquid sacri est, mi Lampsoni, ut invitus; imo et inscius neglexi. Nam ego serio me putabam et brevi reversurum in Ubios captivum, et tunc denique plenis faucibus gustaturum et hausturum e laudato illo sene. Res aliter necessario cecidit, ignosce dolenti et poenitenti, quacumque via sarciri culpa illa potest, ecce me promptum. Illud mirorte scribere, manum me ejus operibus admovere debuisse,
Geregium nostrum medicum obiisse, ego illius ope consilioque uti me sperabam. Remitto quae misisti, non nunc ad meum gustum. Te ut mea caussa commoveas nolo. Atque adeo (si quid edictiones nostrae valent) ne feceris interminor etiam atque etiam, et interdico. paulum in hac solitudine me immergam. videbis opinione citius Lipsium illum tuum, tui perpetuo amantem: Salvere amicos juberem. Silere te malo, et me salutem coram afferre, utinam me quoque salvum! In Spadanis Aquis VI. nisi fallor, Kal. Junias CICICXCI.
VIdimus, te, mi Lampsoni, vidimus, sed valde cursim. Cur libuit sic fugere? At mihi intueri lubebat, et oculos mentemque defigere, in diu desiderato, et (votis optato) tuo vultu. Quanquam revera ego te, te, jamdiu vidi et pervidi. Lampsonium inquam ipsum, quo nemo magis spirat et vivit in scriptis: sed tamen vestem quoque hanc et velamentum cupide pervidissem, quo ille tectus. Natura ita fert, ut ipsa illa domicilia amemus, et nosse haveamus, quibus se magnus, aut nostri amans, animus inclusit: Tu tamen indulsisti in parte; et hoc ipsum nisi magni amoris signum interpreter, sum inscitus. Alias et brevi, si Deus volet, fiet uberius, et plane (ad satietatem.) Nam ego toto animo ad vos aspiro. ut habitem? non, ne erres: nec ut haeream quidem, sed ut cursim vos quoque videam, salutem, discedam. Quo igitur? audi, mi Lampsoni, et tecum habe. Non ad Batavos meos, ad quos, etsi valde pronos in me et benignos, periit mihi, ut ait ille, (dies reditus.) sed ad locum aliquem vicinum vobis, liberum ab interpellationibus et a turbis. Vestrum oppidum hoc tempore non placet, quia frequens nimis et grande: atque, ut Varro ait, omnis turba turbulenta. Secessu vivere placet ad aliquot menses; et id ob caussas, quas pro prudentia tua vides. Timoniam, inquam, meditor aliquam vitam. An commode Tongris vestris, aut Sto. Trudone possim? quaeso dispice, et an tuta quoque illuc
Humines taceant; jumenta loquentur. Ad Torrentium tu vero audacter scribito; et vides ecce, nos ipsi. Quod superest, amo te, amavi, amabo. In Aquis Spadanis. Kalendis ipsis Juniis. oo. IC. XCI.
CUr enim te, jam usque adeo meum (intime Deus novit, ex intimo animo tuum) rerum mearum, quicquam celem, earum praesertim ad Ximenii nostri meditationes pertinentium, de quibus tam multa jam, ac toties, vel ad fastidium, scio, tuum scripsi. spero tamen amori erga me tuo ea fastidiosa non fore, vel eumdem amorem tuum sic mihi, quidquid erit fastidii, vel offensionis, libenter condonaturum. Quamobrem ecce, et temas hasce meas ad Ximenium nuper adeo datas; ac postremas ejus manu leges. non eas tantum, sed etiam meum ad eas heri responsum. leges, inquam, sine ullo tuo incommodo; et remittes aut referes. ad easdem porro postremas quid seni, censes, rescribam, nisi illud ipsum, quod semper ei occinui, promoveat ac perficiat opus quantum poterit. Utinam modo hic illa absolvat: 1 postremam partem adversus infideles: 2 de purgatorio. 3 et 4 quaestiones de Ecclesia. absolvat, inquam, vel eo saltem usque perducat, ut deinde a Lipsio absolvi possint. operis successum, ac fructum Deo permittat, nostrorum, et adversariorum imperfectiones, ineptias, obliquas irrisiones, et accusationes amore Dei patienter ferat. Illud videlicet ipsum, quod temis illis meis toties repeto atque nuntio, si quid, et quidquid erit corrigendum, semper fore corrigendi locum. De inventis, et recte dictis Joanne Omalio recte accepisse, ut quidem ab ipso tibi privatim, ac sine arbitro in manum datum. quod vel tribus, obsecro,
Tandem, tandem a meis accepi literas, idque te adjuvante. Bonam tu et Mylius operam navastis, meliorem non coibimus, ut jocatur ille. At mihi
vide tantum ut litterae mihi tradantur, in caeterum nihil elabetur: Rogas de Stanihursto, ecquid noverim? Ego vero, et ille me in parte. una viximus Leidae. Introrsum quid hominis sit non ego tibi dicam: externa humanus, neque indoctus: de hospitio quid ego statuam, nisi quod quilibet viator, Petrum Oranum, et si quis alius opera nostra ad mensam uti volet: sed parca. Germania non reddit me Germanum: satin' hoc est tibi? nec diu sane Leodici commorabor, ob caussas. Per literas semper confabulari licet, praesertim e propinquo, et saepe suavius, quam
EXpecto, mi Lipsi, vel scedulam a te aliquam (sed obsignatam) qua testaris hestemum fasciculum recte accepisse. Utinam is, Inductum vocet: sed in autographa epistola 131 inducta illa erant, dicta: credo Episcopum Leodicensem intelligi debere, quem abhorrere a proposito illo, quod per Ximenium et Lipsium Lampsonius urgebat, indicat, sed Veneri et Chemiae deditum egregie describit. fuit autem Ernestus Bavarus, ultimo Februarii 1581. electus Episcopus et Princeps Leodicensis, deinde etiam Archiepiscopus Coloniensis in locum ejecti Gebh. Truchsesii creatus. Frater Ernesti erat Ferdinandus, Bavarus. Ernesto huic dedicavit Lipsius Poliorcetica sua: Vide vero quid saepe Epistola plus nos doceat, quam historia, a blandientibus et adulatoribus Aulicis scripta. nam quem Lampsonius, qui huic Episcopo ab actis erat, et interiorem ejus vitam noverat, et quotidie videbat, ut luxuriosum hîc exhibet; Michael ab Isselt, Sacrificulus esuriens, nobis in Historia Belli Coloniens. lib. III. p. 369. ejus virtutes incredibiles enarrans, dicit inter alia, fuisse invicta constantis animi adversum voluptates omnes contumacia, et indixisse vitiis bellum. I nunc, et fidem habe mercenariis saepe historicis, et praecipue sacerdotibus mendicis, qui reges et principes nobis fere semper virtutibus omnibus ornatos describere non erubescunt.Polus, herus meus (sancta illa et nivea anima) hoc mihi distichum saepius insusurravit.
At enim ipsemet Anglus; sic est, sed ita locutus, ut de Cretibus suis quidam ille eorum (ita Divus Paulus appellat) propheta. Dixit Hibernus, ostendisse se illi, quem ajebam, Inducto, Politica tua, et hanc se tui, ita
penetrant aulas et lumina Regum, quae limina Heroiscus noster semper horruit, Inductus te peteret, et si te ei dares, (sed vereor ne cum Heroisco sentias) fortasse paullatim eum non tantum Inducto) coegit, (quamquam utrumque scio difficillimum) abduceres; atque ei instillans illa; Tu regere imperio populos, Inducte memento, Hae tibi erunt artes, et quae sequuntur, alium paullatim hominem, nempe fortasse,) recensendo, atque explicando illi Heroisci nostri opere; sed de his uberius, Deo concedente, coram. Vale, mihi carissimum caput a tuo medullitus, quem nosti. IV. Jun. CICICXCI. Epistola tua cras Antverpiam perferetur.
AN tamdiu ego sileam? Heri respondi, et dedi Omalio, illi ipsi, qui tuas. Ajebat se redditurum, et parare jam iter. Tuae tamen hodiernae me submonent, et flagitant testimonium de prioribus illis acceptis. In istis sunt quadam de nostro illo Hiberno, qui prorsus est ex illis
Homo alendus est, et quid ni cum divina illa arte? in qua illud ridiculum, homines auriferos (utar prisco verbo) ipsos egere auro. Fame pereant, nisi creduli isti sunt, quos perdant. At illud bellissumum, quod me quoque Principi commendavit, et quasi ad aulam. Tu haec audis, nec rides? In primis ego ab omni aula abhorrui, et is ero semper: nunc subito allubescam ad istam?
Bonae mentis sororem esse paupertatem. Atqui vivere debemus. Ita sane; atque etiam honeste volumus. nec deerit, ut spero, unde possim. Est in manu aliquid (vide quam libere apud te) et cum illud deficiet, litterularum istud aliquid nos sustentabit. Dux magnus Etruriae jam nunc nuper nos vocavit ad Academiam Pisanam, honorario et viatico, quod ipsi definiremus. Elector Saxoniae jam bis. Etiam Lovanienses nostri, ut ex Orano inaudivi. sed Italia longinqua est, Saxonia invisa, Lovanium amo, sed differo ob caussam. De Principe quidem isto (cui tu fecisti, quod os mihi corruit et collabascit.. vide quem hominem ad aulam vocent, ubi sola illa Aristophanis regnat
QUid autem scribo? paene hoc unurn, me scribere. nam quae materies? sum hîc in solitudine mera, inter montes et fontes: sed fontes paullo magis mihi, nisi fallor, jam amicos et auxiliares. si tamen sic pergunt. Hoc addo, quia timide aliquid de meliore valetudine scribo, saepe jam inductus. Dum in portu salutis esse me censui, subito in morboniam iterum sum abreptus.
Oranus quidem nunc adest, heri Limburgum, ut opinor, profectus. Molestam eam mihi censes, mea vita est, et nostro animo prisci illi Anachoritae non sancti solum, sed beati. O quam jucundus secessus ille est, cum animus sibi vacat sine interpellatore, sine turbatore, et velut in somno fruitur ipse sese! nec aliud habet, quod eam gravat et humi retinet, quam cireumfusa haec humus. Mylium Coloniae deposui, nunc repoposci, et ad te aut bibliopolam notum devehi jussi. si ad te, quaeso, recipias, et mihi serves. libelli sunt, id est, nostrae opes. quod expendes, ego expungam cum adero. sed non tam numero fiet, si sic salutares mihi aquae, uti nunc se ostentant. Utinam ne fallaces sint, ut solent Nymphae; et tamen sint, ut volent, mihi remedium. Quid illud? Plautinum,
Nostri Batavi fastidiosi nunc et feroces, opinor, capta Zutphania. Atqui haec lubrica, et ego ad Irenem inclinare eos mallem, cum Europae totius bono. O si ille dies! nam amo certe gentem et locum, quod sine noxa
HAs trado Christophoro Rogiers Lovaniensi, sororio Caucio tuo, qui heri a vobis huc venit. mitto tres fasciculos heri Colonia acceptos. unum tantum ei trado, qui Antwerpiam vel feret vel mittet. Tuum Coloniensem crastino mane mittam. Quando Lipsium meum exspectamus? Malim tamen diutius te aquis illis uti, si modo eas vel minima ex parte pagano: nam alterae de sauveur, teneriores, quam ut afferri se patiantur. quibus tu, credo, non paganis uteris. sed puto, ad te quod attinet, ambos fontes idem pollere: mihi quidem potanti fons paganus apprime placet. Exspecto hîc tria verba ad postremas meas, et has, ut sciam te tres hos fasciculos recte accepisse. Interim ut cum Tirone Ciceroniano dat os te seggem:
breekt uw hooft niet te veel met studeren) nosti dogmata Scholae Salernitanae. ut
puto vos quidem istic esse tutos. sed tamen ego non nimium fiderem ambulatiunculae ad fontem sauveur. Tu vide ne longuis a pago aberres. Satis, si te moderate exercebis:
Ex sententia, ni fallor, Erasmi in praefatione (sub nomine Jo. Frobenii Typographi) ad Chrysopoeiam Jo. Aurelii Augurelli.
Hi erant versiculi Graeci, quos praescripseram Chrysopoeiae Augurelli, cum Latinis illis pauculis, quos nuper misi. Nam Inductus ille noster libellum habebat de sacra arte Germanica (quam pro adorando quodam
De adventu (quod hodie 12. Jul. scripsi) guilielmi Bavariae ducis, et uxoris; nugae. Nuncquam Bavari illi duci tam notabilem extra ditionem egressum permitterent; Nosti Italicum proverbium, Sospettoso come un Tedesco. Vale 12. Junii 1591. Nosti manum.
REdeo ad garriendum. Quid enim aliud in his epistolis sine subjecta ulla materia, quam Amabit sapiens, cupient caeteri: vos illud facile, non istud. Nimium affectui indulgetis. Atqui ego (dixi nec fallam) brevi ad vos. nunc permittite me paullum in solitudine ista otiari, atque adeo Vegeta strenua ingenia, quo plus recessus sumunt, hoc vehementiores impetus edunt. Quid si idem mihi? lateo paullum, ut mox luceam, retro abeo, ut vehementius saltem. Petr. Oranum mei amantem certe,
Carondeletum, Oranum, Thourinum, Launojum. Aquis Spadanis XVIII. Kal. Jul. CICICXCI. Hasce scripseram, interea accepi tuas binas priores, imo et alteras quoque, haud valde praegnantes aut rerum plenas. Quid tu aut ego faciamus? possimus et velimus seria! tempus non vult, parcamus. nam audi, mi homo; quantumvis tu integer, expertus,
Ea lege, ut serium nihil agamus, sed revera animum remittamus, et ut simpliciter loquar, nugemur. In morbis chronicis id juvat. saepe cum amiculis meis in Batavia sic soleo. De adventu Bavari nihil credidi. Parmensem Deus et bona fortuna comitetur, sed magis illa dea, cujus amore perimus. Vereor ut umquam potiamur. Deus viderit. tu vale: XVIII. Kal. Jul. CICICXCI.
ORdiar a re tristi. de fontibus rescribo omnia, quae nuper scripsi. Fallaciter me juverunt, et biduo isto pessime habui, cum nesciam invalitudini me dedisse ullam caussam. haud diutius apud illos haeream. nisi quod sermo aliorum et promissa retinent, qui volunt in chronicis morbis lente et spisse quoque eos juvare. Audi; ego diem summam tibi et illis praefinio. Nisi
Vegeta et strenua ingenia, quo plus recessus sumunt, hoc vehementiores impetus facere. Quid si idem mihi sit? et dum nihil ago, hoc agam, ut magnum aliquid mox agam. In tenebris paulisper fum, ut mox splendeam; retro abeo, ut majore impetu saltem. non solet mihi mentiri ingenium, quasi bonus et fidus ager, post quietem. de vino Hispaniensi quod offers, habeo gratiam. mirificus tu Hippocrates es, qui calores istos, quos nulla lympha temperet, minutum ire vis acri illo igne. De adventu vestro, ne vivam aut convalescam, nisi gratus sit. nosti illud
Et tamen est cur nunc nolim. Exspectate decretorium illum diem, et an manendum, an protinus ad vos adeundum. si enim hoc, cur vos commoveritis? sed illud potius sit, et cum bono Deo, et cum bona Dea (Hygeiam dico) tunc venite. Ego vos exosculabor mei tum amantes. Aquis ambiguis XVII. Kal. Jul. CICICXCI. Literarum quid hîc adjunctum vides. Illos Hamburgum et ad Rantzovium (nam eae additae) poteris Coloniensi via curare tuto, ut opinor, per Prunium nostrum. de aliis constat.
SCripsi here. Quid nunc? hoc unum, haec scripta Antverpiam tuto et fideliter cures, atque etiam cito. Ad rem nostram familiarem id valde pertinet. Nam recepi heri litteras, te curante, uxoris et Moreti, quibus hîc respondemus. De publicis quid audimus? Daventriam amissam? grande Regi vulnus est, si ita est: sed quod fortasse (quis scit divina consilia?) vocet in grande aliquod bonum. Ad pacem facilius utrimque inclinabunt. illi, quia honeste jam possunt; isti, quia utiliter debent. Quanquam quid haec ad me? qui jamdiu haec talia audire soleo, quasi fabulas in theatro. Velim et voveo omnia optima: sed curent et promoveant illi, quibus ea cura. Nos gubernatores non sumus, imo ne remiges quidem, sed meri assudue, tanquam in Euripo, sursum deorsum feruntur, et nullum tempus in ullo
manent.) Sapientem vocem, et fixa mente advertendam. quod ego jamnunc faciam, et huic cogitationi indormiam. Vale, mi amice. Aquis iterum melioribus, XV. Kal. Jul. oo. IC. XCI.
MIrus et mire Thurini nostri Epistolam, a me resignatam, verum quo placatiorem te habeam, mitto et ipsius schedium ad me, cum quo epistolam misit. addo et partem epistolae Minutius de Minutiis, fuit Cardinali Madrutio a Secretis, et missus in Germaniam, ut internuncius Coloniae videret, ne quid res Romana detrimenti caperet per Gebhardum Truchsesium, qui desciverat a Papa, et Ernesti Bavari conatus adjuvaret. vide Mich. ad Isselt. lib. 1. p. 212. lib. 11. 324. lib. 111. 396. et passim.Minutii de Minutiis, Legati Bavarici Romae, qua de te agit. vides, quam amanter et officiose, ut et Thurinus, qui te in intimo animo gerit, optimus et festivissimus homunculus. Et di vero (Minutium volo) e galant' huomo. In fine: tutto 'l mundo giubila, che si vide, che siate fatto nostro. sed ego doleo Heroiscum nostrum senio ac valetudine impediri (insolabiliter hoc moerens, cetera laetus) quominus opus suum perficere possit; atque illud magis, non adesse ipsi Lipsium, in quem reliqua meditationum suarum sic transfundat, ut hic deinde scripto tradere, et quae a sene etiam perfecta, recensere ac perpolire possit. Vale XVII. Junii CICICXCI.
Ote Inducto quid tu? si istuc veniet? amplectetur te. Nihil illo humanius (naa gelegentheydt) Ma bisogna esser bon compagno, ut homo est ita morem geras. sic intellexeram, brevi affuturum. falsus sum, credo. Dan er ist ein fogel im feldt. Venti campi. vacantias vocant, nos, quibus non licet esse ignavis, nullas. Vidi tuam, quam ad Oranum, ut et Orani ad te. nam ille nihil me celat. sed et Thurinus te in oculis, in animo. Uterque certe commodus sodalis. videbis, quanquam quid et quos tu non vidisti? Hovio nostro tradidi. Invenies hîc, vel si voles istuc mittam. Vale, et quantum potes
JUvant me haec colloquia litterarum, et vene sit C. Caesari, qui rationem hanc instituit, etiam inter praesentes. Ego utar. libellos illos quod Colonia petieris, vereor ut frustra. rari sunt et vix in istis locis Inducto amice tu: et profecto, Jesuitis: quos offendere timebat. et quibus obnoxius vivebat.
ERgo me iterum Spadae esse, non per me scias? debes tu, vetustissimus ille amicorum, quos in Eburonibus habui (Carolum Langium, quem Gandavensem facit Valerius Andreas in Biblioth. Belgica. quamvis notet, Lipsium eum Bruxellensem fecisse. Gruterus in Chronico Chronicorum Ecclesiastico Part. 11. p. 1166. Brugensem fuisse scribit. Canonicus fuit Leodiensis ad S. Lambertum. Mortem ejus deplorat Lipsius lib. IV. Epistolic. Quaestion. cap. 17. sed cum nota temporis non adsit, incertum aliquem facere posset discrepantia aliorum. nam Valerius Andreas dicit obiisse IV. Kal. Aug. CICICLXXIII. et A. Schottus in Epistola ad Gruterum ante notas Langii ad ciceronis officia, cui consentiunt Miraeus in Elogiis, et Sweertius in Athenis Belg. Morerius in Lexico mortem confert in A. 1574. atqui Gabhema Centur. 11. Epist. VI. edidit Epistolam Suffridi Petri ad Torrentium scriptam XVII. Maji CICICLXXI. qua ille mortem Langii luget: quae conciliare nequeo, nifi vitium sit in Suffridi Epistola, et scribendum CICICLXXXI. quod confirmat alia epistola ad Torrent. eadem Centur. 74. ubi agit de eodem negotio. et quae eum annum praefert. in eadem Centuria est Epistola. 1. Suffridi ad Langium, et 11. Responsio Langii.Langium excipio)
de Constantia ad Senatum vestrum mitterem, V. C. cujus tu pars es, visum fuit, ut epistolam ad te adjungerem, et simul ejusdem libri a me munus. De quo quae tua virorumque piorum sententia futura sit, pendeo. Novum enim hoc scribendi genus, nec scio an inter tot variantes de pietate opiniones satis tutum. Quanquam temperasse mihi videor, et res illas altas et arcanas, non nisi veteri quodam philosophorum more, attigisse. Sed jacta est haec alea: quae non nisi optime cadet, si animum manumque sequetur scribentis: is qui deterius interpretabuntur, hoc saltem constantia mea me docuit, ut istos e circulis judices audiam et contemnam. Tu, V. C. Vale, et Lipsium inter eos amicos cense, qui raro te interpellant, semper amant. Lugd. Batavor. 18. Kalend. Novembr. Anno 1583.
FIdem tamen libero: et scribam ea, quae ad caussam tuam pertinent, etsi non libenter. Victoris Giselini vita a Miraeo in elogiis. Val. Andr. in Biblioth. Belg. et Melch. Adamo in Medicorum vitis est descripta: Valerius natum scribit X. Kal. April. 1543 Adamus 1549. quem etiam sequitur Lindenus renovatus. Condiscipulus et aequalis Lipsii et Lernutii, inter quos tres artissimum amicitiae vinculum fuit. Ex his epistolis apparet, laborasse Lipsium, ut Giselinus in Academiam Leidensem vocaretur, sed Plantini, quam ille pro opera et consilio ipsi solveret, Giselinum retinere volebat: nam ipse Leidae eo tempore erat. quid obstitisse credemus? an religionem? an Giselinus a Lipsio simulare et scenae servire didicisset? praecipuum, quod edidit, sunt notae in Prudentium, de quibus non benigne sentit Barthius ad Stat. II. Theb. 713. XI. 8. et Adv. IX. 20. et XVI. 4. curas secundas superfuisse testatur Lips. III. Cent. Misc. 76.Busius diem unum hîc fuit, egi cum illo de Victore meo; ut debui, amice et fortiter. Nihil peregi. Tricari ille, velle, non posse; aerarii inopiam caussari: et plura tegimenta, quae hujusmodi hominibus nunquam desunt. Douza item egit, effectu pari. nec aliud ad extremum, quam illam de Haga cantilenam rettulit, et Medico aulae. Nugas. Ego offensionem non dissimulavi, et scio etiam offensum ipsum. Quid refert? ea hîc moventur, quae vereor, ut initia sint majoris motus. ad sacramenta imus, et ad Lipsium, qui scenae serviebat hoc tempore, sollicitum fuitsse, ne novo sacramento cogeretur fidem suam reipubl. adstringere, et imperium omne regis Hispaniae ejurare. Borrius lib. XVII. pag. 34. narrat A. 1582. prodiisse libellum, in quo firmissimis argumentis contendebatur, omnes cives in verba Ordinum jurare esse cogendos, et contra Hispaniarum regem, patriam et leges esse omni ope defendendas. id coacti fuerant jusjurandum praestare Catholicae religioni addicti Antverpiani, cum a Duce Alenaeonio obtinuissent publicam cerimoniarum facultatem. vid. Meteran. lib. XI. pag. 121. Hoofd. lib. XIX. pag. 812. Video Gerardum Loonium in recens edita prima parte Historiae Belgicae nummariae p. 313. adducere decretum ordinum Hollandiae 19. Aug. 1581. quo omnes, qui Feudales agros possident, jurarent in nomen Guilielmi Arausionensis, cui decreverant summum imperium deferre, et Hispaniae Regis obsequium ejurarent: sed de eo non agere videtur Lipsius, qui in illo ordine non censebatur. sed respicere ad Edictum Ordinum Foederati Belgii 26. Julii 1581. quod habet Borrius lib. XVI. Hist. pag. 35. Edit. prioris et p. 38. ubi formula jurisjurandi, decreta XXIX. Julii ejusdem anii, exhibetur.Lernutii nostri carmina quando gradum addunt ad nos? expectari ea sciat, ac spondere me et respondere de typis. Dousae Epodon puto me nunc missurum. a Lernutio Literas expecto. atque item quid statueres de rebus tuis, et quid videatur. Meam sententiam contra animi mei sententiam non celo: quae est, Nil movere: suspensa enim omnia, et suspecta. Vale. Kal. Decemb. 1583.
IN negotio tuo, mi Gizeline, vere et ex animo loquor, torqueor pro uno et summo amico non posse hoc me? Frustra enim hactenus omnes molitiones, quanquam et Almondium oppugnari jussimus per Grotium, aliosque amicos. Sed mirum quam in manu nunc omnia unius hominis sunt, qui trahit nos ad unum: scripsi tibi nuper exacte omnia: et ex epistola tua video, nihil dum te eorum rescisse. si ne nunc quidem, et si periit Epistola illa, fac sciam. Mea enim interest: quoniam quaedam in eam scripseram Douza noster non dubie vult: sed ut status est, sine nervis. Nec tamen cessamus, aut cessabimus; Tu, tantum quaeso, suadeoque, ne quid praecipites: nec aurum utique putes esse, quod splendet. sunt et nobis nostrae curae, et metus: graviores fortasse, quo tardiores. mihi quidem quae de Horcis moliuntur spectare videntur ad Orcos. librum de Amphitheatro ne cogitatum quidem, cum hîc esses, absolvimus, et Typographo tradidimus, lucem is dabit largiter muneri utrique, Gladiatoribus, dico, et Venationi: de A. Gellio nihil, ignosce. eo jam veni, ut famam precibus non emam, Quis nodus in hac re sit me fugit: qualis qualis, non ego illi cuneus. de Colvio jam scio, et litteras ad Egmondum misi, cum alteris ad Cujacium, in quibus item pro Jano Gulielmo laboravi, cujus ingenium, et scripta mihi probata supra Palmerium eum, quem dilaudat. Ab Antverpiensibus munus accepi aureum, sane honestum, cum venies, cernes, et bibes; luctum meum te non celo, qui recens in morte sororis. Periit mihi illa unica, curis horum temporum confecta et languore; onus mihi duorum liberorum reliquit. mihi: Nam de patre quid expectem aut sperem? Bonus ille et facilis. ne sibi quidem regendo par est, ne dum ut pueritiae istorum. sed ferimus et feremus, nec indigni Constantia nostra erimus, quae variis quidem apud me litteris probatur indies. Vos de ea quid? An displicet severum hoc genus? itaque transeo demum ad Venationem meam, et ad ludos, si animo tamen imperare possum hanc alacritatem: Ea enim in illis dialogis mihi opus est. Vale, mi Victor, et me tuum esse scito pura fide. A Douza litteras nondum extorsi. si erunt, adjungam. Lugduni Bat. VI. Id. Januar. Anno 1584.
ACcusas te, mi Victor, dum excusas. Oratoriam non didicisti? abstine, quaeso, loci illius, in quo nihil est, vel quod probabiliter dicas. Iter periculosum. nempe hominibus, sed non litteris. quae si pereunt. quid praeter chartam? Nam amica potius, quam seria inter nos scribimus, suavia, quam gravia. At mater irata, quid hoc, ne scribas? Ministros omnes feci administros. Di bene vertant, si subserviunt tibi jam Dynastae. sed utinam tuae literae unae commearent, pro illarum decimis! Non enim illi cessant. Nec homines reperias lingua aut manu minus ignavos. sed quid nugaris! Macedonem te facito et dic aliquando ficum, ficum. Negligentia sola est, quae te impedivit, et torpor. Sed vide me clementem, et alterum Caesarem: Oppugno, vinco, ignosco. De re tua quid etiam nunc scribam? omnia circa te tarda, non solum ipse. Nunquam vidi navem magis obhaerentem Dousiano huic vado. Nos conamur remis et velis. frustra retinet nos una illa torpedo. Amphitheatrum inscripsi, ut locus esset novae gratiae. Quid sperem? Jovem illum scio minis placari potius, quam ejusmodi extis. Tamen illum expectamus, qui a mensibus duobus pedem non posuit intra hanc urbem. Lernutius votis contrariis nos oppugnat: quaeso Deum, ne sit impetrabilis. Quanquam serio, quid suadeam haut plane dum constitui. animo et amori si obsequor, suadeam huc transeas. si rationi et consilio, deliberes. Cineres et favillae illic. quis scit an brevi hîc ignis? De Lernutii epigrammatis quid sentiam, feies ex ipso. proba et erudita quamvis, ambigimus tamen de editione. Jani gulielmii libellus valde ad meum gustum. Quod quaedam in me putas scripta; nihil doleo aut queror. scio amari me ab illo, et honestissime compellari in eo ipso scripto. dissentire quemquem a me fas non putas? Imo in multis jam ego ipse. Denique litterae mini ab illo recentes plenae charitum et amorum. Plurima vasa nondum expolivi aut expedivi. Tua quid? jam inania credo, quae in Batavis turgebant. si bonus Lupercus fuisti, tetigeris uxorem tuam cauda non infoecunda. Guilielmus ad me ita scribit: et simul rogat, ignoscam, quod scaenice paullulum tetigerit meum hunc amicum. tenes risum? Rescripsi clementer et Lernutius huc veniat, si vir est. Homo tam venustus amare metuit? sumat aliquid de fato aut facto Caarrionis: magis ab igne. Dousa noster lentus est: et nescio quid genii tui ei adfricuisti hîc praesens. sane ego litteram ad vos nullam ab eo extorqueo. Metkerkum Praesidem hîc expectamus; virum perfectae bonitatis. Sed jam seria. Iperâ quid fit? estne resistendo? certe illa dedita, recta ad vos itur. nisi quid expergiscantur Galli. Vide quam belle faciam tibi metum. quem utinam detergeat et deminuat Constantia tibi in parte, quem foetum ingenii nostri nisi serio probas, (audebo dicere) non ego te. Sed vale. et si omnia contra facturus es, quam scribo, ne scribe. Uxori tuae a me salutem, et paene addideram liberis. Hem! an omen aliquod est in tam improviso cogitatu? Non opinor, et paene addam non valere te. Ignosce, ita saepe tibi tua uxor. Lugd. Bat. Non. Mart. 1584.
CUm vetere igitur morbo, mi Juste, iterum pugna tibi? Odiosae Litterae: male nuntiatis. Non debuit ad communes atque inveteratos dolores hic privatus novus accedere, afflictissimumque hactenus animum dejicere prorsus atque exanimare. Sed unde ego in haec verba? Imo gratissimae mihi litterae, et quibus nihil umquam acceptius. Ut enim hodie spes summa, miserias nostras tamdem ad summum pervenisse, eamdem illae mihi spem de tua valetudine, si non liquide, ostendunt tamen. Et rationem vide. Caussa morbo tuo duplex, animi, corporis. Et illam quidem e Rondoletio meo, vel e re potius cognitam tibi et exploratam, tecum gaudeo simul et sentio. Revera enim hepatis est calor, inde totius mesaraei, ac ventriculi denique, qui sine dubio ab obstructione visceris, quod
VIvimus, Florenti, vivimus, et quidem tui memores. Nam modestiam et virtutes tuas, quas olim adolescentes parum capiebamus, suis pretiis nunc aestimamus absentes. Utinam idem animus vester in me, qui in vos meus. Patrono quidem illi nostro magno obnoxii et devincti sumus, et manebimus
Sexagium, affectu certe meum. De illustrissimo Domino verbum non hisco. nec tanti ego, qui interpellem. Votum saltem meum in hac chartacea ara tacitus signo. Vale, Leidae, quo quies studiorum nos traxit. Cal. An. Nov. 1584. sororem habes in hac urbe sive sobrinam (non enim recte intellexi) sed tui certe amantem. quae saepius me interpellavit, siquid a te aut de te: nam audierat in Italia me vidisse. si videbitur, scribe.
JUre me delectant tuae litterae, non tam laude Constantiae nostrae (etsi ea quoque me capit a tam laudato viro) quam significatione veri et aperti cujusdam amoris; quem meruisse me nulla re scio, nisi forte amore: in quo uno efficere possum, ut ne vincar. At Germani cujusdam nobilis, et Patriae amantis viri, Commonefactio ad Pontentissimos ac Serenissimos Reges, Principes etc. de Reipub. Christianae statu atque incolumitate conservanda. sed Aldegondium auctorem etiam Borrius lib. XVIII. Hist. Belgicae pag. 29. laudat, et ejus summarium exhibet. hunc libellum laudat hîc Lipsius, et Tyrannidem, et jugum Hispanorum detestatur, qui postea Hispanis totius orbis imperium centies vaticinatur, et Divina providentia austriacae Genti illud deberi adfirmat.fatali quadam omnium ignavia et stupore. sed Deus gubernabit. Tu, vir vere nobilissime, amantissimum me tui amare perge. et hunc Joannem Moretum, Plantini generum, cum universa ejus officina de communibus studiis optime meritum, quaeso uti habeas commendatum. Vale Lugd. Bat. 3. Non. Jan. 1584.
VIr amplissime, amicas valde a te literas accepi, et merito, quia valde ego in te amicus. Jam diu fui, et ex quo virtutes tuas novi, caluit in in me ille adfectus, sed magis, cum te ipsum; admiratio potius antea, quam amor erat: nunc iste, quoniam valde tu me amas. maneat aeternum inter nos hic consensus, et caeteris me tu rebus vincas, numquam ista. quia amorem tibi et cultum majorem debeo, quo tu me major. Atque utinam inter nos saepius videremus et tempora, quae maligna in bonos, plena suspicionum omnia, et praesertim in dominanti nunc gente, quae ab hoc vitio non aliena. Aestate, si quid valeo, excurram, non ut aliquid serium agam, sed ut rusticer tecum, id est, ineptiam, garriam, discurram. ita homo sum. valde me capiunt non sermones solum liberi, sed aura. Haec tamen nunc ad te serio. quid suades? secedere mihi ex his locis decretum, vel abire. Istud turbae suadent, et bellum, cui non finis. Illud morbus lentus, pertinax, et cui medici remedium quoque unum ponunt (scis illorum morem, et relictum hoc in desperatione telum) aquas. Ad istas igitur propero. et quoniam pelli alia vi malus ille non potest, mergam. Acidi fontes in Eburonibus sunt. quae viae tamen nunc parum tutae. sed ejusdem generis et virium mihi esse dicti, imo et lecti, apud Andernacum et Confluentes. Huc magis spectem. Eâdem fortasse de loco circumspiciam, ubi languorem hunc et otium ponam aut sepeliam. legere istud et docere paullatim mihi molestum. Et est ad vitam quod satis sit, non multa cupienti. Gedeonem Botzelarium de Asperen, qui sub disciplina Lipsii egregie profecit. vid. 11. Centur. Misc. 85. ejus epistolam ad Lipsium infra dabimus.Gedeonem adfinem tuum vidi, modestissimae frontis adolescentem; etiam sermonis. placet indoles. nec ducere eam abnuo, quod in me est, et docere. dixi ad me ventitet, et praecipui aliquid jam coepi. de recta institutione juventutis libros tres paramus, si in linea aliqua haereo sanitatis. per hos dies emisi de pronuntiatione, ludicrum opus et minutissimae rei. Ad lectorem satisfeci. Tibi otium hoc Deus fortunet, ad internum tuum fructum in primis. sed utinam et ad nostrum.
Aldegondus frigore percussus, et rei male gestae suspectus, secessit in praedium Selandicum. vid. Borr. Hist. Belg lib. 20. pag. 47. hoc anno deserere Leidam Lipsius meditabatur, sed cum vias obsessas reperisset, Oldenburgi retentus, rediit invitus, ut alibi videmus.
VAlde me hac humanitate devincis, mi Orteli, etsi antea devinctum. ita enim prompte omnia pia offers, ut ostendas vere amicum esse me tibi, et quod dici solet, te alterum. Quae opinio quod in me est, nunquam te fallet: reperiesque in Lipsio non doctrinae magis amorem, quam ingenuae virtutis. sine fuco, sine dolo; libros tuos in parte remitto, partem adhuc teneo, quia usui mihi in iis, quae paro: inprimis illa Serlii, quem peritum architectum fuisse video, et rerum veterum bene intelligentem. Ludicrum opus est, vel opella potius, quam nunc damus. sed quid vetat seriis nostris interdum miscere ejusmodi ludos? Tu, ut in iis, quae ad lucem Historiae et Cosmographiae jamdiu inchoasti, serio pergas etiam te atque etiam hortor. Anne et aliquid de itinerario tuo inaudivi? sane videor. Perge, et hoc quoque nobis da. His quidem jam turbatis confusisque temporibus in solo sapientiae, et literarum studio nobis voluptas et quies. Vale et D. Vivianum a me saluta. velim et D. Prunium, si ita occasio feret. Chirius Fortunatianus nec nomine mihi quidem notus. ipse sane videre desiderem, praesertim in historia veteri. Lug. Bat. IV. Id. Jan. Anno. 1584.
GRata mihi submonitio tua de Andrea Schotto. Ad quem sane ante menses aliquot scripsi serio, et significavi easce notas me accepisse. etiam Dousam.
Schottus noster ipse videbit ex editione nostra Taciti, et laborem et honorem ejus mihi fuisse curae. Nominavi enim honeste et ipsum, et Covarruviam in prima operis praefatione. Usus etiam notis iis ad plures Annalium locos fuissem, nisi traditae mihi tarde. Haec si significabis meo nomine viro optimo et doctissimo, gratum erit. Nam nunc scribendi otium mihi nullum, etsi id ago. Quod faciam tamen brevi: Ecce litteras tibi ad And. Dudithium, cui partem recentium notarum mearum inscripsi. Valde te rogo, uti eas cures cum tuis, quas in Silesiam mittis. Sed res vestra publica satis etiam firma? Vacillant sane omnia, et vereor ut sine capite discordia sint ista membra. Alias, si vinclum illud animorum inter nos manet, si unum idemque spiramus; nihil discriminis fortasse erit. sive de pace agemus, sive de bello. In rep. extremum malorum discordia est. De Zutphania nihil adhuc adversi. Adversarios agere de liberanda ea ferunt. Videbimus quo exitu, et hanc aliasque res, si sapimus, magno illi Deo permittamus, qui praeter opinionem aut votum nostrum fortasse ista diriget, non tamen praeter utilitatem. Academia nostra interea titubat. Vale vir amicissime, et J. Viviano salutem dicito. Lugd. Bat. Non. Sext. 1584.
MIttimus, ecce mi Orteli, nostras ad Tacitum postremas curas, quibus haut dubie plura erant, quae possem addere, sed quae per haec tristia tempora nollem. In seriis magis cogitationibus et in se firmando occupatus animus, quomodo ad haec minora vacet? Constantiam etiam nostram recusam habes. in qua pauca mutata. epistola tantum addita ad lectorem, in qua jure defendo me contra quosdam pietatis adsertores parum pios, certe parum prudentes. Res nostrae, ut vides, vacillant. firmabit eas ille arbiter, cum visum, et ratione fortasse aliqua nobis non visa. Nam in humanis consiliis aut auxiliis (ut status hic est et provinciae gubernatio) parum firmae spei. vobis utinam concordia constet. In id laborare debetis omnes boni. Zutphania commeatum accepit; sed non in longum. Obsidio etiam castelli, sive propugnaculi, non omittitur, nec videtur hostis transmissurus. Tentavit id his diebus parum feliciter trecentis, ut ajunt, caesis aut mersis. Misi nuper epistolam ad Dudithium. spero te curasse. Vale, vir amicissime, et me utere, ut vero amico. Lugd. Bat. x. Kal. Septemb. 1584.
PArui consilio tuo, mi Orteli, atque ecce epistolam ad Monavium, in eam sententiam scriptam. adjeci formulam libelli, in quo si quid notandum aut addendum tibi videtur, quaeso facias, quia te peritiorem paullo harum rerum esse scio. velim autem Privilegii tenorem generalem esse, tam de editis, quam edendis. nam Edita omnia in unum volumen congerere, et supremam iis manum imponere justis de causis volo. scripsi ad eum, ut de sumptibus faciendis tibi, aut mihi significet. Ego eos (uti par est) fideliter curabo. Amicis ultra operam molesti non sumus. de Schotto nostro lubens intellexi, valere illum et vivere, etsi in literis aut studiis haud multum ultra ab eo exspectamus. nam ex instituto vitae ad graviora se dabit. Ego me arbitror hac hyeme hîc mansurum, ob varias caussas atque aspectus. Utinam interea aliqua in Brabantia serenitas? cujus exigua spes aut specimen est, nisi si intervenit aliquid divinum, quod in ejusmodi rebus saepe solet. cum minimum visum, momento invertitur orbis hic rerum. scripsi nuper ad Torrentium.
NOn epistola tua, mi Orteli, sed liber pro ea appellat. Caesarem enim scriptum ad me mittis, qui etsi novioris aevi, aliqua tamen in parte judicia nostra diriget et juvabit. Ergo gratiam nunc habeo, et publice etiam dicam. Quod ad Monavium nostrum miseris, et petitionem allegaveris, gratum. ut amor illius viri in nos est suscipiet, atque adeo familiari ejus dicto IPSE FACIET. Rogas tu atque ille de Jacobus Christmannus, Professor Logices et Hebraeae et Arabicae linguae in Academia Heidelbergensi, Epistolam Chronologicam ad Justum Lipsium, qua constans Ebraeorum annorum connexio demonstratur. Francof. 1593. in 4. Cujus Christmanni vita est descripta a Melchiore Adamo, inter Philosophos pag. 518. Epistola autem, qua Lipsius eum tetigisse videbatur, est in Centur. 11. Miscell. 91. ubi perperam Chrysmannus legitur. vide Voss. lib. 111. de Mathesi cap. 37. §. 36. et cap. 42. §. 15. Franciscus Junius in Epistola infra producenda, scribit Melissum et se deterruisse Christmannum, ne scriberet contra Lipsium.Christmanni epistola ad me, (ita titulus
in me) quid. censeam? Egone? quod quivis alius, qui mea atque illius inspiciet. Hominem animi aut capitis esse parum sani. venia dicto meo sit: non enim gaudeo conviciis. sed quae caussa in me incurrendi? Dissentit a Scaligero, et illum carpit? ergo ego succidaneus fio, et stili mucronem excipio, ut per meum latus alter feriatur? Bellum, et Lipsii nomen ad celebrandam hanc fabulam pertinet. Rogo te, sodes, inspice Epistolam meam et pauca illa verba, ob quae flamma ista excitata. videbis, aut miraberis irritabilem hanc sine tactu aut caussa ulla (item venia verbo sit) vespam. At enim dixi, durum esse cum Scaligero concursum. Certe dico iterum, iterumque, et alius Lipsio in Hoplomachum illum exurget. Quid tamen, erravit Scaliger? credo, et esto, quid mea, qui exsors sum hujus culpae? praedamnasti meum librum, ait. Ridiculum, ego librum tuum, o bone, quem non vidi. Et quidem videre non curo, nec scire, utrum sis ater an albus homo. At noster calamus calido illi calide nunc scribillat, securo ab omni alia castigatione. ut sapiens puerorum illusus aut cavillas per viam fert cervice inflexa, sic ego istos
POstremas tuas accepi, mi Orteli, cum fasciculo Monaviano. Respondebo ipsius, et adjunctis aliis, eum erit Francofurti; aut recta eo mittam. In tuis quod de pace abrupta significas, nihil novi: nam ego non aliud praesagii, quam aut nullam, aut inutilem actionem. Pacis ille supremus auctor eam dare debet, nec scio an pactione, sed victoria potius et mutatione grandi rerum. Ita nunc status Europae est. De privilegio impetrato gratum. Valeamus modo et paullum vivamus, utile ad multa erit. Sed quid nuntiat Monavius noster de novo hoste? quae haec conspiratio est? nec aemulatione, ut video, sed odiis in nos certant. Ridicula, autem, quae addit de rebus
Ut dicam cum Poeta. Erupit is affectus, cum ex more Scholae, Decanus Facultatis Artium (utamur receptis et lenibus verbis) creandus essem; coeunt et se opponunt. Negant Magistrum Artium me esse, nec per leges creari, nisi talem. Ego adserere, illi testimonium poscere. Protuli de Baccalaureatu in utroque jure, quod praevalere etiam cenfebam, et praeponderare titulo magisterii. Illi ridere et rejicere. Quid te teneam? ad Principem itur. Is publicis imperiosisque literis jubet pro magistro me esse, et haberi, et creari illico Decanum. Factum est: atque eo jure magistros pro more nostri aevi creavi. Quod crimen hîc admissum? Nam quod ad titulum ipsum pertinet, sciant me Coloniae Ubiorum legitima spatia Philosophiae decurrisse, ad ipsum titulum, admotum fuisse, examinatum jam et admissum, nisi quod grandis illa et saeva pestis Anni LXIII. (si memini) me fugavit, et honore illo, nihil volentem aut sitientem ejus, spoliavit. Haec veritas est. Aliud si quid dicent, a se dicent. Atqui discessum etiam meum ab eo loco culpant. Quî possint, miror. Non sane diu ibi egi, et invita et lacrimante juventute illinc abii. Sed tamen honeste petito commeatu, honeste impetrato. Literae ejus rei exstant. Etiam convivium sollemniter collegis meis dedi, et maxima frequentia studiosorum abeuntem me deduxit. Miror iterum, quomodo calumnia haec invertet, aut rebus factisque claris quem atrum colorem allinet: Etsi non miror, cum oculos ad aevum retuli, in quo laus est illaudatissime se gerere, Plerique quod verum est ignorant, ad opinionem autem convertuntur. Imo nec hoc tantum, sed ad calumnias patulas lubentesque aures habent, atque etiam ii, qui alias nobis non iniqui. Vitio communi et quasi insito fit, ut lubenter et avide detrahamus, si quod extolli videtur, et maculas aliquas quaerimus, sive affigimus iis, quae splendere nimis videntur. Itaque, mi Orteli, haec et talia ferre necessario debemus, qui ita innotuimus. Si iter vitae ingrediendum esset, quod pene peregimus, deliberationem res haberet. Nunc serum est, et illud nimis sapiens, Monavius, atque amici illic scient, quos video et gaudeo mihi bonos esse et multos. Ejusmodi lumina valde dissipant illos fumos. Vale, mi amice. V. Id. Febr. CIC IC XCII.
Haec epistola refutat facile illos, qui clam discessisse Jena Lipsium calumniantur, fastisque ejus nomen erasum fuisse. vid. Paullin. Annal. Isenac. p. 180. et Observat. Hallens. t. 111. obs. 1. §. 1. immo cum venia Aulae Coburgensis discessisse, et significasse Consiliariis Saxoniae Ducum consilium abeundi, simulque trimestris stipendii solutionem petiisse docet Epistola Lipsii edita a Cl. Cypriano in Epistolis ex Gothana bibliotheca editis n. cx. in qua nota temporis me cruciat. data enim dicitur XII. Mart. 1574. et scribit Lipsius se intra sex dies proximos abiturum. Atqui in Epistola ad Consules et Senatum Francofurtensem in Centuria ad German. LXVIII. clare dicit, se primo Martio abiisse, quod de prima parte mensis Martii si intelligatur, de die sexto post duodecimum capi non potest. nisi dicamus in Epistola Jenae scripta Juliano, in altera Lovanii data Gregoriano stilo fuisse usum. De Decanatus negotio agit Lipsius in sequenti epistola Gothanae Biblioth. ad Ellingerum. Alia etiam Lipsii est Epistola ad Dorotheam Susannam, viduam Principis Vinariensis, data XVI Kal. Jul. 1573. ubi se politam missurum Orationem in funere Principis habitam pollicetur. sed in Epistola ad Ellingerum edita a Pontano decad. v. Ep. 2. scribit, se Vinariae ab Illustrissima Principe comiter acceptum, et eam egisse de vulganda oratione, gratia et praemio proposito, sed se negasse, ut quibusdam visus fuit, subrustice et insipienter. non ergo praestiterat, quod priori epistola promiserat: si enim mifisset orationem, vulgare eam invito Lipsio poterat Princeps. et vulgata etiam fuit, sed post ejus mortem Francof. 1608. ubi inter octo prima habetur. quae si vera Lipsii est, nil miror, noluisse edi, cum animo semper adhaeserit Papismo, in quem tamen ibi vehementer invehitur, et Saxonicam stirpem, ad Dei hostes exstirpandos, errores evertendos, pestem Pontificiam exscindendam donatam divinitus et concessam Ecclesiae dicit, et plura ejus notae. in fine conceptis verbis Deum precatur, ut Ecclesiam Saxonicam et Scholam confirmet, conjuratos Euangelii hostes Hispanos, et alios ab aris et Templis suis, a vita et fortunis omnium arceat. En hypocritam detestandum, qui dum haec ad Deum fundit, animo Papista erat, ut fatetur in Epistola d. ad Senatum Francofurtensem, ubi non negat se fuisse Jenae, et ita scribit, haec alia (sc. religio) sed non ideo animo se alium fuisse, et si quid in verbis aut scriptis forte excidit, vere excidisse, et se poenitentiam talium agere. et hanc sufficere ad omnes scriptiunculas suas una spongia eluendas. sed nulla spongiarum copia detestabilis haec simulatio elui potest, de altera oratione, de duplici concordia, de qua ibi Lipsius agit, nihil dijudico, cum non viderim. sed de illa multa mentio fit in Epistolis ad Goldastum. et illam Tiguri impressam ex Epistola 18, quae est Stuckii, apparet, et Goldastum fuisse auctorem editionis ex Epist. 31. 33. 34. et seqq, patet.
PUgillares, quos scribis Moreto nostro te accepisse, clarissime Lipsi, veniunt tibi per me, non a me; sed a Monavio. Ab eodem tibi quoque tot salutes, quot mihi litterae. habeo autem fere singulis septimanis. Salutem tibi adscribi suo nomine voluit etiam nuper vicinus meus Dn. Carolus Malineus, vir Senatorii ordinis apud nos, doctrina et consulatu clarus, tuorumque scriptorum amator et admirator singularis. Non ita Domannus; hoc addo, quia eccum quid a dicto habeo Monavio: eum nempe parare libellum, cui titulus Antilipsius, contra epistolas ejus tres, Antverpiae editas. Non haec tibi communicassem, mi Lipsi, nisi te ejusmodi contemnere posse, etiam ex tuis ad me, aliisque, didicissem. Neque nocebit haec te scire, prius quam omnes sciant. A Raphelengio habeo litteras, in quibus ait, Leydenses Scaligerum jamdiu ab Ordinibus invitatum, tandem serio et certo expectare. Appellatus
Joh. Heurnium Rectorem exposuisse Senatu statutum esse, ut deinceps ex concilio Professorum ordinariorum novi Professores vocarentur, et deliberatum, an non necessaria esset Professio Ethices, dignusque, qui ad eam vocaretur Janus Gruterus, hoc tempore Heidelbergae agens. sed vocatum hunc non reperi.J. Gruterus, et ut scribit ipse mihi, etiam ivisset: at retinetur a Comite Palatino, qui eum adlegit in Professorem historiarum publicum. Carolus Clusius illuc ibit, post, nundinas Francofordienses proxime venturas. hoc ille ad me. De publicis nihil, ut scis, praeter bellum. Nostri ante Gertrudobergam haerent, cogitantque de novo, per agros ab hosti inundatos, exstruendo aggere, perque eundem annonam aliaque necessaria in urbem advehendo. Inter Gallos hîc apud nos multus sermo, magnaque spes, inter Navarraeum atque Ligarios pacis. frustra, ni fallor. Dies docebit, utinam et nos. Vale. Antverpiae IX. Junii. 1593.
LIteras Monavii ad te legi. Quid dicam de illo viro? Solide me amat, et solide hoc scio. O virum autem bonum et candidum, et te illo amico beatum! Crux nostra in tempore ad eum veniet, quae apud me quidem (candide dico) haud magni aestimatur. An non alia possemus, et in re alia; si parere, ne periret, et de Divis Hallensi et Aspricolli nugaces illas fabulas contexere. interim notabilis hic locus, ubi se invitum haec scripsisse fatetur, et ne periret, contra animi sententiam fabulas concinnasse. vide Epistol. Schotti supra XCIII.pareamus ne pereamus. In militia Romana, quam paenissime absolvi, magis mihi placeo: atque illa etiam iis, quibus res veteres Romanae. videbis illam brevi, et me una. quoniam imagines plures disponendae et delineandae sunt, nec sine me possunt. sed nec, ut scriptio mea est, satis correcte nostra excuduntur me absente. videbo, quid Moretus, et quando poterit. De Furca (quae nobis Vorck) quod monuisti bene est. sed quis originem Latinam non videt, ut in vallo et aliis? de Etymo Gabali nescio; ipsi viderint, qui peritiam eam praeferunt, quam ego nec habeo, nec aveo quidem. Linguae istae longinquae aut barbarae, quid ad prudentiam, sive etiam ad doctrinam conferant, haud video. sed libet aliquid, praeter alios scire, et ita ingenium humanum est. fiat, me non invidente. semel ad amicum te scribere debui hunc animi mei sensum. Praeter Graecam et Latinam custodes, et velu quaestores quosdam Thesauri scientiarum, alias haud magni aestimo; nisi si quae vicinae, ob commercia et talem usum. Vale, mi Orteli. Lovan. Idib. Mart, CICICXCIV.
TUas, et una Velseri nostri accepi, itemque e Monavii literis excerpta, quae de me erant. O illum et hos amicos! scio et vicem affectu jam reddo. ad illum scripsi: ad hunc in occasione, vel potius otio, fiet: quia nunc Hercules distringebar, et non fas mihi, quoties appellor, redhostire. liceat cum Plauto sic loqui, et antiquarium esse, quod illi accusant. Meam. bilem an risum dicam? ubi sum? cedo loca, cedo verba: provoco omnes, qui me lambunt, aut rodunt, vix totidem ista, quod in hac structiuncula sunt, dabunt. Excipio decem aut altera tanta; in Criticis fortasse nostris reperient. Et quid mali est judicio tale aliquid ex extimis scriptoribus non olim desitum, sed nunc neglectum eduxisse? sed profecto ita habet, serpunt nec adsurgunt isti, et
Ecce iterum Archaismum: vapulo. sed mitto hominum nugas. de responso ad N. N. illius Itali quaeris: vidi nunc te mittente, nec ante, ut censes. quod autem?
Acheloum cum Hercule certantem legisti? hic eventus est, nisi quod non altero, sed utroque cornu, ut mihi videtur, fractus abit. Militiam ego nostram absolvi, nec ex meo voto, ut rem dicam. Cum relego, agnosco alibi aut torporem, aut certe languorem, qui ut nubes inumbrat, nec ulla mea aut medicorum cura potis est sejungi seque gregari. Magno animo patior, utinam tam magno alius ignoscat. hoc glorior in ordinem redegisse, quidquid est militiae veteris: et viam struxisse, non ad intelligendam solum, sed imitandam. Utinam faciant. aut potius non faciant, atque haec
nonne speras? plerique hîc omnes in adventum novi Praefecti, quem laudant, exspectant. sive quia meruit, sive, qui mos populis, venturus amatur. Ad illum militiam nostram ire et incribi, plerique mihi suadent. dissentio, et nec ominis quidem caussa nunc velim. Ad Principem Hispaniarum potius, quem utinam ad generosa haec et alta ducamus, et simul ad externa et gloriosa illa bella. Deus audiat, te, mi Orteli, meum et mecum servet. Lovanii III. Idus Junias. CICICXCV.
RAro scribo, semper amo, te veterem, te fidum et probum amicum, quod Europam totam velim scire. simile in Monavio, Velsero, aliis, ad quos non ignavia, aut contemptu abstineo scribere, sed occupationibus, aut interpellationibus vetor. Per te hoc sciant. Una Italia, quae jam vocavit, quot putas literas meas expressit? supra quinquagenas, quod ex fide tibi affirmo. I nunc et aliud age, lectionibus vaca, et libros etiam scribe. Haec mea conditio est, et publica, ut sic dicam, servitus. Caeterum, quod quaeris, Italia me non habebit, etsi honeste, imo ambitiose invitat. Quies et mansio huic aetati jam conveniunt, et magis valetudini, quae concussionem et mutationem fugit. In re machinarum sum totus, et scriptum hoc jam peregi. sed figurae et iconismi restant, in quibus posset me fortasse bibliotheca tua juvare. Vide sodes, si quid habes. puto in Columna Viviani Carrobalistam expressam me vidisse. si ita est vander Burchtius quaeso deliniet, et ad me mitte. An Caesarem aliquem habes cum imaginibus accuratioribus? an Vitruvium Danielis Barbari? an aliud huic rei, quod ignoro? pro amicitia nostra postulo, et tu mitte. Vale, mi Orteli. Lovanii XI. Kal. Octob. CICICXCV.
SIlentium tuum numquam miratus fui, nec sum, ego: quamvis alii. novi enim tuas occupationes. aliorumque sine intervallo interpellationes. Amicis, ut petis, caussam aperiam. at feci hodie Monavio. Machinas te machinari jam diu intellexi: si in mea bibliotheca, quod iisdem conferre possem, esset, ad te lubens et merito destinarem. idque te credere credo. Caesarem, quem innuis, cum imaginibus accuratioribus non memini me vidisse. D. Barbar. ad Vitruvium vidi quidem, non habeo autem. Ad calcem libri Notitiar. ejusmodi quaedam. at hoc tu non ignoras. Columnas meas perlustravi. in manu delineata nihil prorsus. in excusa nihil praeter haec, quae hîc en a
MIhi ex animo gratae tuae literae fuerunt, Vir ornatissime, indices non obscurae tuae in me voluntatis. Renovas amicitiae priscae memoriam. quae mihi cogitatione ipsâ grata et jucunda est. et quam in primis illis annis, et spatiis juventae cultam, opto animo et voveo in meliore hoc aevo perducere ad metam. Sane nescio, quomodo magis afficiunt animos, in iisque insident primi illi amores; et seriae saepe gravesque amicitiae initac et contractae in puerilibus illis ludis. Quo in numero ut nos simus, valde te rogo. Placuit enim olim mihi ingenium tuum, mores, candor: et nunc in te ea esse scio,
DOctissime domine Lipsi. Pudet me hujus praeventionis. Oudardo dixeram me ad te scripturum prius, et adventum tuum istis in locis tibi congratulaturum. sed ut officio non satisfacerem mature, occupationes meae, et pulvis iste, in quo versor, impedierunt. Interea certum habe, me semper ita fuisse, et futurum tuum, ut me a tui amore nulla ratio diveilere possit, et quamvis rarius inter nos litterae commeaverint, quidquid tamen illi a te, aut Morendorfio scriptum, mihi commune fuit, neque substiti, quin statim omnibus viribus et promptitudine vota tua et consilia juvarem. Id aliquando coram intelliges, cum res dabit. D. Richardotum, virum singularem, et ad omnem laudem natum habes, habebisque semper amicum. Cum eo praestantissimos quosque et bonos omnes, quibus aliquid inest judicii, licet is unus instar omnium esse possit. Consulium tuum magnopere probo, ut ibi valetudinem cures, et tempus ducas, tum ne Batavos tuos accelerata domicilii constitutione his in partibus offendas, et in te provoces; tum quod omnino exspectandum putem, imminentis nobis mutationis scopum aut formam. vix enim scimus, quid de nobis futurum sit, quid tempora ferent, quî ineluctabilis fatorum vis erumpet. nutant hîc omnia: optemus, ut si cadendum, levi et molliori lapsu sit. quod si tempora fluent ex voto, curabunt amici ne quicquam tibi desit, quod ad te ornandum, honestissimoque salario ex publico retinendum pertinebit. Jam enim ejus rei initae sunt rationes, ut opus non sit per varia pericula ad exteros decurrere, spreta et omissa patria. Hoc tantum a te petimus, verbo ut indices, quantum tibi annue assignandum putabis: dic libere: agis enim cum illis, quibus debes, et potes. dic satis amplum, dignum ingenio et studiis tuis; ut decernatur nobis curae erit. Tu tantum valetudinem cura, et illud, ut domum meam Bruxellae, cum aliquando istuc venies, plane tuam putes, meque summi beneficii et honoris loco habiturum, tua hospitatione onerari. putes autem vere et ex animo me ita velle, nec ista curialia verba ex more et sensu manare curiali. Uxori, cum Bruxellae aderit, consilio et omni ope adero. Diploma efficacius, si opus erit, in tempore curabimus, et tuas ad Richardotum. Vale, Antverpiae 2 Jul. 1591.
GRatulatio tua mihi cara, sicut tu ipse; veni Lovanium, nec nisi Deo ducc, quia humana commoda aut res externas, si in oculis habuissem, alia me terra habuisset. jactare abest, et absit ab hoc animo, tamen varii principes insolito stipendio nos appetierunt, cui praeferimus patriam, utinam in nos gratam: nec ego gratitudinem a modo aut magnitudine salariorum aestimo: ament me, et bona fide, quae offerunt, suggerant, nihil desideramus. Quies mihi et aliqua valetudo sit, spero nos nec sine fama hîc futuros, nec sine fructu. Ipsum tamen Lovanium, mi Harti, mirifice jacet: et si unquam mente concepi, quid sit labi et senescere urbes, oculis et sensibus nunc usurpo. nempe res ita humanae sunt, nihil firmum aut immobile, praeter eum, qui firmat omnia et movet. sed firmat in suum tempus, ipse extra tempus, imo sine tempore, sol sine occasu, et sine ortu. potest tamen hoc ipsum Lovanium sic collapsum resurgere, si adnitentur et manum porrigent ii, qui debent. Profecto dedecus publicum sit et nota apud posteros, pati non languescere, sed mori optimas artes, quae solae faciunt ne mortui moriantur: memoria enim rerum et propagatio temporum ab iis est, et Deus hoc fine praesertim dedit. Ego spero Illustrissimos et primariae provinciae Ordines, vel acmulatione saltem factum iri, et non concessuros, ut decus hoc ad Germanos aut Gallos transeat retentae in Belgio literaturae: scio tempora nunc alia, et aversissima esse ab hac cogitatione; sed in eo ipso prudentia elucet, videre quae usui sint, etiam cum non eorum usus. Paucorum annorum (utinam mensium possim dicere) hoc bellum erit: Pax artes pacis requiret, frustra, si nunc earum antistites negligimus et cultores. Mihi haud multum seritur aut metitur, sine prole, sine onere, quae in rem videntur profero, solo amore aut pietate potius impulsus in publicam parentem. sane prostrata jacent omnia civilis belli aut impetu, aut tractu: sed excitanda animose ea sunt, et hoc magis, quo tardiora remedia sunt, quam mala, ut corpora lente augescunt (ait prudens ille meus scriptor) cito exstinguuntur, sic ingenia studiaque oppresseris sacilius, quam revocaris: quorsum haec? non ad tuam epistolam, tamen ex tua, quia juvit mentione studiorum injecta, ad te virum prudentem et eorum amantissimum aliquid dicere quod pro ipsis. nunc proprie ad tuam scriptionem. Commendas mihi cognatum tuum Renerium Ryswickium, nolo alios titulos, satis quod cognatus. ipse et tu experiamini, quoties usus erit, quid pro eo velim. Adfuit mihi heri sub vesperam, sed ante epistolam tuam apertam: et quod optimae indolis interpretor, verecundia quadam non se notum fecit Benigne tamen respondi, redire jussi, et me etiam frequentare ipsi vacuum et apertum. inter alia vitia mea hoc, ut ita dicam, vitiorum meum est, quod nimis
Oudartus ad me de suffragio eorum scripsit. Vale, Vir Cl. et me amantissimum tui ama: Lovanii v. Kal. Sext. CICICXCII.
ORnatissime Domine. Binis epistolis tuis responsum debeo, quod dilatum hactenus propter ingentes occupationes et diuturniorem absentiam, jam exsolvo, et, ut puto, cum isto foenore, quod a Thesaurario jussum mihi sit, ut te certiorem faciam, quotannis se curaturum, ut supra honorarium, quod Ordines praestant, adjiciatur tibi, para aduidade costas, ut Aulici loquuntur 400. 500. vel 600. florenorum summa, prout res et opportunitas ferent, quod etiam a Domino Breugelio indicatum tibi existimo: nam novam pensionem aerario Regni, in usum professionis tuae, imponere inconsultum visum: non quod tibi non debeatur, qui longe majora mereris, sed propter consequentias, et quia res non careret invidia ac aemulatione aliorum, quibus prae tenuitate aerarii, et summam rerum omnium necessitatem commode satisfieri non possit. Unum hoc magnopere et ipse et alii, qui hîc valent, a te contendunt, ut libros de prisca militia et nostra pares et absolvas, ac Serenissimo Archiduci inscribas, cui hoc munus grarissimum futurum, et non sine gratia, scio. Quod ad me per Bernartium libros de Cruce miseris, magnam gratiam habeo, et si tam grata essent nostra, quae circa lites, mitterem majori cum foenore et complerem omnes arcas tuas, sed sufficiet tibi una Mauricium, consilium decessus tui non improbantem; quem tamen non vidi, sed ab illis,
Lauro, littera L. dempta, gratularis, vanum. Vicimus quidem nos, sed nihil Scorza, quod condempnatus solum verterit, et circa columnas latitet, non eas, quae in foro, sed quae in aedibus sacris, ita oleum et operam perdidit infelix litigator; nisi quod victoriae fumum magno comparaverit. Nos cum causa ventilaretur et cliens doleret, curavimus accipere, et cecinimus tuto triumphum ante victoriam in Lauro sine L; sed quo progredior? jam enim rursus vereor, ne me causidicis tuis adjungas, aut te exemplo, (ita enim forte suspicaberis) commonefaciam officii in tua liticula; absit. Totus enim tuus sum, non aulice, sed amice, vere, et tuo merito: sed primus litteris jocos dedisti, quos jam tibi repono, Vale, et plurimam salutem ab Antistite Buscoducensi, et Domino Oudardo vero nostro, accipe, Bruxella 15. Martii 1594. O triumphum vestrum in lauro. an L litera detractat? male an in litera editum: intelligit vero in auro triumphasse.Francisco Marchantio, qui mihi annis aliquot fuit a manibus, et liberaliter servivit, ac jam continuandi studii caussa istuc venit, ut nutu et favore tuo, si quid meret, adsis et patronus fias, vehementer te rogo. fidem da ei, si quid ulterius de meo itinere lubet cognoscere.
RYswyckium ecec tuum habes. tuum, inquam, et quid eum commendem? aut quis auctori suum opus? plurimum tibi debet, debebit omnia, si nunc quoque provehis et adjutas. Bona materia est, acre et firmum ingenium, Judicium rectum, et tu artifex Mercurium aliquem feceris ex hoc ligno. Placet omen, et lucri hic Deus dederit illi lucrum. De Rep. nostra desiimus hîc jam loqui pene et sperare. Non de summa quidem rerum, quae ex voto fortasse nostri regis erit: sed de Belgica proprie, quia affligitur, et porro videmus iri afflictum. Nam quae spes? aut quam salutis arcem prendimus? bellum incuriose aut solute ab hac parte geritur: pacis Actio instituta omissa est, aut potius desperata; nisi quid tamen
V. Cl. Here sub vesperam litteras tuas accepi, et quae ad senatum hunc adjunctae. Video et agnosco veterem vestram non benevolentiam tantum, sed et beneficentiam in Lipsium, et factis atque opera amicos esse. Quid, ergo acquiritis? non animum modo Lipsii, qui jam diu in vestro nexu, sed et rem ejus familiarem, quam ope vestra itis stabilitum. Haec in vestibulo; seria tamen, nec in pompam. Jam de re? Libellum vidi, undique probavi, excepta ea parte, quae de sesquianno non soluto agit. Quis vobis tam definite hoc scripsit, aut dixit? non ego profecto, et generatim de improba, et maligna solutione sum questus. Idem nunc facio, et Vos, consultissimi Juris, videte an jure dixi improbam. Nempe non ad formulam est et legem dictam. In totum hunc annum, qui jam intra paucos dies finit, die 17. hujus mensis acceperam modo centum florenos, cum ad vos scripsi. interea crebra cursatione uxoris, et saepe repulsa expressi binis vicibus istos alteros centenos, nec id, puto factum, nisi admonitione aliqua Masii aut alterius, quia semel uxorem suam ultro ad me cum quinquaginta illis misit. si tempora et communem creditorum sortem aspicio, fateor non pessime mecum agi: su quod solet, et debet in mei generis homines, caussam habeo querelae. Honoraria haec sunt honeste et liberaliter solvenda, nec in Ordinem redigendi sumus, petendi, ambiendi, ne quid aliud addam. mi Harti, tu scis, et te appello: alibi aliter mecum actum: et me appello, alibi aliter agendum, si velim. Adde ad ista, munusculum mihi ab Ordinibus decretum trecentorum florenorum: pro quo gratus equidem animo et judicio sum, sed tamen scito, me in hunc diem obolum ex eo non vidisse. Iste idem Quaestor debet. An non aliqua caussa querelae? praesertim homini, qui aedificat, qui veterem omnem parcimoniam et reconditum, ut sic dicam, aerariolum in hanc rem exhausit? te
maligne solvere. Id vero est, ut porrecta fronte tecum loquar, quod mordet. uxorem quoties mitto, contemptim aut superbe excipitur: et non mentiri me sciunt, qui virum norunt. Salustii hoc de Lentulo fuit, Perincertum vanior an stolidior: vereor ut in nostrum cadat, si vir alius esset, gravis, modestus; qui benigne et fideliter diceret, non possum, breve et tali die fiet, acquiescerem. Sed ita remittit uxorem, ut in suspenso semper habeat, imo verba interponat, quae spem etiam adimant futurae solutionis. Modo onera alia conqueritur, jam recenter Gasparis Spinolae ex cohorte, rebelles Sichemum oppidum oppresserant, indeque praedas ex vicinis agris egerant, unde maxima perturbatio orta. vide Borrii Histor. lib. XXXI. pag. 77. et seq.Sichemenses; nihil in aerario esse, et plura, quae non opus scribere. Haec ipsa vos veterani in hisce rebus ridetis fortasse, et nostis ingenia, ac technas istorum moratorum. Ego quoque aliquid: sed si scio, nolo uti. Absit ut per me mala nostra publica augeantur, ut alimentum praebeam sanguisugis, quae optimum omnem succum nostrum ad se trahunt. Ad summam, ingenuus sum, liberalium artium mystes, et animo albo ac liberali. pone me in quocunque loco ac fortuna, idem ero, non contumax adversus potentes, non humilis in pares, unus semper et fidus in amicos. satis de Quaestore, quem admonitio vestra, et Ordinum vix est ut meliorem faciat, aut non certe in longum. Recens hoc telum jussionis punget, et ad me vertet: sed valentior natura mox evincet, et altera natura, consuetudo. Consilium, ut in istis rebus, optimum de Antverpia, aut Bruxella; si firmum aliquid est futurum et mansurum. Hîc venti et levitas. Alterum de Militia nostra, quae jam coepta excudi, et recta ad Serenissimum ibit. Quid ni audacter sub magni illius Praesidis ductu et auspiciis? quem profecto serio mei cognovi amantem. Ego vicissim, non dicam, amo, sed veneror, et colo, quod talibus debemus. Quam primum igitur accepero (intra duos menses fiet, aut circiter: nam opus grandiusculum est) mittam ad vos, et ad ipsum Praesidem, ut ad pulvinar illud sistat, se eo manuducente. Opus eruditis, spero, non displicebit. Sunt plura, quae ordine dabimus, nec sine memoria amicitiae nostrae, quae dialogum jam insedit. Amplissimo Domino Thesaurario sum arcte devinctus, et cum scis mihi adoptatum inter Patronos, et tutores. Ista sunt, quae ad tuas volui et debui, et exspectabo, quid in augmento fiet. si nihil, certum est non voluntate, sed necessitate me migraturum. Vivere tantillo isto non possum, nec debeo: cum intertrimento non valetudinis solum (quae largius aliquid aut benignius poscit) sed studiorum, quibus instrumenta non suppedito; sed honoris etiam, qui invisentibus non exhibeo me, quem censent. alii e studiis alia peperere aut pariunt; ego adhuc nihil praeter bonam famam: quae tamen mihi super Attalicas omnes opes. desino et te rogo, ut illud de sesquianno excusetur, ubi opus, est, quum calumniari nos non decet: tum alia ut agantur pro prudentia vestra, quibus rem totam hanc credo ac permitto.
Oudartus noster salveto, et haec legito. Lovanii, Postridie Nonas Decembres Ao. 1594.
TRiplici argumento tuas vidi, mi Harti. Priore commendas La Faillium, quem scito jam hoc solo nomine meum esse et (quod illi in sermone largiter ostendi) patere me ipsi ad colloquia, ad consilia, et qua parte mei usus erit. Argumentum alterum de filio, et quod cupis cum apud me esse. Breviter et fideliter tibi respondeo. negavi multis, et primis quibusdam amicorum, et scis institutum meae vitae, tibi tamen, nam mihi eximius es, extra ordinem et legem aliquid dabo. uno verbo, admitto eum; praesertim talem, qualem describis, modestum et (quod ipse observavi) reverendum. Tertium de Pace cum Batavis, quae nescio quomodo (doleo et triste augurium est) animo meo non allubescit, aut certe non infigitur et adhaerescit: Nihil, inquam, aut parum spero. Novi homines, et nihil novi video, quod valde impellat. Illa, quae jactantur de Anglis, vetera sunt, et odium inter eos est, scio, sed continet major ille metus. Nisi Danus se commovet, metus ad eos non venit: sine metu autem Pax nos non videbit. Ita ego sentio: tamen inopinata multa bona homini etiam scio evenisse, et tanto igitur gratiora. sed hoc responsum quod Borrii Hist. lib. XXXII. pag. 28.Liesfeldio datum, non placet. Cum Ordinibus agere volunt; quid ergo? Regem prorsus excludere? at displicent ministri exteri, quid? nonne populares et gentiles etiam sunt? nonne Consilium Status? sed vereri aliquis possit, ne haec eant non ad concordiam, sed ad discordiam, et dissensionem aliquam quaerant in nobis. Scio, mi Harti, non omnia ex voto, aut pro antiquo statu apud nos esse. Sed fructus nempe bellorum ista sunt, et illi mederi poterunt: et poterunt opportuna pace. Hi differunt: quid nisi se sic perdunt, nos affligunt? meum sensum habes, et ad tua tria responsum. Ama me semper tuum. Lovanii VIII. Kal. Majas CICICXCV.
POstquam a vobis abii, spes mihi fuit iterum te hîc videre, cum adessent amici communes Antverpienses. Ipsi et ego voluissent. quam amoeni et
Barone quid sit? perage, sodes, sed maxime in hanc sententiam et partem, ut mihi jus meum maneat, et nihil rei sit cum domino, ob caussas dictas, aut cogitandas. si ita censes, et jus meum liquidum esse, nec caussa quidem est, cur exspectem quid decidat, quia proprie cum illo res mihi non est aut erit, suade et statue, et litteras aut instrumenta mea cognato, si lubet, trade. Quod ad pecuniarium negotium (me miserum) paene dixeram, qui talibus occupor! aliquid a Breugelio audivi, sed quale apud istos solet. Ergone sic semper lenta et ardua? sic semper exprimenda? o Italia, cur non audio benignius aut honestius vocantem? nec quid facturus sim etiam scio, imo necessario aliquid tale facturus, si isti sic manent tales. de Militia Romana ecce habes, opus pro priscis potius, quam nostris moribus, et quod sequitur, nec istis nimis approbandum. At ego intra me non sperno, et scio laboris judiciique rem fuisse, imo et acuminis in plerisque locis. misi ad nostros plerosque proceres, et inscripsi Principi Hispaniarum, non sine Hispanorum laude. sed nempe in re militari, nec puto me a vero iisse. Ista nunc sunt, et propere scribo (hodie credo ad quindenas epistolas) et cras aut perendie in Eburones eo, quorum Princeps iterum iterumque ad se invitat. Vale, mi Harti, et meus, qui tuus sum, esto. Ryswychius salveto, cum tua et tuis. Lovanii XII. Kal. Jul. CICICXCV.
AD lectionem meam ibam, tamen hunc, qui tuas dedit, redire meis vacuum ad te nolui, et haec subito exaravi. Gratum est, si conficitur, uti scribis, de perpetua delegatione stipendii mei, quod alioqui inutile futurum praevideo, et non nisi in imagine donum: etsi ille ipse, cui solutio imponitur, tardum omnino nomen est et lentum; sed hoc praestat, quam infidum aut nullum. De Amiens, quam Hernantellus Portecarrera dolo oppressit et diripuit. vid. Borrii Hist. XXXIV. p. 16.Henrice Schotte, tu Henrice Wuene, uterque tam ex animo, quam ipsum me velim. Invideo triumvirali convictui vestro, atque ego hîc ligor, et convictores habeo, id est: custodes. Lovanii XIV. Kal. April. CICICXCVII.
IN re cum Barone de Bassigni putabam ad finem perventum, et vellem. Quid autem opus ipsum valde insequi et urgere, si jus nostrum clarum est? nisi si me oportet (quod fere video) esse ad exemplum summi illius, qui se scribit, sed sileo. Ego plerisque placere, et dare me debeo? non sic olim soleo, nec video vel nunc causam, nisi quia volo. o degenerem in morbo hoc Lipsium! et patere me semel verum apud te dicere. In Italiam cur non eo? cur non in Germaniam? et sine superbia? eam ad extremos Europae fines, ambior, non ambibo. De pecunia ista regia, fiat quod volent, et cum volent. rogo te per amicitiam, ut honoris etiam mei caussa, ne ultra urgeas, et sinas mores mores esse. si semel Melancholia mea incalescit (et in eo jam est) non restinguent eam blandientium sermonum guttulae, et serio me vindicabo a contemptu. Ipsa illa Euangelica lex, quam dicis, non me tenebit, etsi hactenus, nec falleris, ea sola me devinxit. de Filio tuo, cum mittes, gratus erit, et affectum re ipsa ostendam, si non hîc haereo, comitabitur me, aut ad te redibit. Liticulam in Iscano mihi motam aegre fero: et sic motam. Si quid ambigui aut controversi erit, aliter agendum, apud me praesertim, qui cum jactura malo pacisci, quam cum lucro vincere. Amo Hartium, sed non ut Advocatum, etsi eo quoque, quia appendix illa Hartii, sic utor. Oudardo nostro salvere, cujus elegans et lepida epistola me affecit, nec ignoro ejus sensum. Lovanii XIII. Kal. Septemb.
QUod novi et inopinati in domo mea evenerit non debeo te, pro interiore nostra amicitia celare. Nosti Balduinus Junius, filius sororis Joannis Drenkwairtii, Thesaurarii, vid. III. Cent Misc. 38. contubernalis Lipsii ab initio A. 1599. vid ibid. et Epist. 48. et 49. aufugit autem a Lipsio et studiis ad Franciscanos. vide Epist. 51. forte quia non satis liberaliter ipsi ad sumptus suppeditabatur: vide et in eadem Centuria Epist. 80. et 82. et alibi saepe. an vero manserit in Coenobio dubito, quia inter epistolas ineditas una est Lipsii ad hunc Balduinum Idibus Sept. 1602. quae nihil nisi communes salutationis formulas habet. sed uxori et sponsae jubet salutem dici. nescio cujus uxori, sed, ut puto Balduini sponsae.Balduinum, illum Thesaurarii ex sorore nepotem, et in bona parte, si voluisset, heredem? is hesterno die in coetum D. Francisci se dedit, secreto mundo et omnibus externis. Nihil
Richardoto et Rubenio abeuntibus elogia scripsissem, amica et benigna: ille apud amanuensem ea legit, et in mensa, o testimonia, inquit, invidenda, et vel morte poene emenda! Apage, inquam, et tu, cum JCtus renunciaberis, habebis eodem, aut pleniore modo. JCtus, inquit: imo cum inter Franciscanos nomen profitebor. ista nunc et talia ego meique repetunt: et Lovaniipassim
sicut ii, qui hostem fugiunt, per abrupta etiam properant, sic itidem isti, qui bono impetu insidiantem mundum. Rem habes, judicium etiam meum habes, sed tibi; si videtur: nam apud Avunculum fortasse intempestivum sit. nec fortis haec medicina faciat crudo adhuc dolori. Tu mitiga, et haec, aut talia suggere
Vale, vir Clarissime. Lovanii VII. Kal. Octob. CICICCI.
PUdet me pigetque jam diu cunctationis in responso meae, eruditissime Lipsi, neque satis, quo me tibi pacto purgem, repperio: nisi quod recreer humanitate singulari tua. Vix enim videris posse ita derepente rejicere, quem humanissime in tuam mihi exoptatam familiaritatem receperis, nullius praesertim flagitii compertum, praeterquam ignaviae. Nosti autem, quam mala ea et venefica sit bestia; quamque sibi ipsa blandiatur, et peccati conscia peccare pergat. Et tamen aliquam hîc partem sustinet Plantinus noster, apud quem cum ab anni superioris mense Junio jacerent Veri-similia mea, sperabam fore, ut is liber una cum litteris ad te perveniret, ne inanis harum sermo tibi molestus esset; sed id opinione mea tardius fuit. Itaque sive has solas accipies, sive cum libro, quod equidem spero, et a Plantino petii, magnopere te oro, mi Lipsi, ne aliter in me sis, quam fore polliceris in Epistola; quam ut obsidem et sponsorem amicitiae nostrae custodio, et ut a me omnia exspectes, quae ab amantissimo et studiosissimo tui proficisci possunt: Quem enim ignotum e libris et suspexi semper, et amavi merito tuo plurimum, ejus jam certe e literis cogniti non committam, ut aut amori parum respondisse, aut humanitatem non agnovisse videri cuiquam possim. Quae innuas invidiae et calumniae flabra, propemodum intelligo. Verum ita me non movent, non magis mehercule, quam eorumdem hominum de litteris judicia, sive somnia sunt verius. De litteris missiculandis vix quidquam polliceri audeo: conscius mihi ipsi noxae et silentii tam diuturni; sed profecto hanc quoque partem satisfaciam voluntati tuae, et superiora resarciam; si id tibi non injucundum fore sciam. Librum meum, spero, ita leges, ut ab Adolescente
Jano Douzae, Poetae unico, multam a me salutem. ad quem Musaeum quid pangere nondum audeo, ne ejus mundicias meae impolitiae collutulent. Colon. XII. Kal. Februar.
Jani Guilelmii, multum Lipsio amati, immatura mors multum damni literis, et moeroris viris doctis attulit. Laudat eum in Epistolis editis passim Lipsius. vid. 1. Cent. isc. 63. mortuum nuntiat M. Lydio Cent. 1. Misc. 79. et deflet eum lib. 11, Elect. cap. 16. Carmina ejus edere voluisse P. Melissum (ad quem de morte etiam Guilelmii scribit Lipsius 1. Cent. Misc. 83.) patet ex Cent. 11. Miscel. 30. sed dissuadet Lipsius, quia non pro cetera ejus fama. edita tamen inter delicias Poetarum Germanorum t. 11. Egregium ipsi elogium dat ipsius familiaris et amicus, Hier. Groslotius Lislaeus in epistola ad Jac. Lectium in Epistolis Philologicis a Goldasto editis LXXXIX. Rittersh. ad Oppian. 1. Cyneg. 6. vocat Saxoniae suae sidus, sed nimis cito praereptum terris. Gabbema ejus Epistolas quasdam ad Suffridum Petrum edidit, cujus in contubernio vixit quatuor annos. vid. Centur. 11. 88. et religionem mutasse colligo ex Epist. 82. et idem Gabbema in Centur. 111. pag. 667. quaedam produxit ex Verisimilium Libro sexto, cum tres tantum prodierint. Plautinas ejus quaestiones laudat vehementer Lipsius Cent. 111. Ep. 60. a Gabbema editas: in ejus Verisimilibus et Quaestonibus quaedam leviora, et fere memoriae peccata corrigit Th. Crenius Animadv. t. XV. p. 121. et seqq. plura de hoc juvene Erudito vide apud Melch. Adam in vitis Philosoph. p. 317. et Blount. Censur. pag. 830.
REdditae mihi superioribus diebus literae tuae, vir Clarissime, valde me delectaverunt; sive enim amorem cogito in me tuum, per mihi honorificum videtur, ab eo amari, quem omnes boni omnesque docti viri tantopere in oculis ferunt, quemque ego ipse, ex quo literas adamavi, unice semper amavi. sive judicium specto, sane quam gaudeo probari studia mea abs te, Lipsi: quem et posse de illis judicare scio, et ut in eam partem inclinarit sententia tua, in quam vellem, vehementissime desiderabam. Tametsi te illa nostra aut strictim attigisse dumtaxat videam, aut credidisse amicorum nimis fortasse in me propensis testimoniis. Nunc accepto a me cum literis libro, si illa tibi tanti non videntur, quaeso abs te, ut festinationi meae tribuas: paucis enim diebus prius paene evulgavi, quam excogitavi: magis colligendae gratiae aliquot doctorum hominum, quam famae conficiendae. qua in re abunde nactus quod optabam, de cetero minus mihi curandum existimo. Illud quidem quo tu me cohortaris, quoque mea me natura ducit, perficiam, ut,
Lud. Carrion.H. Stephani lente et per partes dedit imprimendum. is enim hîc futurus hunc annum dicitur, et a me etiam quaedam Ciceroniana petit, verum non impetrat. sed ipsum, de quo occeperam, nisi hoc libro quid assequatur, quo egestatem suam toleret, vasa collecturum, et in saginam Leodiensis Principis se conjecturum audio; ad quem viam munitare cogitat per Torrentium. Amplissimum Busbequium nuper die sereno vidi, et tuis eum verbis diligenter salutavi. is te non desinit Deum facere, et omnibus sermonibus prae se ferre, quantopere admiretur acrimoniam ingenii et elegantiam judicii tui. Sed literas nuperrimas non accepit, magno dolore meo, cum librum acceperit. Ideo factum, quod epistola, ita ut erat signata, ad Egmondum in Italiam missa est. Itaque excusari se petit de silentio. et te perhumane salutat. si scripseris, quaeso abs te, mi Lipsi, illius de me judicii nonnihil adsperge: non quia mea intersit, aut quidquam ambiam, sed ut retineam summi viri honorificam benevolentiam, quam praesertim tentet labefactare ille vetus sodalis tuus, meus novus inimicus, illius, velit, nolit, cotidianus bene convictor. nam domum ut reciperetur, cum rogaret, repudiatus est, sed a praesepi arceri non potest. Scaligerum hodie, aut summum cras, in urbe exspectabamus, sub dies festos etiam Cujacium, cujus hîc opera aucta et recensita tum absoluta erunt sane; facile, magna cum laude ipsius, sed etiam tua. Uterque amoris in me sui significationes multas saepe dedit. Quod petis, ut certiorem te crebro faciam, si quid hîc in re Musica edatur, aut paretur, equidem faciam et libenter et saepe. nunc magnopere nihil erat: nisi si scire vis Guil. Fornerium JC. amicum meum, ad Tit. de Verborum significatione notas advocatis, et literatis etiam utiliter edidisse. Petrum Fabrum ad Juris nostri Regulas commentarium, multo limatiorem et uberiorem, typographo dedisse. Jam de Marsilii cujusdam in Amphitheatrum Martialis scholio non arbitror te esse sollicitum. Josiae Merceri, sodalis mei, magno ingenio et multa doctrina adolescentis, in Nonium opera diligens et fructuosa revi apparebit. Eum, cum scribere pararet, profectio Bituricensis exclusit. me, ut te quam diligentissime salutarem, abiens rogavit admodum. Idem hoc praesentes amici mei Bar. Brissonius, qui de Constantia missa multum te amat, Er. Memmius, N. Faber, Fr. Pithoeus, Jo. Passeratius, cui partem tuarum literarum ostendi. Quid? quid his adjungere gestiebam aliud? etiam. Quod tam prolixe te mihi totum dedis extremis litteris, ne valeam, mi Lipsi, nisi in animo meo accendit vim quamdam ardentissimi amoris, cui ut tu respondere,
Jano Douzae multam a me salutem. Vale, et opera mea in Gallia, dum sum, ita utere, ut illius, qui tua caussa velit omnia. Lutetiae Parisiorum 111. Non. Martias CICICXXCIV.
VIr ornatissime. sententiam tuam de Constantia nostra, quod tam libere scripseris, valde mihi gratum. Ut enim libertatem eam judicii in alienis scriptis libens adsero, sic eam aliis aequa lance permitto. Sed tamen illa ipsa, quae te initio offenderunt, aut in quibus etiam nunc adhaeres, si examinas ea mente, qua sunt scripta, fortasse non plane improbabis. Quaedam enim veterum Philosophorum verbis et judiciis scripsimus: quae exacta ad puram et rectam Christianae Theologiae normam, fateor, non recta prorsus et pura. Sed juvanda ea scilicet sunt, et dirigenda miti quadam interpretatione. Animus quidem meus in omni eo scripto non nisi bonus, et sine contentionum studio (a quibus natura et judicio absum) propendens, spectansque ad publicam et privatam cujusque salutem. At de vertendo et interpretanda eo scripto, quod mecum agis quomodo id improbem, si tanti tamen videtur, ut in eo horas tuas ponas? Ego vero libens id permisero, cum ea lege, si publice ita judicabis expedire. Cum Plantino egi: et is prompte recipiet imprimendum. Hoc te moneo (si laborem eum aggrederis) ut libertate quadam in vertendo utaris, quia lingua quaevis suas quasdam phrases et dictionis Genium habet; quae stricte et serviliter non vult abduci in alienum solum. Itaque non solum phrasis ipsa interdum tibi commutanda est, sed et sententia diffundenda aut coercenda, ut videbitur ex usu et captu lectoris: siqua loca erunt, de quibus quaesito opus erit, me habebis paratum tibi honeste in his aliisque tibi gratificari. Leid. 18. Mart. 1584.
Notae satis sunt lites postea ortae inter Lipsium et Coornhertium de sententia Lipsii de una religione. vita hujus Coornhertii breviter, sed accurate, descripta est a Petro Borrio Hist. Belg. lib. XXVIII. pag. 9. sed miror Coornhertium voluisse vertere Lipsii libellum de Constantia, quod anno superiore 1583. jam aggressus erat Joannes Moerentorfius, ad quem de ea re Epistola Lipsii lib. 1. Cent. Misc. 72. ubi eadem fere monet Lipsius, quae hîc.
ALteram epistolam tuam accepi, et in ea mentis tuae dissensum ab iis, quae antepenultimo capite Constantiae meae scripsi. cave, putes aegre me ferre hanc libertatem admonendi. Moneri et corrigi paratum esse me verbis testatus sum, et re ostendam. Et quamquam a disputatione omni abhorreo, (quae raro ad veritatem pervenit, nisi amice inter amicos suscepta) tamen si mihi caussas opinionis tuae scripto aperueris, idque breviter, non refugiam aut meam sententiam declarare, et firmare uberius, aut amplecti, (si verior erit) tuam. Sane in iis, quae de fato disputo, credo me nihil novi adferre, sed sententiam eam, quae est a peritissimis Scholasticis Theologis olim recepta. et tamen cur tantopere de quaestione hac angamur, cum certe in ea re, quam tracto, nemo fatalem illam vim et gubernationem neget? Publicas rerum conversiones (ea autem libri mei prima materia) quis nescit superne esse, et extra limites arbitrii nostri. pauca quaedam, quae intexo de privata hominis voluntate, si omnino improbas, nihil impedio, quin omittas. Id enim malo, quam mutes. scribe tamen ad me, si placet, de tota re clarius, scribe, inquam, quia ut ipse huc venias, non mihi, non tibi tam commodum videatur; quia saepe impedior quotidianis meis occupationibus, et scripto consideratius de re tanta videor posse agere, quam sermone, qui calidus saepe et praeceps. Hoc fac, nec reperies promissa mea fallacia, de mutanda sententia, si meliora docear: nec alienum me a dissertationibus, quae sine contentione aut dolo malo. Vale Lugd. Bat. 9. April 1584.
MEntem tuam ex epistola longa et non longa, (uti haec quidem res est) satis videor cepisse: nescio an tu plane meam. Nam in verbis iis, quae culpas, libere igitur necessario peccat, non ea vis aut sententia prorsus est, quam efformas. Non enim hoc dixi, aut dictum ullo modo volui. Hominem necessario peccare (absum ab istis vocibus, quae durae et cum periculo) sed ut ex priorum connexu facile vides, haec sententia, ut homo, quoties peccat, necessario libere peccet. Sed quaeris ultra, an providentia divina coactionem non adferat ad peccandum, an non necessitatem? Me judice, neutrum; respectu hominis quidem: Nam ut plane pleneque me capias, ita sentio. Hominem
Decreta a Deo esse peccata, sancita etc. sed praescita duntaxat et praevisa. Priores illae phrases in Labyrinthum nos ducent, quem nullo rationis filo evadam ego. Et tu sane, fateor, hoc bene capis. At etiam ad peccatum originis me vocas quod an peccatum in nobis sit (posteros intelligo) an poena saltem, nihil nunc disputo, quia non ad scriptum meum aut institutum. Etiam similitudines illae de navi, de curru, de chorea, quas addidi, testor spectare eas in primis ad publicum mundi regimen et directionem, nec aliter reperies. Illud non omitto, censere me in vera intelligentia et cognitione providentiae divinae maximam partem pietatis contineri. Non enim quisquam bene sentire de summo illo Deo, revereri ex animo, et uti oportet, majestatem et immensam ejus vim potest, nisi qui diffusam illam sapientiam capit, aut, (ut verius dicam) credit. Quis enim capit? Arcana haec sunt, et ignis sine adustione non tangendus. si bene capio scripta tua, et ea, quae immisces ex libro de providentia a te edito, non valde a me abis. Quem tamen librum sive libros non vidi: et gratum mihi erit, si ad me mittes: libenter enim lego quidquid in tam ardua et sublimi re scriptum praesertim ab iis, qui mihi videntur non in tenebris ea de re dimicare. Nam multi non disserunt ea de re, sed litigant: quae profecto non nisi verecunde tractanda et cum metu. Quod scripsi sententia quadam, ne peccatum quidem fieri invito Deo, verissima est sententia quadam, quae a Scholasticis priscis petenda. Distinguunt enim, et recte, voluntatem. Sed non plura adjungo, quia revera occupatissimus, imo aliquoties interpellatus haec scripsi: alioqui paratus gratificari, et sive discere a te quaedam, sive docere, ut res feret. Lipsio quidem nihil reperies sincerius et amantius bonorum. experire, sive literis voles, sive etiam sermone, cum occasio se dabit. Plura volo, et nunc non possum, at si quid omisi, (de iis dico, quae ad librum meum proprie faciunt: nam tota materies haec diffusa) submone.
REsponsum ad epistolam tuam differre non debeo, etsi plusculum nunc occupatus. in ea discrimen illud quadruplex, quod adfers, probo; nec negavimus hanc unquam necessitatem cum voluntate, et magis cum libera voluntate, pugnare, si in eadem re et eodem respectu ea jungas. At si diversam consideres: quid vetat ea in una re bene dici? Exemplum; Christum a Judaeis interfici necessarium fuit, ex aeterni Dei decreto aeterno: at Christum interfici liberum item fuit, ex Judaeorum voluntate. Ita de peccato concipio necessitatem in eo considerari posse, providentiae respectu. at hominis veram meramque libertatem. Quam libertatem quo magis stabilire possum, quam cum scribo, ita eam insitam homini, ut necessarium sit, sed quoties peccat libere, eum peccare? haec enim mens subjecta meis verbis, libere igitur necessario peccat. Sed necessitatem tamen a providentia nullam esse vis, quia coram Deo (inquis) nihil futurum aut praeteritum, omniaque tempora simul et in se et in speculo cernit. Fateor, vere et pie dicis. Deus enim tempora sine tempore intuetur, ut Gregorius ait: et quicquid hîc discriminis est, nos proprie tangit, non illum. Sed tamen ecce in eo ipso simili tuo, nonne tale aliquid est? Pone ante me et te speculum: gestus ede, corpus attolle, deprime, obverte, circumverte. nonne ex speculo possum dicere te nunc necessario edere talem gestum: Ex speculo, inquam, si id quidem non sit fallax. Et tamen liberum tibi fuit edere alium gestum, sed quem speculum jam suscepit, eum profecto necessario respectu speculi edis. Tale in nobis; in bivio constituti sumus a Deo ad bonum flectendi, sive ad malum: videt euntes nos ad malum: ratione ad illum, necessario imus. Nihil enim apud Deum fortuitum aut contingens est. quae verba tantum sunt humanae caliginis et inbecillitatis. Recte, etsi parum Latine, quispiam ex antiquis: Deus scit certitudinaliter et evidenter etiam futura contingentia. Nec tamen haec scientia ejus caussa est, cur malum fiat: sed quia fit aut futurum esset, ideo scit sive praescit. Sententiam meam in hac re consignabo Augustini verbis tractatu 53 in Evangelia Johannis, ut mihi videntur subtilissimae veritatis: Non propterea, inquit, quenquam Deus ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit, ipsorum enim praescire peccata, non sua, nec cujusquam alterius, sed ipsorum. et quia ipsius praescientia falli non potest, sine dubio non alii, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo
peccatum Judaei, quod eos non compulit facere, cui peccatum non placet: sed facturos esse praedixit, quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum, facere voluissent, non prohiberentur, et hoc facturi viderentur ab eo, qui novit quid quisque sit facturus. Non ergo caussam peccati Deum facimus aut providentiam (absit) sed necessitatem quandam eventis rebusque omnibus insitam agnoscimus, ut non turbetur tamen aut corrumpatur definitus ille agendi ordo. Jam quod ad notam illam meam attinet, quae mora est? Quadam etiam sententia volente: nec pecco, nec a te, nisi verbo, dissentio. Tu permissionem nudam appellari id vis: ego, sensu quodam voluntatem. Et praeter veteres Scholasticos, a me etiam est Augustinus: Non fit aliquid, inquit, nisi omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo. Itaque vult etiam quodammodo Deus, dum sinit: et in malis (ait Thomas) habet se Deus ad modum volentis. Hoc sentio: et tu ipse ea approbas in libro tuo de permissione et decreto Dei §. 104. in cujus fine etiam caussam addis. De duplici illa mea similitudine, equi claudi, lyrae discordis etc. non etiam capis meam mentem. Nam haec spectant non ad publicam gubernationem, sed ad objectionem diluendam, quae Deum facere videtur peccati caussam. Et est sane (si attendis) objectio acris. Nihil, inquiunt, virium in homine est externarum, sive internarum, nisi a Deo. In illo et per illum vivimus, movemur, nec digitum exercere sine illa vegetante vi possumus, ad bonum sive ad malum; imo quod voluntas etiam nostra impellitur (ita ajunt) est ab illo. Quomodo igitur, si ipse omnia in me movet, movet me etiam ad peccatum? quo modo non cooperatur in eo, et adjuvat? Ad hoc est, quod respondi per similitudines. Moveri quidem omnia a Deo, sed non in malum. a nobis et in nobis peccatum esse, et hanc cum virtute discordiam, non ab illo etc. Itaque verba illa, Deus auctor, verstaet hier by, dat Godt ook der quaden werken ten besten beschikt etc. non habent hîc locum, sed habere possunt apud similitudines illas de chorea, de navi, de curru, quae sequuntur. Et hoc est quod nuper tetigi. De libris ad me missis gratiam habeo, mitto etiam nunc folia duo, missurus reliqua, quia quaedam in ipso textu immutavi, aut aliter distinxi, sed pauca. Vale, et saluta a me D. Stuperum, virum doctum et probum, ut audio, etsi parum mihi notum. sed virtutem et modestiam sane amo apud omnes. Item a te peto in D. Sirleno.
CUm ego patrem Andreae ad vos proficisci cognoscerem, eum sine meis ad te litteris abire non sum passus; ut de nostro Antverpiam reditu aliquid intelligas. Spiringio igitur sub mediam noctem in portu vale dicto, Neptunum nobis faventem conspicientes, navem conscendimus; quae pansis
Erasmi effigies conspicienda viatoribus antiquitatis loco publice extare dicitur. Delphos transcursim vidi. Hagam Comitis tantum a limine salutavi: ita ut sane gravior mihi quotidie fiat meae tam subitae navigationis recordatio, praesertim coelo hoc tam sereno, cujus mutationem semper cum istic essem, timebam: sed dolorem hunc animi aliqua ex parte lenit spes, quae in me novum suscitat desiderium sub finem aestatis vos revisendi. Ut autem illud lenius feram, revisam meas Musas Persicas et Arabicas, ex quibus interim colligam ea, quae non ingrata tibi futura sint, cum istic, vel hîc (si forte hac aestate nos invisas) illa tecum communicavero. Interea postquam revolvi meas schedas, visum fuit quasdam voces tibi mittere adjungendas iis, quas tibi dedi: Persicas dico: ut videas, quantum habeant affinitatis Persae cum Cimmeriis Becanicis. Quid dicam? Experior unam linguam ab alia juvari, ut inquiunt Thalmudistae. Quî enim scirem Bustan significare Hortum (ea voce utuntur Turcae, et Chaldaei) nisi legissem in Genesi Persice sic vocari: Kast, apud eosdem, est Arca, cista. Band, ponitur pro prohiberi, coerceri, quasi vinculo constringi. Invenio etiam Dare pro ostio (pro deure) nam non magni facio vocales, cum harum sit tantum formare varias dialectos. Man, ego, meus, a, um. Nah. id est non (vox Germanis usitata) St, substantivum verbum, pro Est in compositis, ut Zan tost, uxor tua est (: nam Tu idem, quod Tu, tuus, a, um) Menast, mea est. Du, duo. a Latinis vel Graecis, ut Hapht, septem. Quid dices, de Lapz, labium denotante? Et sic de aliis, quae affinitatem habent vel cum Arabicis, vel Giaecis, aut Chaldaeis. In summa, tantam farraginem similium vocum congeram, ut cum Scaligero non incommode aliquando de eis conferre possis, si ita tibi consultum videatur. his vale, meque amare perge. Antverpiae XVIII. Maji CICICLXXXIV.
Uxori chariss. plurimam salutem. Gandenses videntur resipiscere velle, ut videre est ex eorum scripto ad Ryhovium misso; cujus exemplar misimus ad socerum. Alenconium vivere credo, atque ita esse, hinc colligo: quod Templius literas non dudum ab eo accepit (ut ferunt) et quod Cameracenses equites
Raphelengii vitam, ex Professorum Leidensium vitis descriptam, habet Melch. Adam. in vitis Philos. pag. 423. et Valer. Andr. Bibl. Belge, et Franc. sweertius Zeltner. Centur. Corrector p. 458. Quam sectam religionis secutus fuerit non inveni. quia vero Plantino tota domus Romanensi addicta fuit, eum quoque non aliis sacris operaturn credo, nisi si Lugduni mutaverit speciem, et, ut Lipsius, scenae servierit sed nihil certi adfirmare possum, nec facile videntur Curatores eum Professorio munere ornaturi fuisse, si professus fuisset Papismum. ex Epistolis vero his et filii, qui Lovanium etiam ad Lipsium studiorum caussa abiit, conjicere licet de mente ejus. nam et Epistola 191. scribit, Lovanium sibi quoque esse, locum expetendum, si tempera ferrent. Filium certe placita ecclesiae Romanae sectitum testatur Vossius Epistola ad Pareum CLXXI. quae inter selectiores est CCXXVI. haec et alia fata hujus viri et aliorum eruditorum potius indagare debuisset, meo judicio, Baylius in Lexico suo, quam longam de matrimoniis felicibus aut infelicibus notam conficere, et in locum communem, (ut saepe solet) quem nemo in talibus libris quaerit, excurrere et philosophari.
TAndem redit ad vos uxor, opinione tua et ipsius voto tardius. quid faceret? aliud animus, aliud amici suadebamus, ille iter, nos mansionem. Nam tempestas, quae et quam subito exorta sit, vides, nec aquae ipsae satis tutae, in quibus hactenus spes nostrae. Deus ista gubernat, mi Raphelengi. Deus: eaque ad meliorem aliquem finem e turbis istis concinnabit, praeter spem nostram atque opinionem. Fide tantum. Nos hîc jure turbati, morte illius Rob. Titii Burgensis locorum controversorum libros decem. valde velim eos quomodocumque mihi confici, sive emptione, sive usu tantum et inspectione. Age cum Moreto nostro, aut cum amicis. Filium tuum putamus (ita avo visum et mihi) in Galliam brevi iturum ad studia promovenda, ad judicium formandum, ad linguam, ritus noscendos. Tibi quid videatur velim scribas. Avus quidem valde nunc pronus in eum videtur, et ferio mansuetior. mihi quidem (ut hae turbae et haec tempora sunt) placet non differri eam profectionem: Nos enim ipsi quamdiu hic erimus? Sept. 1584.
NOs, mi Raphelengi, Moguntiacum venimus, ea spe, ut fontibus swalbacensibus, qui sunt ad valetudinem firmandam, uteremur. Deus bone! quam omnia ibi. horrida? solus si esset locus, aut quies, sed in diversoriis haerendum. quae taedia illa hospitum et potorum. Omitto alia tibi non ignota. discessimus ergo Confluentes, atque illinc Coloniam, hoc consilio, ut ad Spadanos fontes irem, atque illic me reficerem apud homines, et aerem mitiorem. sed hîc quoque impedimenta: viae omnes praedonum plenae, et arcessitum recens incommodum, bellum, quod infert Aquisgranensibus Juliacensis: ita hac nullus transitus. Consulara et deliberabo, an per Treviros circumagar, an potius Confluentibus, aut in vicinia (quod primum meum consilium fuit) subsistam. Timonis vitam aliquot menses vivemus. Certior eris, cum aliquid statuero; nunc filium habes, qui in praeteritis pro Epistola tibi erit. Vale, et uxorem tuam et utrumque filium saluta. Franciscus meus quid agit? scire velim. literas a discessu nullas accepi; ad Mylium mitte, si quid vultis: miror nec uxorem quidem scripsisse: Coloniae Ubiorum VI. Cal. Majas. CICICXCI.
MIraberis, sat scio, cur hactenus nihil scripserim. sed quid dicam? cum videremus te tandiu, in Vlieta haerere, desperantes de tua profectione, incerti eramus, quo literas nostras destinaremus. nam Francofurtum mittere, non videbatur consultum; praecipue cum nihil esset, quod scriberemus. Itaque tandiu expectavimus, donec certo constaret, quo te conferres. Nunc gaudeo scire quî valeas: sed doleo iter tuum tot ac tantis difficultatibus impediri. Easdem molestias mecum saepius perpendi, ex quo discessisti, uti etiam cum apud nos esses, non semel dicebam profectionem, quam suscipiebas, arduam ac gravem tibi fore, videri. Si Spadanos fontes sine periculo adire potes, bene erit: nam non est consultum, ut alios in Germama adeas, cum nulla sunt in illis locis commoda, uti scribis, hospitia. Aquisgrani est abunde, quod te reficiat, humanitas incolaium et loci amoenitas, ac, si placet, amicorum consortium, qui nihil tibi deesse patientur. Nunc temporis video usui venire
Heurnius de ea desperaret. Sed Dei beneficio convaluit. Franciscus noster scribet, ut promisit, quid agat. Pergit suum officium facere, dum adhuc abest frater. Cum redierit, tunc videbimus quid animi sit habiturus. Ego totos dies domi desideo, in meis studiis Arabicis, ut aliquid certi absolvam, antequam Deus me vocet. nam neminem habeo, quîcum tempus fallam, nisi tribuam aliquam horulam deambulationi cum Hespelio, aut D. Nausio, qui videtur quietiori esse animo, quam cum hîc esses. quod certe miror. Deputati Ordinum nihil constituerunt adhuc de Collegio, neque Ordines; ita ut negocium nec publicum, nec ipsius privatum promoveatur. Meninius adfuit una cum aliis, sed D. Nansius non vidit illum: quia Collegium viderunt tantum; et ita abiverunt, nobis nesciis, brevi redituri, ut ajebant. Interim nihil de reditu eorum audio. Ac certe multa geruntur in urbe, quae contigisse tantum scio post multos dies. ita me subtraho ab omni consortio; nisi cum cogor Academiam adire ad meam professionem, vel ad conventum: ad quem rarius vocamur. Te absente, cum Deputati adessent, Vulcanius vocatus est, instinctu, puto, sui Curatoris, qui etiam ibi aderat, coram illis, ut per eum injungeretur Professoribus, ne quemquam crearent Laurentius Brand admissus esset ad Disputationem pro Doctoratu Medicinae, et Pauwius se opposuisset, quod indoctum diceret, et prope infamem; primum Magistratus Leidenses in Senatu Academico verba fecerunt, sibi videri consultius, ut prius examinarentur accurate priusquam theses publice proponerent candidati, et post varias sententias dictas, Senatus Academicus decrevit, candidatos ante disputationem publicam subire debere examen privatum, et Professores conceptam examinandi formulam cum Curatoribus communicare; deinde 5. Octobris Ordines Hollandiae decretum miserunt Senatui Academico, de examinandis privatim Candidatis Eodem etiam anno 6. Octobris post multas Academici Senatus ad Ordines allegatas preces et ambitum, inauguratum est Collegium Theologicum.Vulcanius de Academiarum origine. Delphensis quidam brevi promovebitur, in cujus gratiam mihi etiam erit orandum. Ita incidimus in novas molestia: Zelandi tam alieno sunt animo a nostra Academia, ut decreverint Collegium
Carolus Gallus (patrio sermone Haen) Arnhemensis, cujus vita est inter Professores Academiae Leidensis pag. 29. inter fervidissimos Theologos, similis Danaeo, qui Genevensem (nam Calvini et Bezae discipulus erat) disciplinam etiam introducere satagebat; multas cum magistratibus Leidensibus rixas exercuit, et tandem etiam demissus abiit. Aldegondio etiam adjutor datus ad vertenda Biblia fuit. vid. infr. ad Epist. Douzae CCXXI.
MI Raphelengi, ad Aquas Spadanas perveni tandem; Deus bone, quot post molestias et ambages? imo quot post discrimina, quae in finibus Germaniae nobis objecta? vicimus tamen et pervicimus, Deo duce. Scis quasi fatum meum, ut molestae et exercitae mihi peregrinationes sint, sed ad extremum tutae. Nunc hîc sum, et curandae valetudini totum me dedo. De reditu meo (triste aliquid dicam, sed dicendum est) ne spera. Mihi decretum jampridem abdicare me docendi munere, et quod reliquum est transigere in quiete vitae, nisi quidem valetudo insigniter confirmetur. Interea cur in Batavis esse nolim mihi sunt caussae, quas nihil opus est reddere distincte. Liber sum et nolo, haec est caussa caussarum. Quod a te avellar, mihi dolet; nosti meum adfectum, sed spero breve hoc discidium fore, quicquid aliter videatur, vaticinia mea usque adhuc non valde me fefellerunt. sed illa publica Deo permittamus, qui diriget omnia ad suam gloriam et communem salutem. In privatis tuis rebus quomodo est? quid Franciscus noster agit? quomodo adfectus? nam alter tuus filius Christophorus jam apud te est, in vetere sua functione, nisi fallor. Ego consulere haud temere aliquid possum, quia longe absum, tum etiam, quia status nunc vestri imperitus. A te aut a meis verbum
Mylium destinari jusseram, nunc licebit breviori via ad Lampsonium. Is apud me fuit, et quanquam latere vellem, contineri on potuit, quin cursim me videret in Aquis. Amicos hîc et alios reperio, et reperi copiose. Nansius noster ecquid agit? Saluta eum tacite, et si ad me scripserit, gratum habeto. Idem peto de M. Luca, Hespelio, Lanschoto, aliisque amicis. sed tuos imprimis salutari cupio; Uxorem et filios, filiam. Vale, mi Raphelengi. Aquis Spadanis postridie Kal. Jun. CICICXCI.
UXor ad nos venit, mi Raphelengi, VI. Kal. Octob. tam terde inquies? ego quoque miratus sum, et non miratus, cum molestias cogitavi et discrimina viarum. Pes nullus in Brabantia nunc tutus est a praedonibus vestis, et ad iis quoque, qui eorum specie praedantur. venit igitur cum metu magno, rum Dei auxilio. sine noxa. nos una hac hyeme hîc agemus, si Deus volet, et jam de domo mihi prospexi. sum in eo, ut bullos mandem terrae, quorum numerus donatione amicorum etiam accrevit. haec talia aegre et incommode transferuntur. Te totum in veteribus tuis studiis esse gaudeo, et revera faciendum tibi est, ut opera etiam posteris appareat tui in orientalibus linguis progressus sive laboris. Honesta et proba etiam haec ratio taedii temporum istorum fallendi, quae nondum, ut vides, abeunt in serenum. Scripsi non ita nuper ad vos, et credo te accepisse. Quod a me nunciem praeter illa nihil est: mihi tamen pergratum intelligere, quae istic geruntur; non etiam quae dicuntur. Nam illa quid ad nos? exspectabo. sed quid ais? vocatus an vocandus a vobis Scaliger? certe velim virum istum insistere Belgicum hoc solum. sed ut adduci possit vereor, et ut perennare, si adductus. Quin fama cum eo magna ad vos ventura sit, nemo ambigit. et scriptionibus certe suis illustraturus vestram urbem. Quam ego etiam nunc amo, et veros amicos, quos illic habui: non enim cum locis eos muto. Berbardus Paludanus, cui, Enchusae Medicinam profitenti, oblata fuit Professio Botanica, quam ille recusavit. vid. Cl. Boerhavii Horti Leidensis brevem Historiam, quam enarravit ante Indicem alterum Plantarum 1720. pag. 25. et infr. Epist Dousae 221.Paludanus mihi ignotus est, nec quid possit scio. D. Gulielmius ex nostra est, ut opinor, disciplina. Deus illi aliisque faveat, qui adnitentur ad publicum bonum. Uxori tuae salutem a me dices, et gratias pro linteo sudario, quod accepi, etiam M. Lucae, D. Hespelio. De Nansio nihil novi. immorietur bonus senex suis querelis. Vale, mi Raphelengi, quem in animo semper, in memoria et ore saepe gesto. Leodici Kal. Octob. CICICXCI.
H. Bredio scripsi de Cedreno, si justo pretio vendere eum volet, tu pecuniam illi dato ex ea, quam filius tuus recipiet e supellectile. sin carere non potest, usus mihi ejus satis est.
NIhil habeo, mi Lipsi, quod scribam, praeterquam quod mediocriter valeamus, ac jam vere instante speremus nos melius valituros, Deo juvante. Quod si eadem felicitas tibi contingat, erit quod gaudeamus. Hoc unum nos consolatur, quod ex nuncii verbis intelligamus te occupatiorem fuisse, ut nobis responderes: quia, ut ajebat, tu litteris scribendis, quac ad nundinas mittendae erant, intentus eras. quod certe praestare non potuisses, si valetudo fusset infirmior. Age igitur, confirma eam potu aquarum, quas dicis tibi esse salubres, Spadanarum, dum rident prata, atque invitat coelum locorumque vicinorum amoenitas. De rebus nostris non est quod aliquid scribam; cum mentem nostram literae postremae significarint. Puto te scire nepotem Mercatoris in nundinis vicem Christophori supplere. quam felices eae nobis sint futurae, audiemus. Quid dicis de literis Scaligeri? is mihi misit per Tuningum Catalogum librorum suorum Orientalium. mirum quam raros habeat libros! Si venerit, experiemur quid possit. Ego credo eum multum posse: ac ejus consortio me valde adjutum iri. De Clusio bene speramus. Responsum ab eo his nundinis expectamus. De collegio nostro, audio Ordines velle hoc mense Majo suos alumnos mittere; ad quos regendos praefecerunt Coclinium quendam concionatorem Amsterdamensem. Itaque videmus eorum, quae exeogitari possunt ad illustrationem Academiae, nihil praetermitti. Unum restat quod desideramus; tua nempe praesentia; cujus desiderium nulla aetas minuet aut delebit. Douzae filius apud nos est. Hespelius cum tota sua familia Ultrajectum hoc mense Majo cogitat habitandi caussa, idque ob coelum gratius ac salubrius, quod in co loco. Cuperet, si occasio sese offerret, ut illuc scriberes, a te commendari D. Cantero, jam Consuli primario. id unice a te petit, si fieri possit. nosti virum. is te plurimum salutat, ut et filii. item M. Lucas. D. Heurnius non est negligendus. ambit interdum a te litterulas, nec audet te interpellare non provocatus. Scis eum Rectorem esse. Merula ascitus est in numerum Professorum extiaordinariorum. D. Mello (alias Mellaeus) profitetur a plaisir: ambiens etiam, ni fallor, Professionem. Itaque numerus Professorum infinitus. D. Nansius est adhuc Dordraci. Ministri effecerunt ut Marcellus adjunctus sit ei subpraeses. tentarunt Nansio imminuere stipendium: sed nihil impetrarunt. Quoties ad me scribit, injungit mihi, ut meis litteris tibi salutem amicissi. adscribam. Talis est nostrorum status in praesentia. De ceteris
QUoties, mi Lipsi, litteras a te accipio, videor quodammodo levari istis animi molestiis, quae me torserunt hactenus a tuo discessu. Nam etsi tuta, et voluptati sit solitudo, tamen interdum fit, ut si ab omni consuetudine et familiaritate quis fiat alienior, animum tristitia occupet et hujus vitae contemptus. Ita me sentio affectum, ut solitudinem cum studiis seriis amplexus, optem subinde corpore dissolvi: nisi cum tuis litteris excitor, quae ita me afficiunt, ut tecum, sucut olim, sermones conferre videar; omnemque animi aegritudinem procul excutiam. Opportune itaque mihi adferuntur litterae, quae levamen aliquod aegroto adferunt. Spectamus quidem etiam Europae istos sonitus, securi certe, si unquam alias; sed cogitatio rerum futurarum quieti isti admista, nonnunquam miras suspiciones parit, quae saepius vel constantissimum pectus labefactet. Placere vero Deo, et bonis, ut mones, inprimis cogitandum, cui rei si operam dem, plane me eximam omnibus gravioribus curis, quae cor exedant De Scaligero quod scribis, mirum nobis videtur. Ut ut sit, secundum ab eo responsum expectabimus. Sive veniat, sive eum sua Gallia teneat, non desistemus nostra curare, et promovere conatus quos coepimus, si modo facultates non impediant: quietam et privatam vitam interim sequentes, ut et amari, et securius vivere possimus. Gaudeo te meliuscule valere: et ad tuam valetudinem confirmandam Spadanas aquas, aut vicina loca cogitare. quae ut tibi vires restituant valde optarim: nam dici non potest, quam languidum me reddat tuus tam diuturnus languor, ac de recuperando pristino vigore desperatio, quam videtur tua epistola indicare. Bono animo esto; his enim doloribus Deus aliquando finem dabit. Ad constantiam autem non est meum te hortari: sed meus est mos talis, ut cum constantiori me monita propono, eadem mihi ipsi inculcem, ac ea ratione me aliqua ex parte sublevem, et labefactatum quodammodo animum erigam et confirmem. De Academiae nostrae rebus nescio quid scribam. Mense Majo videbimus quos progressus sit habitura. nam in eum mensem videntur Ordnies conspirasse ac constituisse certa statuta, quibus negocium promoveatur. Nihil ab eo tempore, quo ad te scripsi, video accessisse, aut immutatum. Omnes valent et se gerunt more solito. Merula docebit (quasi suffectus in tuum locum) mense Majo. Scaliger si venerit, primarius erit, ut existimo. Hortus
Clusii, nisi mutet consilium. Leemputius pridie Paschatis Ultrajectum appulit, ut mihi Trutius retulit, idque Rheno secundo. quem et Franciscus meus vidit et allocutus est. Tradidi litteras ad Canterum Hespelio, qui sequenti septimana decrevit hinc discedere. Gratias tibi ingentes agit, amicamque salutem nunciat. Quod nobis ante discessum tuum ad fontes imperaveris, exequemur. Parce ac raro scribemus, ut mones, nisi urgeat necessitas. de Colvio nihil audimus; nisi quod sit gregarius miles in obsidione Rhotomagensi, ut quidam nobis retulit domesticus Buchenvalii. Chimacensis superiori septimana nostrum hortum invisebat, jubebatque te plurimum salvere. His finem faciam, rogans Deum opt. max. ut te diutissime incolumem conservet. April. Lugduni Bat. CICICXCII. Uxor mea amicam vobis salutem.
NOn est quod scribam, nisi rediisse me a Spadanis aquis ob pluvias continentes. Hîc tamen bibimus, et cum successu. Nunquam mihi ab annis septem melius fuisse hoc possum dicere. Caetera in Dei manu. factum male et petulanter de dictatis meis divulgatis in Anglia. Haec hodie licent? etsi quid non licet? praesertim in nos, qui mites et placidi videmur, et ideo injuriae opportuni. Scribite, numero quantum potest, de Jos. Scaligero sitne, an fuerit, quod legati nostri ad nos attulerunt. Idem de Claudio Puteano. vos ibi per Gallos scire potestis. Catullus Dousae lucem videt, nec ego illum? culpate, sed ut emendet. illi salutem et vander Vilio, quem credo apud vos esse, uxorem tuam, Christophorum filium, et filias. Leodici XVII. Jul. 1592.
CUm vehementer auxius essem, mi Lipsi, cur a te nullum responsum a mense Junio adferretur, nec animo meo possem satisfacere, variis suspicionibus mihi subinde obversantibus: tandem istam curam discussi, ratus operae precium esse, ut ipsemet quid causae subsit tanti silentii, scriptione tentarem. Itaque ausus sum te hac epistola lacessere, confidens fore, ut eum, quem tua familiaritate tot annis dignatus es, non averseris. Scio quidem, tempora esse ejusmodi, ut cavendum sit, cui et quid scribatur. Sed quandiu superiores non tangimus, quis prohibeat ultro citroque litteras missitare? ac quis acgre
Franc Junius, ut scis, hîc sedem fixit; magnumque adfert Academiae ornamentum. numerum enim studiosorum indies crescere, eo nomine existimamus, quod eum habeamus, Scaligerum que expectemus. Helmichium audimus tandem accessurum tertium Professorem. Merula tuum interim locum supplet in Historiis; quem audio magnos quotidie progressus facere. Utinam apud nos mansisses! videres novas aedes exstrui, novasque plateas designari, in quibus assorgunt nova aedificia. quae res non parum ornamenti ac emolumenti adfert nostrae urbi. Est libellus Franc. Junii adversus Puccium, quem mittit auctor ad te. eum accipies a Moreto cum litteris adjunctis. A vestro Rectore Adrianus Romanus, (de quo agemus ad Epistolam ipsius ad Lipsium.) Anno sequenti Lovanio discessit, vocatus Herbipolim, ut ibi Medicinam et Mathesin doceret. Rectorem Academiae Lovaniensis fuisse docent Fasti a Valerio Andrea publicati pag 54. erat vero Professor Matheseos. Auspicatus lectionem Mathematicam A. 1586. successit ipsi Joannes Sturmius. vid. Fast. d. pag. 249.Romano litteras accepi: sed jam ei non respondeo. is videtur addictus Christmanno. Alias rescribam. ei salutem precor, ni grave est, ac si ita videtur, meis verbis nunciari; ac in primis tuae uxori, ac ancillae; idque meo, ac meae uxoris liberorumque nomine. Vale, vir mihi plurimum honorande, nosque amare perge. Lugduni Bat. v. Decembr. CICICXCII.
QUod hactenus ad te, mi Lipsi, non scripserim, in causa fuit D. Scaligeri adventus, quem indies expectabamus. nam nullum argumentum videbam mihi offerri ad scribendum aptius nec opportunius, quam ut tibi nunciarem, quid de eo judicarem. Itaque cum huc salvus advenerit, non possum inficiari, quin vir sit praestantissimus ac singulari eruditione praeditus. hoc unicum in eo laudo, quod humanus sit et liberalis in communicandis iis, quae habet, cum quolibet: imo, quod ad studia mea attinet, vult in me transferre sua monumenta, adversaria, et quaceunque ad eam rem pertinent, quia linguae Arabicae unice studiosus sum, ita ut inter eos, quos novit, neminem fuisse, qui tantum suo labore assecutus sit, publice testetur. Habet libros historicos et cosmographicos, ad quos vertendos me hortatur, me extricaturus, ubi res obscurior moram injicere possit. Cujus quidem viri testimonio licet me beatum quis existimet, tamen anxius sum, quî par esse queam tantae rei aggrediendae. Nosti me semper timidiorem esse, ac de viribus meis diffidentem. Nisi me geram audaciorem, nihil egero. Verum quoties cogito typographiam satis curarum adferre, et parum subsidii me accipere a filiis, qui laboribus, ad quos occallui, minus sunt assueti, poenitet me quodammodo famam et locum aliquem obtinuisse inter eos, qui literarum nomine innotuerunt. O quam felices semper censui cos esse, qui bene latitando bene vixissent! De ejus honorario nihil scribo, nec de professione, quam refugit, aperte confitens, se imparem muneri, quod cum laude obiisti. nondum enim inter eos tranfactum est negocium. operam interim suam Academiae promittit, siqua in re ei possit esse et adjumento et ornamento: mihi quoque sua opera omnino offert imprimenda, manum a linea non retracturus, nec passurus, ut operae nostrae cessent. Ita videtur erga me affectus. Quid dicam porro de tuo affectu, qui non mutavit? Certe non sine animi dolore ejus reminiscor, cum tanto velo tegi debeat, quod cum suas vires exerere, cum necessitas postularet, prorsus prohibeat. Sed me consolor, quod tempus ahquando futurum sit, ut omne impedimentum, quo minus cupitis amoribus frui liceat, tandem tollatur. De valetudine nostra, uxor rectissime valuit, quamdiu fuit in Brabantia et in itinere. nunc autem mutato coelo videtur in pristinum morbum relabi. Certe haec regio ei non convenit. mea vero valetudo est mediocris, sed tamen infirmior solito propter herniam, quae indies augescit, torminibus plerumque concomitantibus. Filii ac filia adhuc manent caelibes; nec video eos valde cupere jugum nostrum subire. Filiam vellem quidem nupsisse, sed cum recuset eos, qui sese offerunt, inter quos unus aut alter non contemnendus, nolo eam cogere. Quid porro e nostra typographia prodeat,
Moerentorfius istuc mittit. Franciscus in hoc totus est, ut selectissimos quosque libros eligat imprimendos. Ad has nundinas spero eum iturum, ut faciat periculum mercatus Francofurtensis. juvenem enim ibi habemus institorem, qui est instruendus. Siquid interea sese offerat, quod opera nostra efficere possit, impera: effectum reddemus. His finem faciam, rogans opt. max. ut te cum uxore et familia incolumem conservet. Lugduni Bat. Pridie Kal. Septembr. CICICXCIII.
SPero, mi Raphelengi, et opto Clusium scripsi. est hîc Joh Boisotus, qui liberalem se exhibet, Optimus senex, et simul eruditus, sed una manus avaritiam meam non implet, et capacem nostrum hortum, quem utinam aliquando videas! utinam inter nos! et misceamus animos, et sermones! Praeter vota nihil superest, publica sunt in aliena manu. Scaligeri Quadraturam exspecto, quem saluto veteri et perpetuo meo in eum judicio atque affectu. Scio illum scire, et animi oculis inter nos videmus. Lovan. Kal. Jul. Ao. 1594.
JUre mirari potes, cur nihil scripserim ad te a reditu filii mei, per quem tuas acceperam. Ingenue autem fatebor frigus me fere a scribendo deterruisse: ut omittam moerorem, qui meum animum adhuc cruciat, ita ut verear tristibus meis querelis te onerare. Quid, inquies, non desinis absentem deflere, quam mortalem sciebas, cum eam duceres? Certe merito reprehendendus sum, quod in Dei voluntate non acquiescam. Sed quid dicam? Meos affectus aliter flectere non possum, praesertim cum perpendo, quot malis sim obnoxius in hac vergente aetate, destitutus vitae consorte, quae mihi esset solatio et adjumento, quoties eis impeterer. Nam licet mea filia ac filii mei curam habeant, ita ut mihi in omnibus satisfaciant: tamen hernia cum torminibus subinde recrudescens adeo me debilitat, ut vix efferre domo pedem patiatur. nisi enim mihi caveam a frigore, statim me corripiunt tormina, quorum vehementia delabuntur intestina in scrotum, ac in tantam duritiem concrescunt, ut ne jacere quidem, et multo minus sedere sine dolore queam. Tunc quaeritur remedium talem massam dissolvendi. ad eam autem rem adhibemus vinum Hispanicum; quo sumpto, post tres horas aut amplius, compellor ad vomitum, qui adeo me concitat, ut utrinque egeram, quicquid est in corpore sumpti alimenti. Atque ea ratione fit, ut ad miraculum usque intestina in suum locum reducantur plane laxa, quae antea instar lapidis erant dura. Cogitare potes quanta moestitia afficiar, quoties video me in hac angustia versari, quae nuper Christianum ad insigne Artocreae animo valentem sustulit. Accedit et his malis Ophthalmia, quae mihi abhinc sesquianno molesta fuit; necnon tremor dextrae manus, qui me tardiorem ad scribendum ac minus agilem reddit, cum tam expedite antehac calamum ducere solerem. Hinc colligis, quam acerba sit mihi vita, optanti saepius dissolvi, et esse cum Christo: nam dum ita affligor privatus ea, quae tot annis mihi convixerat; ac te, cujus consuetudo mihi erat solatio, omnia sordent, nihilque sese offert, quod animum languentem recreare possit. Nec uxor Beysii Magdalena, quae cum tota familia huc venit, dum haec scribo, etiamsi mihi gratissima sit, facile leniet dolorem istum recordanti, quam gratus sorori fuisset ejus adventus, si nobis mansisset superstes. Haec autem me pudet tibi recitare: sed id impotentiae animi, tantum vulnus ferre non assueti, imputabis, nec ideo aegre feres, si haec apud te deponam, quem prae ceteris agnosco in terris istius morbi medicum. O si Deus daret nobis liberum ad vos aditum! tentarem istuc advolare, ut mea consilia tecum communicarem. nam calamo ea committere quî possem? Valetudo quidem inconstans vix pateretur tantum iter suscipere: sed desiderium, quo flagro, videtur mihi alas additurum. At res
D. Heurnius imprimis et Bertius te plurimum salutant. O quam beares Heurnium, si dignareris eum epistolio! Bastingius, Proregens D. Bertius. Hinc per totum annum tot turbae fuerunt, ut nec Professores munere suo fungerentur, nec studiosi ad officium redirent. quare missi ab Ordinibus Janus Douza Curator, et ex Curiis Hollandiae consiliarii Joannes a Banchem et Theodorus Leeuwius, ille ad. quem Epistolae Lipsii, qui componerent tumultus. et tunc certa demum forma Tribunalis Academici, locus judicii exercendi, et carceres dati, et plura alia decreta, quae hîc narrandi locus non est. Collegii Theologici cura mandata Joanni Kuchlino (Cochlinium vocat Raphelengius) qui jam vocatus fuerat Amstelodamo 1591. sed cum ipsa Collegii erectio protraheretur, redierat Amstelaedamum, et Bastingius ejus loco praefectus, nunc vero Bastingio mortuo, revocatus est Kuchlinus. eo defuncto A. 1610. successit Petrus Bertius, ejus gener. vid. Meursii Athen. Batavas.Bertio severius, ut ajunt, vel potius a Curatoribus et Magistratu habitam. sed saniores judicii homines totum ascribunt conniventiae Bastingii. Sed instaurabitur mense Majo Cochlenii revocati adventu. nam in id Ordines toti incumbunt. Multis dolet Scaligerum non profiteri publice ea, quorum est peritissimus. Sed de his satis: cum plura ab aliis audias. Deus opt. max. te diutissime incolumem conservet, ac uxorem cum familia, quam ex animo salutamus, ego et liberi et Magd. Lugd. Bat. Kal. April. CICICXCV.
AMplexus sum tuas litteras, ut te soleo, omnia gratas, excipio quod languorem, imo tristitiam tuam, praeferebant. Nam quis finis, mi Raphelingi? Quis desiderio sit pudor aut modus? ait poeta, cari quidem, capitis, sed quod ex aeterna lege divelli debuit, vel te praeeunte, vel ipsa deserente. Hoc alterum factum est: cogita illud tantum, et fer quomodo ipsam ferre voluisses. Suave est sane, cogitare quod ameris, quod desidereris, etiam cum non es: sed hoc insuave, torqueri tua caussa quem amas, et nolim cum ea cogitatione mori. Me vero amici bonis ominibus votisque prosequantur, et (praecipuum solatium) laudibus et grata commemoratione, ac si quis meruit, etiam imitatione. Quaeso te, fac tuae. cum affectu, sed sine lacrimis, interdum commemora, praesentem eam puta et arbitram pectoris tui et sermonis.
TRistes tuas legi, etsi lubens accepi. sed tristitiae mihi caussa, exordium et tota scriptio adflicti corporis tui, nec nimis firmissimi index. Ego vero votum meum tuo jungo, et toto animo optem tecum ante utriusque nostrum obitum esse. An excidisse putas tot familiares sermones, et sine velo colloquia? nemo in ea urbe fuit, cui cor hoc magis patuerit, et meruit ita candor tuus nativus, et in me usu quaesitus amor. O iterum si adsim? sed haec comprimenda vota sunt, et fraenanda, ratione et necessitate, quarum illa dissuadet, haec vetat. Tuos in te esse, qui debent, et rem familiarem curare, id gaudio est: et maxime de filia, quae nobile erit et laudabile in patrem exemplum. Tu certus esto, Deus hîc aut alibi pensabit, imo et hîc, et fortunam ei non opinatam dabit. Nos satis in tranquillo vivimus, aedificamus, hortum colimus, Politica quaedam monita meditamur, et exempla. Sane meus interior affectus, et inclinatio jamdiu ad Philosophica a Philologis his vocat. Quidni paream? non minor gloria, minor materies calumniae: et novi isti Critici, parum docti, vel acuti sibi videntur, nisi si dentati. sed praecipuum, major publico, major mihi fructus ex illo genere. et expertus loquor, assurgo, aut formor cum salubribus illis monitis et praeceptis. Te quoque velim sub hoc aevi serio philosophari, id est, humana spernere, ipsam vitam spernere: quae quid, nisi massa et fugiens umbra? Tot annos tu et ego viximus: ubi sunt? ut torrens cum impetu fluit, et labitur; et mox desinit. ita nos animosi, alti, humiles, mox nulli. Justum tuum in Italiam ivisse,
COmmunis ille, Vir clarissime, nostrum omnium dolor est, quem ex eo concipimus, quod ea anni temprorisque tempestate iter institueris, qua frequentia tot incommoda. tot pericula, in quae jam incurristi. Ego vero cum jure propius tua caussa, aut dolore aut gaudio, pro re, affici debeam, tum istud gravius fero, quam quisdam alius; tum maxime quod tunc a nobis discesseris, cum comitem me tibi negotia nostrae domus denegabant. Comes esse potuissem, non dubito, quin et servitio et solatio juvissem. quamvis enim neutrum defuisse tibi dici possit in tam frequenti Beysii. illam scilicet nos invisere velle intelleximus. Consilii nostri post fratris reditum statim te certiorem faciam. Hortulum tuum quotidie inviso. triumphat ille Corona Imperiali Dodecanthide. tuliparum omnigeni coloris icones a domina, ut puto, accipies. Novi hîc post discessum tuum nihil Tres bursas, ut vocant, instituit Magistratus. Zelandi collegium, quod, hîc figere decreverant, mutato consilio Middelburgum translaturi videntur. Rumores, ut solent, varii de rebus Gallicis. plurimi falsi. Apparatus hîc belli grandes. Quid futurum sit, videbimus. Interea tu valetudinem tuam cura, et nobis brevi incolumen te siste. Omnes omnes te avide exspectamus. Cum frater redierit latius scribam. Vale Lugd. Bat. 9. Maji 1591.
MI Francisce, sine verbo te non dimitto, etsi valde festinus. scribis ad me, et non scribis. quid judicas? pone apud me personam (ita debes)
Ex hac Epistola colligo Lipsium voluisse Raphelengium illicere ad se et suum exemplum sequendum, quod manifestius ex sequentibus Epistolis.
QUod scribis, mi Raphelengi, gratum est, (nec aliter potes) et quod sic scribis, cum affectu, inquam, et amice. meum in vos animum certe scitis. De summa deliberationis tuae diu multumque cogitavi, atque etiam nunc cogito. per haec tempora, fateor sincere, navis ista consilii haeret mihi in vado: velim te tamen a turbis exemtum, et integrum ad quemcumque reipub. statum: hoc familiae toti vestrae expedire censerem, et non omnia committi uni loco, et uni casui. melius duo defendunt retinacala navim, ait Poeta ille noster, et ratio ipsa addicit. Quid ergo suadeo? ita me Deus amet, ut velim te apud me esse, sed huc tamen te non invito. locus aut homines non placent ad diuturnam mansionem, etsi in nos quidem isti satis humani. sed alia eorum pro urbis genio, non item pro consilio, ejusque effectu, quod tibi velim datum. Ergo unum hoc nuncio, me ampliare, donec de domivilio certo ego statuero, et tum sane velim te apud me esse, nec sine tuo, aut rei tuae fructu. Hiems haec abeat (nec enim ante eam innovabimus) et tunc dispiciemus. Interea hortor te ac moneo, pone affectus, aut certe vela, et temporibus tam ambiguis, integrum te serva ad quamcumque fortunam: Expedit, imo decet huic aetati. quid te misceas? te et tua cura, et prudentiam puta, facere, quod ille Brutus. Leves aliorum sermunculi non demoveant te de statu, quem ratione duce semel ceperis, et puto eos esse, quod revera sunt, ventos. Uxorem indies exspecto, minus anxie, si saltem de valetudine, aut loco ejus mihi constaret. nunc nihil horum, et cum diu Antverpiae esse debuerit, ex Patris tui ejusque literis, nihil etiam auditum. Tu matrem meo nomine amanter saluta, item fratrem tuum, quem velim videre me, si itineris ejus ratio feret, atque etiam sororem et Justum. Vale, Leodici prid. Non. Sept. CICICXCI.
QUod varia de valetudine mea nuncio, mi Raphelengi, ne mirere. ipsa enim variat. alias certa et bona fide mihi stare videtur; alias quasi ex insidiis surgit, et invadit iterum morbus, haec spes mea est; nonne ferenda, quia imposita ab illo, cui nemo recalcitrat? aut si facit, non nisi se laedit. Tu tamen bene spera; atque etiam ego, qui anhelo ad eos fontes. duplex ibi bonum: ipsi delectant et juvant, tum etiam locorutn ille situs et amata mihi semper solitudo. fallor, aut decretoria erit haec potio, spes universa valetudinis nostrae. nam vitae lues haec nisi abit, ego brevi: ergo de sede aut domicilio protelamus in id tempus. Rem vestram (praelum) stabiliri paullatim, id vero gaude: non item, quod de Wiltio meo nuntias, cui corpus, vel potius anima minus valet. si ad eum scribis (et velim vel hac caussa) significa de fontibus. quos mihi poene certum est sublaturos illud Erysipelae, sive quo alio nomine appellem, quod in vultu. Amo virum, sed velim magis virum, quam ut ob haec levia, et quae feminae lugent, muliebriter dejiciatur. suade, sed ita, ut caute et circumspecte de mora, et nequid adversi. Ipse scripsissem, sed profecto non vaco Pavii libellos inspeximus, nondum legimus. et vidi esse quod scribis. ad me dirigitur. sed quod scire te scio (nempe) ad ignarum. neptis mea ante paucos dies nupsit, et bulgae nostrae aliquid detraxit. Grata, quae scribis de rebus publicis, et exigo eadem diligenter. nuncius vix biduum hîc haesit, et subito conductus abit. Ea caussa cur ad patrem tuum, ad alios paucos non scribo. Saluta eum, nunc et excusa. Kal. Majis CICICXCII.
ID mihi gratum in Epistola tua, gratum et ter gratum, quod vere Epistola est, libera, et effusa. An non apud me debes? certe, mi Raphelengi, ubicunque celandum, aut recogitandum aliquid est, non apud hunc arbitrum, qui te olim et nunc novit, atque etiam amat. Ideo nihil rigide examinat, si quid negligas, si quid pecces, si quid plus minusve dicas, imo hoc tantum, si quid minus: Tetigi initio, effunde te apud me, non consilii solum, si qua opus, caussa, sed sermonis. Melius fortasse, quam arbitrare, te novi; nec id debet displicere, quia vides te notum mihi: de Alldos te cogitare, et Robertos, et huc tua dirigere. Mens eorum bona, si non fortuna, et hanc a Plantiniano Genio habebis. Excita te tantum, et excute languorem. Vidi praefatiunculas, et Epigrammata, et talia, et scintillas a meliori igne, si eventilas. Quod ad turbas vestras. fortasse jam resederint: si non privatim Vos etiam tangunt, et schola abeunte scilicet non manetis. In tempore audiemus. Equidem voluissem vestros, imo nostros (nam adhuc amo) Batavos paulo attentius de pace audire. nonne occasio est, dum Rex alibi habet mentem et vires, jungi avulsa, et illo volente honestum tutumque esse hunc regressum? de honore nec ipsi dubitant. de securitate, non ego, intra multos quidem annos. quibus nec qui timent fortasse vixerint, nec quos timent. Omnia aevo interposito novantur, consilia, affectus, curae. scio quid eos mordeat, et socios desertum ire verecundia est: quid si socii aliquando ipsos? si occasio eadem sit, profecto fecerint et riserint etiam Batavum candorem, ne aliter appellem: sed cur haec libo? libasse satis, et doleo, cum video perire occasiones. Ego libra fati publici, quo vergat, video, nec minuti suceessus momentum habebunt ad aliter inclinandum. mihi crede, luxus et opes vestrae et instabile aut plebejum Regimen non suadent standi diuturnitatem. Libere ista, sed apud te meum: quem non rogo, sed volo perpetuum ita esse. Hoc mihi jus sumo. Amplius a fratre petii flores: adde operam, catalogum habes. Hui, inquies, unde tot selectos? Onus non impono, inopiam et desiderium expono, explete, qua commode potestis. commode, nec aliter fas erit, ut meus hortus, cum fructificaverit, refundat, et largiatur alibi vestro. Vale et si quid apud vos privati aut publici, tuto scribe, libenter audituro et celaturo. Lov. Kal. Jul. Ao. 1594.
QUod promitiis exspecto, ita ut mutare te hoc nolim aut proferre: de viro inquam, illo, quem describendum sumis, facito, et cupidum me hujus notitiae scito. Distringi te nunc plusculum, facile arbitror, absente fratre, quem laetis equidem oculis videbo. Veniat modo. De navigatione vestra Arctica hîc sermones, fac et ejus me magis gnarum. Domum
NImis vere et apposite praefaris de conditione temporum istorum, quae ego jam veteranus noscere denique incipio, et in hac militia sum velut tiro. O laqueos undique, o insidias! o genus hominum laedere, carpere, illicere pronum, vi, astu, fraude! Cum scimus, cavemus tamen aegre: quia, ut ille dixit, Vir bonus semper tiro est, de Julii fil. multa item audio, de lapsu ejus, de revocatione, de quibus in hoc quidem genere (tu scis) nihil in meo tribunali judicatur. Et sic afficior et sentio, gustanda illa esse, non perbibenda. denique salutanda, non in iis consenescendum, et, ut Cicero loquitur, tabernaculum vitae collocandum. subtilia, et capiunt, inquies. Scio; sed frenum affectui nisi ponimus, quid serii et utilis studii erit? Ratio advocanda est, quae ad prudentiae et sapientiae studia magis ducet. Plato et veteres laudentur, qui inquisiverunt aut adhaeserunt. simpliciter apud te promo, aliam mihi mentem esse, et scio Philosophis etiam iis, quos, cum modo tamen et judicio, amo. Stoici nostri haec videant. Quid sacrae litterae aut Moses? etiam damnent. In summa, intemperies quaedam scientiarum etiam est, et ut in amore, bivium judicii. alius tamen alio ducitur, nec revoco, si frenum modo aliquod sibi ponit. Quisque viderit. Ego militiam meam absolvi, Principi Hispaniarum et Indiarum inscripsi, fallor, aut per militiam et fata etiam aliquando magno. Illa ipsa bona quaedam habet, alia languida aut solutiora, uti valetudo ista per partes fuit. Judicia vestrorum velim scire, non universe, sed in quaque re aut nota probent, aut damnent. sunt et Typographici lapsus, ut videbis, crebriores quam vellem, aut decebat: sed abfuimus, et ut verum fateor, non vivit noster Plantinus. Imagines multis in locis pudendae, nec pro meo sensu expressae. De Criticis tu videto, vetare non possum, et malo minus a vobis, quam ab aliis amplius peccari. Si ipse huc excurrere posses, haec et talia videremus, et certe vellem te aliquid decernere de statu vitae, quae ad me privatim, Sandelinus tibi dicet, ex intimis meis, et qui meretur amari. Lovanii XI. Kal. Majas CICICXCV.
SAndelinum vestrum, V. C. Hagae, ut intelligo, hactenus commorantem, avide indies exspectamus. nam et quod pridem aliqua mihi cum eo familiaritas; et quod a te possimum veniat, aderit nobis tamquam Jove missus ab ipso. is vero praecipue a te veniat, qui prae ceteris qui adhuc venere, eximie excellat quocumque genere virtutis. Magno solatio nobis erit colloquium ipsius; dum tui praesentis nancisci necdum aut per publicas, aut privatas res nostras liceat. Hae enim eo sunt statu, ut intra annum domo proficisci nequeam. Frater major in Galliam iter adparat, materteram deducturus: minor ad proximas Nundinas in Italiam. est insuper ea nostrarum rerum ad publicas Scaligeri Emendationem temporum sub praelo habemus: et quaedam aliorum alia, sed non magni momenti. Militiam tuam necdum vidimus. Gratissimam hîc fore non dubito. Nam primi rumores deferbuerunt. idemque omnibus es Lipsius. maxime vero (sed st) ex comparatione, ut ajunt, elucet veritas. Quin ita plurimos mutationis poenitet, ut tibi, si posset reditus occasio dari, mallent ter ea dare, quae N bis. Nec tamen ullus metus perdundi illum. Nam inimici homini domestici ejus. Possem plura. Sed, vale V. C. Lugd. Bat. 24. Maji. CIC. IC. XCV.
COncurrunt undique V. C. in me negotia: instant Nundinae; redeunt a feriis studiosi; abest frater. hic enim ante mensem, materteram et cognatas Lutetiam deducturus, Brielam profectus, ter tentato mari, ter adversantibus ventis, eodem repulsus est, ibidemque etiamnum favetiores auras exspectat. excurrit interdum ad nos, sed praepropere. Inter tot tamen occupationes, debui te salutare, et a maximis
SUave est a te et tuis aliquid semper audire pro veteri usu et insito in omnes vos affectu. si occupatio interim impedit, fiat. hoc non fiat, ut oblivio aut neglectus. Fratrem in Galliam itare video, et video molestiam ac sumptum vobis venire. Qui tamen defugiatis? proximi illi juvandi sunt, et in hac improvisa calamitate benigna manu attollendi. O praesagium meum verum! isto ore et lingua praedixi Beysio, ne festinaret, et terram eam nimis adhuc movere. non audimur, nec creditum nobis, nisi cum solent amentes. Quid in publica vestra caussa dicam? quoties in animo isto indolui, rejici sic superbe ac sperni pacem? atque praevidi et nunc video, fere diem, ut magno emant elapsa aut omissa. Scilicet affectu ego me mancipo, aut fastuosus sum. Hercule abest, et falli quidem et deerrare possum, sed non ab illo impulsore. Sincerum in talibus pectus gero, et quod interiori huic sensui visum expedire, id dico. tale a me factum in Meterani Histor. Belgicae lib. XVIII. pag. 336. Edit. Belgicae A. 1652. et edidit eam Belgice Borrius Hist. Belg. initio lib. XXXII. et prodiisse Francofurt. 1609. cum octo peculiaribus tractatibus Lipsii, ad cognoscendam Historiam Romamam, video ex Draudii Biblioth. Classica pag. 1252. sed quem librum nunquam vidi: habeo autem hanc epistolam, sine nota loci impressam unico folio A. 1608. Latine, quae eadem est, quae versa est a Borrio. nemo autem indicat ad quem scripta sit. sed inter Lipsii epistolas manu scriptas repperi eam, magna tamen parte circa finem truncatam. sed in capite ferebat scriptam esse ad Franciscum a Sto Victore. qui quis fuerit, nondum indagare potui. nos eam infra integram dabimus legendam. Borrius vero addit Damanum, Belgarum apud Scotiae Regem oratorem, hanc epistolam Regi praelectam refutasse, et egregie fraudes et sophismata Lipsii detexisse. repperi et aliam non dissimilis argumenti epistolam ad Comitem Solranum, quam etiam suo loco exhibebimus.Scaligerum nostrum saepe audis, nihil distincte ille? N. haec non intelligere satis scio, nec tales mihi affer. Patrem ex animo saluto plurimum et omnes tuos. Lovan. III. Id. Sept. CICICXCV.
DUo a me petis, V. C. Descriptionem viri celebris, et historiam navigationis Arcticae, Istius me defunctum putabam, adventu fratris mei ad vos: hujus pauca admirmare possum, cum Ordines, quantum possint, rei veram seriem occulant. Dicam tamen aliquid. Et primo de Scaligerum spectare patet ex Epistola praecedente.s'il avoit l'esprit autant pose, comme il l'a bizarre. Omnia scientiarum genere lustravit, et cum primo intuitu quid adspexit, illico rem totam concepisse se sibi persuadet. Veget et volat ei adsiduo animus: flamma potius, quam ignis. Laudator et contemtor vehemens, ac saepe ejusdem viri aut rei. Qui hodie Maraus, Asnes, Bestes, Ignorants etc. alias iidem erunt Galant-hommes, Doctes, Saeavants. etc. Atque utrumque, laudes et vituperia, non celat: adeo, ut plures offenderet, nisi jam inciperet ludibrio potius esse, quam odio. Ridicula multa narrare possem, nisi credidissem fratrem narrasse coram. Hoc vero puto, proprio motu non illum hinc abiturum: nam a Gallis, praecipue nobilitate, contemnitur. Hoc etiam scio, si hîc non esset, et si virum, ut nunc, nossent Batavi, non mittendum, qui accerseret. Transeo ad navigationem. Solverunt in Majo naves quatuor, sumtibus publicis Ordinum tres, una Vlissinga, altera Enchusa, tertia Amsteldamo; et quarta sumtibus privatis Amsteldamensum etiam Amsteldamo. Cum ad Putzoram devenerunt, duae Amsteldamenses doctae a Plancio, esse ad Vaigat plures insulas, et freta latissima propinquiora septemtrioni, contra opinonem Enchusanorum et Vlissinganorum versus Arctum navigarunt: aliae oram servarunt Moscoviae, id est Meridionalem, et ob dissensum obortum inter quatuor naves, inditum promontorio indidem nomen Twist-hoeck. Amsteldamenses semper litora Novae Zemlae legentes nullum pervium iter reperere, et frustrati redire. Zelandi et Enchusani fretum quidem Vaigati reperere, sed non permeabile ob glacies, quae nec ob ardorem solis dissolvebantur; donec circa undecimam Julii unius diei nebula glacies omnes dissolutae. tum demum pervasere. Fretum ajunt longum miliaria octo, latum, unum. Ad extremum freti, ubi mare se rursum dilatabat, invenere insulam parvam, cui nomen dedere Staten-eyland: fretoque ipsi, Mauricius Straet. Mare istud reperere
Holland appellavere. A Tartaris habitari adfirmant. Inde ulterius pergentes semper propiores Meridiei fiebant; adeo ut conjiciant, imo adfirment, promontorium, quod cartae vocat, Tabin, non tantopere in septentrionem extendi, sed ab ostio fluminis Oby parvo flexu posse in Chinam navigari. Cartas habent accurate delineatas, cum elevatione poli, et multa alia; quae omnia occultant Ordines, juramento etiam peritioribus, qui navigationi interfuere, adactis; metu maxime Anglorum, quos maxime Domini nostri metuunt. nam non dubitant moliri illos aliquid secreto de pace, et Gallum etiam. Sed et illi contra molientur. interea metuunt Troas, sed maximi Troadas
NEc opus est ultra addam, filio. Ergone pater ille tuus, meus vetus et fidus amicus, obiit? me praevit, quem toties ad extrema fati vidit perductum? Ita Deus voluit: quod unum sapienti sat est, filio et amico vix sat est: et certe utrique (non dubito) sentimus hunc doloris ictum. Si animus meus possit nudus inspici, in eo nota impressa esset illius mei Raphelengii, cum quo tot seria, tot joca libere semper, candide, et ut natura ejus erat, communicavi. Si unquam homo natus sine fuco aut fraude fuit, ille fuit: doleo quod procul a me, quod et in iis finem fecerit suae vitae. Nec in vestram quidem rem (libere agendum est) hoc puto expedire. Multos amicos exteri non ibi habetis: nosse me puto ingenia Batavorum, aut poliuntur et immutantur. Enimvero si quid ego consilio vel auxilio opitulari possim, ero qui fui ab antiquo, et stirpi Plantinianae favebo, et omni benivolentiae aura fovebo. Nunc dolor me habet, fateor, et ad se mentem hanc trahit. O ambulationes, ô conviviola etiam crebra! fuistis, et repetere ea negatum; quod frustra spes et desiderium promittebant. Nec aetas tamen abnuebat: de qua certum mihi scribe. Nam ego non puto decennio me majorem fuisse. Pessimae turbae et dissidia, quae disjungitis? et in exiguis provinciarum finibus, claustra et limites ponitis, non temere transiliendos. Sed meum dolorem loquor, cogito, queror, tu solatium tui fortassis quaerebas. non dabo, et alium adeas censeo, qui liber a suo, tuo vacet. nos mediocriter, imo melius solito valebamus: sed scis quam incerta haec omnia, et quam
QUod ad te, Vir Clarissime, nullas, ex quo a nobis discessisti, literas dederim; velim id non tam negligentiae meae, quam verecundiae adscribas: id ideo accidit, quod ubinam esses ignorabam. Nunc vero cum et apud Ubios te esse cognovissem, et debita mea erga te observantia scriptionem extorquere quodammodo videretur, rupi frena silentii; dixissem paene, pudoris, nisi comitate illa humanitateque tua, quam coram saepissime (quamvis nullo meo merito) expertus sum, absentem quoque te usurum erga me speravissem. Cui beneficio tuo quo modo paria sim facturus, non video: adeo ut jam erubescam prorsus, sordeamque ipse mihi, quod tantam erga me humanitatem, tanta beneficia, tamquam neglecta aut spreta silentio praetermittam. et vererer profecto, Senecae illud in me torqueri posse, Magna beneficia ingratos facere (nam cum rependere meritis tuis nihil queam, nec ea quoque agnoscere existimari possem) nisi confiderem tantum apud te animi mei gratitudinem beneque faciendi voluntatem effecturam, ut quamvis remunerandi facultas non suppetat, pro ingrato tamen numquam sim censendus. Iter tam prospere hactenus, tamque ex voto tibi evenisse, vehementer laetor; deumque opt. max. rogo venerorque, ut reliquam quoque ejus partem feliciter te transigere patiatur, et incolumem te sanumque nobis atque huic Academiae propediem sistat: quae profecto languet jam mirum in modum ac friget; adeo ut nisi reditus tui spes studiosos teneret nonnihil et inhiberet, nomen amplius Academiae sustinere vix sit valitura. Idem quoque Collegio nostro fit: quod quamvis insistat adhuc aliquo modo, ac innitatur autoritatis institutorumque tuorum fulcimentis; vigor tamen is ac decor, quem praesentia tua addere solebat, summopere desideratur: quem ut quam citissime ei restituere queas, faustum tibi omnes qui in eo sunt, iter, reditumque quam celerrimum precantur. Idem et omnis nostra familia facit. De studiis meis (quando tantam tuam humanitatem sum expertus, ut ejusmodi nugas haudquaquam aspernetur) quod scribam nihil aliud est, quam me in eo studio, quod tuo parentisque observandi monitu suscepi, persistere etiamnum; non omisso tamen illo amoeniorum litterarum. In quibus doleo profecto me, dum praesentia tua frui dabatur, sedulam magis operam non navasse, et a Phoebo hoc non ita avide hausisse liberalium literarum nectar. Sero supiunt Phryges.
QUod memoriam nostri tenes, Juste, et eam literis quoque attesteris, gratum est, et utrumque recte atque ordine a te factum. Amatum enim te a me esse non ignoras, et serio etiam a te amari. hoc magis quod dignum te praebeas isto affectu. Serio enim te esse in optimis studiis scriptio ipsa tua loquitur, et stilus, quem exerce, et quamquam monitor aut ductor ego absim, tamen in via illa perge, in qua pedem posuisti, me praeeunte. Medicinae scientia studiorum tuorum primus praecipuusque finis sit. Sed adjunge quae illam ornent, et ipsa veste circumjecta reddant honestiorem. in primis adjungere Graecum studium te hortor, quia patres et auctores ejus scientiae Graeci. Ab illorum fontibus petas et haurias necesse est, si quid puri vis liquoris. Ac velim tempora etiam ferant te peregrinari. Nam haec scientia, nisi peritia et usus quidam adjunctus sit, scis quam non habeat usum. Ille autem in Italia, Gallia atque ejusmodi locis quaerendus est: quod opto, ut Patris consilio et commodo (non enim ante) a te fiat. Quod Academiae caussa discessum meum luges, credo, et hoc aspectu ipse doleo. Amavi enim mei amantem illic juventutem, sed humana prudentia, atque etiam divina providentia me alio traxit, et scio captum mihi hoc consilium intactum, invidia tactum qua possunt urgent Fratrem tuum hîc indies exspectabam. an non frustra? nam alios video rediisse, et emanere supra legitimum tempus. tamen conventum eum voluissem. Tu salve, mi Juste, et litteris probitatem adjunge. postrid. Kal. Octob. CICICXCI.
GRata mihi compellatio tua, mi Colvi, quae animi tui interiorem notam mihi promit, etsi antea non ignotam. Amas me, virtutem, litteras, gaudeo. hortor ut perseveres, et praesertim in virtute, sine qua vana censebis caetera omnia, quae vulgo sunt magna. Carmen tuum post Guilielmii nostri quaestiones, mihi placitum. Sed imprimis Guilielmii ipsius Syntagma, quo non aliud his annis prodiit magis ad meum gustum. Tu cum eo viro amicitiam arctius junge, et gaudebis: rationem studiorum tuorum quod accurate mihi explices, gratum. Quid moneam? doctor is tibi fuit (Cujacium dico) quem si sequeris, egredi non potes limite recto. Carrionem jamdiu audio Lutetiae esse, et Gellium dare. Giffanius quî feret? quanquam et is suum jam edit, et specimen ego vidi. Mihi dudum paratus ad editionem is scriptor. fateor libere, sola, verecundia me tenuit, ne occuparem, in quo alii sitas habebant suas opes. Marcilii in Martialem vidimus, legimus, probavimus. recondita in eo fateor esse, quae me docuit. Tu valde eum velim ex me salutes, et adfirmes de vero mutuoque amore. Sed P. Faber vivit ne? an haeredes sunt, qui recudendum praebent hoc ad Regulas scriptum? Quod Reevardum mortuum tangit, doleo, quod me, nihil moror. Ego nihilo secius aequior in illum, aliosque ejus similes ero, etsi illi in me iniqui, scio me non meritum. Erravi alibi? quis non ex omni ista critica gente? sed mihi crede, friget mihi animus saepe ad edenda, quae habemus, cum judicia haec intueor, aut malevolorum, aut imperitorum. Tu amare me perge, et si quid tibi in me praesidii vel auxilii, utere, ut a vero amico. Lugd. Bat. XV. Kal. Jun. 1584. Hic Colvius Brugensis in Apulejum scripsit, ubi plura ex MSS. Lipsii profert in notis, bene de illo auctore meritus, licet Pricaeus saepe eum detrectet, (vid. ad IX. Metam. p. 568.) judice Barth. ad Stat. v. sil. 11. 30. ubi eum indignum fuisse, qui asinum Apuleji illustravit, ut mulae ictu periret. Vid et Advers. XXXII. 6. In notis ad Sidon. Apollin. Cujacium Doctorem suum celebrat ad lib 1. Epist. 7. et IV. 24. Vid. ejus vitam apud Valer. Andream, qui equi calcitrantis ictu Lutetiae in plateis obiisse scribit, cum alii mulae hoc tribuant. Epitaphium ipsi posuit Douza, quod legitur inter ejus Poemata p. 138.
JAc. Bongarsius apud nos fuit, V. C. nec quicquam te etiam audisse significavit de Egmondum accepisse, et me responsum. In eo culpane aliqua sit (fraudem non suspicor) aegre decerno. At tu me excusa, cujus animus et manus procul ab hac sive ingratitudinis sive segnitiae nota. Misi exemplar ante paucos menses Constantiae meae: Idne etiam accepisti? Dedi Typographo etiam negotium de Amphitheatro nostro, quod tamen satis calide nobis editum scriptumque. Petrum Fabrum, virum vere egregium, et ex optima hac vestra nota audio ad Regulas edere, et me tangere. Quid ejus rei sit, haut satis assequor. Egone merui? Omnia bona mihi de eo scripta et dicta sunt: nec conscius mihi in eum ullius culpae. Quid dicam? silendum mihi, si displiceo talibus viris. Nam ut reponam et rependam, absit ab hoc candore. Non ita me corrupit, aut corrumpet inquies saeculum istud. Scaligerum nostrum eosdem fluctus subire doleo. Quanquam non ille, non ego, ut opinor, hac re minus tranquilli. Tu vale, et salve, vir maxime (judicio hoc scribo) ab aliquot saeclis. Lugd. Bat. Kal. Juliis 1584.
Ecmundum in Italiam delatas intellexissem, quas dum expecto, si forte referantur, scriptionem distuli, sed cum fieri viderem longius, abrumpendi silentii primum quodque tempus optimum arbitratus sum, ne mora segnitia judicaretur, aut etiam pejus animi vitium. Amo igitur te, quod mihi in primis animi tui sensum de constantia patere voluisti. Non potuisti ad alium mittere, a quo magis probari scires. Tametsi is liber ejusmodi non modo, ut cuivis probari, sed et admirationi esse debeat, ea vitae praecepta continet, ea recludit interioris philosophiae mysteria. Nam mihi quidem quid a te profectum non probetur? qui te praeter caeteros ammiror et magnifacio, neque me hominem judicem, si aliter sentiam. debeo hoc tuis erga me singularibus meritis, debeo literis, et ingenio. Tantum (mi Lipsi) effice ut istas primitias consimiles fructus plures sequantur, perge illustrare seculum nostrum tuis scriptis, et quoad potes ejus miserias tuis monitis sublevare, erroribus mederi. Hoc te cum meo privatim, tum publico omnium nomine sic rogo, ut majore studio magisque ex animo rogare non possim. Vale. A fano D. Clothoaldi. 12. Julii 1584.
TAcitum nostrum recudi, jam nunc iterum jussimus, idque cum commentariis ad Annales, et Historias notis. At priora illa quidem edita reliquimus (uti par erat) sub eorum nomine, quibus ante consecrata. posteriora illa ad Historias, reliquosque Libellos, brevia, sed, nisi fallor, non inutilia, quae recenter nobis elaborata, emisimus, ut vides in nomine tuo. Mitto enim dedicationem ipsam, quia opus, etsi perfectum, per has turbas et viarum incommoda, sive flexus, nec tuto satis, nec celeriter videbatur posse perferri: curabimus tamen, ut id recipias via et tempore Nundinarum. Tu, vir amplissime, et revera Nobilissime, munusculum hoc accipies et aestimabis, non a se, sed a me, qui amicissimo animo hoc dedi, et velut testimonium aliquid virtuti tuae debitum et doctrinae. Nam illa vulgata, ut muneris caussa aut per ambitionem, quaeso te, ne cadere cense in Lipsium, qui spernit ista, imo odit. Res nostrae in summo discrimine, et ut illi dicam
Dudithii hujus, origine Hungari, sed qui in Polonia, Silesia et Germania vitam diu vagam, et in maximis rebus egit, vitam et sata ex Thuano refert Teissier t. 11. pag. 125. Magirus in Eponym. et nuper docti Hallenses t. v. Observ. 11. et Rollius de nobilibus Theolog. sect. 11. Hist. cap. 1. §. 8. et quos ille citat. cum esset Pontificius, et Episcopatu tertio jam ornatus, et Tridentino concilio interfuisset, ad religionem Euangelicam transiit. deinde suspectus fuit Arrianorum et Serveti erroribus savere, vid. Epist. ad Goldast. 308. et Petri Carolini inter Colomesii Epistolas singulares n. 27. sed ante omnia legenda epistola Joannis Praetorii ad Lingelshemium, edita in monumentis Pietatis et literariis a Cl. Miegio t. 11. pag. 123. qui ipsi, cum mutasset religionem, triennio inserviit, et singularia multa de eo narrat: Michael quoque Brutus lib. IV. Epistolarum multas ad eum Epistolas inseruit, et in ejus praedio Paschoviano, apud eum egit pag. 322. quod describit pag. 516. et simul cum eo apud Cardinalem Polum, ad Benacum rusticantem, fuisse se scribit pag. 372. fuisse Manutii discipulum, et apud eum aliquot annos egisse ex eisdem Epistolis p. 406. didici. privatam vitam probasse, ut inter liberos et in bibliotheca reliquum aetatis transigeret, scribit Reiner. Reineccio, pag. 36. Epistolar. Historicar. Reineccii. Dudithii ad Lipsium epistola edita erat 1. Cent. Misc. 91. prioris editionis, sed sublata in sequentibus, et edita Offenbach. XXII. ad quam sequenti Lipsius respondet, quae remansit. inscripserat et illi Lipsius notas in Taciti Historias, quae praesatio etiam Offenbachii n. XXIII. edita, et quam hac epistola comitatus est.
CLarissime ac longe omnium vere literatorum praestantissime vir, Domine, et amice jucundissime atque optatissime, S. P. Diuturni silentii mei causas si explicarem, intelligeres, quam difficili, quam lubrico loco fuerint fortunae meae, atque adeo vita ipsa: haec quidem ob pestilentiam, quae nos, ex hoc portu, in scopulosum quoddam mare ejecerat: illae astutorum quorundam causidicorum opera, qui credulum, et nimis fidentem me circumvenerunt et litium tricis implicarunt: quo nihil potest fingi a natura mea abhorrentius. Narro tibi? ex Constantia tua, tanquam ex uberrimo sapientiae penu; remedia non sine magno fructu depromsi. Vides quantum tibi debeam, etiam absenti: quamvis quî potes mihi abesse, quem semper in oculis fero, aut potius in intimo animo meo? cum quo summa cum voluptate persaepe versor! Etsi te mihi fortuna, tuamque istam consuetudinem, qua alios beat, invidet: hoc tamen eripere non potest, Dei beneficio, quin sapientes, ac variis de rebus acutissimos sermones, cogitationesque tuas cognoscam. Quae me res, sat video, accusat potius, quam excusat: neque ego in hoc indicare id volui: sed, ut intelligeres te, hoc est optimam tui partem, quae te ab aliis hominibus discriminat; mecum esse, mecum vivere perpetuo; etiam invita, et reluctante fortuna. Fuit quoque qui affirmaret, te peregrinationem, nescio quam, suscepisse: in qua multos menses ponere constituisses. Ne nunc quidem constat, an reversus ad tuos sis, cupio quidem certe, ut salvus
Hotomanum verba usurpem) ab obnoxio me, et volente. Vale diutissime ac felicissime, et Thraseam aliquando nobis ostende, ut, quod Constantia quoque tua docet, mortem quoque ipsam forti animo contemnamus, quae mihi, jam LIII. annum egresso, gravis incubat. D. D. Douzae, Donello, Plantino, amicis aliis tuis plurimam ex me salutem dicere ne gravere. Quae nunc sit valetudo, quae vita, quae studia, quae lucubrationes tuae, si adscripseris, per mihi gratum facies. me quidem, Rege Sarmatiarum mortuo, antiquo includere ludo conantur iterum ii, qui jure suo imperare mihi possunt: sed nondum obsequor. illud placet: sicut fortis equus, spacio qui saepe supremo vicit Olympia et c. quietem hanc meam, etsi litibus aliquantum hoc tempore impeditam, non facile mihi extorqueri patiar. Vale iterum. Bresla Kal. Mar. 1587.
IRasci debebam, mi Dousa, si possem. Tune ut Douzae, nescio. an intersecto Guilielmo voluerit rem ad Anglos deferri, cum alii in Gallos inclinarent, qui praevaluerunt? licet postea Rege recusante, itum fuerit ad Elisabetham. spectat huc alia Lipsii Epistola a Pontano edita Decad. 11. ad Douzam 1. unde conjicio, Douzam graviter tulisse P. Bussi, collegae ejus, Curatoris Academiae, impotentiam, qui hoc anno Th. Zoesium solus, inconsultis collegis, et Professoribus, voluit Academiae obtrudere. de quo alibi egimus. et hinc puro agamemnonis titulo insigniri a Lipsio Busium Epist. ibid 4. ubi de Zoesio a Senatu Academico exclusio agit, quod firmant acta nostra Academica, quae factum hoc ad petitionem Consulum Leidensium narrant. vide supra ad Epist. X. et CXIX. et alibi: Quod vero expostulet cum Douza Lipsius, et se nihil umquam in rebus suis eum celaturum jactat, fefellit fidem, cum insciis omnibus, et Douza etiam, Leidam deseruit.Philippum Sidnaeum et Eduardum Dies, si vides, saluta a me quaeso, et iis indica per te stetisse, quod eos non viderim tecum. Certe enim invitis nobis omnibus ivisse. Tui omnes valentt, vale et tu, ac fac, ut brevi te videamus expectatum; salutat te Hautenus noster, qui hilariter heri apud me in prandio fuit ad funus Melonis. Invideas illis exsequialibus epulis, si in te livor. Lugd. Bat. x. Kal. Sept. 1584.
Quaeso, si me amas, aut amari a me vis, de rebus tuis et valetudine statim scribe; et si quid opus aut usus, posce, imo jube. salutat te amantissime et Plantinus, qui etiam coepulo mihi in convivio illo Saliari.
ATe etiam nihil. per delicias siles, an per ignaviam, an contemtum? Namte meae alterae jam oppresserunt, scio, quae verbosae et longae Asianum in morem. Atticismis enim apud te, etsi Atticissimum, non utor: quin producit me semper et diffundit affectus, cui frenum aut modum ponere non volo, non possum. sed si tacere decretum, etiamne haerere? quando enim redis? aliquid vel falso super ea re scribe, et aquulam instilla languenti uxori tuae et nobis. De abitu Donelli scripseram nuper. mentitus sum, rescribo, manet mansurusque est. ita ligant hominem Lipsius Rectorem euntem Hagam comitatus est, rogatu studiosorum, qui ut retineretur Donellus, agi cum Ordinibus volebant. vid. ad Epist. XLII. et CXIII.
AD Hauteni nomine respondebo. Quinas dico. tanta enim literarum summa est, quas a discessu tuo intra bimestre tempus (spatium mihi longius anno) Lipsiana manu consignatas accepimus. Priores binas ex Flaevo, ubi tot dies cum Phreneticis Septemtrionum filiis initio conluctatus, reliquas Gratiarum trigam explentes; post Albim non sine discrimine superatum; Hamburgo, Francofurto, Colonia datas. Et hae quidem ante Francofurtenses illas in manus nostras delatae, Hauteno et nobis de valetudine tua secus, quam vellemus, aestimandi nescio quid anxiae suspicionis injectum. eo magis quod itineris tui inconstantiam miraremur, quoniam nos consilii istius novissimi expertes habuisses, a Mosellanis subito in Tungros, de quibus ne per somnum quidum nobis in mentem venerat antea, sed hanc nubeculam cito transiisse laetor, lectis aliquando literis tuis, quas tu eodem pene tempore ad Raphelingium nostrum ex Ubiis direxeras, haud paullo uberiores, quam fidem firmarunt alterae item succidaneae nobis inscriptae, quas tardius perlatas questus sum antea, ex quibus et peregrinationum tuarum series, et vorsoriae istius caussa planissime nobis repraesentata. O te non minus in literarum officio, quam rei Antiquariae, ac verae Philosophiae studiis gnavum ac strenuum, ô celeritatem ingenii incredibilem! o inexhaustam ac dignam Lipsio meo scribendi copiam! cui quidem nos pares esse non possumus, amore redhostire contenti. Caeterum
Nos interea jacemus, inter spem et metum fluctuantes, desiderio tui modo non ad languorem dati, quem tamen spe salutis tuae interdum mitigamus, quam quidem nos non minoris, quam publicam ducimus. Ita et publice et privatim de nobis meritus. Etiam epistolae tuae faciunt, ut quasi coram conloqui videamur, et absentiae tuae taedium hoc veluti fomento leniamus. in quibus illud liberalissime, de amore in patriam tuo, Lipsiana Constantia dignissimo, neque a vocationibus istis Transmontanis metuimus, invicto adversus divitias animo, et promissorum tuorum fide, tanquam sacramento, innixi, quam etiam ut repraesentes, id vero non solum mihi, et Hauteno, sed et Academiae nostrae, (quae sine te nomen sustinere jam non potest, toti denique Hollandiae nostrae primum et ultimum in votis esse scito. quae ne fallas, tua erit curatio, nostra, ut Lipsii absentis memoriam et privatim et publice colamus, tantisper saltem, dum cundem sospitem ac valentem (quod spero) reducem propediem in potestate nostra habeamus: quod utinam, iterum utinam, tuo tamen commodo: malo enim te paulo serius valentem, quam statim imbecillum videre. Tu interea valetudini da operam, ac nos, quod facis; ama. Literarum mearum incuriae ignosces, mox accuratiores habiturus. etenim hoc tempore properat Tabellarius, Lugd. Bat. XVII. Maji 1591.
Hautenus Hagae aberat, alioqui has literas una nobiscum obsignaturus. uxor mea te officiosissime resalutat, cui jam melius esse gaudeo.
MI Dousa, animitus te saluto, uxorem et filium, imo liberos, et omnes, qui sanguinis tui. Scripsi nuper de consilio, quod bono meo, spero me cepisse. Certe ita oportuit ad quietem, et ad sanitatem, sine qua nulla, ut scis, est vita. non est vivere, sed valere, vita. Hoc fine in confinio fontium istorum manebimus aliquot menses. quid deinceps facturi, nec nos scimus, nisi quod omnia bona bonis quidem arbitris. Ubi ero, quamdiu ero,
LIteras tuas accepi. Literas dico? imo thesaurum mali. Quid quaeris? nae tu acerbum funus Dousae fecisti tuo. Sed de me minus est, una Academia nos movet, quae jam nunc in portam rigidos calces extendit. reliquum est, ut ad pollinctores et tubicines mittamus, ego, Almondius, Hautenus, queis tua luce orbatis
Heu nos miseros, ne dicam omnium mortalium occisissimos, idque tua ista parricidali pronuntiatione factum, quamvis audacter dicere posumus, cui parum fuit, nos plus quam quadrimestri desiderio tantum non ad languorem dedisse, nisi insuper nobis omnem spem reditus tui praecisum ires in posterum. Hoc fuerat scilicet, quod tam cupide profectionem istam urgebas, hiemante adhuc Martio, coelo adversante saloque, renitentibus, ac retinentibus collegis, amicis, Academiae Curatoribus, praeter unum P. Busium, qui in hoc negotio de Lipsto ita adversatus fuit Douzae et aliis, ut Consules Leidense, cum Busius in consessum Curatorum veniret, noluerint eo praesente de quacumque re agere, et cogerent eum excedere conclavi. Vide supr. ad Epist. CXXIV.Qui nunc in nostro solus moerore triumphat, nosti hominem, quam nobis et Musis non amicus: et quantopere genus hoc universum extinctum atque eradicatum cupiat: proinde tute cogita, Quam nunc in tacito gaudeat ille sinu, cui haec votorum summa contigerit tandem, et quidem sine pulvere, sine sudore. Quo vero merito nostro? an Cornhartius tanti? Ego certe aliud comminisci non possum Nam valetudinem quod obtendas, frustra es, de voluntate facile fidem facis, quam a nobis aversam atque alienatam re atque factis planissime ostendis. itaque non miror, si me, si Hautenum consilii istius expertem habueris. illud miror, quoniam hoc tibi jam antea in animo obfirmatum ac decretum fuerat, te Ordines nostros frustra habere voluisse, quum, me praesente, Voochdio (qui ad dissuadendam profectionem istam publico nomine ad te missus fuerat) de reversione ad nos tua intra tres, aut quatuor menses fidem faceres, si quidem per valetudinem liceret, alia nulla conditione, et exceptione usus. At nunc de tot, et quidem justis rationibus, (ut scribis) duas potissimum praetexis, valetudinem, et voluntatem, quam pro ratione tibi servire postulas, atque addis, stultitiam esse, venatum ducere invitos canes. Quantum mutatus
Hauteni literis. cognosces. Vale, mi anime, 3. Julii, 1591
UNum ad te verbum. nonne hoc liberalius, praequam tu, qui nullum? Leodici sumus inter multos amicos, bonos atque etiam doctos. itaque etiam (vere addo) quosdam tui amantes. Sane vix est, qui serio me quin etiam te. Tu per absentiam meam langues? nolo et veto. et quod oculis ademtum est, animis accedat. imo stilo etiam accedat, et saepius uberiusque inter nos garriamus, sic, ut vides, Almondium, cum videbis, saluta, atque etiam Consulem Grotium, amatos mihi et amandos. Vale. Leodici postrid. Kal. Sextil. 1591.
VIx tandem Lipsium meum in literis aliquando recognovi, postremis istis dico, rerum bonarum copia effertissimis, quae me laetitia extulerunt: quod quidem sperare vix ausus, post decreti illius fatalis, non Cantherini, sed Lipsiani tristissimam denuntiationem, qua et nos, amici inprimis tui, fulminati; et Lycaeo huic nostro acerbum funus factum; alienissimo sane tempore, ac praeter nostrum omnium exspectationem, qui votis nostris blandientes, ac Fortunae tuae Reduci supplicantes quotidie; etiam diem, quo ipse revorsionem ad nos facturus, quoque Lipsium adventitia acciperemus, animo nostro
Ita hîc Lipsii desiderio omnes oblanguimus, et cave quidquam perditius esse putes, quam Thomam Zoesium, sive Sosium, qui invito Douza per Busium Professor Juris erat creatus. vid. Epist. 215. quos Weimannos innuat, nondum repperi.
Sed enim tu liberalior, qui et apud amplissimum virum M. Antonium Delrionos in gratiam ponere, aliisque quamplurimis nomen istic Dousicum commendare haud dedignatus: Quorum ego (non vane dicam) studia aestimo pluris,
O conciliatorem probum! o nuntium voluptabilem! cui quae Busium. nam Belgica lingua Buys est genus cymbae five navigii, quo Halecum piscatores utuntur; et Consules noluisse illi amplius locum in consessu Curatorum dare, jam bis terve alibi notavimus. vid. supr. Epist. CCXIX.Cymbionem nostrum Consulari Decreto a gubernaculis depulsum; jamque in eo esse, ut ad Tutelam navis expiandam de vilissimo ejus capite jactura potissimum faciunda, quia pretii minimi est, nisi si quis ipsi in sentina reliquus sit locus. O Magistratum misericordem prae Tribunis illis Lycestrensibus. Itaque, hoc fulmen quibusnam sacris procuratum sit, vides. Halcedonia interea Lugduni; et, nisi publici Aerarii angustiae obstarent, bellissima sane Scholae promovendae occasio, cui tamen nostra ex parte defuisse ne videremur, Carol Gallum intelligit, qui plurima exhibuit negotia Curatoribus et Consulibus, inter alia vero egregium facinus et munere suo, quo fungebatur, dignum edidit: obtinuerat inconsultis Curatoribus, ab Hollandiae Ordinibus donum extraordinarium centum et quinquaginta florenorum, quossolvendos delegaverant Consulibus Leidensibus. aliquanto post tempore queritur apud Ordines, Consules detrectare jussa, nec sibi solvere velle pecuniam attributam: Consules in conventu Ordinum ea de re appellati, se jam dudum solvisse adfirmant, et ipsum hominem cum juslissent ad se venire, mendacii eum convincunt, et fateri cogunt, hanc calumniam se instigantibus aliis. qui invidiam iis apud Ordines facere volebant, instruxisse; quare decernitur, Ordines de Galli hujus meritis et dotibus certiores faciendos. quid porro decretum ab Ordinibus sit, non repperi, sed ab Academia post septem annorum labores, in patriam post liminio rediisse, narrat auctor Academiae Lugd. Batavae pag. 30. sed minime honestam missionem accepisse puto. Hoc vero factum accidisse A. 1593. acta Academica testantur, et tamen ex hac epistola jam eum excuriatum hoc anno Douza ait, ejusque vices suscepisse Junium. in vitis etiam Professorum, dicto auctore, dicitur anno 1587. venisse Leidam, et septem annos ibi cum honore (immo magna cum infamia et bonorum odio) fuisse versatum. vid. de hoc Gallo plura supr, Epist. CLXXXIV. et vitam ejus descripsit Revius Hist. Daventr. lib. v. pag. 511.Alectore nuper excuriato, Junium Heidelberga, Paludanum Enchusa
Hauteno adjutore maxime, qui his diebus etiam Horti Medici, tum Aedificii publici Ichnographiam industriosissime est persequutus, cum bona spe fore, ut vel ante ineuntis anni cognomines Kalendas, non fundamenta posita tantum, sed vero opus totum sumptibus publicis exaedificatum compareat, ut sit, quo Paludanus noster una cum thesauris suis transmarinis,
Ei proinde CCCC. Florenorum, Junio vero octingentorum stipendium decretum. De re familiari mea, nihil habeo quod scribam, quod quidem audire volenti sit tibi. Unum silentio praeterire non possum, Dousam meum cognominem, nocte ea, quae proximum Martis diem antecessit, vestimentis suis omnibus, tum aliquanta pecuniolae summa, per quietem, inter dormiendum scilicet, a nocturnis praemiatoribus interversum, qui scalis exteriori aedium parti admotis, per superioris tabulati, quod atrio incumbit, fenestras in viam extrinsecus spectantes (ubi ancilla eas oblita fuerat occludere) furtim in domum meam, clam omnibus, scansim enitendo admissi, recta in cubiculum (ubi et Janus et Theodoricus noster cubitare soliti) per spississimas tenebras se penetrarunt, atque inde porro non in arcem, sed in arcam vestiariam, diversis adeo synthesibus stipatam, gypsatissimis manibus grassati; nihil indutui et amictui reliquum Dousae nostro fecerunt: etenim praeter palliorum trigam, thoraces quaternos, togas talares totidem, tum caligarum aliquot ac subligaculorum paria (atque in his subserica nonnulla et holoserica) mulleos etiam ac calceamenta ejus manticulati, riscis omnibus armariisque excussis, cum praeda rursum illuc, unde malum pedem attulerant, clanculum se receperunt, subducta insuper publicae Bibliothecae elavi, quam compilato manicae ejusdem folliculo curiosa quadam felicitate exemerant: Dousa nostro altum interim stertente, suaviterque ac sine cura in utrumvis oculum conquiescente, donec mane demum expergefactus, praeda jampridem inter participes divisa, omni se corporis cultu despoliatum, tarde hercule ac sero, sed serio tamen intellexit. Cujus jacturae tamen portio haud exigua sane, etiam ad fratres ejus ex partepertinere
Dousae tuo, te absente, a Lavernionibus os sublitum, Posthac igitur cautiores erimus, operam fidelem addituri, ut occlusiores per noctem fenestras habeamus, ne quis adventor porro gravior illac exeat, quam advenerit. Sed valeant haec ridicularia, ac tam nugaci epistolae finem imponamus aliquando, simul te commonuerimus, ut ea, quae jam nunc in manibus, jampridem affecta, habere te scribis, in communem usum depromere ne pigreris, sed ea, quantum potest, in hominum manus pervenire, perque ora virum volitare patiare, tibi laudem ac lauream, nobis autem et posteris fructum immarcessibilem pariturus. Vale, mi ocelle, cui par est nihil, et nihil secundum, Dousamque, quod facis, ama. Lugduni Batavorum, v. Kal. Septemb. A. 1591.
Clariss. viris D. Lampsonio, item M. Antonio Delrio (si tamen istic etiamnum fuerit) salutem sodes, et quidem de meliore nota. vides, quam familiariter.
SAlve, Amice magne, ac patere mihi hoc juris esse apud te, ut adolescenti huic nostrati (Cornelio inquam vander Emio) tibi non incognito, faventiae tuae fores pultare liceat paullo familiarius; literis praesertim nostris suffulto, quas patris ejus precibus denegare nec potui, nec debui. Dedi hoc industriae ipsius indoli, qua et Picturae pariter et doctrinarum studia complexus, dedi etiam notitiae ac consuetudini, quae nobis jam inde a puero cum Parente ejus, Godefrido vander Emio, multo jucundissima intercessit: viro (inquam) gnavo, experienti, industrio et (quod rei caput est) Politico, ex eorum Judicum numero, quos Scabinos vulgo dictitant. Summa petitionis nostrae haec est, ut filio ejus, quem dixi, jam peregre viaturo, studium ac patrocinium tuum commodare pergas, quo videlicet nominis tui auctoritate per literas interpretes subnixus, gratiosior porro apud exteros existat. Sic igitur facies, et (quoniam jam scribere occoepisti) nos subinde ex intervallo, tui sitientissimos, literarum tuarum nectare irrigabis, quo apud animum meum nihil carius, nihil antiquius, habeo. verbum non addam; ne benignitati tuae, tot tantisque experimentis cognitae, videar diffidere: ad superiores literas tuas rescripsi jam nudiustertius. Vale, et nos (quod facis) ama, mutuum facturos, tuo arbitratu potius, quam novorum Aedilium. Salutant te Caja mea, liberi, affines, Ultrajectinus in primis Praetor, Lipsiani nominis studiosissimi, Canterum enim conveniendi copia nondum fuit. Raptim Ultrajecto, VI. Kal. Octobris 1591.
ABs te tamdiu nihil literarum? inquies. Fateor. et prae me fero sed, ita vivam, ut mihi nihil magis cordi fuerit, si occasio fuisset, quam rapere aliquam scribendi opportunitatem, quod tum ex conventione ac pacto, et aliis multis nominibus debebam tibi, tum ex tam crebra ad Patrem literarum missione: quum etiam nunc, quamvis te totum sibi Germania vindicet, tamen partiario nobiscum agas, et optimam tui partem, id est animi atque affectus effigiem saepe ad nos transmittas, quae quantum nos afficiat atque delectet, ipse optime tenes. Quare quum tu stipatus non tam amicorum, quam interpellatorum gregibus, tamen quod temporis datur, in absentium amicorum alloquutione ponas, turpe esset mihi Harpocratem aut Sigalionem agere, praesertim cum haud verear, ne tibi literae nostrae aut intempestivae aut loquaces videantur, nugarum nostrarum patientissimo lectori. Igitur quando, ubi eae recte curari possint, intellexi; id enitar, ut tibi et curam et diligentiam meam hoc genere officii quammaxime probem. Evasisse te tot pericula, qua mari qua terra, et tibi, et nobis, et rei publicae et literariae in commune gratulamur. sed quando illum diem, qua haec omnia et multo plura ex sermone magis tuo, quam ex literis cognoscamus? Sed ut ad studia nostra veniam, ea minime cessant. neque enim minus Censoria nota dignum judicamus, ingenium quam agrum non optime colere. itaque historiae me totum do, in qua jam duos libros, etsi opera aliquoties intermissa, a discessu tuo pene confecimus; Primum scilicet et Secundum; ille enim, quem vidisti, jam Tertius factus est, crescente scilicet in prioribus istis materie. nos quotidie magis magisque in hujus rei curam cogitationemque incumbimus. Vale, et nos ama. Lugduni Batavorum XVII. Kalend. Junias. 1591.
IN summa literarum exspectatione, quum de rationibus tuis nihil certi afferretur, ecce de reditus tui desperatione fulmen; quo ita nos omnes percussisti, velut tonitru quodam aut sideris procella, ut in totum nobis, ceu
Distractio, discidium, ac vastities venit! O beatos, quamdiu Apollinis salutare numen tibi, Musarum Herculi, aureis eloquentiae catenis, velut apud Tyrios, alligatum nos respexit! quod ipsum non solum te discedente Academiam nostram plane deseruit, sed et omnes Dî, quibus imperium hoc steterat. Itaque vides, quam ad vivum persederit hic mucro; quamque late se diffuderit morbus ab isto capite, quod amisimus. cui morbo mederi aut nemo, aut tu solus potes, non consolatione, sed praesentia tua. ut enim tempore mitigetur, nulla spes est te absente; quin hoc magis recrudescet, quo a ruminatione praeteritae felicitatis longius nos abduxerit praesentis miseriae cogitatio. Quod enim obscure jacis de liquidiore aliqua tempestate mox sequutura, et spem affers, nos brevi tibi affuturos, quid id sit, conjicere nondum potuimus, ita
Certe hîc multa praeter exspectationem ceciderunt, postquam Deus dirigere coepit fluitantem hanc in alto reipublicae navem; qui utinam et tibi mentem, ut Musaeam nostram Rempublicam, nominis tui fama altissime evectam, in medio cursu ne destituas; ut, qui praeceptionum tuarum spiritu ad volatum hunc alas adhibuisti, Daedalus esse nobis pergas, ne nos Icari tibi fiamus, ceris nostris ad Imperitiae ignem, qui jam omnia correpturus est, tabentibus labentibusque. Vale, neu vota pro reditu tuo suscepta te auctore, irrita esse patere. H. Bredius salutat te officiosissime, ac dolet occasionem scribendi sibi non fuisse per tabellarii festinationem. Mitto fratris mei Georgius. Item Melissi literas nuper insertas iis, quas ad me, his adjunxi, ac Merceri, qui Hagae nuper Patri istas dedit. nostras cum carmine ad te missas ante duos menses an acceperis, nescio. Iterum vale. Lugduni Batav. Prid. Non. Jul. 1591.
Ogratas mihi, exspectatasque tuas literas! o affectum in literis spirantem, et in affectu imaginem tui! quam non potui probius agnoscere, utinam propius licuisset. Lampsonium, virum magnum, etiam nostris. Uberius scribemus cis paucos dies, una cum Patre. Lugduni Batavorum XIII. Kal. Aug. CICICXCI.
QUod ad tuas multo suavissimas nunc demum respondeam, in caussa fuit tabellarii festinatio, qui ante discesserat, quam putaram. De Patre non falleris. revera enim ejus ingenii plumas ita perussit hoc fulmen, ut a terra se tollere aegre possit, et instar vespertilionum, si quando ceciderunt, ambulet potius alis, quam volet. caeterum quia id mutari non potest, haec una saltem nos ex hoc naufragio velut tabula delectat, literarium inquam colloquium, in quo quidem ex mea parte operae non parcam. sed sic, ut vides et ut vis, scribendo Gruteri suspiciones an videris nescio. certe in iis sollennem Criticorum, quos tu facete tangis, insaniam insanit: quamvis in quibusdam non omnino pessimus conjector sit, et sint, de quibus in utramque partem arbitrari possit. in illo quidem Taciti loco Fortuna Equestri, ubi Sequestri legit, an aliquid viderit, tu omnium optime judicabis. is Gothofredum etiam jugulavit, sed gladio, quales conjecturae ejus erant, id est plumbeo. qui tamen eludere ejus ictus tentavit irrito conatu. Verum nec illius insolentiam probare possum ultro lacessendi aliquem alicujus nominis, et invidiam hanc sibi concitandi. neque hujus indulgentiam nimiam erga liberos suos, vel potius monstra, quae sibi semel nata alere, quam tollere maluit contra Romuli leges. Fasciculum hunc librorum et literarum a Baudio resolveram permittente eo, qui adferebat, quum inesse aliquid suspicaretur, quod ad nos pertineret. at ille literarius trico ne verbum quidem ad nos. gavisi tamen sumus tum ob amici vitam ac fortunam, quarum altera illi pene animam agenti reddita est, altera data ad noscendos propius Heroas illos Scaligerum ac Thuanum. tum etiam propter salutem Patri adscriptam, in extremo angulo literarum Scaligeri; quae nescio quo casu apertae erant, ut vides. unde ego occasionem hanc praecipiti atque audaci festinatione rapui mittendi ad eum libellos meos, una cum Epistola et Carmine, quod hîc habes. cujus impolitiem excusabunt apud te angustiae temporis, quo id scribsi. ita enim necesse erat, ut curari poset per quendam, qui in Zelandium ibat. Tu vero, quod Musaeum aliquid pangas quotidie, nescio an gratuler rei literariae in commune, an doleam Academiae nostrae caussa, quam interjectae tot regiones, velut Luna, fraudabunt lumine hoc editionis scriptorum tuorum, quam ipsam tamen spero urgebis, sed ita ne quid cum valetudinis dispendio, id cogitans, dum vitae tuae consulis, literarum atque adeo seculi hujus vitae te consulere. A Ranzovio ad nos nuper literae humanissime scriptae, et plaustra librorum ab ipso, aut ipsius sumtibus editorum. is etiam munus transmissurum se pollicebatur, simulatque illi certum hominem indicassem, qui id ferret, id quod jam feci. De rebus nostris quid amplius scribam? nisi forte diminutas eas Lavernionum quorundam sinistra comitate, qui dormienti mihi intempesta nocte vestimenta in cistam condita ad unum omnia subduxerunt, cum pecunia quae in vestimentis erat, ac ne calceos quidem reliquerunt, credo, ne persequendi eos caussa ad cursuram me exercerem. irruperant autem per fenestram in superiore domus parte parum diligenter clausam. Vale Lugduni Batavorum VI. Kal. Septemb. CICICXCI.
Domino Lampsonio libellum hunc meum velim tradas in manum. cujus amicitiae constituendae si pararium te aut proxenetam praebere non graveris, id quod jam facere instituisti, aeternum tibi vel hoc solo nomine debiturus sum. De Mart. Antonio Delrio idem velim, cui quam officiosissimam salutem redde verbis utriusque nostrûm. misissemque ei aliquid ex meis, si aut illic adhuc haerere eum certus fuissem, aut exemplar fuisset ad manum. Si quid in Baudianis literis erit, quod scire nostra intersit, nobiscum communicare dignaberis.
BRevitatis caussa eadem mihi, quae tibi, mi Lipsi: praevertimur enim a tabellario, et haec festinanter scribimus mane, abeunte jam illo. utor libertate, quam dedisti, et alioqui amor noster altius radices egit, quam ut istis literarum adminiculis indigeat ad se sustentandum. quam ob caussam et patri ignosces, qui in novo hoc munere rarius adest nobis, et crebris discursibus fatigatus raro se ad quietem componere potest. Etiam fratrem, quem plane beasti tuis literis, excusatum habeas. nam et is parabat jam aliquid, sea incoctum apud te expromere non audebat. pro eo habe hoc minoris fratris epistolium. apud matrem meliuscule jam est, quae te salutat officiose. Vale Lugduni Batavorum VI. Kal. Nov. ni fallor. oo. IC. XCI.
LArgiter mihi peccare viderer, mi Lipsi, si quamlibet levem occasiunculam praetermitterem, te per literas interpretes salutandi. ita lenta sunt haec animi vincla, quae aeterno amoris nodo nos copulant, quaeque dissolvi, nisi cum animo non possunt. Idcirco cum in transcursu tantum nos inviseret tabellarius, has properanter exaravi, magis ne officium nostrum ulla ex parte claudicaret, quam quod aliquid seriae rei esset, quod his chartis committerem. Tamen est etiam leve quiddam, quod a te mihi praestari, si modo rescribendi otium fuerit, valde cupiam. Inter eos libros, quos Lutetia a Federico Morello accepisti, scio esse Catulli Epithalamium Graecis versibus expressum a Florente Christiano, id, cum forte adjuncturus sim novae huic Catulli editioni, una cum Scaligeri jambis Graecis, ex eodem et Tibullo expressis, vehementer velim integrum me habere, nactus enim hîc sum manu cujusdem descriptum, sed in quo desint quatuor versus. primum nempe hi tres: Jure igitur vincemur, amat v. c. Quare nunc a. s. c. v. Dicere jam i i. r. d. deinde paulo post ille: Hesperus e nobis aequales abstulit unam. Quatuor Graecos illos Florentis versus, qui his Catullianis respondent, si describi mihi, quod commodo tuo fiat, curaveris, magno me beneficio obstrinxeris. Melissus per literas quotidiano pene convicio a me petit, acceperisne Oden ejus de acidulis Sualbacenis, quam per Clusium tibi miserat. id, si tanti videbitur, significabis nobis, ne apud illum negligentiae
LUbet exclamare cum Ergasilo Plautino, Gaude. tantum boni tibi et rei literariae apporto. Vivit Florens ille Christianus. et frustra fuit solicitudo nostra. qua nos liberavit haud ita nuper Tuningus, quem in Gallias missum Academiae nomine credo intellexisti. is eum superesse adhuc, et Vindocini agere significavit per literas. Westphali illius libellum vidimus, et hominem ita Veterem ferendo injuriam invitas novam, et retundi tam insignem impudentiam publice intersit, elephantinum ejus corium levi sale defricandum tecum sentio, ut totus
Plura restabant, praesertim in Propertio, sed oppressit nos tabellarius. et haec alioqui pauca de multis, fortasse etiam nimis multa erunt. quicquid erit, liberrime velim judicium tuum scribas de his qualibuscunque; itemque an eam obtinere spem possim, ut nominis tui illicio vendibilior fiat nostra merx. Nuper etiam stilum exercere coepimus in Graecis. et mitto specimen, Epigramma ad Guilielmum Alibastrum (quamvis tertiam ejus nominis literam mutaverim in Carmine propter causam, quam vides) juvenem sane doctum, quum is mihi Oden perelegantem scripsisset, invitatus epistola, quam illi scripseram hortatu Richardi Thomsonis Anglobelgae (natus enim est Antwerpiae) adolescentis autiquas literas ac linguas non incuriose docti. Id igitur tale est.
Quod si gustus hic placuerit, alia propediem ejus generis mittam plura. nam nunc et tempus et charta deficit, ut vides. Vale ergo, et saluta quam officiosissime Dom. Lampsonium. Resalutat te Pater quam amantissime, qui in eo ipso articulo Haga redierat, quo haec scribebam, etiam mater, qui eum diem videre optat ac sperat ante extremos cineres, quo te videat. Sed quid? Jacobum Susium nonne Leodici esse audio? De Germanico ejus ecqua spes? Salutabis eum, si videris, perquam honorifice utriusque nostrum verbis, atque
CUm Guilielmus Barclay vir doctus, tibique intima familiaritate conjunctus, tuas ad se literas nuper mihi ostenderet, qua de me honorifica mentio erat, diversis et inter se contrariis affectibus animi mentem distrahi sentiebam. memoriam enim nostri nondum penitus ex animo tuo excidisse serio gaudebam: pigebat autem taedebatque lentitudinis et desidiae meae, qui te doctorem, et tanquam parentem alterum, tanto temporis intervallo ne tenuissima quidem scriptione adire sustinuerim. Ac de memoria quidem nostri plurimum te amo ac vehementer mihi gratulor. In diuturni vero silentii crimine quamvis me largiter peccasse negare non possim, tamen aliquid in humanitate tua mihi excusationis relictum est, praesertim cum ejus culpae non minimam partem fortuna sustineat. Jam alter annus prope orbem suum complevit, quum praestantissimi fratris mei decessus totam domum nostram miserrime afflixit. ac te quidem in magnam partem doloris hujus venisse sat scio. de me autem ut loquar, Musas omnes mihi iratas habeam, si interim diem ullum aut ab animi aut a corporis aegritudine omnino vacuum transmiserim. praeter enim quod acerbissimi illius fati injuria omnes studiorum meorum rationes penitus conturbaverit, nescio quae valetudinis incommoda etiam inutile corpus hoc, et sensus omnes, atque animum denique ipsum ita profligarunt, ut calor ille et vigor, qui meliori aetati huic conveniebat, pene totus in me extinctus sit. eadem corporis infirmitas in Galliam me comitata est, in quam me linguae discendae et morum formandorum studia nuper protraxerunt. magnam, certe amoenissimam ejus partem, quae ad Ligerim, jam vidimus. hoc tempore Lutetia Parisiorum me tenet, ubi adhuc paucos menses haerere, ac inde recta domum vorsoriam capere constitui. Tu si interim tribus verbis veterem disciplinae tuae alumnum compellare sustinueris, hic titulus accedet in numerum reliquis tuis benefactis, quae innumera in nos congessisti, quorumque adeo memoria tecum vivet in nobis, donec Deus nobis vitam dabit in his terris. Id spondere possumus, praestare fortasse non possumus quae vellemus, et quae te digna. sed accipies in solutum, ut spero, quodcunque damus exsolvendi voto. Vale, et me, quod facis, ama. Lutetiae Parisiorum. IX. Kal. Novembr. CIC. IC. XCVIII.
Francisci hujus Douzae elegiam ad Justum Lipsium, quam, cum publice exstare ignorem, hîc producere visium est.
ETiamne excusas? Tu vero saepe me interpella et appella, et pecca sine peccato ullo in hanc partem. peccato autem, imo beneficio. ita enim vere appello et censeo, cum a talibus amor in me declaratur, et tali via. Quid enim mihi jucundius, quam sentire etiam illic, et in eo otio esse, qui de literis et virtute bene sentiant, qui huc se dent, et in optimis studiis brevem hanc semitam decurrant vitae. Quid autem potius agamus, mi Niewenburgi, nos, quibus ingenium paullo magis ingenuum, quem etiam post pietatem in Deum, (prima enim semper illa cura) ita amas et aestimas, ut producere eum etiam in ora nostri populi velis, sagatum et nostra veste. Macte. Approbo, juvo etiam, et juvabo, si quid possum. De coloratis recte sentis, pullatos intelligit, et sordidatos. Itaque, si qua hîc mea censio est, malim vertere ad morem nostrum, die swarte, oste grauwe klederen. Nam atra vestis, nostris moribus, honestiorum est: fusca tenuiorum et pauperum. Alter loca Aedilem metuentia.Leewius noster vidit me, sed cursim, ut solet. semper ille amicum videre negotiosus est et occupatus. At tu quod amicitiam cum eo colis valde mihi gratum: et tibi fructuosum et jucundum erit. ita noti mihi mores et candor optimi, et sapientiae virtutisque amantissimi viri. Qui cariores nobis, quo hoc aevo rariores. carmen tuum vidi in libros meos de Constantia; velim cum otium est describas et ad me mittas. Vale et uxorem tuam amanter a me saluta: meque verum amicum tibi cense. Lugd. Batavor. III. Kal. Septemb. 1584.
DUas epistolas tuas mecum vicinus meus Duditius communicavit, et superioribus proximis diebus pagellam quoque Taciti tui, qua illum nomine
Hubertus noster diem, ut audio, suum obiit, ex aula, et simulac domum redii aegrotare coepi, necdum valetudine advusa emergere potui. Lecto igitur affixus et senectute ad omnia languescens, etsi ut volo esse nequeam, tamen cum anima exuperabo mea, ab humanitatis et benevolentiae officio non discedam, neque unquam opinipnem vel tuam vel ullius boni viri de me fallam. De te etiam omnia mihi polliceor, quae singularis et excellens doctrina persuadet, atque Constantia tu spondet. Quam vero istius libri lectio me delectarit, scribere non debeo, ne in os laudare videar. Thraseam, cujus mentionem facis, legere gestio, et te per quicquid possum oro, si typis est descriptus, ut mihi communices. Plantinus in amando Cratone indormit, et Dodonaeus, cui meo amicissimo studio in Regia locus honestissimus est concessus, cum seipsum everterit, et nos et totam aulam odit. Nihil quidem aperte in me attentavit: quae contra animi sui conscientiam sparsit, dum per nominis mei ruinam ad altiora gradum affectaret, cum ex omni memoria deleta, ut Christianum decet, cupiam, nunc quoque mitto. Ac cum te praesente et imperterrito animo Divinae voluntati committere ex literis tuis perspiciam, tibi hunc animum conservari, teque ipsum a Deo invicto his malis eripi toto pectore precor. De caeteris quaerelas cum spe atque cogitatione Providentiae Divinae pono, et meipsum ad ea ferenda, quae benignissimus Deus constituit, praeparo. Bene Vale. Wratisl. VIII. Octobris Ao. 1584. Jo. Crato a Crastheim Trium Imperatorum, Ferdinandi I. Maximiliani II. et Rodolfi Medicus celeberrimus. cujus vitam dedit Melch. Adamus in Medicis pag. 261. Lutheri per sex annos contubernalis, vid. Boissard. Icon. t. III. pag. 171. in juventute eum egestate conflictatum: et varias quaesivise conditiones patet ex Epistola Melanchtonis ad Johann. Hessum lib. III. Epist. 132. omnibus vero Eruditis ejus temporis celebratur. obiit vero IX. Nov. 1585. ita ut uno ante ultimum vitae anno haec epistola scripta sit. quae vero de Dodonaeo narrat, spectant Dodonaeum silium: nam licet et cum patre habuisse acres contentiones pateat ex Langueti Epistola XXVIII. ad Joach. Camerarium J. F. ubi interdictum dicit utrique, Re quid postea scribant: quod aegerrime tulit Crato. pater Dodonaeus, qui et Maximiliani et Rodolfi fuerat Medicus, jam hanc provinciam reliquerat, et aula exiens primum Coloniae, deinde Antverpiae Medicinam fecerat. inde A. 1582. in Academiam Leidensem concesserat. ubi A. 1585. obiit. vide Athenas Batavas in Dodonaeo, et Melch. Adam. vitas Medicor. p. 258. et Suffrid. Petr. de scriptoribus Frisiae Decad. XIII. 9. juniorem vero Dodonaeum intelligi hîc patet ex Epistola Clusii A. 1588. scripta, quae infra producetur, (unde et avaritia Cratonis colligetur) ubi de ejus ineptiis, et erga Patrem contumeliis agit. Cratonem etiam morosiorem fuisse discimus ex Langueti Epist. XIX. ad Camerar. ubi. dicit. Crato antiquum obtinet: nam non bene convenit ipsi cum omnibus. fuisse vero puriori religioni addictissimum ex ejusdem Languiti Epist. XXXIII. constat, ubi ideo non valde charum Rudolfo Imperatori fuisse conjicit. In mortis tempore videtur error irrepsisse in Melchioris Adami narratione: nam pag. 272. ait eum sexto et septuagesimo aetatis anno obiisse, et fu sse biennio minorem aevo Dodonaei patris: quare Vitium operarum esse puto, cum in initio vitae recte annos 66. vixisse dicatur. nam et Dodonaeus attigit annum octavum et sexagesimum. obiit vero eodem, quo Crato, anno 1585. licet Suffridus scibat, se audivisse mortuum A. 1586. sed deceptus fuit.
QUod sero ad tuas literas respondeo, potes ex eo cognoscere, me sero eas accepisse. Bataviae scribere.Lud. Carrionis, quem infandi criminis, et praeposterae Veneris suspectum faciunt multae Epistolae. vid. XII. CXLIX. et alibi.Stellionis meminisse potes, cujus vitam coopertam flagitiis, quae honeste nominari non possunt, quid tibi Cujacio Gellium, quem ipse summus vir cum veteribus codicibus contulerat. Inter caeteras emendationes deprehendit versus Menandri ex Plocio, a nobis olim Valentiae emendatos. Placuerunt Appioni illi. Quia editionemGellii novam instituebat, invidit eam correctionem autori suo, et ut eam sibi tuto attribueret, homo sagax et astutus, non solum folia, quibus illi versus continebantur, sed et totum quaternionem, ex quo illa pendebant, mala manu et unguibus Autolyciis divellit. Atque adeo stipitem Cujacium putavit, ut sibi tam stolido genere os sublitum non sentiret. Quid verbis opus est? Anno sequente, cum et ille et ego Biturigibus essemus, Cujacius Gellium suum ob nescio quid revisens, deprehendit furtum. Rem mihi communicat. Furem nominat. Jam ante aliquot menses bene cum illis non conveniebat. Arcesso hominem. Quid dicam, mi Lipsi? confessionem ab homine nihili extorqueo, ac quaternionem deinde. Vellem, inquies, videre, quod os esset homini? quod meretrici, si modo ullum habet meretrix. Ipse jam Lutetiae, Aurelianis, et Biturigibus maxima infamia flagrat. An expectas, ut et crimen nominem? Ita bene te amet Deus, ut tu nescis. Hinc sunt illa Aristarchea, quae ille in libris suis spargit, et linit objurgatione nostri, nomine suppresso. Sed cui illa Sphinx non obtrectatur? Cujacio, Pithoeo, mihi non pepercit. et tamen quae in Gellium habet, omnia pene a nobis, aut a Cujacio emendicata. Caeterum eruditio perexigua. fastus ingens. livor et obtrectatio supra modum. Si meruisset, vapulasset. Sed non est dignus Douzam, et Lernutium a me saluta. Vale, mi Lipsi, et eum, qui te tanquam oculos suos, ama. Datum Abenni in Pictonib. Kal. Novembribus Gregorianis. oo. IC. LXXXIIII.
POliorcetica tua, mi Lipsi, non prius amisi, quam protinus tota devoraverim. Siquid talium epularum habes, appone. Praesto est iterum conviva heluo. Tam brevi tempore, inquies, legere, est nec legere. Quid facerem?
Scalis apud Polybium, scito, si murus denum pedum fuerit, scalarum Sambuca, ita lego: Sambucae) sed quod, cum cataractes laxatus fuerit, trabs, funes, et cataractes Triangulum faciunt, et formam triquetram, qualis est Sambucae. Volscosque verutos nihil mutarim. verutos, contati, contati et sagittarii. pilata, rimata juventus Ennio. verutum est hastile, veru praeferratum. verutus miles, Sudeto nunquam animum induecre potui. Est enim Sedetum, non Sudetum, vox hibrida Graecolatina ex Sedibus: Sedes stativa constitutionibus imperialibus, et alibi. Inde Sedes. Leodium et Leodicum utroque modo dicitur, ut Turonium et Turonicum. Sed Leodium rectum est. et quidem frequentius et usitatius docet Gallicum idioma Liege. Nam Galli mei vocalem I ante alias vocales non vocalem, sed consonantem faciunt, et exprimunt per G. Simia, Singe. Commiatus, conget. Servientes, Sergens. Somnium, Songe. Leodium, Leudium, sunt Die leut: Leudes in jure feudali. Leodium tam ager, ex quo functiones a colonis praestantur, quam coloni ipsi. Homines scis vocari in jure, et Leodium est hominium: Sed posterior barbaries dixit Leugium, et Lygium, ut inveni scriptum: quod aliter dicitur homagium. et scis, quam frequens sit Feudum datam in ligium. Sed inepti Practici, putant interesse inter hominium, sive homagium et ligium. Sed non in hoc solo nugantur. Leuzium seu Lyzium memini etiam me legere et sane Leudium sive Leodium, est ager et homines dati Episcopo Tungrensi, nisi fallor. unde vicus S. Lamberti matrix totius Lcodii vocatus est, et ipse Leodium. Neque novum est tam gentem, sive agrum, quam metropolim eodem nomine censeri. Nos igitur Galli vocamus Liege, vos Luik, nos a Leodio, vos a Leodico. utrumque D ante I, in G mutandi, Leugium, et Lygium, pro Leodium, ut
Clogio, qui Clodio, Pharamundi filius. Sic Latinis Servius, Sergius: Majus, Magius. Ludovicus non videtur a Lewt: neque sane verum est. Nam dicebatur Hlodowin: pro quo Clodio, et Clodoveus. Jure diversis capitibus idem nomen fuit Hlodwin, Chlodioni filio Pharamundi, et Hlodoveo primo regi Christiano: et omnes a Latinis dicti sunt Hlodowici. Theodebertus, Theodewaldus, Theodoricus, ab illo Deo dicti, unde Theutones Mercurium esse scripserunt. si nugatus sum, da veniam, mi Lipsi, et me tui amantissimum ama. Vale. XVIII. Kal. Octobris Juliani, die aequinoctii.
GAudeo munusculum nostrum ita tibi gratum fuisse, ut tuae literae mihi. Mitto et aliud tibi, cujus gratiam. habe Douzae juniori. Ego enim illum foetum exposui: ille sustulit: ut non crepundiis ullis, sed Douzae beneficio agnoscendus sit. De illo priore nihil aliud dico, nisi me in diem expectare tot adversarios, quot in literis sunt genera
LUculentissimum opus tuum de Militia Romana una cum literis tuis nunc primum ex Zelandia reversus accepi. Lectio non est paucarum horarum,
TAndem nostrum opus tibi mitto. Si quantum mihi licuit per typographorum cessationem, illud longiore lima cruciare voluissem, fortasse emendatius et melius prodiret. Sed illa cessatio non operi meo, verum commodo Typographi dabatur. Itaque per me non stetit, quin citius lucem videret. Nam profecto ex tam longa mora maturiorem foetum quis sperare posset? quod si non accidit, ilicet, ut haec ferunt tempora, ad obtrectationem senestram patefactam video, sed Marrucinis, non tibi, a cujus candore veniam expecto erratis nostris, ab eruditione autem melius judicium, quam a fungorum latratibus. Dic igitur, mi Lipsi, quid tibi judicii sit de hoc partu nostro, quem pene expositum tollere non piguit. Totus horreo, tremoque, dum illum judicio tuo subjicio. Sed gratissima erit censura tua, quaecunque tandem futura sit. Vale, mi Lipsi. III. Non. Febr. CIC. IC. XCVIII.
OAdmiranda tua, mi Lipsi, quibus accedat et liber ipse, ut nulla sint imperii Romani, nisi cum libro tuo. Plane in me expertus sum, quod
frumentatione, et aliis, egone, magne amice, post te? et qui a te omnia? cui omnia talia debeo? Non ita insanio. Hoc faciunt stulti quidam, quos quotidie experior, quibus Sol non satis lucet. De Soliis balneorum possunt quaedam praeterea afferri, sed a te melius, quam a me: et praeterea indigent deliberatione. Nam multa in his requiro, qui haec tractarunt: et hac in parte non parum tenebrarum est in Vitruvio. Itaque, quod ille dicebat, advocationem postulo. Illud te tamen non dubito melius facturum, si carmen valentiam virium, quo nomine citata est a Stobaeo, cujus diligentia carmen illud superest. Scis quam multi sint susius olim contulerat. Si quid, summe et carissime Lipsi, me juvare potes, benignus imperti. Stellio habuit idem exemplar scriptum, quia isthic obiit, potes ab heredibus nancisci exemplar, quod ille fucus (ita expertus cum sum) cum Gemblacensi contulit. Nam fieri non potest, quin ille notarit, quae Susium fugerint, ut solet. Depravatissimus est ille scriptor in libro quinto, cujus lituras non nostrum est tollere, qui melius morbos, quam remedia novimus. Tu nos juva, aut a te aut a libris scriptis. Vale
ACcipe
Respondet Lips. Cent. ad Gallos Epist. LIX.
ESt mihi prae manibus Chronicon Eusebii, stabulum Augiae, quod exhaurire non possumus auxilio ejus codicis, quo nunc utimur, scripto ante annos CCCCXLVI. qui ut mihi praeiverit et ad pristinum ordinem restituendum, et ad aliquot menda tollenda, tamen adhuc in trivio relinquit me: neque quo me vertam scio, nisi alius melior codex oblatus, et mihi dubitandi omnem caussam tollat, et Eusebio saluti sit. Audio penes te esse optimae notae Codicem, cujus maxime fides tibi explorata sit. Ejus usuram menstruam tantum a te peto: et quidem ita peto, ut jam me impetraturum non diffidam, siquidem in tua potestate est. Adeo mihi persuasi eorum meum usum esse, quorum mancipium tuum est. Oro te igitur, siquidem penes te est ille liber, mittas Christophoro Rafelengio nostro. Si non mittis, argumentum erit te non habere. Si habes, spero me habiturum. Vale. XVI. Kal. Augusti. CIC. IC. C.
EUsebium tuum una cum literis et Panegyrico accipio in ipso momento, quo tibi respondeo. Nam mulier, quae attulit a vobis, iterum e vestigio ad vos cogitabat. Non me fefellit fiducia amicitiae tuae. Itaque et de Eusebio, et de Panegyrico gratias magnas tibi, o virorum unice, et mihi carissime. Non diu retinebo tuum Eusebium. Conferre tantum volo. et, quantum conjectis in illum oculis judicare possum, est geminus illius, quem habeo prae manibus, geminus omnium, quotquot vidi. Aut ab uno homine descriptos, aut a multis de compacto censeas. quot satis mirari non possum. Magna injuria est editionum in illum auctorem, cujus errores dum tollere volunt, turpius aliquando hallucinantur, quam ipse. Putamus nos ipsum pristinae formae, aut proxime ab illa, restitusse. Nam quin multum nocuerit illi temporum injuria, id vero negari non potest. Sed certum est, et ipsum tempori, et tempus ipsi nocuisse. Exemplar, quo utor, ut titulus indicat, scriptum fuit ante annos CCCCXLVI. Tuum non multum abest ab eo aevo: et denique quotcunque vidi. Panegyricum tuum statim compingendum misi, ut quum habuero, illum devorem. Tui Senecae dignam te apud summos viros Galliae et Germaniae spem feci. Ille superabit, certo scio, et spem et vota nostra. Vale, mi Lipsi, et te literis et nobis Deus opt. max. servet. Ego post quatuor dies meum LXI. natalem inibo, integer omnibus officiis corporis, omnis ambitionis fugax, solos probos ambiens. Iterum vale. Pridie Eid. Augustas. CIC. IC. C.
NOn tibi concessissem, ut prior me compellares, si in mea potestate esset, tam crebro ad te scribere, quam in mea manu est, te animo videre, quem nunquam oculis vidi. Itaque quia prohibemur commercio etiam literarum, nisi qua furtim licet, quod possum, hîc facio, ut tecum absente absens loquar, et te intimis medullis amplectar. Quod toties optavi, id cogor omnino desperare, ut te videam his corporis oculis, quem illi mentis toties mihi objiciunt. Speraveram semper beandam fore senectutem meam, ut ante ultimum commeatum hoc bono fruerer. Aliter credere cogunt, ut video, aetas, tempus, res. Ilicet actum est de optimo maximo votorum meorum, nisi urgeo illam Deam, quae ultima de superis reliquit humum, et homines ne in extremis quidem descrit: Libenter mihi permitto, ut illa mihi blandiatur, quoties non aetatem, sed valetudinem meam respicio, quae ne juveni quidem melior, aut firmior optanda, aut speranda est. Tentata quidem est illa diebus brumalibus superioribus aliquo languore, quem morbum vocare pudet.
NOn ad te solum pertinet Pompeji Lampugnani edidit collationem notarum J. Lipsii in Tacitum, cum MS. Codice Mirandulano Bargonii 1602. cui Lipsius opposuis dispunctionem Codicis Mirandulani. vid. Fabric. Bibl. Lat. supplem. 1. pag. 754. Alter, de quo Scaliger queritur, videtur esse Car. Scribanius Jesuita, qui dirum et horribilem, et simul stultissimi ingenii foetum edidit, Amphitheatrum honoris, de quo mox Epist. 248.
VEstalia tua accepi. In illis non languorem illum animi tui agnovi, quem tu quereris in corpore. Legi soluta adhuc praeter morem meum, qui libris non nifi compactis operam serio dare non possum. Bonum hoc fuit impatientiae meae: neque poenitet eam operam mihi suffuratum esse, qua postea otiose fungar. Nam praecipitationis meae duplex vis eo me impulit, discendi, et tibi respondendi. De fructu, ipse videro: de eo, quod proponis, primum assentior tibi, Pontificem. neque est error, sed hallucinatio, quum praeter scientiam nostram aliud dicimus, aut scribimus. deinde de libris Sibyllinis Prisco, non Superbo oblatis, palam est verum esse. Atque illa sunt levia: quae non nisi magistellorum est Draco ibi est Satanas Apocalyps. XX. 2. vide quam dissimilem sententiam facit illi, quam vulgus sequitur, unius voculae vera interpretatio. Pulchrum sane, inquit, auspicium functionis, ab igne scilicet, cui Draco praeest. Noveram Virgines Vestae et Junonis apud Achaiae Aegium, et Apollinis apud Delphos. Ipse est interpres sui eo loco, de quo supra, ubi de Igne Gehennae locutus, quem ait Vestales ipsas curare, postea agit iisdem fere verbis de Aegio Achaiae, et de Pythia, quae erat Apollinis Delphici sacerdos virgo. Caeterum gratias ago et muneris luculenti, et tui in me animi, cujus fidem mihi facis quotidie. Acciperes et a nostro Musaeolo aliquid, si per Typographos liceret: saltem Eusebius meus, qui misere cupit evadere, non erubesceret apud te partes nostras obire. Sed omnium nostrorum Typographorum opera occupata est. Expectandum igitur mihi, quando vacabit illis. Tunc et mea statio erit, quam semel nactus nunquam ab alio mihi praeripi sinam. Vale. XII. Kal. Septemb. CIC. IC. CIII.
Ate quidem multa, a me nihil. Quantum enim cessem, vix sentio, nisi quum aliquid novi a te prodire video. Tunc mihi ultro supplicium do,
Casaubono, qui neque cessare potes, neque sine fructu laborare. Ego non possum foras extrudere meum Eusebium, quem ante triennium paratum habeo. Is in praelo uno, tanquam in pistrino misere cum tironibus et novitiis operis conflictatur: neque spes est ulla, ut maturius prodeat, nisi boves ad cursuram exercere me postulem. Adeo lenta est opera eorum, ad quos tanquam ad metalla miserum opus meum damnavi. Si posset illius ergastuli clatra refringere, esset qui te remunerarer, siquidem opis est nostrae aliquid proferre dignum praeclaro tuo munere. Ego veno non ita insanio, ut sperem me parem gratiam referre posse. Satis est, si aliquam possim. Interea dum tuus Seneca prodeat, tuis Stoicis me imbuam, ut neque imparatus, neque
SI meis literis tuas elicere possem, non parcerem scriptioni. Saepe subit de tuo silentio queri: sed et de meo non minus justam tibi querelam relinqui video. Prior ego et crimen fateor, et supplicium ultro do: quod ingenui animi facinus si tibi acceptum fuisse sensero, magna solicitudine me liberatum existimabo, quae me quotidie angit, nec me compotem mei esse sinit. Audio quosdam me dicere auctorem
HAud diu est, mi Lipsi, quum ad te literas dedi. Eas communis nostrûm amicus accepit, quas non dubito tibi recte curatas fuisse. Si non misit, non melius meruerit de me, quam quum credidit me famosum epigramma in te scripsisse. Tam praefracta credulitas expressit a me querelam, quam illis literis exposui. Quare actum est de me, si ut in omnibus tibi cum eo convenit, ita in hac re ab eo non dissentis. Melius mea ex meo ingenio, quam ex alieno judicio aestimaveris. Nihil enim minus decet, quam et me famosa scribere, qui scripta maledica pejus angue odi, et tibi aliquid temere persuaderi, qui de Constantia scripsisti. Vide, amabo, ne tantam injuriam et tibi et mihi facias, quem ab hac calumnia satis et propensus amor in te, et magnifica de te tuisque scriptis praedicatio liberare potest. Ego quod genus istud scripti sit, nescio. Nondum enim in manus meas pervenit. Tantum abest, ut ullus pruritus mihi incesserit famosa scribere, ut ne oculos quidem meos illius Arnaldus Pontacus, Episcopus Vasatum, olim puero puer mihi notus, et studiorum socius, suum mihi misit, neque diu postea in vivis fuit. Hominis optimi et doctissimi vicem doleo. Librum adhuc non inspexi, propterea quod statim compingendum tradidi. Quantum ex primo oculi conjectu judicare potui, diversa via in eodem argumento grassati sumus: ille optime, utinam ego non male. Vale. Lugduni Batavorum.
QUum in duplici cura essem, quod et tuarum literarum desiderium impatientius ferrem, et cui meas ad te darem, invenirem neminem, tuus divinus Seneca una cum tuis amantissimis literis mihi redditus est, quo non solum ab illa solicitudine conquievit animus, sed etiam in veteri sententia de tuo in nos amore confirmatus est. Quantum enim de hoc gloriari et triumphare soleo, tum ego mihi conscius sum, tum sciunt ii, quibuscum magnum usum necessitudinis habeo, qui non minus libenter me a te amari audiunt, quam ipsi testes sunt, quanti ego amicitiam tuam facio, quam felicem me eo nomine praedico: ut ad tantae felicitatis cumulum nihil mihi praeter conspectum tuum deesse putem. Sed quum cogito curriculum aetatis meae, quam longe post me carceres reliqui, quam prope a meta absum, quam inexplicabilis sit negotiorum ratio, quae nos in tam brevi intervallo disjungit, tum nihil acrius animo meo subit, quam tui videndi desperatio, quam in diem perpetua tui cogitatio augere solet; sed et ei ex lectione tuarum postremarum literarum maxima accessio facta est, quum in illis tam clara tui amoris vestigia videam, ut ingratissimus hominum vivam, si non meminerim, infelicissimus mihi videar, si priusquam ex hac vita migrem, te non videro. Omnes quidem tuae literae ejuscemodi sunt, ut ab illarum lectione et melior, et laetior discedam. Sed istae ultimae nescio quid praeter illas superiores habent, quod me magis affecerit. Si senectutis hoc vitium est, malo equidem hoc vitio uti, quam illo sensu carere, quo mihi beatus videor. Tuus Seneca nunquam discedet de latere meo, postquam a librario compactum accepero. Quod nulla Caroli Scribanii, sub nomine Clari Bonarscii, est liber, quo sine ullo sale et elegantia, collectis sine ullo judicio undique centonibus, et conviciorum congerie in Scaligerum, Casaubonum et alios viros summos invehitur Jesuita, quasi Cerberus ex inferis demissus. vide de eo praeter citatos a Vinc. Placcio in Pseudonymis n. 440. plura in Epistolis Gallicis ad Scaliger. lib. III. 89. pag. 508. Confutat. Fabul. Burdon. p. 184. et seq. et Velscri ad Scalig. Epist. XL. et in Sylloge Epistolarum a Cl. Matthaeo editar. CXXVI. et seqq. CLIV. et CLV. Amphitheatrum Horroris vocat Georg. Remus in praefat. Ad Bartholomaei Fontii opuscula.Burdonium vocant? Ne ipsi quidem caussem sciunt! Melchior Guillandinus Silesius, praefectus horto Patavinae Academiae, homo majore arrogantia incertum, an barbarie, quum ab Ant. Vincentio Pinellio audivisset, suum de Papyro librum a me non probari, et aliquid a me, in illud opus scriptum fuisse, neque quomodo de me supplicium sumeret rationem ullam inire posset; Antonius Riccobonus succurrit illi. ostendit libellum Lilii Gyraldi de Poetis recentioribus. in illis Julius Caesar Burdonius primum, deinde Scaliger vocatus fuisse dicitur. Ergo, qui Burdonius prius vocabatur, insititius est Scaliger. Quid designarunt? Fingunt codicillos Academiae Patavinae, quibus Pater meus Julius Burdonius in doctorem promovetur. Eas literas in amicos spargit, illarum exempla in multorum manus pervenerunt. Ego quoque penes me habeo. Tepebat tamen mendacium, nisi insolentissima bestia, inscitiae foetura, Rob. Titius, qui tecum nomine Lampugnani manus conseruit, iterum illud pene extinctum excitasset. Habes fabulae argumentum. Jam illae literae eo anno Patrem meum in Doctorem promovent, quo Pater erat in Liguribus Taurinis major annorum XXXVI. Praeterea an Patavii fuerit, neque negare, neque autumare possum. Hoc unum scio, neque illum, si fuit, diu fuisse ibi tuto potuisse, neque alibi literis, quam Ferrariae, et Bononiae operam dedisse. unde ergo Burdonii nomen Lilio? Pater meus vocabatur a Burden, cujus dynastiae non ipse, sed patruelis ejus Michael, Bonifatii filius, dominus erat. neque alio nomine Italis, quam illo notus fuit. Vocabatur enim tonsus a Burden. Quid ergo hîc dicent? Quid tu censes? An satis justam caussam esse, cur Julius Scaliger non sit Julius Scaliger? Sed illi hominum generi nunquam verum dicere contigit. neque sane fas erat illis in tam horribili scripto veritatem propitiam esse. Expecto Scaliger Elenchum Trihaeresii, cui Serarius respondit. omnia Serarii, Drulii et Scaligeri de hoc argumento scripta collegit, et edidit Vir Clar. Jacobus Triglandius A. 1703.Serarii parilem vomitum. Non tamen mihi movebit stomachum. satis confectum puto illo gladio, quem ut in illum stringerem, illius arrogantia, illius societatis domestica, fecit. Sed plura in Clavium in editione Eusebiana, quam ignavissima mancipia, quibus illam credidi, morantur. Indignum quidem facinus, sed levius fiet patientia. Vale. Lugduni Batavorum. Idib. Octobris CIC. IC. C. V.
RArius ad te scribo, quam volo, imo quam opus est. Sed quibus recte meas dem, non sunt in nostra potestate, ut vota nostra. Finge tamen plures me ad te scribere, et quum unas accipias, omnes in unas concurrere. Certe qui te videre pluris aestimaret, quam montes auri possidere, eum, quia hoc non datur, saltem te pluries per literas posse convenire, in maxima id felicitatis parte ponere neque tu dubitare debes, neque meum est juratum affirmare, quum de mea fide non dubites. Liber tuus de Lovanio ad me missus non tam memoriam tui refricavit, quae semper recens est, quam beneficia tua in me, quae jam plurima sunt, auxit. Tam enim mihi carus est, quam si a te missus. Vouwerii enim tui ac mei munus est, a quo una cum effigie tua accepi. Eam statim cum ejus elogio, tuo Senecae, a quo nunquam discedo, agglutinandam curavi. Librum aperienti statim occurrit libri pater, et ejus, qui misit mihi, ex altera parte amoris in te et pii affectus singulare testimonium. utroque tam afficior, quam et te et illum amo. Is monuit me de sacro libro, qui in me comparatur, de Burdonii fabula, de qua tibi nuper scribebam, quum tibi de tuo Seneca gratias agerem. Certe multum in maledicendo occupatos esse oportet, qui quum non habeant, unde veram accusationem instruant, a fabulis praesidium conquirunt. Bene est, quod nihil mihi, objicere possunt, praeter fabulas. et bene mecum agetur, si quod ipsis maximum telum ad me conficiendum videtur, id plane futile est, et quod in eorum infamiam potius, quam meam vertet. Sed unde ea odii caussa, ut primum Amphitheatro me ineptissimis versibus traduceret? Siquidem traduci potest, quem Sycophantae allatrent, et non ipsi potius traducuntur. Toti sumus in expectatione illius scelerati libri, cujusmodi non aliunde, quam a sceleratis proficisci potest. Sed, ut ab Hieronymo dictum memini, difficile est evitare maledicos, nisi ei, qui non scribit. Itaque novum non est haec in nos cudi. Socios habemus hujus fortunae homines extra omnem aleam positos, et si non alios, te saltem, qui omnium instar es, hujus injuriae participem habere non infimam laudem puto. Prodibit enim et in te, ut audio, liber, cujus lemma, quod solum vidi, abominor. venimus, mi Lipsi, ad summum dementiae, impudentiae, atrocitatis. Hodie scribere, nihil aliud est, quam aut contradicere, aut maledicere. Sed
ETsi eram jam dudum studio incredibili incensus doctrinae, eloquentiaeque tuae, ornatiss. Lipsi, quam ex tuis scriptis esse in te singularem animadverti, tamen postquam ex sermonibus quorundam, qui te penitus norunt, intellexi, te non magis esse bonarum literarum peritum, quam syncerae religionis studiosum, dici non potest quantus ad amorem erga te meum cumulus accesserit. Est quidem egregium, magnaque laude dignum in optimarum artium scientia excellere, quod tu cum paucis sane aliis hodie facis: sed quando ista literarum humaniorum professio conjuncta est cum vera pietate, tanto pulchrior atque amabilior videri debet, quanto sanctior est Deoque charior. Et si praestare caeteris hominibus videntur illi, qui sapientes doctique judicantur, tum his, si profani fuerint, multo quidem magis praeferendi sunt, qui cum multiplice eruditione religionem puram conjungunt. Itaque te non tantum laudo, Lipsi, atque admiror propter istam insignem, qua abundas, scientiae supellectilem, sed etiam amo propter hanc communem, quae mihi tecum intercedit, quaeque omnes amoris in se causas continet, piae religionis professionem. Perge vero te ipsum, tuamque civitatem luce literarum ornare, literas pietate illustrare: ita eris non modo eruditus, et ornatus, et domi forisque celebris, sed vere beatus atque immortalis. Ineptum me forsan, nimiumque audacem existimabis, qui isto ad te scribendi genere usus sim. Quis enim ego sum, qui scribam ad Lipsium, ignotus ad ignotum, barbarus ad Atheniensem, tinctus leviter literis ad principem hujus aetatis literatorum? Sed tu pro tua humanitate ignosces audaciae meae, quam nulla certe levitas, sed amor quidam, tuarumque virtutum admiratio impulit ad scribendum. Quanquam enim ipse parum certe ingenio aut eruditione valeo, tamen viros doctrina, scientiaque praestantes, qualis tu es, amo, et illis similem me esse cupio, etsi id futurum esse aliquando sperare non audeo. Quod sit enim genus professionis nostrae non ignoras: scripturas interpretamur, patrum antiquorum scripta et commentarios evolvimus, cum adversariis litigamus disputando ac scribendo. Hae occupationes, haec studia nostra sunt, ut quidem vix liceat artium liberalium magistros attingere. Tamen his negotiis quantum omnino possum temporis suffurari, id totum legendis bonis authoribus impartio: et tuos sane elegantissimos libros jam dudum incredibili aviditate devoravi. Ede porro plures ingenii tui pulcherrimos foetus, ornatiss. Lipsi,
Abrahamus Mylius Delphius, est juvenis doctus, modestus, pius: is apud nos biennium studuit bonis literis, et jam patris sui literis domum revocatus charissimam sui memoriam nobis relinquit. Eum ut tibi commendem nihil opus est, cum ejus ipse potius apud te commendatione indigeam D Drusium saluta (quaeso) a me: is a te mihi salutem hyeme superiore dixit, quod me nunc etiam fecit audaciorem ad scribendum. Vale, Clariss. Lipsi Cantabrigiae, pridie Calend. Junias, juxta Calendarii veteres rationes. Anno 1585. Whitakeri vita est apud Melch. Adam. in vitis Theol. Exter. pag. 163. egregie vero deceptus fuit hic veritatis Euangelicae assertor, qui de religione Lipsii tam prolixe hîc censet, et adhortatur. ardorem in puriora sacra summum semper praetulit, et omne fere tempus impendit contra Campianum, Sanderum et Bellarminum scribendo et commentando, quod et hîc indicat.
SUm in aere tuo, clarissime Lipsi, nec possum sperare unquam me emersurum. Itaque faciam quod obaerati solent; colam te, eritque apud me honorifium perpetuo nomen tuum, ut semper quidem fuit, si verum fateri volo: sed nunc multo magis tuus sum, tanto tibi obstrictus beneficio. Libros de Civili doctrina tuos legeram prius, et multis legendos commendaveram. miratus sum lectionem et memoriam infinitam, artem exquisitam, judicium accuratum, totum opus divinum et dignum Lipsio: omnes tu quidem in hoc argumento post te relinquis longissimo intervallo. Pertexe reliqua, ut nihil desit open tam egregio: nisi enim tute opus hoc perfeceris, ausim jurare, non facile futuros, qui te his vestigiis insequantur. Mitterem ego vicissim ad te meum aliquid, nisi nollem mea scripta legi adoctissimis, et tui similibus Pudet enim me mei, quoties de tantis Viris cogito, et edidisse unquam aliquid poenitet, praesertim reliquisse posteris tam multa infantiae meae indicia.
Eversfeildius, ei ut faveas a te peto majorem in modum. Est honestus et literatus, et peregrinationem cogitat non curiosam, sed studiosam. Superest ut desinam tibi molestus esse, petamque a te veniam hujus importunitatis. Vale. Cantabrigiae e Collegio D. Joannis Euangelistae: 4. Idus Octob. 1590.
QUae res, mi Lipsi, caeteros ad officii munus impellit, ea diuturno meo silentio caussa, caputque extitit. altum, inquam, otium, quod initio non laboris taedio, sed negotii inopia constitutum, jam nunc ex. consuetudine tantum non mihi in naturam vertit. Quin vide, vix etiamnum ab animo impetrare possum, ut secum in gratiam redeat. Serio loquor, et voto meo sequius. Tantum mihi languorem improba Siren desidia attulit, ut ad rem seriam ac severam ne cogitatione quidem assurgere valeam. Nihil tu quidem jacturae facis, quod careas insulsis, et sine omni gratia meis literis, verumtamen is honos est homini ingenuo meminisse officium suum. Ea gratia facere non potui, quin haec incondita potius ad te scriberem, quam ut exaedificare pertenderem inchoatam ignaviam. Ita meritum est tuum, Lipsi ornatissime, ut nullum officii genus adversum te sine piaculo praetermittere possim, nedum hoc literarium, quod et mihi abitum paranti injunxisti, et ego accuraturus recepi. Rerum novarum nihil ad te scribo, satis id faciet Douza tuus, cui ea cura, scio, curae est. Selectarum Epistolarum editionem a te maturari intelligo. amabo te, mi Lipsi, quoniam jampridem mea caussa velle coepisti, perfice, quae tua est humanitas, ut tui in me amoris symbolum inibi aliquod compareat.
Vale. Datum Londini 8. Cal. Octob. oo ICXXCV.
Mihi vero epistola tua grata, laeta, si a te ulla: ipsum meum Baudium, candidum, purum neque nos animi, neque stirpis egemus. Famae caussa me pudet, circumferri hîc epigrammata magnis auctoribus in me vulgata: neque assentior, imo vero vultu et scriptis amolior ab iis et detestor. Heu literae! itane verbum illud vetus, Christophoro Harlaeo, quem et ex litteris olim novi: et quis non ex dignitate et virtute patrem? hunc revereor, illum amo, et in occasione audacter scribe. Douzae nostri mors mihi tristis,. veteris et candidi, id est, tui similis amici. sed fata viam pergunt, nos consequemur, brevi fortasse in illa meta. Honestari mortem ejus tua quoque laudatione, mihi praemia haec sunt, ut ille ait, mortuorum. Symmistes in hoc sacro essem, si adessem. Quod superest, me ama, quod tibi facio Romana et prisca fide. Vale, mi Baudi. Lovanii VI. Idus Febr. CICICCV.
P. S. Haec epistola tibi scripta esto, et moneo etiam ne quid tu illic invidiae habeas a tuitione mei. Deo et mihi curae erit. confide.
SEmper apud omnes praedicabo, nunquam satis digne animo complectar naturae tuae bonitatem, qui Sebastiano
Stripe. is per aliquot menses usus est nostro convictu, cumque hinc in Gallias cogitaret, inde ad vos, plures ei epistolas itineris comites et amicorum conciliatrices adjunxi. non opinor eum adhuc Lovanii fuisse. Sensi semper, quod te pariter sentire video, nimirum pertinere ad majestatem existimationis tuae (sic enim loqui debeo sine specie adulationis) non ignorari abs te, quid principes fama et re viri de quibuscunque ingenii tui monumentis opinentur. Mihi quidem Divesne prisco natus ab Inacho, Nil interest, an pauper et infima de plebe, ut obiter liceat mihi Horatio advocato uti. Monita tua et exempla ad civilem doctrinam avide Casaubonus iterato spem maturi adventus nobis proponit. Hîc verum execrari cogor haec infanda et infausta bella, quibus efficitur, ne simul possint notas audire et reddere voces, qui animorum foedere, et sanctissima studiorum communione tam pulchre inter se cogruunt. Ego sane ardeo cupiditate incredibili tui videndi, quem ignem sola mors finiet. Nolo me componere tantis nominibus, tamen illud consecutus videor, ne hunc hominem indignum vixisse tua disciplina posteri unquam arguere possint. Etsi enim a publica scripturiendi febre manum abstinemus, tamen (si communis fama vel Paulum Merulam notari. Vid. Epist. CLXXXVIII. et CXC.Douza, jubebat nos optime sperare. Sed nosti quam lenta materies fuerit, et re forsan expertus es. Si non aliter ratio nostri habetur, ego mihi probe videro. Plura vellem, sed urget tempus, ut finiam. Vale, vir in aeternum mihi observande. Datum Lugduni Batavor. IV. April. CICICCV.
FRancofurtum appulisse te, mi Plantine, valde nobis gratum, et absolvisse difficillima viarum, non sine periculo tuo, tamen sine damno. Deo magno gratia sit, qui porro te servet. Apud nos adhuc recta. valetudo etiam melior, quia paullatim magis magisque ingenium morbi mei nosse incipio, et illi servire. Volo quae Deus vult. sed optarem hercle semel defungi tam moroso domino et molesto. estne illic medicorum aliquis, qui me vindicet. vix puto. moram desiderat haec cura et tempus, et patientiam, saluberrimam medicinam. Epistolas edimus, sed centuriam saltem primam, ad periculum judiciorum faciendum. et simul ne quid inseramus ambiguum, aut quod invidiam scriptori pariat sive discrimen. Typographia tua absentiam domini sentit. vivit quidem, sed non viget, et sentit vicinam hiemem. Adamus inter operas uxorem duxit, nuptiae celebratae here. Sed heus de Epistolis, quid censes? cui dedicamus? Ego ad Leeuwium nostrum ibam, nisi tibi aptior aliquis in mente. P. Bizarus Sentinas origine, Plantinianis typis edidirat jam Historiam Genuensem 1579. et Persicam A. 1583. in Dedicatione Hist. Persicae ad Augustum, Ducem Saxoniae, et Electorem, se jam decennio fuisse adscriptum in album Domesticorum Ducis scribit. Per Angliam vero Belgium et Saxoniam vagam egisse vitam, et procurante Langueto in familiam Electoris adscriptum, docet vitae Langueti auctor Jo. Pet. Ludovicus pag. 155. Italica sacra permutasse cum Protestantium inde credibile est; nec enim Languetus aliter commendasset, nec Elector inter suos adscripsisset: nam admiratus ejus eloquentiam expostulat cu Ph. Sidneio Epist.Petrus Bizarus apud nos fuit ante dies paucos. deposuit volumina
David sonius statim recta Brielam, ut militem inducat. inde in Valacriam. Heu nubes, nimbi, fluctus! qui vereor, ut aetatem exagitent hoc mare. De navibus Anglicanis mira et magna hîc fama. LIV. instructas ab ipsa Regina; adjunctas XVI. alias a privatis hominibus: omnes mirifice adornatas commeatu, milite, tormentis. Divisa classis bifariam dicitur. pars petiisse Indias, pars resedisse in nostro et Hispanico mari. Ipse Antonius, verbo Lusitaniae rex, adjunxisse se certe dicitur: fuga scilicet e Gallia elapsus. O Mysteria magnae Matris! quae aliquando protracta ex illis adytis videbunt lucem. In Flandria fames jam erat, et Antverpiae penuria. sed sublevabuntur (certo id comperi) a nobis, qui liberum commeatum nautis dedimus
Moreto, vel Beysio credo, qui susciperet partes Plantini. Nam Raphelengius, etiem gener jam. Leidae diu vixerat.Peresio et M. Barone amicis nostris: Idem de Prunio et Ortelio jubeo, si vides. Vale Lugd. Bat. postrid. Non. Octob. CICICLXXXI.
TU tantus, mi Lipsi, ut non possis vel in Europa tota celari. nos siquidem ab hinc jam aliquot diebus litteras accepimus, te Amsterod. navem conscendisse Emdam, ubi lactor te appulisse, uti litterae tuae desideratissimae 28. Sept. scriptae et a me hodie 27. Octob. receptae testantur. utinam cum bona Deo valentem te advenisse propius brevi cognoscam. In sequenti folio curaveram ante aliquot dies describi quae vides. Idem Nic. Oudaert iterum postea scripsit Rmum Machliniensem nihil magis cupere, quam ut te liberum reddere queat etc. Idem verbis significavit Torrentius nostro Dresselero. idem prius fecerat scriptis ad me litteris. Brughelius gavisus est admodum, cum ego illi nuper scripsissem, te appropinquare. Sororius Back, nunc Vicarius Venatoris maximi, et a Principe Parmensi commissarius generalis venationis, hodie mihi adfuit in jentaculo domi nostrae, dixit, se vehementer cupere te alloqui, atque ea de re habuisse sermonem cum suo Domino de Vertin, summo Venatore, qui pollicitus sit illi omnem securitatem se impetraturum ab ipsomet Alexandro Principe. alii plurimi, qui ambiunt tibi gratificari quacunque in re, tu modo, judica quid factum velis. O utinam huc usque possis excurrere. nihil tibi prorsus deerit. cubiculum paravi tibi commodissimum sub illis supernis, ubi aliquando dormivisti: ego namque auxi et clausi, beneque munivi asseribus inferiorem illum locum: habeo frumentum, siliginem, molendinum, furnum, apparantur omnia nunc domi. habeo Vina, Cerevisias optimas, Carnes salitas, Gallinas ponentes aliquando ova recentia, hortos, necessaria externa omnia et, quod te non nescire scio, animum tibi prorsus addictum. Proinde vide tu, et dispice, quid tibi faciendum sit, atque perscribe. non tardabo, quin statim quicquid judicaveris effectum reddere coner. neque puto te quicquam petiturum, quin illico tibi concedatur. Quod si velis et possim, ad te ipse veniam, aut saltem mittam discipulum tuum (quo facile possum carere) ut te
Haec epistola, ut multae aliae, manifesse ostendit, Lipsium jam hoc anno decrevisse evadere Leida, et quod A. 1591. perfecit, ad sacra Romana transire, et cum Torrentio, et Archiepiscopo Machliniensi, per Plantinum de reconciliatione sua egisse. quin et Oudartum, et Breugelium, cognatum Lipsii, conscios fuisse, simul haec indicat.
MEmoria illius suavissimae consuctudinis, quam Romae in aedibus Antonii Perinoti, Cardinalis amplissimi, interdum habui, jucundissima deinde scriptorum tuorum lectione confirmata, usque adeo pectori meo inhaeret, ut minime dubitare debeas, quin Lipsium toto orbe cognitum probe cognoscam, et propterea humaniter quidem, aut potius humiliter, sed non juste fecisti, qui descriptione quadam te ipsum, quasi mihi ignotum, ad memoriam reducere sis conatus. Complures Patavii testes habeo, atque inter alios Joannem Vincentium Pinelum, Virum clarissimum et eruditissimum, cum quo saepe de nostra vetere, saltem inchoata, si non confecta, amicitia loquutus sum. ut hinc certus esse queas, me eum animum, quem sponte erga te conceperam, multo magis nunc tua tanta humanitate invitatum esse omni tempore atque omni loco conservaturum; Quem vero tantopere mihi commendasti Petrum, medicinae studiosum, libenter amplexus sum, et quemadmodum ore summa cum promptitudine tibi cuncta mea obtuli, sic ubi dabitur occasio, quantum tua ipsius apud me commendatio valeat, re ipsa diligenter ostendam. Ab eo te melius valere cum intellexerim vehementer sum gavisus, quod non ita pridem additiones postremas scriptis tuis factas legens, querelas de adversa tua valetudine aegro animo cognoveram. Quare ut eam, sine qua nihil possumus, sanitatem in primis cures, teteque Reipublicae literariae diu
QUi inter nos jamdudum Romae, dum tu apud Cardinalem Granvellanum, ego autem apud Cardinalem Farnesium essemus, contractus est amor; curavi quantum in me fuit, ne ullo temporis spatio, ullaque locorum intercapedine deleretur; quod quoque a te pro tua singulari humanitate, omnibusque spectatissima virtute, a te factum fuisse non dubito. et quanquam interim neque tu mihi litteras dederis, neque meas receperis, nisi semel bisve, amicorum tamen communium salutationibus saepenumero hujusmodi officium impletum, recordor. unde nunc oblata mihi nepotis Plantini occasione, praeterire nolui, quin te his meis plurimum salutarem, simulque significarem, neminem esse, qui probitatem, ac summam eruditionem tuam me plus colat ac suspiciat. De conditione, quam tibi 2 per D. Petrum meum non ita pridem fignificavi, quid dclibcrcs, avide expecto. utinam autem res tuac patiantur, in Italia nobilcum tc esse, nam fperarem etcoclum noStmm, ac itatum in reliquis forc placiturum. Bcne vale, meque araa. Bonon. 18. Fcbruarii ifpi.
Et hujus mentio fit in praecedenti epistola, hîc autem cognomen induxerat Mercurialis, vel Lipsius. sed inteligit Petrum Wittendellium. vid. Cent. ad Ital. 7. et mox Epist. 260. Meicurialis cum olim sibi a manu, fiusse scribit. erat Belga, ut puto. ejus Epistolam et nos infra dabimus.
LItterae tuae Lovanii XII. Kal. Mart. datae, etsi sero sint mihi redditae, magnopere tamen animum meum recrearunt; non solum jucundissima veteris nostrae amicitiae, in urbe jam dudum contractae, recordatione, verum etiam praesentis tui status enarratione, quem sicuti, et felicem, et gratum esse tibi gratulor, sic vellem potuisse, in hac nostra Italia, hoc est in aeterno
Philippus Pigafettus Vicentinus, Cosmographiae, rerumque antiquarum peritissimus, quique tuos de Militia Romana libros mirum in modum commendat, sese nonnulla dubia circa ordines, et aciei instructionem habere fatetur, teque de iis cum interpellare percupiat, non modo me mediatorem esse recepi, verum etiam te sibi benigne esse responsurum spopondi. Interim ubi quos promisisti libros de Tormentis Bellicis, nec non Historiae facem in lucem prodire feceris, exemplaria quam primum per Paullum Moneliam ad me perferenda cures precor; Adeo enim acri quodam tuorum scriptorum pruritu, et tuac amicitiae ambitione laboro, ut moras pati nesciam; si quid autem apud me erit, quod tibi ulla ratione placiturum intelligam, eventus forsan feliciores, sed non meam promptitudinem desiderabis. Bene vale. IV. Idus Aprilis CICICXCVI.
Est Responsio ad Lipsii Centur. ad Italos 42.
QUas postremo a te recepi litteras Pigafetto statim comunicavi, qui vix dici potest quanta laetitia, quantisque tui laudibus eas perlegerit. De iis vero, quae circa legionem, totiusque aciei ordinem te commoniturum sese recepit, quam primum sibi per levem, qua modo afficitur, stomachi imbecillitatem licebit, perfecturum esse pollicitus est; neque ipse desinam eum excitare, donec promissa expleat. Librum de machinis avide expecto, et quam citius ad me perferetur eo gratior eveniet, statimque ut etiam Moneliae nostro scripsi, sumptum omnem libenter persolvam: si scires, aut tibi persuadere posses, quod tui in universa Italia desiderium sit apud omnes studiosos concitatum, non modo interdum hîc vivere optares, verum etiam forsan deliberares, quod tamen, quia fieri posse dissido, memoria saltem virtutis tuae jucundissima, nec non lepidissimis scriptis, ac epistolis saepe frui, quantum
Petrus Vuitendclius, olim meus a manu jam biennium agitur, nullas mihi litteras dederit, nisi forte Deus ipsum aliqua ratione ad se vocaverit, qua de re ut alias efflagitavi, si per te certior fieri potero, hoc nomine quoque non parum me tibi debere fatebor. Vale, teque nobis ac toti litteratorum orbi serva, meque ama. Datum Florentiae Pridie Kal. Julii. CICICXCVI.
QUemadmodum semper ex tuis literis singularem quandam voluptatem et fructum percipio, sic ubi ad te literas dare mihi accidit, mirum quantum delector, praesertim vero si quando de aliqua re scitu digna atque optata scribendum est, veluti nunc mihi occasio datur. siquidem Pisis dum circa sacras illius civitatis aedes fabricatur, inter rudera est quidam lapis, vetustissimus ut putatur, repertus, multis literis scriptus, in quibus intelligendis etsi multum plerique viri docti laborarint, hactenus tamen nulla rei descriptae certitudo a quoquam est inventa; ea propter quia notum est, quam vetus et vera inter te ac me sit amicitia, putatum a compluribus, fore ut me intercessore, a te, quae tua est eximia in pernoscendis voterum rebus peritia atque industria, tandem aliqua optata hujus Curtii Pichenae videbimus. ipsum hîc describere nihil attinet, cum saepius editus postea fuerit.Guilielmus Athenius meus, immo et tuus, plurimum te salvere jubet.
P. S. Venit ad me Tarquetus cum binis tuis, quem cum vidi bene pulcreque valentem, vix me a risu continere potui, quod et Pater et ipse usque adeo timuistis; dabo operam ut pro occasione authoritatem tuam, fidem ac amorem meum reipsa experiatur. Neque enim, ut spero, occasiones mihi deerunt, quando biennium adhuc vivere Pisis, inque Medicinae studia incumbere deliberaverit. Itaque tutum Parentem suum reddas, nihil ipsi defuturum. iterum Vale.
QUantum voluptatis, et mihi, et aliis, qui tua responsa mirum quantum expetebant, litterae tuae haud ita pridem receptae, attulerint, vix explicare licet; qua de re omnes tibi immensas agimus gratias, utque inscriptioriem Pisanam tibi missam imprimi cum tuis observationibus cures, etiam, atque etiam petimus; nemo enim dubitat, quin ubi acris tui ingenii, atque singularis judicii vires intendas, fore quin omnium eruditorum, et praesertim antiquitatis amantium, vota expleas. Paucos ante dies quidam alius lapis cum inscriptione in hac urbe inventus est, cujus exemplar Pisani isti a me tibi mitti optaverunt, quod nunc facio, additis etiam litteris, quae circa fundum leguntur illius vasis mannorei supra columnam marmorem collocati; de quo in proximis meis paeteritis me significasse memini; Itaque te precor, ut ea, qua soles erga Mercurialem tuum, senem quidem, sed pectore erga te admodum fervido, iterum his meis respondere, et aliquid de inscriptione dicere, libellum de Vesta et Vestalibus recusum mihi mittere velis. Vale. Pisis Kal. Mart. 1604.
Litteras vasis deliberavi non mittere, quod sint Italice nec quicquam aliud, contineant, nisi erectionem illius super columnam prophyreticam ante 300. annos tantum factam; est tamen fama eam esse vetustissimam, ac ab aliquo Augusto Pisanis donatam.
CLariss. et ornatiss. V. Teneo memoria, quo tempore Academia Lipsiensis me civem habuit, eodem te in Jenensi publice docuisse. Qua nominis fama et celebritate, ne quid auribus tuis dedisse videar, dicere supersedeo. Me quidem mox inde incredibile quoddam desiderium cepit, alicujus tecum necessitudinis jungendae: quippe quam non solum honorisicam, verum etiam fructuosam mihi fore confiderem, quando studia fere nos eadem tractare perspicio. Sed fecit, nescio quis casus, ut alio te deportaris. A quo tempore etsi scripta quaedam tua, inprimis vero ingeniosissima illa et doctiss. Satyra, Menippea, item in Tacitum notae tuae in manus meas pervenere, nihil tamen de te praeterea cognoscere certe potui. Donec nuper admodum ad summum illum meum, Jacobum Monavium, de te mentione facta, is eandem se habere tecum amicitiam, quam tot annis mecum coluisset, constitutam assimavit. Hac denunciatione mirifice exhilaratus, ilico ad scribendum animum appuli, praesertim cum intelligere mihi videar, nonnihil interea nostros quoque conatus innotescere tibi coepisse. Citas enim in Tacitum notis evulgatos opera nostra Ditmari Episcopi annales. Itaque interpellationem ab animo tui observantiss. profectam, in bonam partem accipias, et eum me statuas, qui de te, de ingenii monumentis tuis, si quid ego judicare possum, omnibus numeris absolutissimis, praeclare sentiat, pervelim. Tu vicissim largiere, ut id tui studium nostrum non aversere. Equidem ita persuasum habeo, si una essemus, aut saltem propius abessemus, me in praeceptoris mei Joannis Glandorpii Onomasticon Historiae Romanae, quod ex scedis defuncti concinnavit Reineccius, et edidit Francof. 1589.Glandorpium hunc doctrinae quasi foetum educere potuisse. Verum cum istam bonis litteris felicitatem Parcae inviderint, ego ceu ancillando partes illas excepi. Quo successu, tui, ubi opus id in lucem prodierit (fiet autem hoc propediem) judicii esse volo. Interea haud gravate ad me rescribes, et si quid de instituto hoc in mentem venerit, quod me scire oporteat, significabis. Hoc nihil facere gratius poteris: deferoque et observantiae et animi memoris ad te officia, quae pro eo merito debita a me proficisci poterunt. Etiam atque etiam vale, et de tuis ipsius
LIteras tuas datas postridie Non. Jul. Pavo noster de manu mihi in manum tradidit, ipsis demum Kal. Septemb. sed non eo ingratiores. Earum enim plus decies repetita lectio, tantae fuit delectationis, ut verbis exprimere non queam. plane me de morte suscitarunt, eo etiam magis, quod caeteris cessantibus tute unus parvitatem meam rescriptione dignatus. Quanquam, Cl. Lipsi, cur tam anxie te excusas? et quidem sermone dulcamaro, vergens tamen ad amarum magis. Equidem manum tuam assidue desideravi vehementer, et quidem herele jure: quid enim est quod lila jucundius honorificumque magis mihi? verum ita desideravi, ut ego voluptate atque honore carere me moleste ferrem; non etiam ut poscerem aliquid imperiosius. literas, quas recepisse negas, miseram per agnatum Brucaei ad Ortelium, ut ille ad vos; quod fecit, sed sero admodum, ut scribit, et non per compendium. sed hoc est nauci. si tamen peccatum aliquid adhuc hac parte, peccatum nimio amore, cui ignoscas, quaeso. At quod Sublesta apud te sit fides, ô male factum. Scriptum quidem carmen illud Pavoni, (nam de eo credo agis) calida manu, calida mente. Ideoque jamdudum sponte binos illos mordaces versus Epigrammatum fasciculo erasi. sed non ideo minus verum. in aliqua Germania viros esse, et spero et credo. At an in Balthico hoc litore sint, quibus reapse nomen id competat, ambigo, Lipsi, ambigo. Certe inventi nulli mihi. Diogenes forsan cum laterna unum atque alterum invenire posset. sed quid illi in tanta multitudine? utinam querulus super hac re solus ego? At eandem cantilenam ingeminant quotquot nostrates, id est, homines omnes ingenui. Imo memini Maevium aliquoties Lubecae dicere, malle se, si per bella fas, in Belgico vivere pane mendicato, quam hîc re lauta. o Lipsi, fastum et astum istis locis cernere, oculis tangere, manibus ferire licet cuivis. loquor de hominibus, qui doctrinam sibi vindicant; non de plebe; agrestis quidem est, tamen sida. Hinc mihi a tibicinibus meis fere ruina. sed bene, quod naturae meae Deus auriculam vulserit, et admonuerit: verum non tuto omnia literis committuntur. De Jurisconsultis hoc tantum addam, nondum recepisse me ab eis responsum. nec exigo. quin scrio doleo, quod eos unquam adierim. nam statim post significatum mihi, nihil excogitari potuisse a me, quo animos eorum exacerbarem magis, quam juris lectione. Hîc enim titulo Doctoris auctis, non solum publicam eam invident, sed etiam privatam, quam cum prohibere nequeant, cavent tamen ne publice schedulam affigant, si quando novum forte librum, titulumve auspicaturi. Et talia probe cognita habuere, qui me blando vultu, blandiore voce induxere: nam cum ego magis antiquitates
Caselio. non puto tamen acerbum esse aliquid, aut minus amicum, quanquam id prae se ferant nonnulli. Et haec vere omnia ad te, at libere. Forlan et dolentius, quam necesse erat. sed licet apud te, puto. sin minus, cogar aemulus esse Midae, si modo arundo queat sola tenerc fidem. At Tragoediarum satis. nunc ad Comoedias. propter haec atque alia jam David Chytraeus, a quo praeter omne meritum, atque adeo praeter spem, mirifice deligor. Quotidie ille ad me venit, aut ad se vocat, horamque conterimus deambulationibus circa suburbia. sermo intetea de rebus Belgicis, et fere semper de te. Itaque si tinnivit auris, jam scias, unde eveniat: Ille profecto vir hic unicus, qui qualis Lipsius sit norit, tantique eumple etiam faciat. Alii contemnere quidem non possunt aut audent, sed tam parce tamen laudant, ac si de suo darent, detraherentque. Salutem a te ei ascriptam non repraeseutavi, quod profectus Regiomontem, ubi de restauranda Academia cogitat Princeps. saepissime non sine gemitu professus mihi, libenter se scripturum saepius ad Te, sed non audere, propter paupertini ingenii, genii infantiam, quae non parum ei adaucta, ex quo legit centuriam tuam. hîc enim, inquit, tribus adeo verbis, clarius sententiosiusque quidvis exprimit, quam nos nostrique tot epistolis, totis voluminibus. Itaque, Lipsi, nisi hunc hominem medullitus ames, ama jam deinceps, quaeso, et si per occasionem scripseris ad eum, quanti ejus amorem ego aestimem, fac sciat. Brucaeus noster praeter varias artes et exactam Antiquitatis cognitionem, vere Belga cluit, id est, homo sine felle, et qui dicta cohonestet factis, me ex animo diligit: sed quoniam magnatibus medicus inservit, rarior domi est, quo fit ut minus frequenter candore eo ac fide utar. Tertius, quem veteri fama et literis notum habes, exhibet se mihi fronte amicum, sed eo non ita sum familiaris, quod distineatur occupationibus et re domestica, quodque non audeo scribere, tu conjicere potes: nam vates bonus es. Faveas igitur tu tantum, Lipsi, mihi, et casabundum manu auxiliari subleva. hîc ego hyemem transigam: nam de praxi, quae scripseram, deque Vratislavia muto factum, et graviter incipio veteres evolvere, et rursum locos (quum priores perierint) ut vocant communes in antiquitatibus, Historiis, Politicis continuo. utinam ad finem perducat Perfica. Spero tamen trien nio tantum posse praestare, ut hos homines aequem, qui hîc ex simili mustaceo
Symmachus inquit, an non Theologus? putabat scilicet patrum aevo aut saltum avorum suisse concionatorem aliquem, ut vocant. Tu ride, et si magis quid polliceor imputabo tibi, qui mihi praeceptor: atque utinam propius tua sectari licitum vestigia: nam de meliore via ut cogitem quae scribis? quid vis, mi Pater, talene consilium filio? At melius sane. et cautius Phoebus Phaetonti, hac inquit, sit iter; manifesta rotae vestigia cernes. quamquam adhuc formido est, ne dum tuam ire audacius affecto viam, nomina dem aquis, Lethaeis puto. Tu vero, Lipsi, quid? taedeo ac deficio. non credam ego, non, si Aperta dixerit. Arguetitque te vel sola nupera Pronuntiatio, quam horam totam sub concione et in concione legi. nec enim hîc adhuc ejus exemplaria. visus tamen hîc mihi te exsuperare. Certe eruditius acutiusque in hoc genere scriptum tibi nihil, animi mei sententia. Dum haec scribo, incidit mihi materia ad te Elegiae. eam aggrediar, quum me remiserit Febris: nam ejus jam sentio paroxysmum. De Rege Danico nihil scio, nisi permissu suo militem in suo regno scribi, nomine et stipendio Anglorum. Iu conventu Luneburgensi, quid Danus et proceres Germaniae egerint, non ita scitur: multus tamen sermo est de nuptiis Scoti et Danae. hoc forsan moliti, imo hoc moliti, et etiam nonnihil de auxilio pro Angla: non itidem pro Navarreno. quanquam Dn. Sigurius hîc prae se ferat, accepisse melius responsum, quam speraverat. Comes Murcensis, ut ajunt, ante dies duodecim turpiter exire jussus de media nocte urbe Brunswiga, cum ejecti priore die, quos retulerat in numeros, tyrones. qua de causa id factum, ignoratur, nisi quod putant, oppidanos aut metuisse, ne aliquid hostile illic patrarent, aut quod debita contraherentur, et praesentis pecuniae Novae Aquilae nihil esset. summa summarum, si aliquid ex his locis iret, spissum illud Plauti, praetereaque nihil. Carminum meorum editionem quod probas, vehementer gaudeo: nam cum te scire noverim nostri aevi nasum, arbitraris profecto aliquid in iis esse, quod lucem tueri possit, et aetatem: quanquam ego valde metuo. Sed habeo prae manibus alterum librum Ocellorum, unumque Capillorum, tibi imputaturus, Lipsi, monumentum mei genii et sempiterni erga te amoris et observantiae. Ita tamen, si permiseris tam clarum nomen tenebricosae satis adhuc rei praelucere. Ex iis, inquam, spero me ferre posse famam aliquam: nam alia mea levioris fere omnia notae, nata mihi sub manu destituto libris et musis, aegro adde pariter animo atque corpore. sed bona fortasse adhuc Germanis, quibus ad omnia bonus stomachus, ad crudas etiam pernas et salmones, sale pridem et fumo luistrali duratas. Itaque Wecheliis mea Pericula transmisi; Pericula enim voco, quod nomen non occurrerat, et Douzae Clarissimi responsum tempori non adesset. Ea partitus sum in Manes Guilielmicos, Epigrammata, Ocellos, sive Harmolynem, et Elegiarum libros quatuor, in quibus (praeter ad te, Douzam, Donellum, Susium, Metkerkium, Lernutium, Ortelium) epistolae sungulares ad Buchananum, Scaligerum
Pimpontium Brissonium, Auratum Cujacium, Mercerum, Victorii manes. ut omittam Germanos, Annam Pallant, Chytraeos, Monavium, Brucaeum, Wesenbecium, Monavium, Bersmannum, Caselium, sociosque veteri amicitia charos. Ocellos dicavi Genio magni Douzae Nordovicis, manes Guilielmanos et caetera Lubecensi Senatui, a quo superiori hyeme laute admodum et honorifice exceptus convivio. sed ditavi tamen sola inscriptione, sine epistola ulla, sine praefatione, ne viderer aucupari munus; cujus ea hisce locis fames, ut plerique singulos quaterniones fere inscribant patrono peculiari. At potius peream ego et mea, quam horum sordes imiter. Vereor tamen ne Wechelii imprimere mea possint aut velint. nam accepi superioribus diebus literas a Sylburgio, qui eorum praeest Typographiae, illis scribebat Wechelium utrumque abesse urbe, praelaque omnia occupata, recusatumque Aristophanem Graeco-Latinum, desiderarique magis Historias, quam Poetica, metuere ergo, ne hac in parte mihi succederent vota. Curaturum tamen accurate per Gallos aut Basileenses hinc proximis nundinis. Ita sere, mi Lipsi, periit Gruterus vester, antequam natus. si remiserit mea Sylburgius, dedicabo libros elegiarum Jo. Molleri Introduct. in Histor. Cimbric. part. I. cap. XIV. §. 9. pag. 226. ubi elogia, quibus est ornatus, recensentur: edidisse sub nomine Christiani Cilicii, Historiam belli Dithmarsici docet idem Mollerus in Hypomm. ad Barthol. de script. Danor. pag. 183. quaedam ejus et Lipsii Epistolae mutuae leguntur post Hottomannianas. num. II. Miscel. et seqq. Morerius eum A. 1601. obiisse scribit. sed Mollerus A. 1599. Kal. Januar. et Hamburgi A. 1599. edita oratio in ejus furrere per M. Stepanam Macropum ab eodem memoratur.Randzovio, quod ipsum tantum non velle odoratus sum. familiarissimus enim est D. Chrytraeo. cum enim tu de patrono scribas, is mihi certe videtur solus eo nomine dignus. Miraberis si contigerit videre, quam sim mutatus ab illo. omnia sere pentametris, termino duarum syllabarum verbis more Ovidii. Inventio et dispositio nova, id est magna ex parte invisa, intacta aliis. sed jam satis detinui te, mi amicissime Lipsi, et invadit me jam febrilis calor. Ergo desino. et te salvere multum jubeo. Tete etiam, humamssime Dousa. cui nihil scribo, quod nihil occurrat, quodque alter Lipsius sis. Ergo scripsi tibi haec. Salvete et valete, doctrinarum omnium perpetui soles, et libertatem meam simplicitatemque, incautam forsan, ingenuam tamen aequi bonique consulite, scitoteque Lunae me similem, qui quo longius a vobis disjunctus, hoc magis atque magis auctum habeo amorem. Rostochii die VII. Septembris CIC IC LXXXVI.
EX posterioribus meis statum rerum mearum prolixe intellexisti. libertas mea quin grata tibi fuerit, non dubito. cum tamen ad nostrates scriberem, non passus est amor meus incomparabilis et observantia perpetua, quin quoque aliquid ad te, licet omnino scriptione dignum nihil aut parum haberem. Videor enim sic ferre paullo moderatius desiderium tui, tantum non sic garriens familiariter tecum. Atque utinam ille dies aliquando, quo iterum alter alterum videat. certe in studiis meis quotidie requiro et judicium et faventiam tuam. ut verum non dixerit ille noster, tum demum homines nostra intelligimus bona etc. nunc autem temporis requiro etiam super vitae meae genere consilium. Tu, si placet, rem breviter audi. si patriae nostrae male omnia succedant, quod non spero, sed metuo tamen nimis, actum erit ilicet de facultatibus patris. Ego igitur qua ratione honeste vitam agere possim non invenio, nisi me alicui rei totum dedam. praxis non placet. non placet etiam, vel tenuiter admodum, plus aula. Itaque quid superest, nisi ut tranquillo aliquo vitae genere aevum eousque transigam, dum det hisce turbis Deus aliquis finem; id fieri posset, si annum adhuc unum atque alterum vel historiis, vel antiquitati, vel jurisprudentiae diligenter incumbam. Spero enim me posse postea aut ad Academiam aliquam vocatum iri, aut a principe, cujus ingenium non abhorrens ab his artibus nostris, ad nescio quae negotia adhiberi. nunc autem plane anceps sum, ubinam locorum interea figere sedes velim, et quod genus artis, juridicumne, an Historicum persequi debeam. Peto igitur ut tu super hac digneris mihi dubio consilium dare: eo enim animo sum, ut quidquid a te probatum fuerit, id, ut sapienter ac utiliter constitutum, ipse etiam actutum secuturus sim. haec autem ideo loca mihi non placent, quia neminem hîc scio, qui ulla in re tantillum favore aut auctoritate sua prodesse mihi vellet, aut posset. Excipio solum Chytraeum, cui certe multis de causis multum debeo. non aliter enim mihi habet honorem, quam si aliquis ex illis excellenter eruditis, et qui vetant hoc aevum cedere antiquo. nuper etiam per ipsum innotui Proregi Daniae Ranzovio, qui me amicissimis literis jam bis ter invisit, omniaquesua largiter obtulit. Chytraeo consilium meum nondum patefeci: cupio enim prius scire, quidnam tu sentias. Certe enim, aut nulus est, aut pauci admodum, quibus omnia mea aeque probata cupiam atque tibi, quem ab ipsa adolescentia prima et propter egregiam prudentiam et infucatum candorem, omni honore et obsequio, et propter animum vere paternum erga me, incredibili amore prosequor atque complector. Recte igitur feceris, si dignatus sueris mihi quamprimum scribere sententiam tuam: de hac re etiam scripsi ad communem amicum Donellum, cum eo, si grave non est, poteris
Dousae ad Cammium nostrum; heu quondam tuum. hoc tamen, dissimulare nequeo, cum nostratia ingenia nimis deprimeret, et per sermonem nunc de judicio tuo, nunc de ingenio sinistre loqueretur, et pleraque illa emblemata comparationum, sententiarum in libris de Constantia descripta ajeret ex Guevarra et Mornaeo, aliosque esse praeter Politianum, qui epistolam norunt scribere, quam patienter debeas relegere. si nescis, mi Lipsi, hîc sunt etiam, qui in lucem emiserunt epistolarum libros at vos, credo, non legisti, aut vidisti unquam. Hîc etiam praeterea nimis magnos facio sumtus. nam licet victus ratio sit plane tolerabilis, extraordinaria tamen non sunt. quotidie enim fere cogimur ad nuptias hominum ignotissimorum itare, atque munere eos donare, cujus minimum pretium duos nostrates florenos aequat. Ignotus autem et exterus cum sim, nolo cujusquam malevolentiam emansione mea conciliare, ne si semel peccem, ante acta omnia leviora sint plumâ. quamquam alioqui rarus usquam eam. praemitto tantum donum meum. o hominum mendicabula! sed de his satis. alias causas require ex communi amico Donello. decrevi vero circa Kalendas Majas stilo veteri hinc abire, nisi insigniter aliquid adversi mihi bonive accidat. Itaque, mi optimi homines, vel per vos, vel per alios fac sciam, quidnam agere debeam. Peragrata enim Dantisco, Regiomonte, Vratislavia, Praga, Wittenberga, illisque adjectis locis, videbitis me statim eo volare, quo jubebitis, et ita literis incumbere, ut cum Diis nomen aliquod obtineam inter amatores verae doctrinae, et vos non pudeat me pro discipulo vestro agnoscere ac praedicare. Jam totus torpeo. ante tres menses percurri Plautum. et quae sub acumen styli inciderunt manu lenta, suspensa, soluta, notavi. Tu pro tua in me benevolentia non gravate judicabis quid super iis censeas. si placebunt quaedam, ad id exemplum plura alia ex Plauto statim submittam, ut etiam ex aliis auctoribus. Poematia mea hoc vere prodibunt, credo. Excudit ea Heidelbergae Commelinus noster, atque adeo ab iis ibidem Dousae ad gustum. jam aliquoties quaesivit ex me Chytraeus, an vivat adhuc Marnixius noster, et ubinam. quaeso una opera perscribas. Aveo etiam seire quo gentium vivant Wiltius et Pollio. Te recte adhuc valere ex eo suspicor, quod de invaletudine nihil scripserit nuper Dousa fil. aut Esychius. sed jam fabulatus satis. Vale ergo, mi amicissime atque optatissime Lipsi, et ignosce tumultuariae. scripturae. dicerem alias me accuratiorem, sed difficile est adsuescere. canem vetulum loro. At tu, homo, etiam in epistola tua audes scribere, quasi fingerem missas ad, te meas, quas nullas misi. id scilicet est, quod tam elegantes et bellae, utmultum
ETsi nuper epistolae tuae optatissimae responderim, vir amicissime, itero tamen scriptionem, nactus mercatores, qui hinc Franefurtum. Et quidem si vales ex voto, est quod laeter. Ego sane ante aliquot septimanas periculose aegrotavi, jam constitutus prope Orci cancros. Quod nunc inprimis vellem scires, erat, maturare Commelinum nostrum senecae editionem. Ei ornandae postulavit ante duos fere menses operam meam. addixi: itaque plerosque Criticorum, eos, quibus cordi prisea juris prudentia, sedulo evolvi, enotavique omnia, quae usquam facere videbantur ad Philosophi unici emendationem, interpretationem, explicationem. sed et conjecturas novas meus mihi Apollo suggessit fere ad sexcentas. Quoniam vero tua in eum symbola omnium lautissima, quaeso te, ut si quae sint correctiones, quas nunc minime probes, id mihi scribere non graveris, si quoque quid interea curiosa ingenii tui eruit felicitas, id ne mecum communicare dedigneris: suis quidque locis apposite distribuam, atque ordinabo. sed heus, mi Lipsi, festinato opus est: nam urget valde Commelinus noster. si literas tuas Franesurti miseris ad D. Clusium, Facile mihi reddentur tempori; Septimanatim quippe inde comeant tabellarii certi Lipsiam: superscribatur modo Lipsiae curentur J. U. D. Paulo Vetzero, ut porro mittat Witebergam. Hoc cur obnixius a te petam, est, quod in aliquammultis a te dissentiam, nec dubitem, quin de ipsis jam tibi etiam alia mens. Jam vero nihil magis mihi in votis, quam unicum illum meum praeceptorem omni eximere, non dico reprehensione, sed ejus etiam suspicione. Hactenus. De statu rerum mearum ille quidem fere inter sacrum et saxum: non tamen me jam amplius urget prius illud, quod nosti: sed ecce; comitia fuere provincialia Torgae hifce diebus. Lis decernetur, quantum audio (nec enim adhuc palam est) ut reducatur formula illa concordiae, coganturque porro omnes, qui in munere publico, ad ejus subscriptionem. At absit, ut ego humana approbem inventa, eaque pro regula religionis observem, quare si tale aliquid siet, petam missionem. Certi nunc aliquid scribere possem, si nuncius unum adhuc moraretur diem. nam Academicos legatos a comitiis reduces, aut hodie aut cras expectamus, et ipse
Fredericus Gulielmus Illustriss. dux saxoniae, tutor idem, atque administrator, huc concedet post duos dies, ut adigat in sidem principalium pupillorum regionis hujus subditos. tunc sciemus, quo res evadet. si hinc abiero, repetam Dantiscum, aut Heidelbergam visitabo. Nam quod tu quid cum. Belgis mea causa, vereor ut scrius fit: audivi enim ex Johanne Esychio substitutum nescio quem Merulam. At mihi criticis atque antiquitatibus inmori necesse est. plura cuperem, sed me avocat lectio. Vale itaque et salve, vir sapientissime, et me, ut amas, ama. Witebergae die altera Martis. 1592. raptim admodum.
JAm plures abierunt menses, vir sapientissime, quod silui: sed ideo tantum, quod nulla nunciorum, qui ad vos, copia. nunc vero nactus D. Franciscum Junium, qui Lugdunum petit Batavorum, non potui, quin iterato tecum loquerer internunciis literis, si non alia de causa, at ut vel saltem de statu mearum rerum aliquid tibi constaret. Heri desponsa mihi est lectissima certe puella, Johanna Smetia, Henricii smetii Alostani filia, olim electissma Frederici tertii Archiatri, nunc vero Professoris Medicinae Ordinarii. Miraris, scio, tam cito me maturasse, quod mutari non potest. Sed, mi Lipsi, nihil est causae. Dicam enim rem. ubi videbam Calypso illam, de qua pridem tibi scripsi, nullis non me sibi illaqueare cupere philtris, egoque adeo eam nullus amarem, nec tamen facile expediri possem, nisi alteris nuptiis; egi cum D. Postio et sponsae patre, quantum licuit, absenti. Itaque ut ab inmaturo obitu Illustriss. Principis Christiani, administratio electoratus Saxoniae devolvitur ad Agnatum Fredericum Wilhelmum, atque ipse professoribus nobis injungit, ut qui nolint jurare in formulam, quam vocant concordiae, sacramento fidelitatis abstineant, sese enim eosdem abdicare sua sibi professione: Conjunxi me iis, qui id praestare negarent, Doctori videlicet Weihio, D. Wesenbecio Juris Consultis, et magistro Voito poeseos interpreti. quid ni enim? cum nunquam his oculis librum illum vidissem, nedum legissem. Ergo recta tendi unum in te, aut circa te est, quod optem aliter, vix capio, nisi mutare Gruterum, ut ipse fecerat, religionem optaverit, et hortatus fuerit. et haec est forte caussa illa una, propter quam ingratas esse Lipsio epistolas suas suspicabatur Gruterus.Clusium, nam alioqui proximis nundinis partim omnes XXV. illi prodibunt libri. Commelinus noster habet etiamnum subpraelo
VIr incomparabilis. Tuas mihi literas supra omnem thesaurum gratas! Eis quid respondeam? nihil certe, nisi debere quantum non persolvam, non si vendar mancipio. nam sane omnis mea querela ab impatientia desiderii: quia scilicet te destituebar, meo sole, neque erat eum sentire vel per nubes, dum imagine hac destituor sermonis vivi. et male sit istis, qui tot literas meas interverterunt, cum octodecem minimum miserim; intermiserimque demum, quod arbitrarer tibi ob causam unam ingratas. sic tamen tacite etiam in hoc pectore meo, tu Numen, quod colebam ritu Aegyptiaco, veneratione tacita. At quia ipse viam aperis: non negligam profecto felicitatem meam; sed utraque manu amplectar occasionem datam, teque internunciis istis vocibus alatis visam complectarque meum praeceptorem, imo patrem. Nunc quidem nundinarum tempore breviculus sum et tumultuarius, sed alias approbabimus tibi affectum nostrum, mi Lipsi. Jam enim, ut spero, res meae fient meliores. Mortuo enim Melisso defertur mihi munus ejus, neque aufertur prosessio prior, adeo ut totos dies, adde et noctes literis revera incumbere possim, quod faciam sane, si per valetudinem licebit, quae jam quartum mensem talis, ut tuum morbum metuam, ideoque jam nunc mediter fontes spadanos aestate proxima. contractum id malum a moerore et metu: moerebam enim tam negligenter, tam perverse, tam, sed taceo: excudi inscriptiones. metuebam, et nunc quoque metuo, solidam infamiam, qui ejicere operi non potuerim tot curis, tot molestiis, tot crucibus sphalmata multa ac magna, quae certe subtersugere nequibunt Scaligerum, qui X, XII. Indices concinnat
Pin ciani aliorumque. sed Deus avertat, ut te praevertam. sequar, ut decet, navim rostratam, cymbula vel naufraga: nec enim funem dissolvet ulla tempestas, adeo nodis hinc inde inhaerent Gordiis. In meis ad Senecam excepi paulo contumelius Godofredum. id, quaeso, ne carpas. non debes sane. nam ego huic non maledixi. Sed remaledixi, quod licere equiti, cui res cum fenatore, voluit Vespasianus Suetonii tui. samosissimis enim libellis me aggressus iste Liber, antequam meditarer ullam editionem. Ex illo tamen rediimus in gratiam. ego certe. viximusque per sesquiannum simul, nunc tamen abiit Argentinam, impar expectationi, quod uberius interpreteris licet: Causabatur tamen ipse aerem, et valetudinem et alia. Ego jam nune totus sum in historicis. Si vivo, videbis proxime centuriam dissertationum, quasi Politicarum, ad Onosandrum. Etiam ad Tacitum tuum; lemmata enim inde sumo. Tu fave tyrocinio novello, et firmius iter illud calcabo. Ita vivas aleasque aetatem adhuc alteram, Reip. literariae columen unicum. Libellus iste Savilii versus est a principis Palatini consiliario intimo Lingelshemio, quo nemo est in orbe toto, qui te magis amat, observat, colit, praedieat, ideoque amore tuo, si quisquam, dignissimus: noluit ille quidem se proderem: pudet enim ipsum, ut ajunt, impolitiae, Sed non potui, quin proderem. adeo meretur poni inter amicos tuos magnos vir vere magnus, certe mihi amicus post Melissum talis, et tantus, ut ejus causa hactenus hîc substiterim, neque quicquam a quoquam bene aut dici aut fieri possit, quod non praestiterit in istud caput; itaque si non tua causa, ames, obscero te, vel mea: debeboque tibi pro ipso maximum quid, verum finio interpellatus, teque divinae tutelae commendo, vir maxime, amice maxime. Francfurti postridie Paschatis 1602.
CUm Senecam nostrum videris, (jam factum opinor) censebis, mi Grutere, et fi vir et amicus vis esse, adjutum porro ibis. Tuo otio fiet, et arbitrio. neque enim festnamus, nisi in editionem secundam: si tamen in illam animulam hanc produco. Putschii Grammaticos nondum vidi, sed exspecto: ad ipsum tamen scribo, et quaeso te mittente accipiat. neque enim scio etiam ubi locorum firmiter agat. Ego nunc Lovanium, id est de Schola hac et opido, nescio quid historiae medio-antiquae. Ita res nata fuit, ex occasione nuptiarum apud nos Illustrissimi Ducis Croy et Arschotani. Sed heus, quam saevus in Hungaria Mars est? et quam (ut mihi videtur) cum Germaniae discrimine conjunctus? Nos litigamus super in religione dissidiis, et illi religionem et rem cum pulvisculo tollent. Ad Bibramm scribere jam parabam: si facio, includam. Te autem pectori, mi Gruteri. Lovanii, IX. Kal. Novemb. oo. ICC. V.
MI Lipsi. Doleo quod a nobis discedas, et eo magis doleo, quod verear ne istarum rerum taedium tam sit in causa quam ipsa valetudo. si ita sit, (et nisi etiam de nostra Anglia desperes) obtestor te per nostram amicitiam, ut velis de te eo transferendo cogitare. conditionem, quam tibi aliquando obtuli, ita ratam faciam, ut me moriente non deficere potuerit. Novi te gratissimum fore nostrae Reginae et multis aliis, imo omnibus aliis. et meae fidei te committas. tibi non fore injucundum iter, si tantum pro valetudine. ad illos fontes te confers, Ipsae Musae adsint tibi, modo ut redeas, nec nos vere tui amantes deseras. post illum optatum reditum ulterius conferemus; nunc istorum negotiorum fluctibus pene obruor. pro Busio egi, et agam, quia tu ita vis. et
Vir integerrime. Criticorum, et de Pronuntiatione Lipsii, quae misisti, exemplaria nudiustertius accepi, ac de illis cum Reverendissimo per occasionem, quae hodie primum se commoda obtulit, prolixe contuli. Relegentur hîc, ne cum Lovaniensibus nobis res sit, qui nescio quo fundamento nixi, velut Utopiam incolant, et tanquam res sine circumstantiis sit (liceat illorum verbis uti) nulla concreti habita ratione videntur omnia in abstracto considerare velle. Verum haec tacituro. Lipsii porro illa scripta ut evulgentur, si non tua, certe reip. litterariae interest. Percurri obiter illius de Pronuntiatione; in quo si non omnia vera, tamen ex vero et admodum verisimilia. qualiacumque autem sint, mihi valde probantur. Responsum Lipsii avide expecto et nescias, quam id videre desideret Reverendissimus Archiepiscopus. Si erit, ut volumus, vellem ut una sciremus, quibus conditionibus secum agi is velit. Vult enim Reverendissimus eadem opera omnia conficere, ipsumque plane securum reddere; atque id eo affectu, ut tu ipse non possis majore, in eo tantum a te discedit, quod, si qua fieri queat, non Antverpiae, sed Lovanii clara in luce, Lipsium consistere vellet. Porro ex Praefatione in de Pronuntiatione, nescio quid novae cogitationis habere videtur, nisi sit ut auribus id dederit illius, cui scribit. Et vero non tam corrupti judicii ipsum habeo, ut Anglica sceptra in Batavis posse perennare opinetur; et ut opinaretur, admodum absurda haec opinio esset, meo quidem judicio, quod firmo non ex potentia Regis nostri, quae alioqui maxima est; non ex Politicorum recepto Axiomate; quo plures, in unam vel mediocriter potentem, conspirantes frustra esse volunt. non, inquam, ex his, tametsi vehementer urgeant, firmo judicium meum, sed ex praeteriti temporis historia, praesertim cum lego Batavici
Dousa nihil mihi intercedit, quia tamen Lipsio amicus, velim ut et ipse futuri quoque memor sit. nam non desunt cordati, qui majorem in eo modestiam requirant, idque adeo nuper intellexi, cum magnis quibusdam et doctis Lipsii mei ad Torrentium Masii Reverendissimo legi, ut videret Lovaniensium impudentiam, quam ubi detestatus est, subjunxit vernaculo proverbio. Masium secum tantum, non cum bospite rationes suas putasse. et in Lovaniensium potestate non esse, ea de re constituere, quando in manus suas omnia adhuc venire debeant; quo ubi venerint, nimirum se arbitrio suo usurum. Non dubito, quin omnia tibi serventur. verum ut video, cuperet. si sine incommodo tuo fieri posset, Lovaniensibus volentibus hanc te provinciam suscipere; et vel faltem in Manualis editione Masium admitti, non typos tuos Lovanium mittendo, sed eidem aliquot exemplaria, quo scribis precio, sub qualis qualis transactionis specie reliquendo. Quando enim rigidis illis (quod tibi tantum dico) persuadere absens non potest, quae ipse de te sibi maxime persuasa habet, crabronesque non facile irritandos censeat, hoc modo illos ad rationis normam reducere vellet. Breviarium hîc est, sed recoquendum, ut alias Scripsi. Manuale propediem expectamus. De Reverendissimi in te voluntate jubeo te securum esse. Affulgeat tantum aliqua firmior serenitas, Senties ipsius cogitationes a tuo compendio et honore nequaquam alienas. De Plauto scire velim, an necdum obstetrix sit inventa, quae ex tot eum hactenus parturientibus, uni saltem astiterit. Idem de Agellio, sive Aulo Gellio, dictum puta. Vale vir integerrime. Raptim Machlinia IV. Id. Octob. oo. IC. XXCVI.
EGo vero me explicui, et sum ecce in aquis Spadensibus, quae utinam tam salutares mihi sunt, quam optatae. sed quid ais? nonne tandem ex tuo et bonorum voto Batavos deserui? etiam ex meo, ne erres. etsi id ante effectum reddere in hac valetudine mea, et variis locorum temporumque impedimentis, haud datum. Deus tandem me respexit. ego te inter primos scire hoc consilium meum volui, cujus fides et amor mihi perspecta, et qui iis nominibus jam dui mihi carus. Nos hîc in solitudine ista adhuc haeremus, et, tuto modo liceat, haesuri videmur in tempus: fama et rumoribus ita expediti, ut spatio elanguescant. Tu tamen quid tui, aut amicorum consilii sit, libere ad me scribes. Parere soleo, et in externis istis rebus haud Douza et Batavis amicis agit, apud quos Voluntatem suam, pro omni ratione, valere voluit. vid. Epist. apud Pontan. Decad. 111. 10.Richardotio, ejusque in me adfectu. Scribone viro? et si videtur, dic sodes, in quam sententiam, atque adeo titulum inscriptionemque epistolae, quasi nomenclator mihi subministra. Vocati sumus his diebus nimis liberaliter a Duce Etruriae Pisas, etiam ab Episcopo Tornacensi, ut audio, Lovanium, sed literas ego nondum vidi. Germani vocarunt plures, sed cur eos fugi, tu non ignoras. et si illuc vellem, cur benignos et comes in me Batavos desererem? haec nunc breviter, et tibi, nisi si forte Bruxellis te esse contingeret, non displiceret communicari haec et talia cum consiliario Breugelio, cognato nostro, si forte eum nostri. Vir Clarissime, vale. Aquis Spadanis Postrid. Kal. Jun. CICICXCI.
JAmdiu est, quod debeo responsum ad binas tuas, unas Nonis, alteras. IV. Id. Mart. datas; nec tamen me excuso. nosti enim de re, non de spe, mihi scribere propositum. Igitur nunc sic habe. Cum circa Kal. Junias Ordines Brabantici convenissent, ac inter eos Reverendissimus D. Torrentius, nihil prius habui, quam secundum praemeditata consilia, ipsum D. Torrentium super caussa Lipsii statim adire. Adii, respondit humaniter, ac pollicitus est prolixe, prout abs tam amico animo expectari poterat; quin et bis terve caussam in Ordinum consessu proposuit, benigneque auditus est. Verum enim vero cum res semper intra verba staret, nec quidquam definiretur, commodum incidit, commodissimum sic fore, si per oblationem libelli, Ordines ad exprimendam sententiam urgerentur. Itaque libellum concepi, ac praeconsultis Dominis Breughelio, Hartio, Bochio, Uweno aliisque, illorumque et mea commendatione praemunitum, qualem hisce inclusum vides, obtuli. Quid vis? statim rescriptum est, a Praelatis quidem et Nobilitate absolute, a Civitatum Legatis cum relatione, pro more, ad suos. Sed jam quid rescriptum sit scire aves. Optaverimus nos prolixius, tametsi D. Torrentio, praesentis temporis angustia, videatur satis honorifice et munifice, sive re vera eae Ordinum angustiae sint, sive aetas aut patria, ipsum ad parcitatem potius inclinet. Certe si felicis recordationis Reverendissimus Hauchinus vixisset, intra tam angustas liberalitatis metas Ordines non constitissent. Rescriptum autem est; Lipsium proposito sexcentorum annorum honorario, ultra stipendium ordinarium professori Latino in Collegio Buslidiano adscriptum, missisque in eam rem amicis literis, huc serio evocandum et invitandum. Id quod omnino fiet, statim ac Civitates Legatorum suorum sententiam approbarunt, quam approbationem propediem secuturam non dubitamus. Interea liberum tibi erit, quid Ordinibus respondendum arbitraberis, dispicere. Displicebit fortassis munus professionis publicae: nam et literae tuae id satis prae se serunt; verumtamen istud nec molestum, nec inhonorum tibi, si suscipias, arbitramur. Et ut aliud non sit, quale meritum tuum futurum putas, si splendore nominis tui, Lovanio lucem, imo vitam intuleris? Quamquam et ab eo munere te facile, si voles, liberaveris, ubi adveneris, quando et alia aliunde accedent; de quibus Domini Torrentius, Breughelius, Hartius aliique fusius. Caeterum ut te hanc qualemcunque conditionem nullo pacto recusare optamus: ita D. Hartio mihique e re tua futurum videtur, si in ea publice acceptanda difficultatem quandam prae te feras, et Patriae tantum dare te ostendas, quod amplissimis invitatus praemiis, tot Illustribus Rebusp. et principibus hactenus negasti.
Cuyckium quae voluisti assiduo praestiti, quod vel ex particula ipsius ad me literarum cognoscere potes, quam hisce quoque inclusi: sane quam bene Lipsio is velit, abunde eadem particula testabitur. Vale, aevi nostri decus, ac Oudartum tuum, quod facis, amare perge. Bruxella pridie D. Johannis Baptistae CIC. IC. XCII.
BErnartium vidi hodie, et una tuas literas. Ille gratus, ut semper, istae mihi jucundae succo et nectare amicitiae imbutae. Quid in vita ista delectet (divina omitto) nisi animorum haec conjunctio, et ad mutuum solatium auxiliumque conspiratio? natura hoc omnes gentes quaerunt. et eo fine pagi, municipia, urbes institutae. sed inter multos pauci arctius familiariusque inter se coeunt, quos aut ingeniorum similitudo, aut amor idem honesti conjunxit. verissime hoc scriptum legi: jungit amicitias similitudo morum, et nescio quomodo inter sese animorum lumina vident et agnoscunt, nec quisquam amare in altero potest, nisi quod tacitus probat. Quinctil. Declam. CLXXXII. Tale aliquid in nobis esse, mi Oudarte, hoc magis inducor et suadeor, quia etiam ignoti et non visi mutuum amamus. Ita nihil corporibus aut externis illiciis debemus, omnis hic affectus animos spectat, et ab iis pendet. Hoc semel testari volui, quia animus hic ipse impellebat. Quod gratularis autem de me adventuque meo ipsi Lovanio, et ominaris id recreatum a nobis iri; Deus vota audiat atque etiam adjuvet. quia nisi praesentis numinis auxilio mihi Lovanium jacet, aeternumque jacebit. video quae non promo. Collapsa aut dilapsa omnia, aedes, viri, scholae, juvenes, et caput non est, qui serio restituta velit aut collecta. mihi consilium meum nihilominus sedet, et ratum est hîc perseverandi, donec per hostes, aut vim majorem licebit. at quam nihil timeam, si satis pro nobis timeant, qui sciunt arcana rerum. sed quid ego dicam? nihil, nisi una cum reliqua Europa deflorescere et emaciari Belgicam nostram, et imperium, opes, artes ire magis ad occidentem. Qui lustra aliquot vivet; vaticinia haec non ridebit. Ad P. Masium scripsi, ut parte aliqua obsequerer consilio vestro. Alias (ut rem dicam,) parum nos decet. Mores aut ingenium nostram ad superbiam non devergunt. Ambire tamen aut captare quacumque specie, inimicum est nobis. Atqui mores etiam hujus secli et nostri palatii novi, quae haec non petunt, sed quasi debita poscunt. Magne Deus, eritne illa dies, cum aliam speciem dignam Magno Rege, et magna olim patria nostra videam? sed cohibeo, nec seria tango, Bernartium amo et amabo, si is est, quem scripta et amici promittunt. Vale V. C. Lovanii prid. non. Sept. CICICXCII.
MI Oudarte, tandem, tandem res confecta, in qua te non dicam cum aliis, sed super alios laborasse. Scio, et meminero, et immortalis ea gratia tibi apud me erit. non quia res ipsa tam afficiat; quantulum est? utique mihi, qui, audacter apud te promo, jamdiu non in magno habeo humanas istas et perituras opes. sed quia judicio delector, et elogiis, quae intelligo honeste de me scripta. Iis opus hoc aevo contra calumnias et obliquos morsus, qui varie nos petunt. sed dei auxilio et interno isto robore (utinam corpus respondeat) perrumpemus, et victorialem cantum canemus, domitis inimicis. De Cruce libellos tres jam peregi, et eunt ad Cuyckium: an ordinibus, an Imperatori dedicandos? Utroque trahor. ad illos, ob beneficium; ad hunc, ob ia ipsum, atque etiam judicium, quod honestum et largum mihi in privilegii verbis dedit. Videbo, et tu quoque consule. sive Ordines, sive ipse: alii alio tempore tamen habebunt. De Face Historica, quod submones, magnum opus est, et tempus quaerit. praemittam fortasse Fontinalium libros duos, quos ad ipsas Acidulas concepi. atque inde tituli origo. Hartium jam diu meum, quem libentissimo animo atque oculis vidi, et sum amplexus, saluta peramanter. Tu ipse quando vidende? sub tempus lectionum mearum cupio te venire, non animus solum iste, sed Domus tibi patet. Lovanii III. Non. Novemb. CICICXCII.
HEri tandem, quo vides exemplo, diploma Ordinum a Masio extorsi. Authographum penes me servo, donec per Clarissimum Swerium aut amicum alium tuto mittere queam. Mihi pro qualicunque hîc navata opella, nihil debes, quod et alias scripsi, tantum rogo, ut in bonam partem hoc quidquid est officii accipiatur. Optaveramus largius honorarium, et majus quoque elogium, quale quale tamen est, erit quo improbum istud aemulorum genus ringatur. Cautum erat paulo strictius, in formula a nobis praescripta, de die solutionis servanda; sed ex eo capite, nihil metuendum Masius serio affirmavit, qui et omnia tibi pollicetur, et sese plurimum commendat. De Cruce libellos tuos libentissime videro. quos cui potissimum dedicaturus sis, Imperatorine an Ordinibus, non mei, sed tui est judicii. Quia tamen nonnulli
Fontinalium libros illorum locum subito occupare fortassis expedierit, ne alioqui praeteritus se contemptum putet. Et quid si Thraseam tuum substituas? sane in tanta oportunitate et commoditate Dominum Cuyckium, Patres Societatis, atque adeo totam scholam Theologicam consulendi, ipsum publico adornare non tibi difficile. Hartius amantissime resalutat. Me, cum primum per ingrata negotia itinerumque pericula licebit, visurus es; quando nihil optabilius mihi accedere potest, quam saeculi nostri Phoenicem videre et amplecti. Interea Vale, Clarissime praestantissimeque Domine, Oudartumque tuum, quod facis, amare perge. Bruxella XIII. Novemb. CIC. IC. XCII.
ACcepi diploma, mi Oudarte, et id te curante. Gratias non dico, quia vetas: sed habeo tamen, et sempiternas quidem in sempiterna ista parte. Ipsum Diploma et concepta forma placet satis. nec enim laudes amplas, aut externa ista quaerimus, contenti judicio et testimonio modesto. Audio vos largius concepisse, qui nimis me amatis: sed recidisse illos, qui me quoque, sed cautius, amant. Quidquid est, non inquiro: uno et serio verbo, placet. Coeperam jam antea legere, et quaternas in hebdomadem lectiones institui. binas in Floro, totidem in Caesare de bello civili. Faxit Deus, ut in meum et juventutis hujus bonum, quae adhuc satis frequens operam nobis dat. sed novitas fortasse allicit, et (mihi crede) pauci sunt, non dicam intelligentes harum artium, sed appetentes. Quid miremur, ubi tamdiu neglecta institutio? et grandi passu jam ibatur ad barbariam priscam: Iterum voveo, Deus pellat, et bonas artes server validas semper in bono statu. Alexandrum Farnesium, Parmensem Ducem.Alexandrum nostrum obiisse audivimus, magnum fama, et majorem, si ante paucos annos, non dicam, obiisset, sed abiisset. Haud fas temere aliquid de mortuis: sed certe extrema inclinarunt. haud scio an ejus culpa. multi multa suspicantur, aut dicunt. sed Principum arcana quis praeter ipsos sciet? atque haec nihil ad me. illud magis. ille tam florens et potens antea, quam subito famam, valetudinem et vitam amisit? Mollis Rex fuisse dicitur, sed qui fortiter dixit, Res humanas nec sono illo dignas esse, quem colli si inter se duo digiti edunt. Sardanapalus fuit, qui hoc monumento suo jussit inscribi, potius imagine ostendi. nam ipsi duo digiti (ut per contemptum etiam nos solemus) monumento ejus insculpti, sic juncti. Vale, mi Oudarte; et me serio tuum ama. Lovanii, prid. Non Decemb. CICICXCII.
CArmen tuum castigatum accepi, quod noli putare me per morem aut amorem laudasse, sed quia ita sensi; Quid tamen.......? vereor, ut haud multum, et res eant, quo pede coeperunt. Optimum hunc Principem arbitror, sed molem et confusionem rerum etiam vides, nec ille, subito est instaurandis omnibus, aut corrigendis. Quid si deseritur, a quibus minime deberet? Quid si clam impeditur, credo haec fieri, et ut verum fatear, chaos est status noster. Tamen de summa et exitu ut semper, ita nunc sentio, vergere libram fati ad Hispanos, et eos futuros dominos potentesque rerum. multis hoc non persuasero, fortassis, nec tibi: ab eventu, igitur pendet, exspectemus; in Galliam Rex totus, et consilium se vertit, caput olim Regnorum, nunc quid nisi spolium et sectionem? hoc enim quoque censeo, et praevideo regnum illud esse divideudum. Opportunum sit ad consilia Regis, aut pacem, aut inducias cum Batavis statur, sed Hartius noster rediit, quae spes? nulla, ut ex silentio illo colligo. nisi si haec ipsa, quod mihi non displiceat, silentio et occulte aguntur. Laeta et tristia velim premi: et ad successum saepe facit, et semper ad auctoritatem. nostra militia parata est, et educemus, ed post lustrationem: sub quo duce? isto, qui adest, etsi alter ille mihi olim in mente, et fortasse hoc utilius. ad res privatas, Quas ego, mi Oudarte, crede hoc semel in his publicis non specto: gratiam quaero, et decorum intueor, et praecipue famam. Haec postrema fuit fortasse a nostro....... (apud te pono) et non aequa cervice ferre illud jugum, serum est. ego et tu quoque mixti sumus, sed bono animo: nec aliquid dispar, si ille per juvenilitatem non peccat. O beata tranquillitas! quam mihi cottidie formo, non dorendo solum (Senecam eo titulo lego) sed vivendo. nisi quod una re turbo, aedificando. nam domum emi, reparo: crescit opus, et isti, qui struere debebant, assidue destruunt, me mirante, et invito. rationem unam audio, pro bono hoc esse: et credo equidem, sed ipsorum. ego interea exhaurior. Quis implebit?.....? verbis nempe et benigna epistola; fortasse res sequetur. Bona fide et serio, curam majorem aliquam....... esse. hoc velim, et publice intersit, sed magnus Rector viderit, id est Deus, auctor his studiis, et idem altor. Tenebit ea quamdiu expediet, tollet, cum gloriam a nobis et virtutem. Hac duo quamdiu in pretio, illa erunt: nec aliter videbis, mi Oudarti, qui diu vive et salve. Lovanii II. Kal. Jul Ao. 1594. Hartium nostrum si vides, animitus saluta. Ego de statu Bataviae a nobili Gallo cognovi affatim, qui a Scaligero veniebat. de statu dico, qui privatos tangit, et amicos.
COmmendavi jam nuper Bernartium tibi, nunc iterum scribo; at quid tam frequens? caussa amici? non; quanquam si illud esset, non peccarem. fabulari et garrire cum amicis, ut sermone, ita litteris licet, ut Cicero monuit, debere istas interdum alucinari; sed caussa tamen scribendi alia, amicorum preces. Audi, et me excusa, si quid pecco: non fiducia amicitiae nostrae, quam verecunde cultam volo, sed mollitie animi, qua haud facile me, aut operam meam aliis nego. Ecce Andreas Sassenus, vetus mihi amicus, in hac urbe, me adiit, onera, aut jus trium liberorum exposuit, temporis angustias et res arctas, unum ex iis beneficium, ut vocamus, Rotternacense impetrasse per nominationem. nosti legem? et vocem Academicam. Huic beneficio, ne firmum et plenum sit, obstare donationem Baronis Champigneji, qui ut Patronus tibi dedit. Isti negant jus ei esse: ad summam lis est, aut erit. Quid igitur? ego a Viris magnis, et qui ipsi favent, destinatus fecialis, ut pacem componam, iis legibus, ut nihil ipse habeas, et omne jus tuum cedas nominato. Heu tuam frontem! inquies; hoc rogas? Rogo, sed rogatus. Adolescens ipse, cui collatum munus, dignus eo est, industria, ingenio, pietate, hîc inter primos. Volunt aliquid et avunculo deberi, Doctori. Theologo, Gravio, qui Romae in legatione fato suo est functus. en caussam egi ut Patronus: quid ut arbiter, et in te pronus? si non magna res tua agitur, si pauxilla jactura conciliare tibi in perpetuum gratiam et benevolentiam istorum hominum potes, facito: sin aliter, hoc quod ex usu tuo facito. Ego aliis ita amicus sum, ut te in animo habeam inter primorum primos. Illud tantum, si rescribis (puto facies) asperge aliquid, quod tuto legam, et ostendam iis, qui hoc a me extorserunt. Vale, mi Oudarte. Lovan. IV. Kal. Octo. Ao. 1594.
Scripsi postremum de stipendio maligne soluto. et verum est, atque etiam solvendo. nam hic homo sutilis est, et miror tales admoveri ad pecuniam publicam tractandam. sed tamen moveri te nolo, nihil calide a nobis fiet, nec nisi consilio et praescientia vestra. Honos tamen curae erit, ut debet, et defensa apud exteros dignitas, ne hîc vilescat. Tempora non ignoro, sed nec tu caussam: malis iis magnam esse istos malos. Premo. et te iterum ex animo saluto.
VIr Reverende et clarissime. Heri litteras tuas accepi, tu meas antea, si te Bruxellae esse scivissem, sed ad Hartium tamen cum scripsi; ad te quoque videor: qui revera jugum hoc amicitiae ita ducitis, ut non par aliquod, sed unum videamini. O felicem et suavem amicitiam! O grande mortalium bonum! quo carent fere grandes, quibus adulatio aut occultum odium magis adhaerent. de re mea scripsi ad Hartium. igitur nec dubito communicasse tecum, quia res mea fuit; Nonne scio, quomodo eam curetis? non qua fide solum; sed qua diligentia? enimvero in ista, per omnia sacra vos convenio, judicium et sententiam etiam ferte. Considerentur omnia, an non melius abesse paulum etsecedere ab his turbis, in quibus omnia alia, quam artes nostrae curantur? Nemo exterorum erit, cui non ea exeusatio sufficiat, imo ultro succurrat: nec ejectum aliquis me censuerit, sed emandatum. si enim pretio aliquo vobis sum, patiamini ire, ubi nobis pretium. Nam Lovanium jacet, nec per haec tempora, omnibus architectis adhibitis, resurget. Aetas mea vergit, et canities mox me Sparget. semperque in curis ero et solicitudine ista vilium rerum? sic appello et habeo haec externa, utcunque non per ea, sed ob ea vivunt quidam. mihi sunt, quod sunt: id est: aura, fumi, terra: sed tamen serpens aevum sine iis non est: eamus ubi suppeditantur. Hîc quoque fiet, inquies. jamdiu audio, sed siet. Tarda omnia et lenta si in publicis rebus, quid in privata mea putem? nolo de me aliquid. confidentius, sed tamen exteri mirentur, et vix credant me sic haberi. Quid posteri? non cur habuerim, sed cur non habuerim quaerent. Mi Oudarte, etiamsi in posterum cessemus ac sileamus (et valetudo certe suadet) praeteriti labores nostri gratiam aliquam et honorem merebantur. Duo aut tria opera nostra sunt, quae vivent, nec invidia aut Parca dentem iis facile infigent nihil glorior: Dei ista, non mea sunt. Quid est, quod non acceperim? hoc meum; quod si accepi, refudi, et operae parcus non fui in juventute, atque etiam majoribus formandis. sed a re abeo; dum me cogito: apud te tamen nihil pecco, si haec aperio, cui patere velim nudum et conspicuum hoc pectus. Summa totius caussae est, saepe alio vocor, et ad loca quieta, amica musis, amica ipsi nostro Regi: cur teneor, nec quod vocatores mei faciunt, hîc fit? sed non tenemus, inquient, nec ulla obligatio tibi nobiscum est. Hoc est, quod desidero, efferatur unum istud verbum, Lipsi liber et cum bona gratia abi. spondeo per Deum et supremum illud numen, ubicunque sum, Regi et patriae addictum futurum: imo si tempora alia, aut occasio sint, coram mansione ac factis iterum hoc ostensurum. revocent me post pauculos annos! venio, nec alia lege aliis me obstringam. Quod si tamen firma omnia et mediocria
praestat semel cadere, ait Seneca, quam semper pendere. Nostro Hartio salutem, et haec eadem scripta. Lovanii VII. Idus Mart. 1595.
QUod de titulo et munere Historici Regii mihi gratularis, carum est, mi Oudarte, a te tam caro. sed an firmum certumque satis patieris me dubitare? cur enim, si ita, nullae ad me litterae? et certe diploma etiam aliquod, aut publicum testimonium esset, sed tu, ut propensio et cupiditas tua in me, et pro me est, spem pro re interpretatus es, et quod promiserunt, pro rato factoque habes. Ego autem existimo, ab ipso capite et a Rege hoc beneficii aut honoris manare debere. quod cum erit, dabo equidem operam, ne vanus vacuusque ille titulus sit, ut hactenus in multis. Libet, quod apud te dicam, honeste abscedere ab his litterariis aut antiquariis scriptionibus: quae eruditionem variam fortasse habent, et suam laudem, sed non illum serium, robustumque animorum fructum, quem electione et judicio jam diu quaero. Philosophia est, quae me capit, cui in Historia etiam campus, imo vel maxime, si rite et veterum aliquot more scribatur. Tu mihi judex aut testis esto. in Tacito nostro, ecqua pars prudentiae, aut sapientiae non est sparsa? nec occultis seminibus tantum, sed alibi et flores earum videre in oratione, aut sermone aliquo est, et fruges. Ergo videbimus, etsi propositum nobis non a novella statim et horum temporum historia incipere, quod vellent multi, sed quod ego et pauci, a veteri, et Romanas Graecasque, sed et Barbaras res, uno filo et serie deducere, ad hoc aevum. Id in compendio, judiciis tamen notisque insitis, quae doceant lectorem aut forment. sed, ut dixi, videbimus. nihil hujus aut alterius tituli ambitiosi (Deum testor) nisi quatenus publico et posteris fructum ejus possimus imputare. Vale, mi Oudarte, cum nostro Hartio, cui pariter haec scripta. Lovan. postr. Natal. Domini CICICXCV.
PErcusseras me novo et tristi ictu de nostro Berchemio, nisi ante septimanas jam duas ex rumore accepissem. Tamen vel sic percussisti, et recte
fiat voluntas tua: et quae merito Deum auctorem habet: fiat, fiat, etiam in me, cum hora erit, ô mei conditor: et diffinge corpusculum istud, qui finxisti. Anima aetema est, atque utinam ei sedes apud aeternas illas beatasque! Quod de Berchemio omnino sperandum est, quem disco e Bacciana epistola pie, pure, ac Christiano ritu expiatum, abiisse. Salve igitur mi superne nunc Berchemi, salve; nos aspice in humilibus turbidisque locis, inter turbas et curas jactatos; et tuis quoque votis ac precibus, sistamur in quietis illis ac tutis. Sed et tu salve, ac dolorem his cogitationibus siste, mi Oudarte. Lovanii, IV. Idus Junias. oo. IC. XCVII.
QUid caussa esse dicam, quod in tanta re, id est Bernartii nostri morte sileas? Per alios hoc me, quam per te scire? Offensa in me, an suspicio aliqua in te est? permitte enim hoc mihi suspicari: hoc, non illud: nam de mea puritate erga te sum securus. Sed ecce nuper et Joannem Drenckwaertum, cujus sororis filius, Balduinus Junius, contubernalis fuit Lipsio, et eo inscio et omnibus cognatis ad Franciscanos se contulit. vid. III. Cent. Misc. 80. et 82. et IV. 6. et hoc sibi adscribi hîc Lipsius queritur. vid. supr. ad Epist. CLXXIV.
Quam inopinata autem illa mors? in homine, cui ego vel Nestoris tria saecla destinabam. O vanas spes! o naufragium earum juxta litus! Vere, cum Poeta,
Olim animum sic imbui, et nunc confirmo cottidie, cum Philosophica quaedam, sed ad Senecam meum, scribo.
Vale. Lovanii, ipso die, quo Virgineus ille partus prodiit ante annos oo. ICCI.
Oquam dolui, Bruxellam te non venisse! una Hallas ivissemus, fabulati, convivati essemus: quid amplius? rescriptum etiam meum vidisses in Italum illum protervum, nulla re meritum responderi, nisi ob exemplum. Nam ipse et notac nec assis sunt. sed Hartius noster spem fecit propinqui vestri adventus: grati, grati: utinam tempora non interveniant et retardent! nam hosticos magnos apparatus audimus, et solita nostra videmus, id est
ECce, mi optime, scripta nostra bina, serium alterum, alterum joci et salis: utinam utrumque bonis bonum: sed nimis multi impellebant. et voces
Hartio? quandocunque, ita grati venietis, ut si e coelo duo genii. publica non tango, angunt. Exemplaria terna hîc adjuncta. Unum cum litteris D. Peckio d. dandum, duo alia (tuo arbitrio) Masio sive Steenhusio, an alteri malis: nam Illustrissimo vestro non ausim haec levia, et alia illi dignitati debentur. Salve, mi optime. Lovan. III. Idus Sextil. CIC CCII.
Sed heus. obliviscor de liberalitate in me Ducis Arschotani? heri torquem aureum ad me misit cum sua imagine, item Scyphum inauratum, grandem, affabre factum, ut rem dicam, vel rege dignum donum. Jam ad illum ibam gratias acturus.
AUla hîc adest. Praeses Richardotus in mea domo, tu cogita, quantum animi aut otii sit ad scribendum. sed animi tamen, aut certe affectus, ad te semper satis. etiam otii, ut significem, quod occasio aliqua praesens suadet. Ego tuas accepi, legi lubens, ut semper: illud maxime de adventu tuo et Hartii, quem mihi, ex condicto veltro, hoc mense repraesento. Tum de nepote, et si quid aliud in mea aut amicorum manu erit. de scriptis, sive ad Senecam, sive quo alio argumento, velim te (semel et serio dico) parcius agere, et remissius urgere. Ita vilis tibi vita mea est? aere emptum mancipium sum? tempora et homines solus ignoro? Fluxum hunc rerum non video? propendet ingenium meum, fateor; pro suo captu bene merendi et faciendi publice: sed fecisse etiam me cogitandum est: et malus ille creditor, qui accepti oblitus cogitat tantum de capiendo. Vivamus etiam Deo et nobis, Oudarte; hoc consilium, hoc decretum est, nec laborare semper in famam, id est, ventum. Carmen tuum ad, vel in Eburones legi: placet et non placet, quia in meos. Ego illum populum amo, et revera hîc peccasse leviter, aut nihil puto. Terror ille praesens, et in oculis, nostra subsidia, si non longinqua, tarda facile apud aequum judicem excusent: sed quid tu de hac novella seditione? si vires capit, discrimen dabit, et turbabit non capta solum consilia, sed capienda. En quo ventum, et ad quae flagitia militiae a neglecta disciplina? Quam solvere in facili est, adstringere vel Corbulo aliquis posset. Vale, mi amice, cum nostro Hartio, cui et haec scripta. Filium ejus hodie vidi; et sermones virum prae se ferunt. Lovan. postr. Non. Septemb. 1602.
CLarissime praestantissimeque Domine. Quod adeo benigne Antonianum meum hospitio exceperis, gratias habeo tibi maximas. illi tamen irascor, quod, contra disertum meum mandatum, ad te divertere sit ausus. Sufficere ei certe debebat, quod semel sumptui fuerat, et crebro molestus esse pergeret, prout et ego, qui anxie expecto, quid Thesaurarius tandem constituturus sit. Tametsi me magis anxium publica habent, quae non labi, sed ruere prorsus videntur. et quidem sine ulla spe fulturae, nisi Deus e machina adsit. Quod utinam brevi videamus, et culpa ignavorum ac improborum latissime Belgium cum Religione non pereat! Verum omissis publicis, quae, quantum possum, uni Deo commendo, ad privata redeo, et de Thesaurarii voluntate iterum quaero, quam nempe eam futuram putes? Quia si voto nostro illa non respondeat, tempestive meo consulam necesse est. Scripsi nuper: cum D. Sasseno me transegisse: quod ita Gambarice facturus non eram, nisi de beneficio thesaurarii plane considissem. Sane absque ea confidentia fuisset, ad minimum centum florenorum pensionem exegissem; cum nunc sexaginta tantum mihi satisfieri passus sim. Admovit etiam D. Sassenus Antonianum mensae secundae, cui tertia sufficere poterat, si per Thesaurarium nihil accedat. Vivit tamen Deus, et aliunde subsidium aliquod, spero, affulgebit, etiamsi hac spe destituamur. Quamvis neque hîc despero, praesertim Lipsio tam magno patrono subnixus, qui non apud Thesaurarium tantum, sed et apud alios, vota mea, per occasionem, promovere poterit. Vale, clarissime praestantissimeque Domine, Oudartumque tuum, quod facis, amare perge. Raptissime Mechlinia III. Id CIC ICCII.
CLementer, sed et jusse factum, quod ignoscis. Culpa non animi, sed corporis erat: et ille solus est, ut scis, qui proprie peccat. O Hartii mei amicam subscriptionem! ô veterem et fidum affectum! utar dilatione, si res poscet. Nunc quidem adspicere me sanitas videbatur, sed non sic propinqua aut certa, ut tangere et stringere fas esset. Itaque, nisi de spe, nihil etiam scribo. Carmen hîc habes, quod ante sex dies scripseram: nec te percellet: et jam praemisi, meliorem me esse. De Republ. nostra, ut de me,
VAh! pudet me. tam multa legimus, inquirimus ego aliique: et fugit nos, quod ad Taciti nostri rem summam facit. Quot libros ille scripsit? ego non incallide neque Franciscus Tregianus, ut Lipsius ipse narrat, in praesatione ad Taciti libros. et ad quem scripta est Epistola IV. Centur. Miscel. 76. et ad quam responsio infra producetur.Haec omnia (de Hierosolymarum vastatione) plenissime Josephus, qui Judaicam scripsit Historiam. Cornelius quoque Tacitus, qui post Augustum usque ad mortem Domitiani, vitas Caesarum triginta voluminibus exaravit. Quae si recte leguntur, quid ultra ambigimus? septemdecem libri annalium fuerunt: Historiarum tredecim. sed ego, ut verum fatear, aliquid in numero hoc controvertam. si enim quinque Historiarum libros (totidem fere exstant) impendit vix triennii rebus gestis, ad secundum Vespasiani consulatum; quid reliquis ejus Principis, per octo annos actis? quid Titi biennio, Domitiani quindecennio, tantum octo libri attributi? Vix rerum copia (quae sub Domitiano domi forisque, pace et bello multiplex) permittit: praesertim cum Historiarum istos libros floride et diffuse (quod res dicit) praequam illos Annalium scripserit. Itaque si quis quadraginta in Hieronymo rescribat, non damnem; etsi temere haud mutem: et ex vulgato numero sex libros Galbae, Othoni, Vitellio, Vespasiano donem. duos Tito; quinque reliquos Domitiano. En argumentum Epistolae: neque celare te debui, pro amore et cultu in hunc scriptorem tuo. Vale. Lovanii VII. Idus Julias CIC ICCIII.
DEmetrianas remitto. in quibus de caussa vel origine, vel stimulo conjurationis, non equidem cum ipso sentio: neque nostros solum, sed Gallos et Batavos habeo innocentes. Quid voveat quisque, non refert: tentasse non opinor, aut incitasse. Soli Angli in culpa sunt, et nosti gentem in factiones, novo hoc praesertim statu, pronam. Mihi finis turbarum hic non videtur. Capti sunt. quid? non agnati et adfines vivunt? Ingens est numerus, et necti potest insidiantium catena. Fatum etiam Angliae post tam longam pacem, pacata mihi non promittit: et dies festos, praeter mundi legem, non semper agent. Ad summa deliciarum et luxus nonne ventum ibi est? nec alia vitia desunt, caussae motuum publicorum, vel exitiorum. De Hartio, velim aequanimum in talibus esse, et spernere aut certe immotum cernere comitia haec fortunae. Virtuti ibi praemia, non nisi ex casu dantur. Antistitem vestrum venturum scimus: fac, amabo, te una videamus, et in domo mea (sic cupio) hospitem amplectamur. Ades, allicio te, quo praemio? ut ad Senecam mea videas jam paene consummata. finem enim imponam, vel ante finem; et incerta haec valetudinis et vitae suadent. Heus, de Meteranum lib. XXIV. pag. 455. et lib. XXV. pag. 470.
HArtius noster heri, sed bene sero (ut viarum iniquitas est) advenit: quod per famulum significavit, et Ave dixit. Ipse convenire nondum potui: nam et hodie prima luce discessit. Scripto tamen, rogavi serio, ut domum
ET ego, mi Oudarte, eo animo votivum et felicem tibi hunc annum precor, quo mihi ipse possem. Plus dicam? quo parentes liberis, quos superstites sibi etiam optant. Me amittam, si te praemittam. Meteran. Hist. lib. XXV. p. 476. ubi et de his Lipsii libellis recte judicat.De diva Virgine; ita est, absolvi, et scripturus ad te eram; sed Miraeus, ut video, praevenit. Narro autem tibi. nulla unquam scriptio mihi facilior, et magis sub manu successit, an non ipsa illa Diva ingenio et stilo meo adspirante? Utinam modo non dicam digna (quis id possit?) sed non indigna neque indecora sint illa tanta! Quod ais, cupere quosdam subtexi de Virgine etiam Sichemiensi: delibero. et unius fili hoc opusculum est, et suam magnitudinem aut modulum habet. In dispositis etiam aegre aliquid muto. Appendix si fiat, nescio an deceat. Sed videbo, et fortasse coram etiam judicia vestra audiam, priusquam Antverpiam eam. De republica, nihil habeo scribere. cras Bruxellam cogito ad Hispanum illum Principem; an instructior redibo, ignoro. Affectum aliquem erga me jam olim ostendit: sed ut ingenio magis meo delectetur fortasse, quam ut utatur consilio. Sed neque donem ex facili: et status iste rerum
D. consiliario Hartio novum annum felicem apprecor, et non scribo. quia argumentum me ab illo adolescente deficit, qui a matre revocatus abivit.
VIde casum, qui tristior mihi heri evenit. Mane sub decimam exeo in equo (scis, credo, ex dono eum me habere) aut potius equuleo, animi et valetudinis caussa ambulatum. In ipsa urbis interiore porta mulier, maleficii suspecta, mihi occurrit, grandi passu. Illa intrat, ego egredior, et statim velut ictu ad terram datur equus meus, ego cum illo, et sub illo. surgit ipse, ego jaceo pendulus a ferro, (quod stapedam vocamus) cui pes meus sic intortus haerebat, ut aegre potuerit evelli. Deus me juvit, quod equus immotus restitit, et auxilio interea civis quispiam suit. laesus sum sinitro pede et tibia, sed non graviter: et spero intra biduum ad vos veniam. scio, purgas, quia voluntatis nulla mutatio, sed hoc a fato intervenit. Vale, mi amicissime Oudarte, et D. Hartium officiose saluta. si autem me amas, conviviis abstine, nec me adhibe, quia Antverpiam propero rei caussa. Nuntio mandavi, ut hoc vespere literas traderet, et te igitur rogo, ut hunc casum meum Moreto cras significes, ne frustra exspectet. atque iter meum in biduum aut triduum necessario dilatum iri. Lovanii ix. Kal. Febr. CICICCIV.
QUi attendit, quam ubique Philosophandi, id est sapiendi, occasio est? Quam omnia nostra incerta sunt, et nos ipsi in incerto sumus? Vix do locum Fortunae, adstringo me undique, ab aula, id est mari refugio, a turbis
Richardoto quid auditis? ego, rem in judicio agi, testes audiri: et nequid hîc occultioris consilii aut machinationis lateat, fateor, me vereri. coram quaedam dicam: quod (ut optime omnia cedant) non potest ante septimanae hujus finem, ita claudus sedeo, et o si te, aut Hartio interpellante otium fallam! Militare praesidium, vestri partem, hodie aut cras hîc exspectamus. Nostri Bruxellas deprecatum iverunt, non sunt exauditi. Comes stabuli Antverpiae est, cras, ut ajunt, rediturus. D. Consiliario Hartio, amicam et ex animo salutem, cui omnia facta volo, quae equidem possum, et sponsalibus corpore si non adsum, favore et affectu tamen adero. Deus donet omnia ex parentum voto, contrahentium gaudio et salute. Vale mi amicissime. Lovanii VII. Kal. Febr. CICICCIV.
QUod scribam, nisi querdas, non habeo: et Iubetne audire? Misera apud nos facies rusticorum fugientium, migrantium: lacrimae deinde aut pallores eorum, quibus pecus, frumentum, supellex ablata, aut ipsae aedes incensae: de Wavria, pulcherrimo municipio, audistis: idem hostis manebat Iscam nostram, nisi pecunia pacti essent. atque id me subveniente. Aula vetat quidem pacisci. sed quis tuetur, aut tueri cogitat? Hodie de Grunia laetiora audimus, utinam certa? magis utinam consilia mutemus, ut recta ac regia et patriae utilia, Principibus gloriosa capiamus? hoc meum votum sit, et ex eo consequantur deinde bona omnia. Studiosr nostri militanter instructi et ordinati exeubias etiam agunt: quod nescio an parentibus laetum satis sit, aut gratum. Ego auctor non fuissem, praesertim nulla adhuc necessitate. sed Vos quid de Flandria? hostis procedit an excedit, an jam excessit? hac omnia varie hîc feruntur. Ego interim inter medias turbas etiam philosophor,
Invaserunt hoc anno Rebelles Hispani, qui jam militabant sub auspiciis Mauritii, Brabantiam, dum Mauritius Slusam in Flandria obsidet. Vide Meteran. lib. XXV. pag. 477.
ITerum tibi nuncio, sum melior. Si pergo, meliora etiam in republica videbo, ut Meteran. Hist. lib. XXV. pag. 480. ad finem usque libri.
D. Hartio S. M. atque utinam alterutram illam dignissimo dignitatem. Ad Vriendtium cum scribes, has junge. Misissem et Divam, sed ita me Deus, ut destituar exemplaribus. Urges litteris, ut et Sichemensem jungam: videbo et inclino.
CRedo me nuper scripsisse tibi de litteris Ordinum, quibus Quaestori mandabatur, ut inter primos mihi solveret, et sine ulla exceptione. Litterae datae sunt: quid responsi? pecuniam non esse. si velint solvi Ordines, ipsi
Parcensem: ulterius? ad Comitem Baussigniacum: quid denique? ad Masium: et haec omnia pro misellis sexcentis florenis annuis, et adde dimidium, qui mihi debentur. Beati, qui talibus non obligantur! Inter barbaros si ageremus, plusculum rationi et aequitati daretur. nec dissimile in altero stipendio. nulla solutio est, quam non exambire oporteat, et quaestoribus istis, ut Laribus, libamenta sua dare. Pati autem tot annos Lipsium? et mirantur exteri, aut me irrident; certe Batavi, apud quos non adsuevi sic haberi. Domum meam quoque trimestri solutio deferebatur, et annus non erat, quin donum adjungeretur. Et alibi quin locus nobis sit, et lautia etiam, nemo (qui me novit) dubitat. sed pulchrum est, aetate meliore hîc tenuisse, abjicere aut negligere in senescente. Sciant haec exteri et posteri: et epistolam istam eo fine ad te scribo, bona malaque exempla docent, et sunt propaganda. Hodie ad Masium scripsi et ad Baussigniacum, sed modestius, et cum frigore: nec quisquam erit, qui Philosophi non dicam animum, sed verba aut vultum nunc requiret. Quod ad te liberius aut excitatius, jure facio: neque ostendere debemus, nos ignaros esse, quid decorum, quid jus et fas postulet, quae hodie video verba aut personas esse; sunto, nos non mutamus, et inter medias ruinas stamus, judicio et sensu boni. Ecce autem homines, qui Historiam veterem a me poscant. an quia pro veteribus moribus nos sumus? Rideo et ringor, et desino: et hanc epistolam servari a te volo, et post mortem etiam meam publicari. si tamen tibi videbitur, cujus prudentiae et affectui nunc permitto, et haec atque majora delego. Vale, mi Oudarte, Idib. Novemb.
Quod neglexit Oudartus, nos, Lipsi, exequimur, et memorabilem hanc epissolam in exemplum omnibus, qui desultores sacrorum et stationum esse amant, prodimus. Haec enim merces fere omnibus, qui Jesuitarum illecebris inescati se in turpem servitutem conjiciunt. nihil nisi questus, tormenta conscientiae, aegritudo mentis, et similia in epistolis fere omnibus Lipsii post fugam e Batavis resonant. Cur non merninisti, Lipsi, eorum, quae ad Douzam scribebas, paullo postquam ad bonos, ut vocas, transfugeras, Decad. IV. Epist. 6. Edit. Pontan. Illae toties iteratae quenam de fortuna et iniquitate temporum, per speciem altitudinis degeneres mihi videntur. bene fert fortunam, qui de ea silet. haec doctorem deceret sibi semper praesentia habere. Accepisse se tamen toties flagitatum stipendium Lipsius nuntiat Oudarto Epist. LXXXII. Miscel. Cent. v. IX. Kal. Decemb. hujus ipsius anni. quod forte ultimum fuit. sequentis enim anni mense Aprili obiit.
PRobari a te quidem consilium nostrum Historiae scribendae, non dubito, mi Oudarti. Quid honesti tu non probes? quid non etiam antiqui? sed homines hujus novitii aevi novas sententias habent; famam, gloriam, infamiam, susque deque habere, et genio atque ingenio suo indulgere, dum datur. Mihi hoc crede, nunquam minus Epicuri nomen aut dogma auditum, nunquam magis res ipsa valuit, et sic vivimus, tanquam aeternum perituri. tenebrae post nos sint, imo exitium sit, et quod veterum aliquis dixit et vovit, me mortuo ipsa humus misceatur aetheri. Haec video, et magis, quo magis in aevi notitiam venio, et nisi sapientia refrenet, voces emittam, cur in haec tempora natus sum? quo fine litterae, prudentia, sapientia? sed patiamur, et strenui, et vel paucis judicibus, atque plausoribus optima amplectamur. Aliquando post nimbos serenitas, post caliginem lux orietur. sed de. ipsa re nostra: fateor grandiorem historiam, et rerum magis illustrium scribi, quam hanc Brabanticam et patriam, a me posse. sed non materies est, quae scriptionem utilem aut gloriosam facit, sed ingenium et judicium, et stilum etiam, invitis quibusdam, addam. Quod tu vere judicas, Historia est vitae quaedam magistra, et civilis atque moralis Philosophiae speculum aut exemplum. Quae in scholis voce alii docent, hîc factis exprimuntur. et sane, stilus ac manus ad scribendum si accessit, passim et praecepta illa ac monita, etsi breviter aut obiter, adspergit. Itaque impetum aliquando capio scribendi, remitto etiam, cum mores et judicia video, et meam aetatem, metae jam et quieti propinquam. Satis multa documenta dedi, et semina sparsi salubrium monitorum. Quid? an litore et arena haurienda? vereor. et Deus ac fatum viderit. sed quomodocumque, conscientia juvat et attollit, bona sensisse, amasse, produxisse: culpa aliorum sit, non admisisse atque usurpasse: Ecce, de republica miraris me nihil scribere: nam, inquis, egregia victoria parta de Batavis ad caput Bonae spei, et sedecim naves depressae vel captae. Vis me exsultare, et hoc, ut magnum, scribere? Gaudeo, ut nunc mores sunt, sed magne Deus, quid hoc in magno isto Rege? sedecim mercatorum naves? sexaginta bellicas debebat, nec mirum, aut triumpho dignum esset. Scripsimus olim in MAGNITUDINE ROMANA, tot classes ubique locorum dispositas, ad invadendum aut tuendum, quid nunc simile est? Hispania tota peninsula, et utroque mari praetexitur: ubi magna aliqua classis ordinaria est? paucae hostium naves illudunt, et in utramque Indiam, cum lubet, eunt: ipsi spectant, queruntur et indignantur, et remedium a fastu poscunt. Atqui classis aliqua
QUamvis benevolentia in me tua nulla indiget attestatione: satis enim magnis illa argumentis probata est; gratum tamen est, quod etiam scripto eam confirmas. Sane illam ego tanti facio, ut cum vel amplissima quavis conditione ipsam non commutem. Publica, ut scribis, dubia sunt. Hostis undiquaque se munit. et copias quoque a Brunswicano exspectare dicitur. Audio et Mauritium in Galliam ad colloquium Regis profectum. ac a Batavis tredecim naves bellicas Anglum obtinuisse, quo se adversus erumpentem seditionem muniat. Id quod si verum est, metuo ne satis bona fide nobiscum agat, et ne ad, sub Elisabetha, cum Gallo harum Provinciarum olim factam divisionem, clam aspiret. Deus tamen dissipat consilia Principum, et facili momento, quod ipsi firmissimum putant, subvertit; quod quoque nos res Moscoviticae recenter doceant. Magnitudinem sacram scribendam invitaris, indicium est, Stapletonii scriptum, de eo argumento, non placere, aut non satisfacere. Digna certe Lipsio ista materia, et ad illam ipsum aeque atque ad Patriam Historiam vocem: imo magis, quando stupor nostratum tantus est. De Pace ut Pontifex agat, sperare possum; ut peragat, vix ausim, in tanta Principum aemulatione, et in saeculo adeo corrupto. Puto tamen Pontificem Romanum multum hac in re posse, si serio et vere animo paterno negotium amplectatur. Quod ut faciat Deum oro, cui te floresque tuos etiam atque etiam commendo. Machlinia III. Id. Mar. CIC ICC VI.
Cogito cras Bruxellam, ut scripsi, ibi si quid me yelis, mandata tua ad aliquot dies exspectabo. Rivius noster, etsi ista spe, de qua nuper, exciderit,
NIhil unquam mihi accidit optatius, in omni mea vita, quam Marpurgii esse, colloquium Theodori habere et usum: nam et annis abhinc decem audivi eundem in Comitiis Ratisponensibus eleganter perorantem, coram omnibus Imperii Ordinibus: et perorantem de statu rerum Belgicarum et de Hispanorum Tyrannide. Cujus rei recordatio eo mihi fuit gratior, quod hominem ipsum denuo contigerit in Hassia videre. multa tui mentio, multa Jani Duzae, multa Donelli; multa Danaei incidit. Sed omnium tristissimum hoc, quod intelligo te valetudine esse minus firma. O mi Lipsi, ocelle totius Germaniae, lux literarum, quam ego te expetisco diu vivere, et vivere incolumem, ut possis humanioribus studiis diu prodesse, quae ut vergant omnia nunquid vides? nunquid praesentis? non ego frustra Priscianum scripsi Vapulantem. nec frustra litem suscepi contra Nicod. Frischlinum et Martinum Crusium Professorem Tubingensem. ediderat Frischlinus, dum Scholam Labacensem moderaretur, in Tyronum usum Grammaticam, quam titulo Strigilis Grammaticae proscripserat. cui, quia inclementius tractaverat omnes fere Grammaticos, Crusius opposuerat Antistrigilem; isti Frischlinus Dialogos aliquot, et deinde utrimque plures libelli, et vehementissimae Invectivae editae, donec morte Frischlini finiretur bellum, quae omnia memorare nihil attinet Frischlini omnia in unum collecta Argentorati prodiere 1594. quibus post ejus mortem accessit Poppysmi Grammatici Dialogus tertius. Crusii defensiones et responsiones non vidi. Inter Dialogos vero Frischlini, unus Josepho Scaligero, et alter Lipsio nostro inscriptus est.Crusium procacissime delirantem. Nihil enim vidit Jul. Scaliger, nihil Saturnius, nihil Marius Corradus, nihil Ruscellus, nihil caeteri. qui quasdam nugas Grammaticae oppugnarunt. Caelius Curio et Vives, negant, Graecis esse Epicaena et dubia in re Grammatica. Ruscellus negat esse optandi modum Latinis sanctius affirmat Graecis quoque esse ablativum dativo similem, discrepantem significatione, quoniam ablativus semper significat instrumentum, dativum semper acquisitionem. Habent autem omnes isti suas demonstrationes, quibus utuntur. sed Crusius omnes habet pro sycophantis. Itaque in acie jam versor contra delirum et vere stupidum hominem. Te vero expeto patronum, qui in hoc certamine tuum interponas judicium. Habes hîc primum Dialogum, in quo Privata tractantur, et quae ille inseruerat certamini publico et literario. Reliqua mox prodibunt. Spiessius jam excudit nostras in Virgilium, Horatium et Persium Paraphrases, quas scio tibi placituras. Prodeunt etiam meae Comoediae, in quibus tui et Duzae fit mentio, ut et aliorum. Vale, mi Lipsi, et me in tuorum censum
Joan Duzam, et Cl. Hugonem Donellum, et D. Lamb. Dunaeum, A
VIr Clarissime. Bene sit optimisillis periculis, de quibus scribis, quae te iter coeptum meditantem, quominus longius progredi posses, prohibuerunt. Quam velim illa majora nobis dari, aut certe diuturniora, non quae te occupent, quod Deus avertat; sed quae si volentem adhuc non moverunt, at te vel invitum istinc ad nos extrudant quam citissime. Quaecumque te occasio salvum et incolumem nobis reddet vel hodie, eam non solum nobis jucundam futuram, sed etiam jam nunc scias esse in votis. Itaque vides, si tibi progressus cordi est, quam vota nostra cum tuis non consentiant. Et tamen in hoc ipso dissensu quanta sit animoium nostrorum conjunctio, non minus intelligis. Scis enim, cujus sit animi hoc desiderium tui, et quis ad te scribat, aeque nosti. Quod si idem animus tibi est, qui ante fuit, ut in itinere coepto tibi perseverandum putes; quod praesens feci, idem nunc facio absens; Deum oro, ut tibi progressus feliciter cedat, tibi omnia in eo salva et jucunda contingant. quae certe posteriora duo imminente jam difficili hieme, et tempestatibus praeter consuetum ordinem omnia infestantibus, facilius est bene precari, quam in corpore ad ea incommoda non assueto sperare. Et scio, quamdiu domo abes, quam multa insuavia, et valetudini tuae adversa in regionibus istis, non ita fortasse cultis, tibi perpetienda sint. Quare si nos amas, valetudini tuae consules, et dabis operam, ut repudiato molesti itineris consilio, primo quoque tempore reditu tuo et conspectu jucundissimo nos bees. Quod ut facere in animum inducas, siquid hominis amicissimi preces apud te valent, obnixe te etiam atque etiam oro. Mag. D. Rector te plurimum salutat: uxor mea quam potest officiosissime. vale, vir Clariss. Lugduni Bata. VI. Cal. Novem. eodem die, quo mihi redditae sunt litterae tuae. CIC. IC. LXXXVI.
SAl. pl. Dilexi te plurimum Lipsi suaviss. cum Jenae esses: et animadverti vicissim me nonnihil a te diligi. Sed illinc te discedentem non salutasse memoleste
Cratone orationem, nisi itineris longinquitas et periculum deterruissent. Val. Lips. v. Januarii, Anno 1587.
DOctiss. et humaniss. Vir. Domine et amice sincera fide colende. Jampridem benevolentiae erga me tuae signa atque argumenta non dubia perspexi, cum et per Esichium nostrum, qui nunc Eitelbergae est, aliquoties me salutari jussisti, et librorum abs te editorum exemplaria nonnunquam misisti, non solum ingenii et eruditionis tuae, sed etiam amoris erga me monumenta. Quae nisi exoscularer et in precio haberem maximo, ab omni humanitate alienus essem, meque ipsum non possem non condemnare ingratitudinis. Accessit jam illustris significatio honesti tui de me judicii, cum Academiae vestrae de mei
Grynaei, Basileam redeuntis, locum succedere volebant. Verum si, ut sunt humana nostra, aut casus me aliquis hinc expulerit, aut alioqui sine Ecclesiae hujus insigni detrimento, et bona cum gratia Magistratus, dimitti hinc posse videar: nihil mihi exoptatius erit, quam in Academia inter viros doctos, atque in tuo, aliorumque bonorum complexu vivere et mori. Cum autem propter tristes dissipationes Academiarum annis superioribus factas, Germania nostra non abundet hoc tempore Theologis doctis et orthodoxis, nominavi legato vestro duos eximia eruditione praestantes viros, quorum uterque nunc apud nos docet: Joachimum Meysterum Rectorem nostrae Scholae: et *** Josephus Grabius a Lipenio, qui ejus libro contra Aegidium Hunnium recenset, Joannes vocatur. tom. 11. Biblioth. Theol. pag. 478. Meisterus apud Lipenium edidisse legitur orationem de Eutyche et erroris sectatoribus: tom. 1. Bibl. Theol. pag. 665.Josephum Grabium, quorum ille annos jam quinquaginta tres habet, et sobole caret: Hic annos circiter 45. natus est, versatus antehac in praecipuis Germaniae Academiis, et in Controversiis Theologicis praeclare exercitatus, cujus rei gustum praebent scripta illius contra Hunnium Ubiquitarium Marpurgensem edita. Utriusque voluntas literis vestris explorari posset: aut si neutri illorum profectio ad vos persuaderi queat, admonitus a vobis non gravatim de aliis cogitabo, si qui praeterea vobis utiliter nominari possint. Te ut benevolentiam tuam erga me constanter conserves, et virum Clariss. D. Donellum, quocum Heidelbergae aliquando initia notitiae atque amicitiae contraxi, et caeteros viros honoratos in Acad. vestra ex me salutes, oro. Bremae v. Calend. Febr. 1587.
AMittere ad te sine literis Hieronymum Groslotium nostrum animus non fuit, Lipsi doctissime; adolescentem et amicissimum mihi merito suo, et dignum, quem ament omnes, qui virtutem et veram sapientiam amant. ea jam elucent in ejus juventute indicia summae prudentiae, et venturae suo tempore ad culmen evectum omnium laudum. Sed plura de eo frustra, cujus virtus ita erit cognita tibi paulo momento, ut accedere his literis commendationem ab ea necessarium mihi sit magis, quam illi a me. neque ea sane causa mihi in manibus calamus, sed ut pergam invitare te ad amandum me, quod pridem fecisse te, et privatis testimoniis cognovi satis multis, et iis, quae protare in publico voluisti inter aeterna monumenta nominis et famae tuae. Velim animum tuum erga me compensare officiis iis, quae tibi candorem mei, et fidem testari possint; cui certe ego deero numquam. Salve doctiss Lipsi, et ama me amantem tui. Data Londini Trenobantum. A. d. v. Eid. Febr. CIC. IC. LXXXVII. calculo veteri.
Respondet Lips. 11. Cent. Misc. 31.
GRatissimae nobis literae tuae, V. C. indices et valetudinis tuae et animi, anxiis de illa, de hoc nimium certis antea ex iis, quae exstare ubique vis, documentis; amplius tamen ex amici nostri sermonibus, qui auxere mihi amorem illum, quo te amare coeperam antea literarum et publicae rei caussa; nunc praecipue ipsius tui. Quod non ad vos una cum Groslotio, jam etiam tuo, culpa non in me; voluissem, si omnino rerum mearum status tulisset. Sed dabitur olim, quod nunc non potui, et citius fortassean, quam dicere ausim. Velim certe, et praesenti testari animum gratum, amplectique carum caput, et cui ego carus non merito meo, non auro contra carum erit: nec deero; modo mutet vis fati adhuc improspera mihi satis, et flectat ad meliora. Res nostrae me angunt juxta cum vobis. Spes omnis in ejus numine, qui torquet numine omnia; nec fallet tandem, quamvis tardet judicio nostro impatientium nimis. Nostrae in Gallia nunc in summo paene discrimine; sed ita ut in medio turbine appareant primulum fausta sidera, gemini Castores.
Douzae, et cohorti doctorum quos catervatim istic habetis, salutem multam. Salve V. C. Data Londini Trenob. A. d. XIII. Kal. Mai. Stylo Gregor. CIC. IC. LXXXVII.
Excusabis nunc Groslotium nostrum occupatum recens a reditu scribendi in Galliam literis. scribsisset alioquin, et quam primum dabitur occasio, faciet. praeterea salutat te plurimum.
NEc magnus labor fuit in describendis illis ad Tacitum, et leve hoc indicium amoris nostri, qui magnus, et magnis ex causis. Quod non alias notas habes animi mei, doleo sane, neque omittam dare, si ferent tempora: maxime si occasio erit visendi et Bataviam vestram, et in ea te maxime, quod velim equidem, sed nondum video quando futurum sit. Ita omnia nobis ruere in pejus quotidie; et quod meliora scribis, Audieras, et fama fuit- immo ita fuit, sed statim mutarunt venti, pessimo fato, si aestimamus res ex judicio nostro; si ex divini illius numinis voluntate, certe non malo. Speramus enim semper laetiora, nec desinemus sperare, nec spes fallet. Interea tamen hîc status satis infelix; Et tu tamen adhortaris ad literas; audio libens; exemplum vestrum video, sed nos non tam fortes adhuc, aut si sumus, certe hanc constantiam majoribus debemus operibus; Ad me equidem quod attinet, nihil mihi in animo nunc, quam utrumque compositis resculis meis ire in medios fluctus, ut et opera nostra aliqua sit satagentibus cunctis. Ad Senecam tua vidi, et judicia illa de singulis fabulis sincerissima visa; etiam notae illae, quibus serio fecisti medicinam scribtori a nemine serio tractato. Valde expeto Tacitum, quem edi scribit Colvius, nec dubito quin semper meliorem.
Faucerius noster brevi ad vos sperat venturum; interea excusatum se habeas petit; tempus scribendi nunc non fuit, et servare alloquio mavult. Salutem ab eo nuntio tibi, et ab Hotomanno.
Responsio ad Lipsii 11. Centur. Misc. 31.
MIraberis nomen tamdiu inauditum. Non excuso, Lipsi; accusa haec tempora, per quae licuit mihi meminisse amicorum, testari amorem scribtis non fuit. Ut abii a vobis, exceperunt me Germanica negotia; in iis per tres menses agitatus, dum scribimus militem, dum solicitamus, dum recensemus, tandem post ancipites casus cum postremis Frentzii veni Metim. inde ad Regem; ubi duo mala nova mihi in novo bono revisendae patriae; aula et bellum. Ita insperato ex alia cura facti fuimus milites. Fatum mihi fuit, ut interessem praelio ad Iverium pagum: statim post eam victoriam remissus in Germaniam, sed in itinere arreptus a praedonibus et ductus Rhemos, quae urbs hodie in primis inimica Regis et religionis. Attentus ibi sine spe liberationis per tres menses, quod ego tempus, sancte juro tibi Lipsi, ita bene atque feliciter duxi, ut non meminerim his tribus annis fuisse melius mihi. Bonum id non ab inimicis, qui exagitabant, quantum in ipsis, taetro carcere inclusum, per sacerdotes ad disputationes vocarunt, per seditiosos ad quaestiones de publico statu. Mala omnia vertebant in melius; solitudo ipsa summum solatium; poteramque esse bene ibi, nisi amicorum studia retinendis aliis vicissim adversarum partium retraxissent me ab illo otio. Per eos factum est, ut liceret mihi pacisci certa pecunia. Malorum mihi inde principium; res angusta; possessa omnia ab hostibus, ipse longe a Rege, ab exercitu; quaerenda summa, quae redderetur iis, qui pro me solverant; in hac publica totius Galliae inopia summum mihi inde discrimen; testor deum, levior decuplo carcer fuit his molestiis. Spes erat tum de recuperanda Lutetia; solamen in ea spe non tantum, quanta desolatio, ubi ea fefellit. Exierat mihi mater cum sororibus ex urbe. Ecce illa statim cum una ex istis perit; ego absens. ubi ex reliquis molestiis extricavi me, morbus subiit gravis, et plenus periculi. Cum illo finiit annus superior, quo nullum adhuc habui infestiorem. Successit lactus hic, quo redditus amicis, et in aula etiam negotiis; sed simul curis. In Angliam excucurri mense Aprili, dum Carnutes premimus longo obsidio. ubi
Buzennallium legatum abisse credebat in Germaniam. Spes erat videndi et alloquendi tui. Moriar, si quicquam mihi hîc gravius absentia tua. Querela ea mihi communis hîc cum multis. Ne sit diu, nimis metuo, quia quaerenti quo te recipias, ajunt mansurum ad fontes: nec spes mihi ulla aut caussa excurrendi illo. Esses alicubi terrarum, modo ne ibi, crederem posse illo vocari ad publicum quid tractandum. Nunc nobis nihil negotii cum salubribus illis aquis. Et nisi migras alio, carendum te diu. Saltem si absum, si abes, leva taedium hoc scriptione, quam non petii tandiu, quia non potui ipse vocare te ad hoc beneficium officio nostro. Nunc melioia ominer mihi, et ut sint optima, cupio audire etiam de te. In aula nostra Revolius unus e regni secretariis sciet semper ubi ero, et diriget literas certo. Eo mitte. Habebis a me per Douzam, nisi aliam viam doces. Non ago pluribus. vale, et ama nos vel caussa tua, qui amamus te. Hagae. prid. Kal. Julias 1591.
SCribsi ad te, simul atque in hanc vestram Bataviam veni, ut scribtione levarem taedium absentiae tuae, quod eo majus fuit, quo major spes fuerat inveniendi hîc tui. Scribo iterum, discessurus istinc, quia non erit forte, ut scribere possim, quum ad nostrum illud chaos revertero. Abitum tuum accusari hic a multis satis nosti; Et hoc, excusari ab iis, qui non amaverunt te solum publica et sua caussa, sed etiam tua. Mihi sane magis probasti, quam alii mihi hanc moram probare voluerunt, a qua aliena mihi mens, fatali quodam morbo tracto ad sufferenda graviora. Sed juvat immori patriae ruinis, qua stante pulcrum fuit stare; corruente fugere inhonestum; quamvis fortasse omnes istae destinae non magis nos juvabunt, quam ille humeris occurrens praecipitanti monti, stolidae fortitudinis exemplum miserum. De publicis rebus quid scribam? scis quae hîc acta a vestris, quibus et nos adfuimus. scis quae apud nos, et pro utrisque apud exteros. Agitamur incertis fluctibus, ventis diversissimis. Inter hanc volutationem felices e nostris, qui jactationem vident, non sentiunt; quidvis potius posse illam fisi, quam movere summa illa et unica nobis bona, quae supra nubes, supra flamina. Ita enim debere nos sanguinem ac vitam patriae censeo, ut moliti optima quaeque ex ratione officii, siquid secus cadat, immoti spectemus, obversisque, qua rectae rationis modus imperat, ventis ac funibus. de cetero securi exspectemus ruentium procellarum casum. Animos tumultuantes hodiernorum hominum, et ut res mutantur, gaudio, metu, spe, dolore turbatos, videmus simul ac
Pontanus, et altera etiam emendatio a Rhenano et aliis praecepta est.qui multum a more imperatoris sui discrepantes: et aliquot inferius versibus; quinetiam primi ordines caecidere, invasere hostes. Ut scias, quum mediis armis eximus, siquando otium detur, redire nos ad literas, immo fortasse, retrahi. Sed satis est. Salve amiciss. et clariss. Lipsi. Hagae Comitis Non. ipsis Sextil. CIC IC LXXXXI.
SUperiore autumno litteras ad te dedi, Clariss. Lipsi, quas redditas arbitror: nam Plantini nostri ministro Francoforti ad Moenum tradidi. Sub meum porro inde discessum a Wilhelmo Cattorum Principe evocatus, Cassellas profectus sum. Verum Princeps venationibus occupatus, diutius me istic retinuit, quam cogitaveram: eaque causa fuit, ut Noribergam adveniens, nullos itineris comites nancisci potuerim, et alios dum praestolor, serius, nempe ipsa bruma, Viennam redierim, magnas itineris difficultates, et asperrimum gelu perpessus, quod difficilimam tussim conciliavit: a qua non plane libero aliud gravius malum accessit. Nam IIII. Kal. Januarias, in vaporarium descendens per paucos gradus delapsus, sinistrum pedem luxavi, et interiorem malleolum attrivi: id me in lectulum conjecit, cui per sex hebdomadas continue adfixus fui, non sine gravi dolore et molestia, quam interdum levavit amicorum congressus et lectio. Ex eo morbo necdum plane convalui, alter enim tibicen infirmior est, quam ut caducum jam et ruinam minans aedificium sustinere queat: sed gemino scipione fultus, paulatim per aedes obambulo, imo gradiri disco vacillans infantium more: nimirum hoc diuturnum et continuum gelu lentiorem curam efficit. Inter reliquos, quos legi libellos, fuerunt et tui, De recta pronunciatione Latinae linguae, nostro Ph. Sidneio (qui utinam viveret) inscriptus, et Epistolarum Centuria 1. ac hos non sine fructu et voluptate. Plurimam sane tibi gratiam habeo, qui epistolam, ad te
Quoniam vero ex Gesneri epitome et Lindenio, eum exscribente, Nicolaus Ellebodius vocatur. nam in praefatione ad Nemesii versionem, editam a Plantino 1565. se Nicasium vocat. Vid. Valer. Andr. Biblioth. Belg. Ejus meminit auctor vitae Vincentii Pinelli, Guadus pag. 346. Ed. Londin. et Marchant. in Flandr. lib. 1. pag. 63. epistolam ejus ad Clusium edidit Th. Crenius Exercitat. 11. de optimis libris pag. 63.Duditium, Nicasii Ellebodii obitum tibi ignotum fuisse deprehendi (an post id temporis intellexeris me latet) operae precium facturum arbitratus sum, si hac epistola significarem, illum Posonii Ungariae oppido ad Danubium, decimo infra Viennam miliari, pestilenti febre correptum, expirasse pridie Nonas Junii, inter secundam ac tertiam pomeridianam, anno CIC IC LXXVII. magno omnium amicorum moerore, atque ipsius Maecenatis Stephani Radecii Agriensis Episcopi, Caesaris in Ungaria Vicarii, cujus mensa multis annis vixerat (iis sane quibus ipsum novi 73. et. sequentibus) cujus item liberalitate Agriensem canonicatum adeptus erat. An autem Duditii contubernio usus sit, ante quam in Pannoniam se conferret, ignorare me fateor. Mortuo scripserunt epitaphia bini, et ego propter summam, quae mihi cum ipso postremis illis annis fuit, familiaritatem, tumulum illi posui. Omnium exemplar mitto.
Ceterum lectione VIII. cap. Lib. de Pronunc. Lat. Ling. Littera I. quae productior fit, cum longa, mihi in mentem revocavit veterem inscriptionem, quae etiamnum Ancyrae est, ex ahaeneis pilis (quae an adhuc Romae conspiciantur nescio) desumta. Nam illa omnes litteras I. producit, et longitudine velut duplas facit: quod tamen magis factum sculptoris arbitrio, quam ista observatione, cujus meministi, cum et omnes vocales. o. reliquis minores et contractiores sculpserit. Observavi quidem in plerisque Graecorum veteribus nummis
Serie II. versu 10. et 13. QVADRAGENS repetitum, an sculptoris negligentia? versu certe 6. QVADRAGIENS est.
Serie III. vers. 14. COLVMPIO mensuraene genus? vers. 16. QVALIMEA, an congiaria corbibus e vimine Quali modo contextis elargita?
vers. 19. SEXAGENOS SEXAGENOS estne repetitio sculptoris vitio admissa, an potius bis sexagenos intelligendum?
Seriei III. continuatione versu 5. SEXGENSIM quid est?
Opposito latere.
Serie I. versu 1. CONTINENS et CALCHIDICVM. quae loca in urbe?
FECI DECREVERAM in extremum sequentis versus ita rejecta inveni.
Seriei I. continuatione vers. 1. QVORVMQVE AVGVSTVM. Sculptoris vitio verisimile, et FORVMQVE AVG. reponendum.
Ejusdem oscitantia haud dubie repetitum vocabulum ET vers. 19. sed et eod. vers. PEDES DVCENTI. an non potius DVCENTOS?
De his quaeso, mi Lipsi, doctiorem me facias per occasionem, et de tua valetudine edoceas. Bene vale, Salutem dico Douzae, Raphelingio et reliquis amicis. Viennae Austriacae XI. Cal. April. Gregoriano calculo, nimirum quo tempore mercatores ad vernas Francofortenses nundinas proficiscebantur, CICICXXCVII. ademptis nimirum omnibus aliis ad vos scribendi occasionibus, per has Martias tempestates. Lipsius pag. 19. Auctarii inscriptionum veterum, ubi a Busbequio se primum, et postea a C. Clusio accepisse praedicat. et pag. 22. exhibet ea, quae cum hac epistola Clusius de ipso marmore animadvertit, et scripsit Lipsio; nimirum, se suum exemplar A. 1576. descripsisse ex Antonii Verantii, Archiepiscopi Strigoniensis, et Caesarei Legati apud Turcas, exemplari. alterum se vidisse apud Sambucum, sed versibus non recte distinctum. et 1584. Lewenclavio, cum Henr. de Liechtenstein, Caesareo Legato ad Turcas proficiscenti, mandasse ut ad ipsum lapidem conferret, qui eo non pervenit, sed a duobus nobilibus Germanis, qui Ancyrae fuerant, et descripserant, hoc monumentum obtinuirat, ut cum Verantiano exemplari conferret. deinde petiisse se a Busbequio ejus exemplar, qui alii mutuum dederat, nec receperat. quae epistolae pars repetita in Editione Gruteri pag. 233. Clar. vero Gronovius, qui ex Cossonianis schedis novam hujus marmoris editionem curavit, pag. 124. ad Schottum hanc epistolam a Clusio scriptam, et aliam ab illo, quam Gruterus edidit, putavit. sed errasse apparet ex ipsa editione Aurel i Victoris a Schotto A. 1579. curata. in qua inter notas ad Epitomen pag. 70. nuda tantum verba lapidis ponuntur, quem Gruterus dedit, deinde Lipsius edidit, et notis illustravit, quibus Lipsius hanc epistolae hujus appendicem inseruit.
TAndem ante triduum huc perlatae sunt tuae in. Non. Jan. inscriptae, Claris. Lipsi: vide quam lento et plane testudineo gradu progressi sint, qui eas deferendas susceperunt. Existimavi sane periisse. Gratas vero tibi fuisse, quas Francofurti dedi, plurimum gaudeo. Utinam istic convenire te licuisset: male sit equitibus, qui tuum iter impedierunt. Eo venerum Margethemo, quo negociorum quorundam causa a Serenissimo Archiduce Maximiliano fueram evocatus, cum adeo vicinus essem, praesertim cum jam essent nundinae (extra quas, magnam puto Francofurti solitudinem) ubi et veteres quosdam amicos sperabam videre, et nostri Plantini negotiorum curatorem, per quem amicis in Belgicam scriberem. In litteris autem, quas ad te dedi,
Wilhelmo, ut eum in reditu Cassellis convenirem. Certe alteris, quas vernalibus nundinis misi, mei itineris progressum et successum significavi: nec minus (si ad te pervenerunt) meum infortunium ex iis intellexeris. Pedis autem curatio male et negligenter administrata, claudum, Lipsi, me reddidit: nec nisi maxima cum molestia in publicum prodire sinit. Igitur in posterum interdictae omnes peregrinationes, interdictae. Huic malo accessit mei hortuli calamitas, quam quottidie experior majorem: nam maximam hiemis saevitiam subsequuta est vernalis aeris constitutio admodum frigida, aestiva autem supra modum humida, quae multas stirpes, quae hiemis inclementiam superaverant, penitus corrupit. Itaque haud video, qua ratione amicis (qui etiam similem cladem accepisse queruntur) gratificari queam, tametsi summopere cupiam. Videbo tamen ut e paucis Tuliparum et Lilii Persici, qui mihi conservati sunt, bulbis, aliquot accipias et semina earundem stirpium, proximis autumnalibus nundinis, ut aliquam tui hortuli partem exornare queas, proximo anno, si Deus vitam concesserit, plura additurus. Pro tua animi benivolentia, plurimam habeo gratiam. Sed quem in vestra Academia locum obtinere possit sexagenarius, nunquam in isto pulvere versatus, sed qui perpetuis fere peregrinationibus indulsit, quodque reliquum fuit temporis sibi et amicis insumsit? Ardua nimium mihi esset haec provincia, si probe mearum virium mihi conscius sum, mi Lipsi. Si Viennam deserere cogat aliqua necessitas: deligam locum aliquem in Germania liberum, et vobis viciniorem, ne Iberico senatui ullam calumniandi ansam praebeam, non tantum mea, sed meorum propinquorum praesertim causa. Ubicumque autem fuero, et tibi et reliquis amicis, quacumque in re gratificari studebo. D. Camerarium proxima occasione salutabo diligenter tuo nomine. Superiore anno Modium vidi admodum occupatum apud Sigismundum Feyrabend typographum. Cui adjunctas inscripsisti, Marpurgi non agere heri intellexi, sed Pragae: diligentius tamen inquiram, ut tuto ad ipsum curari queant. Bene vale, Clariss: Lipsi. Viennae Austr: VIII. Kal. Aug: CIC. IC. LXXXVII.
Saluto D. Douzam, F. Raphelingium, cujus epistolae jamdudum respondi per ipsius socerum.
Respondet Lips. 1. Cent. Misc. 91.
VAlde me afflixit adversa tua valetudo, mi Lipsi; vires autem te ex parte recepisse gaudeo, atque ut te salvum et incolumem nobis diu conservet,
Lazius interdum sit lapsus. Quae in Hispanica peregrinatione collegeram, dedit M. Laurinus Smetio: at meum exemplar numquam restitutum, tametsi saepiuscule repetierim ante quam huc accerserer. Ea forte suis locis in volumine distribuit Smetius. Si in animo habueritis Caroli Clusii, et cui ille in calce adjecit inscriptiones, sua manu descriptas, quas collegit in Austria et Pannonia, et alibi. Illustravit etiam adjectis notis, ipsas etiam figuras, quae in lapidibus exsculptae erant, depinxit nitidissime, in fine etiam quasdam Hispanicas adjecit, quae non erant missae Smetio. et adjecit haec verba, quae hanc epistolam Illustrant. In Hispanica mea peregrinatione ego, Carolus Clusius, multas inscriptiones veteres observabam, et fideliter excipiebam. Deinde Valentiae a nobili quodam Hispano, qui longe plures, quas observasse ajebat, descriptas habebat, ut exciperem impetrabam. in Belgium redux Anno MDLXV. Brugis Flandriae nobili viro Marco Laurino, Domino de Waterfliet, mutuo dabam. sed numquam illas deinde recipere ab illo potui. video Smetium nonnullas in librum suum intulisse, non tamen omnes. nec distinxisse illas, quas ego observaveram, ab iis, quas ex alio descripseram. Cordubae tamen et Valentiae tum etiam in Lusitania elegantes quasdam a me observatas, ab ipso neglectas animadverto. sequentes porro in schedis descriptas, et ab aliis sepositas postea repperi. Dacicas etiam inscriptione Albae Juliae repertas adjecit, quas collegerunt D. Apollonius Menabenius Medicus, et Theobaldus Hogelandius, curante Clusio Annis LXXXVII. et XCI. supra MD.Pinello proximis litteris salutem a te dicam. Mercurialis familiaritatem nondum sum adeptus: Pinellum tamen orabo ut officium faciat. Si quid in Vellejum Paterculum haberem, minime inviderem, mihi crede. Tu porro perge in utilissime coeptis. Nisi Dodonaeo Juniore vid. supr. ad Epist. CCXXXII. Cratonis a Crastheim.Dodonaeus junior admodum sit immutatus, haud pol paternum sapit, et plerumque Heroum filii noxae. Habeo aliquot ejus epistolas, Patavio ad me datas, deus bone quam ineptas! Obscurorum virorum epistolis adjici oportebat. Patri multas molestias creavit: is tamen, ut intelligo, et gaudeo, paulo ante obitum, reconciliatus est. Bene et feliciter vale, Clarissime Lipsi. Salutem dico nostro Raphelingio, et N. V. Douzae, facie necdum mihi noto. Viennae Austriacae VII. Kal. April. CICICXXCVIII.
MAximas ago gratias pro tuo munere, Clarissime Lipsi, doleo me nihil habere, quod rependam. Exempla Caesari et Principibus inscripta recte curavi, binis illis locis, quae adnotasti, correcta. Quod Caesari mittis, Wolfio Rumphio, cubiculi ipsius Praefecto, cui scripsi, commendavi, per Gemmarium Pragae habitantem. Palatino et ejus Aulae Praefecto inscripta Commelino Heidelbergensi Typographo tradidi. Landgravio Mauricio etiam suum exemplar misi, per aulicos, quos ipsius parens huc singulis nundinis ad necessaria coemenda mittere solet. Bellonii versio ut ex tempore fuit effusa, ita nunc maxime displicet: mihi etiam negotium fuit cum confuso admodum scriptore, qui quasi sui oblitus plerumque eadem capite eodem, aut secundo repetit, et male periodos connectit. Ego illam nunc quodammodo recudi et expolivi, ut sperem secunda editione aliquanto cultiorem prodituram in publicum, cum reliquis meis lucubratiunculis, Deo volente. Summi hîc fuerunt caniculae aestus, atque etiam per universam, ut puto, Europam: nam vina Augusto mense lecta sunt inPannonia, atque, ut intelligo, abundanter. Scriptum mihi ab amico, Turcarum Imperatorem compositis Constantinopoli motibus, exercitum paratum habere, cui cum induciae sint cum Persa, verendum esse, ne in Daciam et Pannoniam convertat. Serenissimus Archidux Maximilianus Polonia excessit, non praestito jurejurando, quod Poloni exigebant: an id laturi sint Poloni, dubium. metuendum tamen, ne mutuis dissidiis aditum praebeamus Turcae in penitiora Provinciarum, quae Austriacis subsunt. Meum hortulum fuisse elegantissimo aulaeo ornatum, alii referunt: ego isto eleganti spectaculo fraudatus sum, evocatus Cassellas ad Landgr. Wilhelmum: occupatus fui hac aestate in repurganda terra a saxis et aliis sordibus, quibus abundabat, ut sperem proximo vere magnam voluptatem ex florum dispositione et colorum mixtione me capturum, si Deus vitam concedet, et per Senatores hujus urbis liceat, quibus peregrini non admodum grati sunt. Id eo fit, quia potior pars eorum, qui sunt in Senatu, aut litteris operam non dederunt, aut suis finibus numquam excesserunt: nostri omnes sunt mercatores, et qui quaestui duntaxat inhiant, quae his affinitas cum Musis? Nisi Vienna tam procul a patria abesset, et religionis exercitio privaretur, eo redirem: nam istic major hominum comitas, et vilior annona. Pro solo victu et habitatione binos Imperii talleros pendere cogor, sunt qui totidem solares aureos expetunt: quid praeterea in ligna, candelas, lotrices, vestes et alia in quotidianum usum necessaria expendendum sit, vide. Veteribus nummis te delectari puto, mitto argenteum nuper ab Illustri Dn. de Barthyan, Ungaro Procere, missum, sed in Dacia erutum: ab una parte binae facies quid sibi velint ignoro,
Goltzio refert Harduinus in nummis Populorum,
Pituita et tussis me vehementer excruciant.
MAgno cum animi mei dolore intellexi, te ita circumagi, mi Lipsi, ex Jesuitarum praepostero consilio. Nam si Swalbacensibus acidulis uti in animum induxisses, tibi maxime profuturas non est dubium. Riverius Medicus Regius, qui tibi ex animo bene vult, Coloniam evocatus, hinc profectus est eodem, quo ego Moguntiam die. Coloniae intellexit te eo venisse, sed requisitum jam te Confluentiam rediisse audiit; voluit ille tibi suo consilio adesse, ut mihi hodie retulit: nam metuit ut te eas perditum. Postridie quam tuas accepi, Heidelbergam profectus sum, comite Dn. Pellisonio. Doluerunt Grinradius, Melissus, et alii, te ipsis non salutatis hinc discessisse: Melisso enim spem feceram post acidularum usum, te ad ipsos profecturum, et haud dubie gratissimus illis fuisses hospes. Donellus e vivis excessit. Si Gifanius tam brevi futurum putasset, forsitan Altorfium non reliquisset. Sed illum etiam circumagi audio: nam relicto Ingolstadio Coloniam profectum ajunt. Mitto Melissi fasciculum, quem eodem, quo hinc Heidelbergam profectus sum, die accepi, alias literas redux ex ea peregrinatione hîc repperi. Brederodius mihi hodie significavit alium hîc in urbe esse ad te fasciculum (a Viviano quantum intelligere potui) sed qui habet inveniri non potuit, bis aut ter a me requisitus, alioqui adjunxissem. Bene Vale, et ab amantissimis tui Gallis salutem accipe. Francofurti XVI. Maji veteris CICICXCI. multa nocte.
NOn obliviscor tui, mi Clusi, neque obliviscar, etsi ut rarius scribam, facit importunitas ex his locis mittendi. nunc abeunte Hovio Librario Leodicensi,
Prunius (virum credo nosti) per uxorem promisit quaedam se ad me missurum; si quid rarius scies, tu quoque; si quid sine detrimento ad me potes, aut seminum aut bulborum, quaeso, esto is, qui soles, et largire: Animo, si non re, agnoscam semper et reponam. Ego in tristitia hac temporum, quae nullam emendationem promittunt, duplici hoc solatio utor et sustentor, librorum et hortorum. Colvius estne apud vos? vix opinor, et credo in Gallia jam esse, si tamen sedet illi consilium semel captum. Haec dubitatio repressit me in scribendo, et omnino puto aeque vos conjectare. Vale, Vir Cl. Leodici, ubi hyemare constitui. Postridie Non. Sept. CICICXCI.
GRatissimum fuit intelligere, mi Lipsi, tuam valetudinem satis tolerabilem esse, ejusque firmandae causa Spadam iterum cogitare: sed vereor ut aptus sit Autumnus, qui frigidior esse solet. Quod frueris fine illo consilii tui, gaudeo, nec otiosum te futurum satis scio. Velim aedes istic nancisci possis ex animi tui sententia, et quae hortum habent, in quem transferas tuas delicias. Caniculares dies fuerunt hîc permadidi, multosque bulbos mihi corruperunt, praesertim e selectioribusTulipis, ut vix habuerim, unde meorum aulaeorum lacunas explerem. Mitto tamen aliquot tulipas semine selectiorum natas, et aliquot bulbos stirpesque tuberosas elegantiores, addidi etiam semina non vulgaria, ut e plantis inde natis aliquando voluptatem capere possis. Quas meis adjunxeras, diligenter curavi: et binas ad te mitto, his nundinis mihi redditas. Colvius frustratus fuit sua spe, de qua apud omnes gloriabatur, et etiam ad parentes scripserat; alius locum, quem sperabat occupavit: locum tamen apud fratrem ejus, cui a secretis esse cogitabat, tandem obtinuit, et cum exercitu abiit, sed non tam honeste ab suo hospite discessit, quam decebat, et nostrae nationi maculam inussit. Brederodius multam salutem tibi renuntiat, Bongarsius, Sylburgius, Cassiodorus, qui vellet hîc diutius haesisses, ego sane prae ceteris. Bene vale. Salutem dico Cl. V. Lampsonio, qui mihi
Sambuco facerem iter, Augustam Vindelicorum tendens. Francofurti. XX. Sept. veteris calculi XCI.
UNa cum literis flores et semina a te accepi, mi Clusi, et quod soles, largus in Lipsium tuum es, et benignus. Gratias habeo. quid aliud nunc possum? Utinam opes aut copiae meae unquam forent, ut exhibere gratum me possim! sentires me certe ex animo et sine fuco tibi unicum. Ego adhuc Leodici sum, et apud me nunc uxor, et domum hortumque satis commoda habeo: sed quia non solus (ita enim hîc mos, et plerique exteri in aedibus amplis Canonicorum habitamus) non ausus sum bulbos meos horto concredere, eosque in loculis ligneis deposui, et exposui fenestris cubiculorum meorum ad imbrem et ad solem: ad summam, sunt velut Adonidis horti. Ego proxima aestate de tota mansione consilium capiam, si Deus volet, idque pro temporum fluxu. spero etiam me tunc repetiturum Spadanos fontes, si tamen tuto licebit. nam Batavi praemiatores, aliique eorum velo et nomine, totum hunc tractum habent infestum. De Colvio quod mihi nuntias, inopinatum non est. Adolescentem novi, a studiis magis, quam a moribus mihi probatum. Linguae enim intemperans est, et semper in malignam partem. Quid dicam mi Clusi? juventus pleraque hodie, uti aevum istud, superba, vana, petulans, et non ad mores parentum. iste qui has tibi, ut opinor, tradet, Serario 111. Cent. Misc. 5. fuit Ultrajectinus ex honestissima et domi clara olim familia. Epistolas tres Lipsii ad Leemputium edidit Gabbema Centur. 11. 23. 24. et 26. fuit ejus comes in itinere cum Leidam fugeret. ex eadem familia Henricus Leemputtius videtur fuisse, quem laudat et describit Valerius Andr. Biblioth. Belgica. Apud Ultrajectinos meos celebratur adhuc memoria Catharinae, Leemputii Scabini urbis, uxoris, quae animo virili mulieres duxisse et praeivisse dicitur, ad diruendam arcem, quam Hispani, ut jugum, urbi imposuerant.Adamus Leemputius est, viae meae et totius itineris fidus hucusque comes. incredibile est quam auxilio et solatio mihi fuit. rogo te velis, videns eum, habere virum bonum, et non ex genere quod descripsi. Salvebis multum a Lampsonio nostro, qui nunc senescit, et caput respersum gerit cana nive. Leodici III. Id. Octob. 1591.
ANte triduum litteras a D. Joachimo Camerario acceni, et illis inclusas, quas a Richardo Barone a Starenberg sibi missas scribebat, ut ulterius curarentur. Istius adolescentis patrem aliquando in Gallia novi, virum probum et litteris bene excultum. Si quid respondere voles, ad me per occasionem mittito, curabo, ut recte Viennam perferantur. Quid Spadani fontes? utiles ne fuerunt? velim ex te scire. Ego nihil adhuc ab his, de quibus superioribus nundinis ad me scripsisti: interea undiquaque spargitur rumor, me ad ipsos venturum, nec aliud existimant plerique amici, quorum litteras e variis locis quottidie accipio. Et certe qui ejus rumoris auctores, plurimum incommodi meis rationibus adferunt: et puto illos me habere ludibrio. Hoc autem constitui, hinc pedem non efferre, donec meam Stirpium Historiam absolvero: quia vitae curriculum mihi breve restat, propterea eo diligentior adhibenda opera, nec illa interrumpenda. Monavius cum hîc esset, singulis momentis se expectare ajebat Caesareum diploma, quod tibi mitteret: sed ille abiit, nondum eo recepto. An postea aliunde miserit, cuperem scire. Vereor ut illud negotium remissius tractarit, quam erat necesse, vir aulicorum morum non satis gnarus. Crede mihi, plus tu una epistola apud Vicecancellarium Caesareum effecisses, quam multi Monavii: et auctor tibi sum, ut, si nondum accepisti, ad eum scribas. Nam, quantum intelligo, vir est politissimis moribus, multarum linguarum gnarus, multae eruditionis, nec a Musica alienus, imo Mathematices etiam peritus. et non dubito quin facile impetrabis: clarum enim est in Caesarea aula tuum nomen apud omnes doctos viros. Nomen Vicecancellario Jacobus Kurz a Senfftenau: gaudent autem omnes Aulici, praesertim qui illustri loco sunt siti, magnificis titulis: propterea, si scribes ad eum, tribue illi titulum Illustris Viri. S. R. Imperii Vicecancellarii; tametsi nondum sit a Caesare designatus. Fungitur tamen hoc munere. et statim a Viheri morte functus est. Cancellarium autem Imperii non ignoras esse Electorem Moguntinensem. Ego sane proximis Autumnalibus nundinis ad illum scribere statui, pro diplomate ad meas lucubrationes; et quia illum hortensibus delitiis delectari audio, addam hortense munus, quo facilius impetrem: nec inanem, ut spero, operam lusero. Omnino autem diploma mihi impetrandum: nam in Germania multi alienos labores suffurari soliti. valetudinem firmam ad tuos labores perficiendos a Deo opt. max. tibi ex animo opto et precor, mi Lipsi. Francofurti ad Moenum XI. Junii vetere calculo oo IC XCII. Salve a Bongarsio: Brederodius adhuc Basileae haeret.
TUas mihi reddidit D. Adriano Romano vid. supr. ad Epist, CXC. et infra ad epistolam Lipsii ad eum scriptam.Adrianus Romanus, carissime Lipsi, perbreves quidem illas, sed longe gratissimas, quia primae post annum: et sane non mediocriter mirabar obstinatum istud silentium, praesertim cum aliquot meis esses provocatus, ad quas his postremis nihil respondes. Dic quaeso, an Pinelli ad me litteras acceperis, quas pridie Non. Decembr. proxime praeteriti meis inclusas mittebam? Denuo urgeor, non modo ab eodem Pinello, sed etiam a Bibliopola Patavino, (cui datum hoc negotium a Magnifico viro N. Michaeli, Curatore Academiae Patavinae) ut ad te scribam, et petam, ecquid haberes animi ad ipsos te conferendi, qui te magnopere expetunt, et liberali stipendio exciperent, si ad eos proficisceris. Addebat Bibliopola multos esse Senatorii ordinis et Patritios Venetos, quibus magna in admirationc es, qui tibi Patavii liberorum curam committerent, ut praeter fructum, quem ex publicis tuis lectionibus reciperent, cum, qui ex familiari conversatione proficisceretur, etiam haurirent. Scribe, quaeso, prima quaque occasione vel ad eundem Michaeli, vel Pinellum, quis sit tuus animus, et litteras ad me mitte, opera Mourentorfii, qui brevi curare potest, et ego statim Patavium ablegabo per cursorem ordinarium. Cogito ad Batavos honesto stipendio invitatus, et ab omni publico munere liber: sed non ante Nundinas Autumnales: nam ante absolvenda Stirpium Historia, in cujus Quinto Libro scribendo nunc versor, Sextum hac aestare absolvam, Deo volente. Et non sine Divina Providentia factum agnosco, ut illi me invitarent (tametsi jam ante multus apud illos de me evocando sermo, nullus vero ab eis ad me) cum Cattorum Princeps Wilhelmus, (qui in senectutis subsidium quotannis centum florenos Francofortenses mihi numerari curabat) rebus humanis exemptus est: nam filius, ex Purpuratorum consilio, subsidium illud ademit. De jactura stirpium, quam fecisti, valde doleo: jubeo tamen esse te bono animo: nam licet acerrimum fuerit postremum gelu apud nos et densae nives, quac solutae et in summa superficie terrae haerentes, multas stirpes mihi corruperunt, praesertim versicolores tulipas, quas multo teneriores aliis, quotidiana experientia didici, et Muscari Hyacinthique bulbos; depromam tamen ex eo, quod superest, penu, quae meo Lipsio grata esse possint, circa Autumnum, vel etiam ante, si commoda ulla sese offerat mittendi occasio. Vade, mi Lipsi, et verbum unum ad Ill. Pinellum, aut ad Magnificum Michaeli, scribere ne pigeat. Francofurti ad Moenum VI. Id. April. CIC IC XCIII. vetere calculo.
REcte factum, quod ad meas, postremis nundinis datas, responderis: ut Illustri viro Pinello, (qui me de negotio ad te scripto urgere non cessat) habeam quod respondeam. Nam postremis suis, quibus ad eas respondebat, quas 24. Aprilis ad ipsum dabam (scripseram autem me ante octiduum litteras denuo ad te dedisse) in haec verba scribit. Si stara attendendo con desiderio la risposta del Sr. Lipsio, gia che questo Illustrissimo Sigr. Giovanni Michele Procuratore di S. Marco, et insieme riformatore dello studio di Padoua, la sta attendendo con quella devotione, che la S. V. puo facilmente imaginar si dalle tante repliche, che le ne bo fatte a sua instanza. Ex his facile colligere potes, quam gratus foret illi tuus adventus. Nec dubito, quin si in animum induxeris profectionem istam suscipiendi, valetudo tua sit firmior futura. Nam istic habebis praestantissimos totius Europae Medicos, qui (si qui alii) maxime utilia ad valetudinem tuam praescribere poterunt: habes istic vicinas Aponenses aquas, quas audio vehementer commendari, et adeo celebres, ut plurimi non modo ex universa Italia, sed etiam ex regionibus exteris valetudinis recuperandae causa eo confluant. Cupio tibi bene esse, mi Lipsi, ex animo dico, atque utinam tanti apud te momenti mea epistola esse possit, ut propositam conditionem acceptare velis. Significabo Illustri Pinello tuam voluntatem, quam non dubito illi gratam fore, sed longe gratiorem, si quid certi de tuo adventu decernere posses. Tuus hortus mihi curae erit. Velim scribas, per quem tuas has postremas ad Arnold. Mylium curaris. Colonia enim ille ad me XX. Junii, sed resignatas, et ipse in epistola culpam fatetur, se videlicet resignasse, non perspecta inscriptione, et primum animadvertisse ipsi non fuisse inscriptam, cum eas legere incepisset. Studio potius factum suspicor, quam nimis supina negligentia: nam cum ille totus a novo Monachorum genere pendeat, et illi sint vaferrimi, cupiantque omnium consilia nosse, facile in suspicionem venio, ab illis mandata accepisse ut ista faciat. Monebo Moretum, ut in posterum quas ad me, dum hîc vivam, dabis, suis mihi inscriptis includat. Nunc ad me venio. Singulari sum fato, mi Lipsi, ut in cruribus infortunium accipiam: ante sexennium pes sinister luxatus: Ipso die Paschatis, vetere calculo, hora decima ante meridiem, ad conventum Mercatorum iturus, descendens gradus, et infimum jam me attigisse putans, dextrum pedem promoveo, tanquam in plano ambulaturus (obscuriores autem erant gradus) pes subsidens, nec inveniens in quo sisteret, inclinavit totum illud latus et tabulatum pertingens contortus est, fecitque ut in latus dexterum caderem adeo graviter, ut coxendicis dextri luxationem metuerem, et adhuc metuo aliquam esse, licet et Medicus
Bongarsius plurimam ex animo reddit salutem.
QUas ad me VIII. Kal. Septembres dedisti, amicissime Lipsi, eae, VII. Eidus ejusdem, vetere calculo sunt mihi redditae. Gaudeo caniculares dies tibi fuisse propitios: utinam Italicum aerem experireris, non dubito quin Belgico salubrior. Id opto valetudinis tuae gratia, quia alias Lovanii mihi vicinus magis futurus. Utinam pax, pax, divulsas regiones jungat, ut libere possimus nos amplecti. Sed video parum spei affulgere: etiamsi Ernestus Austriacus adveniat, quem nescio an hostis vicinus et potens remorabitur: certe nuper Sizech urbem, apud quam paulo ante Bassa Bosnensis cum magna militum manu caesus, ad Colapis et Savi confluentes, occupavit, et omnes, qui inerant, ad internecionem cecidit, libereque nunc potest Stiriam et Carinthiam pervagari. Beglierbeg Graeciae istic praesens est, Sinan Bassa cum Regio exercitu adventat, atque ut fertur variis locis in Hungariam impressionem facere debent Turcae. O Principes Christiani, et ista negligitis? Deus consilia Barbarica evertat. Mitto tibi pyxide inclusas selectas aliquot plantas, tametsi meus hortus magnam jacturam passus sit, et multis me dare oportuerit: numerus accedit, ut opinor, ad quinquagesimum. Sed tu inter primos. Cogitabam Sextum mearum Observationum librum, qui et postremus, hac praeterita aestate absolvere; sed adversus casus impedivit: Nos Leydae, Deo volente, illum insequente hieme scribemus. Eos autem, etsi hîc haesissem, non dedissem istis typographis cudendos, quia Moretus illos habebit, cui et ante annum priores tres misi. Desino; nam multae legendae epistolae, multae scribendae ante meum discessum, qui in initium Octobris incidet, si Deus
SUb meum Francofurto discessum, mittebam ad te pyxidulam, Cl. Lipsi, in qua selecti aliquot bulbi, et tuberaceae radices: gaudebo, si ad te salvae pervenerint. Magnam jacturam feci earum stirpium, quas in meum usum servaveram: nec in me nunc ea alacritas, quae solebat, hoc meo morbo valde imminuta. Francofurtenses chirurgi, mi Lipsi, meam valetudinem corruperunt, non bene explorato meo morbo, aut, si illis agnitus, maliciose dissimulato. Negarunt enim obstinate, ullam esse femoris luxationem, quam tamen sentiebam, et quae ab usu thermarum magis fuit detecta: nihilominus eorum obstinata sententia (cum mihi suspecta esset) factum est, ut IX. aut X. primariorum chirurgorum concilium convocarem, adhibito etiam eo Medico, quem tu istic vidisti. Nudum considerant, prehendunt, rectum, in lectulo decumbentem, indico illis suspiciones, quae me movebant, ut luxationem crederem, secedunt illi paullisper, et inter se conserunt: omnes tandem uno ore luxationem negant. ego illis, quandoquidem ita vultis, persuaderi mihi sino: sed tamen luxationem sentio. Postquam huc veni (non sine magnis dissicultatibus et molestiis facta est haec profectio) peritum istorum morborum Chirurgum, quique multos juvit, ad me evoco: ille me in lectulo decumbente prehenso, statim luxationem agnovit: sed curam dissuasit: Morbus enim, inquit, jam non recens, et tu ea aetate es, quae ad cruciatus ferendos (si quis restitutionem moliri vellet) non sufficeret. Claudus maneas necesse est: sed emplastra roborantia applicabo, quibus, Deo volente, juvaberis, ut cum tempore, nullis fulcris, sed unico scipione innixus obambulare possis. Jam totos tres menses mihi medicatur, necdum levamen sentio, spem tamen non abjicio, licet accedat etiam aer et intemperies hujus regionis, naturae meae non conveniens. Raphelengius etiam catarrho valde affligitur et defluxione in oculum sinistrum, quae vereor, ut illius usum tandem adimat. Scaliger etiam lenta et interna febre graviter laboravit, sed nunc meliuscule valet. Uterque plurimam salutem tibi dici voluit: hunc enim ante biduum, quia vicinus, conveniebam, ille me. Aliud quidpiam est, de quo tecum agam, sed invitus. Typogliphus quidam Francofurti est, qui aliquot Americae historias cum picturis in lucem emisit. Is a Barone de Pesche veterum Inscriptionum, Romae observatarum a Jano Jacobo Boissardo, ipsique nuncupatarum, librum per amicos, qui Baroni familiares, exprimendum impetravit, inscio Boissardo, qui Raphelengio libenter tradidisset, ut ad me scripsit. Petit
Theodorus ille (id viro nomen) cum intelligat mihi tecum nonnullam esse familiaritatem, ut rogem, singulis Inscriptionibus declarationem aliquam adderes, viros enim doctos ipsi persuasisse longe facilius Inscriptionum librum venundatum iri. Respondi, qui illi hoc persuasissent, imperitos esse homines, nec in veteribus inscriptionibus versatos: me enim, sub discessum, librum illum cursim evolvisse, plerasque Inscriptiones adeo esse faciles, ut interpretatione non egeant, paucas forsitan esse, quae ad veterum Romanorum ritus et caeremonias, quae eam operam requirerent. Praeterea te eas habere occupationes, quae tantum otii non permittant tibi, ut quidpiam iis subtrahere possis. Nec sane de ejusmodi rebus te libenter interpellem. Addebam, etiam si tu hanc provinciam in te recipere dignareris, nihil efficere posse, nisi habeas singularum Inscriptionum exempla. Sed isti haec non considerant, et plerumque aliis sunt molesti. Sed non plura, tu bene vale, et me, quod facis, amare perge. Lugduni apud Batavos postridie Kal. Martias oo IC XCIIII.
Diu in tuo aere sum mi Lipsi: sed in causa fuit non bona valetudo, et quantum per imbres valde frequentes licuit, bulbacearum mearum plantarum (quarum plerasque corruptas inveni) exemptio. Nam tam multi a me petunt, ut si aliquot annis eorum petitionibus satisfacere velim, ego meis delitiis plane spolier, alii divites fiant: et sunt certe hîc quidam adeo importuni et inciviles, ut cuperent sibi integra aulaea donari, qualia hoc anno in meo horto conspexerunt, quae tamen sarta integra conservare cupio. Multas Tulipas superiore hieme amisi, quorum LXVI. jam ante flores dederant: semine natas, (quarum pleraeque florem promittebant) plures CL. mures absumpserunt. Non volui tamen negare amico pauca, quae habui, catalogo, quem Raphelengio misisti, inscripta, nempe Dentem caninum, Fritillariam, Lilium Susianum; iis adjeci Anemonem, cujus nondum conspexi florem, Crocum vernum aureo flore, prolem Croci verni flavi purpureis venis distincti, quae stirps mihi valde rara est, et Tuliparum utriusque generis semina, quae tibi certe serenda, si earum copiam et varietatem habere voles. Experire, fortassis non minus voluptatis capies ex iis nascentibus, et earum singulis annis incremento, quam ex ipsis floribus, et experieris in floribus majorem varietatem, quam illarum semina mitto: habui enim hoc anno semine natas, quae elegantes flores dederunt, atque ejus quidem coloris, qui mihi ante non conspectus. haec te scire volui ne sationi diffidas: binas capsas ligneas tibi parato, quibus terra repletis, semina committes; majori, praecocium Tuliparum; minori, serotinarum: deinde in horto tuo defodito aprico quodam. loco, et
Negotium illud Francofurtense mihi impositum invitus suscepi, et scripseram satis aperte causas, cur ista a te petere non deberent. Sed consilium quorundam imperitorum, bonum senem impulit, ut haec a te cuperent. Nosti Germanorum ingenia, libenter impetrant epistolas liminares, imo etiam emendicant, ut suis libris praefigantur: Crato contra, etiam non rogatus, typographis eas offerebat sponte, sed ea conditione, ut quaterna aut sena exemplaria impetraret in suum usum, aut aliorum: is merito librarius muscus dici poterat. Non abutar deinceps tua benivolentia, id modo ignosce. Monebo denuo hominem serio, ne amplius hujusmodi negotia mihi imponat.
Si sextus liber historiae stirpium absolutus esset, (quae non erit generalis, sed earum duntaxat, quas observavi aliis non proditas, aut satis negligenter descriptas) Typographo totum opus dare possem, modo icones omnes, quae eos libros ingrediuntur, sculptae: Antverpiae unicus, et satis negligens sculptor, Hagae alter est diligentior, de quo scripsi ad Moretum, qui respondit quidem tabellas aliquot depictas missurum, quae Hagae sculperentur, sed eas duos menses jam expecto: et nisi eicones adjiciantur Historiae ipsi stirpium, omnis aberit gratia. Quae secundum Tomum ingredientur, jam parata habeo: restat duntaxat Sexti Libri Stirpium descriptio nitidior (quia mihi materia omnis parata) ut Tomus primus etiam integer sit. Scaligerum, Raphelengium, Douzas salutavi. Iidem tibi plurimam salutem adscribi jusserunt, et Hoghelandus: tum, quam primum nominatam oportebat, Nobilis illa femina, quae tibi discedenti rosas aliquot conditas mittebat: eam valde benivolam erga me experior, quotiescunque huc venit. Hautenus mirae est naturae, expectavit avide meum adventum, atque ubi advenissem, cum uno Consulum et Pensionario, gratulatum venit: paulo post schedam mittebat cerevisiariam, qua adscriptum eodem privilegio me usurum, quo reliqui studiosi, schedam remisi, atque renunciari jussi, me post tot Academias conspectas, in quarum nonnullis diu etiam vixissem, huc non venisse studiorum causa: scire ipsum, quibus conditionibus essem evocatus. istud me valde pupugit, ut verum fatear: sed admonitus eum magnae esse auctoritatis in senatu, solo curatore, qui superesiet, Hagae habitante, propterea observandum; sciens etiam colendos Vejoves ne noceant, homini elcgans bulbaceum munus misi, quo paulo lenior redditus, ut mihi quidem visum: sed ejus Pauvius.Curtii cancellarii viri humanissimi
Freimonius. Bene vale. CIC IC XCIIII.
Adjeci in hoc fasciculo T. praecocem A. R. serotinam unam elegantis coloris et proles elegantiorum praecocium et serotinorum, quae matris colorem retinere solent; cum semine natarum color, non possit certus esse, nisi flore conspecto, qui plerunque variare solet. Tu boni consule quae mitto, et vale. Haec multa nocte jam dicti dici
PAuca, mi Clusi, possum, ita festinat muliercula, quae has feret. Nam hoc ipsum dubito, an exspectabit. plura tamen volebam et debebam, certe largiter et libentiore stilo gratias agere pro hortensi munere, ad me misso. Quid tamen faciam? totum hortum debeo et inscribam tibi, nisi quod Boizotus venire vult in partem, qui ultro valde in me munis est et benignus. utinam illi in te tales, quos significas? Merebaris, mi Clusi, et in hac aetate et valetudine adhibenda erant omnia fomenta. sed homines si non novisti, noscebonos quidem plerosque et candidos, sed saepe asperos, et nunc magis vento isto fortunae secundantis. Apud Principes non ambigis mitiora omnia aut suaviora esse: ubi Plebs imperat, aut imperii habet partem, fastus etiam in vilioribus est, et sui ignorantia alienique. ferenda sunt, et pensanda aliis quibusdam, quae sectamur. Plura alias, nunc mihi salve mi Clusi cum Scaligero magno, Lovan. XI. Kal. Octob. Ao. 1594.
Illustrissimae Principi officium et affectum a me defer.
GRatum tibi fuisse qualecunque nostrum hortense munus, libenter intellexi, mi Lipsi; certe tui similibus et aliis amicis, qui voluptatem ex hoc studio capiunt, cuperem interdum largius impertiri; sed adeo multi sunt mihi in petendo molesti, ut non possim, quibus velim, pro mea voluntate gratificari, Vile tandem fiet istud studium, mi Lipsi, quia et mercatores, imo sartores et cerdones, aliique viles artifices, id tractare volunt, spe quaestus illecti: nam vident opulentos istos pecuniam interdum profundere, ut
Scaliger, Dousa, Raphelingus tibi plurimam salutem dicunt, et, quam primo loco reponere debebam, Illustrissima Princeps. Salve, mi Lipsi, Leydae. XI. Kal. Novembr. oo ICXCIIII. hoc est mense postquam tua epistola fuit exarata.
Ex hac et praecedenti ad Lipsium epistola colligere licet, Clusio injuriam factam a Leidensis Academiae Curatoribus, nec ex voto ipsi stipendium fuisse adsignatum, quod aequaret jacturam, quam fecir bonorum, quae fisco fuere adsignata ab Hispanis, ut puto, et quae forte Atrebati, unde oriundus erat, sita fuere. epistola etiam alia de Hauteno querelas ad Lipsium defert. potentissimus enim hoc tempore erat ille, et ex ejus sententia res Academica et urbana fere administrabatur. exercitam et aerumnis plenam egisse aetatem ex vita ejus apparet, quae est apud Boisstard. t. II. Icon. pag. 20. Meurs. Ath. Batav. p. 186. et Laur. Crass. Elog. t. II. pag. 36. Ann. 1577. scribit Languetus sidnaeo Epist. 60. ademtum ipsi fuisse stipendium, quod ab Imperatore habebat, odio purioris religionis. Crassus, qui Italice scripsit, Urbem Lugdunum Batavorum, in qua obiit Clusius, vocat Lione, confundens Lugdunum in Gallia, cum Batava. quare rectius nos Leidam urbem nostram vocamus.
GRatissimum mihi fuit Admirandorum tuorum munus, mi Lipsi, in quibus vere Admiranda, quorum lectione mirum in modum delectatus sum, et tu sane in omnibus tuis scriptis admirandus, serio loquor. Sex mei Libri de Plantis, quos ante novem menses Moreto cudendos misi, adhuc apud visitatorem haerent, ut proxime intellexi ab ipso Moreto. Eos ubi sub praelo sudare audiam, Alterum Tomum mittam, qui eos Libellos continebit, quos Latio donavi aliquando, recensitos et locupletioribus interdum scholiis illustratos. Hortum tuum belle floruisse libens intellexi, meus e Tulipis semine natis ante quadriennium jam aliquam voluptatem parere incipiebat: sed dum Hagae per octiduum haereo, ut elegantissimos Tuliparum flores, quibus Illustrissima Dux Arschotensis suum istic hortum belle instructum habet, observarem, Plantarum, quas habebam, selectissimae furto sublatae fuerunt, ut nunc omnium, qui hortos colunt, sim pauperrimus, qui ante biennium omnium ditissimus esse solebam. Haec est rerum vicissitudo. Josephi Scaligeri conviva heri fui, qui epulum praebuit Jano Dousae, et omnibus ejus liberis ob reditum Georgii ipsius filii, qui recens Constantinopoli rediit, allatis aliquot veteribus Graecis codicibus, et epistola Patriarchae Constantinopolitani ad Patrem. Hodie apud Bonaventuram Vulcanium omnes prandebimus. Utinam in utroque convivio tu praesens. omnes tamen plurimam salutem tibi adscribi voluerunt, et ego longum te salvere cupio, mi Lipsi, Leydae VIII. Kal. Jun. M D IIC.
UTrum litterae ad te meae pervenerint, necne, ignoro. In tanta rerum omnium perturbatione, et hostium grassiatione (hostes appello, qui Musis incommodant) incertum, quid cui credas? O mi Lipsi, ecquando tandem istarum Furiarum sedatior commotio? ecquando bellorum nefariorum consopitio? Sic inimicis amicum.
Tu interim non desnis bere nos elegantissimis electissimisque ingenii tui fetibus: quo nomine te amamus plurimum; te suspicimus; te in caelum tollimus, atque, si liceret, ulterius etiam. Salus te nobis servet quam diutissime incolumem. Dialogum tuum nuperum de Pronunciatione percurri avidissime, exemplari nondum compacto. Sunt, de quibus libenter tecum conferrem; sed mihi jam non vacat. Ego fundamentum hoc pono: veteres Latinos ita pronunciavisse, ut quantitates Syllabarum omnino observaverint. unde alioqui Poetarum in syllabarum dimensione convenientiae? Ausim hoc tibi confirmare me et vidisse et audivisse antiquos oratores et poetas; atque in his Ciceronem, Crassum, Hortensium: deinde Catullum, Cinnam, Virgilium, Horatium, Tibullum, Ovidium, Propertium, alios denique. sed fortassis neque tu, neque alii credent. Et tamen verum est, quod dico. Interroga me, et respondebo tibi. Sed de his mallem tecum coram. Pronunciatio nostri temporis nihil omnino valet. Quod in centuria Epistolarum tuaram unam mihi inscripsisti, gratiam tibi habeo. Legi in Anglia. Inde ad vos pervenisse credo Carolum Zerotinum Baronem, et Hieronymum Groslotium Lislaeum: quos meo nomine complectaris velim. Cum Zerotino est Wenceslaus Lavinius. Quaeso te, mi Lipsi, admone Plantinum, ut Poemata Angelii Bargaei ad me remittat alteris nundinis. Heic nunc ego fixum habeo, ut quidem spero, domicilium. Poterunt ergo Francofordia huc percommode per Bibliopolas nostrates perferri. Salutem a me velim tum nuncies, tum adscribas plurimam Donello, Cantero, Lernutio, Giselino, Benedicto: in primis autem Dousae, cui scripsi, et Vulcanio. Bene vale. Dat. Haidelbergae, calendis Aprilibus, anno CIC IC LXXVII.
P. S. Haidelberga, id est, Myrtorum mons. In oppidi superioris insignibus Virgo stans in monte myrtis silvestribus pleno, tenens et ipsa manipulum baccarum in manu. Et quotannis nascuntur istiusmodi fructus eodem in monte prope arcem. Errant, qui aliunde derivant, aut aliter scribunt.
LItteras ad Hildensoemum tuas, mi Lipsi, e vestigio Berlinum in Marchiam transmisi: quas ille, ut ad me scripsit, summa cum laetitia accepit; jamque eum respondisse arbitror. In mora quod ego fuerim, atque hactenus de Politicis tuis, mihi dono missis, nondum gratias, quas mereris, cum ob munus, tum ob laborem, quem sumpsisti maximum, egerim; habeo autem habeboque semper, valetudini adversae imputabis, quae me superie hieme graviter adslixit, nulli alioqui morbo per annos XXII. obnoxium. Incredibile dictu, quantum liber ille tuus, cum in ipsa aula Palatina, tum apud confiliarios
Marquardus Freherus J. C. Marquardi Cancellarii Neagoraei F. cupit habere effigiem tuam, quam se apud amicum quemdam vidisse adfirmat. Morem geres homini tui amantissimo, et in tuis libris evolvendis versatissimo. Cave autem unicum tantummodo mittas exemplar: nam et ego te delineatum effictumque in Bibliotheca Palatina videre gestio. Meam jampridem ad te misi: in quam et abs te ipso, et a Dousis, patre et Dousa jam quinquennium totum ipsum tacet. Conqueri me dices de ipsius silentio, nisi illud ruperit. Quidam superiore anno ex Batavis huc profecti, eam nobis spem injecerant, fore, ut animi causa ad Nicrum usque nostrum istinc excurreres. mirum quantum illo nuncio fuerimus excitati! Crediderim sane, melius te habiturum alibicumque et commodius, quam istic; ubi aeris humiditatem minime salubrem esse adfirmant. Plantino e vivis sublato ecquisnam Typographiam instaurabit Antverpiae? Vellem tua non ita inaequali charta excudj. Quae formâ, quam vocant, sunt quartâ, minime conveniunt. Cum recudentur, id tibi curae erit, et cautionem adhibebit typographus. Omnia tua pulchra, omnia maxime ornata et expolita, Lipsi. sed miror, quî ferre possis accentus acutos Encliticis particulis superimponi, qui non sint necessarii, immo plane exterminandi. sunt enim contra naturam. Nescio equidem, a quo, aut per quem hac tempestate abusus iste et mala consuetudo irrepserit in omnes prope officinas. Nihil ejusmodi in antiquis reperio libris. De Latinis loquor. Scaligerum nostrum laudo, qui has nugas explodit. Idem te facere vellem, antiquitatis studiosissimum. Sed de hoc et aliis alias. Raphelengios, Dousas, Canterum et Colvium a me salutabis: item Lernutium, quem liberatum esse spero ex custodia. Busbequius ubi gentium nunc vivat, scire aveo. Bene Vale, mi suavissime Lipsi, et nos amare perge. Dat. Haidelbergae, nonis Aprilibus anno Christi CIC IC XC.
GRatae mihi literae tuae, mi Melisse, ut semper, imo etiam jucundae. An scriptum illud adjunctum me turbaverit? movit risum. Quid autem vir ille sibi vult? aut cur proterviter sic incurrit? nam ego nec laesi eum unquam, nec (Deum testor) animum habui laedendi. Verba illa mea quicunque sanus et sobrius legat, admirationem habere videbit, non contemtum. Quod
durum esse concurrere cum Scaligero. Idem nunc dico, et vir est, quicumque eum vincit. An igitur de victoria in alterutram partem aliquid definivi? Quomodo potui? ne videram quidem scripta. Ego hoc libere nunc dico, impotens et Frehero quod postulas, libens misissem utrique, si ulla nobis ad manum. Quid tamen opus? vita et vires mihi suppeditent, ego hac aestate vos videbo et amplectar. pro effigie Lipsium ipsum sistam, qui te, mi Melisse, et Freherum salvere jubet atque amat. Lugd. Bat. postrid. Non. Febr. M IC XC. Christmannum, de quo actum supra ad Epist. CLVII.
OMnes mehercule, qui te amant, Lipsi, vehementer gaudent, fore sperantes, ut quum in propinquo sis, ad nos usque excurras. Comitem se tibi praebebit Clusius, qui Francoforti est: ita enim ad me scripsit. Ego contra hanc illi misi Oden, ut ad te porro transmitteretur. Venies profecto omnibus nobis et gratissimus et acceptissimus: in primis autem utrique Principi Palatino; tum autem Consiliariis, et Academicis, [praeter Bubonem.Vappam.] Litteras meas, Calendis Januariis ad te scriptas, acceperisne scire aveo. Colvius nobiscum fuit; cum Principe Anhaltino, imperatore exercitus, deinceps futurus. Ex acidulis fontibus, qui Sualbachi scaturiunt, aliquid praemittes, quod Hippocrenen aut Acidalium sapiat. Otho Grynradius te plurimum salvere jubet. Cura, ut valeas, et fac venias, ocelle unice hominum elegantiorum. Dat. Haidelbergae, die XVIII. Aprilis antiqui, anno CIC IC XCI.
P. S. Uber, an huber? utrum rectius? libri antiqui variant.
A. CIC IC XC.
Myrtilleti. Melissus, ego vero duas inter ejus scripta reperi, hîc exhibui utramque.
Haidelbergae XVI. April. MDXCI.
VIdere te quod statueram et desideraveram, mi Melisse, non licuit. Ignosce, valetudo, et negotia contra opinionem, et longius etiam, me abduxerunt. Animo tamen a te non abiero. tu ut sis in me, quo soles, te rogo. Utinam Bibliothecam vestram licuisset inspicere. Ardebam, et nunc ardeo, maxime cum e Colvit literis didicerim, multa apud vos esse studiis nostris et Bono vinci satius est, ait ille, quam malo more injuriam vincere. Tu, mi Melisse, vale, et noster persevera. Leodici postr. non. Sept. CIC. IC. XCI.
PUdor meus pene subrusticus deterruit me hactenus a scribendo, maxime Lipsi. Verebar enim inanibus literis obstrepere tanto viro, et vacuis manibus accedere ad Genium Deorum. Jure enim ita te appellem, in quo non solum divinae et humanae sapientiae vis omnis recondita conspiciatur, sed quidquid pietatis, virtutis, et intelligentiae hominibus tributum est, id omne simul congestum et coacervatum appareat. Abrupit nihilominus id verecundiae vinclum; et haec paucula expressit amor meus erga te, qui etsi semper antea fuit maximus, tamen abs quo te vidi et cognovi propius, tantus illi accessit cumulus, ut jam nihil vel addi vel adjici possit amplius. Totum enim me possedisti, mi Lipsu, totum mancipasti, tum exteriori illa fronte, quae semper tibi blanda et comis erga omnes, tum intimis illis ingenii atque judicii dotibus, quas in te omnes tui colimus pariter et admiramur. Ac de his quidem praellabit me silere, ne infantia mea detrahat aliquid tuis laudibus; De illa vero, non possum sine mea labe, et vereor ne ingratitudinis crimen mihi subeundum esset, si silentio praeterirem, id quod plena voce tum ad alios, tum imprimis
P. Brederodio, quibus lectis intellexi, quosdam ex Ordinibus graviter apud eum conquestos, de nescio qua Epistola, qua me criminari illos et conviciis petere ajunt, quaeque non alio spectet, quam ut plebeculam furentem, et sponte sua in pejus ruentem, ad seditionem et turbas excitet magis et animet. Crimen profecto non sine discrimine famae meae, si vere posset objici. At quia falso, despicio id magis, quam detestor. Video enim satum et natum ex improbitate et dementia quorundam, quorum, Fatum videtur esse, ut omnes omnium ordinum homines sibi infestos reddant, et etiam amicissimos quosque a se abalienent. Quamvis autem parvi facio rem istam dignam suis autoribus, me indignam, tamen commoveor nonnihil vulgato proverbio, quod Calumniari audacter jubet, eo quod semper aliquid adhaereat. Metuens itaque ne istiusmodi quid ad te pertigerit potius, quam irrepserit, nolui mihi ipse deesse, quominus calumniis malevolorum occurrerem, et meam ipse causam apud te agerem. Nolo itaque te ignorare, totum id, quod mihi crimini datur, tam falsum esse, quam verum est solem illum lucere. Neque enim ego unquam tale scripsi aliquid, neque in mentem venit ut scriberem. Quo magis miror unde furiae istae? et in me quidem? Ajunt exemplar literarum Lugduni haberi. unde id? Non adsequor. Nihil me scripsisse memini in ea urbe, nihil accepisse literarum. Praeterea totum id tempus, quo ibi fui, aut conveniendis amicis, aut urbi lustrandae tribuisse scio, aliud nescio. Ex quibus facile apparet, quam vana et futilis accusatio ista, plena tetrae cujusdam et lividae malevolentiae. Peto itaque a te, et enixe peto, non equidem, ne ipse te isthuc abripi patiaris: (Abunde enim perspectam tibi arbitror mentem meam innocuam, et a talibus factis plane alienam) sed ut si quos scias, quibus ea opinio jam adhaeserit, eam ex animis illorum evellas, et causam meam constanter et acriter tuearis. Quod si feceris, non solum magna me liberaveris molestia, sed et honori nominis mei prospexeris, qui vellicari ab improbis potest, non laedi. Jano Douzae plurimam salutem asscribo. Dedissem et literas, si plus fuisset otii; sed non licuit per occupationes. Quidquid tamen hac in re a me peccatum est, cis paucos dies ubertim
Donnellus, Vulcanius, Raphelengius, et tu quoque, vir rarissime et eo nomine omnibus bonis carissime. Vale et me ama. Londini Trinobantum. Kal. Maji. Ao. 1587. Baronis Zerotini, legati Matthiae Austriaci, forte meminit Lingelshemius Epist. XCI. ad Bongarsium. Pater ejus fuisse videtur Joannes, fautor et patronus Ecclesiarum Valdensium in Moravia, cui elogium egregium dat Languetus Epist. XXIV. ad Joach J. F. Camerarium p. 221. et saepe in sequentibus epistolis ejus honorifice meminit. Doterici Baronis a Zerotin, Lusatiae superioris praesidis, qui obiit Kal. Jan. 1595. meminit Gruter. Chronic. Eccles. t. II. pag. 1177.
SUperioribus mensibus, V. C. XII. tabulas hîc in Acroasi explicaturus, litteris te rogavi, ut siquid in eas observaris, quod quidem divulgatum non putes, ad me mitteres. Iterare id nunc volui, quod verear, ut illae sint redditae. nam et ad D. Donellum litteras adjunxeram, a quo item, ut a te, nihil dum responsi trimenstri fere spatio accepi. Sunt qui putent leges regias emnes in XII. coniectas fuisse. de aliquibus assentior, de omnibus dubito. tu id queque explicabis, siquid certius habueris. Siquid contra ex re mea tenui tibi usui esse poterit, eadem libertate petere velim. nam tametsi omne fere tempus in aliis studiis pono: interdum tamen in vestra illa amoena virecta deflectere soleo. Vidi non ita pridem magnum commentarium in Vegetium. ejus auctor tibi notus videtur: diligens ille quidem, sed ut fit, non omnia vidit. ut illud lib. 1. cap. 5. proceeritatem (inquit Vegetius) tironum ad sacomam scio semper exactam. sic enim leg. puto ex vet. cod. in quo erat, ad incomam. Quid sacoma, et ad sacoma, fere notum puto: de quo jam in prioribus literis. Videas, quaeso, an lib. 2. de finibus cap. 4. illud, de Pelasgis omnibus probari possit. conatur id Victorius lib. 1. Var. lect. 10. sed Turnobus, IV. Adv. 8. pagis aut aliud nescio quid malit. Lambinus nihil adfert. sed de Themista eod. lib. 2. de finibus cap. 21. Lambinus in notis numero 27. nomen meum tacet, et quod ex orat. in Pisonem cap. 26. conjecit in Aemil. Probum, totum nostrum est. utrumque enim locum eodem tempore indicaveram. sed ea de re alias, fortasse jam enim fere haec omisi. tantum mihi explices, quis ille sit Diagoridas Thebanus lib. 2. Cic. de leg. cap. 15. in eos enim libros aliquid paro. Vale vir doctiss. Altorphio. 3. Junii 1587. Si D. Gerardus Bontius, et D. Grotius istic etiam commorantur: quaeso te, ut a me iis salutem dicas.
BIs jam V. D. ad te misi. sed nihil tibi redditum esse, argumento mihi est silentium. miseram litteras D. Donello: quem et ipsum video nullas a me accepisse. nec miror tamen, ut haec fluunt tempora, vias quoque infestas esse litteris licet innocentibus. Sed in aurem, quod liceat, Lipsi, idem ne istic in Donellum, quod Argentorati in Joanne Sturmio habet Melch. Adamus in ejus vita. Ille vero anno sequenti III. Martii die obiit, constanti Argentoratensium amore honore per annos unum et quinquaginta rei literariae moderamine defunctus. ab Osiandro et aliis calidi ingenii Theologis inquietatum saepe scriptis acerbis legi; sed his favebat Donellus, non Sturmius. quare idem ipsi evenisse, quod Donello, vix puto.Sturmium? illum hîc sub Kal. April, expectamus, si ad condictum occurrat. Rogaram te prioribus litteris nescio quid, de XII. Sed de sua salute die VII. etc. quid enim illud quod ait de IIX. mense, et hulcus subesse mihi videtur, cui ego nisi scalpello mederi nequeo. tu si potest, explicabis. Si quid praeterea in hunc scriptorem observasti, quod tuo commodo fiat, rogo id mecum ut communices. aberramus enim et nos saepe ad haec viridia, ne tu nos putes tantum in directis legum ac juris scopulis superandis laborare. Indicaram et de Sacoma apud Vegetium, in illis litteris, et alia quaedam, de quibus alias, si voles. nunc enim tabellarius instabat. Vale. Dordraci habeo amicum Hermanum Bisium J. U. D. in aedibus D. Johannis Paulii a secretis ei urbi. is siquid tu ad me, recte curabit: cui et haec ad te, mitto. 27. Feb. 1588. Altorphio. De capto a Polonis optimo principe Maximiliano, aliaque id genus, jam pervulgata, et
IN discessu, ni fallor, inter nos pactum fuit, tu ut prior ad me scriberes, idque more majorum; utpote cujus statio etiam incerta esset: Valde ut mirer tanto intervallo, jam enim quartus abit mensis, ne unam quidem epistulam tuam ad me perlatam esse. Ego interea cum sanctum illud consilium tuum amicis sed interioribus aperui, tum principibus te duobus coram diligenter commendavi, nostro, et Virceburgico: adeo ut hîc bis mihi (discedenti enim
Hungerus, Pater Hallerus Societatis Rector, et D. Turnerus Anglus vicinus noster. is enim Archstadii jam conmoratur: omnes tui amantissimi. Dedi hanc epistulam duobus amicis meis, D. Petro Stevartio, Leodiensi, et D. Cholino Agrippinensi: quorum hic Collegio Georgiano hîc praefectus est, alter est et Theologiae Doctor ac Professor, et Pastor Ecclesiae ad S. Mauritium, viris doctissimis et humanissimis. Quibus mandavi, ut vel ipsi eam tibi reddant: vel si nullus appareas, eam dent Silburgio, ad te curandam. De rebus ac studiis meis, quae jam tamen cum domino suo languent, scribam, cum de tuis ero certior. velim autem primo quoque tempore te rescribere ecquid probes, quod cum principibus illis egi. Poene omiseram de Modio, quem paucis abhinc diebus Virceburgico commendavi. Tres fere sunt menses, cum Augusta Vindel. relicto itinere Romano, quod instituerat, huc ad me venit. Suasi ut omissa motoria fabula, statariam agat. non enim satis ex dignitate est, ex carmine praesidia cotidiana quaerere hominem doctissimum. Vale. pridie Kal. Aug. Ingolstadii 1591.
PRaevenisti me scribendo, mi Giphani (aliter pacti eramus) atque hoc ipso ostendisti largiter amorem. Ego cur silui? caussa, te quoque arbitro, justa. Quia amicus communis ad me scripserat Francofurto, non ultra te eo loci agere, discessisse, et Coloniam venisse, incertum mansionis. Ea res scuipturientem me tenuit ignarum, quo destinarem. At nunc via facta est, nec profecto culpabis me, ut lentum. Consilium meum retectum a te viris primariis quibusdam non nolo. In luce enim ambulamus, nec in actionibus meis subdoli aliquid est, aut obliqui. Deum rogo, uti bene tibi mihique coepta prosperet ac secundet, et robur in animis magis magisque firmet. Nam profecto contra calumnias et admorsus multorum (non id silebo) clypeo illo ab alto egemus. Quod de Principis vestri in me inclinatione scribis, gaudeo, et gratiam debeo, et scio, quanti mihi sit inclyta inter omnes Germanicas illa domus. Etiam Illustrissimo Herbipolensi devincior, cujus (conspirare et adjuvare invicem) Ego pro copia mea faciam et de te idem exigo ac spero. De Modio miratus sum, utinam a te meque consilium capiat, aut potius ceperit:
res ejus sint stabiliores. Amo revera illud ingenium, et amavi bonum aliter, si non boni absint; a me saluta, et tu vale Leodic. prid. Kal. Sept. 1591.
BIs aut ter jam ad te scripsi, nec tamen litteram, toto fere triennio a te accepi: culpam credo eos sustinere, quibus illas damus. Has tamen certo perlatum ad te iri confido, quod eas D. Licentiato Quirino dedi, Principum Bavaricorum Ecclesiasticorum praeceptori. quem, ni fallor, nosti Treveris, ut et ipsos Principes. Est popularis noster, Bomeliae natus, Elberti Leonini J. C. fratris filius, Canonicus jam et Ratisbonae et Hildeshemi, vir magnae hîc auctoritatis, et Principibus illis, eorumque patri, Duci Wilhelmo Principi nostro Serenissimo carissimus, idemque Vir doctissimus ac tui amantissimus. Cupit ille majorem tecum notitiam contrahere, me velut parario et auctore. Qua in re dixi ei minime difficilem te fore, ut qui ultro talium virorum amicitiam expetas. Quia tamen ille, vir mihi amicissimus ita voluit, rogo te quoque, tuorum ut in numerum eum recipere, atque commendatum habere velis. Reperies amicum te dignum, et ad omnia officia promptum ac paratum. Ecce autem, ut intelligas quanti vir hic te faciat, ipse Princeps Philippus, Episcopus jam Ratisbonensis, mandavit mihi, ut tibi suis verbis salutem adscriberem: cum hac clausula, fore ut et ipse non ita pridem ad te det litteras. Quam incredibilem tanti principis liberalitatem, atque in te studium, non dubito quin gratissimo animo sis accepturus. Est enim magni hic Princeps non modo generis, sed etiam ingenii et spei: idemque libelarissimus et omnium litteratorum amantissimus ipse, ut in hac aetate, praeclare doctus, multarumque linguarum jam peritus. Quod si quid ad illos jam statim rescribendum putaris, id quod et mihi consultius videtur: fac ut et litteras mihi mittas, et nostri quoque in iis memineris. Fui his diebus Ratisbonae, sub exitum Concilii Imper. contraxi ibi notitiam cum D. Ancantero, Lotharingo
Sigonio, cujus et mortui existimationem, ut gratus discipulus, studiose tuetur. Dedit ille mihi has litteras, quas ad te curem. nam et ipse notitiam tecum instituere magnopere cupit. Et est, mihi crede, vir Latine et Graece doctissimus, in litteris interioribus et reconditis versatus, ut Sigonii discipulum agnoscas: factus non ita pridem Historicus Caesarius, in locum Mich. Bruti, nuper apud Transilvanos mortui. Idem et Melisso nostro jam diu est familiaris. quem et ipse peramicum ex brevi licet consuetudine, sensi. Quare ad hunc quoque siquid voles, ut voles, curabo ut ad eum perferatur. Te autem rogo ut et meas ad Modium, ei certe mittas, et si quid de his Jurisconsultis, vel in Plinio, vel in Tacito, aut aliis eorum fere aequalibus reppereris, facias me certiorem. Valde equidem miror tam raram eorum mentionem, tantorum hominum, in historiis aut annalibus eorum temporum extare. sed ut nosti, ejus aetatis 100 fere annorum annales multi interciderunt. Quis autem est historicus ille Sulpicius Blitho, sic enim in cod. MS. dicitur in extremo Hannibale Cornelii Nepotis, sive Aemilii Probi. in hunc enim aliquid paro. in quem si et tu quid habes, rogo ut id quoque litteris ad me tuis adjungas. Ego in Epaminunda magis probo Sepulcro, quam Periculo, etsi et in MS. est Periclo non tamen Hotomano adsentior, neganti in Obser. Periculi notionem pro libello. De praediatore conjecturam nostram jamdiu est cum ad te scripsi: de qua tamen ut et de verbo Strigare, et de Senibus Coemptionalibus judicium tuum expecto. Est hîc in vicina nobis Suevia, vir doctissimus D. Matthaeus Klock, qui et ipse innotescere tibi velit: et ni fallor jam ad te scripsit. quas litteras si accepisti: fac quaeso ut et in litteris et in studio ei respondeas. est enim in litteris nostris reconditis apprime versatus, annorum admodum 30, ut et Scheghius, et Gruterus, quocum tamen nulla mihi est notitia. Vale, vir doctissi. et salve, etiam a clarissimis V. V. D. Hungero et D. P. Hallero. Ingolst. 13. Sept. 1594. Hac aestate Viennae sepultus est Leunclaius.
CErtum igitur mihi ex litteris tuis, mi Lipsi, non tantum tibi rogato curae esse res meas, verum etiam ultro illas meorum. Equidem Joannes, sive Janus Grotius, Delphensis, filius Hugonis, ex nobili illic familia orundus, fuit Curator Academiae, et in patria consulatus quatuor gessit. Fratrem habuit Cornelium Grotium, primum Juris Prosessorem in Academia nova, cujus contubernalis fuit et discipulus Janus, qui cum, nescio qua de caussa, honores Academicos in juventute petere neglexisset, Curator jam factus, voluit Doctoris Juris titulo insigniri. quod cum petiisset a Senatu 30. Nov. 1596. hoc honore ornatus fuit. Magnum vero illud Patriae nostrae lumen Hugo Grotius, Jani hujus filius fuit: Cornelius vero frater Jani, de quo haec Epistola agit, cum ab initiis Academiae primum Philosophiam, deinde Jus Civile professus esset, XV. Julii 1583. petiit a Senatu Academico missionem valetudinis caussa. veram tamen caussam fuisse suspicor, quod P. Busius invitis omnibus Thomam Zoesium intrudere conaretur, quod sequenti anno effecit, licet non receptus fuerit a Professoribus ante 2. Jun. 1587. Vid. supr. ad Epist. CCXV. et alibi. dimissum fuisse patet, quod iterum Anno 1587. VI. Decembr. ex decreto Curatorum admissus fuerit ad Professionem Juris Extraordinariam, Rectore Lipsio, qui colligitur de eo laborasse ex hac Epistola, et altera, sed ex qua me expedire non potui; quia tam moleste scripta erat, ut legi non posset. sed inde tamen collegi vocatum iterum a Curatoribus Grotium eadem conditione, qua olim fruebatur, propter aerarii inopiam, cum vellet luculentiorem. Busium vero propter adventum et exortum novi solis, id est Leicestrii, magis rem factam habere se censuisse, et omnia posse, id est Zoesium intrudere. Cur vero extraordinarius voluerit esse non exputo, nisi forte Philosophiae fuerit Ordinarius. nam postea inter Ordinarios fuisse docent ejus Magistratus Academici, qui non nisi Ordinariis, certe hodie, mandari solent. Rector enim ab A. 1594. per tres annos continuos fuit, et postea A. 1603. et 1608. rediit forte inter ordinarios post ablegatum Zoesium, quae forte omnia ex actis Curatorum illustrari possent. Professorum enim multis partibus deficiuntur circa haec tempora.
TAnta est tuae tum doctrinae, tum humanitatis fama, Lipsi, ut jam pridem me in familiaritatem tuam insinuare percupiverim. Obstitit hactenus partim Wecheliis jam per aliquot annos navare operam. Ii cum post Aristotelem ad historicos reverti cogitarint, inter alia historiae Caesareae syntagma per me sunt aggressi; cui praemittendos censuimus eos scriptores, qui viam quandam ad historiam Augustam munierunt; hoc ordine: (In ordine siquid mutandum censeas, gratum erit id cognoscere.) Caroli Sigonii Fasti, cum ejusdem Commentario; L. Florus, Vellejus Paterculus, Messala Corvinus, Eutropius, Sex. Rusus, Sex. Aurelius Victor, Cassiodorus: tum Suetonius, Aelius Spartianus, Julius Capitolinus, Vulcatius Gallicanus, Aelius Lampridius, Trebellius Pollio, Flavius Vopiscus, Ammianus Marcellinus: Pomponius Laetus, Baptista Egnatius. Ii scriptores, ut scis, multis in locis sunt corrupti, bonorumque codicum et eruditorum ingeniorum ope vehementer indigent. quorum utrumque cum apud te inveniri posse constet, freti tuo erga remp. studio indefesso, petere audemus, ut quae praeter ea, quae jam scriptis publicasti, adhuc intra privatos parietes habes, nobis et reip. impertias. cupimus enim emendatam illorum auctorum editionem dare; eamque ad rem undequaque petivimus adjumenta: sed tua in primis ope nobis opus esse duximus. Tu ergo quaeso nostram, immo publicam petitionem ne aspernare, sed quae vel ipse habes, vel ab amicis impetrare potes, benigne contribue.
Sigonio. sed is nondum ad nos pervenit. Extra ordinem nunc Grammaticis etiam aliquid tribuendum fuit, Clenardo scilicet et Antesignano. eos ad juvanda juventutis commoda minore forma nunc excudimus. addentur in fine seorsum meae notae multo auctiores, et fyntaxeos compendium novum. Sed potissima de historicis supradictis cura est: quam pro singulari humanitate tua, suavissume Lipsi, adjuva quantum potes, ac vicissim Sylburgio pro libito utere, abutere. Velim autem de instituto nostro apud alios typographos sileas. nosti enim Modius noster: salutant Wechelii. Francofurti in Wecheliorum aedib. 13. Julii 1587.
TRimestre est circiter, cum epistolium ad te dedi, Lipsi clarissime. id quia nescio an acceperis, praecipuum ejus caput his litteris iterare volui. Significabam igitur illo epistolio, cogitare Wechelios meos de conjungendis in unum corpus historicis Latinis, qui Caesarum vitas conscripserunt, vel Romanam historiam ad Caesares usque brevi compendio deduxerunt. Priore tomo continebuntur hi; Fasti Sigoniani cum Commentario: Origo gentis Romanae; Messalla Corvinus, L. Florus, Vellejus Paterculus, Eutropius, Sextus Rufus, Sextus Aurelius Victor, Cassiodori ea quae ad Rom. historiam pertinent. Posteriore tomo, hi: Suetonius, Aelius Spartianus, Julius Capitolinus, Vulcatius Gallicanus, Aelius Lampridius, Trebellius Pollio, Flavius Vopiscus, Ammianus Marcellinus, Aurelius Victor. Addentur iisdem fortassis Pomponius Laetus, Baptista Egnatius: vel Pauli Praetorii Imperatorum Romanorum a C. Julio Caesare usque ad Maximil. 11. Epitome: vel si qua epitome alia tibi magis probetur. Tum Ausonii monosticha et tetrasticha in Imperatores Romanos, cum Jacobi Boissardi distichis in Caesares Romanos, Byzantinos et Germanos, quae ceteris auctiora atque elegantia esse perhibentur. Tertius tomus Graecorum scriptorum erit, Xiphilini, Herodiani, Zosimi, cum versione Latina. Praemitteremus his fastos Siculos Graece scriptos, et Paeanium Eutropii Graecum interpretem, qui a Sigonio in Fastorum Commentario passim laudantur. sed an impetraturi simus ex Italia, spes est admodum dubia. De hoc instituto nostro cupiebam tuum, Lipsi, audire politissimum judicium, tuum audire consilium; tuum etiam ad idem opus impetrare auxilium. Vellemus enim, si quas haberes emendationes, quas in Criticis libris nondum publicasses, eas nobis, et per nos reipublicae impertires: moneres
Stephanus meussub prelo habet majus testamentum Bezae, extrema auctoris manu expolitum: Homerum Graecolatinum, forma enchiridii: Herodotum et Thucydidem Graecolatinos. Thucydidis specimen mitto. sed Herodotus certas ob caussas in lucem exibit prior. Vale, praestantissime Lipsi, ac Sylburgium tibi commendatum habe. Velim autem, siquid ad primum tomum contribuere libeat, id nature facias. eum enim propediem aggrediemur. ad secundum quae pertinent, satis erit, si mercatu vemo ad nos mittantur. quae ad tertium, morae plus ferre poterunt. Mittendi rationem tutiorem fore puto, si vel Bremam ad Joannem Pezelium, vel Coloniam ad Arnoldum Mylium tua perferenda cures. ii postea efficient ut inde ad nos perferantur. Iterum vale, literarum decus, Lipsi. Modius noster an aliquid abs te acceperit, nondum ex eo quaesivi. Francofurdi 25. Septembr. 1587.
VIX legi tuas, rescribo. Heus, heus, quid hoc mali fati, an fraudis? Tune ad me toties? etiam Mercerus? Juro tibi hanc vitam, et vitae meae Deum, verbum non vidi. Hoc scito tibi opus, ut constet tibi de constantia mea non in silendo, sed scribendo et amando. Nam ego certe a discessu tuo bis te compellavi. negas? apud me, quod Merceri mei ad Tacitum, et ad Tranquillum. si amicus es, juva, id est iterum, quantum potes, mitte. Nam avide illa aveo; Baro discessit? credo. sin illic, etiam saluta: Placuit mihi ingenuum illud ingenium, et pro nobili sic satis eruditum. At tu in primis, mi Grosloti, quem, serio tibi dico, serio amamus. Cepit nos tua Musa, tua Venus, tua Fides. Hanc enim certe praefers, et elogium tibi hoc a tuis jamdiu datur non vanum. sine ea ceteras elegantias vel in elegantiarum patre, imo, Deo, quî amem? saepe jam nimis, saepe ab his versutulis inducor, qui id simulant, cujus in iis nulla mica. Etiam non ita nuper manum mihi adiit quisquam, quem noscere te nolo, etsi nosti. Nemesis sua eum protrahet. Apulejus Colvii prodiit. vide, jam enim mitto, si aliunde nondum nanctus. At tu, si es in hac cura, nullus ideo omittes. Cur nefas plures collimare ad unum scopum? et scis tibi sagittas in corito, quas nondum expromsit hic ephebus Phoebus. An quid aliud moliris? Emolire et indica: nam volo te, et possum fortasle etiam in alio genere ire adjutum. Merceri dia mens quid agit? nimium, si non cessiat, silet. Utinam me stimulante paullo magis se det ac veniat in ora famae! Illa eum vocat, et quidem aeterna. Ego in Senecae Tragoedias, quae odiosa, sed otiosa nobis hac Canicula peregerim, cis paucos dies videbis. Nam liber jam affectus, sed plane levi et lusoria manu. De Tacito suppedita, iterum moneo, et vide ne sero. Boreas, et ea quae scribis, valde nos urunt et stringunt. hoc magis, quod nonnemo vestrum Zephyritin illi misceat. Foveri haec consilia volunt occulta ejus aura. Mihi non sic videtur: quia illa perdendis nobis esse scio, perdendae ipsi. aut alia certe novit Donellum missum a Scholarchis, censeo te audisse. de restituendo eo serio agtur per III. Comitem, nescio an evincet. E Gallia vestra quid? nihilne de Fabro, aut a Fabro. Cujacio? aliis? signisica, simul quo publicae vestrae res loco, cui magnae navi nostra haec cymba adnexa. Vale, mi Grosloti. IV. Id. Octobr. CIC IC LXXXVXI.
HAs scribtas mihi ante sex menses ad Corn. Tacitum notas, verius dicerem nugas, quarum illi si vel una placuerit, tum plane me fecisse putem pretium operae. LondinI Trenobantum. Prid. Non. Dec. oo IC LXXXV. Vale, V. C. amicus mihi, et bea me magna amicitia Lipsi tui, viri supra viros hujus saeculi.
Ad lib. I. Annalium.
CAp. XI. Postremo Livia gravis in Remp. mater, gravis domui Caesarum noverca Quidam libri, gravius. corrupte. Placeret, gravior domui Caesarum noverca. sed censeo nil mutandum, etsi esset illa Tacito dignior lectio, concinniorque.
XLIX. Et quidam bonorum caesi, postquam, intellecto in quos saeviretur, pessimi quoque arma rapuerant. Forte scrib. pessimi quique.
Ad lib. II. Annalium.
CAP. XXXI. Atque illis dum trepidant, dum refugiunt, evertentibus adpositum mensa lumen, feralibus jam sibi tenebris duos ictus in viscera direrit. Rescribo, adpositum mensae, vel, adposttum in mensa lumen.
XL. Cum Tiberium anceps cura distrahere, vine militum servum suum coerceret et c. Imo, non suum, i. Tiberii, sed Post. Agrippae. Aut ergo vocem, suum, usurpavit improprie, ut eo velit intellegi servum Post. Agrippae. aut forte leg. servum tum coerceret. i. eo ipso tempore.
LXIII. Exstat oratio, qua magnitudinem viri, violentiam subjectarum ei gentium, et quam propinquis Italiae bostis et c. Leg. propinquus.
Ad lib. ILI. Annalium.
CAP. XXIV. Sed aliorum exitus, simul caetera illius aetatis memorabo, si effectis in quae tendi, plures ad curas vitam produxero Fortasse leg. tendo.
XXV. Relatum deinde de moderanda Papia Poppaea, quam senior Augustus post Julias rogationes incitandis coelibum poenis, et augendo aerario sanxerat. Desperatae sanitatis locus, de quo tamen mihi fas sit hallucinari. Quid si legas, incitandûm coelibum poenis et augendi aerarii sanxerat. sc. caussa. sed satius ab hoc ulcere abstinere manum.
LXVI. Junio Othoni litterarium ludum exercere vetus ars fuit, mox Sejani potentia Senator, obscura initia impudentibus ausis propolluebat, sive, ut vult magni
porro polluebat. Capio. putarim tamen Tacitum potius scribsisse, propellebat.
LXVII. Igitur petito paucorum dierum interjectu, desensionem sui deseruit, ausis ad Caesarem codicillis, quibus invidiam et preces miscuerat. An, orsis, an vero, missis ad C. An etiam, ausus ad C. codicillos que
Ad lib. IV. Annalium.
CAP. XII. Rursum Sejanus non tam de matrimonio, sed altius metuens tacita suspicionum. Scrib. non jam de matr.
XLV. Is praetorem provinciae L. Pisonem pace incuriosum ex improviso in itinere adortus, uno vulnere in mortem adfecit. Potius scribserit Tac. adecit, adegit. illud tamen et posse defendi aliquo modo non ignoro.
LV. Esse in civitate * Germanici conjugem, ac liberos ejus recipere dignaretur. Videtur hiatus expleri posse adjecta vocula, sic, Esse in civitate qui Germ. conj. ac l.
LXXI. Qui scelerum ministros, ut perverti ab aliis nolebat; ita plaerumque satiatus, et oblatis in eandem operam recentibus, veteres et praegraves adflixit. Forte an scribserit Tac., veteres ut praegraves adflixit.
Ad lib. VI. Annalium.
CAP. III. Quid illi cum militibus, quos neque dicta imperatoris, neque praemia, nisi ab imperatore acciperepar esset. Aut redundat et delenda vox, imperatoris. aut immissa vocula leg. dicta nisi imperatoris.
IV. Ut vero Latimum Latiarem ingressus est accusator ac reus et c. An, aggressus?
Ibid. Metum prorsus et noxam conscientiae pro foedere haberi. Peccatum properantis nec advertentis librarii: rescribendum, noxae conscientiam. Ita ad usum hujus vitae eximia gnome.
X. Nec secus apud principem Vescularius Attricus, ac Julius Marinus ad mortem aguntur, e vetustissimis familiarium Rbodum secuti, et apud Capreas individui. Vescularius insidiarum in Libonem internuntius. Hic ergo Vescularius idem est, quem supra lib. 2. in Libonis historia. Flaccum Vescularium nominat. Demonstrato crimine et reo per Flaccum Vescularium equitem Romanum, cui propior cum Tiberio usus erat At hîc Vescularius Atticus vocatur. non vere, censeo. videtur enim mihi cognomen Attici huc manasse imperitissene ab illis verbis, quae sequuntur minimo intervallo. Marino participe Sejanus Curtium Atticum oppresserat. Itaque aut plane inducendum, sic, Vescularius ac Julius M. aut vice ejus scrib Vescularius Flaccus, ac J
XIV. Sanus repertus apud fretum Siciliae, retractusque per centurionem, nullas probabiles caussas longinquae peregrinationis adserebat Corruptus locus incogitantia librarii, cui festinanti imposuit extremus sonus vocis seque retractus, ut et adhaeserat perperam priori. Plane leg. Sane retractus. quasi dicat. Argue
Fretum autem Siciliae, nomen loci, de quo memini me legere alibi.
XXXIV. Ac saepe, modum obsidii, stationibus cingebat. Puto, in modum obsidii.
In lib. XI. Annalium.
CAP. XV. Rettulit deinde ad senatum super collegio haruspicum, ne vetustissima Italiae disciplina exolesceret: saepe adversis Reip. Temporibus accitis, quorum monitu et c. Imo leg. accitos.
XXVIII. Dum industria cubiculum principis occulit adulteros, dedecus quidem illatum, sed excidium procul abfuisse. Nullus est locus in toto Tacito, quem magis vexarint Critici. at, censeo, injuria. haec enim verba mihi videntur plena probissimae sanitatis integritatisque, quorum sensus tum commodissimus tum planissimus, exponas modo illud, industria. i. per industriam, Messallinae sc. non insolenter. Nec sane minor industria in occultandis talibus flagitiis, quam in faciendo bono facinore. Res clara ex comparatione loci Xiphilini in Claudio, quem fateberis huic vere germanum, et huic interpretando vindicandoque forte unicum. Is ita se habet. cubiculum illud, de quo Tacitus, verius lupanar fuisse in Palatio, de quo etiam bis supra diserte Xiphilinus. Occulit, imo, inquit Xiphil., haec stupra et adulteria quae fiebant Occulit, simpliciter accipiendum potius. Adulteros: in his praecipuum Mnesterem pantomimum, quem significavit Xiph. occultum et retentum a Messallina in palatio, id est, in palatii illo cubiculo, adeo ut murmuraret et indignaretur populus, quod tamdiu non saltaret. Per industriam autem hîc intellege, tum omnes Messallinae callidas et astutas artes, tum illam inprimis, qua effecit ut imperaret ipse Claudius Mnesteri, ut obsequens esset voluntati et libidini uxoris suae; quod imperium obtentui fuit adulterio cum Mnestere, cum illi assiduum usque esse oporteret. Sic censeo.
In lib. XII. Annalium.
XLVI. Ne dubitaret armis quam incruentas conditiones malle. Suspicabar olim scrib. quam arma incr. cond m. nunc eviluit evanuitque haec suspicio. Ne dubitaret armis incruentas cond. malle eleganti locutione, quam usurpavit. Terent. in Eunucho. et Plautus. nec dubium quin illud, quam, malum pedem huc intulerit a glossa.
LVIII. Utque studiis honestis et eloquentiae gloria nitesceret causam Iliensium susc. Melius, notesceret.
LXIII. Quippe Byzantium fertili solo foecundoque mari. quia vis piscium in Pontum erumpens, et obliquis subter undas saxis exterrita, omisso alterius litoris slexu, bos ad portus defertur] Falsum hoc, in Pontum erumpere eam vim piscium, imo contra, e Ponto, ut testantur strabo et Plinius. et fortean quoque Sallustius, qui mihi videtur hac ipsa de re loqui iisdem plane verbis in fragmento isto, quod ita legitur in optimo servii exemplari MS. Qua tempestate vis piscium Ponto erupit. Id manifesto hîc mutuatus est solens, lubensque usurpavit Sallust I simia Tacitus. Itaque vere rescribserim, quia vis piscium Ponto erumpens. vel, ut propius abeam a vulgata scribtura, quia vis piscium Pontum erumpens. i. ex Ponto. sublato in, quod fortasse perperam repetitum a fine praecedentis vocis. Hi autem Pisces, de quibus loquitur, Pelamides vocantur. At vero librorum omnium MSS. longe diversa et vanior publicata lectio haec est. vis piscium in Metapontum erumpens. cujus si habenda ulla ratio, secundum illius vestigia corrigendum putem, vis piscium in mare Pontum er. vel, vis piscium in mare Ponto er. ut intelligat mare Byzanticum.
Cap. XIII. Donec exueret obsequium in matrem, Senecaeque permitteret ] Farn, codex, seque neci permitteret. Scribo ego, seque Senecae permitteret.
XIX. Ex quibus erat Junia Silana, quam matrimonio C. Silii a Messallina depulsam, supra retuli insignis genere, forma lasciva, et Agrippinae diu percara.] Malim, forma, laseivia.
XXV. Non aliud remedium repertum est, quam ut histriones Italia pellerentur, milesque theatro rursum assideret. ] At si histriones Italia pulsi, quid opus assidere theatro militem? Leg. milesve theatror.
XXXII. Et Pomponia Graecina insignis foemina Plautio, qui ovans se de Britanniis retulit, nupta. ] Vidi excusum librum in quo legitur, qui ovationem de Br. et probavi, etsi nec improbem quidem alteram lectionem.
XLVI. Saepe auditus est consurgens e convivio Caesaris, se ire ad illam, sibi concessam dictitans nobilitatem, pulchritudinem, vota omnium, et gaudia felicium. ] Inurunt notam huic loco viri docti. nollem sane. vix enim quicquam hic video quod mereatur. At Budensis codicis lectio variat hoc modo, ubi concessam dictitaret. ex qua, si ejus hîc ullum apud doctos debet esse pondus, tale quid exeuderem: ubi congestam ductaret, vel, ductitaret nobil. etc. Ducere, est uno ductu et spiritu bibere: a quo verbo Ductare et Ductitare volo efficta hîc eodem sensu. aptissime tum ad rem ipsam, tum etiam ad tempus convivii, e quo consurgens haec dicebat Otho. Porro et Ductandi verbum primis temporibus honestum, coepit deinceps male audire, Ductare enim est meretricem inire, et cum scorto publico rem habere, hac puto ratione, quod impudici et illegitimi hi coitus, etsi falsam, retinent tamen quandam veluti umbram justarum nuptiarum: ideoque ridicule et nuptiarum nomine quandoque signantur, ut tot
Ducere uxorem. at vero qui volgivagam et liberam Venerem exercet, et quotidie, ut ajunt, equum mutat, Ductare scortum; quod toties ducere, toties novas nuptias facere videantur, quoties habet et ductat meretricem. Quid vetet vero, vel Othonem ipsum, vel potius Tacitum hîc una respexisse quoque oblique tamen ad hanc Ductandi notionem iuxta illam, quam primam posui. Prius enim Poppaeam Otho adulterio pellexit ad matrimonium. Congerendi autem verbum convivio aptum et propriissime cum Ductandi verbo item conviviali conjunctum. Cat. Inge' mi calices amariores. imo Congerere amplioris est significationis quam ingerere. est enim, ad summa usque labra poculum implere, ita ut exundet, imo exuinet potius. sed cum multa dixi, vereor ut halluciner.
Cap. V. Agrippina et Aceronia eminentibus tecti parietibus forte validioribus, quamvis oneri cederent, protectae sunt. ] Legebam, quam ut on. At vidi postea Gallicum interpretem idem annotasse.
VII. Quod contra sub sidium sibi? ] Optima lectio. Turbat tamen editio Roin qua, suffragium. plane nullo bono sensu. Forte, suffugium, legendum.
VIII. Nam in mortem centurioni ferrum distringenti protendens uterum, Ventrem feri, exclamavit. ] Corrigo, Jam in m. vere.
XI. Ac posteaquam frustra oblata sint, infensa mil. etc. ] Indicavi jampridem Mercero meo, juveni plane doctrina et moribus antiquis, mihi videri emendandum, optata sint. et assensit mihi. Levis mutatio, quae prorsus expediat hunc locum.
XX. Vel si vetustiora repetas, stantem populum spectavisse: si consideret, theatro dies totos ignavia continuaret ] Videtur excidisse vox, quam repono, sic: ne si cons.
XXI. Graeci amictus, quos per eos dies plaerique incesserant, tum exoleverant. ] Scrib. quîs per.
XXI I. Idque finibus Tiburtum acciderat, unde paterna* Plauto origo, bunc illum numine deûm destinari credebant. Autumo leg. origo: binc illum etc.
XXVII. Non enim, ut olim, universae legiones deducebantur cum tribunis et ceturionibus, et sui cujusque ordinibus militibus. ] Verum est, et sui cujusque ordinis mil.
Cap. XXI. Quae si arceantur, aequalius atquc constantius provinciae regentur. ] Probe? forte tamen scrib. aequabilius, ex Sallust I Catilinario. Aequabilus, inquit, atque constantius sese res humanae haberent.
xl. Sexto demum die apud imas Esquilias finis incendio factus, proruptis per immensum aedisiciis, ut continuae viol. etc. ] Notum est, sistendi incendii optimum
prorutis per imm.
XL. Necdum posito metu redibat. Levis rursum grassatus ignis, patulis magis urbis loci ] Prima fronte apparet mutilus locus, non est tamen, imo tantum abest, ut redundet verbum, redibat, quo sublato facilis procedit sententia. Sic; Necdum posito metu levis r. gr.
LII. Plaerique Vestini quoque consulis acre ingenium vitavisse credunt, ne a libertate moveretur. ] Integer locus, si inducas a. sic. ne libertate mov.
LXXI. Alius silio, fratre alius aut propinquo aut amico interfectis, agere grates deis, ornare lauru donum. etc] Ex ritu, emendo, domum. Juvenalis ubique, et alii.
Cap. V. Unde tenuioribus statim irrogata supplicia, adversus inlustres dissimulatum ad praesens, et mox redditum odium. ] Placet mihi clariore antithesi scribtum fuisse: et mox editum odium. id est, depromtum, ostensum, manifestatum.
XXV. Quibus intrari curiam placebat securos esse de constantia ejus dixerunt. ] Lego, securos se esse etc.
Cap. XXI. Occidi Othonem posse. proin agendum audendumque, dumGalbae auctoritas fluxa, Pisonis nondum coaluisset. ] Praefabor. Hac conjectura mea nihil unquam verius cortina Phoebi. Corrigo, Occidi Pisonem posse. clarum ex bis ipsis verbis ita legendum. Consultat enim secum Otho an interficere Pisonem debeat.
XXX. Sed proinde a nobis donativum ob fidem, quam ab aliis pro facinore accipietis. ] Legebam, perinde. Sed in Pandectis Florentinis video fere semper, Proinde, scribi, et accipi pro, Perinde, et apud alios auctores quoque.
XXXI. Dilapsis speculatoribus, caetera cobors non aspernata concionantem, ut turbidis rebus evenit, timore magis et nonnullo adhuc consilio, parat signa, quod postea creditum est, insidiis et simulatione. ] Verisimile est insita voce leg. quam quod postea cr. praecessit enim magis. et facilis oblivio unius literae, qua quam expressum et compendio exaratum, maxime cum proxime subsequatur similis eademque litera.
XLI. Plaeraque vulnera, feritate et saevitia, trunco jam corpori adjecta. ] Quid si scribas? adacta. vulgata tamen lectio ferri et defendi potest.
XLIII. Centurio is praetoriae cohortis ad Galbae custodiam a Pisone additus. ] Imo contra ex fide historiae reseribo; a Galba ad custodiam Pisonis additus. verum esse paret ex sequentibus. ait enim, Pisoni effugium dedisse, non Galbae.
LIII. At in superiore Germania, Caecina decora juventa, corpore. ingens,
animi immodicus, cito sermone, erecto incessu, studia militum allexerat ] Scribsit Tacitus, scio; Scito sermone.
LV. Nec tamen quisquam in modum concionis aut suggestu locuus. ] Deest vox, quam repono, aut e suggestu loc.
LVII. Nec principes modo coloniarum aut castrorum, quibus praesentia ex affluenti, et parta victoria magnae spes. ] Potius, ex parta vict. At, quibus praesentia ex affluenti. id est, praesentia affluentia sunt.
LXXV. V. Lips. Et stetit domus utraque sub Othone, incertum an metu, Vitellius victor, clementiae gloriam tuilit. ] Adjuvo locum distinctione; utraque: sub Oth, i. an metu: V.
LXXXIX. Sub Tiberio et Cajo tantum pacis adversa pertimuere. ] Labor ut scribam; pertinuere. Sed vulgati voce auctiores, Reip. pertimuere. Repono. Remp. pertinuere.
Cap. XVII. Faciles occupantibus et melioribus incuriosos. ] An, meliorum incuriasos. sc. partium, i. qui non curarent meliores partes eligere et sequi? An, melioribus injuriosos. sc. ducibus. quod postremum tamen non aeque probo.
Cap. v. Remissum id munus, ne inter discordias externa molirentur, ac majore ex diverso mercede, jus fasque exuerent ] Puto scrib. aut majore ex d.
XIII. Id Basso, id Caecinae visum, postquam domosy hortos, opes principi abstulerint, etiam militibus principem auferre, licet integros incruentosque ] Recta tectio et certa mihi; etiam milites principi auferre; licet integros inor.
Cap. i. Quae saevitia, recentibus odiis, sanguine explebatur; dein verterat in avaritiam ] Quid si, vertebat.
II. Paucos erumpere ausos, circumjecti pressere. ] Optime. simplex pro composito. at olim legebam imperite, oppressere.
II. Dein L. Vitellius interficitur, par vitiis fratris, in principatu ejus vigilantior, nec perinde prosperis socius, quam adversis abstractus Iisdem diebus Lucilius Bassus etc ] Censeo aut delendum abstractus, quam adversis. Iisdem d. aut interpungendum sic: quam adversis. Abstractus iisdem diebus Luc. at et vulgata tolerari et commode exponi potest.
iii. Caeterum ut princeps loquebatur, civilia de se, et Rep. egregia. nec senatus obsequium deerat. ] Emendo, civilia de se; de Rep egregia.
XLIX. Nihil ad ea moto Pisone, centurio a Muciano missus, ut portum Carthaginis attigit, magna voce, laeta Pisoni omnia, tanquam principi continuare. ]; Putarim scribsisse Tacitum, conclamare, aut quid simile.
LXXI. Spreto boste, quem temere collectum. baud ita loco juvari, ut. non plus suis
in virtute foret. ] Proba sententia, quam capio. tentabam tamen; ut non plus vis m virtute foret. sed abstineo.
Cap. III. Sed sibimet ut duci coelesti crederent, primo cujus auxilio credentes, praesentes miserias pepulissent. Assensere, atque omnium ignari fortuitum iter incipiunt. ] Si hac luxata tantum, ita existimarem relocanda. crederent. Assensere primo cumque ejus auxilio praesentes miserias pepulissent, omnium ignari f. iter inc. minima mutatione, rescribto tantum (pro, cujus atque) cumque ejus, vel sic, crederent, cujus auxilio pr. mis. pepulissent. Assensere primo, atque o. i. f. i. inc. Ejeci manifestum glossema, credentes. quod nec agnoscit Orosii MS. Petri Danielis, viri doctissimi, popularis et amici mei.
VIII. Hierosolyma genti caput. Illic immensae opulentiae templum, et primis munimentis urbs dejugis, templum intimis clausum. ] Somniabam ego, et pr. mun urbs, dein jugis, templum int. cl. quasi vellet, urbem clausam et circummunitam primum munimentis, deinde jugis. templum vero intimis munimentis in intima Hierosolymorum parte clausum. Vel, urbs, dein jugis templum int. c. ut voluerit templum clausum intimis jugis. Nec puduit adscribere somnia mea, ut ab his acciperet lucem certissima et acutissima divinatio Merceri mei, capitis unice cari mihi, Galliae nostrac clarissimi. Ea sic habet, et pr. mun. urbs; dein regia; templum intimis clausum. non procul a manuscribtae lectionis tractu ad rem ipsam verissime. Ipse infra post describta urbis munimenta Alia intus moenia regiae circumjedta. et proxime. Templum in modum arcis, propriique muri etc. Vide et Josephum proprium et peculiarem ejus gentis.
XXII. Utque ad fallendum silentio, ita coepta caede, et quo plus terroris adderent, cuncta clamoribus miscebant. ] Forte inducto caede, quo plus terr. add.
Scribebam, Annotabamque
HIERONYMUS GROSLOTIUS LISLAEUS
Avarici Biturigum.
A. D. IV. Kal. Apriles.
oo IC LXXXV.
Legendo scribendo procudenda aetas.
Homo sum.
Cap. XIV Quia et ingrata genti quies, et facilius inter ancipitia clarecunt, magnumque comitatum nonnisi vi belloque tueantur. ] Restituo, tutantur.
XV. Mos est civitatibus ultro ac viritim conferre principibus vel armentorum vel frugum, quod pro honore acceptum. etiam ne essitaiibus subvenit. ] Ridiculus bo nus Rhenanus ad hunc locum. Hujus scribtoris justissimus censor, Justus Lipsiu, lumen Belgii sui, et sacculi hujus, putat defectum locum, quem reintegrat inserta nota, X. quae Decimam, vel Decimas signisicet, ultro ac, viritim X. conf. Ego vero censeo nullum fuisse praescribtum numerum definitumve, quem unusquisque offerret principibus viris, sed ex voluntatis et facultatis. modo, itaque ut leguntur edita ista. in. vulgaris. libris recta esse et plena.
XX. Quanto plus propinquorum, quo major affinium numerus, tanto gratiofior senectus. ] V. C. tanto major. Corrigo, quanto major aff. Ex eodem V. C. supra Cap. XIX. scrib. Sic unum accipiunt maritum, quo modo unum corpus, unamque vitam; nec ulla cogitatio ultra, nec longior cupiditas, nec tanquam marition., sed tanquam matrimonium amant.
XXI. Pro fortuna quisque apparatis epulis excipit; Cum defecerit, qui modo hospes fuerat, monstrator hosp. etc. ] Magis. mihi placet lectio V. C. manuscribti, quem inspexi ego. Cum defecere, qui modo, quand ils n'ont plus de Forte etiam, Cum defecere, is quim. Sed nimia miniumque minuta, haec diligentia nostra.
XXII. Gens non astuta, nec (V. C. aut) callida, aperit adhuc secreta, pectoris, licentia loci. ] Malim scribi; adhaec, vel adhoc.
XXXI. Et aliis Germanorum populis usurpatum, rara et privata cujusque audentia, apud'Cattos in consensum vertit etc. ]. Is ipse V. C. in conventum vertit. quam eleganter?
XXXIV. Seu quidquid ubique magnificum est, in claritatem ejus referre consensimus. ] V. C. magnum. non placet: Idem, consuevimus. optime.
XXXVIII. Apud Suevos usque ad canitiem horrentem capillum retro sequuntur ac saepe in ipso solo vertice religant ] Ambigo an depravatum sit verbum, sequuntur. Caeterum visum mihi pridem leg. in ipso summo vertice rel. nunc tamen vix quicquam. mutandum putem.
XL. Reudigni deinde et Aviones et Angli. ] V. C. Anglii.
XLII. Marcomanis, Quadisve usque ad nostram memoriam reges manserunt exgente ipsorum, nobile Marobodui et Tudri genus ] Primum rescribo, Quadisqueusque ad n. Ansa culpae librario fuit, illud, Quadive, quod paulo ante praecessit. Deinde interpungo; ipsorum; nobile Marobodui et T, genus. vult enim.
Ibid. Nec minus valent retro Marsigni, Gothini, Osi, Burii: terga Marcomanorum Quadorumque claudunt. ] V. C. constanter, Buri. Scribo. Buri: ii terga M.
XLIII. Apud Naharvalos antiquae religionis lucus ostenditur. P'raefidet sacerdos muliebri ornatu, sed deos interpretatione Romani Castorem Pollucemque memorant. Ejus numinis nomen Alcis. nulla simulacra, nullum peregrinae superstitionis vestigium. ut fratres tamen, ut juvenes venerantur. ] Non cohaerent ista, si propius attenderis. sensi ego, et subodoratus trajectionem, nisi valde fallor judicii vero ordine rescribsi, ita; Praesidet sac. mul. ornatu. Ejus numinis nomen Alcis: sed deos int. Rom. Cast. Pollucemque memorant. nulla simulacra etc. Caecus sit oportet, qui non videat merum lumen.
xlv. Ipsis in nullo usu, rude legitur, informe perfertur. ] V. C. profertur.
xlvi. Domos figunt et scuta gestant, et pedum usu ac pernicitate gaudent. ] V. C. peditum, non placet.
Cap. i. Ni incursaturus tam saeva et infesta virtutibus tempora. ] Rectissime. elegans metaphora est a tauro, qui cornubus aliquem petit et incursat.
XI. Eorum sacra deprebendas, superstitionum persuasione. ] Consydera propius, et forte assentieris mihi legenti, Eadem sacra d.
XIX. Nihil per. libertos servosque publicae rei. ] Censeo substituendum, publice geri. Sequentia probant.
XXV. Hinc terra et hostis, hinc auctus Oceanus militari jactantia compararentur. ] Emendo, hinc actus Oc. id est permensus, subactusque.
XXXI. Nos integri et. indomiti, et libertatem non in praesentia laturi, primo statim congressu unde ostendamus, quos sibi Caledonia viros seposuerit. ] Correxi jampridem. et libertatem, non jam Pi Roi servitia laturi, primo statim congreffu demum ost. etc. nec poenitet. memini enim me probasse juveni C. M. Jano Qulielmio, dicam veritate volente, jubente, necnon audiente, fatente invidia, Germanorum, imo. hujus saeculi eruditorum, qui in terra degunt, âh, quondam doctissimi, et humanissimi. amabam, admirabar, viventem supra omnes amicos. ita is factus erat ad animum meum. in quo, non poteris improba mors, quinhabitet et vivat aeternum. At, ut repetam deverticulum; pro, in praesentia, levi mutatione scribsi, jam P. R. servitia. pro, unde, facili inversione, demum.
XXXVIII. Hunc rerum. cursum, quanquam. nula verborum jactantia, epistolis Agricolae actum, ut Domitiano moris erat, fronte laetus, pectore anxius excepit. ] Facilis correctio. Leg, cursum., quamquam n. v. jactantia epistolis Agricolae auctum, ut. D.
Cap. VIII. Tam bercule quam divitiae et opes, quas facilius invenies qui vituperet, quam fastidiat. ] Inserta voce lego, quam qui fastidiat.
IX. Et ut beatissimus recitationum ejus evenitus prosequatur. ] Scribe, recitationem.
XIX. Num dubitamus inventos, qui pro Catone Appium Caecum magis miraretur. ] Quid si, prae Catone?
XX III. Porro ne in corpore quidem valetudinem medici probant, quae animi anxietate contingat. ] Puto emendasse me vere, quae a nimia anxietate contingat. confirmant tum quae supra praecedunr, tum quae sequuntur infra.
XXV. Ut si omnium pariter libros in manum sumseris, quamvis in diversis ingeniis, esse quandam judicii ac voluminis similitudinem et cogitationem. ] Vidi pridem immittendum verbum, scias, aut videas, vel quid simile, fulciendae sententiae. Forte, sumeris, scias, quamvis in d. Deinde legendum etiam; judicii ac voluntatis similitudinem et cognationem.
XXVI. Ipsis etiam quibus utitur armis incompositus, et studio feriendi plaerumque dejectus, non pugnat, sed rixatur. ] Magis ad rem apte scribseris, et ad artem; deteclus.
XXXV. At nunc adolescentuli nostri deducuntur in scenas scholasticorum, qui rhetores vocantur. ] Frustra fuit vir magnus, qui sollicitavit hunc locum. Scenas hîc vocat scholas rhetorum, in quibus vix umbra quidem verac et sanae eloquentiae, et ubi ut in scena mimus, tanquam per lusum exercetur futilis illa et umbratica eloquentia. Hanc ipsam vocem eodem modo usurpasse Senecam patrem volo in praefatione lib. III. Declamat. Agedum istos declamatores produc a senatu in forum, cum loco mutabuntur, velut in assueta classe et dilecta umbra corpora sub dio stare non possunt. Emendo, produc a scena, (vel, a scena tu) in forum. Qui Senecae locus admonet me ut detegam obiter in Suet. Ner. cap. 12. eandem mendi indolem. Deinde in orchestram senatumque descendit. Ostendit mihi verissimum verae doctrinae et amicitiae exemplum, Bongarsius meus leg scenamque descendit. At ego ut fatear ingenue, adhuc delibero, nec tam leviter mihi persuaderi sino. imo nec jam delibero, et si fas est dissentire a tam caro capite, non probo. a proscenii enim fastigio descendisse Neronem vult Suet. ad orchestram, ubi sedebat Senatus.
XXXVI. Controversiae robustioribus assignantur, quales per fidem et quam in credibiliter compositae. ] Verum esse autumo; quales super fidem et quam incr. comp.
XXXVIII. Ita. tamen ut omnia in foro, omnia in legibus, omnia apud Praetores gererentur. ] Malim, omnia legibus. inducta praep. in.
Hier. Groslotius Lislaeus Scribsi Annotavique in Insulano meo A. D. in. Non. Majas, oo IC LXXXV.
ITaque duplex jactura mea, mi Lipsi: sed potissima et gravissima illa est, quam feci de literis tuis ad me, quae mihi certe carae non essent contra auri pondus. tanti facio quaecunque veniunt a te, sed et est cur doleam quoque intercidisse meas ad te, quae etsi rudes, tamen fuissent saltim qualescunque testes non rudis diligentiae meae in te diligendo, nec negligentis curae in curando, quae tu mihi mandaras, quaeque ego tibi receperam coram. etenim praeterea illarum fato simul sunt opressa Merceri ad te pro Tacito, et ad suetonium Excerpta mea. Sed ille nunc remittet Corneliana sua, ego nec dum potui, nec vero jam possum illa ad Tranquillum. sed fidem do brevi me missurum, si mihi vita cum otio. Nunc autem ut tibi obiter retexam brevem, sed certam rationem fidei et curae meae, scribsi pro Scaligeri Patris Vita ter quater accurate satis ad Cujacium, a quo tamen a reditu meo nihil accepi et miror; quanquam deinceps mirari desinam: adeo sunt infesto milite undi quaque obsessa itinera omnia. hoc tantum rescivi nuper ex literis Fr. Pithoei, Cujacii Gabriela hervea dicta, ex qua edita Susanna fuit, cujus impudicitiam et Messalinae aemulam libidinem descripsit Catherinottus Biturig. A. 1684. quem si videre licuisset, facile illum mendacii convincere licuisset. si vivente Patre eam corpus prostituisse narret, ut etiam alii plures. et inter illos Patinus in Patinianis pag. 130 et Menagius in Menagianis t. II. pag 62. et Auctor addit. t. IV. pag. 47. si enim hoc anno nata fuerit, patri seni et 65. annos nato, et post biennium defunctus suerit Cujacius, illa diu post patris mortem prostravisse pudicitiam debuit. Pancirollus de clar. legum interpret. lib. 11. cap. 190. filiam vocat Elisabetam et Matrem Annam. perperam utramque. Personarus ille Adolphus Clarmundus, ineptissimus vitarum, si quis umquam, consarcinator, Cujacium natum A. 1590. et 1660. mortuum nobis narrat: sed obiisse IV. Non. Octob CICICXC. A. aetanstis LXVIII. ex Epitaphio ipsi a Pithoco posito apparet. vid. Pap. Massonis Elogia tom. 11. pag. 300. quare etiam errat Samamrthanus, qui septuagenarium facit. lib. IV. Elog. Morerius. dubitans an A. aetatis 68. an 70. obierit, mortis tempos in 25. Septemb. confert. Paul. Freherus T. 11 pag. 919. natum A. 1532. dicit. sed si calculum a mortis tempore iniisset, decennio priorem natalem debuisset edere.Scaligero nostro ideo non scribsi, quod mihi incerta illico sedes in hoc tam turbulento rerum statu, puto tamen rogatu meo Cujacium et Patissonem dedisse ad illum literas hac ipsa de re. Etsi nunc non sit amplius opus isto ambitu. Nam ille Gul. Sallustius Bartassius, Phoebus Galliae nostrae, cujus binae Hebdomades vincent omnia saecula, cum hac nuper proficiscenti in Scotiam injecto sermone de te exposuissem votum tuum pro Caesaris Scaligeri Memoria, cujus filiis sciveram ipsum amicissimum, ultro mihi obtulit in tuum usum Commentarium librum de Vita et scribtis Patris, conscribtum satis fuse ab ipso Sylvius hic filius major Julii Caesaris fuit, et ad quem maxima pars scriptorum patris pervenit; sed quae per uxorem suam, ex qua nullos liberos tulit, ad secunda vota transeuntem in alienas manus devenerunt. vide Maussaci prolegomena ad Aristotelem de Animalibus, a quo commentarius J. Caesaris Scaligeri, a Sylvio maximam partem descriptus, editus fuit, et cujus alterum exemplar in hujus Academiae bibliotheca, inter Scaligerianos libros, fervatur, ad quod conferri edita a Maussaco possint. Caussa autem cur Vitam J. C Scaligeri a filio conscriptam voluerit Lipsius videre, fuit, quod ipse magni ejus viri vitam in scripta mittere haveret, si aliquod sibi auxilium ab iis, qui interiora et minuta illa vitae norunt, ut scribit Morello 11. Centur. Misc. 69:Sylvio F. V. C. M. quem librum Sylvius ipse mandavit illi moriens, una cum
Baro pridem abiit. De Apulejo Colvl ago tibi gratias: vellem possem etiam de Politicis tuis, quae eo ardentius desidero, quod jam tum, cum apud vos essem, censebam affecta. Sed in illo Afro non vafra sane, sed bona opera amici nostri: quantum ex unica inspectione videre adhuc licuit. nam nunc tam misere distrahor aliis curis, ut vix possim ne cogitare quidem de studiis. in quibus tamen si quid serio cogitem unquam, quod vix audeo sperare, minus vovere, tanta est mihi persuasio de eximia benivolentia tua in me, ut prae te nullum adire velim Apollinem, cujus dicta mihi semper certa nec ambigua aeternum manabunt, spero, ab aeterno et puro fonte certi amoris et verae doctrinae. manu deseribtum Lucium tuum retineo adhuc, remissurus certo prima occasione. Senecam quando jubes expectabimus. De Tacito vero urgeo, ut tu urgeas serio. interest enim tua inprimis, ut illum semel missum facias, quam primum solvere fidem tuam de novissima editione. et, ut haec tempora sunt, non alio tempore magis opus novis Centuriis; itaque vide an tibi sit animus nunc producendi alia ex tuis. Sed, quando de Centuriis sermo, ad centenas hostium ad minimum nuper delevit insignis illa clades Contracensis, in qua tam prospere pugnatum a nostris, ut in tanta adversarum partium caede milites viginti numero tantum amiserint nostri, quod de nulla hactenus victoria proditum animadvertas unquam. omnes duces insesti exercitus vel capti vel caesi, ipse Praetor Dux de Ioyeuse cum fratre exanimis. Et ipse Rex Navarrenus dedit illa die egregium documentum et summi Imperatoris et strenui militis. Reliqua victoriae fusius et melius intelliges ex vulgato hoc scribto, quod mitto nunc ad te. Quod ad vos attinet, hîc pro certo creditur mitti legatos ex primoribus hujus regni ad Principem Parmensem paciscendac paci. Pro vobis videat, qui omnia videt: nam quantum providere possunt homines, res vestrae in praecipiti lapsu. nihilominus tamen quod mireris, constans hîc fertur fama, Scotum serio turbare, et excipere classem Hispanam. Sed nos, mi Lipsi, stemus usque tranquilli inter hos nimbos, qui terram hanc nostram
Rescribe, quaeso, per hunc eundem tabellarium, an illi tuto possim committere scribtum Apulejum tuum.
NEc dum cesso scribere, nec vero tu silere. fit illud ex officio meo, hoc autem, testor amorem tui, inprimis praeter votum meum. quid enim mihi sit magis in votis, quam crebro videre spirantem effigiem amoris tui in literis, et quasi contrectare blanda manu. quo bono quando nobis potiri non licet, quibus non licet esse tam beatis, at saltim liceat desiderare: quod nunc certe facimus serio ego et Mercerus; cujus ad Tacitum, item ad Suetonium Excerpta mea pervelim scire an acceperis. Sol nostrae Galliae Bartasius denuo recepit per literas, missurum se ad nos quamprimum post reditum Vitam Julii Caes. Scaligeri, conscriptam a viro clarissimae memoriae Sylvio F. de qua jam scribsi ad te fusius. Sed, Dii boni, an estis vos omnes istic muti? ita tacetis omnes, quasi de compacto. Scribe tu saltim, quî valeas, quid agas, et quid velis me agere tua caussa. nam adeo me angunt afflictae res vestrae, ut quid istic agatur nec velim quaerere, nec optem scire. Daverlius noster cetera: plura namque non sinit summa properatio ipsius. Vale, mi Lipsi, et me ama unice devotum cultui tuo. Mercerus noster te salutat. Londini Trenobantum, A. D. IV. Kal. Novembr. ex nova recensione anni. CIC IC LXXXVII.
FEbricitantibus non aeque gratus haustus frigidae, quam mihi fuere suaves literae tuae jam pene tabescenti anxia sollicitudine, quam mihi alte impresserat, quantum video, nimium verus rumor de gravissima valetudine tua; quam tandem ut abs te depulit ipsa sanitas, optimo bono omnium hominum, qui sanitatem amant; ita sanitatis tuae istae nuntiae illam nuper eraserunt penitus animo meo, qui tibi habet aeternas gratias de Censuris tuis ad Senecam Tragoedum, quas ego censeo adeo probas, ut multo melius esset acuminibus hujus saeculi, si isto modo languerent, quando tu vis illas videri
Bonav. Vulcanium, Apulejum edidit typis Franc. Raphelengii A. 1594. in minori forma, quae repetita a Christoph. Raphelengio 1600. et Paris. 1601. sed in prima editione paucae quaedam animadversiones Vulcanii in libros Philosophicos habentur, quas omiserunt sequentus. immo Parisiensis Typographus dedicationem Theodoro Cantero Ultraj. Consuli inscriptam rejecit.Colvius quoque nomine Raphelengii egit mecum. illi pro me spondebis quicquid voles: sum enim totus, quantus sum, arbitrii tui. Fr. Nansium.Nebuli, ex quo tu vere, Naevuli. Suetonii Excerpta iterum curavi describenda: ea nunc mitto; una Regis Navarreni effigiem, sed veram, cui hoc elogium quod a me est, me inscio pene, sane invito, addi curavit pictor ipse. nam divini hujus Principis laudes frustra tentet libare, nedum dicere, os humanum. Versa fata adeo verterunt res Gallicas, ut meminisse animus horreat, tantum abest ut nunc scribere possim. Sed et jam aliunde rescivisti opinor. Vos quoque in lapsu, nisi vos potenter sustineat fulcimen hujus mundi. Temporis tractus, quo jam adsuevimus adversa ferre, impatientia nostra facit ut videatur longior, sed cum tot etiam secum commoda ferat, nonne si respicimus nos et nostra, reipsa multo brevior est quam mereamur. Patiamur, ne patiamur tandem. Legati pro Pace abeunt, non abeunt. Vale, mi Lipsi, et in hoc miseri saeculi fluxu fac ut me bees constantia amoris tui. Joannes Hotomannus Villierius fuit Francisci Hotomanni, JCii celeberrimi, filius, et Libellorum supplicum magister apud Leicestrium. vide Borr. lib. XXI. pag. 76. et Reidanum lib. VI. p. 155. Edit. Belgic. quem abiens Leicestrius reliquit in Belgio, simul cum Junio, exploratores, qui quid ageretur in Belgio literis missis nuntiarent. sed cum imperitus esset linguae Belgicae Hotomannus, vulgi sermones et rumores vagos nuntians, et omnia acerbans, Anglorum animos a Belgis alienabat. Epistolae ejus, et aliorum ad eum, editae sunt simul cum Patris Amstel. 1700. unde videmus in Angliam missum, et in Pauleti familiam receptum, Fratres Pauletos rexisse, et Oxoniae cum illis in studia incubuisse, et postea Londini cum illis vixisse. Leicestrio a Pauleto commendatus transiit in Belgium, et scribit Epist. XLV. ad Lipsium, se a Leicestrio relictum agentem in rebus ejus, cum aliqua dignitate, quam Lipsii maxime consilio tuebitur. et Epist. 97. taedium ejus provinciae se habere profitetur, et ipse fatetur, sibi deesse rerum Belgicarum usum et intelligentiam. hinc video eum patre mortuo Basileae aliquamdiu substitisse, postea Lutetiae res Ducis Bullionii egisse. retulerat in commentarios domesticos biennii Leicestriani res gestas, quos ab eo Grotius petiit et obtinuit, ad Historiam suam instruendam. vid. Epistol. Joannis Hotomanni 138. (quae inter Grotianas est 47.) et pro iis gratias agit Grotius Epist. 141. quae deest Grotianis. si schedas illas excutere liceret, multa forte inde obscura illustrarentur.Hotomannus te plurimum salutat, rogatque
Petro Regemortero fasciculum hunc literarum inscriptum Domino ipsius. Iterum Vale. Londini Trenobantum. Prid. Kal. Febr. oo IC LXXXVIII.
DE tua in me et in meos voluntate ac studio, D. Lipsi, maximas tibi habeo gratias, pares me relaturum polliceri non audeo, referam quas potero, si unquam se occasio obtulerit. Sed meam innocentiam in dubium vocari vehementer doleo, propter vitae meae conditionem, que non tantum a scelere, sed ab omni suspicione sceleris integra esse debet. Hoc tamen me consolatur, quod sum extra culpam, ut pote qui semper callida, et turbulenta consilia sum aversatus. Cujus rei Deum, meam conscientiam hominesque testes citare possum. Quotquot me norunt, et familiariter mecum de rebus nostri temporis locuti sunt, sciunt quae sit mea sententia, et quis animus. Quod Leidense negotium attinet (cujusmodi sit in medium relinquo, ut judicent quorum interest) Tuam M. scire cupio, quicquid ad me quocunque modo pervenit, me significasse S. Ex. cujus in primis intererat, et simul quid sentirem. Meminisse potes, quid reversus Ultrajecto tibi dixerim, et quam S. Ex. non probaret consilia, quae turbas aut seditionem in civitate excitare possunt. si qui fuerunt conatus civium, eos a sua Excellentia repressos fuisse arbitror. Nam quod me attinet, consiliis civium aut aliorum non interfui, nec conscius literarum, quas scripserunt, nec quae civis missi cum sua Ex. sunt locuti. Haec Magn. tuam scire volui, quo de mea sit certior innocentia. Si D. Busium fueris adlocutus, salutem ei meis verbis dicito et S. Ex. desiderare, ut ad eum veniat, gratum ipsius adventum futurum, sicut ex literis ad cum
Saraviam conscium fuisse satis patuit judicibus, sed evasit dignum meritis supplicium, a filio monitus, et subito Hagam refugiens, et inde clam in Angliam transgressus: ubi mercedem sceleris accepit Canonicatum, dum alii conjurati capite luerent facinus. vide omnes patriarum rerum scriptores ad hunc annum, et in primis diligentissimum et verum Historicum Borrium lib. XXIII. pag. 64. ubi inter alia profert sententias latas in captos ex conjuratis, unde sibi liquido constitisse ajunt Magistratus Leidenses, et Mauritius Princeps, inter alios Adolsum Metkerkium et Adrianum Saraviam coetui interfuisse in domo Cosmi de Pescarengis IV. Octob. hujus anni, ideoque adfirmat Princeps se eos Amnestiae, quae post supplicia noxiorum fuit promulgata, exsortes esse velle: et tamen sanctus hic Theologus, Deum, homines et conscientiam testes in hac epistola invocat, se consiliis conjuratorum non interfuisse, nec conscium literarum ad Leicestrium. praeterea Saravia Leicestrium dissuasisse et repressisse tumultus dicit, cum Magistratibus confessi fuerint damnati, mandato Leicestrii hoc se suscepisse: sed noluerunt Leidenses judices hoc sententiis inseri, ut parcerent Leicestrii famae; et ipsi exsules deinde professi fuerunt in Apologia sua, quam Comiti dedicaverunt, se conscio Leicestrio id aggressos. Postea et Saravia apud Ecclesiasticos conventus se purgavit epistola, cujus exemplum Borrius consequi non potuit, caventibus Theologis, ne ordini suo ab Historico tam sincero nota inureretur. Lipsium (si non conscium, certe callide se tegentem) pro noxiis deprecatum esse supra vidimus. Sed et ipse Lipsius II. Centur. Misc. 20. verbis admodum dubiis et incertis, se Saraviae collegae junctum fuisse sermonibus et consiliis dicit, et plura, quae huc trahi possent, addit. Vera solus Deus, et qui sceleri interfuerunt, noverunt: sed Saraviam et similes turbones, a Deo non modo veniam, sed praemia pro talibus meritis erga caussam Dei, ut vocant, deberi sibi credere, et aliis persuadere conari, multa docent tristia patriae nostrae monumenta, quae repetere nihil attinet. Saraviae vero quam cordi fuerit vera pietas, et tranquillitas vitae, quae Theologum maxime decet, sine ulla ambitione aut avaritia, docent acta ejus: nam de interno ejus animo judicium Deo permittentes, videmus eum in religionis externo cultu scenae serviisse: dum enim in Belgio esset, cum rigidissimis faciebat, et voce et scriptis Calvini sectam acriter propugnabat. In Anglia vero in Calvinum et Bezam debacchari solitus, ejus ecclesiae formam unice commendabat: ita solent ambitiofi illi rerumpub. et ecclesiarum perturbatores, quibus religio ad quidvis audendum speciem praebet. vide Epistolam Saraviae ad Uytenbogardum inter Ecclesiasticas CLXXXI.
TAmetsi, humanissime Lipsi, nihil mihi jucundius esset, quam ad te literas dare, et vicissim a te accipere, me a scribendo deterret ea, quae tibi intercedit cum Janum Douzam, Janum Hautenum, Consulem Petrum Adriani Werfium, et alios judices conjuratorum. ex hac epistola colligere licet, Saraviam etiam Lipsium inter suos habuisse semper; licet ille dissimulandi artifex Magistratibus os sublineret. respondet ad hanc Lipsius 12. Cent. Misc. 20.Donello nihil dico, in illum fuere ingrati, sed in me, impii. ut meliorem mentem ipsis det Deus, precor. nihil gravius in eos commisi, ne faciam, in ipsorum adhuc est potestate. Ad te redeo, tibique gratias immortales habeo, habeboque dum vivam, pro singulari tua in me meosque pietate. me amare perge, et ego te redamare non desinam. Vale. Londino 7. Calend. Februarii 1588. stilo veteri.
Plurimam salutem dici meo nomine opto collegis omnibus, et bono seni D. Nansio.
NOminis tui splendor is est, vir clarissime, eaque fama, ut a quo tempore primum coepi gustum aliquem literarum habere, tu mihi dies noctesque ante oculos, doctissima autem scripta tua prae manibus perpetuo fuerint. Nam et ingens illa gloria, quam videbam te esse consecutum, ita me jam tum excitabat; ut vere possim affirmare, saepius tuam famam, quam non armis, nec corporis robore, sed studio, ingeniique viribus, et rara quadam ac plane divina Gothofredus literas tuas sibi a Brederodo nostro redditas, ossendisset, sustuli manus illico, laetatusque sum vehementissime, posse me ad te sine ulla temeritatis suspicione scribere: qui id non sponte tantum mea, sed etiam invitatu tuo quodammodo essem facturus. Enimvero, Lipsi clarissime, quid causae esse dicam, cur tu, quem totus orbis admiratur, me novum, ut dixi, hominem et tantum Qieptt sefKreo saltem homini, et virtutis amantissimo tribuisse videaris. faciamque, ut spero, ne te unquam propensi hujus tui erga me animi poenitere possit: teque semper, dum spiritus hos reget artus, amabo, colam atque unice observabo. Vale, vir ornatissime. Genevae in. Id. Feb. CIC ICLXXXIIX.
QUum mirifice semper amicitiam tuam, Lipsi clarissime, ambiissem, nec viam tamen adeundi ad te prius reperissem: laetatus sum, ante menses opinor quindecim, vehementer, quod ex literis ad Dionys. Gothofredum meum tuis satis justam scribendi ad te causam nactus mihi viderer. Itaque nihil ab illo tempore habui antiquius, quam ut literas ad te quam primum darem: quibus et gratias tibi ob propensum istum erga me animum, quem abunde illa tua epistola testatus eras, agerem: et rogarem te etiam atque etiam, ut quem ultro diligere videbaris coepisse, cum magis magisque amare velles: qua re nulla mihi aut gratior aut optatior queat contingere. Eae literae, si ad te sunt perlatae, vereor valde, ne spe amicitiae tuae exciderim. Jam enim annus praeteriit, et quod excurrit, cum interea literarum a te nihil. Verum periisse eas in itinere, ut opto vehementer, itamihi facile persuadeo. Visum ergo
ACcepi tandem, quas ad me proximis nundinis dederas, Lipsi clarissime, literas: quae ut exoptatae diu fuerant, ita ubi venerunt, dici nequit, quam gratae et jucundae suerint. Quod enim hactenus semper expetieram, ut doctorum et praestantium viporum, inprimis Lipsii, qui mihi unus vere
ERgone tu Francofurti? o quis me Deus quoque illic? jamdiu gestio: sed utique accendor, cum te et tales cogito, cum quibus sermones et dextras miscere bibere sit mihi nectar. Mi Casaubone, non laudemus, inter nos, sed serio amemus, certi de consensu quodam et conspiratione non studiorum tantum, sed naturae. Aristotelem tuum vidi: et utar. sed vergente jam aevo parum grata mihi deinceps minuties ista literarum. At quam opus ipsum probum, probius, si totus in eo fuisses. Nam cursim te hoc egisse, non ego video? recipe spiritum, et aliquando itera. Haec sunt illa studia, quac ab ineunte aetate amamus, et ducem in iis hunc virum. Valde probo, quae in retorridum illum spargis et infelicem Ramum. Ubi Philosophia vetus et vera, si locum haec novitia invenit? et apud multos jam invenit, sed Dei porro arcete hanc pestem. Apud me, et si quis me audit, nunquam ei locus. Ego nunc ad haec talia me dabam, et Cujacius, Scaliger? quid Christianus etiam Florens? quem postremum valde tibi video amicum
CUm essem nuper Francofordiae, literas ad te raptim exarayi, quas credo tibi fuisse redditas. quoniam autem nihil mihi queat jucundius accidere, quam si tuis literis nos aliquando beares, volui etiam nunc paucis te affari: persuasum enim habeo, qua tu mansuetudine es, meas literas tibi non ingratas fore. Etsi autem non ita
sic emendabam, Vetulae sunt et minae: vel Vetulae sunt, luscae minae. De ovibus enim, aut potius de senibus tanquam de ovibus loquuntur improbae meretriculae illae: meministi autem, Vir maxime, quid sint minae et luscae oves, apud rei rusticae scriptores: ad vocem quidem luscae videtur alludere cum mox addit. Viden' limulis obsecro ut intuentur. Mostellaria locum illum initio Act. III. scenae 2.
hunc locum aliter habet editio Aldi: quamsi sequimur, aliter fuerit emendandum. haud dubito ita legendum vel metri causa, bene me juverit magis. sie loquitur alibi: Capteiveis, Neque unquam quiequam me juvat quod edo domi. quod Aristophanes in Lysistrata, si memini satis, dixit
Lego:
annon enim tibi quoque a me, glossia videntur esse hinc? Truculento Act. IV. sc. II. 57. sic habent omnes quos vidi codd.
ego vero Jovem lapidem jurare paratus sum, ita scribendum, et restituendum:
Eadem Truculento, sc. seq. vf. 60.
scribo autem,
Scio equidem: quae nolo multa mihi audienda ob noxiam. Item, Act. v. vs. 10.
Lego et distingo,
duas enim nominat; et matrem, et eam ancillam, quae puerum lavit: cujus etiam alibi meminit. Trinummo Act. II. sc. IV. 126. locum vulgo male distictum ita distinguo:
Lambini interpretatio non placet: qui etiam foede in hoc Mercatoris loco peccat, Act. V. IV. 24.
non enim vidit sublata distinctione tempus anni scribendum, et hunc esse sensum, sicut aliud anni tempus aliud factum postulat, sic aliam aet. etc. tempus anni
poterone tibi, vir maxime, somnium meum probare? mihi enim videbatur maxumos legendum, non maritimos. Mostell. Act. IV. scen. III. 18.
putabam legendum, quaeso jam. et illud quas sciam ex sequenti carmine fuisse depravatum. Jam cum ait idem Plautus Poenulo Act. III. I. 10.
non possum doctissimo amico tuo assentiri novam interpretationem comminiscenti: nam profecto cribrum pollinarium non aliud hîc significat, quam succretus cribro pollinario Sed satin' ego sum sanus, qui his nugis aures tuas onerem? Erit tamen fortasse aliquid, quod non improbes: habemus sane quam plurima hoc genus, cum in Plauto, tum in aliis Latinis, et in his haud pauca in Tacitum tuum, qui tibi animam debet: quae si tibi non displicere intellexerimus, non dubitabimus publici juris illa facere cum aliis prope infinitis, quae in Graecis scriptoribus sunt a nobis emendata et observata. Tu igitur, vir clarissime, facies me, ut quid super his sentias (si grave non est) intelligam. Vale. Genevae ad x Kal. Sept. CIC ICXC.
NAe munus illud tuum, quod cum proximis literis tuis accepi, Lipsi clarissime, varie me affecit; cum enim. esset mihi et sua sponte gratissimum,
Lipsius sit oportet, aut Scaliger, qui tecum parem calculum ponere velit. _
Quamquam, quid ego stultus tibi polliceor de me studiisve meis? quin illud potius scito languescere animum ingeniumque nostrum, et jam propemodum unum illud probare
Quod quaeris, Politica tua, ut hîc probentur: illa vero unice omnibus: quorumque est harum rerum existimatio, et judicium. Cujacius, magnus ille Antonium Ejus vita est apud Melch. Adam, in Theol. Exteris p. 159. Sadeelem cum gemitu et lachrymis extulimus. De Scaligero nihil plane per aliquot jam annos magnus noster senex, Bezam dico, intellexit. qua ex re et ego, et ille magnum dolorem capimus. putamus autem esse illum in aliquo castrorum nobilis illius, quîcum tot jam annos vivit. Tacere vero virum tantum tamdiu, in tanto (sic enim audio) otio, Florentius Christianus, de quo etiam quaerere te memini, ubi sit, aut omnino sit in vivis necne, cum diligenter quaesierim, investigare nondum potui. Historiales tuas Observationes mirifice sitimus hîc omnes, quotquot his epulis delectamur. quod hominum genus scis esse vehementer
?
Deus te, Lipsi, Deus Opt. Max. nobis diu servet incolumem: qui culmen es et columen decusque unicum Musarum. Vale et me ama. Genevae III. Nov. Mart. CICICXCI.
Clarissimis viris, Douzae utrique, Nansioque, plurimam a me, si grave non est, salutem. scripsissem ipse, si otium suisset. Colvius si Apulejum, suumne dicam an tuum? cogitet iterum edere, poterit, si volet, centum credo, locorum divinationes a me sumere.
MI Lipsi, mi Lipsi, tune igitur tam prope ad nos accessisti, et ego tamen te non vidi? in suavissimos et exoptatissimos amplexus tuos non veni? O me quarta plane luna natum! Ecce enim jam bis conantem te amplecti, vana et falsa lusit, ut illum, apud poetam, imago, ita me spes. Accidit enim mihi anno, quod tute scis, ut spe tui videndi maxime illectus, Francosurtum usque venirem: quod cum aliter accidisset, spe tamen illa sustentabar, si quando propius ad nos accederes, fore me voti mei compotem. Nunc ecce, venisti tu: et ego tamen voti non sum damnatus. quod quidem factum esset, si de tuo adventu maturius paullo certior essem factus. Ea enim videndi tui et conveniendi cupiditate flagro, ut statim ubi a nostris mercatoribus te
Lectium nostrum, venisset tibi in mentem (non enim dicam, voluisse) mihi significare. fecissem,
Praesertim cum, ut ait idem poeta, nulla sit Johannem Polyandrum a Kerckhoven, postea Leidensi in Academia Prosessorem Theologiae, nisi scrupulum moveret, quod Meursius in ejus vita, inter Professores Leidenses pag. 142. dicat, eum An. 1588. Genevae suisse, et sequenti anno, in Hollandiam rediisse: sed male calculum subduxit; nam si anno aetatis XX. Genevam venit, certe A. 1588. (nam 1568. natus est) ibi fuit; sed non abiisse, nisi triennio post, apparet ex carmine Antonii Fagi, quo IV Kal. Mart. 1591. ipsi iter faustum precatur, et ita recte Casaubonus potuit hoc anno ipsi literas ad Lipsium dare. Debuisset ipsi locum dedisse inter Theologos nobiles Rollius, qui eos nuper recensuit. nam familia antiqua et nobili erat ortus; sed turbis Flandricis ejus parentes solum verterunt, et variis erroribus circumducti fuere, excitavit generis splendorem Joannis filius, etiam Joannes, Toparcha de Hemvliet, et venationum in Hollandia summus magister, cui mortuo egregium hîc Leidae, in majori templo, est positum monumentum.Polyandro cuidam vestrati, optimo adolescenti dederam. Me vero nullas a te accepisse mirarer, imo quererer, (est enim, ut scis, amor
VErsanti mihi superioribus diebus in aula Christianissimi regis, narrarunt amplissimi viri Belieuraeus et Silerius, quos tu secum de nobis sermones habuisses, Lipsi clarissime: benevolentiae nimirum erga nos plenissimos: cum ea de nobis et studiis nostris praedicares, quae tribui a te amori nostro potius, quam veritati facile agnoscimus. Facis, vir gravissime, quod omnes quidem Lectius noster, vir doctrina et prudentia juxta maguus. Nam et ille tentato saepius tecum per literas colloquio, cum praeter morem tuum ne tertiac quidem epistolae responderes, persuasus parum gratas tibi suas literas esse, invitus silentium sibi indixit. Silerius tuam de meo silentio querellam mihi retulerit, mihique ut haec ad te Scriberem auctor fuerit. Non falles, spero, tanti viri opinionem: qui amari me a te vehementissime et sibi et vulgo omnibus persuasit. Vale, clarissime et eruditissime Lipsi. Scripsi Lutetiae raptim et extemplo, sub meam ab Urbe profectionem, Volcas Arecomicos repetentis, qui me alterum jam annum habent. Nonis Octobr.
Respondet huic Epistolae Lipsius Centur. ad Gallos et Germanos Ep XLI.
OPus musteum Animadversionum in Athenaeum nostrarum, mitto, ecce, tibi, Juste Lipsi, vir praestantissime. Expressit eam operam nobis ingens in Musas amor, et juvandae Reip. literariae infinita quaedam nostra cupiditas. Etsi non eramus nescii, cum operi manus admoliremur, onus illud virium esse non istarum. Sed neglectam a maximis ingeniis provinciam animus fuit tentare: non sane perficiendi spe, quam ut aliorum, industriam provocaremus, quibus dedit ingeniorum parens
CAptanti mihi qua otii, qua tabellarii opportunitatem, ut priori epistolae tuae, vir praestantissime, responderem, posterior reddita est, III. Nonas a te data. Quae etsi multis nominibus gratissima mihi atque jucundissima accidit: pupugit me tamen iliud, quod tua ista diligentia cessationem meam increpare, et neglecti officii me postulare, atque adeo reum peragere videbatur. Sed bene habet, quod Scaligeri erat haec provincia: non ejus, quem necessaria ferme omnia praesidia deficiebant. Quod igitur et tu, et divinus ille vir rudes conatus nostros favore et laude prosequimini: ita vivam, ut candori id ego vestro amborum, non lucubratiunculis meis acceptum fero Merito igitur ego vos praecipua semper veneratione colui: non magis propter summam, quae est in vobis, literarum cognitionem: quam ob singularem animi
Responsio est ad Epist. LXIX. et LXXIV. Centuriae ad Gallos et Germ.
EGo vero illas tuas amicas, et aurum contra caras accepi, et animo lubentissimo legi ac relegi. Sed quid? tene imputare mihi haec judicia, quae dedi? noli: dedi ex animi mei sententia, et testimonii religione ac fide. Alia in me ama, et hoc, quod Lampugnani, qui in Casauboniana depravate legitur, Lanapugnarius. vid. supr. ad Epist. CCXLIII.non aestimare me aut habere doctrinam, cui Graecanica illa abest. Dii deaeque, aliquis litteratus abjiciat illam literarum omnium et elegantiarum Graeciam fontem? Quid tamen est? ad quem scripserim, et de quo,
In libello nostro misse quaedam sunt aTypographo menda, in Giaecis duo aut tria, quae nollem. a mea etiam improvidentia de Templo in porticu Octaviae, quod negavi fuisse. Aliter nunc deprehendi e Plinio, et in ejus parte Junonis aedem. Tu siquid aliud, me libere et amice mone.
JUsta mihi caussa Theod. Marcilius, quem laudaverat Lipsius II. Miscell. 29. sed quem saepe Casaubonus in epistolis acriter tangit. nam Epist. CLXXXIX. Paedagogorum Apollinem vocat. vid et Epist CCCLXX: et Scaligeri xc ut et vitam Casauboni pag. 40. nec mitius a salmasio exceptus fuit, qui in praefatione confutationis Animadversionum Ant. Cercoetii, sub nomine Francisci Franci, de eo agit; Marcilius Arnhemiensis vide Valer. Andr. Biblioth. Belgic male eum Colonien em facere Bailletum ostendit Menagius tom 1. Antibal. cap. 35. Antverpiensem etiam perperam facit Colvius in Epistola ad Lipsium, quam edidit Crenius paite VII. Animadverf. pag. 75. nisi error sit icribae vel editoris, pro Arnhemiensem, quod videtur.Timone vestro, qui me etiam lapidat: quid mirer? absentem, et animi mitem: an et vobis scilicet parcit? Ille vero omnibus studet, qui eminent,
Vale, et me aut memoriam mei, ama. Idem a Thuano veteri meo peto. Lovanii, postrid. Kal. Maijas, oo. ICCIII.
MAgno nuper affectus sum gaudio, cum mihi Rex Christianissimus narraret summopere cupere se Academiam Parisiensem splendoris tui radiis illustrare. Inaudiveram ea de re aliquid et jam ante, nec semel aut iterum, sed saepius: ego tamen gnarus, quanti vulgo ab aulicis fiant literae, adduci vix poteram, ut serio id velle aut agere principem Abrahamus Bibranus, cujus Epistolas infra infra exhibebimus.
ETsi non tanti mea facio, ut oculis tuis digna putem, clarissime Lipsi, dolui tamen non fuisse tibi redditam eam epistolam, qua ad Morelli nostri Diatribam in Dionem Chrysostomum edimus: onus Thuanus. Puto inaudivisse te aliquid de sermonibus multorum ad primum libri illius conspectum. Et dubitamus adhuc Delrius: vidi et demiratus sum: nam quae de Scaligero, de aliis viris piis, scelerate mentitur, minus visa sunt admiratione digna. O si isti
NObilem Silesium, de quo paucos ante menses ad te scripsi, Lipsi praestantissime, eccum tibi. Meretur singularis ejus virtus, atque in te affectus, ut in tuorum numerum ipsum adscribas. Mihi vero rem feceris gratissimam, si commendationem nostram aliquid apud te ponderis habere intelligere potuerit. Narrabit ille tibi, quam graviter sim perculsus eo nuntio, quem de tua valetudine nuper accepi. Utinam, mi Lipsi, rebus, non solum verbis animum meum possem tibi probare. Scires, ex omnibus, qui ubique gentium propter exquisitam eruditionem te colunt, neminem unum esse, quibus charior vivas, quam mihi: aut qui magis
SI nescis quanti merita in Remp. literariam tua a nostris magnatibus fiant, potes ex iis, quae scriptioni huic occasionem praebuerunt, certo cognoscere. nam cum Thomas Morantius auditor ante biennium tuus, magnae cujusdam dignitatis candidatus esset, objicereturque illi lex annaria: monitus est ab amicis, amplissimum virum, Praesidem Seguierum facile legis illius gratiam ipsi facturum, si navatae tibi operae, atque in percipienda tua disciplina assiduitatis diligentiae ac fidei testimonium abs te impetraret. Cum igitur in uno te situm videatur, quis futurus sit petitionis hujus exitus, egit mecum optimi adolescentis parens optimus, ut te per amicitiam nostram, et earum literarum sacra, quarum in te notitia, in nobis amor viget, orarem, obsecraremque spei filii sui favere velles, et gratia auctoritateque tua aditum illi ad honores patefaceres. Scimus te vanis rerum non moveri: est tamen heic, quod jure laeteris: tantum te in ea urbe, in quam pedem nunquam intulisti, posse, ut etiam primarii cives ad stabiliendas fortunas suas ope tua habeant opus, quid futurum censes, si heic viveres? regnum, mihi crede, in hoc regno obtineres: et quidem lubente illo, imo cupiente, quem in sublimi adeo situm fastigio, et meminisse tui, et amantem esse non ignoras. Sed redeo ad Morantium: cujus caussam si probas et petitioni adnuis, ad praestantissimum Seguierum scribas oportebit. idque adeo ut facias vehementer te etiam atque etiam rogo. Vale. Lutetiae Parisiorum, a. d. VI. Eid. Decembr. CICICCIV.
PErsium, de quo scribere aliquando ad te memini, clarissime vir, ecce tibi, miraberis, scio, tantulum auctorem tanta mole Commentariorum
NUper in morbo, an morte fui? et redii tibi, mi Casaubone, ab ipsis Orci cancris. Paullo post scripsi, et misi ad te Monita nostra et Exempla Politica, per Germanum juvenem, qui schidam tuam tradiderat, Ovenum Grutherum, promisit reddere, et gaudeo, si fecit. Nam hac missione etsi exigui muneris, nec apud auctorem suum magni, testari tamen animum volui tui peramantem. Divam non misi nuper, quia in alio argumento, et (candide loquendum est) non ex tuo fortasse gustu. Utinam esset! Sed id scriptum rescripta mihi paravit, et forte vidisti vel auditi. Quid autem hoc est? quem lacessii aut laesi? ubi vel verbi asperitas? Sane malo more haec fiunt, et nos
PRrimum tibi gratulor, et Reip. literariae universae, quod e gravissimo morbo
Salutat te peramanter et officiose magnus Thuanus. cujus historiae ne aliquod praejudicium faciat publicatio epistolae, quam ad ipsum scripsisti, ut communis amborum cultor, te velim rogatum.
Nescio an epistolam innuat scriptam Lovan. VII. Id. Nov. 1604. editam Offenb. n. LXI. in qua emendanda quaedam, si suum consilium admittat, suadet. et si coram adfuisset, se ea, quae offendunt. dissinctius ostensurum fuisse scribit. nihil vero respondet Casaubonus in hac epistola ad id, quod Divam Hallensem spectat. noluit. scilicet, amico Lipsio in os aliquid gravius dicere, sed sententiam suam de duobus his, in Deum et religionem Christianam contumeliosis, scriptis consignavit in Adversariis suis, unde edidit Cl. Wolsius in Casaubonianis pag. 6. ubi cum dixisset Lipsium, veterem amicum suum hac in parte (quod Mariam Divam vel Deam vocasset) satis vituperari non posse, adjicit hoc Tantine nominis virum tantam ausum esse impietatem! proh facinus! ego frivolum putavi utrumque scriptu ejus, tam impium non putavi. etc. et praeclare et recte de Lipsio pdicat in Epistola DIV. ad; scaligerum, qui ex animi sui sententia etiam in Epist. CXX de Lipsio judicium tulerat. desinant ergo summum hunc virum calumniari, quasi et ille in partes Papisticas pronus fuisset. quae mendacia graviter refellit Mericus Casaubonus in sua Pietate, praecipue parte secunda.
SOllicito mihi de tua valetudine, vir clarissime, opportune reddita est epistola tua, quam Antverpiae scripseras. Gavisus sum gaudium Amphitheatrum Honoris a Carolo Scribanio editum, de quo ad Epist CCXLVIII. et Casaubonus in dedicatione libri sui de Satyrica etc. apud Joan de Rieu gravissime etiam de hoc sacerrimo libro queritur et Filius ejus Mericus in Pietate p. 79. ubi epistola Schotti Jesuitae producitur, qua ille testatur Scribanium a Thuano et Casaubono laedendo studiose cavisse, sed optasse, ut deseitis Calvinianis castris in Ecclesia Romuna eum complecteretur. sed nihilominus detestatus est Casaubonus Bonarscii petulantiam, nec palpum sibi obtrudi passus est: et forte hoc Casauboni de hoc Amphitheatrum judicium Lipsius cum Jesuitis communicavit, unde et Eudaemon ille, sive scioppius eo nomine, in Casaubonum invectus fuit. et si Mericus hanc et seq. CCCLXIX. vidisset epistolam, patris querelam et expostulationem fortius defendere potiuisset.Calvini schola esse profectos, qui in eruendis veterum monumentis e situ et tenebris seculo hoc tam erudite operam posuerunt. Ego fatebor tibi ignorantiam meam: nam tantum virum fuisse Calvinum, e cujus schola, ceu equo Trojano, Politiani, Antonii Augustini, Fulvii Ursini, Turnebi, Scaligeri, Lipsii prodierunt, equidem ante nescius: Viderint illi, quorum gratia scriptus adeo detestandus liber. mihi cum illis nihil fuit unquam negotii: quosdam etiam ex ea societate novi et eruditos et probos, mihique amicos. Sed profecto valde afflictam oportet esse caussam, quae ad sui defensionem tot portentosis mendaciis opus habeat. Ipsi igitur, si quid in illis viri est, injuriam suo nomini factam ulciscantur, nos istiusmodi canum latratus non movent. Sed moror te. Vale, clarissime vir, et diu felix vive,
Cogitaveram in Hollandiam, ut significas te fama accepisse; unius Josephi Scaligeri videndi desiderio: qua cupiditate mirifice vehementer ardeo, multi jam sunt anni. distuli propter graveis caussas. Quod si benignus Deus votis annuat, erit, erit ille dies, cum ego te complectar, et a te dimissus ad Scaligerum veniam: nam ut ambos simul videam ne spes quidem ulla est, hoc rerum vestrarum statu, utinam vel separatim vos videre, et praesentes venerari aliquando possim.
QUae superioribus diebus scripsi super Graecorum satyrica et Rom. Satira, mitto tibi, praestantissime vir, fine duplici. nam et pignoris locum mei in te cultus atque observantiae obtinere munusculum illud cupio: et gravissimae censurae tuae hoc, quicquid est quod Scripsi, lubens merito subjicio. Quod si tu me tantum amas, quantum ipse mihi persuadeo: non negabis hoc mihi officium, quod ipse a te contendo. Habemus in Casauboni pag. 70. et seq. ubi sex tomis comprehensa enarrantur, quae hodie, ex legato Merici Casauboni servantur in Bibliotheca Bodlejana Oxoniensi, et ex quibus nuper, sub titulo Casaubonianorum, excerpta cum publico communicavit Vir Doctissimus charistophonus Wolfius Hamburg. 1710. quo munere rem literariam egregie ornavit. utinam plura inde excerpta prodirent
adversariis nostris multos antiquitatis locos, pari aut majore diligentia explicatos: de quibus poliendis publicandisque ex hujus lucubratiunculae eventu consilium capiam. Interea narro tibi, in Polybii concinnanda editione totum jam esse me: quando frustra hactenus exspectavimus, ut alius quispiam, quicumque tandem ille foret, nos anteverteret. multa enim cunctatorem me heic reddebant. aetas ipsa paullatim ingravescens pridem abducit me ab hoc studiorum genere; et quod ita censebant amici, denuo Latinitate donandum esse illum scriptorem, si de hodiernis ingeniis bene mereri vellem; mirum quantum ea res impetum meum illustrandi eum auctorem hactenus retardavit. tantam enim temporis jacturam aequo animo ferre non poteram. adde quod ingratas ad hunc usque diem Musas expertus, Aspendium citharistam imitari constitueram. faceremque adeo, si per magnorum quorundam amicorum quotidiana
Literas legato nescio cui a te datas scito male periisse. ea fides istorum.
DE Satirica et Satira tua accepi: et tua, id est docte
ACcepi, vir praestantissime, quas proxime ad me dedisti, post acceptum libellum De Satyrica et Satira. Gaudeo non displicuisse tibi faetum illum ingenioli nostri, quod se tibi probari mirifice gestit. Nos in tuo Seneca nunc sumus, et aliquid quotidie, te docente, proficimus: atque utinam proficiamus diu, et tu Nestoreos annos felix impleas. Quod me ad Polybium hortaris, per mihi gratum est: Deumque veneror, ut mihi perficiendi opus, quod dies noctesque me nunc habet occupatum, det facultatem: tibi illud censendi et miniatulis tuis ceris Aristarchi more notandi. Praeter versionem, quam confido
JUcundissima, si quae mihi unquam, Juste Lipsi, literae tuae fuere, a Brederodo tuo, aut potius nostro, mihi redditae. Nam et animi tui erga me benevolentia tuarum ad me litterarum contestatione jam mihi nota plane, perspectaque: eo mihi gratior futura, quo est ab homine aevi nostri ac seculi doctissimo, cum aliqua etiam mei commendatione profecta. Quod cum facis, mones obscure et amice non quae in me sint, sed ea potius quae esse debeant. Et vero, tua cohortatione, Juste Lipsi, effecisti, ut mihi animus mirum in modum creverit, ad studia posteritatis juvanda. Nescio quid tum in Tullium coeperam meditari atque etiam scriptitare, quod rude, et impolitum verius ereptum mihi a Typographis, quam precario aut justa conventione impetratum. Et tamen, unum exemplar a me tibi dictum ac destinatum, quod mei erga te amoris sinceri monimentum erit, vellem operae mihi fideliores in excudendo fuissent, puriorem Tullium et minus contaminatum haberemus. Sed quid, scis commentitium jus esse; Noxam caput sequi. Quae sunt a me vetere, ad jus ea maxime vel ad historiam pertinent, sine pompa, phaleris, cothurnis et grallis concise ac nude, (quod et meae naturae et alioqui hujus nostrae editionis formae convenit magis) in eorum gratiam adjecta, qui in Tullio legendo tirones paucis contenti, non qui perfecti selectam ac plenam tui unius aut nullius manum efflagitant. Damus hoc tibi, Juste Lipsi, ut et alia omnia ingenio tuo digna, hoc est tersa, politaque: quae nos miseri, minus pro animi nostri sententia ac desiderio tractare possumus. Nam quae elegantiae species mihi esse potest inter Asinos, Capras, Lupos, Porcos et id genus veteres juris nostri interpretes versanti; ut omittam alios plerosque, quorum nomina vel tristiora ac formidabiliora, quam ullis antiquis Febris, Pavoris, Palloris et Manduci nomina? Atqui nobis subinde navigandum est ad istos Calecutanos et Peruanos; aut si mavis Coclites, auri quaerendi causa. Nos merito melioris in eo fati; quibus omnia pura, mundaque, vobis praesertim Criticis authoribus. Damus hoc iterum tibi, Juste Lipsi, ut et nos ipsos: quos si amicorum tuorum mensae adhibueris, in eamve admiseris, non liberos modo, sed Semonas sis facturus. Vale, Vir Clarissime, et nos, ut instituisti, amare ne desine. Datum Genev. 8. Mart. 1588.
EN alteras a me Juste Lipsi, sed, ut spero, tuo bono. Postulabam a te prioribus illis, ut valetudini tuae fideliter inservires. sed quis tum ego? privatus: nunc a manu. Principis Illustrissimi Electoris Coloniensis, ad eandem te amicissime hortor. ut primum inaudiit ille, te non vini, sed aquarum causa in Germaniam penitius venisse, et quidem Francofurtum, de te quaesiit sollicitius. Amabo te, inquit ille, ne Lipsius istis aquis utatur. intempestivius, noxiae sunt, si non ad solennes suas horas ebibantur: Proclivo jam Majo, tum salubres ac medicae. Quid vis amplius? hic id te sui Archiatri (cognitione et longo rerum usu magni) consilio hortatur: imo et suo exemplo. Tuae partes, ut cum te tanti faciat, atque amet unicissime, id persuaderi tibi patiaris non invitus. Nondum omnia. Retuli ad eundem Principem, te Argentinam etiam venturum. Exiliit gaudeo. Perscribe tu (inquit) ocyssime, ut consilium mutet et de nobis antea cogitet, quam istis acidis utatur. Vis hîc argumentum amoris erga te certius? Sumptus tibi pollicetur: Paratae tibi aedes amplissimae si non regiae, saltem commodae, ac ne quid ad plenam animi tui hilaritatem desit, hortus amoenissimus. Petit in amplius, ut quam primum urbem nostram fueris ingressus, ad Cervi hospitium currum tuum ad tempus deflectas. Aedes sunt Praetorio ejus oppositae. Da quaeso, (mi Lipsi,) qua rei litterariae, qua principi optimo, et de te supra Principem etiam (quod quis vix credat) de te tuaque valetudine anxio ac sollicito, ut ab acidis istis nunc tibi intempestivis, tempestive retrahas, etiamsi iis uti jam coeperis. Tu si feceris id, tui te non minus, quam optimi et amicissimi tibi Principis studiosum effectu ipso testabere. Vale, et si quid aliud senseris melius, rescribe. Achentorato XIII. April. 1591.
Medicus ille, de quo a me facta tibi mentio est, illustrem Lazarum Suendium, Charonianum ac pene Acheruntium, olim tibi et in antea notissimum, felicissime curavit, eodem, quo tu, morbo laborantem. Hoc nominatim illustrissimus Princeps addi voluit, ut de re tua. serius cogitares.
In eo scriptore, quae tui judicii sint excipua haec fere nos observavimus. sed. nos, id eit, ex iis uni, in quos dictum, an convitium tuum, nimis verum, O pisces, pisces. Sed quis scit si non opportuna olitor?
LIB. I. Cap. 9. Centum creat Senatores. sive quia is numerus satis erat; sive quia soli centum erant, qui creari patres possent. Patres certe ab honore, patriciique progenies eorum appeilati. ] Critici, qui ciere patres possent. recte, quamvis in adversariis sit adversarius magnus Turnebus. sed quia res apud veteres quoque ignorantia claudit, supra repetendum est. Romulus urbem suam condidit parva manu. Partim eorum ex Albanis, Latinis: partim ex pastoribus erant. plera libera, tamenetsi ignobilis, et sine nomine turba. sed urbem, quum pro numero Civium, aedificatio frequens esset, an Cives imperio videri nimis pauci: adjiciendae multitudini asylum aperit. Tum vero ex circa locis, omnes undique noxae, scelera, atque flagitia: (latroni Regi opportuni homines) ad hoc ganeones, comedi, quique bona patria per dedecora pauperaverant, ii Romam sicuti in sentinam confluebant. Sed multo maximum pondus servitiorum, carcerum, atque ergastulorum eo perfugiebat. Hi postquam libaertate auxerant, cum Albanis, Latinis, vetere multitudine, juxta vivebant. Nisi tamen utros inter discrimen Romulus fecit ab natura, atque fortuna. Patricios (id est, ingenuos, et nihil praeterea) nobilitatem, Senatum: Nepatritios (libertinam illam, et novitiam turbam) vulgus plebem esse volebat, pro re nata. sed Romani irrisui, contemptui esse, et per gentes cluere peregrini, obscuri, maculosi cives. Absque illo fuisset, juxta Remp. ventum erat. Nam cum fenatorem neminem esset lectio, quam liberum, et eum patricium,
Patris nomine Patricium mutabat vocabulum, qua abolendae memoriae, qua abstergendae sorditudini paternae. Sed in Senatorum progenie relinquebat Patriciorum appellationem. ut enim quod non in voce, sed in patre, quem primus ciebat Senator, versaretur dedecus. Quod non abs re pulchro consilio a civitate sua procul habuit. Plane ut cujusque in Senatu legendo rationem habuit, si ingenuitatem, et statum edocuit, id illi ad honorem capiendum satis erat. Sed cum Romulus, quae Alba atque Lavinio indigna Senatore laudabat, a creatione illico exuere, et pro Patricio, Patrem dici velle, non ab honore, aut curae similitudine: sed quod ab Albano atque Latino novum jam hinc orsurus genus, atque a se fortassean post serendae gentis ipse caput futurus foret. id temporis enim innupti, atque improles omnes simul erant. Nihil igitur absonum fidei, solos fuisse centum; qui ciere Patres possent: addito, quorum rationem habitum fuit. pleri enim quamvis ingenui, tot tamen flagitiis et sceleribus cooperti atque obstinati erant, ut a Repub. tanquam contagia et pestes procul arcendi, non arciendi essent.
CAP. 11. Sunt qui eam ex pacto tradendi, quod in sinistris manib. esset, decreto arma petisse dicant etc. ] al. directo. lego. dierecto.
Infra. CAP. 15. Ab illo enim, profecto viribus datis, tantum valuit, ut in XL. deinde annos pacem tutam haberet] conjiciebam. A bello enim pro exercitus viribus statis etc. sed a scriptura longius exerrat. itaque quod hunc locum emendare non possum.
nisi verum est. profato viribus statis etc. vides quam facile ec, antiquae scripturae degeneret; rursus quam leviter A bello enim protectus exercitus viribus statis etc. sed crediderim scribendum. A bello enim (vel, ab illo enim) protectus virib. statis, tantum valuit etc. sic Virg. Culice.
Statas vero vires Livius dixit, ut idem Virg. 2. divini operis
Tu judica Lipsi Criticorum. Africane.
CAP. 16. Cum perfusus horrore, venerabundusque adstitissem. ] lego, obstitissem. v. Festum in Obstitum.
CAP. 17. Hodieque in legibus magistratibusque rogandis usurpatur idem jus, vi ademptum: priusquam populus suffragium ineat, in incertum Comitiorum eventum patres autores fiunt. Tum Interrex etc. ] Trajectione juverim locum. Inde legib. magistratibusque rogandis usurpatum, Ut priusquam pop. suffr. ineat, in incertum Com. ev. pat. aut. fiant. Hodie quoque idem jus, vi adempta. Tum interrex etc. Id est, usurputur hoc quidem jus etiam hodie, sed dicis causa, quam ut ulla vis subsit; lapsa disciplina, et legum potestate senescente. Scio quid Sigonio, Turnebo, Stephano Vir. Cl. hîc dictum sit, sed ego iis cras credam? Tu Magne Praetor secundum quem litem dabis?
Infra CAP. 23. Etrusca res quanta circa nos teque maxime sit, quo propior Vulscis, hoc magis scis. ] Nannius tescis est, in Buslid. libro perpetuo esse Vulsci, Vulscorum, Vulscis, Vulscos. Expediam igitur nodum hunc, quem librarius vitio calami nectebat; et abjecta prima litera divisim scribam, quo propior uls cis, hoc magis scis. Propior uls cis. deest Tyberim, oratorie non vere: id temporis enim Romani Cistyberes, Etrusci Ultistyberes.
CAP. 26. Hac lege Duumviri creati, qui se absolvere non rebantur ea lege ne inoxium quidem posse, cum condemnassent. Tum alter, etc. ] lego (abjectis tamen glossulis, quas qui volet, recipiat. pugnanti non repugnabo.) a vulgata transversum unguem tantum, a sententia vero multis millibus. Hac lege Duumviri creati qua se absolvere non rebantur nequitem posse; In noxiam cum condemnassent. etc Omnes conjecturas nostras tuo judicio subjicimus, Et hercles nisi tu approbas, videtur mihi haec ipsa emendatio pravo acumine esse conficta. Certe enim si Livio Nequiris pictus fictus esset, observassent Grammatici. Nequitem pro Nequiritem scripsi. Nequiris est Quiritium numero exemptus. ad mentem Raevard: praeclare convenit, aut da melius. Nosti autem Sallustii, Nejure. Plauti, Nerecte. Catulli, Neamicta, Nefunera. Ovidii, Nemunera. Ciceronis, Nevoluptatem. Festi, Nepurum, Nebominem. Scauri, Nefrendes porcos, Nesapum etc. JCtor. Necmancupi. In noxiam autem condemnare dictum, ut, ad noxam, in noxam dedere. cap. 19. D. de nox. act. cap. 1. D. si quadrup. Mecum vides, eruditiss. vir, quam itum sit ad hanc corruptellam. Nequiritem, vel Nequitem et, in noxiam condemnare, boni nostri patres nulli intelligebant. Ergo demendo, mutando, interpolando aliquid paulatim voces probae sua sede extorres, in alia vitii verba aberrarunt. cum fraude hujus egregii loci magna. Volui olim. Hac lege Duumviri creati, qui absolvere rebantur ea lege nequitum. In noxiam cum condemnassent etc.
LIB. II. CAP. 18. Sed nec quo anno, nec quibus factis Coss. quia ex factione Tarquiniana ut essent (id quoque enim traditur) parum creditum sit, nec quis primus Dictator etc ] al. qui ex factione Tarquiniana esse (i. q. e. t.) parum creditum est etc.
Cap. 24. Caeterum deliberationi de maxima quidem illa, sed tamen parte civitatis,
metum pro universa Rep. intervenisse. ] , maxima quidem iila, sed tamen, a Sciolo esse credo.
Cap. 30. Multis, ut erat, horrida et atrox videbatur Appii sententia. Rursus Verginii Largiique exemplo haud salubrem, utique Largii putabant sententiam etc. ] lego. atrox videbatur Ippii sententia Verginii Largiique exemplo. Rursus haud salubrem etc. mox: Sed curae fuit Coss. et senioribus patrum, ut imperium suo vehemens, mansueto permitteretur ingenio. Neminem vidi, libere dicam, qui hoc loco, quod in rem esset, diceret. Ego ut imperium vehemens suo permitteretur ingenio. Nam, suum ingenium voce et sono tantum non est mansuetum ingenium, caetera idem. sic Liv. hoc ipso lib. Tributum iniquum, et non suo tempore imperatum. lib. 4. si Ardeates sua tempora expectare velint. lib. 42. (quod noto) suo tempore (sic etiam suum et alienum ingenium.) alieno hostibus. eod. lib. loco suo et tempore. lib. 38. Tempore tuo pugnans. (quod Sallustio est, suo loco pugnam facere.) lib. 4. Ex alieno incommodo suam occasionem petere. lib. 22. neque occasioni tuae desis, neque suam occasionem hosti des. lib. 42. opportunitates suas ignorare. lib. 44. ut explorarent, qua provincia nostra, qua hostium foret. Seneca ep. 72. Ignoranti quem partum petat nullus ventus suus est. Propert. (quod Palmer. observavit)
LIB. III. CAP. 7. Et auxere vim morbi terrores populationis ] meus lib. optime. et auxerat vis morbi terrore populationis.
CAP. 10. Ita jacuisse per aliquot dies, ut nihil odoris mutaret. ] al. odor. lego. odore.
CAP. 31. Rem non aspernantur patres, daturum leges neminem nisi ex patribus ajebant. Cum de legibus conveniret etc. ] Ridiculus, et ineptus locus. meus MSS. recte. laturum l. n. nisi ex partibus et plebe. Cum de leg. etc. si quid vero mei judicii est, glossema puto, repetitum ex supra verbis. at illi communis ter logum latores et ex plebe, et ex patribus finerent creari. etc. lego igitur. Rem non asper nantur patres. Cum de legibus etc.
CAP. 37. Hi ferre agere plebem, plebisque res: cum fortuna, qua quicquid cupitum foret, potentioris esset. Et jam ne tergo quidem etc. ] MSS. cujus supra mentionem factum est, paullo impressis antiquior, sed qui cum iis fere in omnia vitia quasi de compacto conspiravit. Hi ferre agere plebem plebisque res fortune qum quicquid cupitum foret potentioris esse. lego. Hi ferre, agere plebem: plebisque res potentioris esse. Et jam ne tergo quidem etc. caetera a glossa huc irrepsisse arbitror.
CAP. 40. Censendo enim quoscunque magistratus esse, qui senatum haberent, judicabat etc ] lego. Censendos, vel Censendum enim q. m. e. q. s. h. judicabant.
Eodem Capite. Mirari se dictitans, ut Xviros qui Xviratum petissent, aut sooli, aut hi maxime oppugnarent. ] lego. Cur Xviros socii, et hi maxime etc.
Ibidem. Nisi quod in turbido minus perspicuum fore putent quid agatur. ] Et haec lectio non quisquiliae. lego. Nisi quoi in turbis, vel turbido, Cominus perspicuum etc.Cominus ut illud Virg.
Quid agatur expono, quid agi debeat, etc. In turbido esse, dixit Seneca ep. 3. a fine.
CAP. 64. Si Tribunos pl. x. rogabo, si quinos minus hodie x. Tribunos pl. fecerint, ut hi tum ubique, quos sibi collegas cooptassint, ut illi legitimi ea lege Tribuni pl. sint, ut hi quos hodie Tribunos pl. feceritis. ] In aliis aliter, deterius etiam. Certe ego Attellanas tricas citius, quam hoc extricavero. Confirmo tamen (possum falli ut humanus) scribendum. Si Tribunos pl. rogasso, si minus quinos hodie Trib. pl. hodie faxitis (vel facitis) ut hi tum utique, quos sibi coli, coopt. legitimi ea lege Trib. pl. sirint, uti illi quos hodie Trib. pl. faxitis (vel facitis.) Fefellit bonos emendatores Duillium non eam allegare legem, quam ipse et collegae, Q. Minitio Augurino, C. Horatio Pulvillo Coss de x. Tribunis posthac creandis tulerunt, sed supra legem, quae in monte Sacro per plebis secessionem lata est, repetere. Jam tum enim statim ab initio duo creati Tribuni tres sibi ascivere collegas. clare Liv. lib. 2. Hinc institutum mansit, ut si minus quinque (qui tum justus Tribunor. esse numerus coeperat.) Tribunos sibi plebs fecisset, iis, qui creati erant, perinde ut primis Tribunis, liceret hactenus collegas cooptare, dum legitimus numerus impleretur. Eam fuisse Duillii mentem, eo mihi verisimilius fit, quod Collegae novum legis simul a se latae interpretem Duillium haud tulissent. Deinde quia ipsius Duillii verba contra sunt. Satisfactum legi ajebat, quae numero nusquam praefinito, Tribuni modo ut relinquerentur, sanxisset. etc. sed fallor? an nusquam praefinitus numerus his vulgo verbis non est. Si Tribunos pl X. rogabo etc. quasi quinque Tribunos per tribus creari, quinque a creatis sumi necesse fuisset. quod falsum esse tu scis. Mox, Negando XV. Tribunos pl. Remp. habere posse. lego, XIV. Nam quinque a Duillio creati: caeteri, IX. collegae Duillii cum magistratum, sive honorem competebant.
CAP. 72. Scaptione Concionali seni hoc assignaturos putarent? ] Audio Cic. Concionalem clamorem: video Concionarium populum, et Concionalem plebeculam. sed num legendum hîc? Cocioni seni.
LIB. IV. Alter res Romae curaret etc. ] expungo res. saepe Sallust.
LIB. V. CAP. II. Fors ita tulit, ut eo anno Tribunus pl. C. Trebonius esset. Qui nomini ac familiae ut debitum praestare videretur Treboniae legi patrocinium. Is quod petissent patres quidam primo incepto repulsi cum Tribunos militum expugnassent, vociferans legem Treboniam sublatam etc. ] lego. Id quod petissent patres (qui clam, primo incepto repulsi, contribunos expugnassent) vociferans etc. vel (qui clam, primo incepto repulsi, tamen Tribunos nobilium expugnassent.) etc. sic enim infra lib. 10. Ni sciret mancipia nobilium Trib. pl legem impedituros.
LIB. X. 37. Sed fanum tantum, id est locus templo effatus, jam sacratus fuerat. ] lib. meus: id est locus templo jam sacratus, effatus fuerat: recte, si abjicias glossema, id est, locus templo jam sacratus. Festus in sistere fana. Varr. 5. de LL.
LIB. XXI. 8. Falarica erat Saguntinis missile telum, hastili oblongo. etc. ] lib. meus. hastali ab ligneo. tentabam. Missile telum fala ab lignea. sed poeniter. si
CAP. 38. Neque Hercle montibus his, si quem forte id movet, a transitu Poenorum ullo Veragri incolae jugi ejus norunt nomen inditum: sed ab eo quem in summo sacratum vertice Penninum montani appellant. Peropportune, etc. ] Emendatorum hae nugae, quas unde profectae sunt, remittimus. vett. --- a transitu Poenorum ullo, sed ab uno vel acri incolae jugi ejus norunt nomen inditum. Peropportune etc. meus MSS. aliter, praeter solitum. sed a pn~o seu acri incola etc. lego. sed a penno celsei ocris incolae jugi ejus norunt nomen inditum. vel certe. sed a penno Veragri incolae jugi ejus norunt nomen inditum. etc. Merito autem fatemur, hanc emendationem conformatam esse ad tuam explicationem hujus loci, quam olim tuis ad Tacitum inseruisti notis.
LIB. XXIII. 8. Unus nec dominorum, nec ipsius interdum Annibalis invitatione Calavii filius Perolla vino vinci potuit. Ipsique valetudinem exeusans patri, animi quoque ejus mitabilem interturbationem, cum quaereret, ante solis ferme occasum patrem Calavium ex convivio egressum secutus filius etc. ] al. aliter. ego lego. --- Calavii Perolla vino posuit; Ipsi quoque excusans valetudinem patri (animi ejus mir. interturb. cum quaer.) ante solis fer. occ. pat. ex conv. egr. sec. filius etc.
LIB. XXIV. CAP. 54. Murum per inaequales ductum colles, plaeraque alta, et difficilia aditu, summissa quaedam, et quae planis vallibus adiri possent. etc. ] lego. plaeraque altum et difficilem aditu, summissum quaedam, et quem planis vallibus adire passes.
CAP. 37. Praesidio decedere apud Romanos capitale esse, et nec liberum etiam suorum eam parentes sanxisse. ] alii aliter. sed id liberûm etiam cruore parentes sanxisse. vel. et nece liberûm etiam suor. eam rem parentes sanxisse.
CAP. 38. in Oratione Pinarii. Utinam reliquum tempus nec patiendo infanda, nec facienda traduci possit. Nec occulta fraude cautio est, quam si adbuc sumus, cui quoniam procedit aperte ac prepalam claves portarum reposcunt. ] Vallae libri haec lectio, a vulgatis haud parum dissidens. Est autem hic locus adteger, quem integritati meis verbis praeterpropter restituo, et emendo. Utinam reliquum tempus nec patiendo infanda, nec faciendo traduci possit. tamen defendenda injurio est. Aennenses, milites, principes civitatis hujus, quia Himilconem omnem paene iterum a nostra fide Siciliam ad se traduxisse vident, res novas et ipsi volunt. Collocuti cum eo jam de defectione, et ne gratuitum scelus sit, accessionem, mercedem nos et precium nefariae proditionis invicem pacti sunt. Nec occultam fraudem cautio est, quam enisi adhuc sumus; qua quom non procedit, aperte ac propalam claves portarum reposcunt etc. Occultam fraudem cautio est, pro occulta fraus cavenda est, genus dicendi elegans, et frequens Comicis. Plaut. Trucul. Quid tibi hanc, inquam, notio est, Amicam meam? Curcul. Quid (vel Quis) istum tibi tactio est? et alibi etc. Terent. Eu. Quis tibi huc reditio est? quis vestem mutatio est? ubi Donat. Quis vestem mutatio? sic veteres. Plaut. Trinumma. Quis tibi interpellatio, aut in Concilium huc accessio est? Caecil. Quis tibi aucupatio est argumentum, aut de meo amore verbificatio est
patri? ita ibi de eodem oleo et opera Terent. et Donatum emendem. Adelph. quoque. --- pisces ex sententia nanctus sum, hi mihi ne corrumpantur cautio est. solet etiam verbi casum dare nomini Sallust. Jugurth. speculator consilia. hitor. 3. aemulus facta. Palmerio observatum jam ante.
CAP. 45. In ea castra Classius Altinius Arpinas clam noctu cum tribus servis venit; promittens si sibi praemio foret, se Arpos proditurum esse. Cum eam tunc rem ad concilium retulisset Fabius. (al. Altinius pessime, et quod toti huic loco corrumpendo fuit.) Aliis pro transfuga verberandus necandusque videri ancipitis animi communis hostis, qui post Cannensem cladem, tanquam cum fortuna fidem stare oporteret, ad Annibalem discessissit, traxissetque ad defectionem Arpos: tum posteaquam res Romana contra spem votaque ejus velut resurgeret, turpius videatur novam referre proditionem, (ita tuus lib.) ut proditis pelli u. m. virali indictione (meus MSS.) deesset, semperque aliunde sentiret infidus socius, vanus hostis ad Faleriorum Pyrrhive proditorem tertium transfugis documentum esset. Contra ea Consulis pater Fabius temporum oblitos homines in medio ardore belli libera de quoque (lib. Basil. et tu.) arbitria agere ajebat: (Et cum illud potius agendum atque eis cogitandum sit, si quomodo fieri possit, nequi focii a pop. Rom. desciscant, docuanentum (Mureti liber.) aut ducant non (meus MSS.) nocitet, siquis resipiscat, et antiquam societatem respiciat. etc. Vulnus huic loco adactum,
adeo per omnes ejus articulos gangraena quasi saevissimi permeavit morbi.
Ego, si fas est desperatis adhibere medicinam, anquisivi herbas primum, id est variantes lectiones, quae restituendae sanitati essent. Foveam nunc an medear vulnuus judicium tuum esto.
--- tum posteaquam rem Romanam contra spem votaque ejus velut resurgere videat, turpius novam referret proditionem. Aliis, ut proditis velle IIVum virali indicio dederetur infidus socius, vanus hostis, quique semper aliud sentiret; et ad Falerior. Pyrrhive proditorem tertium transfugis documentum esset. Contra ea Consulis pater Fabius temporum oblitos homines in medio ardore belli, tanquam in pace, libera de quoque arbitria agere ajebat. Et cum illud potius agendum atque eis cogitandum sit, ne noxae stet, (vel. ne se noxae det) siquis resipiscat, et antequam societatem respiciat, documentum ducant statui oportere, si quomodo fieri possit, ne qui socii a pop. Rom. desciscant. etc.
vel. Aliis, ut proditis velle Triumvirali in dicio dederetur, et ad Faleriorum, Pyrrhive proditorem, infidus socius, vanus hostis, quique semper aliud sentiret, tertium transfugis documentum esset, etc.
Non expecto Lipsi aliorum judicia, ambitiose dico, locum qui animam egit, depositum, et conclamatum, restitui a mortis limine.
Ut proditis velle dederetur, id est, ut Classius dederetur, quos volebat esse proditos, Arpinatibus eleganter. Noxae stare, ut illud lib. 3. injuriae puella stabat. Quod vero Mureto lib. 15. var. lect. cap. 16. hîc magnopere cordi est,
Triumvirali autem adieo, sive indicio, tu vide, an recte emendaverim. Scio VIlem viralis Judicio Paulum meminisse JCtum Cap. 7. 28. et 31. de inoff. test. Cujac. lib. 3. obs. cap. 32. Raevard. etiam lib. sing. protrib. cap. 20. sed IIV virali) imperitos invertisse VII virali.
LIB. XXVI. CAP. 12. Audiuaque vox Annibalis fertur, potiundae sibi urbis Romae modo mentem non dari modo fortunam. Minuere etiam permelius aliae parvae, magnaeque res. etc ] Tanti est inspexisse, et tractasse libros veteres, meus MSS. modo fortunam. Minuere vere etiam permelius etc. Ex eo, et Vallae libro lego. vel --- fort, minuere. Wertere et jam praeter Divos, melius et aliae etc. Vel, modo fortunam minuere. Etiam praeter Divos vertêre melius et aliae etc.
CAP. 3. De iis rebus quid fieri velitis jubeatis, rogo Quirites. Plebs sic jussit. Quod Senatus jurati mixima pars censet, qui adsidetis, id volumus jubemusque. ] Ita nobis Brissonius et tu hunc dedistis locum. Ego adsidetis detrunco, et rescribo. qui adsid, id est adsit, . Librarii verbum existimabant esse adtegrum, alius adsidetis, alius adsidens varie explebant, pro captu, et suo quisque acumine. Liv. supia lib. 1. Quandoque pars major eorum, qui aderant, in eandem sententiam ibant, bellum erat consensu fieri solitum. Et est Senatus verbum adesse, Brissonio observatum in formulis. Sed quid huic loco, qui adsit? Credo ne impedimentum SCto. adferret numera Senatum. Te quoque, Magne Lipsi, rogo, velis jubeasve ita hunc locum restitutum esse? (Jene locum, quem diu torseram, torsit me quoque acriter, et ipsae fere me acuendi curae reddiderunt hebetem.
LIB. XXXVII. CAP. 55. Certare pio certamine cujus libet bonae artis ac virtutis ausi sumus cum parentibus quaeque civitas et conditoribus suis. ] lib. MSS. Prisciani, (cujus mihi copiam fecit doctus juvenis Jacobus Schegkius, Schegkii illius Magni Philosophi Nepos, amicus meus amiciss. quem solum sperare audemus Camerarii et Sambuci succrescere laudibus.) Certare pio certamine cujus libet
bonae artis et virtute ausimus cum parentibus, quia quaeque civitas ausit a suis. aliter in excusis. --- et virtutis ausi sumus, cum parentibus quoque civitas suis. lego. Certare pio certamine cujus libet bonae artis ac virtutis ausimus cum parentibus, et civitas quoque conditoribus suis. vel. --- parentibus, civitas quoque etc.
Has ex Sexcentis potissimas judicii tui explorandi Meas esse aliquid putare nugas, Hercle dabo operam, Francofurtum nostra per singula semestria singulas tibi litteras mittat. Nam ut frequentiores inter nos, ego in praesens occasionem nullus video. Nisi tu quaque occasione Augustam Vindelicorum tuas poteris. Poteris: ad oram litterarum ad me superscriptionis, si Germanice scis, appinge aliquid tale. et ad me perferentur certo certius. Aliter, mercatores nostri homines certi vestros mercatores, vel bibliopolas homines certos requirent, et dabunt iis Francofurti nostras ea conditione, ut proximis nundinis (queis mei tuos iterum requirent.) tuas accipiant. Si placet conditio, ego me jam nunc ita paro, ut per scriptores varie hinc inde conceptos succos unius tibi semper epistolae emulgeat uber. Sed amittamus Donellum Professores Juris; qua iter a Colonia Lugdunum mihi notabis. qua mihi ad vos tutum a bello iter pro victu, potu, habitatione in septimanas, in annos, quid vestri studiosi viritim pendeant; ubi vivere ego possim; tecum, an alibi: tecum tamen obsecro. Nam tui me unius ardor videndi, alloquendi, complectendi, atque fruendi hoc suscipere iter impellit, alienum a re mea, et vero etiam ab honoribus atque fortuna alieniss. sed quae mihi tanti fortuna, quae me tuo conspectu, complexu abstinere potis sit? Itaque festino, et vero etiam festinat qui has secum Francofurtum auferet; venit enim ad me petasatus, et itineri duabus jam ante horis accinctus. Ignosces ergo epistolae ineleganti, atque impolitae. Quamvis enim dudum aliquid dignum te meditabamur scribere, simulac tamen ob metum latrociniorum tempori se nostri pernegabant ituros, eam curam projeceram. Itaque haec fere ad te voluimus, Magne Lipsi, amicitiae constituendae tecum, a stylo celeratim, neglecte: ab animo mature, aperte, candide, Germanice, mehercles. Ne sim salvussi aliter scripsi, ac sentio. Non enim ex iis sum, qui
Verbum non sinit addere importunus flagitator, et jam minatur occentaturus ostium. Quanquam quanti te faciam Lipsi, quamque me totum tibi dicaverim, hac ex epistola scire licet. Prorsus de Klokio tuo sic sentias, habeasque animo, nihil tam asperum, neque tam difficile fore, quod non tui commodi causa cupidissime facturus sim. Salve Musarum juxta et humani generis delitiae, amores, et me mutuiter dilige saltem, qui te plus jam suis oculis amet. De nostris annis diurnent te nobis superi Nestoreos in annos, Vir Ciariss. Bibraci,
Biberbach, Biberach, et Bibrach , quod interpretari potes, ad ripas castorum, Sueviae et Imperii urbe libera, quam inter et Ulmam est quatuor millium terra, x. Kal. Apr. oo IC. LXXXIIX.
SI vales, Lipsi, gaudeo, ego valeo. Iterum gaudeo meas te proximis accepisse nundinis, et per Brederodium nostrum aditum mihi esse factum ad amicitiam tuam. Vellem rescripssisses tamen; nam ego in Brederodii reditum Basileae haesi, et vix jam unus exivit mensis, cum in patriam inde pedem retuli J. Cti. titulo auctus, si scire etiam tua id interest. Commentarium in L. Transigere, C. de transact. tumultuario opere his conscripsi nundinis. vellem mihi exemplar in mundo esset, ut publicum opus tua Censoris probatio esset Francofurto tamen per bibliopolas vestros habebis facile. Ibi cap. 1. secundae partis contra Delrium longam institui disputationem, adulterii crimen non sub Divis fratribus, non sub Alexandro, non sub Diocletiano, sed sub Constantino Magno demum factum esse capital. Probavi, ut mihi videtur rationibus validis. Ecce tamen inTertullianum meum here incidi, et divina quasi virgula in de Cultu femin. inductus sum, legimus ibi: Quare femina cultu suo concupiscentiam alteri importat? quam si Dominus ampliando legem a facto stupri non discernit inpoena, nescio an impune abeat, quae alicui fuerit causa perditionis. Perit enim ille simul in tua forma, si concupierit, et admisit jam in animo quod concupivit, et facta tu es (apud Deum scilicet, qui cogitationes et voluntates pro ipsis factis punit) gladius illi. etc. ut videtur certe Tertull. eo alludere, quasi sub Severo jam, id est, suo aevo, capitalis et nominatim gladii poena adulterii fuisset. valde haereo. (imo non haereo amplius, postquam Renati Laurentii de la Barre in eum locum annotationes inspexi.) quaeso expedi me, et doce tu aliquid certius. Interim tamen, videsis mihi hos Valerii Maximi locos, quos tui judicii facio.
LIB. I. CAP. I. exemp. 1. in Basiliensibus membranis est: Portentorum depulsus. postea. Cum aliquem commendandum est, precatione. valide probo.
Exemp. 14. lego. Non ignarus ad quam crudeles, quamque etiam merito sibi infestos Penos (i. Poenos) reverteretur.
Exemp. 16. in Basil. MSS. est. Creditum est Varronem Cos. apud Cannas cum Carthaginensibus ab ira Junonis tam infeliciter dimicasse.
In externis exemp. 1. tuam lectionem: Factum Masanissae animo, quam Punico sanguini conveniens etc. confirmo aperte MSS. Basiliensi.
CAP. 3. exemplo 1. judicabant, deleo.
Cap. 5. exemp. 4. lego. Cum in sacello quodam ei rei aliquandiu persedisset.
In extern. exemp. 2. in fin. ex MSS. Basil. lego. Ex insperato enim superatis hostibus, successum Juum omini acceptum referentes, et tunc Aeanti ut Deo inimolaverunt, et deinceps omnibus proeliis duce uti instituerunt.
CAP. 6. exemp. 1. lego. Servio Tullio etiamnum puerulo dormienti etc.
Exempl. x. in MSS. Basil. est. ea re significari exitum suum, in quem metu augurii tristi fine vitae incidit.
Exemplo 11. Deleo
Exemp. 12. in MSS. Basil. est. pectus alioqui procul ab amentia remotum.
In extern, cap. 2. lego. infantiaeque incunabula fructili deorum munere donata etc.
CAP. 7. exemp. 1. legis, divino numine effectum esse. sic etiam Basil.
Exemp. 3. Deles aggrederetur. et do tibi MSS. Basil. auctorem.
Postea in MSS. est. victricem abituram. recte. vulg. victoriam habiturum.
Exemp. 7. ex Basil. MSS. lego. Siquem talis habitus etc. pro, siquidem.
In extern. exemp. 3. in Basil. quoque est. quam in desertis et ignotis arenis instruxerat.
Exemp. 4. quod non in dentis, sed ferri saevitia in metu reponebatur etc. Sic vulgati, nec Pighius habuerit. lego. quod non in dentis, sed ferri saevitia metus reponebatur.
CAP. 8. exemp. 2. ex MSS. lego. Paventibusque invisitato spect. nautis eo escendit, ubi Q. Ogulnii leg. tab. erat, inque mult. orb. per sum. quiet. est obvolutus.
In fin. libri 1. ex Basil. MSS. lego brevius et concisius quam tu. Romana inde summevisse castra. Corium CXX pedum in urbem missum.
LIB. 2. CAP. 1. exemp. 3. Existimabant enim eum praecipue matronae sincera fide incorruptum esse animum, qui deposito virginitatis cubili pudicum egredi nesciret. Sic MSS. Basil. habet, cum qua vulgatam confundo et emendo. qui deposita virginitate cubile unicum egredi nesciret.
Postea tu legis. quasi legitimae cujusdam intemperantiae. recte. nam Basil. MSS. quasi cujusdam legitimae intemperantiae. et hanc lectionem confirmant Conanus lib. 8. comment. jur. Civ. cap. 7. n. 5. Cujac. Parat. in C. de secundis nupt.
Exemp. 4. lego. Cupiditatem quaerendorum liberorum. pro quidem liberorum.
Exemplo 9. emendationem tuam probo, et porro Basil. MSS. adjuvo. sic liber. Brevique processurarum in lucem virtutum suarum verecundia laboris meditatione ipsi coctiores erant.
CAP. 2. exemp. 3. in Basil. MSS. est. Quapropter non es damnandus rustici rigoris crimine C. Mari.
CAP. 4. exemp. 5. in Basil. quoque est. Vidisse se in somniis, a nescio quo Deorum, spongia corpora sua praetergui, et praecipi etc.
CAP. 6. exemp. 7. in MSS. est. qui causas censentis, id enim Senatus ejus nomen est etc. al. senescentis.
LIB. 3. exemp. 2. lego. Abjecturus inde, nisi precibus obtemperaret, minatus est. cap. 2. exemp. 6. in MSS. Basil. est. quodque ex ea superaverat. etc. cap. 6. exemp. 1. lego. inque pallio et crepidis visus est. postea lego. hoc vehementiores impetus dant.
CAP. 7. exemp. 1. ex Basil. lego. rostra escendit. postea emendo. Carthiginem magna spirantem.
Exemp. 3. lego. Cujus instincti minime utilis interpellandi Nasica contrariam actionem ordiri coepit. in MSS. est. Cujus instinctu.
In extern, exemp. 2. lego. adjiciam schemae ejusdem exemplum. restituendum id verbum authoribus saepe. Senecae epist. 100. remota omni lugentium schema.
CAP. 8. exemp. 3. in MSS. Basil. est. dum sponsum (vulgo speciosum) menti suae non flecti vult rigorem.
Exemp. 6. lego. Instabat tibi torvo vultu manus protentans ampliss. (MSS. altissima) potestas.
LIB. 4. cap. 3. in extern. exemp. 3. lego ex MSS. nullam partem constantissimam ejus abstinentiam labefecit.
CAP. 5. exemp. 3. lego. comitiali certamine confoedarat.
Postea lego. Nam ut vidit omnes se centurias Scipioni anteferre. et in MSS. est, anteferri.
Deinde: ut scilicet Praeturam justius Africani memoriae concederet, quam sibi vendicaret.
Statim in Basil. membranis est. Nec maximum esse verecundiae precium. Scipio tunc honorem adeptus est. nam ibi totum illud, Cicerejo tamen magis gratulati sunt, in contextu deest, sed ad marg. tali adjungitur lectioni. Tunc et si maximo verecundiae precio Scipio honorem adeptus est, Cicerejo tamen gratulati sunt. et al. Cicerejus tamen magis gratulatus fuit. lego: Tunc et si Scipio maxime honorem adeptus est, Cicerejus tamen verecundiae praeconio magis adulatus fuit. vel, cumulatus.
CAP. 7. exemp. 3. legis. --- tu exilium indiceres, (adeo blando uteris imperio) supplicium honori praetulit. recte. nam sic in Basil. MSS. diserte est.
Exemp. 5. lego. Paria enim ob inclytam amicitiae auso par gloriae portio afferenda est. vel, paria enim et inclyta amicitiae auso par gl. port. aff. est.
Exemp. 7. in fin. in MSS. Basil. est; qua libentius, qua etiam religiosius erit operata.
LIB. 5. cap. 1. in praefat. lego. quoniam in idem genus laudis expetunt. Egregium verbum expetere, quo de Palmerius extremo spicilegii novi pag. 144. a. et b. Liv. lib. 1. ut in eum omnes belli hujusce clades expetant. etc. restituo Senecae 1. de benef. cap. 10. Non expetunt uno loco vitia. etc.
CAP. 2. exemp. 1. in MSS. Basil. est. Marcium Coriolanum patriae interitum conantem. optime.
CAP. 3. in extern, exemp. 3. in Basil. est. His dotibus, quae ad parcendum hominem potentissmae judicantur etc. audi marginalem glossam ineptissimi hominis. pariendum. ] Nota quod quaedam virtutes faciunt ad gignendum hominem ut Justitia
temperantia. quaedam faciunt ad pariendum, i. e. ad publicum ducendum, ut Clementia et Liberalitas. nam pro illis verbis --- potentissimae judicantur, eloquentia et integritate, in Basil. quoque textu est, Clementia et liberalitate.
Emendationem postea tuam valde amo, et juvo Basiliensibus membranis, in quibus aperte est. Discordes foci tui, pagisque dividua tuguria Graeciae facta sunt columen. Lucet Marathon etc.
Cap. 7. exemp. 1. in externis lego; eaque egrediente pallere, et sedatiorem anhelitum subinde (vel, subito) recuperare animadvertit.
Cap. 9. exemp. 1. lego. absolvit eum tum de concilii, tum etiam de sententia sua.
Cap. 10. exemp. 2. lego. duos jure adoptionis in Corneliam Fabiamque gentem sibi ipse abrogavit.
Lib. 6. Cap. 1. exemp. 13. in MSS. est. C. Memmius L. Octavium similiter deprensum per vis contudit. et ad marg. contulit.
Cap. 3. exemp. 9. est in Basil. MSS. quod vinum biberet furtim, percussam interemit.
Cap. 9. in extern, exemplo 1. lego. sertis caput redimitus.
Exemp. 5. lego. velle ac posse in aequo erat.
Exemp. 7. in MSS. Basil. melius est. improviso recursu destitutos.
Lib. 7. Cap. 1. in fin. lego. et usus necessarii horreolum nulli munus appetendum, quam etc. vulgo ineptissime juxta ac corrupte, nulli nimis appet.
Cap. 2. in extern, exemp. 2. ex MSS. lego. inque sequentibus saeculis sint habituri.
Exemp. 11. induco vocem videmus, authore MSS. Basil.
Cap. 3. in extern, exemp. 1. lego ex MSS. quidnam se immerentem capitale supplicium adigeret.
Exemp. 2. in Basil. ad marginem est. sordida Magorum dominatione Perside oppressa, Darius restitutoribus ejusdem dignitatis assumptis, pactum cum praeclari operis consortibus fecit. etc. ejicio importunas glossas, conjicio et lego. sordidâ Mag. dominatione oppressâ, Darius praeclari operis consortibus assumptis, pactum cum eisdem fecit etc. nisi brevius placet: sordidâ Magorum dominatione oppressâ, Darius pactum cum praeclari operis consortibus facit etc. nam illa, restitutoribus ejusdem (et hoc praenomen scio ad illam quoque insititiam vocem Perside, referri) Dignitatis etc. clarum glossema sunt eorum, praeclari operis consortibus.
Cap. 6. in fin. in Basil. MSS. ad marg. est. Ex hoc nnmirum hoste tanto duci poena, quam victoria petenda fuit: quia plus vindicatus liberis natis, quam victus gloriae afferre potuit etc. agnosco glossam et defectum. lego et expleo lacunam. quia plus vindicatus interemptis conjugibus liberisque piaculi dare, quam victus victori gloriae afferre potuit.
Cap. 7. exemp. 1. lego. domum petit, errore patris, impudentia amicorum sibi clausam. Quid enim etc.
Cap. 8. exemp. 7. lego. praeteritis advocationibus et patrociniis suis etc. nam MSS. patrociniis clare ad marginem praefert.
Lib. 8. Cap. 3. exemp. 3. lego, et addo vocem, quae fortean excidit. Revixit in muliebri stirpe Q. Hortensius, verbisque filiae gratiam aspiravit. Respexit, ad illud Virg. et dictis divinum aspirat amorem.
Cap. 7. in extern, exemp. 7. lego. sed protractis a pulvere manibus.
Exemp. 15. ut sine nomenclatore exercitum salutaret.
Cap. 8. exemp. 2. lego. in sanis lusibus. proxime ad Pighianos libros.
Cap. 15. exemp. 7. suppleo aliquas voces; --- si quid illi humanitus accidisset, quemnam Resp. aeque magnum habitura esset Imperatorem? ipsum respiciens supra se cubantem: vel hunc dixit, vel neminem.
Cap. 13. in extern, exemp. 1. in MSS. Basil. ad marginem est. Quo diclo paene (i. fere) abjecit (i. e. abdidit, forte objecit) gloriosam dulcedinem gloriae et victoriae suae.
Lib. 9. Cap. 1. exemp. 2. lego. Inde infusae culinis arcae, inde censibus edendi atque bibendi voluptas reperta est. vel, inde infusae culinis censibus arcae, inde edendi atque bibendi etc. in Basil. MSS. est. Inde infusae culinis arcbe censibus edendi etc.
Lib. 8. Cap. 7. extern. 3. emendationem tuam probo, et confirmo Basil. MSS. in quo est. a Timaeo, Arione et chete Locris praecepta Pythagorae acciperet etc.
In Livio lib. 23. cap. 8. Unus nec dominorum invitatione, nec ipsius interdum Annibalis, Calavii filius Perolla vino vinci potuit: ipsi quoque valetudinem excusans patri, animi ejus mirabilem interturbationem cum quaereret. Ante solis etc. invitationi jungi potuit. quaero adhuc verbum aptius, nisi exciderunt aliquae voculae.
Lib. 40. Cap. 52. Regilli tabulam sic emendo post Sigon. Supra valvas templi tabula cum titulo hoc fixa est: DVELLO MAGNO DIRIMENDO, REGIBV' SVBIGENDIS, PATRANDAE PACID, EXEVNTI (pro, exeunte) L. AIMYLIO M. F. REGILLO PR. Auspicio, imperio, felicitate ductuque ejus inter Ephesum, Samum Chiumque, inspectante ipso Antiocho, exercitu omni, equitatu elephantisque, classis Regis Antiochi a. d. XI. cal. Jan. victa, fusa, contusa, fugataque est. Ibique eo die naves longae cum omnibus sociis captae xlii. Ea pugnâ pugnatâ Rex Antiochus regnumque ejus ad L. Scipionem Cos. de pace legatos misit. Ejus rei ergo aedem Laribus permarinis vovit. caussas dedi in Comment. meo ad L. Transige C. de transact. in epist. dedic. ad Gothofredum et Brederodium.
Apulejus lib. 5. metamorph, occipiunt sciscitari qualis ei maritus, et unde natalium festacula provenirent. Colvius, Pictor, et Gruterus tentarunt locum, mecum frustra. legerim lubens qualis ei maritus, unde natalium festa, et cuia proveniret.
Petronius. et eloquentiam, qua nihil esse majus confitentur, pueris induunt adhuc
nascentibus. lego, Papantibus. Dicit Petronius nos spes nostras ambitioni donare, propellere studia, et properare ad vota. Finge patri alicui natum esse puerum. jam destinat et sperat eum oratorem, mora, expectatio, sollicita, longa, molesta, cruciabilis est, donec ille fari, loqui, doceri, discere. Jam bimulus linguam solvit, et papa, atta, tatta garrit. huic festivus ille ambitiosus et stultus pater eloquentiam ex tempore induere properat, cupit, ardet. praepropere, quia papanti eloquentiam: ridicule a contrariis, papare, eloqui.
In Sen. de benef. 1. cap. 1. lego. Quia qui non dat, vitium ingrati anticipat. Dicam quod sentio. Qui beneficium non reddit, non magis peccat, quam qui non dat.
Cap. 2. lego. Illud enim falsum est, perdenda sunt multa: Nullum perit: cujus quis rationem putaverat, id perit. Beneficiorum simplex ratio sit: Ego illud dedi, ut darem. tantum eroga: si redit aliquid etc.
Cap. 9. lego. in sella prosedere vetuit.
Postea lego. et in duicensum caelebs aut viduus nemo uxorem ducit, nisi qui abducit maritatam. Duicensus, ut census, recensus, hinc duicensi dicti, qui praemia patrum consecuti cum prole in civitatem adscribebantur. vide Scaligeri Festum, in Duicensus et Improlus. caetera emendare non possum. quaeso conare tu. Ego in hoc cap. multa deesse credo.
Eod. Cap. lego. At ejus pejor est conditio, qui lingua asper, vultu gravis cum invidia fortunam suam explicavit. Colunt enim detestanturque felicem: et si compotiverint (i. voti compotes facti fuerint) eadem facturi (circa cultum scil.) odere facientem (i. e. benefacientem) Gotthofredum hîc audio, sed non ausculto.
Cap. 11 lego. Post haec sine quibus nolumus. vel. nolimus. corruptissime vulgo, Post haec manebimus.
Lib. 2. Cap. 12. nisi in os senatoris ingessisset Imperator digitos suos. i. digitos suos pedum scil.
Lib. 3. Cap. 15. lego. In quid isti viri orati adhibiti sunt.
Lib. 7. Cap. 10. lego. immensi greges servorum. non, pecorum.
Lib. 6. Cap. 38. in vulg. est. Agricolam annonae caritas erigit. Eloquentiae exceptat precium litium numerus. pro exceptat, lego exciptat i. e. excitat. sed hoc glossema est erigit. igitur amolior, et lego. Eloquenti pretium in litium numero est. vel. Eloquenti precium litium numerus est.
Epist. 14. lego. Quam minimum sit in corpore tuo spoliorum. nemo ad humanum sanguinem propter ipsum venit, aut admodum pauci: plures conam (vel sonam, i. e. zonam) petunt, eam oderunt.
Lib. 1. de clem. cap. 12. ex MSS. Basil. lego. sic feras linea et penna clusas tontineas: easdem a tergo eques telis incesse, tentabunt etc.
De tranquill, vitae lib. 2. cap. 14. in vulg. est. Ille pusilli animi est, qui sibi placet, quod ostiario libere respondit, et virgam ejus fregit: quod ad dominum accessit et petiit thronum ejus. Suspicor in veteribus fuisse thernum. ex eo facio
thergum. sic enim solebant veteres librarii; thumultus, Catho, Ptholomaeus etc. saepe autem n anti quod ad dominum accessit, et petiit tergum ejus (ostiarii scil.) id est, qui parum habuit ostiarii fregisse virgam, nisi etiam dominum in scapulas et tergum ejus irritaret, et querelis accenderet suis.
Consolat. ad Martiam. cap. 20. lego. Venientes impactum (i. e. concussum, labefactum) hoc prospicimus hospitium. id est, nascentes jam videmus hujus mundi hospitium vitium fecisse, ita ut citius nobis hinc abeundum sit, ne ejus ruina opprimamur.
Epist. 26. libens mihi tale aliquid permiserim. Juvat diligenter excutere quae non possim facere, quae nolim: ut si quidquam velim, quod a futuro (i. aliquando) ne prosit, id si non possim, non posse etiam gaudeam. sed in MSS. Basil. elt. --- quae nolim: prodesse atqui si nolim, quidquam non posse me gaudeo. optime. quidquid enim debemus nolle; hoc velle debemus nos non posse, ut alibi ipse Seneca ait:
Haec impraesentiarum ad te volui Magne Lipsi, nec tamen ea quasi Pythius Apollo, certa ut sint et fixa; sed ut homunculus unus e multis probabilia, an forte, conjectura sequens. Oro te per genium tuum, mi Lipsi, bea aliquando me tua una epistola. Si libet oranti et supplicanti aliquid rescribere mihi, Francofurtum fac ut ad Nicolaum Bassaeum typographum perveniat. inde ego per Argentoratum et Basileam hîc Bibraci Suevorum accipio. Vale, Magne Lipsi, omne officium meum tibi offero, cultum et venerationem debeo. Bibraci Suevorum. Kal. VII. Sept. A. oo. IC. XCI. concito calami protelo.
LIbris tuis de Constantia Synonymum ad te mitto; absit ut alia in re comparandum existimem; intelligo quod in eo a me est; nam quod a divino Spiritu est, extra comparationem esse scis. tui certe recordatio fecit, ut quam alii patientiam, ut omnes fere theologi, constantiam appellaverim. nec poenitet. quî enim poenitendum, quod tuo exemplo factum? de nomine satis, nunc de re. librum ad te mitto, ut eum acri illo judicio tuo examines, et quae in eo a Latinitate peccata sunt (sunt autem quamplurima) emendes. Cum enim duo in eo mihi servanda fuerint, veritas Hebraica, inquam, et sermonis puritas, vereor, dum in altero nimis anxie laboro, ne neutrum adsecutus sim. id tu videbis, et per otium amice monebis. nam castigatiorem postea sum editurus. nunc tantum pauca exemplaria excudi jussi, ut ad amicos mitterem, et eorum judicia per literas explorarem. nunc ad litteras tuas
Scaliger ad me nuper ex Arvernis scripsit, se propter has turbas prorsus a Musis alienum: desiderare tamen, ut Horatius denuo recudatur cum Porphirione antiquo et Helenii Acronis, quae supersunt, scholiis: item commentatore vetere nuper a Cruquio edito, cui et additurus est suas notas. habebat et prae manibus apologiam pro libris de emendatione temporum, nec non et elenchum anni Liliani. sed omnia excussa e manibus. Prope diem Servius antiquus edetur curante id P. Daniele, nunc vicissim quid a te expectemus accipe. De Plauto spes erat; quia et potes, et velle videbaris. Sed T. Livii editionem amplius differre non potes. certe Velleium P. Suetonium, Lampridium, Spartianum, Capitolinum, et reliquos quotidie flagitant studiosi, et quasi convicio exigunt a Sonnio, qui res Plantini heic agit, Si et heic nota privata locum haberet, cuperem ut ad Saturnalia, circum, venationem et scenam adderes. item triumphum et funus. Crede mihi doctorum judicio, ac nostri Scaligeri praecipue, nihil non potes. tantum velis, et per valitudinem liceat. Jano Douzae, Jano Lernutio, et Victori Giselino plurimam a me salutem; quibus, si non molestum erit, copiam unius exemplaris facies: quod si dignum censura sua duxerint et annotaverint, ô me beatum! Te Puteanus, Delbenius, Pithoei fratres, et Nic. Faber salutant. Vale, et me ama. Lutet. Paris. pridie Kalend. Aprileis. anno S. CIC. ICXIIC.
Mitto ad te exemplar HIERACOSOPHII nostri, nuper
Credo ad hanc respondisse Lipsium 11. Cent. Misc. LXI. quae nota anni caret. Thuanus vero Carmine celebravit Constantiam Jobi, et tres edidit libros de re accipitraria, quos inscripsit Rigaltio A. 1612. Lutetiae editis. Illos vero perperam Scaevolae Sammarthano attributos notatur a Placcio cap. x. de Scriptoribus Poeticis. pag. 391. et ego jam supra ad Epist. CCXXV. miratus fueram, non legi inter ejus poemata. quare nisi videam primam A. 1584. editionem, hanc litem dijudicare non possum. et pene adducor me, Sammarthano ea tribuentem, cum reliquis errasse. Thuani certe vidi et legi, non vero Sammarthani. vid. Thuani vitam ab seipso conscriptam, qui se primum duos libros A. 1581. Burdigalae cura El. Vineti edidisse, scribit, deinde addidit tertium. vid. lib. 11. pag. 1346. et lib. 111. pag. 1354. et seq. Edit. in 8. Francof.
ABeuntem hinc Baudium sine litteris ad te meis dimittere relligio fuit. Dum heic mansit, plerique inter nos de te sermones, ac nulli fere sine crebra et honorifica tui mentione. gaudeo te et accepisse meas illas breveis, ut pote dum in equo federem, scriptas, et vicissim redditas mihi tuas, quibus de rebus tuis certior factus sum. quanquam quod inibi de valetudine tua scribis
Scaligero quod cupis, ex ejus litteris, quas Baudio ad te perferendas dedi, cognosces. totus est hodie in Mathematicis. mitto ad te ipsius elegantissimum epigramma de problemate, frustra a priscae illius aetatis Geometris tentato, ab eo tandem certissimis e geometria petitis rationibus demonstrato, scriptum. Heic apud nos aliquandiu fuit P. Daniel, qui Servium antiquum ex diversis M. S. exemplaribus descriptum a se et concinnatum edere parat, si per has turbas licebit. sic temporis taedium fallimus, et desiderium tot magnorum virorum, qui cottidie aut ferro aut maerore animi intercipiuntur, lenimus. P. Pithoeus et Nic. Faber adhuc illa immani Babylone inclusi retinentur; nec tamen otiose tempus elabi sinunt. Conciliorum veterum, ac praesertim Gallicorum, non ante evulgatorum editionem adornant. nam de humanioribus litteris apud nos actum et conclamatum. Aveo videre tuas in Velleium notas. quis autem ille Dialogista? quisquamne tam impudens et a Musis aversus, qui in te aut dicere aut scribere ausus sit? sed notae et scriptum illud in manus nostras nondum venerunt, ut neque nova Politici centonis editio, quam pro tua agnoscis. fac ut ea omnia quamprimum videamus. sic enim tibi persuade, nihil a te proficisci posse, quod non et reipubl. utilissimum et nobis gratissimum sit. Thraseam promissum toties quid amicis invides? scis enim nos in ea tempora incidisse, quibus e re nostra est animum magnis illis exemplis confirmare. haec sparsim, et ut in mentem venerunt, confuse a me scripta sunt, ignosce festinationi. Cura ut valeas, et me, ut soles, ama. Vale cor et delicium Musarum. Caesaroduni Turonum. VII. Eid Jun. CIC ICXCI.
LIteras tuas accepi heri tantum, ac proinde serius; nescio cujus culpa, nam illum culpa liberare non possum, qui me tam diu re jucundissima carere voluit. Ego certe dabo operam in posterum, ne meam diligentiam, quantum per occupationes licebit, requiras. de nugis nostris quod addis, id vero caeco amori in te meo potius tribuo, quam quod illas dignas existimaverim, quae in tanti viri conspectum venirent. Sed veritus sum ne si aliunde eas nactus esses, officium meum ea in re desiderare potuisses. Quod item de carmine in parricidas mones, ut omnia, a te et tuo candore profecta in bonam partem accipio; et fateor omitti potuisse; sed tamen ut scripsisse poenireat, per illos non licet, in quos scriptum est: ex quorum officina novi cottidie emissarii prodeunt, qui calorem, in quo illud natum non nego, tepere non sinunt. En cum haec scribo, duo ad supplicium rapti, quorum confessiones mera prodigia, mera monstra. crede mihi, si istic sis, aliter sentias.
Savillo non habeo quid certi respondeam. nam hominem non novi. is, ut audio in aula Serenissimae Anglorum reginae veisatur, et quaedam, sed Anglice, in Tacitum scripsit, quae a viris doctis, qui intelligunt, valde probantur. Nos in historia hujus temporis, quod publicis negotiis suffurari possumus, tempus impendimus. in qua qui nos juverit, nae ille Remp., cui operam navamus, juverit. ab anno hujus Seculi XLVI. hoc est a bello Germanico initium feci; et eam usque ad annum LXIX. perduxi. Sed mihi in illa evenit, quod Livius alicubi dicit, ut quo plus progredior, eo plus viae restet. Sive copia rerum in causa est, sive occupationibus districto opus crescere videtur, quod prima quaeque perficiendo minui debebat. Id quoque tibi dictum puta. Absit enim a me, ut fama de ea re ambitiose sparsa, quod plerique fecere, mihi nomen quaerere velim, aut fructuosiores aliorum, si qui in eodem opere desudant, conatus retardare. Merceri notas quod probas summopere laetor: sunt enim laude tua omnium judicio dignae. et si juvenem nosses, eum, absque hoc esset, etiam unice diligeres: sunt enim ejus mores prorsus doctrinae similes, hoc est elegantes et probi. multa alia parat, et in Nonium Marcellum praecipue. ad quae edenda non mediocre illi calcar addit judicii tui candor. Casaubonum in dies expectamus, qui totus nunc in Athenaeo est; et brevi post Polybium dabit. Vix tibi enumerare valeam, quae ille in aliquos scriptores Graecos ac Latinos, et praesertim in Patres Graecos paene affecta habet. mitto Hebraicae et aliarum Orientalium linguarum accuratam cognitionem. quibus opibus subnixus quid ille possit, et quid ab ingenio tam fecundo et omni re instructo expectari debeat, tibi, qui harum rerum aequus aestimator es, judicandum relinquo. Reliquum est, ut illi et tibi publico bono natis longam vitam det Deus, quod totis votis opto. Vale, et me, ut soles, ama. Lutetiae Paris. VIII. Eid. April. CIC. IC. XCIX. Thuanus ad Lipsii Epist XLIX. Centur. ad Gall. et Germ. ubi Lipsius volebat omissa illa esse in sine carminis, quae in Jesuitas, patronos suos et tutelares genios, graviter dixerat Thuanus: Lipsius carminis Titulum fuisse Parabaten dicit. nescio vero an illud sit, quod Thuanus lib. IV. vitae suae p. 1598. se Romae composuisse et ad Ossatum scripsisse ait; et postea Caesarodoni Turonum excusum; cujus principium et finem ibi adscripsit, ducentos vero versus ante finem perire expetit. quos forte innuerat Lipsius.
GEorgium Benedictum nostrum, vir doctissime, juvenem incredibili pietate, ingenio summo, non mediocri eruditione, apud omneis gratiosissimum, nobis conjunctissimum amisimus per voluntatem Dei: quam rem etsi
Donellum, Vulcanium, aliosque (si commodum est) a me saluta officiosissime. Francofurto Kal. Aprilibus. 1588. Lipsius 11. Centur. Misc. 14. Quia autem laudes juvenis egregii, qui si diutius vixisset, Harlemo patriae suae illustre ornamentum fuisset, complectitur, de eo quaedam adnotare visum est. Georgius Benedicti (ita enim, non Benedictus vocari debet, vid. Lips. 1. Cent. Misc. 71.) Werteloo (non ut Valer. Andr. a Waterloo, nec ut Gruterus Chron. Ecclesiast. tom. 11. p. 1191. Westerlo) Harlemensis, poeticam in laudem maxime incubuit, ejusque specimina quaedam edidit; quae Valer. Andr. et Sweertius recensent. Ego vero vidi carmina quaedam in Funere Guilelmi Principis Arausionensis, Delfis parricidali manu occisi, A. 1585. quibus additus Epigrammatum libellus erat. Comites Hollandiae carmine expressos edidit Gruterus Chron. Politic. t. 1. pag. 100. Epigrammata et Epitaphia idem Part. 1. Delit. Poet. Belg. Cantabrigiam studiorum caussa celebrasse A. 1685. ex epigrammate anonymi, ante ejus Epitaphia Principis docemur. Lipsio operam dedisse A. 1586. cum ille iter Germanicum emanendi consilio susciperet, patet ex epigrammatibus in reditum Lipsii, quae quia nescimus an edita fuerint, hîc in publicum proferemus: inde Heidelbergam abiit, ubi annos natus XXV. febri continua exstinctum Kal. Mart. 1588. Gruterus in Chron. Eccles. d. 1. narrat: Valer. Andr. v. Non. Mart. 1589. perperam scribit. Boxhorn. in Theatr. Holland. in Harlemo p. 251. sine mense A. 1589. obiisse dicit. Sweertius A. 1597. Ante Aprilem A. 1588. obiisse haec epistola Junii, qui morienti adfuit, docet. Amicitiam ipsi cum utroque Douza fuisse cultam docent eorum carmina. nam Pater eum pag. 142. et 143. et saepe alibi. Filius pag. 67. 175. 176. 182. 185. et aliis locis passim celebrant. Scriverii epitaphium huic amico suo positum exhibet Sweertius in Athen. Belgic. ob solius vero Georgii memoriam haec epistola edi merebatur. sed et propter epigrammata sequentia.
SEro quidem, vir doctissime, literae a te mihi sunt redditae, quas postridie Nonas superioris anni dedisti ad me: tamen redditae. De iis gratias ago tibi, et mihi gratulor: adeo sunt amoris erga me et humanitatis plenae. Munus commendas pro tua illa humanitate, quamvis illo ipso aspero asperius, cujus sub finem literarum tuarum meministi. Hoc facit gratia tua, non meritum meum. Sed tamen ex periculis meis unum aliquod ad te semel visum est transinittere, ut te quoque celeustam agente periclitari dicerer. Fervere omnia video rixis pugnisque sermonum, scriptorum, armorum, infestis animis: Ego pacis studio, studiorum alumnae, ferveo, et arenam illam charitati adversantem fugiens, cum sentibus ruderibusque bonorum autorum probatorumque praeopto depugnare, quam cum ullo vivente in tumultuario isto theatro dimicare. Ludibundus itaque, sed fretus libris veteribus Manilium recognovi, quem proximae nundinae, si Deus volet, visurae sunt: autorem dignum lectu, sententiis confertum, gravem argumento et scriptionis genere. Quid? tu post illum Scaligerum, inquies, racematurus veneris? Cui homini ego quidem tam tribuo, quam qui maxime: sed ille sane vitem curaverit, ego pedamentum, aut (si ita placet) infirmam ridicam pepigisse dicar ad opus illius. Nam illius opus est ingenio satum, labore meum. Ille conjecturis quasi divinis usus est, ego librorum veterum ac non contemnendorum fulcris: quae fulcra Timonem Nicaeum apud Laertium olim Arato legimus commendasse. Hoc illi non fore grave confido pro eo studio, quo rem literariam colit. Te vero quoniam ad graviorem scribendi modum aetas, judiciumque et ratio videntur accendere, suavissime Lipsi, amanter rogo, ut quum misero meas illas nugas, siquid desiderabit aut improbabit acrior ille judicii tui sensus, id mihi officiose significes. Scholam vestram adhuc stare gaudeo, et oro Deum, gratiose a ruina (quae omnibus ferme scholis hoc funesto seculo minitatur vehementissime) illam vindicet sospitemque servet Belgarum studiis. Quod in ea conspectum meum a te desiderari scribis, amice facis: quid enim nisi amicum abs te? Si tamen suo tempore fuisset desideratus, scio quid mihi animi erga te, quid erga Academiam, quid erga gentem fuerit. Plura non dicam: nisi quod te plurimum salvere jubeo, et de me tibi spondere omnia, quae a viro bono et amante tui proficisci possunt. Iterum vale. Heidelberga die Mercurii XXVI. Martii CIC. IC. LXXXIX.
Literis scriptis noster Petrum Alostanum, ad quem Epistola Lipsii 11. Cent. Miscel. 40. et qui ab Ordinibus Brabantiae legatus ad Ordines Foederatos missus legitur apud Borrium lib. XIX. pag. 181. sed puto intelligi Henr. Smetium Archiatrum Electoris Palatini, socerum Jani Gruteri, qui etiam Alostanus fuit, de quo vide Valer. Andr. Biblioth. Belg. et Sweertii Athenas.Alostanus me salutem tibi suis verbis jussit adscrre, scripturus, ipse si per occupationes licuisset.
POlitica tua, vir clarissime, dono a te missa nondum vidi: videbo suo tempore. Ea avide exspecto auctoris nomine, addo et argumenti. Filum autem quidni me delectet? subtile, elegans, mirabile: ut uno verbo dicam, scitamentum Lipsii Nihil moror hebes judicium vulgi, cui non sapit palatus. Mihi non potest optime non sapere, quod tua illa ars effecerit. sive autem huic scriptionum generi operam dare statueris, sive ad castra illa Critica revolare, et bonos autores ab injuria antecedentium seculorum vindicare, utilem operam, ut adhuc fecisti, scio, navaturus es. Quam ad rem si quid mea hortatio potest, equidem collaturus essem, nisi te studiosissimum esse harum Musarum alumnum cernerem. Epistolas, quas quando sis daturus publico, tu pro tua prudentia optime omnium judicaturus es. Vides quid expetatur: quid expediat tenes. Ego in hoc genere facile judicio tuo acquiescam: nec temere auctor et hortator fuero, ut ea lucem videant in hoc tempore, quae vel tenuissimam offensionis nebulam sunt oblatura. De rebus Gallicis quid decam? Jam certa est epitasis nefario illo
POlitissima tua Politica, vir doctissime, accepi grato animo, perlegi lubentissimo. Gratias habeo quam possum maximas, cum mea ipsius causa, quem haec instituta et scripta plus juvant, quam ventosae multorum chartae, tum vero publica. Non sum nescius multorum judiciis hanc scriptionis formam aliter sapere, quam palato meo: qui non se aut sua, sed aliena quaevis suo modulo ac pede metiri solent. Rustici homines et illiberali fronte, quibus ne sponsae quidem placiturae sunt suae, nisi eas moliti sint, et sua manu curaverint. Haec non sine causa ad te, vir doctissime, placuit scribere, qui interdum horridulas barbatulorum juvenum et
JUdiciorum, quae alii de aliis soliti sunt facere, vir clarissime, duo esse genera non ignoras: unum morosum, asperum, triste: alterum leve, et suaviter a viro bono ridendum magis (etsi ad tempus obtinet) quam graviter extimescendum. Hoc qui utuntur vulgo, discunt experientia sapere: illud qui adhibent, vix discunt, quia sibi plus videntur sapere. Politica a te scribi scio, non Theologica: haec cum Politicis conjungi non peto scriptis: sed hominibus tamen, etiam Junius vero, sive ingenio, sive blandiendi studio, et quia Lipsii, qui multum poterat, suffragatione sperabat Leidam se vocatum iri, mitius de eo sentit, et post ejurata sacra nostra, ei adulari non desiit, ut ex sequentibus apparet, in quibus ne verbo quidem eum objurgat; quod jure aliquis mirari posset.
SOllenne literaum exspecto a te, doctissime Lipsi: nondum accepi, quia me domi adversissima uxoris valetudo continet dolentem, et mea ex parte. Nolui tamen committere, ut abeuntes hinc vestrates sine mea manu discederent. Et si quae significatio manus? nisi quod eo ipso recreatur amici mens, quod videt amici manum. Sed quid illa Christmanni? num terret Lipsium? O hominem pertinacem! quem ego et Melissus ante istam fatuam velitationem deterruimus, et salibus etiam condivimus, ut saperet, si unquam vellet sapere. Ego vero consulentibus respondeo, nescire eum Latine, qui sic literas tuas intelligat. Mentior: nam melius literas intellexit Lipsii, quam Lipsius, quia se nescivit ipse: quo durior concursus futurus est. Indignum facinus eo homine, qui videri vult: indignum loco: indignum Academia. Sed quid agas? etiam salpas ferunt Academiae, quae VIX unquam, nisi ferula emendantur. Contemne, amabo te, et in tenebris sine quiescere illud nomen, quod tua manu ambit lucem. Sed de me, mi Lipsi, cur ista scribis? vellem non factum: magno redimerem: graves mihi causae. Inprimis vero, quod me nescio quo fato meo celebrat illius fatuitas, et invidiosum efficit. Iste enim sexcenta ora obvertit ad tuam illam epistolam, quae nihil de me unquam cogitassent: plura non addam. Mea causa rogo abstineas, etiamque, si potes, abstergeas: ne forte illud historicorum audias, amori, odio, gratiae, invidiae apud viventes dari, quod post cineres elidit veritas. Sed ne plane Dousae scriberem, nondum fueram confirmatus opus absolutum fore: nunc vero, si non est molestum, exemplum alterum a me curabis tradi, et salutem dici. Vale. Raptim. Heidelberga die Sabbathi VI. Kal. Mart. 1591.
QUum ineunte superiore anno, vir clarissime, de tuo in Germaniam adventu cognovisiem, gratulabar mihi ex animo speratum amplexum et optatissiman communicationem tuam. Neque vero, dum Francofurti esses, fuissem commissurus, ut eo fructu jucundissimo carerem exspectationis meae, nisi me gravis Dei manus, pressa et oppressa suavissima uxore mea, tenuisset, acerbissimumque moerorem importasset. Curavi tamen offerri domicilium meum; et puto oblatum, si forte (ut cupiebamus) animus esset transire ad nos. Hoc officii speravi ab humanitate tua: hoc commodum optavi cum utriusque nostrûm, tum communi causa. Nam et fructuosam jucundamque inter nos fore confidebam itudiorum communicationem, quem fructum in rebus humanis statuo amplissimum: et sperabam fore ut tuus ille animus, qui mihi semper lenitatem spirare visus est, cum meo conjunctus aliquid ad pacem publicam procurandam et restinguenda incendia moliretur. Quid enim aut tibi viro humanissimo acerbius, aut mihi, quam videre omnia ruentia, et omnes per omnia ad suam ipsorum perniciem et alienam praecipites dari, quamvis per religionem de pietate, per naturam de humanitate, per utramque de charitate institutos? Si liceret, apud te de te conquesturus essem. Sed vide quid amplius fecerim, ut amicam meam apud te querimoniam adaugeam. Annus est, quum Leodium veni: percunctatus sum apud eos, quos mihi compellare licuit, de te diligentissime: non potuit assequi diligentia mea triduo toto, ut de commoratione tua aliquid certi cognoscerem. Nunc vero ne meum in te animum mutatum aut minutum putes, quamvis mussantem aliquid amicae querimoniae, ut sinceri amici debent et
SI ut vultus speciesque tua, ita animus et ingenium, et ingenio parta nominis fama mihi ignota esset, Lipsi doctissime; non commisissem ad te scribendo, ut audaciam meam si non reprehendere, saltem mirari posses. Sed cum ex scriptis quidem tuis eruditionem admirabilem et ingenii acumen summum, quod me in tui amorem rapuit, didicissem, huic autem comitatem et humanitatem non posse non adhaerere facile praesumerem: non putavi rem a literatorum consuetudine alienam me facturum, si literis ad tuam amicitiam viam affectarem. Nihil enim humanius est, quam ut artium et disciplinarum ipsarum, ita et eorum hominum, qui illas profitentur, esse cognationem et vinculum aliquod. Tu, Lipsi, ita elegantiorem literaturam et humanitatis studia colis, ut interim a Jure nostro prorsus non sis alienus. Ego rursus, cum me vitae genus et functio mea severissimis studiis totum fere occupet, illa ipsa tamen elegantiae studia et optimos vetustatis authores negligere minime soleo, sed quidquid a fori aulaeque negociis datur ocii, ita illis liberaliter impendo, ut adolescentiam ante omnem impenderam. Quod et aliqua ex parte tibi testabuntur scripta haec mea, in quibus cum de illa de Fama publica.Jacobi Cujacii, magistri mei, institutionem melius redoleant, amicumque literis bonis et antiquitatis elegantiae ingenium apertius demonstrent. In quibus cum et tua scripta allegassem (dabis id pro coalito candore tuo communibus studiis) capite praesertim 9. et 21. lib. 11. putavi me rem non adeo ingratam tibi facturum, si ad te ejus libelli exemplum mitterem, cum praesertim bibliopola Antverpiensis in eo deferendo non difficilem suam operam polliceretur. Quod exiguum et vere nihili munusculum ut boni consulas, meque in tuam amicitiam recipias, et de me hoc tibi polliceare, si quid tibi a me gratum accidere possit, id me non studiose minus quam libenter facturum, atque etiam si quando vacat, ut tria verba rescribere velis, te etiam atque etiam rogo. Et hoc etiam publico nomine peto, ut Politica tua, quorum mihi mentione facta bibliopola ille immensum desiderium excitavit, edere matures. Vale, vir omnium doctissime. Dat. Francofurti ad Moenum Nundinis. Anno Jesu Christi MDLXXXVIII.
QUam jucundum et exoptatum mihi fuerit, Clarissime Lipsi, aspectu et alloquio tuo frui, imo et favore benevolentiaque tua beari: verbis explicari non potest. Utinam autem et locus occasioque detur, meum in te studium et observantiam tibi comprobandi, et facultas viresque suppeterent, gratum aliquod re ipsa officium tibi praestandi. Nunc quod primum prae manu fuit, feci. Ammiani Marcellini exemplar ab Henrico Stephano editum, tribus tamen primis foliis mutilum, nactus; de meo libro varias lectiones in id exscripsi, quod per Colvium nostrum accipies. Contulerat olim Claudius Fauchetus (nisi fallor) Consiliarius Regius Parisiis, Lugdunensem editionem cum manuscripto quodam, invento in nescio cujus Monasterii bibliotheca, et variationes margini adnotarat. Eum librum deinde Gothofredo nostro, cognato suo, donavit: is Antonio Fajo, Theologo Genevensi, a quo ego precario accepi, ut variationes exscriberem. Eas quibusdam locis bonas et ad rem facientes inveni, quibusdam vanas et nullius rei; verba aliquando compluscula et versus integros plures, quam in editione vulgata extent: sed quibusdam locis confusa, mutila, e quibus sensus nullus sine alterius exemplaris scripti ope (quod quidem vix sperandum est) erui possit. Qualia qualia sint, omnia, nullo discrimine, optima fide enotare, et liberam rem illibatamque tuo acerrimo judicio relinquere volui. Conjecturas etiam quasdam meas, (nota f. quae forte significat, notatas) et notas alias eadem opera adjeci, studii saltem mei, quia non ingenii nec judicii, tibi probandi ergo. Quae tu boni consules, optime et eruditissime Lipsi, donec in graviori aliqua re gratius tibi a me obsequium praestari possit. Epigramma leviculum in Commentarium tuum de Magnitudine Romana adjicere vilum est: nec enim credi potest, quanto ejus operis desiderio ardeam. neque. etiam finem modumque orandi tui faciam, donec editionem tam praeclari libri seu exorem, seu importunitate extorqueam. Tu autem jam valetudinis tuae satage, corpusculumque curare et reficere memineris. Lymphae acidulae ut et tuo palato gratissimae, et stomacho membrisque omnibus saluberrimae sint; ut aura et rus Sualpachianum, et tota ista rusticatio tibi quam optime et ex animi tui nostrique omnium sententia cedant, quo salvus alacerque ad nos huc venire et amicos invisere possis, ex animo precor, et voveo:
******
Vale, decus et praesidium nostrum. et me ama. Datum raptim, (jam enim
Palavicinus, et cum eo Colius noster abiturus) Heybelbergae 14. die Aprilis Anno Jesu Christi 1591.
HOspes quidem novus ad te Q. Sept. Florens Christianus, Christiano secura sponsio Barn. Brissonius et Nic. Sudorius praesides; Cl. Puteanus et Ren. Pinceus, Senatores. Jo. Pelerinus, Nic. Gulonius, Jo. Passertius, collegae mei, omnes
ODivum Lucam etiamnum medicum fata in fastos mutare cogitarim, hîc, Nec tantum induerint fastis nova secula crimen. quasu tanti viri jactura quandam
Dilatum hoc Ren. Pincaei, et tui, nostrique jam, De Rupe literis. haec tuae Scholae gemma, nostram etiam frequentat et ornat. Iterum vale,
EGo vero tua in Statium nec fama acceperam, adeo re non fruitus et inspectione. Nunc factum tua comitate, sed sic ut inspexerim tantum. Qui enim dedit, subito abiturus, hanc velut liberatoriam tabellam et fidei suae Notis, judicare nondum licet: nisi hoc, in ipsa illa scriptione vivum et vegetum aliquid in te, praequam reliquorum flacentibus scriptis, adnotasse. Vidi et nomen meum amice insertum (gratia esto) ubi de Tholo: sed scriptum hoc a me haud satis commemini, neque inquisitioni est tempus. Sine auctore si dixi, miror, et indictum velim, sive potius inductum. At tu Libanium nobis, ut adsignificas, et plura prome:
Haec epistola legitur in editione Crucei, ad Stat. I. Silv. IV. 100. post notas Morelli Lipsii conjectura prodita est lib. II. Elect. cap. 14. ut Barthius ad eumdem locum notat et refutat.
INterceptae igitur vel redditae tibi non sunt postremae nostrae ad te literae cum fasciculo librorum; ut frustra Portaeus, in olorem Gallicum mutatum, ad te cum salute miserat: et nunc iterum cum eodem munere salutat. Synesii Th. Morantius, Quaestor integerrimus, te plurimum salvere jubet, seque jure beatum praedicat, quod ita sub signis tuis auspiciisque Hieronymum Seguerium, illius Consilii praesidem, tui amantissimum, scribere non graveris. hic Morantio patri et filio, Seguerio et Morello gratissimum feceris; omnesque tibi
O lepidum nuncium! ô beatum! Justum Lipsium, Musarum et Gratiarum ocellum, in vicinia nostra vivere. nam hoc quidem nuncio me beavit Posthius, e Saxonia nuper reversum Argentoratum: de quo equidem mihi, ut debeo, gratulor plurimum. Plane enim spero futurum, ut bona sit occasio sanctioris necessitudinis et amicitiae inter nos mutuo contrahendae: quod unum in optatis hactenus habui maxime. Itaque literula ista animum tuum tentare, et pectus illud suave, quod Musarum concordia jampridem, et trias amicior Charitum sibi delegerunt domicilium perpetuum, experiri quadantenus mihi libuit: Id vero non omnino tibi ingratum futurum confido. Sed ad rem. Iconem tuam antehac mihi communicavit idem, de quo antea scripsi, Posthius: inserendam cum veteris clarorum Germaniae virorum Iconibus in Centuria secunda (nam primam Centuriam anno editam superiore te vidisse existimo) quod ut pace tua fiat, rogo. Elogia, si quae habes de te scripta, ea velim ad me mittas: adjungas his etiam Elogium per te ipsum, qui tibi maxime cognitus es, et vitae tuae actae conscius, filo compositum historico: quo in genere te antiquitatis Rom. peritum admodum valere intelligo: ad instar eorum, quae in pagina ista leguntur; quam specimen operis alterius de claris Italiae et Graeciae viris una mitto, quod jam Basileae sub proelo est. Magni beneficii loco habebo, si hoc a te impetraro. Posthii et Melissi Epigrammata de te scripta mecum retineo. Caeterum de me polliceri debes omnia, quaecunque ad laudem et dignitatem tuam pertinere videbuntur: quae si omittam, hominem me esse non putem. Vale. Argentorati. Idib. Octobr. MDXIIC.
De Eodem Anagrammatismus.
MUltae sunt caussae, Juste Lipsi, (Lipsi, inquam, vere Magne atque Illustris) cur in tuam me amicitiam insinuare jampridem gestierim; multae, cur non sim ausus. Cupiditatem excitabant maxime aureoli illi tui libelli, admirabiles elegantis ingenii lepores, et doctrinam sapientis animi reconditam spirantes; augebant amici tui ad nos Augustae Caesaris Bibliothecae, cui sum praefectus, visendae caussa venientes, nuper Cornelius Werdenburgius Ultrajectinus, nuperrime Jacobus Thisius Antverpiensis, et anno Maecenas ille noster Hieronymus Beck a Leopolstorf, Marci filius, fuit Consiliarius Caesaris Camerae aulicae, variis itineribus per Orientem Illustris. cui obtulit Jo. Leunclavius Annales suos Sultanorum Othmanidarum, quos Bibliothecae Imperatoriae redux ex Oriente Beckius donaverat, et cujus copiam Leunclavio fecit Blotius: an fuerit ejus Avus, an alia generis proximitate conjunctus, Leonardus Beck a Beckenstain Caroli V. consiliarius, cui Gesnerus Bibliothecam suam dedicavit, nescio.Hieronymus Beck, liber Baro, Leopolstorfii Dominus. Inflammabant alii quamplurimi; ut jam totus arderem tui studio, tui amore, tui admiratione. Sed infelix Corydon, mihi displicebam ipse, nec quid sperarem habebam. Litteris te provocarem? quibus? indoctis, incultis, inconditis? non decuit: muneribus delinirem? non licuit. Tandem tamen haesitantem instantemque hisce diebus impulerunt duo illi, quos modo memoravi, Werdenburgius et Thisius, docti ambo juvenes, ambo amantissimi tui, ambo etiam nescio qua de caussa itudiosi mei: quorum ille hospitio et mensa utitur mea, hic in Italiam cogitat. Hi inquam timiditatem desperationemque increpantes meam, autores, ut hasce ad te litteras dare auderem exstitere. Si igitur pecco, peccatum autores luant. Quid autem tu tandem tibi vis, inquies, quid hisce verborum ambagibus opus? Dicam. et quo tendam paucis expediam. Recipe, oro te, humanissime Lipsi, me tui studio et amore flagrantem in eorum numerum, a quibus te et vere amari et singulari coli affectu cupias. Sic te ament Gratiae, sic te Deus nobis et Reipub. litterariae diu incolumem conservet. Prolixior nunc esse nolo: nam si preces locum apud te invenerint
NOn possum verbis ullis exprimere, quam gratam mihi rem fecerit Vir optimus et integerrimus Abrahamus Ortelius noster, qui ante dies non multos ad me misit imaginem vultus tui, expressam ab elegantissimo Golzio: quae nunc est ornamentum musaei mei admodum illustre, et vel primo loco conspicitur inter effigies alias virorum eorum, quos credo non invitus cerneres tibi latus claudere. Ad hanc voluptatem, quam ex Icone faciei tuae percepi, accessit gaudium aliud, quo sum mirifice delibutus, cum idem humanissimus Ortelius non dubitavit mecum communicare particulam literarum abs te scriptarum, in qua non amanter modo, sed etiam honorifice facis mentionem nominis mei: teque tua erga me singulari benevolentia amicissime testaris. Ignosces igitur, et veniam dabis mihi, si gratias agere tibi non dubitavi hac epistola mea, minime quidem illa digna, quae ad politissimas manus tuas perveniat: sed quam tamen spero vel eo nomine recipere non recusabis, quod pignus sit meae erga te aetemae et quidem sincerae, constantis, et optimae voluntatis, conjunctae cum singulari fide et observantia: De qua nolo plus verborum facere cum certus sim, et persuasissimum habeam, te in animo meo tui observantissimo et studiosissimo suaviter acquiescere. Idque ut perpetuo facias per Constantiam tuam magnopere te rogatum cupio. Superiore mense Dudithium amisimus: summum virum, tui summe amantem. Is cum vesperi circa horam quintam male valere coepisset, priusquam sexta audiretur, vivere desiit. Affirmo tibi, candidissime Lipsi, datam huic viro Ortelium. Non credis quantis is votis ubique exposcatur. Deus te servet, ut et Thraseam istum et alia plura, cum erit vera temporis, quod tu notas, oportunitas, habeamus. Vale feliciter, Lipsi praestantissime, ocelle literarum, et sydus nostri saeculi. Iterum vale: imo semper vale, et ama me, tui summe amantem observantemque. Vratislaviae VI. Martii. 1589.
Praestantissimum Duzam: et ornatissimum Vulcanium amanter et officiose saluto: et vobis omnibus omnia precor optima et optatissima ab aeterno luminum patre. Si quid per otium tibi aliquando ad me libeat: quam beares hoc tui sitientissimum pectus? Cave tamen putes me velle, ut amicorum causa in publicum pecces commodum.
QUod miraberis, deserui Batavos meos, et sum nunc in Leodiensium urbe. Quid ita? inquies. Caussae plures, et graves sunt, sed praecipue valetudo et quietis studium: quod utrumque in eo loco vix mihi fuit. Homines ipsi in me amici, fateor, et magna amicitia certatim me coluerunt. sed longius nos prospicimus, et pii prudentesque viri, credo, nolunt nos illic esse: dissidia et civilia haec bella nosti; cur iis involvar, et probantis speciem praebeam in iis etiam, quae non approbo? haec et plura nos moverunt, quae sermone tibi potius (quid enim te celem, mi Monavi, cujus candorem et amorem affatim novi) sermone, inquam, aperuerim, quam stylo. Caeterum in quiete ac secessu nunc sum; inter scripta mea tantum et libellos. E quibus plura edere paramus. sed vellemus exemplo aliorum et reipsa moniti, impetrare prius diploma Caesareum, quod fraudes, sive subitas istas imitationes Typographorum cohiberet. Cui rei cum te idoneum mihi Ortelius noster significasset, et vero persuasisset, ausus sum desiderium meum ad te perferre; tu porro ulterius ad Caesaris aulam, a qua nec loco nimis dissides, et gratiam atque amicos tibi esse confido. Etiam mihi fortasse aliqui illic fautores: sed mihi adhuc ignoti, nec habeo quem auctorem ejus beneficii libentius agnoscam, quam te, mi Monavi. Juva: sed ea lege; si commode potes, si absque magno aliquo molimento: nam si difficultatem res habet, omitto. Adjunxi autem istis libellum, sed levi manu et
DIci non potest, Lipsi praestantissime, quam grata mihi fuerit epistola tua, quam Non. Sextil. ad me dedisti Nam et de statu rerum tuarum libentissime cognovi, quae tanquam in sinum meum effundis: et beneficium me accepisse puto, dum me dignum judicasti, cujus opera in rebus et negotiis tuis curandis utaris. Opto ex animo, ut ista migratio in urbem Leodicum prosit valetudini tuae, et juvet studium quietis, quos quasi fines profectioni tuae statuisse te video. Faxit etiam Deus aeternus, ut ex valetudine tua commodiore, et ex concessa tibi quiete promanent fructus multi et magni ad usus Reip. literariae. De privilegio Caesareo nolim te nimis esse sollicitum. Ita mihi curae futura est, atque cordi haec petitio tua, ut non possim majori fide et diligentia ullam rem meam propriam et privatam agere: Quod tibi certe credere tam fas est, atque dubitare nefas. Neque puto me in hoc, quod fieri cupis, multum laboraturum, cum sciam nomen tuum esse in magno pretio, apud magnos in aula Caesaris viros. Et illi ipsi amici mei, quos appellabo, non tam in mei gratiam facient, quod facturi sunt, quam ut praestantissimi Lipsii nomine aliquid praestare possint, sibi gratulaturi sunt. Et de his quidem hactenus: de quibus etiam plus facerem verborum, si non mallem re ipsa tibi officium probare, quam sermone. De amore et animo erga me tuo, cujus sunt tam multa indicia in amicissimis literis tuis, tantum dolere me tibi fateor, quantum persolvere nunquam potero. Tu mihi saltem affectum istum serva perpetuum; et tibi vicissim de mea erga te sincera fide nullo unquam tempore dubita. Gratum etiam erit, si me interdum vel tuis literis, vel per Ortelium nostrum, feceris certiorem de fructibus otii tui. Ortelius quidem adfirmat, te ante omnia daturum operam Faci historicae: quod opus in manibus tuis fortunet Deus aeternus, fons omnis boni in tota rerum natura. Rogo te, ne patiaris tibi injici remoras ab iis, qui te lacessunt scriptis tuis. Ostende tui animi magnitudinem in istis solo silentio vindicandis. Christmannus certe nulla a te injuria fuit unquam affectus: Nam quae ille arripit ex epistola quadam tua in se dicta, pro iis gratiam potius debebat. Iste autem, qui pro aris et foris Westphalicis contra te pugnat, quibus armis certet, vides. Ne patiaris ab istis cursum tuorum studiorum impediri. Haec pro mea in te fide scribo: quam tibi constaxe volo perpetuam, et probabo
Rerum irrecuperabilium summa felicitas est oblivio. Bene, beate et feliciter vale, Praestantissime Lipsi: et ama me tui longe studiosissimum atque amantissimum. Opto tibi certe ex animo, ut diu sis salvus et incolumis: et adhuc multis modis juves, ornes, et sustentes rem literariam. vix enim credas quot oculi in te respiciant utique. Iterum vale et ama me. Vratislavia XVII. Septemb. 1591.
Ignosce quaeso negligenti et subitae, atque etiam plane ineruditae, et te prorsus indignae, scriptioni meae.
MItto tibi, Clarissime Lipsi, a Cancellario Episcopi Vratislaviensis Wackero nostro scriptas literas, e quibus cognosces, quid effecerimus in negocio fidei nostrae commisso. Diploma Caesareum puto nos habituros propediem. Nec video rationem tutiorem, qua illud ad te curemus, nisi ad futuras Francofurti nundinas: spero me ipsum esse Francofurti futurum propter certa quaedam negocia, quae habeo illic et in vicinia. Si venero, adferam ipse privilegium Caesareum, idque ex mercatu tibi mittam ea via, quam mihi perscripseris. Si ipse non veniam: tamen curabo, ut recte ab amicis accipias. Rogo te majorem in modum, ut tunc ad me scribas: et literas tuas per certos homines cures tradi Joanni Aubrio, haeredi typographiae Wechelianae: Is enim erit hospes meus, si Francofurtum venero, aut curabit negocia mea, ut solet facere omni tempore, si emansero. Ei mandabo, ut fasciculum, quem a me accipiet tibi curandum, iis tradat, quos tu ei nominaveris. Habes in aula Caesaris e praecipuis viris amicos singulares: et inter alios illustrem virum D. Jacobum Curtium, qui nunc tenet locum Vicecancellarii, ut nominant, imperialis, omni doctrina et virtute praestantissimum. Is amantissimus est Q. Curtii, legitque autorem illum diligenter et versat frequenter. Putant amici te facturum ei rem gratissimam, si Curtium historicum, quem inter alios nominasti in tuo supplice libello, cum eum aditurus es, ipse dedicabis. Imago tua, quam Wackerus dedit ei, cujus nunc literas tibi mittit, mea fuit. A te aliam peto, sed ea lege (id enim posco laboris mei praemium) ut cures eam coloribus illustrari, et faciei tuae, quam similimam reddi. Volo enim illam collocare inter alias, quae musaeum meum exornant, summorum et virorum et amicorum imagines. Non possum nunc plura: Bene vale, mi clarissime et
PRaestantissime Lipsi: decus et sidus literatorum seculique nostri. Redditae mihi sunt epistolae tuae, quas III. Id. Mart. ad nundinas istas misisti. Accepi etiam illas, Monavio graviter tulit, et saepe queritur. vide Ibid. Epist 100. ad Ortelium, ubi in posterum se stilum et manum coercere velle scribit.Aubrius hospes meus ostendit mihi viam, qua et ad ipsum curare possum diploma, et ipse ad te, quem amat, colit, et observat unice. ait, se beatum futurum, si quid aliquando possit exprimere typis suis, quod sit abs te
Domanicae, placuit magnopere iis omnibus, qui illam viderunt. misi quoque illius exemplar ad eum ipsum locum, in quo nata est Apologia: atque adeo in ipsam Caesaris aulam. Rescribam tibi et de illa et de altera, quam adhuc desidero, ubi me Deus meus reddiderit meis in patria mea: ad quam paro abitum, si Deus volet, post biduum. Fui superiori septimana Heidelbergae, et amanter sum acceptus a multis doctis viris, amicis meis veteribus, inter quos etiam Melissam nostrum nomino, cum quo mihi de te multus sermo. Clementissimum etiam sese mihi praebuit ipse Illustrissimus Elector Palatinus. vivit hîc mecum Leunclavius, vivit etiam Sylburgius: qui te ambo salutant diligenter, amanter et officiose. Pro icone vultus tui maximas ago gratias. Omnes, qui viderunt, dicunt, se ipsissimum Lipsium videre. Literas, et quae ad Wackerum nostrum spectant coram ei dabo in manus, Deo dante, cum domum rediero. Quaeso te, praestantissime Lipsi, ut in optimam partem accipere velis moram non longi temporis futuram, et quam spero facturam, ut non te poeniteat istius tarditatis; quam oro te cuique potius rei, quam mihi tribuas et adscribas. Certe quam primum rediero ad meos, erit fere prima cura, ut praestantissimo et mei supra quam mereor, amantissimo Lipsio serviam, et ejus desiderium impleam. Quocunque tempore te contuleris, ad thermas Schwalbacenses, optabo ex animo ut illae prosint vitae et valetudini tuae. Locutus sum cum aliquot amicis, qui mire praedicant thermarum illarum seu fontium potius salubritatem. Ortelius misit mihi inscriptionem Theatri: quae tantopere placuit mihi et amicis aliis, ut satis mirari non potuerimus. Dicam uno verbo et dicam sincere et vere prorsus ex animi mei sententia: est illa plane divina, et singulis vocibus inest, quod oraculum dici queat. Est igitur munus Ortelii carum et preciosum per se, propter tuam hanc inscriptionem longe carissimum et preciosissimum. Quando vero; quando gratus ero? Habe tibi proprium hunc animum, mi Lipsi, et istud Senecae tui cogita. Quid tam est grati animi, quam nullo modo sibi satisfacere, et ne quidem ad spem referendae gratiae accedere. Bene vale; Praestantissime Lipsi, amicissime simul atque observandissime Lipsi: et quam primum Aubrio significa, quid facere ex animi tui sententia debeat, cum privilegium acceperit: Ad illum enim mittere cogito, nisi aliud tibi videtur: Et sunt occasiones sat commodae ad eum, ut mittere recte possim. Datae subito Francofurti ad Moenum, ipso die Paschatis Cal. Julian. 1592.
TAndem, tandem ad manus meas pervenit Caesareum diploma, quo libris tuis cavetur: Et spero, id esse tale, ut causa non sit, cur morae diuturnioris,
Aubrio nostro, ut ex nundinis Francofurtensibus, si Deus volet, accipias. Equidem moleste ferebam ipse moram: itaque tabellarium peculiarem dimisi ad aulam, et jussi expectare tam diu, donec paratum esset, quod tam diu parturiebant. Hoc etiam officium nostrum patere tibi gratum esse, mi Lipsi, neque aliud abs te expecto, quod cum tibi commodum erit, ut mittas mihi aliquem ex libellis tuis: sive Constantia ea sit, sive Epistolae tuae, sive Politica, aut quid aliud: sive plures ex his libellis compacti in unum, forma tamen minore: et ut tu aliquid proscribas fronti ejus opusculi et voluminis, seu primis illius pagellis: ut propter te atque inprimis propter tuam manum sit carius munus, quo ego tamquam enchiridio utar et domi in musaeo, et foris in curru, aut ubi ero. Scribam plura ex nundinis: et ostendam, quibus imprimis debeas hoc diploma. De Ortelius, et egit, crede ex animi mei sententia. Si vir bonus sum, inscio me et non volente prodiit epistola: si aliquando tibi faciendum videbitur, ut publice ostendas tibi factum dolere illius, qui hoc fecit, quacunque de causa fecerit: rogo te illud etiam ostendas, prodiisse epistolam, me quoque insciente, invito et aegre ferente; unica mea haec culpa est, quod eam ostendi aliis, attamen non multis, iisque non malis neque indoctis: minime omnium iis, quos tibi iniquos scirem. Verum tamen id etiam non eram facturus, nisi tu mihi potestatem illam dedissis, et sponte tua permisisses. Cogitabam ad te nunc mittere exemplum privilegii, quod legeres interea, donec ipsum, ut nominari solet, originale ex mercatu acciperes; sed video me excludi tempore: fiet igitur id alias. Cum diplomate accipies etiam Acidalii, qui nuper edidit Vellejum Paterculum; in quo te saepissime nominat et celebrat. Ipse Acidalius vivit Bononiae: sed liber editus est Patavii. Bene et feliciter vale, praestantissime et mihi preciosissime Lipsi: et responde quaeso, cum has acceperis: Cumque respondebis ostende quid nunc in manibus habeas, quidque nos velis abs te propediem expectare. Iterum iterumque vale
Salutari te volunt amanter et officiose D. Barvicius, qui diploma scripsit, et noster Wackerus, qui una mecum rem ursit magna fide. Wackerus intra spatium trium mensium et filiolam amisit, et uxorem et filium.
ANte paucos dies ad te scripsi, et de privilegio Caesareo, aureis ingenii et judicii tui monumentis tributo, quod ad me perlatum esse significavi. Nunc illud ipsum accipis, hinc missum Aubrio nostro, qui ad te curet ex nundinis. Faxit Deus, ut salvum salvus accipias. Accidit autem percommode, ut sub ipsum mercatorum nostrorum, qui ad Moenanas istas nundinas proficiscuntur, abitum huc venerit noster Wackerus: Eum igitur rogavi, ut et suas tibi scriptas, et quas a Barvicio de te scriptas acceperat, meis adjungere vellet: quod etiam ab ipso, sicut vides, impetravi. Rogo te, praestantissime Lipsi, quam primum ista fuerint ad te perlata, ut mox velis mihi significare: meque sollicitudine, qua interea temporis afficior, liberare. Non possum plura: Festinant nostri et petunt, se dimitti. Tu vale feliciter, et me ama constanter, Tui, dum spes hos reget artus, semper studiosissimum et obsequentissimum futurum. Wackerus me rogavit, ut ego quoque velim mentionem facere Thraseae, operis, non credis quantopere ab omnibus expetiti et exoptati. Ignosce quod hoc scribo: Scio enim, quid tu aliquando ad me: nimirum istud verbum: De Thrasea nequis me moneat oro. Agnosce amorem meum et ei, ut petii, ignosce. Vale perpetuo. Vratislaviae IV. Sept. 1592.
FActum, fuit nescio quo modo, Lipsi clarissime et praestantissime, ut aliquid nubeculae nuper fuerit obductum animo meo, quemadmodum fortassis ab Ortelio, virorum optimo et amicorum integerrimo, de his non nihil, cognovisti. Verum discussit illius quicquid est, et pectus meum plane serenavit epistola tua, quam V. Id. Oct. ad me Lovanio misisti. Cum enim esset humanissime et amabilissime scripta, tuumque erga me amorem mihi quasi in speculo sisteret contemplandum, ipse quoque inde mihi sum redditus atque restitutus. Cave putes me tibi vel iratum fuisse, vel etiam leviter succensuisse (quid enim aut possem aut deberem tanti nominis viro et tanti pretii amico) tantum dolui quosdam amicos esse, qui, sumpta praesertim occasione ex literis tuis ad Ortelium postremum datis, persuadere mihi volebant, Lipsium deinceps mihi non futurum amicum, qui etiam prae se ferat styli ad me usurpandi in posterum silentium: Permovitque me res illa tanto magis, quanto
Ortelium, quem etiam judicem fero totius negocii. Sed haec nunc mittamus: postquam ex hac, cui nunc rescribo, epistola, puriorem affectum tuum agnosco, et lucidiores amoris erga me tui sinceri flammas conspicor, quam mutti putabant. Ea res mihi accidit longe gratissima: et oro te, Celeberrime Lipsi mi, cum hoc dederis humanitati tuae, ut me semel inter tuos recipere dignatus sis, velis hoc etiam tribuere Constantiae meae, ut perpetuo inter eos retineas atque serves: hominem certe tui et amantissimum et studiosissimum, dum spiritus hos reget artus, futurum; quod profecto tibi credere tam fas est, quam dubitare nefas, et de bis quidem hactenus. Caeterum gaudeo tibi tam abunde satisfactum de privilegio; cujus tamen exemplar prius ad te pervenisse miror, quam ipsum diplomatis autographon, quod et accurate munieram, et meas atque aliorum ad te scriptas literas, quas certe nolim periisse, ita in id conjeceram, ut voluerim simul ad te omnia pervenire: de qua re anxius sane literas tuas operior, ut quod factum sit, cognoscam planissime. Quod scire cupis, cui debeas potissimum hanc Caesaris benignitatem: de eo facient te certiorem literae Wackeri nostri, et iis inclusae Barvicianae. Rogatus abs te Wackerum nostrum, qui creber est in aula Caes. mihi adscivi: Is porro adortus est Barvicium, qui una cum Curtio, quid velles, Caesari commemorarunt, et ab ejus majestate hoc quod voluisti impetrarunt. Mora quaedam intervenit, fateor. sed non semel excusavit sese nobis de illa Barvicius occupatissimus: et tandem jacturam temporis prorogatione temporis in spacium tanto longius compensavit. Istud tamen velim credas, nisi tantopere institissem ipse, tum apud Wackerum, tum apud Barvicium: ac tandem etiam peculiarem nuncium hac lege dimisissem in aulam, ut prius non rediret, quam adferret privilegium, adhuc intervenisset mora longior. Tu boni consule omnium nostrûm, qui hac in parte operam tibi dedimus (inter quos sane me agnosco minimum, at vero tui tam amautem et observantem quam esse quisque potest) studium et officium, tuae certe doctrinae et virtuti meritissimae debitum. De caeteris ipse videris, cum tempus et locus erit, quid factu sit opus. De libris, quos promittis, ago summas gratias: Laetabor supra quod dici potest, cum accepero. Etiam libentissime legi, quod de libellis tribus de Cruce mox edendis significas, et eos cum editi fuerint, te missurum ad me polliceris. Argumentum vere, ut ais, grave et sanctum: et quod non ab alio auctore tractari debuit, quam ab eo, quo nemo potuit de Constantia scribere gravius et sapientius. Wackerus voluit te moneri de Thrasea: Ego vero illum ablegavi ad epistolam illam, quam olim ad me dedisti in Centuria tua secundâ, 78. publice editam, qua rogas, ne quis roget. Bene, beate feliciterque vale, vige, vive et vire: clarissime et praestantissime Lipsi: et me tui amantissimum atque studiosissimum, quod facis, ama: hoc est amare perge. Salutat te noster Wackerus: qui nunc est nobiscum, creditque tibi redditas quas ad te scripsit D. Episcopus, una cum munusculo: de quo mihi dixit. Salutant te plurimi alii, qui nomen tuum
Ad Ortelium nuper scripsi de duplici concordia, quam edidisse et sibi supposuisse Goldastum Lipsius jactabat. Vide. Car. Scribanii Defensionem Lipsii postumam cap. ult. et quae supta ad Epist. CLVIII. notavimus. ex sequenti tamen epistola patet, non totam fuisse a Goldasto compositam, cum non neget se habuisse illam publice, sed vel exceptam vel surreptam fuisse, prooemia vero ipsi fuisse supposita facile credam.
ABstersam tibi una epistola nostra nubem suspiciunculae, quae animum obsederat, mi Monavi, tua meaque caussa gaudeo. Nam nec te decebat diutius de optimo in te animo meo sequius aliquid arbitrari: nec mihi dolorem dari ex subductione amici, cui cum maxime volo jungi. Enimvero quid illud erat? indignum, in quo tria verba commutentur. Edita epistola, et sine tua culpa, quid si cum aliqua tua? testor Deum, qui me fecit, nec sic indignarer. Non scintilla, sed fulmen aliquod, ut sic dicam, criminis esse debeat, quod nos solvat, Haereamus, mi Monavi, haereamus, et inter tot levia aut infida aevi nostri exempla, simus exemplum prisci. De privilegio respondi nuper. et ipsum primogenium diploma in Ubiis apud Mylium ex mandato nostro haeret: descriptum apud me est, et cum gaudio fateor me legisse. Non satis, sed nimis fecistis, et vicistis plane opinionem et vota nostra. Deus tam mihi facultatem det, quam animum gratum non dicendi, sed habendi. Aula certe Caesaris, atque in primis ille ipse, inhonorata (si quid ab isto stilo tale potest) non abibit, nisi vita mihi ante diem abit. Molimur enim opuscula, quae effecta etiam dare in quiete ista possumus, nisi valetudo aut hostis interpellat. Quamquam et assiduus morsus, etsi me non dejiciunt, tamen manum hanc tardant et abstinent a scribendo, quo autem nostro merito? libere apud te amicum glorior, non fuisse patrum aut nostro aevo, qui minus lacessierit, aut caussam praebuerit impugnandi. Mores et ingenium mihi mitia, et magis dicas, si propius noris. Ergo ideo jacemus? inquies! et ubi constantia? non, nec imbecillitas, sed justa indignatiuncula est. ne quid in tam ingratos? sed vincam. De Jenensi Oratiuncula, quid sit, quid non sit, non possum dicere: non enim vidi. Illud certo possum, neminem mortalium
STrenam me accipere putavi, praestantissime Lipsi, cum literae mihi tuae nuper sunt redditae, quas sub initium hujus anni ad me dedisti, tam graviter simul et amanter scriptas, ut merito nihil mihi potuerit, atque adeo debuerit gratius aut optatius contingere. Et quamquam quas hactenus abs te habui omnes, in rebus carissimis numero, has tamen in primis, quibus nunc rescribo, sic exosculor, ut eas inter
De epistola illa deinceps verbum nullum; ut etiam de oratiuncula, quam tu quidem sic nominas, et de qua sic quidem taciturum me deinceps promitto, ut tamen non velim desinere illis succensere, qui tantum juris sibi sumere non erubuerunt, ut non modo aliena, ipsis tum insciis, tum invitis proferrent, sed etiam ita proferrent, ut ausi fuerint eorum nomen mentiri, praefigendo quasi ab ipsis scriptas dedicatorias. Ortelius
Nicolaus Redingerus, Nicolai postea ad Lipsium literas producemus.Thomae illius B. M. quem novisti, ex fratre nepos; tui longe amantissimus et studiosissimus, et quem velim credas talem esse, ut in hac tota provincia nemo sit, qui illum superet ingenio, doctrina, virtute. Dixi paucis multa: et vere profecto dixi. Ama illum, obsecro, dignum certe, quem ames; et nunquam poenitebit, si amaveris. fuit mecum ante aliquot septimanas juvenis egregius Petrus Bertius, et quem tibi, Dousae et aliis vestris luminibus gratum esse facile dedici ex libro, illis vestris nominibus exornato. Is me, cum hac iter haberet, salutavit: et ego cum illo longum sermonem habui, cujus caput erat Lipsius: de quo ille multa commemorabat. Petebat abiturus, ut suis verbis tibi salutem officii et studii plenissimam nunciare vellem. quod nimirum nunc facio. Ortelius te scribit publice docere Lovanii: hoc est in ea schola, de qua memini Matthaeum Wesenbecium V. Cl. p. m. praeceptorem meum, saepe numero mihi dicere, se non credere esse locum in tota Europa, magis accommodatum Academiae, quam est haec tua civitas. Non possum plura. Scribo enim hoc festinans: quod tu ignosces: et alio tempore literas, si modo poterunt a me tales scribi, accuratiores expectabis. Pro voto, quo filiolum meum persequeris, tantas tibi ago gratias, quantas verbis exprimere non possum: cum ne tu quidem credere queas, quantum fuerit animi mei gaudium, quod in illo excitavit ea pars literarum tuarum, quae agit de filio meo. Scio, scio non in labris tibi natam, sed ex ipso corde tuo profluxisse illam orationem. vicissim Deus tibi et tuis perpetuo tum benedicat, tum etiam benefaciat. Vale, mi praestantissime et magno ac multo merito tuo perpetuum mihi colende Lipsi. IX. Febr. 1593. Vratisl.
SAlve plurimum, magne Lipsi, et habeo tibi maximas gratias propter animum et amorem erga me tuum, qui non voluit te prius abire, cum nuper esses Antwerpiae, et pene obruereris salutantium interpellationibus, quam deposuisses apud amicissimum nostrum Ortelium literas tuas illinc ad me mittendas. Essem enim non tantum ingratus sed et inhumanus, nisi hoc tuum
Wacherum nuper ex me scire voluit de valetudine et statu rerum tuarum. Respondi ferme eadem, quae nunc invenio in literis tuis. Cruciamur expectatione et desiderio Crucis tuae. Sat illa vero cito, si sat bene, hoc est, si, cum tibi commodum fuerit visum, et in luminis oras prodierit, et tandem etiam ad nos veniet. Acidalium tuas accepisse spero te dudum cognovisse. Me monente scribit nunc quoque. Amo te, mi Lipsi, qui hunc Valentem amas: quem fausto, ut interpretor, omine, nuper adeo Lugdunenses Typographi per errorem nominarunt Vincentium. Vis scire, qualis sit Acidalius: Cogita quaeso te illum ipsum intueri, cum veteris poetae versiculus tibi veniet in mentem: Ingenium, probitas, artemque modestia vincit. Sed de his satis. Audi aliquid minus amicum. Nuper ad me missae sunt Apologiae duae scriptae contra Lipsium: a quo? a quodam apud Saxones Hierophanta, cui nomen ab Ariete, Hermannus Hamelmannus intelligitur, olim Lemgoviensis Pastor, postea superintendens Oldenburgensis, cujus opera editioni paraverat Vir. Amplissimus Ernestus Casimirus Wasserbachius, mihi olim dulcissima studiorum et vitae societate Ultrajecti conjunctissimus, dum magno Graevio simul operam daremus, sed cujus immatura mors praecidit gaudia nostra, et reipub. literariae, ne alia a docta illa manu acciperemus. prodierunt vero post ejus mortem Lemgoviae A. 1711. praemittitur illis vita Hamelmanni. Inter ejus opera vero t. 11. pag. 1382. legitur Apologia pro illustribus et inclytis Comitibus Altenburgicis, et pro honestis ac industriis Urbis Altenburgiae civibus et totius regionis incolis, contra virulentas Justi Lipsii Calumnias atque in urias. cui Epistola illa ad Monavium ex 11. Cent. Misc. 98. subjicitur. si vixisset Amicus ille noster egregius, pluribus Tomis rerum Westphalicarum auctores nobis protulisset in lucem.Joannis Domanni Osnabrugensis pro Westphalia adversus J. Lipsium Apologeticum, inter alia de Westphalis opuscula, editum etiam a Johanne Goes Westphalo Helmst. 1668. et additum etiam Hamelmanni operibus.Domanum audio aliquid respondere voluisse ad Epistolam illam nostram: (sic enim tuam voco, quae ad me scripta est) idque nomini meo dicare. Quidam cordati eum sunt ab hoc proposito dehortati et auditurus eos videtur. Ignosce quod tales nugas tibi adfero. Bucretius noster, et affinis meus Redingerus, lumen patriae meae, te amantissime et officiosissime salutant, et post Crucem Faci lucem precantur. Bene vale, Clarissime et praestantissime Lipsi: et conserva mihi (quod certe facis) tuum erga me amorem; neque dubita de meo in te sincero et puro affectu, quem utinam tandem liceat tibi reipsa declarare. Barwicius per Wacherum te jubet officiose et amanter salutari. Iterum iterumque vale, Celeberrime
Adhuc per Dei gratiam experior vim votorum tuorum: cum optabas, ut esset mihi vitalis filiolus meus Fredericus. Vivit enim, viget et valet. Deus, qui dedit, servet: et aliquando sibi servire faciat, ipse faciat. Cum dabitur occasio, valde te rogo, ut meo nomine diligentissime salutes Nobilissimos Dousas, patrem et filium. Opto eis omnia optima et optatissima: et cupio ipsis esse commendatissimus.
En Crucem nostram, quam exspectare te scribis, mi Monavi. Aliquid magnum, elaboratum fortasse? Ignosce errorem, nihil est tale. Collegimus aliquid pro ritu antiquo ejus supplicii, nec ultra libido mihi ire. Alioquin designaveram seorsim libellum de Cruce interna: sed parum assurgimus in hoc aevo. nunc milito, et ad Facem meam pergo. Valentem nostrum ex Italia rediisse volupe mihi fuit. scio nihil aut parum ibi esse, non dicam pro veteri, sed nupera Italia, et tractus ille orbis elanguescit. Ipse Valens (non te fallam augur) gemmula erit Germaniae vestrae, vivat modo. salus mihi ab affine tuo Redingero immane quantum grata. Amo gentem et ipsum, ob ea, quae praedicas, nec celabis eum hunc affectum. Ernestus Austriacus apud nos est, diu expetitus, quo successu dies revelabit. Laudes ejus audio, et de moribus ejus omnia bona, quae res me quidem implet bonae spei. Etsi video magnos reges magna quaedam moliri, et ideo tarda. ac vereor, ne nos interea in fumo isto ac flamma. de Ariete isto quod nuntias e Westphalia; esto, arietet. Excepi alios ictus et stabo. Hoc videant, ne semel melancholiam istam moveant, et incalescat, in quem finem? non ut pugnet, sed ut ludat. Ad Satyram tandem me adigent isti homines, quibus nec publica judicia, nec meus pudor ponit modum. sed nihil affirmo. Ursulus quem non movit, vereor ut ab Ariete excitetur. Tu vale, mi Monavi. Lovan. Non. Febr. CICICXCIV.
VIr Clariss grave mihi aut intempestivum nunquam est a te appellari, semel mihi hoc crede, ut Lutetia in Gallia, sic Vratislavia in Germania
Rhodomanno carmen accepi, et Henrici Stephani scriptis non audivi solum, sed vidi. Quid ille vir meditatur sententiam de Stilo ferre? usurpat, quod nemo detulit, et ubicunque bonus, hîc non sit in suo ludo. eloquentia non ejus, non ipse eam respexit; nisi si quicunque Latine aliquid, et non vulgarie pangit, vindicat sibi et asserit eam Divam. Heu quam longe est? nec equidem negaverim quosdam esse, qui morose et stulte me imitantur ex istis adolescentibus. jamdiu indignor. Sed quae hîc mea culpa est? non magis quam Sallustii; quem Aruntius aliquis varo pede per vestigia omnia secutus, quod alius peccat, alius luat Sua cuique a se laus aut culpa esto. De militia nostra jam excuduntur, et reliqua sequentur Historicae facis. Ea initium est, et fores pandit. Wacherum apud vos aestimo et amo: quid ille in meam crucem? videre non licet! si tale est, mitte. explere aliquid in meis, aut mutare etiam per ipsum et per alios possim; nee id nescio, et pro beneficio habeam, si quis praestet. Westfali sileant, per me non excitandi: nec ego per eos, ut maxime latrent. Pacem apud vos quoque turbari doleo. si nondum re, metu tamen propinquioris hostis. hostis non metuendus sit, Christianis inter se pax sit. de qua multus hîc jam sermo: sed meo animo non nisi sermo. videbimus. si firma ea esset, animo et corpore exciter, et fortasse vel impetum capiam Germaniam semel cursim regustandi, et vos videndi. Amicos illic saluto, Wacherum, Acidalium, alios: et inter primos Redigerum. Lovanii postridie Natalem Dominicum. 1594.
GRavissima et gratissima tua epistola, quam postridie Natal. domini scripsisti, tam mihi grata fuit, ut non possim ullis verbis exprimere, quantas secum commoditates attulerit. Venit enim plane in tempore. Amiseram, carissime Lipsi, Vir praestantissime; sororem meam unicam, unice charam: et postremam stirpis meae foeminam: At non tam propter sanguinis conjunctionem moleste ferebam, quod ea essem orbatus: sed etiam cruciabar cogitatione virtutum, quae in illa fuerunt praeter sexum. Ecce in hoc luctu meo acerbissimo, adest mihi epistola tua Rhodomannum misi tuum carmen, et nunc ago illius nomine gratias maximas amabilissimae humanitati tuae: aget paulo post ipse quoque verbis suis. De Corona tuum gravissimum judicium probo: Quin hoc audi, quod auribus tuis credo. fiebat aliquando illius hominis mentio, cum una loqueremur Josephus Scaliger et ego; nescio fiebat quomodo, ut Scaliger commotior de illo, qui contra te scriptiones molitur, haec verba diceret, quorum saepe ridens soleo recordari. Tantum, dicebat, iste homo habet judicii, quantum est cerebri in meo calceo. Et profecto sic mihi videor hominem novisse, cum quo vixi saepius. Scribat quod volet, pro te, vel contra te, contra Mimos vel Momos; bellum ei erit cum impavido, et quem non ferient ruinae, futurum. Ita sentio, ita credo. Wacherus ante paucos dies nuptias celebravit secundas: petiit sibi non nihil indulgeri, et mox ad officium se reversurum ait. Tum etiam mittet, quas ego ad te, notas cruciferas. Gaudentes legimus, quae de Militia tua scribis. precamur felices successus tam faustis coeptis. Parodiam ante aliquot septimanas misimus ad nostrum Ortelium, quam vidisse, et in eo amorem erga te nostrum (autor ego tamen non sum: sed quis sit ex libello meo, Acidalius migravit ex hac urbe, et vivit cum Wachero, apud Episcopum nostrum. Salutem iis omnibus tuo nomine nunciavi plurimam: Nunc ipse etiam te iubeo valere, mi praestantissime Lipsi, et majorem in modum abs te contendo, ut mihi veniam dare velis, si forte stylus meus imitetur fortunam scribentis. Non possum me alium in hoc dolore meo gerere, quam me status, et affectus meus fingit. Bene et feliciter vale, et me ama, tui certe amantissimum et studiosissimum dum vivam. Datum XIV. Febr. 1595. Vratislaviae.
Juste Lipsi, me non modo in cultum admirationemque rapuit nominis Tui: Verum etiam in scribendo audacem, et
Lipsium ac Douzam, quorum scriptis politissimis omnem veterem eluimus barbariem, ut jam Tacitum ac Varronem, addo Plautum, Romanis amplius non invideamus. Itaque cum ferme decennium peregrinationibus transmisissem, quo tempore cum multis Anglis, Italis, Gallis, Belgis vixi familiarissime, unius me istius poenitet, unicum ob bella Belgium (quod mihi fuisset futurum instar omnium, ex sententia magni illius Busbequii) et in eo unicum illum Lipsium, Literatorum hoc seculo Herculem, videre mihi non licuisse. Testes harum querelarum hae sint literae, meaeque in te voluntatis, eliciendi amoris tui primitiae. Quid in autoribus repurgandis praestiteris, si haec aetas parum curat, postera aliquando loquetur. Utinam autem experiantur operam ac opem tuam Medici nostri, qui et ipsi tot pene vulnera, quot verba habent. Primum enim divina Hippocratis brevitas in multis interpretationibus aut confuse et perplexe diducta, aut a varis ingeniis alio detorta est. Galeni autem laxitas Asiatica, quotnam Commentariis foede est depravata? ut jam de varietate lectionis tot libri scripti Galenum ipsum mole sua ferme superent. De Arabibus quid? nisi illud:
Unus ex Latinis restabat Celsus. Qui licet tempore et sermonis puritate esset proximus: tamen virginitatis jacturam tulit a foedis stupratoribus, ut jam nimis vera sit querela Plinii: Alienis pedibus ambulamus, alienis oculis agnoscimus, aliena memoria salutamus, aliena vivimus opera. In hujus Pandectis, quaeso, ista vide, meque tuo juva judicio. lib. XXIX. cap. 1. Ne avaritiam quidem arguam, rapacesque nundinas pendentibus fatis, et dolorum indicaturam, ac mortis arram, aut arcana praecepta. Quid, malum, Indicatura dolorum? quid arra mortis? Ego salutis indicaturam et vitae arram intelligo. Quaerit aeger ex Medico: Quanti salutem indicas? Quanti me curas? Is enim mos Veteribus, ut non rogarent Medicos, sed conducerent. Dimidio igitur mercedis, quae convenit, soluto, reliquum non nisi homine restituto debebatur. Quare dolorum Indicaturam praeter expectationem dixit Plinius. Nam de sanitare inter aegrum et Medicum convenit, non de doloribus. Sic mortis arram dixit pro arra vitae. Precii enim dimidium quod initio solvebatur, nonne arra erat vitae? An arcanum praeceptum habebant inter se Agyrtae illi carnifices Medici: Dolores potius leniendos quam tollendos, ut aegri suspensa, non certa salus esset. Nam Medicus, qui morbum protrahit, ut quaestum faciat, non sanitatem, sed morbum indicat. An idem sentiendum de Mortis arra? Medico enim de mercede paciscenti
Lipsi, respicio, et ad tribunal tuum provoco. Si quid ad mecuratum voles, mitte Melisso nostro, et Vale. Idib. Martiis Anno S. Octuagesimo nono. Ex Colonia Ursina ad Saevum urbe Septemvirali Brandeburgica.
LIteras Tuas probe ad me curavit Melissus noster, cui pro tanto officio gratiam continenter habeo. Sed audi, Vir Clarissime, has ipsas literas viderunt apud me multi magni Viri, ac tantam tuam humanitatem tacite sunt admirati, qua primas mihi amicitiae fores aperuisti. Inter hos legit eas Princeps Christianus Anhaltinus, mihique de nova Amici prudentissimi accessione est gratulatus, cui ego Politica Tua donaveram cum hac Epigraphe:
Sed ecce. Miseram easdem legendas Samueli Reinharto, homini literatissimo, Marchionum nostrorum Juniorum praeceptori, meo amicissimo; Is eas remisit capsulae inclusas argenteae, cui sic illusi.
Vides, quantos nobis labores imposueris unica illa Epistola Tua, certe Herculeos. Euge, Lipsi, fac ut literis Tuis denuo fruamur. Si miseris MELISSO nostro, is recta ad me curabit. Sed ubi ubi illa Tua DE INSTITUTIONE PRINCIPIS commenta? Ecquando exolves promissa? Exspectat una mecum Princeps ille Anhaltinus operam Tuam; amabo fac ne frustra. Cura ut deleatur nomen tuum, NE QUID DEBEAS. Monodiam meam, quam mitto, tui facio Judicii. Vale, Vir Clarissime, Domine et amice carissime. Coloniae Ursinae XI. Kal. Octob. A. LXXXX.
IGnotus ignotum compello, mi Lipsi, non ex officio fortassis, certe ex amore. Nam quum puer eruditissima tua scripta semper suspexerim, ita cum aetate judiciique auctu, idem hic mihi sensus adauctus, nihil ut iis suavius; nihil proinde uno te carius mihi esse ducam. Testis mihi Schottus, testis Egmundus, testes ceteri, qui hîc Philolipsii. Et quid mirum, Belgam Belgicae ocellum in oculis ferre, quum Hispani ipsi meros jam passim Lipsii amores spirent? Covarruvias, Griatius, Brocensis, Ruisius; omnes jure musico illi vestro albo adnumerandi. Gaude igitur, mi Lipsi, vivus vidensque ingenii tui famaeque bono; hocque Hieronymo Columna ad Ennium prolatum. Vid. Heinsii notas ad Halieutic. princ.
PRaeter ceteras, quae mihi plurimae, legitimaeque in patriam, totos XVI. annos, temporum injuria, non visam redeundi sunt causae, hanc pene dixeram primam; certe inter primas habeo, te talem virum; cujusque politissimum ingenium, ex scriptis, semper sum admiratus, videndi, et, si patiaris, amplectendi. Atque utinam spissus hic, spurcusque belli turbo, qui tantae calamitati Belgicam nostram hactenus involvit, ab eo, qui Schottum nostrum et Covarruviam dabo. a quorum Covarruviae repperi. quas huic Epistolae subjungere visum fuit. de Graecis Senecae vide supr. Epist. XCII. et Gronov. ad Heins. CLXXVI.Covarruvia insuper loca aliquot graeca in Seneca restituta. Sed cum cautione, quam ex altera ipsius ad me epistola cognoscas licet. Si quid rescribere libuerit, ut te facturum omnino non dubito, fasciculus ad ornatiss. V. Joannem Moretum, et per ipsum ad nos recte mitti poterit. Venerabilem virum D. Ariam Montanum ante hebdomadas aliquot febris quartana corripuit, et quamvis malum infra periculum videatur, non possumus tamen non et metuere, cui bene cupimus. hac praesertim aetate corpusculoque et laboribus et victus tenuitate exhausto. Tu vale, doctiss. Lipsi, et ni molestum est proximis adscribe, num libros, quorum autores principiaque subjungam, illic aut alibi graece aut latine editos scias: Ceorgii cujusdam chronicon ab orbe condito usque ad Constantinum magnum. hunc
Glycae nomine edidit Labbaeus A. 1660. et initium operis, ut hîc exhibetur, idem erat in Codice Fontisebraldensi.Glycam existimant. cum ex Curapalate contrarium constet. Conjunctus est cum eodem Theophanius quidam, qui a Constantino hanc scriptionem usque ad Nicephorum Joannis Damasceni duae, una est de Sabbatho Sancto cum hoc principio, Cyrillus Alexandrinus
Sed ego jam prolixior; immo impudentior sum; qui seria tua studia in ipso amicitia nostrae aditu tantum moror. Ignosce, vir praestantissime, culpamque omnem conceptae mihi de tua humanitate opinioni assigna et iterum vale. Madrito prid. idus Septemb. CIC. IC. LXXXXII.
GLycam repertum vehementer gaudeo. occurrebat posse esse apud Higueram, sed fefellit indiculus, quem ejus manu habeo, nec aderat Glycas. eum tibi redditum gratum acceptumque est, et id ego volebam. Uteris arbitratu tuo quandiu voles, itemque ceteris libris, quos a me habes. Historiam Arabicam, Hispanam factam, videbo libentissime, sed vereor, ne non intellexeris quas ego Arabicas interpretationes a te quaesierim binis literis, cum tu mihi nihil ad eas. eae sunt, quas apud Garsam esse ajebas, reliquiae S. Caecilii, eas valde, si fieri potest, desidero, scio autem quam a quibusdam haec arte contenteque habeantur, sed si potec. non aliter. non est res tanti. Graeca Senecae mitti Lipsio valde volo. Edi meo nomine, minime, idque et precario, et si fas est, pro imperio, prohibeo vetoque. sed amabo, vide prius, ne sint edita, ne simus ridiculo. in editione Romana sunt nonnulla. audio esse aliam, vide quaeso pro amicitia, haec prius. et si mittenda Lipsio decreveris, admone, judicet et pro arbitrio suo iis abutatur. Reliqua alias, nunc haec propere. Vale. Toleti, A. D. XVIIII. Kal. Septembr.
FActum bonum! ternae tuae, Covarruviae, Schotto, mihi inscriptae, omnes perlatae, rara hoc tempore felicitate. Ab illis postea; a me nunc responsum accipe. Patriae casum, seu occasum jam potius, quis non doleat, nisi cui nihil dolet? Sed parendum in omnibus, mi Lipsi, seu assentiendum potius, summo illi rerum arbitro; pro certoque tenendum, nihil nisi bonum, a summo illo bono, nobis immitti. Quod ad me attinet, Alexandrum quendam Monachum, de ejus inventione, Latinum fecimus, et Josephum Episcopum Thessalonicensem de laude ejusdem. Si usui fore arbitraris, utrumque mittam, Fabri in Senecam nullus vidi: nec mirum, itineribus Gallicis, terra marique, jam pridem clausis. Principi nostro officium tuum gratum futurum ne dubita. amat enim literas earumque cultores. eisdem ipse non leviter infectus, praeeunte Loaisa. Epistolam tuam pluribus legi: placuit quibusdam. quid? non omnibus inquis? quî possit, mi Lipsi, quum non nisi pauci intelligant? Aliae his labris quaerendae lactucae. De valetudine magni Montani adhuc bene nunciant. Tu quoque vale, et me, quod facturum promittis et spero, ama. Ego serio te colam et observabo. Madrito II. Kal. Febr. CIC IC XCIII.
JUste Lipsi doctiss. has tibi inscriptas, et apertas a Schotto nostro, aperto pectore ad me missas, eodem a me habe. V. C. Covarruvias nihil dum
Portalegrensi Garsia Toletano, Loaisa, aliis. Politica et Constantia non nisi paucis adhuc notae; epistolae minus: quae cetera probantur, quibus visae lectaeque, nisi quod
GRatum mihi vel in litteris videre, atque frui te, gratius esset ipsum et sermonem ingerere spirantem atque amplexum. Cum ita vicini sumus, non equidem despero id fore, atque etiam brevi fore, vel in danda occasione, vel rapienda. Carmen tuum in nobilem victoriam, et re, quam specie majorem, Hulstanam vidi, et ut vidi legi, ut legi laudavi. Paucis et fidis verbis accipe, meo animo probum, et cum mollitie quadam (quod Virgilio tribuunt) grave est. De Principe nostro quod injicis, et quod navis nostra istic haereat, profecto, mi Pantine, non id est, et me semel noris, hac in re nec mutabilem, nec fallacem. Magna ista munera aut ambitiosa, opes, titulos, nec quaerimus, nec si offerantur, magnus apud me usus sit aut fructus. Modestia votorum mihi congenita est, et unius quietis studium, quod non foveri per haec talia scio, sed moveri, aut etiam tolli. Sapientia haec est? non magna, ut mihi videtur. Liberi nulli sunt, mihi quod vivo vivitur, sit quod honeste modesteque eo faciat et satis est, te, Croese, te, Crasse, contemno. Hoc unum est, sed et haec nostra philologia in magno habenda iis locis nec spes, aut opinio mihi fuit. quis finis igitur? bonis malisque ostendere, et velut de tribunali edicere, quis in regem meum, et qua fide essem. feci, mihi satisfeci. navis ista in portu est, nec ad vadum haeret, ut censes, nec scopulus eam fregit. Ista de me breviter. De Schotto et ego jam ex litteris ejus didici, in viam se dedisse, aut dare. salus et felicitas eum ducat. Sed de Seneca manuscripto ejus apud me, quis dixit? Enimvero error est, et fatale, credo, huic libro, ut intelligo, jactari. Ego praeter notas Schotti nihil habui, nec habendi caussa aut cupiditas fuit. Nihil in eam partem meditamur. etsi habeo tamen pleraque haud improba, post omnium animadversiones, quae aut nostra industria, aut manuductione libri, qui apud
Bonav Vulcanium est, extricavimus, cum Schotto ipso, aut cum publico communicanda. At nunc subire hunc conferendi laborem nec voluntas est, nec otium. et hanc lampada alius habeto. Vale, mi Pantine, serio meus. IX. Kal. Octob. CIC IC XCVI.
CEnturiam accepi, gratum munus; eoque gratius quod inter magna illa nomina, etiam meum. verbo dicam, divinxisti me tibi totum. Nam judicium meum quod requiras, caussa non est, praejudicata jam pridem tua omnia, et quidem candido doctissimoium quocunque calculo, ut exactissima, elegantissima, Capitonis Fontei, ejus puto, qui sub Tiberio proconsul Asiam curaverat, quique postea sub Nerone in Germania, ut qui res turbaret, a Legatis Legionum caesus, numisma argenteum, rarum ut vides, antidori loco. sed quid hoc ad tam solidum tuum in me beneficium? accipe tamen, et donantis animum, potius; quam rem aestima.
ut in proverbio est. De pace inter duos illos, quam confectam hactenus existimaveramus, nescio quid heri in Aula secus spargi coeptum. sed falso opinor, velim certe. Tu vale V. Cl. Bruxellae v. Kal. Martias oo. ICCI.
REspondi equidem nuper, sed male missas intelligo, et tamen, ut opinor, reddendas, etsi tarde. Praeterea quod scribam, nihil est: nisi misisse me Antverpiam Apologeticum aliquod, in visa arma cupidinem sui movere, ait ipse Tacitus, et ante eum Homerus
Equidem adeo sine bile, ut cum libentia et diffusione rescripserim: et affirmo
sed favor caelestium aut fatum tardat, in tempore tamen (opinor et voveo) exserenda. At mihi semper in te affectus, instar Vestalis cujusdam ignis, alendus et prodendus. Lovanii, XVI. Kal. Jul. oo. IC CII.
SToica tua, vere aureos libellos, ex ante diem Kal. Aprilis ad me missos, hoc biduo demum, ex castris reversus, accepi. Deus bone! quae in illis, quam varia Sanctioris istius Sectae praecepta! quanto labore, undique eruta! quanto ordine digesta! quam clare explicata! Divina ingenii tui monumenta omnia; praesertim duabus hisce desperare. praesertim quum Hispaniam, unde potissimum nobis auxilium fuerat expectandum,
REctumne nostrum de pace judicium; aut, quod malim, frivolum, et a mente metu impendentium malorum praepedita profectum, tempus docebit. Equidem causam adhuc nullam habeo, cur mutem; multas, cur in eo persistam: seu Britannum, seu Gallum, seu Batavum, seu denique nos ipsos intueor, ut Hispanos interim omittam. Sed tempus, ut dico, docebit. Interim te in scriptiunculis illis tuis esse; et ut nuper Hallensis, ita nunc Sichemensis quoque Divae miracula posteritati prodere, et quidem elegantissimo illo tuo stilo exornata, quis non probet? quis non gaudeat? Tu vero hoc tibi persuade Vir Cl.
LIteras tuas accepi, doctissime Lipsi, una cum summo in hoc vitae genere voto, pro quo habeo gratiam, itemque Politica tua, quae mihi sane longe gratissima fuerunt. Reliqui omnes habent aguntque gratias. Quid de illis judicent rogas? perplacent. Nam alii legunt identidem, et ex consilio tuo relegunt, nonnulli ediscunt: nulli non, quantum potui cognoscere, probant juxta ac approbant utroque pollice. Mihi si quid judicii est, dico limatum esse opus, et pene illo in genere absolutum. Non addo plura, ne auribus tuis aliquid dare videar. Nec in doctorum hominum scriptis soleo esse Lynceus Elardus noster et Drusius raptim Frankerae XII. Kalend. Novembres A. ultimi temporis 1589. Mea tuae mittit
CLarissime Vir, Politica tua non minorem fructum, quam delectationem nobis attulerunt. Quamobrem pro munere istius exemplaris, quod ad nos ante tres menses misisti, multas tibi habemus gratias; Neque tam lenti fuissemus in referendis, nisi absentibus et ignaris nobis tuae Leovardiam fuissent allatae; et statim a reditu nostro obortum gelu vias praeclusisset. Mittimus ergo jam tandem munusculum his inclusum, quod rogamus ut aequi consulas. Vale. Leovardiae XIV. Januarii Ao. 1590. stilo vetere.
HAec scribebam, Juste Lipsi, peregre iturus, quod me absente Mellaeus se in iter daret. Hic vero, et de quibus voles aliis, et de mea in te benevolentia, plenius te docebit. Utitur enim me familiariter, cumque una sumus, crebri de te inter nos sermones honorifici et jucundi. Ostenderat mihi nescio unde acceptum, te accitum Lipsiam, et venire constituisse. Gaudebam, quod sic te aliquando viderem, et gratulabar juventuti nostrae. Verum te forte patria tenet, etiam in istis fluctibus, quibus otium litterarium a vobis tam diligenter coli, hoc magis miramur, quo hîc in otio, quod hatenus summum est, minus agimus. Ipse tamen in excitandis ingeniis ad cultum
SAlve, Lipsi, Vir Clarissime. Quem merito salvere jubeant integriores nostri aevi literarum cultores. Ex Lampsonii viri ornatissimi literis; quem tuae epistolae singulari studio praedicant, intellexi rediisse te Lovanium longe ante. Eo ut dem has literas inexplebili desiderio excitor. Legi Constantiam tuam; Politica itidem, quibus afficior iteratis lectionibus ita, ut putem ulla Philosophiae parte me nunquam magis oblectatum. Adhaec tua opera Tacitus luci restitutus quam apposite nos civili moderatione instruit, quamque omnia tui judicii scripta hominem homini aperiunt, atque ob oculos ponunt; ut vel hinc post omnes mirari liceat Lipsii divinum ingenium, et acre judicium. Sed quid tuam lucem ego magis illustrare conor obscurus? veniam ad meae scriptionis causam. Tacito tuus adjunctus commentarius Romanorum antiqua monumenta varia celebrat. Quapropter cum existimem tibi etiamnum gratum fore, si ejus quid ad te deferatur, visum te consulere, quid sentias de lapide a Romanis olim sepulchro imposito, et ante annos paucos reperto aratro in nostrae Juliae Ziletdorpff vulgo, pago veteri, (nomen rei antiquae respondit) cum inscriptione, his verbis ac notis. Gudius volebat legi HAMANEHIS. (nam vitio operarum editum. HAMAHEHIS.) Et NEHAS esse numina et nymphas veterum Celtarum et Germanorum, etiam ostendit doctissimus Jo. Georg. Keyslerus in Antiq. Celticis, ubi agit de Dea Nehalennia; cujus nomen inde derivat §. 34. et seq. et §. 37. nostrum lapidem excutit. praeterea a Grutero ultimae literae editae sunt D. M. L. noster vero Pallan tus H. M. L. quod explicat hoc monumentum locatum. vid. et inf. Epist. CCCCXXV. de ipso Pallando nihil resciscere adhuc potui, quis qualisve fuerit. Hanc epistolam etiam serius scriptam credo, licet A. 1590. videatur exhibere.Hoc monumentum locatum probari ab aliis, tempore, quo C. Julius bellum gessit, et forte eo absente, per imperatorem et ducem exercitus, qui se quartum voluit, iisdem in castris saepius hibernantem, e quibus per Ambiorigem, ut historia tradit, ejecti fuerint. Ab. accolis lapidem emit illustris et generosus Comes Hermannus a Manderscheidt zu Blanckenheim, caeteris studiosior antiquitatis. Porro Ducum Juliacensium arx praecipua et antiquior e regione posita appellata Hambech me in hanc sententiam inducebat, ut dicerem sicut Juliacum a Julio, ita arcem cum adjacenti loco ab. Hama et Vehis mutata V. in B. Hambeh esse dictam. Veteres enim et v. pro b. quod in Institutionibus juris recentiores notarunt, usurpasse, et facili mutatione Hambech pro Hamveh, ut est graecorum b, dici. In medium tamen relinquendum C. Julius IIII. ut certi nihil statui poterat. Quare, vir Clarissime, literarum decus, quae tua in ea re sit sententia, aperire digneris rogo, tantum tibi tribuens merito, utpote qui solus inter omnes non solum politiores literas eleganti methodo promoveris expedite; sed etiam, quod huic aevo maxime necessarium, praepostere, a plerisque literis obliteratos hominis affectus, diversis ingeniis optima moderatione detexeris; quo penitius liceat intueri, quid ad virtutem requiratur: Certe non vanae nostrae meditationes adulationibus et propriis quaesitiunculis infectae, persaepe tam arroganter ostentatae, ut caecutientes nihilominus audeamus plerique pertinaciter propugnare quod non veritas, non ratio, sed opinio suggerat. mea sententia tecum est, non linguarum sola scientia, sed affectuum quoque domitatione lucem oriri nobis. Utinam inter literas non tot literati classicum canentes. Docuere et ivere viam rectam patres, quos vocas jure conscriptos. Sed haec tu melius, quam ego effari possum, mi Lipsi: Veniam da, te gravioribus forte occupatum interpellanti audacius. Unum restat, oro. respondeas modo paucis, et gaudebo, sicut et meis notis et in studiis commilitonibus dignatus sis aliquando rescribere. Vale, vir Clarissime Id. Augusti A. 1590.
VAlere te libens sane audio, Clarissime Dn. Lipsi, et amicissimam salutem a Raphelengio nostro tuam quovis nectare mihi suaviorem fuisse confirmo. Rebus ecce jam prolatis, per vacationem etiam mearum lectionum adii ad I. Maetellanum Regni Cancellarium, virum, mihi crede, prudentem et nostris litteris ornatissimum, quodque in eo unice amo, tui amantiffimum. Is enim nunc rusticatur et splendidissime aedificat in confinibus Angliae. Inter caenam assidentibus nobilissimis viris, iisque senatoribus Regiis, statim de te, et de tuis Politicis: de Tacito, quem tuum appellabat; is tamen, inquit, non semper Tacitus: tacitus autem in omnibus Justus Lipsius, non in verbis modo, quod vulgus miratur, et ego quidem laudo, imitari non possum, fateor: sed praecipue in consiliis, quae a quolibet non exaudiuntur. Plus, inquit, mihi Civilis sapientiae in uno Lipsio, quam in Politicarum rerum scriptoribus universis. Et quum ei dicerem, te in sermonibus quotidianis; in lectionibus publicis aeque astrictum, aeque circumspectum, et nihil effari, in quo non singularis aliqua sententia ac doctrina inesset. O, inquit, cur ego illum vium non vidi unum, pro tot aliis in Germania nuper, qui sibi doctiores videbantur, quam mihi! Et quod Cancellarii de tuo ingenio judicium est, quae erga te benivolentia, eadem esse Regis certo tibi persuade. Quaeso igitur, mi Lipsi, ad eum scribito, ego diligenter curabo litteras; et fortassis, quod per profectionem istam Danicam, ac perpetuas Regis occupationes, ut arbitror, neglectum in te fuit, animo utriusque refricabitur. Rex celebratis nuptiis ac Danis dimissis, cum Regina per plerasque Regni partes animi gratia proficiscitur. Ad eum nunc se contulit Conservator Scoticus; qui mihi abs te salutem et amicum de me sermonem, optimamque voluntatem tuam, summa cum voluptate mea narravit mihi. Ego tibi vicissim spondeo, me non modo apud omnes de te honorificentissime loqui, ut virtus et sapientia tua merentur; sed etiam iniquioribus; quis enim virtutis suae umbram, Invidiam dico, effugiat? Ita saepe respondi, ut vel assenserint mihi tandem; vel tacuerint. Hîc rerum novarum nihil, praeter anxiam expectationem, praelii in Francia quis sit exitus futurus. utinam qualem nos volumus. Tu, mi Lipsi, ex animo a me salve, qui, ut tu cuidam scribis, aeternum sum tuus, ita sim salvus. N. V. et pio poetae J. Douzae salutem. Cujus ego opera primus, ut opinor, ad Grampigenas usque propagavi, et nuper in Hiberniam. J. Skenaeum Sereniss. Regis nostri legatum et Consiliarium V. N. si istic est, ut opinor, complectere obsecro, humanissime, hoc est, more Lipsiano. qui enim erga te melius sit affectus in Scotia, non facile
DUplex affectus in tuis litteris, Blyenburgi, dolor, et indignatio: sed uterque ab amoris uno fonte. doles meam vicem, quia laesus tibi videor: indignaris in illum, qui improbe et proterviter laesit. Neutrum culpo, si cum judicio usurpas, et cum modo. Nam ego, mi amice, nec laesum me revera ab illo arbitror, nec laedendum. An pectus hoc meum penetrent tam levia calumniarum tela? numquam. sed omnis ille verborum tenue est mendacium, pellucet si diligenter inspexeris. at haec illius talia sunt, ut pelluceant vel aspecta: Itaque nihil me aut mea laesit. Indignatio etiam in illum cur tanta? facit quod solet, quo natura eum rapit. fortasse et quorumdam stimulatio, quorum quasi manu dirigitur et emittitur caecum hoc in me telum. Non inquiro, et fero plebejam istam tempestatem, quandiu sum in isto mari. nam nec valetudo mea, mi Blyenburgi, longe est a portu, et si illa tardat, facultas mihi semper eundi ad tranquilliora loca. de quo tamen delibero, et nihil impetu a me fiet. valebis et me amabis III. Kal. Novemb. CICICXC.
VIr clarissime, et amicissime. Intelligo te adhuc cogitare de fontibus acidis, a quibus levamen speres, et ad nos, ea caussa, malim alia, sed Deo ita visum. Si id sit, te oro per veterem nostram amicitiam perque ejus auctorem obtestor, ne alio hospitio uti velis, quam domo mea. Idem a te optat mea uxor, memor benevolentiae, quam sumus experti, cum istic essemus. Atque ut rem melius apud te expendas, mitto libellos, qui hîc circumferuntur, de iisdem aquis et de Balneis nostris. Scio tractationem non haustam e
Raphelengio et Dn. Douzae. Salutat te Rotarius, qui his diebus tussi vehementissima laboravit. Aquisgrano XXVI. Januarii XCI. Joann. Viviano vide Valer. Andreae biblioth Belgic. intimus fuit Ortelio, quocum iter per Galliae Belgicae partes fecit, ut ostendit utriusque nomine Itinerarium editum A. 1584. Aquasgrani cessisse deinde rabiei Belgicae declinandae caussa scribit Valerius; sed ego Religionis caussa discessisse puto. nam emendatiora sacra professum puto me colligere ex Epistola CCCCXL. ubi Lipsius eum deducere conatur in suam sectam. et apertius in Epistola ad Delrium, quae infra edetur, ubi vocat partiarium malorum. An ab hoc descendant, qui in patria nostra Dordraci nuper floruerunt, viri egregii et Patriae nostrae studiosissimi, Vivienni, nescio, sed puto. sed et Georgium Viviennum, quem etiam celebrat maxime Valerius Andreas, Jurisconsultum ex hac gente fuisse existimo, quae oriunda ex Hannonica Valenciana, sedes Antverpiam transtulit.
CLariss. et amicissime Lipsi, Domum reversus te cogito: neque enim momentanei illi congressus desiderium sedaverunt, commoverunt magis. Consilium itaque, de quo coram, tibi ob oculos reponi velim, et ut de aquis aliquid adjungam, quando mihi utendum video hoc philtro, scito rumorem esse, Ducem Parmensem intra paucos dies ad eas adfuturum, hoc mihi senior ille Medicus, de quo tibi mentionem feci, Joannes Suberinus, cujus audio filium, qui et hîc est, aliquando apud te egisse. Itinera circa haec loca, ob veteres cum Duce Juliacensi controversias, adhuc infesta sunt nobis civibus, non exteris. De eo cum Coloniae eris videbimus. Dn. Carondeletius tuum adventum mihi promittit, ego ad eum nullam ejus mentionem feci Rotarius noster te salutat. Vale, amicissime Lipsi. Aquisgrano VIII. Maji XCI.
VIr clarissime. Quas VII. Kal. dedisti, hodie tantum, priores altero die, ex quo scriptae, accepi, eas, quarum exemplar misisti, nequedum vidi. Ad id primum respondeo, quod scribis te Spada discessurum: non adscribis quo: et ecquando huc, quod valde velim. quid me tibi, Care Lipsi, indicem verbosius? gratissimum autem de valetudine tua intelligere, quod facta melior, Deus eam porro sospitet. Inscriptiones quod easdem habere aves, mea manu. quid mihi collibeat magis, tibi quam obsequi? faciam, et mittam, aut feram ipsemet, si hîc in manum non trado. adjungam etiam quas a Dn. Comite Hermanno a Manderscheit habeo, quae multae, et insignes. De eo quod ad Augustanas mones, Velseri nomine et meo gratias ago. In 3. et 15. plane idipsum esse puto. In 4. juvas, et erit amplius cogitandum. In lapide bene expresse est (si recte recordor) BICos. DE IN TRANSCIPTIS divinabam num esset Intranscriptis, quasi non transcriptis, ad Coloniam nempe. Locus pluribus nominibus in lapide eodem non est, fuerunt fortassis in adjuncto. Bonnenses Inscriptiones nesciebam antea, fui tamen in illis locis saepius, nec oscitans sember. Videre velim, sed cautionem repeto, Nolle per me ut tibi quidquam importune accidat. Haesito ad notas in Arcu Constantini SIC XX. SIC XXX. Velim etiam si quid observasti de stigmatibus in Nummis antiquis impressis, ut in Augusti aereo. TIB IMP. In Claudio TI AV. in altero ejusdem NCAPR. sed nil festino. Ego haec ad valorem fecisse puto, ut usui publico fortasse restituerentur, cum in re monetaria aliquid innovatum erat. Vale, amicissime Lipsi. Rotarius te salutat, qui si scribat, ut dixit, his adjunctae erunt. Aquisgrano v. Julii XCI.
CLarissime et amicissime Lipsi. Remitto Inscriptiones, pro earum communicatione gratias agens. et en una, quas promisi: animus erat citius mittere, tum rescribere, observantiae ut satisfacerem, quam tibi debeo. sed per occupationes non potui. Ad Velserum conjecturas meas ad oram notavi, hîc detraxi: ne tibi praejudicium faciam. Blanckenheimicas ipsemet ad lapides non exscripsi. quod velim, et fiet, Deo dante. Reperies inter eas cumplures, quas habebas: ipsi nempe lapides postmodum eo transsati, et dono missi
Thomas Petitius (sic ejus cognomen formavit Scaliger) salutem a te mihi retulit, sciebam tibi gratum futurum alloquium ejus, qui tam illi viro familiaris. Dn. Lampsonius libros ad me misit, quos intra plures menses non perlegam, cum attentione dico. Scribitur Basilaea Cujacium diem obiisse Biturigibus. sub mortem in suspicionem venerat, quasi Regi faveret. Vale, amicissime et doctissime Lipsi. Aquisgrano VIII. Augusti XCI.
JAm in eo eram ut scriberem, et tantum non calamum in manum sumpseram, cum tuae superveniunt, etsi haud magni argumenti. Urges iterum de adventu, atque etiam tuo nomine vir nobilis Gallus. Fiet omnino, ut spero, mi Viviane, sed per tempus et Jac. Campio, accepi ipsius scriptas manu. Vir bonus et doctus est, et harum quoque antiquitatum diligens. In earum octava de nota aut signo implexo quod est subscriptum, quid censes? quî explicas? ego ex tempore divinasse mihi videbar apud Campium. Videto, si tu comprobes. habeo ab eodem nummorum aliquot Philippus Wolffius a Rosenbach his quoque aucti sumus. Voveo, ut plures in Germania excitentur, et ad haec talia assurgant. et tibi, ut valeas, mi Viviane. Leodii XI. Sextil. CICICXCI.
VIr Clariss. et amice. video me signum illud in lapide Bonnensi recte explicasse, sic assevero, quando ex tuo sensu: at observasse male, quod me observasse putabam. correctionem adprobo. Quid sit Colonia patricia, nusquam legi. Adnotaram ex Plinio, Colonia equestris in Gallia, nominis tamen rationem ignorans: sed Itinerarium provinciarum subdubitare facit, annon proprium? habet Equestribus. Occurret aliquando nobis, quod ista expediat. Quae optas praesens ut videam, et ego vehementissime, et quando te nulla urbis nostrae videndae capit cupiditas (quod velim) mihi omnino ad te excurrendum erit. de quo videbo, ubi mei Francofurto redierint: per eorum absentiam non possum. Interea gratissimum accidet, si tribus verbis significabis, quodnam argumentum tibi tractandum desumseris. Indica et quacso, et si lubet, quinam ille mos, de quo in Inscriptione apud Smetium pag. LXXXIV. Rotarius te peramanter resalutat, tuam sententiam exquirit de Christmanni, de qua actum Epist. CLVII. et alibi.Lampsonium quaeso a me saluta officiose. Vale amicissime Lipsi. Aquisgrano IV. eid. Sept. MDXCI.
CIto, sed cum poena. Caussa, quia exspectavi indies, donec abiret noster Petitius, atque ipse esset bajulus literarum. Qui fortasse ne nunc quidem abiit, tamen literas ei dare visum est, vel in antecessum. In postremis tuis quaerebas, qui mos ille in lapide esset, HVIC IN THEATRO BIGAS STATVI POSTVLARVNT. Ego ita accipio, non quasi statuendae in Theatro illae bigae (morem hunc ego et vetustas, opinor, mecum ignorat,) sed quasi in theatro capiendum, ut bigae honoris caussa ei decernerentur, sed alibi collocandae.
Rotarius. Leodii III. Id. Octob. CICICXCI.
ET tardius et rarius scribo, quam velim; non quia occupationes vetant, sed valetudo: et haec adhuc instabilis et imbecilla. Jamdiu sperat hinc posse subduci in suum portum, fiet cum gubernatori nostro visum. De Bigis quod addam non habeo, et ad Spartiani quidem locum, de quo requirit vestras, vir supra vulgus doctus, nihil de Donationibus praeter nota legi. sed fortasse jam nunc scribam ad ipsum. Quod vidisse me censes Apologeticam Westfali, tu vero erras. Ego nusquam, nisi in Francofurtensi indice cubantem. nec est tanti, nec cupio. Quid per illa tincta felle et rudi stilo? mihi affatim per hunc morbum atrae bilis est, nec opus hauriam ex aliorum scriptis. eo minus, quia certum non respondere. Nec tamen moveri valde me iis existimes, qui scio unam esse legem, male audire bene faciendo. At enim in Westfalos aliquid dixi. Non in ipsos, sed mores parum elegantes, et quis nostrum esset qui cum storeis? Eae ipse bonae. quid refert? at ille quasi pro aris, pro haris et foriis istis pugnat. haec enim ex tua epistola colligo, nec ultra. Scribat ipse an alii, nos quiescimus, et verborum haec tela vitamus solo, ut ille ait, inani ictu. Quaero a te de JOVE SYRIO ecquid legisti. item de JUNONE SISPITA (ita scribi ajunt) in nummis Antonini. Tamen Occo SOSPITAM illic edidit. sed tu fortassis habes, inspice, et eam depinge. Quid etiam illuc illud implexi aut incerti, quod Livius lib. VI. 29. scribit. Signum Jovis Imperatoris Praeneste devectum, et in capitolium positum a Quintio Cincinnato. M. Cicero IIII. in Verr. 58. ex Macedonia captum et in capitolio eodem positum a Flaminino. nescio quid Graevii, qui Lipsii sententiam ibi refert, nec an probet addit. vitio autem Operaram locus Victoris ex VI. Regione Capitolii adducitur, cum sit in VIII. Fori Romani.Rotarium saluto. Vale, amicissime Viviane. Postr. Id. Nov. 1591.
DE isto tuo affectu non eram dubius, mi Lipsi, juvit tamen ex mei Antonii litteris intelligere, quam te promptum offenderit. Cave (obtestor) ne cum quid a me voles, minus volentem putes. Nullas praeterea ab eo accepi, successum tamen mihi promitto, quid non, tam amica, tam instructa commendatione? tum quod aliunde de hac eadem re ad me scribitur. Ita (quod bono Deo acceptum fero) per hos tumultus, non ubique desunt, quibus mei cura. Ego si hinc sub aestatem, et tu fortasse Leodio, et an det Deus una ut simus? Velim, Velim. Ex tuis, ubi de Jove Imperatore, male legeram Flantinius: mihi imposuit meum exemplar, quod tamen Roberti Stephani. hoc familiae nomen. Flamininus Quinctiae, ut dicis, cognomen, et qui de Rege Philippo ex Macedonia triumphavit T. Quinctius Flamininus. tua sane conjectura non levis. Ortelius noster in postremis suis tres mortes nuntiat Virorum tibi amicorum (quid te celem? scis haud quidquam minus novum) Metkerkii, qui Londini diem clausit, hunc novi olim Antverpiae, sed non familiaris. Busbekii, dum e Gallia Belgium repetit, in itinere a praedonibus, (ligarios vocat) ita acceptus, ut vitam finierit, ibidem sepultus, loco nomen Caillii prope Rhotomagum. Tertius Barnabas Brissonius a turba Parisiensi domi strangulatus, tractus et patibulo suffixus. et una duo alii Senatores, caussam non addunt. Brissonium illi ipsi suum Praesidem fecerant. Quae haec tragoedia? Hierosolimitanae haud absimilis, de qua apud Josephum, qua se expiant. Rotarius jam dudum scripturit, impediit morbus, et argumentum quaerit. Salve iterum a me et uxore, cum Lampsonio nostro. Aquisgrano IX. Decemb. XCI.
MEus Antonius reversus incolumis tuas attulit, et retulit, te valere, quod mihi longe gratissimum. En libellum, quem petis, videbis quare Herculeos vocaverim, et tibi gladio magis opus esse, quam stilo, praesertim si illac iter habeas: Mea si res esset, non rescriberem, ipse se satis prodit, et videtur non malevolo animo peccare: sed rusticitate, aut potius Westphalitate. Vel si faciendum putas; omnino nolim peculiari tractatione. Res et Antagonista non tanti, ut justo duello decernas. Ac potius hîc tibi sim auctor novam
Hermanno ad me missam. Lapidem ipsum hisce diebus dono accepit. Resalutamus te, Rotarius, ego, et mea, quae jam plusculos dies puerpera, et bene habet, Deo opt. max. gratia. Aquisgrano XXX. Dec. XCI.
Respondet Lipsius Centur. I. ad Belg. 3.
CLarissime et amicissime Lipsi, video tibi placere consilium meum, quod non muto. si culpa, quod publicata, quae ad familiares, et inter eosdem perire debuisse putent, videant illi (si aliquid vident) quanto rei litterariae bono factum sit. Vivent Epistolae, legentur, amabuntur, cum qui nunc obloquuntur, nulli erunt. Lapidem, quem depictum misi, scripsit Dn. Comes allatum cum altero, cujus et inscriptionem habes, factam Magnentii aevo, e Coemiterio Monasterii in Hoven: locus mihi ignotus, Eyfaliae esse puto Quod ad meam conjecturam per te accessit, insigniter ad rem facit. De transferenda sede, scis quam molestum tantae familiae, delibero tamen, ubi certum erit, mox significabo. Interea ubi ubi sim, tuus sum. Correctio in Tacitum valde germana ejus phrasi, de Agrippina, verba clara sunt apud eundem, et clara nominis ratio, Coloniae nempe. Tuis adjectas curavi quo inscripsisti quam ad Dn. Ranzovium, Bremam misi Affini meo, qui uxoris meae sonorem habet, puto ab eodem litteras etiam accipere, familiarem esse scio. Vale, amicissime Lipsi a me et mea. Aquisgrano XIX. Januarii XCII.
Saluta quaeso Dn. Lampsonium, ejus ad Dn. Decanum Brunum hac hora mitto. XX. ejusdem.
MI Lipsi te ut participem faciam mei luctus, versiculos mitto, in quibus si quid stridulum, in calente moerore fusos ignosce. Puer erat quinquennis, in quo optimae indolis igniculi jam apparebant. Nunc hoc tantum, versiculos vide. Salve iterum, amicissime Lipsi. Aquisgrano XXVIII. Januarii XCII.
inter exscribendum haec mihi se ingerunt; non rescribo, (ignosce) ambigo utrum melius. Vale.
EX quo una fuimus, Clare Lipsi, recoquo quae inter nos tractata, sed libri absunt, quibus meditationem meam fulciam. differo itaque significare quid extundam, dum certius possim. De rebus meis nihil adhuc constitui, Deus, quo uno nitor, consilium dabit. Hîc mihi dono datum sigillum fere semicubitale, muliebre, antiquum, ex ebore. In capite corona, tota florea, fascia lata obligata, capite ipso capacior, atque adeo fasciae parte dependente tergo adfixa sustinetur, non vidi ante quid ejusmodi. ad latus delphin in caput erectus, cauda surrecta. quae me Veneris ut esse divinarem inducebant, si non gestus revocaret, qui verecundior. Dextra manu decenter papillam sinistram tegit. Laeva vestem alte adducit, cetera nuda. sed fortassis in eo anti quitas ad unam rerum procreationem respiciens, nihil lascivi apparere voluit, qualem illam Lucretius in principio sui operis invocat. gratissimum erit, si
NOn erravit mihi animus cum ex animo habuit te suum. semel ita sensi, nec peribit hoc decretum, etiam cum ego peribo. Tu nunc quoque verbis amicis, sed fidis, hoc declaras, et ipsum quasi pectus retectum in iis tuum cerno. Quid addam? horter te? de me spondeam? utrumque sic peccaverim, utrique fecimus, facimus, faciemus: Ita Deus nobis faveat, et mihi valetudo, quae non aequa. habeo tamen quae ante abitum, aut publice cum omnibus, aut privatim cum amicis velim participare, (de literis loquor) et fortasse intersit aliquid studiorum, quae amamus. Quod tempus, quod sumtus permittant, faciam: interea illi, qui me fecit, permittam, qui te, tuam, tuos, servet. Lovanii prid. Id. Jan. CICICXCIII.
VIr Clarissime et amice. Adjuncta ab Utenhovio, quam urgebat mitterem, apud me fuit plusculos dies. Expectabam tuum adventum ad Aquas Spadanas, quo te venturum dicebat Dn. Carondeletius Cancellarius, qui hîc fuit, et apud me, atque in ejus famulatu quidam a Lampsonio nostro, idem mihi affirmabat. hinc et mihi occasionem pollicebar, ut aliquo erga te officio, animo meo satisfacerem. Video non futurum hoc anno. Ex quo postremam tuam accepi pridie Id. Januarii datam, tacita fruitus sum amicitiae nostrae dulcedine, ea me sustinui: nunc me a scribendo diutius non contineo. Scire aveo, et de tua valetudine, et de iis, quae, seu publice, seu privatim participanda scribebas: Audio ex Ortelio commentarium de Cruce confectum. Scire opto, sed tuo commodo, quid oppidum * corona capi, apud Curtium aliquoties? Locus Plinii lib. XXXI. cap. III. ubi de aquarum naturis agit, me torsit: Quin exhaustam
Vasis ne manus pendeant (hîc aliquid deesse videbatur) depositisque in humum tepescere affirmant. Recentior editio habet: exhaustam vasis, quae manu pendeant, depositis in humum etc. Clusius noster Lugduni expectabatur. sic scripserat Raphelengius: scalarum lapsu male afflictus, aliquot jam menses pedem domo non extulit, quod ex animo doleo. virum nosti, ipsam pietatem et sinceritatem. Rotarius valet, et te salutat peramanter. Deum precor, te, mi Lipsi, incolumem servet, te salutat et mea uxor. familia bene habet, Dei gratia. XVI. Septemb. XCIII.
EX animo salutem hanc dico, Viviane, et saepe illo ipso opto, etsi manu non scribo. Scis languores, scis occupatiunculas nostras, et mihi fere, quod Europae nostrae fit, lento morbo ad finem imus. De me parum est, homuncione, cujusmodi millia aliquot fuerunt, et erunt, de parte pulcherrima orbis doleo, quae non nisi in se vires nunc habet. Hostis ille assultat, et insultat, victorias continuat: nos velut oblivionis flumine poti, patriam, gloriam, religionem, omnia negligimus, et seponimus e mente. Quod rabidi solent et a cane admorsi, in membra tantum nostra saevimus, et hîc Viri sumus. Piget, pudet, non prosequor. In privatis hoc est, Militiam excudimus, Facem paramus. Vellem equidem et philosopha interponere, quae serio me capiunt, cum caussa abstinemus. Cum Thraseae esse non possumus, Agricolae, imo Vatiae simus, et inertia pro sapientia esto. Vale, et me cum mutuo semper affectu ama. uxorem saluto et Rotarium. Lovan. XVII. Kal. Decem. A. 1594.
LItteras a te, una cum munere, accepi, mi Viviane. quo munere? vinario, quod valetudini huic et animo recreando maxime facit. Animo maxime, vel ob tuum hunc animum, jam olim in me sic affectum: cui testimonium dare debeo, non alium fidelius huic meo illigari, et maneat sic perpetuum, et illa pars, quae tempore non finietur, amet in omne tempus. Uno et serio verbo, delector hac tua mei diligentia, et item cura. finiimus de Militia ad Polybium dudum, sed tardius liber excuditur, et grandiusculus etiam est, non ideo mihi laudandus. Quaedam tamen inerunt, quae non displicent,
Scaligerum intelligi, et ejus de gente Scaligera libellum.
SPadam veneram, sed veneram tantum, et sum pulsus. Audisti de adventu praedatoriae manus, quam aegre equidem effugi; in tergo mihi haeserunt, sed sepes aliquot cum transiliissem, me servavi. sum vero Leodici, et hinc ad te mitto munus, quod Spada tentabam. sunt libri de Militia, in quibus bona aliqua esse mihi persuasum est, nec abnuo etiam quaedam sequiora, et correctione juvanda. si et tua monita interveniunt, (ex animo loquor et rogo) gratum erit, et facies pro vero amico. non omnia nobis dicta sunt, et animus illic tantum universam militiam in facie et forma sua proponere, eamque veterem: alia alibi servamus explicanda. si tamen aut favor huic generi, aut pretium erit apud eos, qui crescere et erigi ad talia possunt. Attici judicate, non Megarenses. Leodici Nonis Juliis CICICXCV.
IN Militia mea te esse gaudeo, sed hactenus, si aliquid adnotas et observas, mihi dico observes, et ut me vel doctiorem reddas vel cautiorem. O si praesens ipse sis, vel tui aliquis compar? Juvaret conferre, disserere, judicii copiam facere et capere, quae nunc mihi desunt omnia (excipio solum Delrium, et illum nunc aliorum studiorum) et uno me nitor. Accedit hic
Thomae Petitio breviter respondi: quem audio Lutetiae esse in consilio (nescio an certum sit) Regis. Qui mihi hoc dixere, iidem, quod religione etiam junxerit se Regi: O utinam dissidia haec in ea non sint! utinam antiqui omnes simus, sensu, moribus, vita. scis in omni scriptione mea tale nihil fuisse. sed nunc calor circa pectus erat (ille ab honesto amore et igne) et scribere jussit; quae vellem persuasisse. mi Viviane, cum tua et tuis diu salve, et idem Rotario nostro opto. Desinebam. sed heus, nihil scripsi autem de casu meo Spadano. Scito praedones venisse, me pene abduxisse in loca, unde consilio discessi. Ita dum sanitatem adfecto, in turbas et metus incidi, et quod reliquum ejus erat, propemodum amisi. non quin animo constiterim: id vere dicent, qui interfuerunt, sed cursus et fatigatio me exercuit, et ad illud stadium non sui Athleta. bona fide, quae haec in sociam gentem fides? aut quod praemium condignum violandi? talia ista firma non sunt, nec honesta apud honestos. Vale. Lovanii postr. Kal. Sext. CIC. IC XCV.
VIr clarissime. Adnitor ad tuam eundem amorem respondere, qui in ea spirat. In Militia progredior, et ni remorae ab occupationibus domesticis facerent, essem jam ultra Principia. Tu vero iteras, ut adnotem, ut observem. faciebam, sed nunc etiam plusculum mentem intendens. Fructum hunc percipio, quod magis etiam placent, et Lipsiana agnosco omnia. Parco diffundere me, donec rem totam animo complectar. Quod tu porro optas, mi Lipsi, ego item, te propinquiore frui. non adjungo patriae conspectum. nam in Constantia inane nomen facis. ego subscribo, ut tanto ardentius eam amplectamur,
Petitius Advocatum agit in Curia Parisiensi, Regi non ignotus, et ejus, quod tibi relatum, nihil prae se serunt ipsius litterae. Justa tua de infidelitate in gentem sociam quaerimonia. O ubi nunc fides! ubi militaris illa tua disciplina! Recte asseris nunc nullam esse. et me tecum ad caelestem Providentiam converto, quac te, care Lipsi, ineolumem servet precor. Mea familia bene habet. Resalutant te peramanter Rotarius noster et mea uxor. Ex Musaeo nostro VII. Septemb. XCV.
Nostri Strigonium expugnaverunt, Comes Mansfeldius paucos dies ante Comorrae diem clausit.
VIdi, eruditissime Domine Lipsi, libellum tuum de unica religione adversus Dialogistam, a te per Lampsonium mihi donatum, legeram eum antea, sed inde jam emendatum magis. scriptum, mole quidem exignum, sed argumento permagnum. Ago tibi magnas eo nomine gratias, et insuper quod per literas tuas, quas ad Lampsonium scribis, aliquando me inter alios frequenter salutas. Jacobus Carondeletus Toparcha Marquesii et Estivautii, Canonicus Cathedralis Ecclesiae Lovaniensis, et Episcopi Cancellarius, ex nobilissima gente originem trahens: ex qua etiam Joannes Carondeletus fuit Archiepiscopus Panormitanus, quem celebrat Rocchus Pirrus in notitia Ecclefiae Panormitanae not. I. lib. I. pag. 133. tom. II. Thesauri Siciliae, sub Carolo V. et qui fuit amicissimus Erasmo, qui in epistolis saepe ejus, et fratris ejus Ferici meminit honorisicentissime. vid. Epist. 673. ubi gentem illam laudat. reliqua quaere in indice Epistolarum Erasmi. eo puto respici in hac Epistola. noster egregie studiis humanioribus imbutus fuit, et fautor doctorum. A. 1595. cum Batavi occupassent Hoyum oppidum, Episcopus Leodicensis, qui se medium quidem, sed Hispanis proniorem gesserat, eum legatum misit Hagam: vid. Borrii Hist. lib. XXXI. pag. 6.Elber
bertum Leoninum juri operam darem, simul aliquando fuimus. Retinui tamen semper, doctissime Lipsi, tui memoriam, famae merito et eruditionis tuae, quam in scriptis tuis eruditis omnibus palam facis. Afficior vehementer iis, et nihil proficiscitur abs te, quin statim ad me perveniat. Fuit mihi, dum Romae agerem, familiaritas cum M. Antonio Mureto, Fulvio Ursino, et Paulo Manutio: plurimi tua seripta faciebant, et ex iis talem, qualem te jam videmus, praenunciabant futurum, imo Galliae nostra Belgicae invidebant. Habeo multa ad humaniores literas pertinentia, quae tibi communicarem, si locorum, in quibus versamur, distantia permitteret. Audio a D. Lampsonio, te prae manibus habere aliquid in Vellejum, authorem praeceptis vitae civilis refertum. Utinam ipse, et Tacitus integri extarent. Quod meditatus es, rogo ne supprimas: Scio Aldum et Schegkium eundem Vellejum notis suis illustrasse, non possunt tamen te a scribendo deterrere. Multorum nomen scriptis tuis darum fuit essectum, id ut de me facias non ambitiose peto, sed ut posteritati constet doctis et tui similibus viris amicum suisse me. Magni semper fecit eruditos familia nostra, quod ex Erasmi, Aeneae Picolominei, postea Pii II Pontif. Maximi, Vivis et aliorum ejus seculi doctorum scriptis constat. Ego pro magna laude ducam, si testeris te mihi veteri convictu in gymnasio Atensi notum aliquando fuisse, et amicum etiamnum esse. Doctissimus ille vir, et jam ad magnos honores evectus, Laevinus Torrentius, confrater et amicus Reverendissimus, usus meo Horatio manuscripto ad Commentarios, quos parabat, se in iis memoriam mei celebraturum addixerat. sed vereor, ut edat eos, deterritus fortasse Commentariolo illo Douzae tui: eum enim aliquando in familiari mecum colloquio valde probabat, aut nescio qua alia causa de proposito dejectus. Hoc tibi persuade, Clariss. D. Lipsi, tui memoriam me cum admiratione colere, et amicum esse, neque officio aliquo in quacumque re mihi subjecta tuo commodo et obsequio defuturum unquam. Haec scripsi non plane notus, ignosces tamen et valebis a me, eruditissime Vir. Leodio XI. Februarii CIC. CI. LXXXXI.
CLarissime Domine, heri accepi tuas, quas ad posteriores meas hîc nuper datas rescripsisti; gratum fuit officium in respondendo tuum, et quod me a te amari, et porro amaturum scribis. Hospes, apud quem ago, est Nicolaus vander Zanden, in Cancellaria Brabantiae Advocatus, et Agens Principis nostri in hac Aula. Libellos petitos cum desiderio expecto. Lampsonius noster, de cujus caletudine aliquid scire desideras, plane melancholicus effectus. hominum consortia et societatem vitat, non est mihi ab uno anno visus. Villerius
Sigismundo Poloniae regi ex Austriaca, quam aestate superiori duxerat, id quod aegre est Regni Cancellario, qui affinitatem istam impedire voluit. Turca apparatum magnum facit. Caesaris legatum tanquam captivum habet, nec domo egredi patitur. Putant tamen multi, inducias veteres revocandas retentis oppidis et castellis, quae nuper occupavit. conjecturam faciunt ex eo, quod Caesari nullae paratae copiae. Videri Turcam potius obsidere velle Signium, Illyrici oppidum liberum ad littus maris Hadriatici situm, non procul ab Histria. quod Uscocchi agrestes montani, Signiensium subditi, Bosnenses mercatores spoliarint, et itinera latrociniis infestaverint, cujus incuriae satisfactionem dare neglexerint, hic praetextus belli, sed revera, ut pateat sibi aditus Venetias usque. Monuit Venetos, ne huic bello se immisceant, nisi pacem abrumpi velint: se expugnato Signio illud ipsis donaturum promittit. Vix est tamen, ut Veneti ab auxilio Signiensibus dando abstineant. Signio enim occupato, nihil est, quod Turcam impediat in conspectum Venetiarum progredi. Haec sunt, quae signisicanda habeo. Tu interea Clariss. D. Lipsi bene vale. Bruxella sexta Maji 1593.
CLarissime Domine Lipsi, remitto libellum, quem nuper, quando Lovanii eram, mihi commodato dedisti, non satis a me intellectum, quod scriptum tuum contra Dialogistam, et Politica tua ad manum non essent. Legam majore cum ocio et accuratius, ubi Leodium venero, quo infra biduum me conferam. Cum Assonuillano dicerem, me Lovanii dies aliquot fuisse, et post longum temporis intervallum studiorum meorum olim sedes revisisse, rogavit quid isthic apud vos fieret, dixi omnia bene, eundemque nomine Doctoris Bievene (fueram ab eo rogatus ut id praestarem) salutavi, et petii, ut in adipiscenda Praepolitura Lovaniensi, secundum spem datam, eidem suffragator esse vellet. Attonitus respondit se similitudine nominis deceptum Balliolanum pro Bievene commendasse, cui rem ita actam narrabis. Ex hac occasione sermonem de te injeci, cum quereret unde tu mihi notus ex veteri in studiis familiaritate notitiam ortam dixi. Addidi vidisse, et legisse me literas Patricii cujusdam Veneti, quibus maximo honorario ad Patavinam Academiam evocaris, et certo scire, non Senatum Venetum solummodo hoc agere, sed jampridem
Vanderburchius Praeses, qui epistolas tuas, fratri suo inscriptas, memorabat. Amare et magni facere literas et literatos, quando de iis injicitur sermo, Aulici isti prae se serunt, saltem simulant; secus ne per somnium quidem de illis cogitant; Credo si abires, te tanquam fugitivum mancipium retrahere vellent, etiam nullo honorario tibi constituto, quia ad exteros transportares quod Regi, et Patriae te debere putant, ad instar ejus, quod domum revocare nituntur subditos illos regios; qui annis ib hinc quadraginta, incensa et eversa a Gallis Bovinia Dyonantum ditionis Leodiensis oppidum migrarunt, quia artem aerariam ad exteros detulisse dicuntur. Licere Principi subditos suos egressos revocare, et migrare volentes retinere, ne ea, quae solo Patrio debent, cum exteris communicent. Haec est una de nostris cum Rege controversia, de qua obiter in praesentia tua cum Suerio et Caversonio egi. Cupiunt fortasse te in Belgio esse et manere, sed de commodis tuis non est ipsis cura. Parum hîc profeci, omnia sibi tribui volunt, et triumphare etiam in causa injusta. Confirmatur hîc rumor de Archiduce Ernesto; imo certo eum in Belgium venturum propediem, quidam inter primos mihi dixit; et Colonellus Curtius, a fratre suo Curtio Procancellario Praga literas accepit, rem ita se habere; spes est magna de liberanda Sangertrudeberga ab obsidione hostili, munitiones duae a nostris expugnatae, cum non parva hostium caede. Hollacus alterum crus amisit. Comes alius, cujus non adscribitur nomen, graviter vulneratus. Ista hîc dicuntur, faxit Deus ut sint vera. Ego me tibi, Clariss Domine, commendo, et Deum Opt. Max. oro ut te incolumem diu conservet. Bruxella XIX. Junii 1593
Conveni hodie D. Nicolaum Oudartum communem amicum, qui nova mea, confirmavit. Literas a te heri accepisse, dicebat.
ADiscessu tuo, nec occasio nec materies fuit feribendi. Atque illa quidem nunc est per hunc amicum, ista ne nunc quidem: nisi quid de republica non nunciem, sed renovem, triste et acerbum. Ad Montem Gertrudis nihil gestum, non dicam fortiter, aut prudenter (nescio) sed nihil feliciter, et hoc res clamat. Quos tu censes spiritus jam illi habent? nec jactura
Vale et me tuum ama. Lovanii, XI. Kal. Sept. oo. IC. XCIII.
CLarissime D. Lipsi. Salutavit me, tuo nomine noster Oranus; hinc monitus fui, ut has ad te darem. Video meas non fuisse tibi redditas, ex eo, quod de vitreis fenestris in domo, quam exaedificas, idem Oranus mihi retulit: scripseram enim ante menses duos, et insigne, quo familia nostra utitur, ad fenestram etiam obtuleram. Turinus scolasticus noster, Ratispona reversus ostendit mihi libellum Henr. Stefani de belloTurcis inferendo, in quo ad calcem Epistola erat de te scripta. Abjeci statim eum: displicuit enim primo conspectu, et stylus ad gustum meum non faciebat. Quo animo hanc de stylo tuo epistolam scripserit ignoro; Scolasticus retulit mihi, se cum illo de hac epistola Ratisponae jurgatum fuisse: habebat enim Libellum hunc ex authoris dono. Ortelius scribit ad me Antverpia, se Additamentum quintum ad
Petri de Umeis, quondam Frederici secundi Cancellarii, eadem forma scriptae. Velim ad me transmittas indicem omnium lucubrationum tuarum, ut ex ea videam, quid mihi desit de tuis scriptis. Nuper in Catalogo Francfurtano, Tacitus erat editus Lugduni Batav. per Rafelengum, scribas quaeso, an sint illae postremae curae, de quibus alias dixisti. Gratum est et me gaudio affecit, quod Oranus retulit de Militia tua, et quod postea totus futurus sis in Face Historica. Raro ad te scribo, neque occupationes in excusationem adducam, quamvis eae aliquae sint, non tamen tantae, ut non de te saepius cogitem. sed quia non soleo in scribendo extrinsecus materiam quaerere, nisi ea se offerat. Dum has scribo, Ordinarius tabellarius noster Coloniensis has ad me Praga a veredario defert. et quia nonnihil laetiora sunt iis, quae hactenus, volui ad te mittere. Videtur isthic in Hungaria res spectare ad pugnae aliquod discrimen. Praeter haec, quae habes in his duabus inclusis, Frisinga ad nos etiam scribitur. Diffenbacchius est Baro Moravus, inter praecipuos belli duces, et qui hyeme superiori Turcis multa oppida ademit: Turcas in magno numero Strigonium euntes fugasse abreptis 30. tormentis bellicis, quae eo convehebant, et praesidio data erant. Si vacat, respondebis, et me tui semper memorem amicum esse recordaberis. Vale Clar. D. Leodio 17. Novembris 1594
REverende et Nobilissime Domine, quod serio, quod acriter me ames, cur Epistolae tuae credam? accredidi jam pridem rebus et benignissimis in me factis, cum illic fui. Cuid ipsi tuo vultui? e quo, ita me Deus amet, perspexi et notavi amorem. Ergo ejus ego sum certus; tu, quaeso, et animi hujus, qui propter amorem defert tibi cultum. si vita mihi producitur, erit ubi in publico etiam ostendam: et faceret opusculum, quod (epistolarum novarum) indicas, si ausit tam turbido aevo spectare lucem. nondum desierunt
H. Stephanus.Variarum libri. O opus mihi vile postea, et poenitendum! sed culpa cum magnis viris communi, qui talia in adolescentia questi sibi excidisse. successerunt Antiquarum libri, cum in Ubiis essem, annos jam natus 26. sub id tempus et eodem loci Tacitum cum notis vulgavi, praefatione ad Caes. Maximilianum, mihi nec nunc retractanda. Episioticae deinde Quaestiones, quas in hac urbe, quam insisto, conscripsi. Tumultus deinde et civiles turbae (sed obliviscor de legibus XII. tabularum dicere, quas Lovanii docui, et ad unum illum finem collegi, et edidi) tumultus, dico, mox patrii patria me ejecerunt, et ad Oceanum amandarunt, Leida ab anno CICICLXXVIII. me habuit totos annos tredecim, urbs etiam nunc et homines (pietatis rem excipio) animo meo grati. Ibi haecce scripsi in flore jam et acumine ingenii, atque aetatis super trigesimum armum. primo Electorum deinde Menippaeam Satyram, et poene insimul Saturnalium libros, e quibus plumas ad se frustra et temere Petrus Faber in Agonisticis suis.ad Tacitum. Statim Constantiam nostram. Post hanc Epistolarum Centuriam, nec longe post alteram. item de Amphitheatro. Inter ista Electorum secundum, et statim de pronuntiatione Linguae Latinae; Politica in itinere concepi, et disposui, cum in Germaniam affectarem, et inde ad vestros fontes, frustra, quum valetudo impediit, tum et milites, qui vias infestabant: Redii in meos Batavos, et conscripsi tunc concepta. Lentum id opus fuit (praeter meum morem) et biennium fere tenuit, sed in perpetua adversa valetudine, et cum aegre per continuas velut nubes radius hic ingenii emicaret. Ante Politica dictavi Epistolicam institutionem, et vere dictavi, concepique
Senecam Tragicum, nec longe notas ad Vellejum dedi. denique adverius Dialogistam, qui proterviter et contumeliose provocarat. manibus ejus quies esto; dum vixit, turbavit assidue et turbatus fuit. Caetera nosti, sed et ex dictis pleraque: cur ergo dixi? stilus fluebat, et affari te videbar. Vale. Vale. Somnus me vocat, et ibllennis ejus hora. Lovan. X. Kal. Decembres A. 1594.
DIsco e litteris tuis Billiaeum vestrum et nostrum Bruxellae esse, de quo tamen alias nihil audivi. Addit Ernesto, Archiepiscopo Coloniensi, et Episcopo Leodicensi, ob dedicata Poliorcetica.Torquatum fore me; age, fiat cum bono Deo, et sit testimonium labores, et studia nostra Principibus viris non displicere. sum nunc totus in libro atque opere grandiore, cui titulum facio, Monita et Exempla Politica. et erit quasi flos et excerptio per locos suos certos, salubrium monitionum aut historiarum, ex vetere, medio, et nostro aevo. videbis cum perfecero, si Deus persicere dabit. strenue quidem pergo. Equidem hoc quasi Herculeum opus, ut sic dicam, inter mea fore confido, et quod aevum vitamque ferre possit. Tum mihi est animus seligere et secernere Epistolas ad editionem. Qui vitae viriumque auctor est, illam et has det, ut ejus gloriae et publico usui ista patrem. De Turcicis laeta audimus, et vastum illum metuendumque exercitum dilapsum esse, et in Thraciam suam inglorium rediisse. Victoria est, cladem ab eo non accepisse. Galli autem fines nostros hîc infestant. sed rei magnae aut sibi utilis nihil patrant. Angli minantur, et noster ille in gloria Anglis. videbimus de exitu, quem ego jamdiu ominor, quis sit futurus. Parat aliquid Rex in Europa. Deus et fata parant, aut meus Apollo fallit. Vale. et me tuum ama Lovanii XI. Kal. Nov. CICICXCVI.
SIlentium meum excusem, quo tamdiu sum usus? debebam, et non debebam: illud, si me aspicerem: hoc, si te et prudentiam tuam. Tempora,
JAm pridem effecit hoc apud me ingenii tui magnitudo, ac morum probitas, ut de tua, mi Lipsi, in religione constantia, nunquam dubitaverim; quid enim vel ad ingenium absurdius, quam virum, tali judicio praeditum, ac quod majus est, tam pie, atque sollscite in literis ac Dei metu, qui omnis sapientiae principium est, educatum, in re, quae sola paene vetustate, atque majorum auctoritate nititur, novitatem aliquam admittere? vel ad mores iniquius, ac detestabilius est, quam illis adhaerere, qui principum legitima imperia, veteremque rempublicam ac magistratum pro nihilo ducunt, atque contemnunt? non erat igitur, quod tuum apud me silentium excusares, quidni, cum nec ipse longo jam tempore quicquam ad te scripserim: et alioqui non is ego sim, qui ad amussim amicorum omnium ossicia exigam, quique nesciam, quid locis, quid temporibus, quid denique his, atque his hominibus tribuendum. Non ignara mali, inquit Dido illa apud Virgilium, miseris succurrere disco. Omnes certe, qui non sua sponte, atque arbitrio vivunt, permulta ferre atque pati necesse est, quae nolint: nec Catonem, qui Christiani sumus, quod vitam abrumpere maluerit, magno cum reip. damno, ne regnantem videret Caesarem, magis laudabimus, quam M. Tullium, qui amore patriae hoc praestitit, ut superstes esset; quo, qui regnum ceperat contra leges, paulo modestius atque civilius imperaret; uti et olim Solonis tempore Pisistratus. Ejecti naufragio in terras alienas, quorum servantur hospitio, eorum quoque moribus se componunt, donec ad suos redeundi sese occasio
Oranum saluta peramanter; et si qui cocurrent alii, qui me norunt, et amant Musas.
QUa lingua aut calamo gratias agam benignitati, quam in me promis? o vere pium paternumque pectus, et quod magno Ecclesiae bono optem iis, qui Ecclesiae praesunt. me quidem tibi devincis, et firmas valde in consilio, quod cepi; etsi alii vellicant et sugillant. Sed unius tui auctoritas, cui a me non opponetur? probas factum meum, atque illo aspectu excusas et velas praeterita, si quid secius a nobis admissum. Nam aliquid nos aberrasse, et extra certum limitem ivisse, scio ego, et apud te libens faceor, qui tam libenter. ignoscis. Sed Deus ille, qui benigne me reduxit, viam vitae deinde,. ut spero, firmam certamque ostendet, m. qua non ego, non alii per me errent. idque maxime per vos duces, quos sequar, et quorum salutaribus monitis obsequi mihi est certum. De genere autem vitae certae, aut loco, quem eligam, nondum decrevi, nisi hoc, quietem et otium me spectare, sejunctum a publicis curis, nec immersum, ut. cum familiari tuo Poeta loquar, civilibus undis. Natura et valetudo mea ita desiderant. Literaium hac tractatione tarnen, scriptis sive voce, si quid conferre in commune possumus, non negamus. Ad eam rem sunt loca in Brabantia, quae mihi placeant, sed praematurum videtur, et fortasse melius menses aliquot in his mediis liberisque locis nos agere, invidiae et voculis avertendis. Uxorem exspecto, quam in Batavia adhuc reliqui. Evoeavi tamen et una res meas, quas utinam audiam apud vos esse salvas. Nam haec emansio mea Batavis (qui certe me amarunt) non ad gustum. Quid refert? Deo et bonis placeam, quod unicum meum votum est. Aquis Spadanis X. Kal. Jul, CICICXCI.
BInas abs te accepi literas, sed posterius illas, quas prius X. Kal. Julii, cum adhuc ad aquas Spadanas esses, ad me dederas, quibus quod respondeam, aliud non occurrit. nisi probare me vehementer consilium tuum, quod in hac rerum perturbatione otium, sed literatum, ac quietem cogites, ut simul et valetudini tuae consulas, et nihilominus scribendo aliquid ac meditando, quoad poteris, nos juves atque delectcs, cui rei sedem aptissimam Leodium elegisti, illinc inspecturus, quo res vergant; speranda interim meliora: nec est, quod sis sollicitus, multos habes amicos, quibus etsi careres, polliceri tamen auderem nullam sub Rege civitatem tibi, cum voles, non apertam fore; De hac vero nostra nolim te dubitare: non solum te accipiemus magno cum gaudio, sed ornabimus quoque, et alioqui commoda habitatio est, ut nosti, qui illam non semel laudaveris. Quod vero postquam ab aquis jam Leodium veneras v. Idus Julii denuo scripseris, tuique me consilii feceris certiorem, bene est, mi Lipsi; et iterum reip. literariae gratulor, mihi quoque, quod occasionem objeceris, qua te aliqua ex parte juvem. Desiderare enim te ais exemplar vetus C. Julii Caesaris, quod servo non sane contemnendum. Mittam igitur cum primum potero, et fortassis uxori tuae, cum ad nos venerit, tradam. Sarcina non magna est, et quoniam alios quoque historicos cogitas, habeo et Salustium perantiquum, et Antonini Itinerarium, et pleraque alia, nec quicquam est meum, quod non usu tuum quoque fieri velim. Ipse enim cum per aetatem, tum per occupationes longe maximas gravissimasque, bis deliciis fiui amplius non possum, et ut possim, minore certe cum aliorum, quam tu fructu. Utere ergo meis, postquam jam tua sunt. De uxoris autem adventu necdum intellexi, me latere non poterit, ita dedi operam, ut Nordammum cum venerit ilico fiam certior, quin paratum apud me erit hospitium, si volet,. nec ullum tutius secretiusque. Vale XIII. Kal. Septemb. An. M. D. XCI. Antverpia.
JUre mihi memoria tui, non dicam cara est, sed sancta, et quis magis meruit? Alii alio tempore et partibus in me benesici; Tu, ut fontes adsidue fluunt, congeris in me beneficia, et quasi destillas sine intermissione:
Facem Historicam primum scriberc (in eam ritus omnes sacros, profanos, militares, togatos, publicos, privates congero) ac deinde ordine et per sectiones sive tomos, dare quantum est Historicorum Latinorum. o si judicii consiliique tui copia interdum mihi sit! optare me scio, fortasse non frustra, si paullum modo desaeviunt isti, qui Belgicam nostram exagitant, ardentes nunc fluctus. Dolemus res florentissimae quondam patriae sic labi, nec virium aut piudentiae (hanc quoque addo) inopia, sed fatali quodam, nescio quid proprie dicam. Ille nos adspiciat
ut Poetae verbis utar, quem a Livineio tuo, id est a te exspectamus. Nam de Suetonio vota nostra jam in parte: ita certo in iis ad Lampsonium nostrum jam promittis. Ego hîc nuper oratiunculam recitavi in laudem Beatissimae Virginis, feliciter satis, si ex fructu. Feci lubens, vel ea de caussa, ut ostenderem nihil in actionibus nostris, nisi purum esse et simplex, et de religione meum sensum vel pro tribunali proferrem. Bavariae Dux et Episcopus Herbipolitanus explorari per literas meum animum jusserat; ecquid mihi placeret venire ea in loca. non nunc quidem: et in patriae finibus saltem et extremo velut limbo haerebo, si non licet in ejus sinu. Deus, spero, haec quoque consilia diriget, et te, Reverendissime in Christo Pater, et Illuitris Domine, in bonum Ecclesiae ac reipb. diu servabit. Leodici III. Kal. Octob. (postridie quam uxor venerat) CICICXCI.
QUod uxorem tuam ex Batavia reducem, et hac iter facientem sine literis ad te venire permiserim, ignosces, suavissime Lipsi, non mea sponte, sed adversa valetudine factum est, quae ne nunc quidem satis integra est, sed non tam aetatis atque naturae, aut aeris etiam vitio, quam temporum istorum fatali quodam, ut suspicor, malo, unde ut animus aegritudinem trahit, sic corpus quoque assicitur, animi sedes. Dabit Deus meliora, et ut nos ad illum conversi fuerimus, sic ipse quoque convertetur ad nos, et salvi erimus. non aliunde, quam ex malis moribus ac scelerum magnitudine affligimur, quod ipsa poenae, quam patimur, ratio manifestum facit. Vincunt enim, quos vinci par erat, nulla alia re superiores, quam nostra, ut verum fatear, negligentia dicam, an socordia atque ignavia, qui militem habemus non militem, pro cane lupum, et si quid lupo deterius est. Extemum enim a domestico, hostem ab amico non discernit, hinc fundi nostri calamitas; danda tamen opera, ut, Deum nobis reddamus propitium, a quo solo omne bonum Tuae interim quieti ac tranquillitati: nec possum te Leodiensibus hospitem invidere, quos non minus, quam Antverpienses nunc meos amo. Atque adeo nisi huic glebae astrictus essem, postquam tu huc venire non potes, ego istuc fortassis excurrerem, vellem certe: nihil enim mihi jucundius, quam cum viris literatis de literis agere. Male sit ambitiosis istis hominibus, qui perpetuum bellum quam pacem malunt. Tu interim Caesarem, quem misi epistolae, spero, loco habueris, si quid amplius a me petes, cum praeclaram istam, quam historiae praefers, Facem videam, nihil recusabitur. quin imo cum Biuxella rediero, eo enim nunc propero, omnia excutiam scrinia, et quicquid conducere tuo instituto videbitur, ultro mittam. Quod vero de praestita tibi in Aula opera audiveras; non est quod te mihi devinctum putes, omnibus facerem, quod tibi feci: testimonium enim dedi pro veritate, quod cum voles intelliges, et nunc iterum illic te praedicabo. De Suetonio atque Horatio, et sacris Poematibus nostris, paulo uberius ad Lampsonium: turpe putabat Crassus coram Scaevola ineptire, hoc de te dictum puta, et vale, vel literariae reip. causa, et diu et feliciter. habes viros quosdam praeclaros, cum quibus, quod scriptioni non impartias, tempus falles, quos omnes mihi amicissimos tibi commendo, in primis, qui hoc a me poscere videntur, Carondeletum etOranum VV. Cl. Antverpiae Nonis Octobris. An. M. D. Xci.
SCribo, nec scribo, mi Lipsi, binis enim tuis literis responsum debeo, et cum respondeam, videri tamen nolo respondere. in quo si culpa est, Inter PoemataTorrentii Sacra libri II. sunt rerum a et tali ingenio cum fuerit Lampsonius illam ignoscat, qui posteriores tuas binis paene, postquam scriptae fuere, mensibus una cum tuis in Paulo geslarum. sed de Petro nullum carmen reperi in editione Plantiniana 1594. melius certe consuluisset famae Episcopus noster, si Petri laudes cecinisset, quam Baltasaris Gerardi, Fortissimi, ut vocat, Tyrannicidae, qui Guieljelmum Arausionem Delsis interfecit: quem Principem in ode illa pag. 309. omnibus opprobriis et diris obruit et devovet. Coelumque, ut Jesuitae jam vivo promiserant, non tantum Parricidae spondet, sed ipse tantum facinus a se perpetrari potuisse, vovere videtur, cum de supplicio, ejus quoque gloriam illi invidens et sibi id expetens. ita canat.Torrentius, credemus tamen, credo, Historico nostrati Brantio, qui lib. XV. Histor. Reform, p. 800. eum fuisse miti ingenio, et improbasse omnem in religione vim, suaeque dioecesi subjectos clementer tractasse narrat. quae debet Thuano, licet in ejus editionibus ea verba deesse notet auctor Thuani restituti. sed nihil adfert Thuanus; quo dicta probet, et puto eruditionem singularem hoc ipsi elogium peperisse. Certe ego, qui Jesuitis obnoxium vixisse, iis Levanii Collegium condidisse, et testamento Bibliothecam reliquisse, scio, hunc Episcopum, Lojolitarum mancipium, omnia ex eorum consiliis egisse, et ignem et ferrurn, quo Haeresis et rebellio exstirparetur, spirasse credo: nec moderati animi suisse judicare possum, qui tam detestandam caedem probat, et sceleratum auctorem laudat; sed suspicionem praebet, hoc facinus a Jesuitis excogitatum, et exequendi partes parricidae impositas, forte conscio, certe laudatore Torrentio, fuisse. jactent, per me licet, Brantium omnes historici, ab omnibus partium studiis alieni, officio functum. non ego credulus illis. porro Torrentio debere Antverpiam, ut bonam, quam saeva haereseos malitia aliquando oppugnarat, famam retineret, et verae religionis cultu, qui quondam civium animis exciderat, plenissime frueretur, jactat Balthasar Moretus in dedicatione ejus Horatii. quae, si Haereticos clementer tractasset, non ausus fuisset Senatui Antverpiensi praedicare.Paulum meum notulis transmisit, verum ut ille in mepeccare nequit, sic et a te facile absolvetur. monui tamen ne iterum peccet, neve Paulum meum diutius retineat. nam edito, quod brevi futurum spero, Suetonio, sequetur ille cum reliquis sacrorum poematum nostrorum libellis. eamque ob rem nunc etiam Petrum, qui ordine prior est, ad te mitto. vidit illum Lampsonius, superest, ut a te quoque recenseatur, cujus acumini et judicio plurimum tribuo. nec multum moror, si qui forte naevi apparuerint. satis erit totum illud non displicuisse. utinam illo quoque honore Torrentium tuum afficias, ut reliqua quoque raea vel levi pede percurras, neque tuis auribus indigna censeas, et amori ignoscas, si nimio plus hos, veluti liberos meos, diligere videar: nam ultimam poesi apposui manum, nunquam amplius hac ex parte molestus ero. Ad te quod attinet, utere me, quaeso, et consilio meo, nec istinc move sine literis meis. Saevit, ut
toto Mars impius orbe. quod si fortunae tuae aliud ferant, aperta semper erit Antverpia, quam suspirare te video, in eaque domus mea una cum bibliotheca satis ampla, nec amici deerunt alii, qui te juvent. Vale, et me ama. Antverpiae IIII. Kal. Febr. An. M. D. XCII.
CUm Bruxellae publicis retentus negotiis totum paene mensem Junium consumpsissem, reversus Antverpiam, mi Lipsi, peropportune accepi literas tuas; quod enim de transferendo domicilio consilium mihi proponebas tuum, de hoc ipso sponte tecum per epistolam agere decreveram, et quidem tuo ex voto, nempe Lovanium ut migrares ad veterem, ut ais, nostram ac musarum sedem. nam Bruxellae in Senatu ordinum Brabantiae occasione libelli supplicis, porrecti per amicos quosdam et fautores tuos, honestissima tui nominis facta mentione, cum primo loco sententiam dicerem, praefatus ea, quae debui, et quae meus in te suggessit amor, auctor fui reliquis, ut communi omnium suffragio Lovanium invitareris, conditione et honorario, ut nunc res sunt nostrae, non illiberali, et quod tu homo frugi ex natura victitans, nec cupiditati ad copiam, sed rationi ad honestam paupertatem obsequens, auro omni Etrusco, (scis quid velim) facile antepones: neque eorum sequeris exemplum, qui olim in civitate Philippum Decium Juris Consultum, in cujus epitaphio, quod Pisis sibi poni voluit, jactat, se MD. aureorum in auro stipendium pro lectura consecutum fuisse. vide Panzirol. de Claris Leg. Interpr. lib. II. cap. 135. et Fichardi vitas Juris Consultorum in Decio pag 418. Edit. novissimae Lipsiensis. in Aim. Cravettae quoque sepulchro legitur, eum apud Taurinos professum jura M. CC COR. aureorum, et amplius stipendium habuisse Bononiae et Patavii: vid. Panzirol. lib. II. cap. 180.Raro diuturna numquam impunita malorum conspiratio est. Quod autem magis gaudeas, particulam epistolae familiaris cujusdam mei Romae scriptae adjiciam.
Illustrissimus Franciscus Phynanus vir in omni genere doctissimus, Auditor Illustrissimi et Reverendissimi Domini Cardinalis Matthei, cujus humeris omne onus totius congregationis Tridentini Concilii penitus incumbit, is non solum desiderat in notittam ac familiaritatem Justi Lipsii insinuari, verum etiam cupit, si qua fieri possit, et illi persuadeatur, ut Romam commorandi causa se conferre velit, eique Regale honorarium persona ac statu suo dignum, et Mureti quondam doctissimi viri locum in urbe promittit: ego autem, ut ejus summo in nos favori respondeam, D. T. apud Lipsium hac de re acturam promisi eo audentius, quod tuo suasu atque Consilio Lugdunum Batavorum ipsum reliquisse, ac partes nostras amplexum esse, et Lovanium habitationis locum, (ut intelligo) elegisse sciam. Placebit itaque desiderio ac petitioni hujus viri doctissimi, cujus insigni hic opera hactenus usi sumus, satisfacere, ac de Lipsii mente per literas cum gratiarum actione certiorem eum facere: haec ille, cujus etiam ex urbe reditum brevi exspecto. Scripta autem epistola est Romae die vigesima quarta Maji, et Bruxellae mihi tradita, paulo antequam illinc discederem. Tu urge propositum, et Virgilianum illud succini patere, laudato ingentia rura, exiguum colito. Vale, et me, ut soles, ama. Antverpiae Nonis Julii Anno 1592.
Nicolaum Lampsonium meis verbis moneri iterum velim, ut poemata illa mea, quae frater retinet, quovis modo ad me mittat. expectantur a typographo, ut edantur. nec aliud est, quo commode uti possim, exemplum.
UXoris tuae huc adventus multo fuisset gratior, si recte ad me divertisset, nec enim illa tantum, quae dimidia tui pars est, sed et quisquis abs te venerit, excipietur humanissime. At ubi tu, mi Lipsi, accesseris, festum illum ducemus diem, et cave ne praeter hanc casam; multa invenies, quae te capiant atque delectent. ut Caesarem remittas non est cur properes, uti
Moretus suscepit, sequetur, Diis volentibus, non ita multo post altera nostrorum carminum editio Lampsonii magis, quam nostra dilata culpa aliqua, quam lubens tamen ignosco. neque enim de imperio aut de rep. agitur, pro qua assiduo sollicitus, ringor interdum, impatientius ferens nihil superesse temporis, quod literis impartiar, sed in his tu pro multis es, ut parum referat, quid nos lucubremus. Quod profiteri decreveris, recte factum; tanto enim perfectior beneficii omnis ratio est, quanto illud gratuitum magis. nolo tamen de honorario dubites, nam quae hactenus facta est mora, extra culpam est. et, si velis, me sponsorem accipe. Vale, et literas juvare perge. Antverpia VI. Idus Octobris. An. M. D. XCII.
COmplures accepi epistolas tuas, mi Lipsi, ad quas responsum adhuc debeo, sed fiducia tui erga me amoris et benevolentiae fecit me negligentiorem. Atque adeo ne nunc quidem verbo me excusare velim; nosti negotiorum, quibus opprimor, magnitudinem, ipse accusandus, si scribendi inter haec omnia laborem a me exigas, praesertim cum in agendo amici operam egregie nuper adimpleverim, Bruxellae cum essem, atque equidem nihil unquam feci lubentius: quod enim tuis accrescit commodis atque dignitati, id ad omnem (ut ita dicam) rempublicam literariam, in qua tu principatum tenes, pertinere arbitror. Pergam igitur semper benefacere. nec puto te ab ordinibus nostris (ad honestissimum illud decretum, cui scribendo adfui, quod attinet) amplius desiderare, et si quid sit, factum dabo. Sed cur, inquies, quod nunc scribis, non scripsisti prius? dicam, nova accessit occasio, qua cessante certe non scriberem. Amicus meus summus Caspar Revelascus vir primarius, ordinis Senatorii et quaestoris functus officio, insigni vir pietate ac prudentia filium habet Lovanii Hieronymum nomine, qui in spem virtutis paternae summa cura istic in literis alitur, quo effectum est, ut pater me saepius tuas laudes depraedicantem ultro interpellaverit rogaveritque, ut adolescentem hunc quam officiosissime commendarem, quo officio nihil opus erat, cum sponte tua id ipsum affectes; patieris tamen testimonium hac in causa me dicere: si quod pater petit filio concedas, te de tota hac civitate, quam amas et ornatam cupis, optime meriturum, beneficia autem eo praestantiora, quo pluribus prosunt. Sunt et alii duo adolescentes, qui in literis, ut audio, liberaliter educati, ad majores disciplinas sese comparant, a patruo suo Ingelberto
Boonen, Decano Trajectensi ad Mosam, mihi singulariter commendati, ut mea apud te gratia frui possint, hoc veteri amico denegare nolui: hos igitur ubi ad te venerint, ut qui ipsi quoque juvandae reip. nati sunt, benigno favore prosequere. Et quoniam praeter solitum nunc sum liberior, venit in mentem quod ad Ortelium nostrum scripseras de Senecae in epistolis loco, ubi Maecenatis mollissimos citans versiculos, acutae crucis supplicium commemorat, de quo video, quid sentias, argute quidem atque ingeniose (quod tibi peculiare est,) nequeo tamen assentiri; rationes cum Ortelio, tum Livinejo meo significavi: eo tamen non contentus describere curavi particulam, quam vides, ex nostris in Horatium commentario. Oda v. Lib. III. Barbarorum certe impalationem (quam vocant) nolim Romanis Graecisque notam fuisse, nec facile crediderim Maecenati tale quid in mentem venisse, sed ipsius potius Reguli sive arcam, sive armarium, atrox quidem et cruci comparandum, unde tamen liberatus superstes esse possit, quod acuto per alvum infixo stipiti contigit, credo, nemini. versus autem Maecenatis vulgo mendosi in codice meo manu scripto, ex Mureti ferme sententia restituendi sunt. Vale, Amicorum carissime, et pro humanitate tua haec boni consule. Antverpia 10. Kal. Febr. An. M. D. XCIII.
REverendissime in Christo pater et Illustrissime Domine. Literulas ad te meas cum Moretus tulisset, sub idem tempus tuas accipio. In quibus quod raritatem scriptionis excusas, profecto non opus. nimis scio, qua mole, et quam assidua curarum premaris, et quam seria tua et publica sibi vindicent omne tempus. Id mihi abunde satis, si in mente et affectu haeremus, quod re mihi probas: nam in decreto ordinum quidquid honesti est, scio cui debeam, et quis non solum adfuerit scribendo, sed manum admoverit et stylum. Atque ipsum sane ex voto: nec de solutione usque adhuc queror, etsi lentam video, et Quaestoris commodo dandam. sed si tergiversatio aut mora longior, ad te ibimus, ut beneficium tuum absolvas. Casparis Revelasci filium quod mihi commendas, is vero jam ante erat, hoc solum nomine, quod velle te intellexisem, et, ut rem dicam, adolescens ipse meretur, pronus in studia, et ingenio ad ea apto. Ventitat ad me una cum praefecto studiorum, et si quid ambigat, petit. Patri licet meo nomine dicas, patere me ipsi, et directurum in bona via, qua licebit. Quod ad Maecenatis locum, vidi sententiam tuam verissimam ea parte, qua crucis nomen late patuisse censes, et abisse in omnem interitum tristiorem. Ita est, et in libellis meis docui. Tamen in versibus illis, quod restringere volui ad Sudifixionem (ut ita vertam) caussas habui, quia Graecis Latinisque supplicium id notum; imo et usitatum.
Lampsonium nostrum etiam nunc languere audio, et esse in tristiore et lucifuga, ut ita dicam, morbo. filius ejus hîc est, in quo nondum agnosco ingenium paternum. Vale. Reverendissime in Christo pater et Illustris domine. Lovanii III. Idus Febr. CICICXCIII.
UTinam is essem, mi Lipsi, qui praestando aliquid magnum, pro republica justam communis omnium gaudii (quod inquis) causam adferre possim, imo vel tui tantum proprii; delatam a Rege maximo maximam Valer. Andreas in praefatione ad P. Nannii comment. in Horatii art. Poetic. Morerius ad ipsum Archiepiscopatum translatum dicit; perperam: qui et mortem ejus confert in 26. April. 1595. cum Thuanus in IV. Kal. Majas, id est id 28. nisi fit operarum errore IV. pofitum pro VI. ut Valer. Andreas, et ex epitaphio ejus sweertius.non est aptus equis Ithacae locus. quod ne frustra a me dici putes, poposci inducias, et apud Regem quanta potui modestia jam per literas me excusavi, non facile stationem hanc, cui nunc assuevi, deserturus: est hîc quoque quod agam. neec adesidia metuendum, dormire non patiuntur publicae quietis hostes, nec rem parvam mihi praestitisse videbor, si huic incendio occurrerim. Odi, inquit ille, nimium diligentem. non est itaque, quod gratuleris, sed magis, quod doleas, eum esse miserrimae provinciae nostrae Belgicae statum, in quo non mea, sed nec praestantissimi cujuspiam viri virtus atque praestantia magnum operae pretium facere possit. Volvemus interim nostrum quoque cum Diogene dolium, donec nubes istas assiduas, ut ais, aliqua sequatur serenitas, quod an hoc aevo sperandum sit nescio: quicquid tamen evenerit, quo major erit juvandi homines facultas, eo me senties tui amantiorem. ubi Rex rescripserit, consilii mei fies
Carrionem cum reliquis amicis salvere jube. Antverpiae IV. Idus Aprilis M. D. XCIII.
PAulo antequam discedens Antverpia Bruxellam adveni, literas has adjunctas Roma ab illustrissimo Card. Borromaeo accepi, rogatus, ut te ipsius amicitiae (quod vehementer exoptat) adjungerem. Id autem feci perlubenter; nam cum primum licuit, differre nolui, quin scriberem ac tanti viri epistolam paucis tibi verbis commendarem: dignissimus est enim omnium favore ac benevolentia, qui doctos omnes et amat et fovet. Illius frater, qui et ipse Cardinalis, atque Mediolanensis olim Archiepiscopus, vitae sanctitate atque insigni pietate aequales suos omnes longe superavit. Cum itaque tibi honestissimum sit principibus viris tantopere placuisse, fac obsecro, ut et ipse intelligat, se per, me assecutum fuisse, quod voluit, et rescribe quam poteris amantissime. Libellos praeterea tuos de Cruce pro munusculo recepi, gratissimos sane, quos tamen necdum perlegi, ubi perlegero, scribam iterum quid sentiam, nec quicquam dubito, quin ut alia tua omnia, sic et hoc opusculum summopere mihi sit placiturum. Utinam plus detur otii, ut istiusmodi animi deliciis et saepius et diutius frui possim. verum hoc optandum magis, quam sperandum video; qui hac etiam tam gravi aetate tot tantisque exercear laboribus, tanto equidem gravioribus, quod inponantur invito, non ferendi, nisi aliquando affulgeret reip. utilitas, quae tamen hoc tempore non potest non admodum esse exigua ob discrimen manifestum, in quo versamur; sed sub hoc Praeside speranda sunt meliora. Quod superest, sperabam me Lovanium posse excurrere, atque ibi gymnasium, quod meditor, absolvere. verum eo necdum loco rem esse intelligo, ut operae pretium sit proficisci; expectabo interim quid responsurus sit pater Oranus ad ea, quae per collegam hîc quendam ejus significari curavi, haesurus adhuc diebus aliquot. Vale, et cura valetudinem. Bruxella pridie Idus Martiis Ann. MD XCIII.
PRidie quam Antverpia discederes, receperam, ut nosti, praeclaram illam Academiae vestrae epistolam, sed minime Lipsianam. nisi tu, cui legendam miseram, aliter sentis. hactenus certe non respondi, quod in arcula
Francisco Flerolino intelliges latius. quamquam enim qui adversantur omnem movent lapidem, quo me impediant, quod eorum, quos interpellarunt, sermonibus apertissime intellexi; nihil tamen efficient apud hos proceres, praesertim, qui publica commoda semper praeferent privatis: unde conficitur unicum illum, quo nituntur, arietem, peritura scilicet quatuor eorum paedagogia, si quintum, quod ego molior, ad finem perducatur, invalidum esse. Atque hoc quintum (ut ipsi vocant) nisi per se melius atque utilius esset, tota illa quatuor non destrueret. cur igitur rejicitur? Docent patres (inquiunt) gratis, ergo ad eos omnes confluent. Imo relinquentur potius, nisi non gratis tantum, sed et melius doceant. nam tantilla praeceptorum, qui praestantes sint, merces discipulos non arcebit. At quinam obsecro erunt isti omnes? an etiam pueri perfectioris philosophiae incapaces? an bursarii quoque, quod ipsi habent in sua potestate, an convictores atque alii? Nemo sane horum hominum; non est igitur cur metuant defuturos auditores, si probe docentis munere fungantur, quin aemulatio ipsa, ubi plures concurrunt ad laudem atque gloriam, excitabit ingenia, nec torpere permittet, ut in aliarum nationum, maxime Italorum, Gymnasiis cernitur. Verum hoc missum faciamus. Concurrunt ad communia studia plerique nobiles, quorum pauci admodum, aut poene nulli, paedagogiis se tradunt, concurrunt plurimi, qui recta, sine Philosophiae studiis, Juris Civilis professores adeunt. Sunt alii, qui in humanioribus literis et elegantiore doctrina perpetuo commorantur, an hi omnes in tam celebri scientiarum quodam veluti mercatu non invenient philosophos, quos accedant, nisi una cum pueris in sordibus istis ac poedore versentur? quid de his dicam, qui magistrorum titulos jam adepti sunt, quive sacrae Theologiae dant operam, nec satis in Philosophia se versatos esse agnoscunt, an hi quoque a Patrum sanctae societatis schola arcebuntur? vides, mi Lipsi, quam male reip. Literariae, unde publica alitur salus, consulant qui institutum nostrum remorantur. Sed resipiscent, spero, experientia facti prudentiores, quemadmodum et plerique omnes, qui initio quocunque venturi erant Jesuitae, actum clamabant de monachis, mendicantibus praecipue, et ecclesiarum parochialium ministris, cum usu compertum sit Jesuitarum adventu atque opera hos simul omnes efflorescere. Idem, mihi crede, paedagogiis continget, praesertim si cum Philosophiae, ut eam nunc docent, rudimentis optimos quosque auctores misceant, ubi nunc, si verum fateri volumus, non dicam Philosophi, sed nec Rhetores, nec Grammatici fere sint, qui artium liberalium magistri vocantur. quod cum ita esse tu unus optime noris, superest ut tua cum auctoritate, tum gratia, qui aliter sentiunt, ab errore se revocari patiantur, praesertim nobiscum facientibus tot praestantissimis viris, ipso etiam magistratu. Sed nec de supremo Regis consilio dubitandum est. Taceo Middelburgensem episcopum. Taceo Stapletonum,
Ludovici Medertii, meum implorantis in paupertate auxilium: sed nosti tempora, nihil magnum nunc possum: erit tamen illorum in numero, quos proximo quoque tempore pro viribus promoveri decrevi, praesertim si ecclesiae servitio sese tradere voluerit. Vale, amicorum ornatissime. Antverpia quarto Cal. Julii An. MD XCIIII.
Quas turbas excitaverint Jesuitae in Academia Lovaniensi, in quam irrepere, et subducere aliis Professoribus, ut semper et ubique solent, auditores conabantur, constat ex Valerii Andreas Fastis Academicis pag. 372. et seque ubi et de collegio hoc, a Torrentio, in gratiam Jesuitarum instituto agit, et epistolam illam nomine Academiae ad Torrentium, cujus meminit hîc, exhibet Pag. 379. ubi graviter jura et privilegia Academiae suae violari Professores ostendunt. immo postea coacti fuere ad Papam decurrere, qui certis legibus hanc Jesuitarum audaciam circumscripsit, quare illi, cum Lovanio arcerentur, Leodici Scholam Academicam aperuerunt, sed ad Academiae Lovaniensis preces Albertus Austriacus interdixit Jesuitis Duacensibus Scholas Philosophicas habere, nisi Leodicenses clauderentur: quare coacti Jesuitae ab Episcopo Leodicensi Professionem Philosophicam non quidem deseruerunt, sed Episcopo tradiderunt, qui Laicos Professores instituit; postea vero inter Leodicensem, et Ordines Brabantiae conditionibus haec res composita. nec cessarunt in hunc usque diem, quo rerum fere ibi potiuntur, vexare Academiam Jesuitae, sed quae hîc tractari non possunt uberius.
JAm discesserant hinc ordines Brabantiae, cum novissimas accepi literas tuas, quibus me rogabas, ut tuam illis causam commendarem; quod equidem pro meo in te studio, qua debebam, diligentia praestitissem, nisi jam praeterisset occasio, cui iterum oblatae, ut futurum puto brevi, non deero. Vides tempora, quorum tamen iniquitas obesse non poterit, quo minus simus liberales. Parum est, quod in tanti viri usum impenditur. Tu perge majora apud exteras nationes contemnere, dum amicis hîc tuis solatio, et carissimae patriae tuae sis ornamento, nec est quod verear: agant Veneti, agant Mediolanenses, atque iterum (si volent) Florentini. Laudabo illos, ut debeo, sed te multo magis, qui honestam domi paupertatem, illorum divitiis praetuleris. obdura igitur, et urge propositum, ut re ipsa ostendis te facturum, cum aedificas, hoc enim pro te fidejubet, et Lovanii mansurum spondet. Non itaque fenestram. tantum unam, quod a me petis, memoriae causa donaturus sum, sed et plures ubi voles, totos etiam parietes triclinii exornaturus, cui rei, mandato Moreri, quem conveni, sumptum istic a bibliopolis petes, ego hîc reddam, quibus. autem verbis meam in te mentem depingam nescio, tu cogita: nihil inscripseris, quin longe etiam majora pro te velim.
Prunii nostri mens, cujus quod voles et ipse experimentum dabit. quod praeterea de nostro Lovanii gymnasio tam prolixe ac benigne scribis, id mihi pergratum fuit. quin etiam crevit tuis dictis meus ad bene de Academia ista merendum animus. Atque adeo incitatus a Reverendo patre Oliverio Manartio ampliora meditor, ut ab ipso intelliges latius, nec me praesens deterrebit calamitas, ac periculum, in quo versamur, capta his diebus, ut intellexisse te arbitror, Groninga, sed divino fretus auxilio majore procedam gradu; donec pervicero, aut conantem mors praeverterit. Vale suavissime Lipsi, et me, ut soles, ama. Antverpiae III. Cal. Augusti An. MD XCIIII.
His scriptis literis allata est Illustrissimi Card. Frederici Borromaei ad te epistola, valde serio mihi commendata, ut et tradi illam, et responsum dari procurem. Venit praeterea in mentem, cum nuperrime hîc esses una cum Bernartio, quaesivisse me inter veteres schedas, nec invenisse Papinii Achilleidem manuscriptam, quam nunc fortuito repertam mitto, postquam nunc editio inchoata est. Et quoniam ante biduum nostra etiam prodierunt poemata, omittere nolui, quin tria exemplaria ad te mittelem, tibi unum, Bernartio alterum, tertium cui ipse voles. Iterum Vale.
AN igitur is ego sum, mi Lipsi, cujus tu literatorum choragus cum aliis literatis omnibus vel morbum doleas, vel sanitatem gratuleris? agnosco affectum erga me tuum, judicium vero non probo, satis est in media classe me subsistere, et te sublimem ex humili suspicere atque admirari. utcumque res se habeat, Antverpiâ, nec dum confirmata valetudine pluribus evocatus tam Serenissimi Archiducis Ernesti; quam aliorum virorum principum literis Bruxellam veni; ubi de summa rerum satis quidem prospere, meo judicio, hactenus agimus, sed superest tantum, ut quae recte consulta fuerint, mature fiant, nec diutius differantur, nec vero tui, quamquam mediis in negotiis, obliti unquam fuimus: egi cum multis, impense favent omnes; ac te in oculis gerunt, constitutum igitur inter nos, ut postquam tuus de militia prodierit labor, ego una cum Praeside, cum Assonuilio, ac Richardotto volumen Archiduci offeramus, testes, non male puto idonei, tuae tum eruditionis, tum probitatis; neque hoc contenti officio alibi quoque te commendabimus, daturi operam, ut vel aureus fias; ornaberis certe pro meritis tuis, quo magis abs te postulo, ut spartam, quam jam nactus es, ornes, atque exteras conditiones omnes rejicias, patriam vero pro tua in illam caritate nunquam deseras. hoc enim ut pietati, sic et honestati convenit maxime. Adderem aliquid de nostro Lovanii instituto, sed non dubito, quin ex patribus, qui nunc istic sunt,
JUcunde admodum et suaviter, V. Cl. his diebus conversatus sum, cum amico meo veteri et singulari Martino Lydio, homine, ne quid aliud dicam, vere pio et docto. Cum autem in colloquiis variis, tui quoque, ut fit, nominis subinde mentio incidisset perhonorifica; eamque mihi cumprimis gratam et jucundam accidere Lydius animadvertisset: hortari me sine intermissione coepit, ut hac occasione, et se internuncio, breve ad te epistolion exararem, quod ille tibi non ingratum fore confidenter affirmabat. Quid multa? perpulit me vir optimus et amicissimus, cui cum ego petenti nihil negandum statuissem; huic quoque petitioni ipsius omnino satisfaciendum esse censui. Dictavi igitur, cum tempus breve esset, filio meo hoc, quidquid est litterarum, quo ego fores notitiae et amicitiae tuae toties hactenus expetitae aperiendas mihi censui. Si feci quod placeat; mihi gratulor, meque compotem votorum meorum factum unice gaudeo, ipsique adeo Lydio et tibi, maximas gratias et habeo et ago. Sin minus; Lydium potius quam me accusabis, qui mihi scriptionis hujus auctor tam audax esse non sit veritus. Sed ut omnia mihi pollicear meliora, facit non solum insignis tua humanitas; verum doctrina et sapientia quoque tua ad miraculum usque excellens, et cum rara quapiam et amabili eloquentia conjuncta. quam ego nisi maximi facerem, nomine me elegantis litteraturae studiosi prorsus indignum censerem: cujus tamen me profiteor cupidissimum. Vale eruditorum nostri seculi decus et ornamentum. Rostochio XII. Cal. Septemb. Anno 1589.
PAene citius epistolam ad me tuam typis Plantinianis impressam, quam manu tua exaratam, vidi. Quae morae illi obstiterint nescio. Sed est. quod mihi de ea tandem accepta non mediocriter gratuler, cum quanto ea in periculo
Francisco vestro Raphelengio ago de editione Argumentorum et Porismatum meorum in epistolas M. Tullii ad Atticum, non Criticis, sed adolescentibus, quibuscum ratione officii vivendum mihi est, scriptorum. Cum enim in verbis earum epistolarum, germanaque eorum lectione explicanda satis strenue laboraverint Corradus, Manutius, Malaspina, Bosius, alii; ego has partes mihi potissimum sumendas censui, ut non tam de verbis, quam de ipsis rebus et sententiis auditores monendi occasionem haberem. Unde haec porismata nata sunt, partim Politica et Ethica, partim etiam philologa, oeconomica, rhetorica et historica. omnia tamen crasso et captui puerorum fere accommodato filo. Totum opus censurae tuae lubens subjicerem, nisi hoc modo obstare me scirem publicis rei litterariae utilitatibus. Si quid tamen demendum, addendum mutandumve censueris, id liberrimum tibi esto. Quod si etiam Typographus te in consilium adhibuerit; peto ut amicitiae nostrae plusculum, quam falci tuae criticae indulgeas. Ipsi enim operi hoc tetrastichon cogito praefigere,
Salve et vale, et certo de me tibi persuade, vix quenquam me habere magis
VEhementer laetor, Vir Clariss. et amice observande, proximas meas literas tibi et redditas, et gratas fuisse et acceptas, ficut ex responso tuo erudito, amico, benevolo et humano facile intellexi. Itaque ad pristinum meum in te amorem et observantiam magnus, mihi crede, cumulus accessit, qua de causa non modo tibi rescribere, sed hos quoque adolescentes tibi meliori de nota commendare minime dubitavi. Horum unus est Heinzelius, patritius Augustanus, cujus pater p. m. in augusta illa civitate consulatum maxima cum laude gessit, et pater patriae, literarumque optimus ac fidelissimus extitit. Alter, Caspar Vaserus nomine, est civis et discipulus meus, vitae morumque probitate, et linguarum disciplinarumque studio atque scientia praestans, qui ei tanquam peregrinationis hujus, ac morum studiorumque moderator est adjunctus. Ambos igitur fidei humanitatique tuae unice commendo, qui doctrinae, nominis gloriaeque tuae fama clara et illustri potissimum impulsi de propinquorum et mecoenatum suorum voluntate et consilio se istuc contulerunt. fac igitur quaeso pro humanitate tua ita te erga illos geras, ut illos longae, difficilis, periculosaeque hujusce suae peregrinationis, propter te potissimum susceptae, non poeniteat, et intelligant hanc meam commendationem non leve apud te pondus habuisse. Pluribus non utar, ne humanitati tuae diffidere videar. Quod ad rerum nostrarum statum attinet, is Dei beneficio, quietus adhuc est et pacatus: Genevenses socii et foederati nostri Gallorum, Helvetiorum, atque etiam Italorum quorundam auxiliis, sed praecipue Dei exercituum ope et praesidio prospere foeliciterque bellum adversus ducem Sabaudiae gerunt. Initio novi hujus anni aliquot pagis, oppidulis et arcibus, nec non magna praeda atque spoliis potiti sunt, cum magno hostium dedecore atque damno. Ex altera parte dux Dedignerius, heroicae vir virtutis atque fortitudinis, capta Gratianopoli Chambrium usque (quod est unum ex primariis ditionis Sabaudicae oppidis) excurrit, et arce munitissima, Eschelles vocatur, quae duarum inde distat horarum intervallo, illud jam obsidere et oppugnare fertur. omnino Dux ibi crabrones i. Gallos et Helvetios irritavit, qui nunc aculeis, id est, lanceis, hastis, tormentis, armisque suis in illum invehunt, et injurias sibi illatas ulcisci conantur. De rege Gall. non regiis et egregiis virtutibus ornato, et de foelici prosperoque rerum aeque adversus conjuratos et rebelles successu non opus est, ut ad te scribam, cum illa vobis notiora forsan sint, quam nobis. Mitto hic tibi Gratulationem hanc meam chariss. meae patriae nomine compositam, quam tibi viro humanissimo, meique
QUoniam, Vir clarissime, literatissimis illis tuis Mercurialis quoque, quem vere reipub. literariae, literarumque quasi Mercurium appellare possumus, cum pro suggestu publice, tum humanissimis suis ad me missis literis, atque dono literario eundem fere, quem tu animum et voluntatem erga me declaravit. Nec tamen haec (optime enim mihi tenuitatis meae sum conscius, meoque me novi metiri modulo) tam acerrimo acutissimoque vestro inditio, quam singulari vestrae modestiae humanitatique tribuo. Imitamini enim humanos, modestos atque frugales convivas, qui tenues levesque epulas non aequi solum bonique consulunt, sed etiam laudant et praedicant. Plurimum itaque vobis me debere profiteor, utinam re ipsa, quas animo meo habeo, vobis referre possem gratias, quo nihil mihi esset gratius, nihil mihi prius est et antiquius. Fui antea semper laudum vestrarum admirator atque praeco, ero nunc multo magis maximis vestris meritis, tametsi ut sol lucerna, ita laudes vestrae atque virtutes clarae per se et illustres praeconio meo non indigent. testabor tamen animum meum gratum acceptique beneficii memorem. Lucubrationes vestrae luculentae atque eruditae, ut hoc quoque libere et ingenue fatear, ad lucubrationes illas meas conviviales magno mihi fuerunt usui et adjumento, et quidem majori fuissent, si illas omnes habere potuissem, quarum nonnullis etiam nunc careo. Proxime legendo tuum de Theatris libellum, forte fortuna incidi in quaestionem illam, apertone, an operto capite Romani olim cibum ceperint, quae utinam antea mihi licuisset legere. Tui de Constantia operis sane subtilissimi lectione non possum satiari, quae mihi proxime in explicatione loci communis de voluntate, providentia et praedestinatione divina non parum profuit. Multis itaque nominibus, Vir clariss. me tibi devinctum obstrictumque esse confiteor, qui praeclaris et eximiis illis praeclari et eximii tui ingenii monimentis mihi, ut et toti reipub. Christianae, es cum
Martinum Lydium, veterem et constantem meum amicum, rogaveram ut maximas meo nomine tibi gratias ageret, plurimumque salutis diceret;. sed dubito, in tanto praesertim locorum interinde tantisque periculis, an literae meae illi fuerint redditae. Nunc igitur certum fidumque nactus hominem, probatae pietatis doctrinaeque juvenem, Mathisium Antverpianum, per illum has ad te dare volui literas, ceu testes singularis meae erga te
SAlutavit me jam jam verbis, vir clarissime, tuis Adamus Leenputtius, quod pergratum mihi, sed ingratum hoc quod discessum te propediem meditari diceret. Dolui, sane, vehementer hanc tibi profectionem nobis insalutatis constitutam, praesertim cum Leemputtium, qui comes ipsi fuit, cum desereret Batavos.
POstremae tuae epistolae nihildum respondi. quid mirum? duos amplius menses interea assidue per itinera aut hospitia jactatus, et nusquam in firma quiete. At in animo meo saepe tu et tuus amor, quem velut penicillo perspicuum in postrema illa expressisti. Mihi crede, non affectum solum tuum cognovi, sed vide pene dolentis et ingemiscentis tui vultum. Suspicabaris nimirum, quod res est, abire me non tam cito rediturum. Caussae nobis justae, mi amice, et apud te probae: alias audies, aut potius -
Quid agis, vir clarissime Lipsi? Itane nostri oblivisceris? Scripsi ad te bis et scripsissem soepius, si ad eas, priores saltem, quas ad uxorem tuam a me missas, recte perlatas arbitror, responsum abs te fuisset. Non committas, quaeso, ut corporum haec inter nos divulsio coeptae bonis avibus amicitiae cursum interrumpat, utque quemadmodum locorum inter nos nunc, ita et animorum literarumque sit intervallum. Amo te, mi Lipsi, amo, inquam, et quidem tuo merito, neque vulgari illo amore, sed quo Pirithoum Theseus, quo Oresten Pylades. Si non credis, periculum fac, impera. majora faxo ut opinione tua constantissimae crga te fidei amorisque in me indicia invenias, intelligasque unam mihi obsequii gloriam propriam. Nos hîc omnes tui perbelle (deo laus) valemus, nisi quod absentiam tuam moleste admodum ferimus, et quidem eo gravius, quod nonnunquam cum hominibus nonnullis lucta nobis aliqua interveniat, qui tuum hunc a nobis abitum cum improbare jure non possint, culpare tamen non desinunt, at modestius longe, quam nuper Westphalus ille, qui parandae gloriae tecum congrediendi avidus, cum materiam non reperiret, ex musca, cum multorum cachinno, elephantem produxit, ut nimirum montibus parturientibus ridiculus nasceretur mus. Sed tu, si sapis, ejus nugas contemnes, neque magis ad eas commoveberis, quam ad vespae alicujus morsum generosus solet equus. Aveo summopere cognoscere ex te, quid nunc praeclarum hoc nactus otium rerum agas, quae circumvolites agilis thyma, quidque. a te exspectare debeamus. Opus te magnum et grave moliri audio, quod propediem publicum facturus sis, evocato isthuc Raphelengii filio, qui typis illud mandet. Faxit deus opt. max. ut foetum hunc videre nobis liceat. Ego in coepto a me opere pergo, sed lente, faciunt hoc negotia domestica capitulariaque, quae licet subinde non magni admodum sint momenti, hoc praesertim rerum statu, quo ordini nostro reipublicae administratione hîc interdictum non ignoras. Hujusmodi tamen sunt, ut me distrahant plerumque, neque rebus meis vacare, uti velim, permittant. Spero tamen brevi me, si patiatur deus, neque tu consilium meum improbes, Castellae regum historiam stirpemque, operis, quod condo, primitias, in lucem emissiurum. Novarum rerum hîc nihil nunc, pacis enim, quae proximis hisce diebus affulgere visa est, spes omnis, cum summo bonorum luctu, evanuit. Praefracta enim nimis quorundam, qui plurimum ad eam rem operae sua authoritate conferre possent, sunt ingenia, ita credo res nostras numine dispensante divino, cui nondum statutum videtur puniendi nos, qui nullis hactenus plagis
Bremam iter instituentem, in Greuningae oppidi confinio, cum diutius, quam rebus ejus conveniret, haereret, a milite regio interceptum Greuningamque cum omni suo comitatu et auri argentique summa non contemnenda abductum. Vale, vir clarissime amicissimeque, et me ama, uxorem tuam et ornatiss virum D. Lampsonium hospitem, ni fallor, isthic tuum, incognitum mihi licet, plurimum a me saluta. Frater meus Canterius que valent optime, et te salvere jubent. Ultrajecto VIII. Kal. April. MDXCII. Qui has tibi tradit, mihi collega est, vir optimus doctissimuque.
GRaviter me, vir clarissime Lipsi, allatus ad nos diebus hisce de carissimi mei
SCripto haud facile expresserim, quam animum mihi percusserit mors tui Fratris, atque ea sic repentina. Fueram apud eum ante dies aliquot, suaviuscule in coena fueramus. validum reliqui et vegetum; nuntiatur, cum Spadae jam essem, obiisse. Tetigit mihi interiorem animum, nec privata solum mea caussa (amicus serio erat) sed publica, quam video non in tempore fecisse jacturam. Magnus et praepotens noster Rex, quid, nisi virorum talium eget? sed feramus necesse est, quod lacrimis non mutamus. Si dolor aut luctus homines immortales faceret, certatim omnes usurpemus, et idem ab aliis speremus. Non est, non erit. Calcanda via est, nec vicarium operi huic demus. Ille in bona fama (quod difficile in tali fortuna) obiit cum integritatis et candoris laude, quae duo rara nimis elogia in hodiernis aulis. Ego hoc utroque nomine (rem tibi dico) amabam vivum, sicut prudentiae et peritiae caussa aestimabam. Sed satis super re tristi, et fortiorem te censeo, quam utsolatii
Quae edita demum est ex officina Plantiniana CICICIC. ergo hujus Epistolae tempore nondum prodierat, sed missa videtur v. Epist. a Gabbema Edit. Cent. II. 44 Judicium Lipsio, ut eam recognosceret. Janus Donza hoc epigrammate, quod nescio quare omiserit Burchius, decoravit.Lipsii, cujus hîc mentio, forte epistola illa, quae a Burchio Historiae Sabaudicae est praesixa, continet.
AMplissime et Nobilissime Praeses, agere gratias mihi debere videor, imo vero debeo pro ista inclinatione in me et affectu, quem passim ostendis. Ita enim amici ad me referunt, nec sermone solum, sed litteris consignant. Profecto gaudere me fateor in tanti viri judicio; quod sive merui, gratum est, sive non merui, incitat ut sim, quem esse me censes. Plebejos plausus aut voces nec sapientes quidem aspernantur: Quid Vestri similium, quos super communem sortem virtus et prudentia evexit? Proximi Regibus estis, et quanquam illi omnium domini, tamen non sine arbitrio, et consilio vestro, quos dirigitis, et, nevelut Phaethon solari illa semita excedant, providetis. At tu, Amplissime, non favorem solum in me, sed beneficium etiam profers, et ut melius lautiusque mihi sit, curaturum polliceris. fateor equidem sincere et aperto pectore, non me avidum rei aut pecuniae esse: Quorsum? cui nec liberi adsunt, et cupiditas abest: sed tamen si quid ad exiguum hunc stipendii modum adjiciatur, non libenter solum me, sed pene necessario amplexurum. Tempora quae sint, omnes scimus, angusta, arcta, et quibus mediocres etiam census, ut annonae incendia sunt, vix sunt pro censu. Ego autem sexcentos
AMplissime et Nobiliss. Praeses. Animus hic me adigit, ut vel ante beneficium gratias tibi agam, pro beneficii seria et iterata delatione. Et an non ea ipsa beneficium est, etiam sine alio successu? equidem sic interpretor, cum talem virum, caput et principem Regii Senatus, sollicitum esse et satagere de commodis meis video, et ubique honestum testimonium de me ferre. Ego vero istud super omne beneficium habeo, et Judicium illud tuum sic amplector, ut vel eo nomine adstrictum me Amplitudini tuae censeam vinculo, quod gratitudine nulla exsolvam. et quid a me etiam potest, praeter hunc animum? Qui solus item est, quem in me amas. Habes et habebis hunc largiter et fideliter aeternum: ego Amplitudinem tuam rogo, uti tuum mihi ferves, et si occasio sit, qua verecunde et sine magna molitione et molestia aliquid a Serenissimo nostro impetremus, eam ut usurpes. Quin lautius et honestius paullo habitus sim, quin apud exteros possim haberi, non equidem nego: sed tanti est relligioni et Regi palam ac fideliter adhaerere, idque in Patria, ut facile ex animo deleam, res omnes praeteritas et spes futuras, si modo vivere et sustentare me ac familiam mediocri auctoramento possim. Quod nunc quidem ab Ordinibus tenue est, nec nisi sexcentorum florenorum: et hactenus exterorum liberalitas, aut mea parcimonia me sustentat, et, quod deest, explet. haec ut significarem semel Amplitudini tuae benevolentiae illa.
Breugelium aliosque amicos elicuit, tum etiam Conditio mea praesens expressit, in qua stare diu, et perseverare non possum, sine fulcro aliquo Regiae liberalitatis. Amplissime et Nobilissime Praeses, ille rerum omnium praeses te nobis servet columen, et tutelam. Lovan. IX. Kal. Novembres Ao. 1594.
PAx Christi, mi frater. Salva animam tuam, noli respicere post tergum, nec stes in omni circa regione. Respexit post se uxor Loth, et conversa est in statuam salis. Ita fit quando carnem audimus, et rationi non auscultamus. animus ad montem salutis tendit: caro retrorsum respicit, et quae jucunda et voluptuosa requirit. Mutatur illa in statuam salis; sibi infructuosa, aliis utilis exemplo: ut sicut sal ciborum, sic correptio istius fidelium animabus sit sapientiae condimentum. quare et Christus ipse; Qui fuerit (ait) in tecto, et vaso ejus in domo, ne descendat tollere illa, et qui in agro, similiter non redeat retro. Memores estote uxoris Loth. haec veritas. haec obsecro aurem tuam crebro personent. Multae te manent insidiae, multi labores et molestiae. Insidiabitur serpens calcaneo: caput contere, obsta principiis. sepi aures spinis, ad Sirenum voculas. cave a subsessis fictorum amicorum; qui ex amicitia et familiaritate tua, nil nisi vanam gloriolam aucupantur. futuri (non dubito) qui reducere conabuntur. obfirma animum. turpe in deteriora mutare fententiam. nec tutus reditus, unde tam intutus exitus. Non ignarus malorum; aspera multa et laboriosa animo praecipe, et tecum perage priusquam feriant. excident facilius, si incident meditata.
Delrii scriptum inveni, et verbis etiam quibusdam discrepans, sed sententia plane eadem. perdita forte vel errante aliquamdiu hac epistola, iterasse scriptionem ex seq. 478. colligere licet. Est vero responsio ad Lipsii Moguntiaci scriptam XIV. Apr. quae edita est Offenbachii N. LXIII. Hanc vero etiam typis fuisse descriptam suspicio mihi nata ex notis in autographo conspicuis, quas operae solent Chartis, sub praelo sudantibus, apponere, quibus paginarum spatia et modos definiunt: neque tamen editam reperire potui; quare hîc potius, quam nusquam volui deprehendi laetitiae et triumphi, quem de Lipsio ad se traducto, egerunt, quibus jam se olim mancipaverat, Jesuitae, documenta certissima.
ERgo me quotidie novis gaudiis beatum. rescripsi paullo prius ad eas, quas ad me Moguntiaco, et misi Coloniam; doleo quod nondum receperis. erant prolixae, ut decebat, testes locupletes amoris intermissi, et renovatae gratiae. non despero venturas ad manum tuam: et si fallar, sarcietur coram id, quicquid fuit fracturae. aliae mihi postea a Spadanis aquis. respondi nudius tertius, et tuas ad tuam curavit per mercatorem fidum Rdus. P. Rector; qui, quod ambigat an poterit respondere, jussit, ut officiose et peramanter suis ego te verbis salutarem, et amicitiae officia omnia deferrem: quod facio et ejus nomine spondeo. Et ecce tertias, quas. IIIII. Non. MaI dedisti Confluent. geminas; ingeminas laetitiae causas. facis quod decet amicitiam tam veterem et probam: causas illas suspicionum tibi quidem non difficile erit eluere. Societatis ad eam rem opera non importuna. de me, quid dicam? quod de te ipso, id tibi pollicere. petis orationes; commemorarem jam dierum aliquot sacrificia facta, hoc nomine; si crederem ambigere, hoc tantum, tui ne in Liturgia quidem, mihi obrepet oblivio. et inter primos, quorum illic memini. Interea fruere P. Orano, quem et amare te et consilio juvare, ut potest, velle scio. saluta etiam meis verbis. Censeo tibi latendum, donec
RP. Moguntiaci cum essem, subito ad te scripsi, et cosortem feci gaudii quod mihi obvenit. Quidni enim pro amore tuo in me et pietate gaudeas, quod fregerim illos laqueos, et serio ac fortiter me dederim ad bonas partes? Mi pater, satis, imo nimis diu, vacillavimus, nutavimus, et caussam non injustam suspicionum praebuimus viris bonis. Atqui emendabimus, nec solum labes in meo animo, sed etiam in alieno eluam, Deo tamen adjuvante. Qui quoniam benigne me respexit, rogo te preces tuas cum meis adde, ut deinceps me firmet ac dirigat, et suggerat atque instillet ea quae faciunt ad salutem. Patres quoque, uti spero, sanctae Societatis tuae juvabunt. Certe Moguntiaci et Coloniae valde repperi eos in me pronos. Nam, ne nescias, plusculos dies in utroque loco egi, et cum magna voluptate recognovi quosdam e priscis et scholasticis amicis. O cur unus tu non adfuisti? cur collum et pectus tuum non licuit mihi amplecti? Sed animo feci et facio, jamque in eo eram ut re facerem, nisi revocassent et tenuissent me paullum intuta haec viarum. Nam Colonia recta Leodium vestrum cogitabam, et Spadanos item fontes; sed visum fuit amicis differre. Discrimina a praedonibus nimis manifesta. Ita retro abii et Confluentiam me contuli, illic quoque humanissime a patribus acceptus. Cogito hinc Treviros, atque illinc ad vos, si perviae ullae viae. Latito tamen hîc, et paucis innotesco, ob caussas tibi non ignotas. Uxorem et mea evocavi, et tantisper consilium meum de emansione celo. Quid in reliquum facturus sim, una tecum et cum Patribus videbo, quos deinceps arbitros et directores facio etiam externae hujus vitae. Monete, jubete; dicta, scripta, facta mea, obsequi volo vobis. P. Oranus estne apud vos? ita audio, etsi ego Antverpiae esse censebam: Obsecro, commen
Sed heus litteras tuas priores et grandes ego adhuc nullus. Si quid iis infuit serium, quod ad me, iteradum.
PAx Christi etc. Unde ad Lampsonium illa, me latet: nisi quod dissicile sagacem et sollicitum tui tamdiu te in propinquo latere. et inde fortassis aliquis ad aliquem huc scripsit; qui deinde hîc rettulit. nos certe extra culpam. frustra deinceps suaserim latibula, vel tenebrioniam. sustulisti litteris hisce postremis, et abstersisti timorem omnem animo meo. quid timeam, sic animato? merito tu isthaec omnia pseudounionibus comparasti. decipiunt falso et mendaci nitore: sed quos nisi falsos et mendaces? nunquam illos, quibus divinae lucis vel scintillula in oculis mentis. tibi hic dies illuxit. perge ut oculatus accipiter alas ad Austrum expandere, et plumesces coelesti penna. attolles te super haec terrena; quae jam spernere et calcare coepisti. sed haec melius coram; quod fac, sit ut cito. torquet me et distrahit diuturnum desiderium. In illis meis (quantum intelligo) deperditis, vel alicubi adhue in via haerentibus; nonnulla seria, sed minus, tam forti, et deliberata constantia, necessaria. collegi tamen ex capitibus, quae in segestriis repperi lituris obducta, non issdem opinor verbis, sed mente qua tunc scripseram: ea nunc mitto cum hisce, ut videas me diligenter tuis et sincere rescripsisse. sera quidem gratulatio et monitio; sed amici, et petita ab amico. Deus te nobis brevi sistat incolumem. Salutat R. P. Rector. saluta meis verbis P. Oranum, Leodii. v. Kal. Jun. CIC. IC. XCI.
R. P. Utrum tu epistolas ad me, an thesauros mittis? revera tales sunt, uberes salutarium imo et caelestium praeceptorum. Mihi crede, mi frater, Spiritus ab alto est, qui talia tibi dictat. vel prior et vetus tua epistola qualis
inclamat mihi vates vere entheus in hac parte. Imbres et amnes in mare assidue fluunt, ipsum nihil mutant: conveniant, confluantque in nos omnia ad versa, firmi in CHRISTO manebimus, sed illo firmante. Heu quam exigua sunt, quae relinquimus aut, spernimus? nec. solum ipsa mox peritura, sed ilud in quo ipsa. Hoc grande universum, pro cujus particuta litigamus aut bellamus,
At nos si Deo adhaerebimus, in illo et per illum vivemus; tunc quoque cum omnia peribunt aut immutabuntur immoti, aut non nisi in melius mutandi. Pars subsequens epistolae tuae aliquid habet de meis scriptis. Quae utinam omnia nunc edenda! plusculum in iis alibi et prudentiae esset, et pietatis.
R. P. Rectorem saluto, et precibus omnium vestrum me commendo. Mitto epistolam, quam ipse daturus eram: sed quid si responderi tua aut mittentis intersit? igitur praemitto.
V. R. Meas priores, et uberes satis, crede jam acceperis. Interea ego litteras a meis, et mea. Illi reditum urgere, ista conqueri de parum liquido nostro mandato, et per scriptionem non iterato. Fallitur. nam scripsi diserte bis, jam tunc Francofurti cum essem: sed alteras video periisse, alteras una cum latore captas detineri in Holsatia, malo nostro (si fas ita loqui) fato. Coram audies historiolam, Ita nihil mearum rerum adhuc in tuto. Eas tamen quas hinc curavi, accepit, et jam obsequetur. Mora pusilla interponenda est, et pauculos dies sustinenda tenebrionis haec persona. Alioqui Libellus mihi jam scriptus super petenda Missione, et P. Orano ostendi. Rogo te, mi amice, has ad Moretum, quantum potest, mitte
VIr Cl. Rumusculis illis non moveri, stolidi sit; non prudentis: adeo nihil audaciae, et licentiae istorum impervium; quod modo muris et milite non firmum. Spadani fontes illis intacti, sed, quoad videbitur. docent Malbodium, Bonna, Stochemum, qua fraude, qua vi direpta; non pagi, sed oppidula. Quare placet consilium de mutatione. sed ubi? commodius coram, collatis rationibus. Nunc quidem pronior in Trudonopolim. munitior; propinquior Brabantiae nostraei; tabellarii, qui Bruxellas, Lovanium Antverpiam, illac. sed hîc videbimus. itinera hinc ad ea loca, nec omnino periculosa, nec prorsus tuta. in diem et horas ista mutantur. rapienda occasio; quae se hîc, quam; Spadae facilius offeret. Ad alterum caput de scriptis: placet, quod de curis fecundis polliceris. prerplacet, quod de prioribus. hoc quidem
P. Oranum. quid si cum illo? has illas Moguntinas accepi. nihil mora commissum. Sed ecce, antequam has obsignarem: mihi variae ad te a P. Rectore; quas tabellarius Trevirensis attulit. festinae nonnullae, nescio unde. sed objecta diuturna mora. si possum, statim mittam. P. Rector jam accinctus itineri, cogitat Limburgum: forte in reditu vos viset: ego te hic videre mallem.
R. P. Ergo P. Rector ad te sine meis litteris? nesas est. scribo igitur. quid? me scripsisse ante biduum, et scripturum porro assidue, si hîc haesero. Nunc sane defessus et exhaustus eram scriptione varia et molesta ad Batavos, pro impetranda missione. Nam nos, mi Pater, nec temere nec calide istud coepimus, sed firmo deliberatoque consilio,, et illo omnis boni consilii Duce, Deo. In eo sidimus et speramus de successu, de constantia, de praemio, quod paratum iis, qui ferio ipsum quaerunt. Animo toto nunc facimus, non ignari quid molestiarum extrinsecus accedet: quas depellemus facilius velut scuto tecti vestrarum precationum: quas largiter largire. Aquis Spadanis prid. Non. Jun. CICDXCI.
R. P. Bibi suaviter tuum nectar. Non ros tam gratus matutinae herbae, quam mihi tui fermones: breves quidem, sed penetrabiles, et efficaces. Hortaris, ut perseverem Spero, et si omnia circa me ruant, nixus columna illa Fidei stabo. Externa in consilio meo non spectavi (res ipsa clar mat, et clamabit:) animum quietum tranquillumque habere volui, et placatum
Aura non consilio ferri, famaeque magnae malle, quam bonae esse. O bonus ego sim et apud bonos talis audiam, securus quid de me sentiant Protei omne pecus? Certe quod avaritia aut ambitio consilii nostri caussae non fuerint, re docebo Mi frater, amo quietem, et ad illam anhelo, imo etiam ad solitudinem: nisi siquis eam tu interpelles, aut Oranus, aut talis. Et tamen mundana quoque si aspicio: age, Batavos offendi et apud illos jaceo. quid jam?
ait rex ille Graecorum; et pulcherrimum, quod addit,
Ita, ita. Jupiter ille, et supremus noster pater nos amet, et honore assiciat: quem timemus, quem ambimus? Candidatus caeli sim et supremae illius curiae, valete et sordescite humani omnes honores et aulae.
Atque ego amplius scio (certe auguror et confido) ruitura haec omnia, quae nunc fulgent et constare videntur nec felicitas illorum diuturna,
ut pepones, cucumeres, et id genus herbarum cito et late crescunt, cito deficiunt: tales impii, et quibus radices non in Justitiae solo defixae Tu quod de Otio mihi suades et laudas, quam volenti? Natura semper illuc duxit: nunc maxime, sive
ut ait Tragicus, cujus fragmenta una cum aliis velim a te videre. Salve mi Pater, tenebrae impediunt atque etiam novus hospes qui Lovanio advenit. Postrid. Non. Jun. uti opinor. oo. IC. XCI. Flagito a te preces, omnino tuus.
PAx Christi! Priores illas uberes recepi, respondi, et misi III. Non. involucra quaedam epistolarum: credo te accepisse. Non miror illos reditum urgere. putant consultum: homines sunt. quid mirum, si fallantur? praesentia considerant, futura minus; quia remotiora. contra tamen, qui sapiunt; et qui cum Sapiente novissima attendunt. haec nostra sit Cynosura in hoc alto, et densis tenebris. Sustine pusillam moram. ab hoc momento pendet aeternitas. o quam bene vives, si. sic bene perges latere! quanta tibi in his tenebris lux affulgebit! videntur initio justorum semitae tenebricosae; sed fulgent postea ut. Sol. lux perpetua illis praelucet. In his ergo tenebris tuis, spera lucem: non acternam tantum illam: sed et hanc (quam, in Deum relatam, non tam concupiscere, quam se ultro, si fugias, offerentem, licet recipere) hujus mundi. Ut qui saltum cogitant, retrocedunt ad impetum; sic qui latet, ad majorem et clariorem lucem se parat. Quid si Pater ille Optimus et Sapientissimus, hanc ingenii tui facem, ad tempus vult sub modio occultari, ut illam postea super candelabrum, exspectatam, et desiderio gratiorem, reponat? Perge tantum, et illud in corde; infige, insculpe, Non muto factum. cetera, ut volet Deus volo. nec aliter pax et vera tranquillitas. P. Oranum saluta; cui te jam diu invideo: tibi vero succenseo, propter illud tuis insertum, Ne quid nimium vos onerem. Amicum me credis, et tale quid? abstine te in posterum; ne te parum amice, censeam. Leodii VII. Jun. 1591.
R. P. Rector tuas mihi reddidit, amoris indices; quod nefas putaris, nihil scribere. eadem mihi nunc causa rescribendi; simul, ut interrogem, num illae recte destinatae; quas, nescio an Antverpia, Non. Jun. ad te misi. Molestias, quas ais, te scuto precationum facilius depulsurum; spero, ut praevisas, minus graves futuras. sed quales quales illae; irritae in pectus armatum lorica fidei, cassae in cassidem spei; quam tibi Aegidem video assumtam. video in litteris, et animo exsulto, Mi Lipsi, haec spes non, confundit; huic innitere. ad hanc anchoram cymbam deliga. tuta, tuta statio. Libellum audio transmissum a te ad Batavos; cras Antverpiam mittendum.
Levinum jam scripsisti? tui ille amans, et potest, ut citior in patriam reditus. si nondum, suadeo primo quoque tempore: saltem, ubi tua in portu. de reliquo, festina ad nos. tam tutus isthic, quam Spadae, et utraque ditio Leodiensis, neutra in parte belli. P. Orano officiosam ex me salutem. Ipsa Vigilia Sanctissimae Trinitatis; quae tibi et mihi propitia; Amen. Leodii VIII. Jun. 1591.
SErio exsulto, cum tuas lego. non quin elegantes, sed quia piae: quia id unum, quod solum, et est, et quia est, solum verum et bonum, solum expetendum, spirant. Ais te suaviter nectar bibere. credo, cum coelestia cogitas et meditaris. nam litterae meae, prae tuis nautea. Benedictus ille, a quo omne donum desursum; qui ut aquam quondam in vinum commutavit; benignus nunc larga manu, pergit vinum novum in utres novos animi tui, tergeminas illas, voluntatem, intellectum, et memoriam, infundere. Macte, mi frater; hac virtute. non aliud iter ad beatas illas mansiones; quas quaerimus, quo tendimus. tu quidem, ut video, alacriter, et ferventer: lentior ego et tepidior, quod pudet fateri. mutuo nos juvemus, precibus ad Deum, consilio et cohortatione ad invicem. Ille, ros bonae terrae cordis tui, quem rorarunt coeli desuper; ille animo tuo imber serotinus; quo irrigante ossa arida et emortua germinant, et surgunt interfecti. nam quotidie Isaiae illud vaticinium cernimus impleri. Tuum quidem, agnovi jampridem in parte quadam tuorum scriptorum latens; et adverti. Sed fiat voluntas Dei. meretur Parentis pietas, religio, et constantia magnam remunerationem: forte tamen illi Deus alibi meliorem reposuit, neque ejus hîc praegustationem daturus. In filio jam cuncta quae in hac aetate expetenda; et utinam non praecoqua, et quibus nos peccata nostra frui vetent. Litteras, et quae capit teneritudo illa, vel nimium amat, virtutes miratur, fugit quae fugienda; ad ea, quae tot provinciarum decent heredem, non tam ducitur, quam praecurrit. elucet amor quidam in Belgium eximius. O Deus! tuere nobis et conserva hoc beneficium tuum. Tu si quando te promissione illi, multis liberabis, de institutione Principis, alium tibi ne propone. debes illi, multis nominibus. Nec ego hoc ad te ea mente; ut inde laudem tibi vel lucrum. probe ista spernis, indigna nobis (si me tibi in hoc studio pateris conjungi) quibus melior aurae divinae spiritus illapsus. sed quia sic te solitudinem decet amplecti, ut interea, quae in publicum utilia non negligas. sic tibi prosis, ut, quod sine tuo malo potes, et Cum aliorum magno bono cures. 1 Non tibi Deus haec tam magna ingenii et eloquentiae dona largitus est; ut subtrahas, et desinas prodesse. Humilitatem
sequitur superbos ultor a tergo Deus. versat rotam hanc hominum: et, qui jam ad summum, qua nostrorum ignavia, qua conniventia et perfidia, venere; citius quam ascendêre decident. Vide impium superexaltatum supra cedros Dei; transi, redi, non erit. negata semper magnis sceleribus et pertinaci contumaciae diuturnitas felicitatis. Adonidis horti sunt. Amputa (ait Rex Deo dilectissimus) opprobrium meum, quod suspicatus sum: quia judicia tua jucunda. Et respondebo exprobrantibus mihi verbum: quia speravi in sermonibus tuis. haec spes dulcorare potens est omnem calumniarum et opprobriorum amarorem. hac ibant gaudentes Apostoli a subselliis tyrannorum, quia digni erant habiti pati contumeliam pro Christo. jucunda illis adeo memoria judiciorum Dei. Multum in his mellis, sed iis quibus fel mundi et saeculi hujus a labris et palato procul. Aestiment illi consilium tuum,
Foannem Delrium cognatum meum; cui nuper scripsi, ut si (quod pro certo habeo) nondum coepta excudi, non patiatur, donec ego jussero. animus enim mihi, si patiantur nostri, totum opus vel prorsus supprimere, vel premere donec mutem multa, et tollam. causas habeo plures: maximam atque praecipuam, quod typographi, qualem cupiebam, exacti et diligentis nulla spes, mortuo Plantino; qui editionem in se receperat. nec mihi sane graviora haec studia, et pensum diurnum praelectionis, permittunt ex animi sententia illa refingere. O, si tantum; quando vel Antverpiam, vel alio te conferes; quo possim transmittere; mea causa suscipias oneris, ut legas, corrigas, mutes, tollas! non stylus modo, sed et scalpellum mihi in voto. Verum de his postea. nunc amicum illum, si notus mihi, aut ego illi, salutari cupio. Vale. Leodio. a. d. in. III. Id. Jun. CIC. IC. XCI.
R. et amate in Christo P. Heri ab uxore mea litterae, quae significabant libellos meos plerosque jam esse in tuto: id est Antverpiae. Nondum omnes, aut omnia. nam Torrentium nostrum, feci: sed non tam diserte et
Illic perpetua gaudia, si hîc angimur paullum et dolemus: illic corpori quoque
PAx Christi etc. Ecce mihi jamjam tuae traditae, et exspectat ac poscit tabellarius responsum. Vix legendi tempus concessum. Tuus ille fasciculus missus, qua licuit, securitate. nondum tamen rescivimus, an redditus fuerit. spero. Ad R. Levinum, probo scriptionis modum: nec improbo animositatem in his externis. cur improbem? me damnem, cui id et a natura insitum, et perpetuo studio ac pervicacia roboratum; non temere se, nisi propter Deum, aut bonum publicum, cuiquam submittere. faciant id viles animae, quibus praeciosa; quae melioribus merito optimo vilent. de Daventria, nimis quam verum, aeque ac de Zutphania. potui id sperare, et (ut Dido illa) spero dolores majores: nisi qui potest avertat, summus ille et Solus Quam Suave mari magno jactantibus aequora ventis
E terra alterius longe spectare laborem! Non nisi, ut recte ille, alias minus rectus, quia, quibus ipse malis careas, sit suave videre. Oranus Trajectum heri Mosa descendit; paucos intra dies rediturus. Interea cura valetudinem. nec nimis illa amanda; nec negligenda. domum suam labi paratam, quis non fulciat, et instauret? peritura haec moles, sed donec illam architectus non subruit, nobis sarta tecta curanda. P. Rector salutat. te ossiciose. Leodii XII. Kal. Jul. CIC. IC. XCI.
R. in Christo P. Idem mihi. cogor respondere epistola tua jam nunc accepta. Ita homunciones isti itinera sua dlspartiunt; ut hîc statio non sit: capiunt aquam, dant litteras et petunt. sed in re ipsa quoque nihil est quod scribam, nisi languere me prorsus et
ait tuus poeta. P. Oranum ante discessum videre valde vellem, colloqui et consulere super rebus meis: si non, vos mihi (P. Rector inquam, et tu) ejus vicem. Torrentius Episcopus ad me scripsit nimis quam benigne. Tota epistola spirat amorem, mihi gratum a tali viro, et magis quia tarn largiter non exspectatum. Tu quoque R. in Christo P. fac quod facis; et constanter ama semper tuum. Aquis Spadanis XI. Kal. Jul. CICDXCI.
R. in Christo P. et in eodem amicissime. Fasciculus mihi redditus qui Ant verpia venit, in eo ab uxore nihil, tantum litterae a Moreto et Oudarto. Illius inanes, hujus (credo te nosse virum. Canonicus. est; Mechliniensis,
Richardotum breviter, mei valde amantem. Nam quod potentem in aula, hoc sciebam. Feci, sed ita ut petere nihil videar, aut me offerre. Nec revera facio. quid enim, mi Pater, petam? Ita me Deus amet, optio mihi sit, ut hoc statu rerum nesciam quid optem. Indico tamen in fine epistolae, nec tuto nos venire in patriam, nec frui bonis posse, sine Diplomate veniali: quod unum nunc quidem mihi in mentem est quod petam. Respondi etiam Torrentio: atque utinam haec talia ante missionem communicare tecum possem! verissimum illud vetus est, Lamias oculos domi non habere: et caecutimus fere in nostris. Sed exemplaria (nam servavi) coram ostendam. Quando? hodie vellem, et, mihi crede, ardeo: sed spes retinet super valetudine, quae utinam ne fallax! ubi illa paullum modo melior, advolo non accurro. Ruminavi quae scribebas nuper de Iucubratiuncula ad magni Regis prolem. Audi. Ego ab omni scriptione, si unquam, nunc abhorreo, et abit a me illa ambitio cum annis. Honesta, inquis: fateor. adde etiam utilis. fortasse. sed quanto illud honestius et certe utilius, mentem aciemque omnem ingenii habere ad illa divina? Utrumque potest, inquies. Scio: sed in veterano aliquo, et qui in Pietate jam corroboravit: nobis pugnae et assultus undique, et adhuc imbecillitas, quae non patitur oculos. aut manus alio converti. Capiam vulnus, si facio. Neque ego sum anxie Oranus, si is nondum abivit: quem utrumque salute amicissima dono. Aquis Spadanis. IX. Kal. Jul. oo. IC. xcl.
Libellos aliquot meos jam pridem gestio ad te mittere, sed sine veste sunt et incompacti. Id verecundantur. Tegi jubebo, cum Leodium venero, et tunc habebis. Spero me adfuturum vobis, extra omnem dilationem, septimana post istam, idque incipiente.
PAx Christi etc. Hoc illa valetudinis ambiguitas moliebatur; ut scilicet in Multiplicatae sunt infirmitates eorum et postea acceleraverunt, ad medicum scilicet animarum. currimus tunc, imo volamus; at sani et vegeti, medici nec recordamur. Miseri ter et amplius; qui jacente corpore, animum quoque resupinant et solo assigunt, non coelo. de quibus verissimum illud Micheae, quia infirmata est in bonum, quae habitat in amaritudinibus. Nos potius (nam et me Deus valetudinis, perpetuis nonnullis morbis infirmatae, parum validae esse voluit) utamur occasione; corporis imbecillitatem, in animae sanitatem convertere conemur, mi Lipsi; et laeti videamus domesticum hunc hostem frangi paulatim et resolvi; fiant talia corpora nostra, ut nihil mors mutatura videatur;
Verdugus prope Steenwychiam hostes, captis septem vel novem signis militaribus, parum commode accepit: et reliqui a Parmensi; qui, non, ut opinabantur, Mosam, sed Rhenum inopinus trajecit; decepti, ad praesidia retro abierunt. Ex Hesperia exspectantur auxilia nova, et dicuntur in via cum Pastranae Duce. Gener Magni Pietate et Justitia Regis, nunc creditur Mediolani. dicet tempus, ut assolet, certiora. Illud vatis, quem certe magnifacio, quod additum a te, aptum huic rei. nam non paucos haec tempora Gildones et Ruffinos (minus noxii forent, si Eutropii corpore, non mente) sed et Stilicones, tulere. Sed, Honori, quando mittes Constantios? sed ego auguror, an opto? Fudiciorum Dei abyssus multa. hoc scio. Rediit ad nos P. Oranus, et cogitat iterum illas aquas; tu velim, nos aliquando: maxime quod narrantur eo jam confluere, et confluxisse nonnulli Atridae minutuli, et ex semonibus, sed parum ad stomachum tuum futuri, minus etiam in rem; cui quod tam amice Torrentius, gratulor, nec dubitabam. arbitror occasionem praefuisse de reditu et restiturione occipiendi. auctor sum, si videtur, ne id negligas; ac ne adventum quidem ad nos, quos jam cruciat tam larga exspectatio; me maxime. Leodii. iix. Kal. Jul. CIC. IC. XCI.
R. Et desideratissime in Christo P. Audivit Deus mea vota, et te videbo. Ita spero, et statui sub finem hujus septimanae: imo, ut distinctius dicam (nisi vis ab alto intervenit) die Sabbathi te videbo. Felicem diem, et sollenni memoria mihi signandum! Ergo ego plane convalui? non ita est, video tamen aquas, sed modice usurpatas, mihi salutares. Alibi licebit, et in vicinia ista maneo. Quid enim de patria cogitem, in qua omnia incerta aut turbida? Ego nec S. Trudonem, ut nunc res eunt, satis tutam statiunculam mihi putem, et praeoptem Huyum. Multa suadent. commoda per flumen subvectio, vicinus vobis locus, munitus, Namurcum et opida regia finitima, si quid majoris procellae. Sed coram despiciemus, audiemur et audiemus. Quid aliud scribam? jam enim apud te videor. quid? tamen hoc etiam, si unquam, nunc preces. Deus in extremo isto limite me servet, et quasi in decurso spacio longae viae. Vale R. et desideratissime P. Aquis Spadanis. vii. Kal. Jul. oo. IC. XCI. P. Rectori salutem dici cupio: et (sed estne illic?) P. Orano.
PAx Christi etc. Reddet has P. Oranus, quem sine meis fas non erat te convenire. et debitor ego responsionis ad hesternas, uberes et plenas, et eo gratiores. reponam ad singula breviter, quia brevi coram de his tecum. nam fido fidem servabis. Inanes illius fuisse, non miror; mirarer, si aliter. cur? audies, cum te videbo. Oudardum non novi; amo, quia te amat, et bene consuluit, ut ad illum, qui nunc quidem pollet potestque in aula, ut qui plurimum. prudenter tamen, quod ita modice et sobrie ad eum scripseris. Multorum ingenia sunt hujusmodi, palatina praesertim. si nimis suspicias, fastidiunt: si urbane et civiliter, amant, non contemnunt. omnino hujusmodi, ut si quid vere praestent, non verbotenus, acceptari, non assectari cupiant. Diploma ille veniale minimo negotio poterit procurare, si volet: quid velle putandum, ex litteris forte perspici poterit. Et hîc et alias placet agentem cum Aulicis Epicharmi meminisse, Non temere credere. Libelli exemplar, quod servaris laetor, simul considerabimus, si quid iterum. nam suspicor, quod semper, conaturos illos per Evam Adamo persuadere ut retro bitet. Advigilet ille oportet, et se virum meminerit, amorem conjugi, non credulitatem aut servitium debere; cum illa aciem hanc mundanam totam, Constantiae et Sapientiae consiliis, quibus tibi pectus Deus instruxit, et armavit, dispellendam. facies, non dubito. Homo quidem natus es; sed tibi additus a communi patre Custos adsiduus, qui tela illa a tuo corpore et anima, a dextris et sinistris, arceat et repellat. adstat et adest ipse verus Averruncator Deus. consistant adversum te castra. ne formida. adfligi potes, mergi non potes, aut vinci; nisi velis. tyronem te dicis: sed auxiliares tui, quos dixi, nonne Veterani? rorariae turmae adversariorum, ad hos Triarios; quid nisi pulvis ante faciem venti? quid nisi stipulae, ad flammas? Nec ego, quae ad te alias, de spe illa Europae et sororum, hac mente, ut statim; sed ut tum, quando paullo futurus confirmatior a valetudine; et liberior, ab his sollicitudinibus, quae non possunt non esse molestiores soli. Hac propera, ut partem in me transferam; quam impones, quam voles. violas amicitiam, si mihi parcis; cui parcis, cum tibi. De gente non aeque facile erit persuadere illis; qui, de Poenis, Barbaris etc. tam crebro in editis invenere; sed et illud eluendum; si tempori, si loco, si quibuscum tunc agebatur, datum ostendetur. Ego illa nunquam ex animi sententia dicta mihi persuasi: qui nulla te privata ab iis injuria affectum fere sciebam. De publicis, plane idem sentio. Nec ominor; nisi temporaria. hîc illae eaedem pestes, quae illic in publica re. sed illic deest, quod salvum nobis, Fidei rectae, et Causae Justae fundamentum; quod non subruetur. Occultum illud hulcus, non diffido erumpet et suos illa vomic
Petro Orano, si quid video, docto homini et tui amico, crebra tui memoria: nec passus abire, quin haec ad te me reciperem scripturum. domi ejus tibi paratum cubiculum, sine ambitione, sine fuco, liberum, quietum, solitarium. non te illi oneri futurum, non impensae, non inquieti: sed prorsus arbitratu tuo. Non esse cur metuas a crebris invitatoribus, aut temporis, ut ait ille, furibus. Leodii paucissimos qui futuri interpellatores, bidui id triduive negotium. largos lingua multos, re et sumptu parcos non itaque aemulationem pertimescendam inter invitatores. haec ille. quid ego? Sibyllae ista folia, et si apud aliquem, nullibi te rectius neque commodius ad quietem litterariam; nec apud hominem apertiorem, et, quod mihi laudabilissimum, unius faciei. Narrabit P. Oranus, quid hac in re, frater mihi. Libellos, vel nudos; avide, avide exspecto. nam intelligo a te recentiores centurias; nempe Dialogistam; inVellejum; de Epistola, et nescio quae praeterea; quae ego adhuc nullus. sed haec praesens praesenti: cetera commodius P. Oranus. Salve frater et, quod facis me ama. Leodii. a. d. 4. Kal. Jul. CIC. IC. XCI.
Accepisse opinor te alias, quae negligentia latorum in via, vel domi potius delituere.
R. in Christo P. Legi avide post discessum tuum Animadversa in meos libros. Amare te me dicam? scis hoc. et tamen si quid addi possit, beneficio hoc meruisti. vere meus Pater es, vis me undique purum et laudatum. Tantum autem abest ut recalcitrem aut excusem, ut pleraque omnia emendaturus sim, aut certe explicaturus, quae sine damno operis immutari in Textu non possunt. Coram, si Deus volet, singula. Sed hoc breviter volui ante discessum meum ad Principis hortos; nec scio tamen an discedam, ut est hic imber. Adjungo alterum de Testimonio. Rogare me officiose P. Rectorem uti conficiat, et breve ac simplex aliquid scribat. Non mea caussa (vita, non testimoniis niti apud bonos volo) sed aliorum, et pro re praesenti. Nam de Reconciliatione confici ante uxoris adventum omnino debet, quae appellet in Brabantiam ipsam. P. Orani magno mihi usui spero erunt, sed apud unum cui scribuntur. Hoc testimonium (si opus erit) serviet pluribus. Sed hîc in ipsa urbe, quid si quidam me calumnientur et refugiant, quafi
CLarissime et Prudentissime Domine. Pax Christi. Quam patriae utiliter ii restituuntur, qui praeter litteras, Civitatum ornamenta, majora etiam quaedam possideant, novit mecum Cl. D. T. quos inter cum D. Fustum Lipsium, quem paene a puero novi, semper habuerim, habeant et ii, qui de repub. judicant prudenter, has ego ad Cl. D. T. dedi, non supplices: scio enim quantum doctrinae eique faveas, sed veluti sudices voluntatis eorum, qui Regi, a quo animo numquam defecit, qui reipubl. cujus semper fuit studiosissimus, restitutum vellent. Egit ille quidem apud Batavos, Regi rebelles, plures annos, ita tamen ut inter medios hostes hostile nihil, nec quicquam Catholicae religioni adversum, nisi crimen sit Lugdunum Batavorum literis et variis ingeni monumentis, quae tamen etiam in reliqua Belgii, imo dissitas etiam quafque nationes promanarunt omasse. Quod si culpa sit, neque enim ab omni errore absolverim, diutius apud eos se continuisse, qui Deo, qui Regi arma inferunt, recte peccatum omne delevit; nota apud Patres Societatis Jesu Moguntiae, Confluentiae, Coloniae, cujus ego rei sum testis, poenitentia, et facta Deo conciliatio; quam si Regi debitam auctore te consequatur, erit quod mecum gaudeat, tuque apud exteros quosque de reddito Belgii ornamento optime audies. Vale, Clarissime Domine, Spadae. Nonis Julii mdxci.
R. in Christo P. Costerium, ad P. Leonar dum alteras: illas ab affectu, has ab occasuone, quia ad me scripsit. Quid respondeam videbis (apertas hoc fine mitto) et siquid displicet, mutabo. Sin autem, tu obsignabis et mittes. R. P. Salve a vere Tuo J. Lipsio.
Ecce, mi Pater, libellum, bonum et judicii recti, ut mihi visus est cum legerem. De N. non est tanti: sed profecto credo vos confudisse, qui diversisunt, ut ex Susio facile discas. Accepi litteras a Richardoto, verbis humanas et quales ab aula. Videbis, et me una a meridie.
R. P. Litteras e Batavis accepi, atque hunc libellum. Illas, cras videbis, nunc istum, quia video aliquid inseri, quod ad Senecam tuum facit. Placet ingenium adolescentis, vix ambitiosa scriptio, et tota in Gallis aliquot attollendis aut conciliandis. Vides ad quem parietem se isti inclinent; sed fortasse caducum.
R. in Christo P. Decretum mihi erat post prandium excurrere visendi tui. vereor ut hic ventus et aura impediant. Nec tamen est magnopere quod dicam, nisi illud unum, litteras me Antverpia habere datas XXIIII. hujus mensis, nec uxorem tunc etiam appulisse. Profecto non sine aliquo metu sum, ne quid in Batavia
Humerolles, nobili Gallo, perhumanas, sed nihil ultra. Quis ille sit, ignoro. Ipsas, cum ad te veniam (si tanti sunt) videbis. N. non abire a se, et pergere male mihi scriptisque meis loqui, ab amico certo accepi. Doleo, et non doleo: nam me quidem, ut spero, non laedet, utinam ne se et interiorem mentem! Itaque de epistola ad eum mittenda haereo, et nisi tu reris, retracto. Cur enim risui me exponam? Faciam tamen hîc atque alibi (serio dico) quod tibi videbitur: atque in his talibus, pro munere et persona quam apud me tenes, jube.
R. in Christo P. Habes, quod ad Bencium. Siquid videbitur, libere addes aut demes. Ita cupio. Praeterea quod nunciem nihil est, nisi certo me audisse heri, conditiones Pacis tam amplas et benignas oblatum iri a Legatis, ut si Rex in vinclis (indecorum dictu) non possint petere Batavi uberiores. Ego tamen vanum...
R. in Christo P. Bonum nuncium sive Breugelius recepit. Cetera coram.
R. in Christo P. Mitto quae heri dixeram, sed compendio scripta. ut apud te nihil celem, parum spero: utique cum non ampliora audio esse mandata, aut magis libera. Deus potius nobis victoriam det, etst post labores. Velim describi (R. T. hoc mihi tribuet) aut potius in aliam linguam transcribi. Nam quid opus Latina mitti? stilus meus non ignotus, et N. frater, qui illic, nescio quam aptus ad silendum. Non metuo quos reliqui, sed sine fructu cur offendam? Abunde id a me factum, et fiet deinceps, quoties Ecclesiae aut publica causa postulabunt. Prudentiam tamen in his talibus adhiberi mos et ratio volunt. Ego censeam satis esse; si ex sermone meo, tum ex istis capitibus, D. Consiliarius Billaeus praecipua excerpat, et vulgari lingua cum iis, quorum interest, communicet. R. Tua hoc cum...
R. P. Laetemur. ego quidem, etsi in re non maxima, sed nunc consiliis meis opportuna. Arx Westerloa certo capta. Accepi litteras cum a te discessi,. itemque istas a Senatu Lovaniensi, quas vides. R. P. Orano salutem dices, et ista communicabis.
R. in Christo P. Jussi exscribi epistolam, quam Mercuriali miseram super invitatione Romana. Visum est pro bono fore, si iterum mitterem: sed quomodo? ego aegre aut nullo modo transscribo; meus iste, sic ut vides. Confugio ad quos soleo, et per te Petri Buslini operam imploro, ut manus ejus mihi auxilietur. Mittam descriptum exemplar cras, si Deus volet, Antverpiam,
Mi Pater et Frater, nunquam omisissem te videre et salutare hodie, imo etiam heri post feliciter dictam tuam orationem (quam utinam omnes aeque atque ego ceperint!) sed morbus impediit, qui jam ante prandium me tentabat. Catharrum merum esse censebam, sed sub vesperam et in ipsa Oratione tua junxit se sebris. Noctu egregius
Signata et clausa omnia mea, vix charta suppeditat ad scribendum. Laetior a vobis abii et bonae spei plenus. Deus me juvabit, et apud illum vestrae preces. Remitto tua in Senecam, paullisper una mecum etiam premenda, et mecum spero emergent. Vale, mi Pater, nostri memor, ego aeternum tui, et tuus.
R. in Christo P. Sedulo sane curata illa nostra ad P. Thovardum, atque etiam responsum habeo. Illud R. P. Rectori et tibi renuncio, novum fortasse vobis, certe votivum bonis, obiisse certo Casimirum: itemque Cancellarium Poloniae, alterum in Germania, alterum inter Sarmatas malum pacis quietisque instrumentum. Salve R. P. et me precibus juva, Tuum.
R. P. Tandem ad nos Baronius, et recta ad Bibliothecam Vestram: Velim et opto eodem fato noster Seneca: atque, ut mens mihi dictat, brevi. Salvere P. Rectorem cupio, et me precibus veltris commendo.
R. P. Binas istas ad te mitto, alteras a comite meo, alteras a Moreto. De istius perplexo responso quid videtur? sed nec verbum ullum de meis. Quod ad tua, consentit, sed cum dilatione. Coram videbimus: quod cras, Deo volente, fiet. Interea velim haec remitti lecta, per istum Carolum, qui in istis aedibus apud Dullardum canonicum habitat. Salve a tuo. J. Lipfio.
R. in Christo P. Legi quae optimo animo ad me scripsisti et solicito de utraque nostra salute, animi dico et corporis. Sed de illa (quod ad illicia Aquensium aut minas attinet) jubeo te esse (cum Dei auxilio) securum. Non fugimus solum illas partes, mihi crede, sed odimus, et, quamdiu tales, odiemus. De corpusculo isto et ego aliquid metuo. Sed jam decretum est, et currum jussimus conduci, et hospiti renunciavimus...
NOn sinit acris hujus aurae rigor me domo pedem efferre. quare cogor per litteras, quae se nunc offerunt. Heri plane sub noctem accepi has, nisi fallor, P. Costeri; quibus addidi meas ad Foannem Delrium, quas leges, et ad earum mentem Moreto transmittes cum tuis, si videatur. fecit enim cognatus ille mens sua vel incuria, vel oblivione, ut miserum illud, cui tam infensa Lucina, tragicum Syntagma nondum natum, viarum haec nunc pericula subire cogatur. R. P. Rector te salutat, et a Lovaniensi Rectore scriptum ad se indicat XI. hujus in haec verba; Salutem ex me plurimam P. Delrio, cui significatum peto, me cum Domino Cancellario Cuckio de D. Lipsio fusius egisse, quem paratus est custodire ut pupillam oculi sui, et sub umbra suae auctoritatis protegere, quotiescumque antiquas Lovanii sedes revisere dignabitur, qui nobis quoque erit omnibus gratissimus. qua de re alias latius. Haec P. Franciscus Florentinus. unde intelliges nos quo ad istud jam cura vacuos esse posse. Salve, mi frater, et cura valetudinem. hoc mane XVI. Kal Octob. mdxci.
DOleo heri te ad nos frustra. sui apud Oranum nostrum; sed comes alterius, quare non licuit arbitratu meo domum redire. Utrumque legi
R. P. Salutem tibi mitto, et nuncio de mea. Incolumes heri appulimus, cubiculum eodem die conduximus, idque opera et auxilio virginis de qua dixi, quae praeter modestiam et probitatem (virgineas laudes) prudentiam habet et ad res externas efficaciam supra sexum. Usui mihi fuit, et erit. P. Tillerio hoc beneficium imputo, per quem ad domum illam veni. Spada adhuc infrequens, nobilis unus Gallus est, sed Catholicus. Exspectatur alius D. de Chapelle cum viginti comitibus, ipse quoque Catholicus, et palam in partibus Foederatorum. Aquenses duos hîc vidi, quorum alterum novi. Tua monita sarta tecta habebo, ita Deus me respiciat et sanitas, cui nunc sacrifico, nescio an litabo. Diutumus hîc non ero, praesertim si quid discriminis: et animus jam nunc est Lovanii. Aperio me tibi, quod ego calide ago. R. P. Rectori cum officii sincera delatione salutem. Tu quoque, Pater, Salve, et qua potes (scis quid velim) juva. Aquis VI. Kal. Jun. oo. IC. XCII.
Orano meo, si occasio est, Salutem: etsi scripto eam ipse brevi offeram. Jam feci.
PAx Christi. simul a te binas accepi. jucunda in iis omnia, nisi quod de cognati nece. propitius sit animae, qui ea gratia hominem induit, ut nobis propitius esset, variae viae mortis, nec ulla tam subita, quin poenitendi spacium concedat homini sanae et liberae mentis. scis latroni uno verbulo id datum, quod ut non daretur tot annis promeritis. quacumque (ait per prophetam) hora peccator ingemuerit, non recor dabor peccatorum anteactae vitae. cur non speremus, et huic in brevi illo spacio satis concessum temporis ad ingemiscendum? quod superest, qui superstites ita vivamus, ut quocumque nos momento perpetuus ille Dictator ab hac statione discedere jubebit, pleni bona fidentia discedamus. illi inhaereamus toti, a quo nihil nos, si volumus, poterit abstrahere. Bene tu de Ordinum decreto. si interea confit, operae praetium morae: sin minus, inutilis exspectatio. Lessii responsum cum accepero,
Cuyckium; tum quoque videbimus num quid ad Carrionem? tibi ab illo nihil periculi; quia summa securitas bonac conscientiae. et infracta vis ac robur morte utriusque cognati. Christianum tamen reconciliationis initium facere, et suadeo; dum, quod potest, cum dignitate, et ita ut si velit litteras, sine nostro dedecore, queat ostendere. nam ostensurum vix est ut dubitem. nosti ingenium. De legatione illa tantumdem novimus. ajunt ex animi sententia responsum. sed quomodo, si certi nihil? promittunt amicitiam Batavi, si Coloniensium Urbes restituantur. tantum illis ocii a rebus suis, aliena ut curent. tanta superbia, ut vicinis omnibus et dynastis sex illa nautica et exsulum leges velit praescribere. pessunda (ô!) qui potes, et vis; quam odisti superbiam: nos autem in tibi placita humilitate conserva, vel potius, quia nondum adepti, nobis illam tribue. Precare id, Lipsi, pro me, ego pro te. Vale. Leodici VII. Id. Jun. CICICXCII.
VIx ad te scripseram, duo hospites pariter advenerunt, Dullardus et Vivianus. Priori dandae primae partes fuerunt, atque apud eum caena. Alter me mane convenit, et paullo post discessit in Ubios, domicilii dispiciendi caussa. Nam dies, qui ampliatus illi erat, abiit. Modeste mecum locutus est, et nulla de re seria. Doleo in animo alium esse illum virum, et partiarium malorum. Sed alius mihi major dolor, nisi ratio temperet, quem audi. Litterae mihi per Dullardum de morte, imo caede cognati mei unici per sororem. Is in militiam se dederat, me sane reluctante, sed juventutem incitatam quis refraenet? In militiam, inquam, et meruit equo in turma Bruxellensi. Ivit ad villam quam juxta Wauriam communem cum sorore habebat: ibi militariter ei jurgium cum Praetore loci, et miser ex insidiis gladio est transfixus. Haec tristis historia ad me scripta: quid censes? Jaceam, ita multa simul ingruunt, nisi manum porrigat et allevet ille ab alto. Quem eumdem precor larga misericordia defuncto subveniat, cui tam contracta fuit hora poenitendi. Sed ecce alterum heredem meum mortuum, cui laboremus? Haec et hujusmodi magis magisque a mundanis me abstrahunt, Deo devinciunt; cui utinam in externa intemaque quiete et modestia vivam, quod reliquum est aevi. E Brabantia amici nunciant, ne usquam me commoveam, donec, quod scis, ab Ordinibus confectum. Videbo, sed si illi morantur, non ego ideo morus; nec haerebo diutius aut jactabor inter ancipitia et turbas. Iterum dico, quo sine illa ipsa quae agitant Ordines? Contento satis est: si is non sim, nec haec me explebunt. Sed heus, de legatis aut corum actione, quid? rem factam habemus, an verba? fac me ut sciam, quod scire magni interesse scis nostra. Alii quoque hujus rei curiosi qui hîc sunt Bibuli,
MUtavi sententiam, nondum venio. O te varium! inquies. utinam haec aura talis! sed illa mala et iniqua nobis esse perseverat: ego mutavi ob caussas. Primum, quia de periculo nihil ultra audimus: atque etiam accrevit Bibulorum numerus, adventu maxime Italorum, quorum copia apud nos, atque unus etiam e Farnesia gente. Caussa altera. quo me conferam? Taedet discurrere per alienas domos, et satis quod annum jam sic jactor. Hic exspectavero potius, donec firmiter mutem. Etiam spes integrandae valetudinis (quando aegros ea deserit?) nos tenet: atque utinam in bona hac vita boni et firmi, utiles Ecclesiae ac reip. esse possimus, quod doleat inimicis? Nam mihi crede Pater, quamdiu tales, id est nauseabundi, moesti, plumbei, non sumus bonae ulli curae. Deus, si visum, eriget: aut, quod eum rogo, ad se trahet. O quam satur ego humanarum rerum! A Moreto nuper epistolam, in qua de tuis etiam, atque ea non ultra se differre. Mitti postulat: et prima vacantia se editurum. Juvenem quem mihi commendas vidi, pro opibus juvi, et porro faciam cum hîc ero. Aliud non erat: nisi rogare me sermonem tuum vicarium, et vere sermonem, hoc est etiam de repub. fabellas. Cum in mundo sum, ne expers sim rebus quae in mundo: sed sic, ut pectus hoc non tangant. Vale R. P. cum R. P. Rectore, et domo tota. Aquis Idibus Juniis oo. IC. XCII.
In epistolis ultimis (vide intentionem) Idus scripsisse me observavi pro Nonis.
R. P. Binas misi, responsum non habui: ecce et tertiam, quae vetat respondere. Quid ita? per te divines, quia tristis haec et continenter turbida aura sub tecta vestra me compellit, mansione istîc et insuavi et infructuosa. Ergo nisi aut illa statim et fideliter mutat, aut tu dissuades (sed non
R. P. Reversus a vobis haec lusi. Nam solet ista esse mea aberratio sive lusus a caena atque prandio, epistolam plurimum scribere, interdum carmen. Hoc ab affectu est: et mentior, nisi sine fuco se prodit.
Ad Martinum Ant. Delrium cum Grudios cogitaret.
NEqueo dicere, quam mihi gratum fuerit carmen tuum. futurum animi tui, et amicitiae nostrae perpetuum mihi testimonium. dividet nos locus, sed ea tantum parte, quae quia corrumpi, et dividi potest; melior illa, ut individua, nunquam separabitur. mihi quod illam spondes, et devincis; praefers patriae. sed tu peritus foenerator foenoris probi, nihil cum tibi decedat, me trahis una tecum, salva sorte usuram. Amicitiae hoc intertrimentum sine detrimento: maxime si, ut nostra, fide et probitate colligata. Erravi; non sine detrimento, sed cum incremento debebam dicere. trahit enim, qui utrumque prius traxerat, Deum. qui artiori devincit nodo, et plusquam Herculeo. Novit ille me mei promissi et fuisse et fore memorem. nunquam sacris operabor, quin J. Lipsii in Memento memor. Amamus, ait ille, benesicia nostra. servari optamus quod semel servavimus. Per me (ais) te Deus. esto, quia vis, ut instrumento. sed numquid gloriabitur securis contra eum qui scindit in ea? absit. o Deus! tu serva, quod servasti. tuere, quem eduxisti. tuum beneficium perire ne sinas. non peribit. tutae tutelae commendavi, et commendabo; tu me vicissim. hanc operam mutuam cambiemus. Epistolis memoriam et amicitiam saepe redintegremus: sic non absentes, sed praesentes erimus. Mitto ad te epistolam ad Lessium, testimonia duo. quae si placebunt, poteris uti. de posteriore moneo, quoad exterius forum usui non esse; nisi ut sciant te bona uti conscientia, sine peccato. necesse erit, cum Lovanium veneris, Dominum Vicarium adeas, et postules visitent bibliothecam, numquid in ea quod corrigendum. habent enim quendam Indicem, olim a Plantino excusum, ad quem libros nonnullos recensent. facile puto permittent, ut ad eum tu tuos. Illud iterum stipulor ut librum illum Wittakeri ad me; atque utinam adfuisset ille alius Danaei. nescio quid etiam de quibusdam illius Nicolai (novi erroris) aliquando dixeris; gratum et hoc foret legere, et si opus contra arietarier. Mitto praeterea epistolam, quam olim ad me P. Leo, cujus in testimonio mentionem feci. poteris adservare. Vale, et priusquem te ad iter, ad nos: ut viatico spirituali muiutus abscedas.
R. in Christo P. Sum ubi Deus, et vos, et affectus meus esse me voluerunt. Quo fructu? exiguum adhuc dxerim, et nondum consedi: et
Libri tui ante dies decem tuto (ut confido) missi per ipsum cognatum Moreti Pet. Grassium, qui hîc fuit. At ob itinera clausa et tumultum nauticum, nihil audimus. Imo jam nunc priusquam obsignarem accepi bene redditos esse. Deo sit gratia.
DEsino suspicari et angi. tuas accepi hoc ipso die. Salvum gaudeo advenisse. de molestiis illis, non miror. nosti ingenia saeculi hujus, soli etiam illius et oppidi, semper dicacis. dicacis; sed leviter et inconstanter. puncturas illas muscarum, crede, si elephantino tergore exceperis, sola severioris frontis contractione elides cum pungentibus. Non acmulanti obstrepunt aemuli. an id novum? an moleste ferendum? Vix orbe nato deterius meliori coepit insidiari, et quod coepit non desinet, donec orbis ipse desinet, vel in meliorem mutabitur. certa sunt divinae amicitiae pignora; contemni, egere, affligi. qui haec aspematur aut aversatur, amicitia Numinis summi indignus est. Non potest quis a mundi asseclis amari aut magnifieri; quem Deus amat, aut aestimat se dignum. si me (ait ille) mundus amaret, Christi servus non essem. Tibi, non dicam moeror nullus propter huiusmodi aemulatiunculas, aut improborum oppressiunculas animo concipiendus; sed magnopere quoque laetandum, et sancto gaudio exsiliendum; quod per sua vestigia, per arduum crucis iter, te Campiductor noster ducat. tolle hanc crucem humeris, sequere non segniter praeeuntem, curre ad bravium gloriae, quae soli perseverantiae reservatur. Illa ipsa Urbis vestrae solitudo, animi quieti, studiis, pietati amica. habes quod. superba Principum tecta, quod ambitiosae curiae, quod frequentia emporia, nec dare queant, nec ausint sperare; ocium. hoc tibi te reddat, te Deo reddat. reliqua illi permitte. Vide aves caeli, nec serunt nec metunt: vide lilia agri, nec nent nec texunt; quid his ad vestitum, quid illis ad victum defuit? non minor nostri cura, illi cuncta creanti, cuncta conservanti. differt aliquando, non deserit. et quae laus Constantiae, quod decus Patientiae; si nihil durum se objicit, quod frangamus; nihil difficile, quod superemus? duris gaudet Patientia, cos eonstantiae quicquid molestum est. De lectione, quod addis; in loco tu melius, et cum PP Flerontino ac Lessio: experiere semper, ut nunc, amicos fidos. Ego sim auctor, ut nec temere recipias; nec calide rejicias. Status enim iste rerum, non potest esse diuturnus;
Salutant te PP. Oranus, Cromhecius, et Ruetius. Tillerius adhuc agit animam, sed interdum spem aliquam praebet vitae. Salutat etiam Buzelinus.
PAx Christi. Ita est. non oblivionis fuit silentium meum: sed quod nihil in prioribus tuis, quod responsionem exigeret. meis enim duntaxat respondebant. posteriores recepi cum essem in S. Severini; ubi feriatus sum plus octo diebus. quid putas? a libris absens, visus mihi totidem menses exsulare. Redii itaque laetus, non lentus, heri sero. Nunc rescribam ultimis tuis, datis XVII. Kal. Octob., acceptis ante triduum. multa in iis mihi jucunda. fiducia amoris mei: non fallam, aeternus ille, quia sedes ejus in animo; a quo quia non avelletur, interitus inscius futurus. Auget lactitiam, quod de libro tertio de cruce addis. persto in antiqua sententia, dandum illum moribus, et Perseverantiae ac Fortitudini, in adversis tolerandis. alii duo delectent et doceant: tertius iste, ut actus ultimus, perficiat ac confirmet mentes pusillanimium. laudem illi eruditionis tibi; hic Pietatis adfret. hanc illi praefers scio; quia scio sapere te, et ad aeternam illam vitam, ad veram, non mendacem Gloriam adspirare. Insiste hanc viam, mi Lipsi, ut insistis; perge semper, memor illius melliflui D. Bernardi, quo judice non progredi, regredi est. De me quod subdis. mecum sentis, non mage tibi id in votis, quam mihi, erit cum Deo videbitur. Spei illius tuae causam, quamvis laurum non manderim, vidcor mihi divinare. sed haut scio, an satis firma illa spes. hîc povincias cum collega meo divisi. mihi alternis annis scriptura obtigit explicanda. si vitam Deus mihi; proximo anno incipium illi professioni dabo. Dubito adhuc an ordiar a psalmis, an a Pentateucho, an aliunde. magna enim hîc nobis Commentariorum inopia. spem tibi fecere suspicor alii, ex ordine Romano Studiorum capta occasione. lentum hoc negocium et ambiguum: et haut scio an quod volunt, vel velle suspicor, sint impetraturi. Mora non in me, sed in aliis. Verum quid ego pergo hariolari? facile intelliges num ego te eeperim. si cepi, illud scito, me, quod aliquando tibi dixi, non injucundum mihi fore; ne nunc quidem aliter sentire. Libros meos Moreto redditos gaudeo, et tibi gracias ago; et jussu tuo curam illam ponens, quod reliquum est totum tibi permitto. in tua enim diligentia cardo vertitur. nam Moretus sat scio morabitur, atque utinam non, ut prius, tandem iterum detractet
TAndem pluvia sermonis tui nos irrigavit, valde sitientes. Multa sunt quae nos urunt, sed Deum et Fidem testor, recreor cum aspicio tuas, quid cum lego? Apud Ordines tractum negotium nostrum, et nec nunc Diploma: etsi confectum esse ii mihi adfirmant, quibus debeo credere. Valeat aliquid ad nomen vel auctoritatem nostram, sed mihi crede de nummis et solutione lentum negotium. Ferimus et feremus fortiter, magis (tibi scribimus) si soli. Solarium quod Deus homini dedit, nescio quomodo aliquando in vexatiunculam vertit. sed culpa fortasse nostra, imo serio nostra, qui assurgere nescimus et aspernari. Ex quo de magna spe mea ad te scripsi (capis me, et ego te) nihil ultra inaudivi. Deus perfice, si id utrique ex usu. Quod ad illos de Cruce, absoluti sunt et amanuensem exspectant: atque utinam prius judicii tui lima admorsi! valde hoc vellem: hîc cum quo communicem? Tamen tertius ille nihil de interna etiam Cruce habet, et admolior seorsim duos de ista. an persiciam, pendet ab ingenii (ut vere dicam) vento. Si ille prosper flat dies pauculos, absolvimus: si fuligo aut bilis nostra obnubilat, differtur. Ambigo an Pont. Max. inscribam, non quia ipso opus dignum, sed quia argumentum. Sacra et mystica res est, atque instrumentum. nostrae Salutis. Mitto quae ad Monavium de Westphalo. Aliud opus prae manu, ut respuam et amoliar oratiunculam (tecum hoc sit) quac Jenae recusa funebris in mortem Joh. Gulielmi. Bona fide non dedi, imo nemo mortalis apud me vidit: si excepta, potes scire qua fide. Omitto quod ab aemulis, imo hostibus
Lessius strenui, et sidi, et amici, et quibus juxta Deum nitor. Etiam D. Cuyckius perbenignus. Cogitamus ordiri brevi lectiones nostras, Deus aspiret. De scriptione cautiore quod mones, bene factum, reprime in his talibus calidum saepe et apertum. Atque illi, ut dicis, plus hauriunt e scriptis meis, quam ego insudi. Temperandum igitur, imo, cum licet, silendum. Poenitentiam mihi esse fateor, sed non hujus consilii, illam, quae est in admissis, opto perpetuam esse, et te, mi pater, valere. Lovanii postrid. Non. Octob. oo. IC. XCII.
Convictor apud me ex Hollandia est, ille de quo tecum. insignis juvenis pius, satis etiam eruditus, qui ccc mihi solvit. Modestia illo non modestior. Saluto RRR. PPP. Rectorem, Oranum (si modo istîc) Ministrum, Cousinum, Buselinum, atque alios. P. Ruetium audio abiisse. De Tuis indies certum exspecto a Moreto de die impressionis, imo ipsum fortassis una cum filio exspecto. Uxor ivit illuc; tum aliquid firmi. Exemplar non servavi, gratum si remiseris. Italus nobilis apud me fuit his diebus recens Romae, narrat Bencium aegrotare (mihi dolet) et ivisse ad Puteolanas Thermas. idem Philip. Winghium nostratem, amoeno ingenio juvenem, animam agentem se reliquisse. Multa mecum de conditione Pisana, valde locum et auctorem celebrat.
TUae epistolae exemplar, cum responsione, remitto. de confecto negotio professionis gratulor. non quia de solutione prompta plus sperem, quam speras: sed quia ex re id suturum, ad quorumdam petulantiam nonnihil reprimendam; de qua et inaudivi hîc, et graviter indolui. noveram ingenium, sed tam prave erupturum non credidissem. bene tamen, quod pus illud et virus eruperit: medicinam hisce malis tunc ajunt faciliorem. Tu vero hoc melior, quia sine culpa; et innocentiae modestiam ac patientiam adjunxisti. Euge, mi Lipsi, Macte victoria tui. perge vincere. id erit, si et obliviscare, et contemnas. saepe victoriam corrumpimus, ruminatione eorum, quae, cum pateremur, fortiter ferebamus. insidiae sunt subsessoris, antiqui Anguis; qui quos morsu nequit, caudae voluminibus conatur. Ille te probris ore alieno lacessebat: tu silentio, et ingerentem et suggerentem calcasti. ut quibus lubido in Solem spuere, saliva recidens faciem deturpat: ita linguae istae intemperantes et infrunitae suis Dominis ignominiam, quam aliis cogitabant accersunt. Quam verum illud? Nemo laeditur nisi a se ipso. si illatam vel potius intentatam injuriam ulciscimur, recipimus jugulo ferrum: si condonamus, repellimus in viscera inferentis. ita seipsum ille, vel nos ipsimet sauciamus
Resalutant te, quos salutasti; ego, si qui isthic noti.
ECce jam loquor, ne inclama. Cur tam tarde? inquies. Sunt caussae. Morbus Moreti filii, quem scis mihi fuisse a manu. In gravem enim et periculosum incidit, qui me et familiam non sollicitos solum habuit, sed occupatos. Pater deinde evocatus accessit: dies aliquot haesit, hodie abiit, et cum illo silentium nostrum. Egi de tuis coram. recepit facturum quod scripsit, et Ariae huic operi succidaneum suturum tuum. Ad mea de CRUCE imagines parantur, ea quoque mora interponitur, nec mihi molesta: qui nescio quo modo timide jam prodeo in scaenam. Nonne et hîc caussae sunt? Calumniantium manus: valetudo, quae me facit ut ambigam an sim qui fui? Aeternum autem silere melius, quam dedecorare famam jam partam. Scribimus et Observationes Historicas (sive quo alio titulo erunt) edendas per libros. Etiam, quod scis, docemus: et paullo magis sedulo, si excitare possimus artes hîc jacentes. Scripsi nuper ad te et Susium: uterque nihildum ad illas. P. Oranus apud nos est, una cum Provinciali. Fuere apud me in prandio, ego apud illos, utinam is, cui scribo. Vale. Lovanii. IIII. Kal. Febr. oo. 10. XCIII.
MIhi quidem tuis litteris satisfactum, nisi quod nondum an a Serrario litteras acceperis? ter quaterve id petii mihi significares, simul an Bentio et Sirmondo responsurus. si non vacat, excusabo et causabor occupationes. De Syntagmate, agnosco diligentiam et sidem tuam: de Moreto quoque, bona spes me coepit. filium sic afflicta valetudine doleo. credo jam meliuscule habebit. sed uter? an ille, qui meus Duaci; an alter junior? Bonum factum, de imaginibus. accedit operi gratia, et melius omnia capientur etiam a minus doctis; quorum cum major sit numerus, non minorem curam censeo scriptoribus habendam. Sed tu (parce dicto) quid times oligopiste? calumniantium manus, patientia et sancto contemptu dissiabitur: Viget mens, et (quod caput) Deo gratior, quam erat, litasti gloriae, nunc litabis saluti. famam quomodo dedecores, ornatam pennis pietatis, tinctam colore verae fidei, succo plenam justitiae et partium bonarum? expelle animo hunc torporem. gnaviter artes jacentes suscita; quo pauciores qui te juvant, hoc sohdior laus tua,
Dan. Susius, totus litibus et forensibus tricis involvitur. haec causa cur ipse nondum, ego jampridem responderam, dicerem quo die, si quod exemplar servassem. nosti morem meum. bis non scribo, ne temporis jacturam duplicem. RR. PP. Orano, Flerontino, Lessio ex me salutem: nostri te resalutant, quibus salus a te adscripta gratissima. Vale. Leodici IIII. Id. Feb oo. IC. XCIII.
SAtis tarde et raro, inquies. Ita est: quid si ad neminem citius aut saepius, quam ad te? ignosces credo, cum hac quoque parte eximium te esse apud me videbis. Neque mentior: nam omnes istas scriptiunculas ad exteros et longinquos paullatim circumcido, et sine ullis laciniis (quantum potest) vestem hanc animi et cogitationum adduco, et circa me stringo. Nonne expedit? non negabis. Sic Deum melius colo, sic studia, quae fructui servire magis quam ambitioni velim. Munus nostrum docendi sine intermissione obimus, nec poenitet profectus. Juventus avida est, conveniunt, et quidam etiam e Batavia, quam amare non desino, utinam puram et Religioni ac Regi amicam! Erit, cum auctor religionis volet, et: coercebit nunc non exsultantes solum, sed insultantes. Romanus, qui Medicus apud nos, vocatus a Wircepurgensi est ad Professionem: nescio an in transitu vos videbit et salutabit. Episcopus Torrentius Archiepiscopatum habet delatum a Rege: et accepit, ut audimus. non tamen id sirmo. Serrario salutem misi per Romanum, Bentio litteras nunc nuper Ortelio curante. In hac communi Europae militia nos quoque militamus, sed stilo. scribimus ad Polybium de Militia Romana: Puto vere, nihil utilius ad Historiae lucem concipi posse. Vale, mi Pater, et qui sum esto. Lovanii. IX. Kal. April, oo. IC. XCIII. Carmen in Senecam tuum hîc habes: aureum, si vel tuo animo, vel auctore esset. Sed mea fuligo non ascendit in serenum illum montem: et Musae furcillis praecipitem ejiciunt. Iterum Vale.
1 Credo Carrionum intelligi, qui hoc tempore erat Professor Regius Decretorum. SIlentii mei caussam cum tibi probavero (adeo displicet) vereor ut vel mihi. Absit ut rescindam in te aut astringam hanc laciniam: illa vero sluat et sequatuur affectum. Tamen silui. Quid? nonne ipse venturum me certo putavi, atque etiamnunc ambigue puto? Fontes me trahunt, tu, et amici aliquot, quos sane amo. Absterrent pericula, non in via solum (cavere possum comitatu firmiore aut praesidio) sed magis quae illic. Spada ut alios tuto habeat, non Lipsium: in quem linguas jam etiam acuunt et distringunt Tribunitii illi concionatores. Manebis Leodici, inquies. Possum, et volo. sed nec cum fructu codem, quod ad valetudinem; nec cum quiete, quam sectamur. Nam mi Pater quantumvis ad mores et ad homines me aptem, tamen liberiora illa Hilaria non sunt pro meo genio, et diffundi atque etiam persundi modice amo, odi sollemnes conviviorum ritus. Caussa etiam altera quae me tenet, editio libellorum de Cruce. Attendere correctioni debebimus, quia non nimis belle aut composite scriptum (ita soleo) nostrum exemplar. Quid, quod Politica etiam et De Una Religione correcta damus? Moniti a Romanis sumus, et a Bellarmino vestro censiones accepimus, ad quas illa reformavi. Elaborare de Militia denique velim, in qua credo me videre et capere, quae non ante me omnes. Ab And Schotto jam nunc ex Hispania litteras, huc iter adfectat, et ajunt impetraturum. Item a Pantino: qui opuscula nostra legi et probari etiam aulae illius primatibus ait, requiri ut alibi aliquid resingam. Non recuso, atque etiam te judice. Et cur non tu ad nos? cur potius nescio quod tirocinium iterum cogitas? Ille qui olim noster, qui me et quem ego laesi, nunc se mecum junxit nescio an aheneo jugo, ut ait ille. Feci quod Pietas jussit, magis quam externa Honestas: nec poenitet illam in plerisque aliis fiusse, esse, et fore scopum. De tuis ad Senecam, colorem paene muto cum cogito. Quoties monuimus? quoties addixit? nunc iterum exspecto ad seriam postulationem nostram, et accipiam fortasse, priusquam haec signem. Si erit, includam. Tu me in tuum animum, atque etiam preces. Lovanii postrid. Idus Jun, oo. IC. XCIII.
En accepi, et includo. vides rem esse, non verba. Ab amicis interea didici a Domano Westfalo iterum in nos librum scribi titulo Antilipsii: quid tu dicis? Exerceor. nec ego tamen unquam responderim, nec tam sordiae conflicter. Ad Batavos Scaliger venit, in quo triumphant.
SI affectum audio, consuetudinis et eruditi sermonis desiderio pene abripior, ut ne pericula quidem periculi quidquam habere videam: si rationi auscultem, persuadet magna illa et non contemnenda, quae scribis. nihil praemiatoribus illis inausum, nihil seditionum flabellis Tribunitiis intactum quod optimatium partium sit: et tarda ad iram pectora, ubi semel excanduerint, ne agnati quidem Neptuni fluctibus refrigescant. faciunt quod possunt, ferrum nequeunt, linguas distringunt; illud si detur, non parsuri. Leodicenses ad omnia connivent, nec suis quidem securitatem praestant. Non ergo fuerim auctor, ut Spadae sumas. hoc saltem tempore, donec tutiora. An Leodici? legi quae te tria deterrent. fructus minor, molestia Hilariûm, et libellorum editio. Medium illud in manu tua, si velis, aut si frontem obdures. Nos quidem unica Generalis jussione, hac molestia penitus liberati, cunctis respondemus; Non licere. si tu cunctis, idem: in eamdem certe tranquillitatem te dabis. quod nobis obedientiae, hoc tibi cura fanitatis tuendae. vides colorem aliquem: sed qui nec mihi plane satisfacit, dum Orani nostri, compatris tui sedulitatem et pertinaciam in vocando et cogendo cogito. saepius ille ad me, sed semper bellum et quasi inimicitias denunciat, quia non assentimur. Sed vincemus affiduitate negandi, vel (nisi fallor) jam vicimus. minus moleste fert, quod toties ferendum. Vereor, ut possis aeque pervicaciter abnuere. Sed plus momenti in editione libellorum, haec una mihi ratio ferme peremptoria, ut in alium annum differatur. vix tua pro dignitate te absente vulgabuntur, praesertim si autographa. Censiones illas a Bellarmino te accepisse gaudeo, et quae ex meliore Hesperia Pantinus. de nigris nominibus tollendis scis pridem me monuisse, parvae operae res futura. perplacet quod tibi olim placuit, epistolas omnes recudi additis aliis opere bipartito, seriarum, et familiarium. ita licebit, quas voles omittere. Cum Suillio non conflictari te velim; sed si perget, sinas alium aliquem Westphalico more excipere: misere affectat per te in ora hominum venire, ulcisceris probe, si contemnas. quicquid erit scripti, quod ille meditatur, si dederit et acceperis, quaeso fac videam. Cornhartii manes iratos tibi, legisti? vidi in Catalogo Nundinarum. si habes, et non vis respondere: serva quaeso mihi, ut possim aliquando legere; et fors, nomine conficto aliquid reponere. Nam operae pretium judico initiis istis scriptionum occurri, ut vel resipiscant et cessent ab hac prurigine, vel si confricare pergant, magno id cum dolore. Amicum illum nostrum se tibi junxisse, serio triumpho: diu id mihi in votis, et conatus ante quadriennium Lovanii id aggredi; sed obstitit ille, nolens vel semel ad nos venire. Deum precor, ut jugo aheneo: consilium etiam, vel non
Leonardo, quos simul salutabis. De Seneca gaudeo et gratias tibi ago, qui taedium ilsud superaris. doleo, quod apud Nervios non potero vacare colligendis Indicibus, ut possem in Grudiis: sed per alios id poterit Moretus praestare. folia nonnulla interea si miserit, ut pollicetur, gratum futurum, non credo coeptam editionem interrupturum; et perfectam consido hanc spem illi futuram fructuosam. non aliud hactenus causa fuit differendi, quam timor jacturae: cui timori mederi debebat, quod Tragoediae illae quotannis ferme in Societate nostra ubique praelegendae, et sic emptores non defuturi. Restat de Schaligero; quem si nosti, ut Batavos nosti, non arbitror te Sympathiam magnam expectare. equidem, quamvis vates non sim, nec Carmentae vel Tiresiae filius, ariolor, illic non perennaturum. scis praeter eruditionem, complura necessaria, ut quis Professorium munus cum laude sustineat et gratia: scis, quae magnis precibus et votis et sumptibus petita, raro tantae satisfacere expectationi, et quando spem non superant, facile vilere. Hie nihil novi: ad tuac epistolae capita omnia respondi. Salutat te P. Rector, P. Minister Trajecti nunc agit, brevi reversurus: Petrus Buzelinus, jam Sacerdos, Audomaropoli classi praeest Oratoriae. Saluta meis verbis D. Carrionem, et si qui illic ex notis. Vale. IIII. Kal. Jul. oo. IC. XCIII.
Venit postea Pet. Oranus, narravit de conditione iterum tibi oblata ex Urbe; de altera quoque Patavina. simul mutasse te, quod mirabatur, consilium
Monlucio, quam illi pollicitus fueris alias: fideliter se restituturum, et voluit me a te petere. meretur amor ejus in te tuaque omnia, ut non gravate id facias. spes aliqua affulsit libelli. cujusdam contra te editi: quem quidam se accepisse ajebat, sed nesciebat an Cornhartii, an Domani. cum videro; pollicitus enim ille copiam legendi; scribam prolixe. iterum Vale, eodem loco et die.
AEstatem abire vides, neutri ad alteros venimus. Nam et de te spes erat, erat? imo nunc etiam est, ut P. Rector mihi dixit. Is jussit et tibi nunciari, tres quidem designatos ad hoc munus, sed neminem ex iis electum, et id pendere a capite provinciae, quod nunc arbitramur esse pro nostro voto. Nam Oranus est, tuus et. meus. Sed in hac re Deus inspiret et faciat, quod erit publice et privatim ex usu. Ipsi permitto, vota mea tantum interpono. Ille cum quo mihi nova gratia, non est novus. Fallor, aut mores quos habuit habet, non nunc quidem mihi probos. Tamen convenimus interdum, loquimur, sed fere suspensi, quid si et mutuo suspecti? Fidem ego quidem non habeo, et vereor, ut in speciem amicitia nostra velit uti, an et in me abuti? Cavebo, qua potero, et paullatim etiam (ita viri probi hîc consulunt) removebo. Satis est, fecisse quod decuit Christianum. Odium jamdiu posui. amor inter dissimiles haud facile coit. De libellis in nos editis aut edendis, omnia tenes. Credo alterum te jam vidisse, Diodori inquam: alterum visurum brevi, Domani. Ille faetus postumus est, et infirmus ac mortualis: quid cum eo lucter? videar mihi cum umbra. Iste quis futurus nescio, nisi hoc quod asper. Scis axem ubi scribitur: et quid si rigoris aliquid Batavi etiam adflent? opinor, sed videbimus. Certe petor et tangor, sed quid nisi a rustica aut barbara manu? non lubet respondere, nec. ratio est. Si pro me alius, fortas se nec publice quidem malum. Dic. serio, vis tu ludere? nemo magis decore possit hunc ludum Robur et acrimoniam habes, et uno verbo, dentes. Sed. rem videbimus, et ex ea consilium. Adfuir hîc ante dies P. Costerus, cum meo gaudio et interiore fructu. is nunc Romam. Ab Romanis exspecto de recensione Politicorum, et misimus ad eos nostra immutata. De tuis quid? folium aut folia habes? ego adhuc nihil. In CRUCE etiam me ducit, et jamdiu liber apud ipsum. Vale R. P. Lovanii XV. Kal. Sextil. oo. IC. XCIII.
SUperioribus diebus ad te scripsi uberes, quibus responsum exspecto. post incidi in CONFUTATIONEM lib. tui adversus DIALOGISTAM sub extremum mortis fatum per suac Patriae libertatis studiosissimum Theodorum Volcardum Coornhert conscriptum. hic titulus. opus multis in locis vix Latinum, expers sani sensus, et quale prius plebejum, futile; nervos, et ossa, carnem et sanguinem, frustra quaesivi: donec in memoriam, Larvae vel Lemuris factum esse. carpit minuta quaedam in tuis: duo dumtaxat repperi momenti alicujus. unum de Lactantii Ioco: alterum, quod Tertulliani Ioco, quem tu citaras, alterum objicit. quiddam adjungit Augustini. praeterea nihil reperias ullius mentis, haec depravatae. si quid reponere paras: exemplar est penes Oranum nostrum: Equidem auctor non fiam, ut cum tam degeneri hoste, vel tu, vel quisquam. Joannis Bernartii librum vidi de Historiae utilitate. vividum ingenium placet; et collectio ex variis. erit non unus (auguror) qui dicet nimis multa de Johanna Pontifiee ex aliorum sciptis collecta; aut, si non lecta illi, mirum id videri. sed de correctione rescripti Pontificii, c. ult. in Princ. de usur. quod addita negatione in aliam sententiam detorsit: quid tu sentis, mi Lipsi? adscribis, bonum factum? non ego. mali res exempli, si jam legibus et Canonibus manum quivis admoveat non medicam tantum, sed et prurientem. parum leges tuac Menippeae valuere, quibus hanc pestem scriptoribus aliis avertere conabare. Omnes jam Cujacii, omnes Augustini: nec est quisquam Legulejus, qui non tot annis, tot codicibus, tot tribunalibus recepta refigat; qui non justiora se Justitiae priscis illis Sacerdotibus edicta promulgaturum confidat: Agnosco vitium litterarum nostrarum: nimis inflant. quando fervor aetatis inflammat: frustra conemur aquam infundere. nihil praeter maturitatem, queat subvenire. Tecum ista; quem scio me capere, et, si queas juventutem istam, regere. clama, inclama, ne cesses: reprime hanc, quantum potest, licentiam. proderit, si ostendes tibi displicere audaciam castigandi scriptores; prae ceteris, quae ad Astraeae forum pertinent; et quae ad Astrorum rectoris Oeconomiam, sacram scripturam dico. proximus illa, post Canones, gradus: qui his facile calamum imprimit, tandem et illi obelos minabitur. Non Bernartii haec gratia a me scribuntur; quem ignotum amo, et ingenium laudo; amorem vero in te, amplector: sed quod metuam, ne ut in Batavis ex ludo tuo velut equo Trojano non eredituli tantum adolescentuli multi, sed et audaculi ac turgiduli nonnulli nimis prodierunt; dum solidius a te et fortius dicta non queunt concoquere idem Brabantis nostris accidat. et hîc quoque Gruteros, Baudios, et similes cladem litteraturae seriae minantes experiamur. Vides quomodo jam, et juris, et
Moreto scripsi, cupere me aliqua folia Senecae videre, ut pollicitus se missurum. Tua de CRUCE apud typographum esse audio. sed cui inscripsisti? rumor hîc, quod alteri quam Sancto Patri. Duo sunt alia, quae visa scribere. Agit Lovanii Gosuinus Batzonius, Gosuini Consiliarii Brabantiae filius, adolescens probus et honestus ut audio, puerulum novi, cum parens et ego Lovanii simul degeremus. observat te et amat: causa haec cur cupiat commendari. petiit a patruo D. Canonico Batzonio, quem nosti Consodalem hîc tuum. is a me. putant commendationem meam apud te practii alicujus. fac, ne fallantur: quod facies scio. precor cum commendatum habeas, aliquando te officii et honoris caussa convenientem, benigne accipias, horteris, dirigas. has tibi tradet Alterum nescio, an ridebis? miraberis certe. Venit mihi in mentem quorumdam suasione, MARIANAS omnes, quas dixi, concinnare. facio horis subsecivis, describo. in unum conjeci libellum (vis titulum?) Tertrium Floridorum Marianorum libellus. pleraque de floribus sunt (scire potes qui plerisque interfuisti) et stilo, qualis floridorum. quorsum? inquies. Cum ad nos R. P. Provincialis, et P. Costerus, et P. Oranus, quos exspectamus mense proximo, illis ostendetur: si judicabunt. Romam mittetur: si R. P. Generalis noster approbet, paratus sum parere. Nec mirere me canescentem puerascere: Brabantinum hoc. citra jocum (Lipsi) es auctor? deteriora non sunt futura, nec multo meliora, quam cum audivisti. lucem ferent? negas? certus sum supprimere. judicas posse? progrediar in arenam. certe desidero aliquod mei in Sacratissimam DEI matrem cultus et amoris vestigium manere. Quid, ais? alias filentio ignoscam, non nunc, Ai vel nega. sed ne frustra sis, si probas; et simul Romae adsentiunt (quos subvereor, quia scribendi filum, quod texo, non cunctis sapit) tum tu epigramma. qui tuas non vis, alienas certe commendes oportet. Nam ut tuas patiare in lucem prodire, horter, et obsecrem; si cum spe impetrandi. Vale (mi frater) et cave committas, ut doleam ad hoc ultimum te non respondere. Ipso MARIAE Magdalenae die Leodici. XI. Kal. Aug. oo. IC. XCIII.
NOs vero te hic habebimus, Io triumphe. hoc primum, et hoc certum. tu vide ut ne alibi diutius commorere, ne privatae quidem salutis aut boni caussa, et publica hîc eas neglectum. Alterum, mirari me quod meas nondum accepisti. Dedi Priori Leodicensi ad Catenam (ut vocitant) atque is primo. sc laturum receperat, deinde missurum. Imo posteo conveatus ad
Diodori. Quid? nonne Domannus eminebit. Utinam serium agat, et semel aliquis scribat, cui decore respondeam. nam lubet interdum (viede quam langueam) pugnaturire. Sed bona fide, non lubet, cum rationem advoco: quis ego, in quos? non magnus sed in viles, sed in eos quos non dicam honor non respicit, sed nec pudor. Denique caput, pacis nobis ingenium: et velim iis, qui tractant pacis has artes. Velim amplius, modestiam et verecundiam in adolescentibus, qui in bono limite per fastum et confidentiam excedunt. Ille, de quo judicas, an non ego idem? diu ante te et apud ipsum, sed, ut mos meus, leniter et sermone molli, tamen aperto: quid juvat? fraenum per aspera, per mollia, non damus: currunt praecipites, utinam nec cum infamia doctoris? Atqui ego praestiti, privatimque monuisse conscius, et imprimis pestem hanc damnasse affectatorum et in Stilo, ut sic dicam, Zelotarum. feramus quod non emendamus, ut alia graviora: et isti ad musas eant, sed meliore musa non favente. In fine epistolae obsecras et resecras me super judicio de Marianis. Irascor. tene? innue, volo. atque audi, quae ego tibi ---
Buzelinus et medicus in ipsorum manibus exhalaturum me spiritum putarent. Nono igitur die, qui B. Matthaeo sacer, Cantabra nostra multis hostium petita tormentis (nam septem naves portum obsidebant) me iterum Caleti exposuit. Gallaicam alteram a sex diebus non videramus, et periisse cum Regiis litteris credimus. Paullatim convalui, etsi non plane, nec plene. Judicavit medicus, qui mihi illic adfuit, ob vires corporis affectas, et quae mihi aliae noxae, sine manifesto vitae periculo non posse iter iterum istud me aggredi. Scripsi de re tota ad R. P. Viceprovincialem, meque paratum significavi, deposita profectionis cogitatione in Belgica remanere; nec iterum in mare novis fluctibus referri. non mihi sunt integra lintea; non robur, non membra, quae fuere, laboribus et aerumnis paria. multum de me mihi aetas, multum morbi, multum studia abstulere. tefellit animus plus sibi de se pollicens. Habes ergo me iterum in Belgio, mi Lipsi sed non Lovanii. quid enim illic Delrium cum reliquis Jesuitis docuisse Lovanii, cum Torrentius ibi vellet collegium a se conditum a Jesuitis regi. Vid. supr. ad Epist.CCCCLXII.Lessium, Deckerium, Leidanum, Gibbonum, Cornelium et c. saluto, has cum illis litteras communicari cupio. Uxori quoque tuae salutem. Vale mi Lipsi. Insulis. 17. Octob. 1597.
Quaeso, si vacat, materteris meis, aut cognato Domino Spange narra, de reditu et causis: nam scribere mihi nunc minus oportunum.
EGo vero conceptis verbis, et numine illo teste (ignosce si facio in re non magna, sed mihi seria) numine, inquam, teste, promitto de crebra, vel assidua potius scriptione, ea lege, si tu non deseris, et pari passu hunc diligentiae campum mecum decurris: Ad tuas istas quod paullo diutius siluisse videar; scito ante biduum demum redditas esse; et ut deinceps facilem et certam viam mittendi muniam, muliercula est (Barbara ei nomen) quae statis diebus aut septimanis huc venit. cum ea paciscar de tuis meisque litteris perferendis. Admiranda mea, sive, de Magnitudine Romana (sic inscripsi) jam coepta excudi, et folia aliquot habeo, utinam a te videnda! (sed non potest: hoc tamen potest, ut in aliis consulam, et quae nunc sunt in manu. Nam illud ecce argumentum alterum geminum traxit, de magnitudine aliarum gentium; in qua sunt Judaei, Aegyptii, Persae, Macedones, alii, et in clausula Hispani. Pars secunda erit Admirandorum. et quoniam titulus ille placuit (familiariter tecum garrio) fortasse et tertia accedet, Admirandorum in virtutibus et vitiis. Vides fortasse quo eam; ut retinerem coeptum de Monitis et Exemplis, et partiar et diducam. Sed in Judaicis, ubi magnae opes, haereo valde in Talenti modo: et consului, qui super hac re scripserunt, sed non usquequaque me transferunt aut sedant Quid etiam in Eupolemi loco dicces, qui Talentum definit esse Siclum? et Budacus arripuit, atque ad sacra transtulit, sed o, paene dixeram, stulte! mihi corrigendus locus videbatur, et caussas habeo; sed tu mea caussa, quaeso, lege. Scis esse in IX. Praeparat. Euang. Eusebii. quem nisi Graecum habes, nihil habes. Addam de equis et curribus Salomonis: res sane stupenda, sed cum discrimine aliquo numerorum in sacris. Nam Regum libri mille quadringentos currus tribuunt, et duodecim millia equitum. Paralipomenon quadraginta millia equorum in stabulis, et curruum equitumque duodecim millia. Et turbat etiam hîc Josephus. vidi conciliandi conatus quosdam: sed velim quid tibi sensus sit, scire. Item in Navigatione Salomonis, uno loco dicitur, retulisse classis CCCCL. talenta auri, altero CCCCXX. loca tibi nota sunt. De Marchantio serio commendavi et commendo ad hoc munus, cui aptum plane censeo esse. Commendo igitur iterum: et videor debere aliquid ob operam in Hispania navatam. Illinc ad me Arias Montanus, Job. Idiaquaeum valde in me pronum esse, et res meas auctum ire velle. Ego malo firmatas: et hoc satis sit, ne semper ab istis impotenter potentibus pendeam. Quibus vacabat salutem dixi: nondum tamen P. Gibbono; cras puto, faciam, et monebo. MAGICA tua, pro votis multorum, tarde dabis. Omnino in hoc incumbe, et emitte. et quid si sic inscribas? malim hoc, quam DE MAGIA: aut, si censes, MAGICARUM DISQUISITIONUM. a vulgato verbo
Ad autographi Lipsiani marginem haec notaverat sua manu Delrius. De Talenti Judaici modo (nihil enim nunc de Graecanico) cum Graecos scriptores consulo, invenio cos divinasse potius, quam certi quid habuisse compertum. Eupolemi locum consulere nequivi, quia deest nobis exemplar Graecum. nec multum laboro, quia Graecis Ethnicis haec minus comperta. Deus bone quantum interest. Epiphanio Siclus drachmas duas Judaicas, hoc est, quattuor Atticas appendit (hoc enim ex Josepho et Hieronymo constat) sed cidem Epiphanio Talentum libras centum viginti quimque, libra duodecim uncias; uncia stateres duos; siclus stateris dimidium. quadraginta ergo octo sicli libram faciunt, quae talenti pars centesima vigesimaquinta. Alii talentorum duo genera, unum commune, quod sexaginta libras dicunt continere, et sacrum, quod arbitrantur duplo majus (hic Lipoman. in Exod. c. 25. ex Ruperto Tuitiensi) sed ea distinctio fortassis videtur non recipienda: iisdem fere resellerunt argumentis quibus duplicem Siclum Ribera explosit. sed quantum valuit talentum; opinor Cauchium secutus circiter sexcentos aureos nestros ducatos; hoc est tantam auri massam, quantam sexcenti ducati essiciunt. quam Cauchii et Levi Bengersonii in Regum sententiam secutos invenio Maldonatum in Match. et Ariam Montanum libro de mensuris sacris. Hebracis SEKEL Siclus; GICHAR talentum. Haec Delrius.
MEum hunc cum vides, facile opinaris quod et meas literas: sine quibus. nefas sane cum venire. Etsi valetudo valde renitebatur, et pessimam sane habui hanc noctem. Magis magisque ad fontes vestros inhio, si viam nobis et securitatem pax aliqua facit. Vel saltem illa cum Gallo, quae hîc putabatur (an quia ita volumus?) in vado esse. sed et de Britanna multus sermo, etiam cum Pontifice et Ecclesia (sed tu risum sustine) concilianda. Quid ais? nonne haec ADMIRANDA super omnia nostra? quae quidem nostra. jam mittere putabam, sed nuntius an Moretus fefellit? nam omnia absoluta, hoc scio. Quando autem ad me tuae Florida Mariana, sive laudes et virtutes Virginis Deiparae, quas XIII. Panegyricis celebravit Delrio. editae sunt a Plantino A. 1598. in 8. vid. supr. Epist DXIV.Scaliger de emendatione temporum valde auctius misit. nondum legi, neque omnia judicii mei sunt, addo non gustus: Ex iis, quae, inspexi, video a genio suo illum non abire, et ubique Casauboni Athenaeo quod quaerebas, ego ipsum habeo, sed textum et versionem tantum. Notae nullae prodierunt, his nundinis, opinor, videndae. De Stuckio editum intelligat, hîc palam mendacii et pudendae Dissimulationis reus tenetur Lipsius: rinam jam A. 1583. ad Danacum Epist LXXXVI. Stuckio Convivalia se vidisse scribit, et laudat, ut accurata et cum Juventutis publico bono. et ipse II. Cent 26. ad Stuckium epistolam plenam laudibus dedit. sed illa bienio post scripta. vid. ad Ep. CCCLXVIII.Stuckio nihi vidi, et homo inter palam haereticos est, eorumque doctores.
P. Fabri. ibi in Fabro queritur. vid ad Epist. CCXI.Philippi eam notam tibi dabit. O Faber, Faber! has non jam hominis, non sanus juret Orestes. Cl. Billeum Antwerpiam audimus venturum, cum novo ejus urbis Antistite. Tu occasione saluta, et felix iter (an non per urbem nostram?) precare. si per illam, videbo, spero, et loquar. Lovanii XVII. Kal. April, CICICXCVIII.
MUlcebo te suavi proloquio. sum in morbo, et fui jam a diebus quin decim, ex quo redii Bruxella. Fueram illic ADMIRANDA mea Principi oblaturus, et rediens asperiore aura perstrictus incidi in febriculam cum catarrho. Hodie remissior morbus, sed valde afflixit et dejecit. Mitto tibi et Billeo exemplar, ac vellem coram non judicium tuum, sed et notas audire. Multa vel suggerere potes, vel recidere fortasse, aut immutare: atque meliore meo voto, coram hoc fecisses. Non licuit, fac quod licet, et vides; me valde velle: nam expolio iterum, et Moretus accingitur alterae editioni. Vides et partem secundam destinatam, in qua alia imperia, tum et Austriacum, id est Hispanicum, erit. An etiamnum ad Triumphum me vocas? an potius ad otium, quod meremur post stipendia tam diuturna? sane deficere incipio et fatiscere, et Cymba nostra spectat portum. Marianas tuas videram jam ante missu Moreti: quid quaeris? pleraeque etiam auribus meis insonabant, quas suaviter aedibus illius sensus excepissem. Eruditi, certus esto, probabant: de aliis si curas, omitte omnes has curas. Versum meum tu claudum fecisti. nam ipsi negant, et exemplar meum pedem donat. parce scripturienti plura. sed ob imbecillitatem non scribenti, et me ama, ut semper, mi pater. Lovanii X. Kal. Maji CICICXCVIII.
DE illo homine aut negotio, ne ultra verbum: nec apud ipsum quidem. Qui sie vel animo vel judicio affecti, non a te, aut me sanabuntur; nisi ego fortassis in tempore medebor, sed rebus, non verbis. Omittamus. Epistolas ad me missas, gratum et opportunum est: nam plerasque nec habebam, et plerisque puto me usurum. Nam seligo, et quaedam in calore, nec omnibus scripta ut hoc meum est, ante subduco, aut retracto. Tua Magica haud dubie omnibus grata, et ardua et cottidiani periculi aut dissertationis materia. Perge et prome. sed quid tu de me? ut veniam? peream nisi velim, sed quae teneant per te vides: clara et certa pericula, incerta spes sanitatis. Addo libere, et sumptibus me terreri, nec in rebus sumus tam laxis. Quid mei isti familiares et
sed quid tu etiam de te? hoc speremus? agi cum illo, quem significabas, atque ipse sane vellet, (ita palam prae se fert) sed arbitrium ait esse eorum, qui praesunt. Publica quo eant vides: Quis haec putasset? quis Alberti Austriaci, qui Cardinalitia infignia exuit, et cui Isabellam, et Belgicam pro dote dabat hoc anno Philippus.
PAx Christi. Salvus, Deo dante, perveni Leodium. D. Billaeum ex aegritudine periculosa repperi convalescentem, cum eo mihi sermo de te, mi frater, copiosus ipso praeoccupante. morae causas narrabat omnino necessarias: nunc tandem de suo, quod a Thesaurario lactatus sperarat, curaturum
Oppemio, per cedulam opinor, quod Antverpiae vel Bruxellae repraesentetur. ita si Oppemius ante me Lovanium redibit, qui paratus socios dumtaxat viae praestolatur, per illum accipies; sin, per me, novi Billaeum, mavult quam citissime. Pet. Oranum domi nondum nactus sum visam hodie vel ille me. Marianas meas Panegyres (accessit hic titulus ad priorem, non successit) obtinui licentiam dandi in lucem. a te carmen exspecto, quo probes, et tuum fecuti judicium alii. strigosos illos ex Hercinia hircos, et cariosam Lemanicolam ranam nihil metuo. Hexameter placeret, si te illo enthusiasmus ferat: alioqui ut placebit. scripsi ut per primum tabellarium huc ad me mittatur libellus, quem Domino Billaeo cum praefatione tradam. is curabit et obstetricabitur: per quem, nescio. Nam Thais illa spissium et lentum negotium, haec morae dierum nonnullorum hîc caussa futura. post redibo, ut valedicam: interea Carmen tuum expecto, quod unicum libri frontem armet et ornet. si quid forte instituto serviat, et memoria exciderit; moneo, de singulis DEIPARAE festis solemnioribus agi, stylo florido ut titulus monet, ut Panegyricus character postulat: de rosis, lilio, nardo, olea, vite, palma coronam pangimus, et castrorum etiam acies ordinatas, et aurorae surgentis jubar, et lunae nitorem, et solis radiatum lumen celebramus et alia hujusmodi. sed quorsum ista? fors, ut silentium in discessu compensem. aliud non potui, propter festinationem eorum, quibus viae ductoribus utebar. Vale, mi frater. Leodii 12. Kal. Jul. CIC. IC. XCVIIII.
Billeum ad te dedissem, nihil responsi acceperam. post intellexi causam, in morbo te et lecto affixum fuisse, bene quod fuisse. convalescis ergo, et ergastulo hoc nondum solutus. ignosce Deus quod gaudeam: nam gaudeo te (Lipsi) alterum me evasisse, quod ego nollem. quanto solutius et beatius ageremus hoc exilio absoluti! sed tamen, homines sumus. gratulor. tibi, imo mihi imo studiis communibus, et publico bono. quid Academia illa nostra mater annosa, sine te? scio qualem reliquerim; nec arbitror aquilae juventam redditam. Ex Velseri, ex Scotti litteris, intellexi; quae scribo, fac ex tulis intelligam. Nondum arbitror, nec hortor, ut gravioribus intendas; centuriam ajunt unam ad utrosque Hesperios. certus sum tibi causam esse, nec improbo. doleo tamen, quod ceteros negligas, cos maxime quorum unus ego. Curas secundas meditor in Magica; si quid habes, juva. credo, ultimum vivo me id prodibit
Spagne si rediit; et P. Leonardum. vacabit ille jam tibi tam liber et vaeuus a scholis. Joannes Deckerius Jesuita, cujus vitam et opera recenset Alegambe in Bibliotheca jesuitarum. et inde in compendium contraxit Valerius Andreas. Graecii vivebat, cum Delrio: multa in Chronologicis circa natales et mortem Jesu Christi molitus, quae Saturnia vocari a Delrio puto, quia per Servatorem Saturnia, sive aurea secula redierunt.Deckerius noster strenue pergit in Saturniis illis, et valet athletice. Salve iterum, et vale mei memor, ut ego tui. Graecii. XIX. Kal. Februar. CIC. IC. CI.
Significa, si quid in me Joseph. Scaliger.Julli f.
R. P. Vis me scribere, et scripsi. Quereris (sed per amorem) apud Campium de meo silentio: tu, an ego debeam? Vestales meas nuper misi, atque una litteras: si accepisti et siles, te accusem; si non, fortunam. O illam publice aut privatim non bonam! non publice hercules, et deBusco Ducis jam periclitabamur. Vide quo eant: et quo nos ituri simus, si (quod Deus nolit) obtineant. Princeps jam ipse ingressus urbem erat: sed obsessio non soluta, et frigus an remissionem nostrorum nosti. An amico nostro adventante haec mutabunt? nolo enim te nescire exspectari, certis nunciis, Castellae Comestabilem, genere et prudentia (opinor ego) Hispaniae primum. Alii in Angliam porro iturum censent, Germaniam alii, sagaciores mansurum, et nostrum ad Valentiae regnum iturum. Hem! haec mystica sunt, et prodo. Tu tibi habe, si voles: etsi vulgo haec jam in ore. Mitto publica, in privatis hoc mecum gaude, quod ad Senecam jam perfecimus, et brevi ibit in lucem. O utinam omnes tecum de scriptore illo judicent! gratior et utilior sit meus labor. Sed abeumpere cogor, ecce nospites Bruxella. Salve, salve longum mi Pater. Lovanii, XVI. Kal. Novembr. D. ICCIII.
P. S. Ex intervallo ad te redeo. Magica aucta, vidi, et locom qui in
thuanum est. Cur fecisti? videsne vestros admitti iterum, et in possessionem reponi? Ille autem inter gratiosos et potentes est, placandus quam provocandus. Scribo libere, et pro meo ingenio. nec meruisse tamen nego, neque sic scivi nisi ex tuis scriptis. Talia enim fateor me nec legere. Utrunque tamen acria et docta sunt, et quae animum pungant. Mea De Pesta ecquid jam vidisti? Leve et extemporale est, et velut Diludium fabulae longioris. De tuo ad nos reditu, utinam dies ille sit! Si Comestabilis, debes. Nosti enim, et usui esse publice potes. Iterum, mi Pater, vale. Lovanii, die dicta.
REverende in Christo pater, et semper mihi venerande. Accepi litteras, quibus amanter, prudenter, pie me hortaris, ut scriptionem suscipiam et exsequar Miraculorum, quae Beatissima Virgo in vicinia nostra, Colle aspero, assidue patrat. Quid ego tibi petenti (meo animo, jubenti) aliud abnuam, mi Pater? nedum ut istud, quo religio et ipse affectus meus me vocant. Corde colo et afficior erga hanc Divam: et utinam possim in honorem ejus quae velim! potero autem illa adspirante, et te Reverende Pater precibus tuis auxiliante. Sed audi, quae me morata sint aut morantur. Primum, Joan. Miracus, de quo vide Valer. Andreae Biblioth. et de hoc scripto, de Diva Aspricolen vid. Epistolam Lipsii ad Miracum, editam a Gabbem, Centur. II. 33.
V. R. Mirati fuimus in silentio tuo, et nuper litterulis expostulavi. Nam quascumque dedisse te scribis (unas, quae Venetiis, excipio) numquam ad nos delatae, et aut interceptas scito, aut periisse. Graudeo te in domina Academia (ut hodie loquimur) agere: et id in otio, quale studiis et stilo tuo sit producendis. fac te quaeso, et ante ultimum diem, tot lecta et collecta dispone, et divulga in post-futurorum usum. Sane Typographia vestra illic, etsi novella, tamen mirifica, et jure a te laudata. Nos a tuo discesse edidimus Stoicae Philosophiae corpus: id est tres libros Manuductionis, totidem Physiologiae: et illos Comiti-Stabuli, hos Fontano dedicavimus: quid autem dicam? apud te aperte, vix verbis gratiam retulerunt. Etsi de Fontano alia ratio est, et fateor aliquid me debere. Haec Senecae praemittere placuit, velut viae muniendae: et vellem vidisses. nam mihi placere inter prima mea; apud te depono. Seneca autem pergit, quantum potest: et ego interea ad pias scriptiones etiam me dedi, et DIVAM VIRGINEM HALLENSEM edidi, ac subjunxi jam edendam, DIVAM SICHEMIENSEM, miraculis et beneficiis apud nos claram. Scio, probabis utrumque, et ab argumento, et ab affectu nostro, si non ingenio, qui se prodit. P. Leonardi De Justitia et Jure hîc Lovanii cuditur a Masio. P. Vandorinius comes est P. Provincialis, et desiit lectionem. Alia fere, ut reliquisti: nisi quod P. Flerontinus iterum est Rector. Sed heus, Ramirezius ille egregius: et scripsi. est etiam (sileo alios) D. Franciscus de Quevedo, qui litteras iterat sane argutas et litteratas. Credo Pincium illum agere. E tuis ibi redamo P. Michaelem Vasquez, et corde saluto. Hîc Societas dissiunditur et floret: sed in Gallia mirifice. Publica mecum aegrotant, et utinam ne audiar fuisse! Tu longum, longum vale, mi Pater: sed sic, ut me ames. Lovanii, III. Nonar Febr. oo. ICC. V.
ULtima, quam a te vidi, nono, postquam data, mense mihi reddita fuit. nunciabat de libris nonnullis a te datis in lucem, de Manuductione et Physuologia, de Monitis, de Utraque Historia Deiparae; quorum nullum ego adhuc exemplar mutuum obtinere potui. spero nanciscar saltem hîc Vallisoleti, a viro nobili Garcia de Figueroa, tui amantissimo; cum quo mihi
Garaeiam, et ad me adjunges. ego per ipsum respondebo. Nunc de me. Salmanticae hac aestate docui publice. bene quod ad tempus et pro alio de nostris. sic enim licuit illo redeunte desinere: quod feci laetus. nec enim Schola illa pro tuo vel meo genio. Hispanice docendum. saltim quae Latine dixeris, Romaneaeanda (sic ajunt), Graeca litteratim Latine dictanda. paucissimis exceptis, a Syntaxi ad Theologiam reliqui convolarunt. auditores pro nostra saliva. Post jussus sum Vailisoletum venire (nam bella Pannonica suspenderunt reditum Graecensem, quem Archidux Ferdinandus calide urgebat: cui conatus fui satisfacere per litteras, aetatis et valetudinis praetextu, quae non idoneae ad tam molestum et prolixum iter) ut veni Vallisoletum mense Septembri mox incidi in disenteriam, junctam tertianae duplici. dicam uno verbo, conclamatus revixi: sed tarde convalesco. morbus me, pellem et ossa reliquit non sine malis reliquiis, hemicrania, insomnia, et levi impetigine. paulatim malos hospites abjicio. et coepi me ad studium recipere. colligo et in mundum redigo glossam ad S. Sam quae Phari pars una. pedetentim progredior, et passim cogor subsistere defectu librorum. ô Lovanium! ô bibliothecam! uno illic anno plus possem, quam hîc septem. De publicis nihil scribo, quia non placent: de Socictate nostra, quia hîc ab adversariis premimur et vexamur. Ego liber ab omni munere alio, vaco scriptioni: sed edendi commoditas non alia, quam Lugdunum mittendi. Prodibunt (spero) primo loco, Speculum Marianum et Polemicae Marianae, quas plerasque audivisti, et probabas. Mox Festibulum Phari sacrae Sapientiae, nempe Commentarii succincti in Genesim, et extra ordinem alii in Jeremiae Threnos. hi quia bis docui, et nisi fallor quaedam continent novitate gratiora futura. Reliqua pergo describere. nam ego mihi ipsi sum amanuensis, quae morae non minima causa. Senecam tuum desidero videre, sed quo pacto mittas non video, sine magno sumptu: nisi si per Moretum Hispalim ad P. Joannem Pinedam, nam is ad me curabit. P. Leonardi librum hîc summopere optamus videre: et utinam pergat ad reliqua D. Thomae. Saluta ex animo non ficto, simul et P. Rectorem et reliquos notos. Illud etiam, de Schaligero, an fruitur aura aetherea? an dabit Eusebii Chronicon? De Thuano, scito vela verrisse cum vento Regio, et Societati intimum. de Casauhono scribebant spem aliquam conversionis ad fidem veram. plane in Gallia Celtica et Aquitania florent res nostrorum. Benedictus Deus, qui post tenebras et c. Quid illud, quod obscure quidam ad me P. Carolum Scribanium scripsisse Amphiteatrum honoris contra quendam? quae libri materia? sed manum de Tabula. Vale, mi frater, et ama Vallisoleti in collegio Sancti Ambrosii, prid. Kal. Novembr. 1605.
VEllem Vir Cl. non ita properasses nuper a nobis decedens, ut lapides et vetera numismata quae sunt penes V. Cl. Philippum Wolffium a Rosenbach, Pr. Electoris Moguntini Cancellarium, coram inspicere licuisset. Habet is thesaurum numorum ex aere, argento, auro, non contemnendum. Ex iis quaedam, impolita manu tumultuarie delineata, ad te mitto, quae ad Tacitum tuum pertinere judicabam. Sed et lapidem militis legionarii, quem alii antea non recte vulgaverunt. Eoque perperam usus est Stewichius, quî cum tibi in Curis Secundis ad Tacitum disputatio est. Addo et Drusi signum ex lapide, quem vidisti. Sequor tuum judicium, non esse a tempore Drusi, sed mediae aetatis. Neque enim habitus, neque vultus respondet, qui est in nummis. Multam salutem tibi nunciat ipse Cancellarius, doletque quod te praesentem non viderit. Sed et Christophorus Faber J. C. Consiliarius Caesaris te salutat. Vale. V. Cl. et quantulum hoc est: boni coritule. Moguntiaci III. Kal. Junias. Anno 1591.
Respondet Lipsius III. Misc. 3.
Adolescentes Fratres duo, Nobiles et Generosi Berzewitzii Poloni, V. Cl. recta in Galliam cogitabant; sed Scholae Lovaniensis fama, et inprimis nominis tui celebritate inducti iter flectunt, apud vos hyematuri. Petierunt a me aliquid sibi literarum ad te dari, quibus in benevolentiam tuam se insinuarent Feci lubens, quod non tam ego ipsis scribendo quam illi mihi literas perferendo, gratum praestarent officium. Commendo igitur eos tuae Excellentiae et humanitati vehementer, qui primaria Nobilitate, omnique Virtutum genere excellentes, humanissimos se erga omnes, hîc biennium commorati, exhibuerunt: Literis etiam humanioribus non mediocriter exculti, tuas porro lectiones, publicas privatasque, si fiant, avent frequentare. Quin etiam in convictu tuo, et domeitica conversatione esse cupiunt, si locus detur.
Martino Delrio Societatis Jesu Presbytero, qui demiratur tanto tempore nihil a te literarum, nihilque de te aut fama, aut literis nunciatum; Et valde sollicitus est de valetudine vitaque tua. Hoc ut tibi scriberem mandavit; tuasque ad eum literas si per valetudinem liceat, eliciamus. Erit hoc ei solatio, qui tam remote a Belgis suis abest, ab amicis optimis, antiqua familiaritate et studiorum ratione sibi conjunctissimis; Inter quos te primarium numerat. Assiduus adhuc est in studiis, licet altero careat oculo ex nimiis lucubrationibus; unde eum alterum Didymum appellant, qui ut olim ille luminibus captus, nihil non didicisse ac memoria tenuisse perhibetur. Quas mitto antiquas inscriptiones, eas non ita pridem reperi, hic et Bonnae. Valde optavi opus Antiquitatum a te typis Plantinianis editum; sed in Nundinis Francofurtensibus saepe quaesitum habere non potui. Vale Clarissime Lipsi, et hanc scriptionem, ab amico tibi devoto, boni consule. Datae Moguntiaci ipsis Calend. Octob. Cum coacta vindemia, bona (laus Deo) et copiosa satis, musto torcularia spumant. Anno 1603.
ANnos paullo plus tredecim in Academia, inque urbe vestra jam egi, et pro virili operam posui formanda optimis artibus moribusque juventute. Neque vos, ut opinor, operae meae poenitet, si initia et faciem Academiae videritis, quam adveniens offendi. sine vanitate dictum esto, aliquid contulimus ad corpus illud, quod nunc est, exaedificandum. Atque utinam posterioribus istis sex annis valetudo et vires mihi fuissent, quae antea, plus etiam fortasse contulissemus. sed cum Deo visum (quis mortalium illi repugnet?) diutino molestoque languore me afficere, feci quod potui, non quod volui. et eo jam ventum, ut ulterius utilem, neque vobis neque juventuti censeam me esse posse. mihi de me credendum est,
sic nos paulatim hic languor, quem tentavi peregrinatione mitigare aut tollere. sed, ut adhuc est, frustra. Eo fit, ut ad consilium hoc postremum et necessarium descendam, petamque a vobis, quod vulneribus, aut senio confecti Gladiatores solent, missionem. De animo nostro non ambigite, qui fuit, est, et erit studiosus semper publici boni; sed corpus hoc aut linguam
D. D. Vestris
Addictissimus
J. Lipsius.
LIterae tuae postridie Kal. Junii ad me scriptae et in Senatu Academiae recitatae, non exiguum nobis omnibus moerorem attulerunt, partim tuo nomine, quod neque medicina ulla, neque profectione ista languorem tuum levari intelligamus, partim et privata nostra, et publica totius Academiae caussa, ex consilii Tui, quod de abdicando publico apud nos docendi munere serio te jam cepisse scribis, declaratione. quod et acerbum nobis sit futurum optimi Collegae consuetudine privari. Academiae vero imprimis damno, si tale ei non tantum ornamentum, sed fulcrum et columen subtrahatur. Caeterum quum istius consilii tui hanc potissimum rationem adferas, quod vires non ultra ferendo oneri sint pares: ea est eorum, penes quos hac in parte valet auctoritas, aequitas, et singularis-erga te benevolentia, ut non modo nihil oneris, cui ferendo non sis, tibi impositum velint; imo vero quieti otioque tuo deinceps etiam hîc quam optime consultum cupiant, quemadmodum ex literis ipsorum plenius intelliges. quibus quidem nostras etiam adjungendas putavimus, majoremque in modum te rogamus ut ad ipsorum postulationem nostris precibus pondus aliquod accessisse, reipsa comperiamus. Certe nos tui amicissimos, si eorum nostraeque petitioni hac in re non defueris, magis magisque tibi devinxeris et languenti ac jam propediem fatiscenti, inopinato hoc emansionis tuae rumore, Academiae succum animamque reddideris. A nobis vero omne genus officii ac studii citra ullam exceptionem laboris aut temporis exspecta. Deo interea Opt. Max. cujus in manu nostra omnium vita ac salus
Mandato Academico
B. Vulcanius.
EX litteris vestris affectum in me vidi, jamdiu mihi illum non ignotum. Gratum habeo, ac Gratum me etiam exhibebo, animo, verbis, rebus, ubicumque occasio se pandet. Sed quod ad petitionem vestram attinet, ut prorogari mihi tempus patiar meae professionis, vere et aperte respondebo (nam amicos cur fallam?) manere in decreto. Caussas dixi, et rogo, ut eos approbetis, et honesta missione me semel dimittatis, qui nihilominus vinculo isto animi adhaerebo vobis. Deum Opt. Max. Nobil. Ampl. etc. testem facio purae et sincerae voluntatis; quem eundem rogo vos dirigat in salutaribus consiliis tueatur ac servet. Leodici IV. Id. Jul. 1591. Douzam et Petrum Adriani Werfium Consulem ad Oldenbarneveldium legare, qui consilium ejus hac in re peterent. et cum rediissent, et omnis spes Lipsii recuperandi nondum praecisa ipsis videretur, decreverunt nondum ipsi missionis tabulas dare, sed cum audivissent Uxorem iter ad maritum parare, ab ea quoque vehementer contenderunt, ut virum a proposito deduceret, simulque pro viatico ipsi et viro dederunt viginti quinque ducatos duplices aureos. sed omnia fuere frustra nujus doni numquam video Lipsium meminisse.
VIr Clarissime. Pro amore tuo in me, qui non deficit, non deficiet, celare non debui consilium, quod cepi. Id tale est. video valetudinem jam ab aliquot annis non vacillare, sed labi. Aerem accusare debeam, an genus vitae et studia, an quid aliud ignoro: nec de caussa nunc disputo, sed apparet effectus. Langueo assidue, nec idoneus prorsum sum ad eas res, ad quas volunt idoneum me esse multi. Docere, inquam, et in libris esse, nec cum bono meo possum, si valetudinem meam specto, et vix cum honore. Qua parte deficiam, et ut sic dicam, ilia traham, ego scio et sentio, nec judicem
Barneveldio, eidemque salutem a me et omne officium deferre velis, te rogo. Etiam hoc, ut si quid uxor mea opera auxilioque tuo in discessu egeat, adjutare eam velis. quia huc ad me jam illam evocavi. Valetudo nostra domesticum illud auxilium desiderat. Quod reliquum est, verba non dabo, sum et ero, semper tuus. Saluto uxorem tuam, atque etiam filium, quem in optimis studiis cupio perseverare. Aquis Spadanis postr. Kal. Jun. CIC IC XCI.
PAtieris hoc me scribere; peccas largiter in epistola tua, quod existimes immutatum me, aut frigus aliquod intervenisse nostro amori. Nam quae caussa, aut quo tuo merito? quin contra, si non ante, nunc certe amare te cogerer, ob verum purumque affectum, quem in me et meos ostendis. nam uxori quam utilis et auxiliaris in omnibus fueris, quam comiter etiam domi tuae habueris, non ipsa me celavit. Atque scribere neglexi ad te, cum ad alios. Semel, opinor, id commissum, nec amplius, idque ea caussa (fuge aliud suspicari) quia responsum a te exspectabam ad priores meas. Ego, mi amice, bono judicio amare te coepi, et in eo perseverabo, quamdiu apud me illud. Quod autem te non gnarum habui consilii mei, quid miraris? neminem etiam alium, et profecto ita faciendum fuit, aut hoc, quod institueram, non perficiendum. Scio affectus vestros, quos hîc subsequi mihi non decretum, et ideo malui absens querelas vestras excipere, quam molli fronte preces et expostulationes coram. Quae feci, consilio feci, et (nequis nugas aut ineptias cogitet) statutum ita facere ante quatuor annos. Lipsius, se jam diu de mutanda religione et terra cogitasse, quam hîc. quod Hypocritam non modo fuisse, sed destinato animo fallere fidem destinasse ostendit. A. enim 1586. cum veniam peteret, ut ab Academia abesset, aegre sex menses impetravit a Curatoribus, nec nisi fide sancte data, se rediturum. si ergo perrumpere potuisset obices, perfidiae notam sine dubio sustinuisset. Ad hoc vero jam iter accinctus promisit reditum, sed sub exceptione, si valetudo permitteret. quo praetextu jactat saepe, se nullis vinculis teneri, aut Batavis obstrictum esse. vid. mox Epist. DXLI. ad Duyckium. sed in Epist. DXCVII. ad Berchemium fatetur se a Batavis non nisi per fraudem potuisse divelli. decipere ergo constituerat.Barneveldio salutem a me nuncia et benevolentiam constantem.
PEctus meum tetigit querela tua, a bona femina ad me delata, et numquid tamen oblitus essem? Egone tam veteris et fidi amici? absit. sed litteras inter nos commeare, non censui ex usu utriusque nostrum. Animo, amo, amabo te et tuos. Mitto librorum munusculum, qui nunc apud me erant. Accipe quo animo mitto, id est optimo: neque probitas mea unquam fallet. Valetudo nostra extrema est, et aetas etiam gravis. Fortasse Spadam hac aestate cogitem; si per vestros tuto possim. dic mihi libere et serio, si diploma commeatus a vobis impetrem, satis sim tutus? Nam quidam suspiciones mihi etiam hîc fecerunt, idque e sermonibus (ut ajebant) vestrorum. Certe videor non sic meritus de Batavia, et addam, de Europa esse, ut vulgare beneficium non possim fideliter impetrare. sed verbo significa, tibi apud me erit fides. Lovanii prid. Nonas Febr. CICICCVI.
CLarissime et prudentissime Domine. Quid litteris tuis suavius? certe suavissimae; ita amoris, ita rationis plenae; illum, ingenue dico, profusum me agnoscite; quid enim tibi praestiti quam quod debui? tu tamen non provocare benevolentiam verbis sed asserere vis mutuo affectu; jam olim hoc a te factum; nec ignoras, quae apud me beneficia posueris; et ut accepti expensique ratio inter nos constet, nunquam meliorem operam locavero, quam ubi tibi profuero. Sed, da veniam, parum mihi ad gustum res et materia tuae epistolae; caepi tecum agere ut in Vulcanius in epist. VII. a Matthaeo edita, Theod. Cantero. et ex Epistola Domini de Doderie infra producenda videbimus ursisse regem Galliae hoc negotium adhuc sub sinem hujus ann.Scaliger sic agit apud Batavos) tu tibi legem praescribes otii aut negotii; et verecundia cedet aetati; cave credas te oneri futurum, quem Rex ad incrementum non leve gloriae suae appellat. Caeterum erras (ignosce si libere) qui robur speras a sapientiae studio vitandis malis, quae non premunt nisi volentem; tuum est cavere, quae imminent, ferre, ubi nubes in te nimbum fregit. alioqui cui bono prudentia? Pyrro judicet sic de fatis, ut se offerat, nec efferat; non unquam aliquid auxilii in nobis. atque hoc eo confidentius tecum ago, quia video te nondum constituisse; age itaque et serio delibera, calidum consilium est optimum; ego partes tuas hîc sustinebo, nec quicquam adhuc maximo regi negabo; interea si fluctus te premet aut ejiciet, non legeRhodia de jactu nobiscum ages, si hic excipieris, in Asylum deduceris, et ad amicos: patriae bono, non tuo
CLarissime et Prudentissime Domine, de eo quod serio mecum agis, jam responderam Doderio. vid. Epist. praecedenti.
Patria mea turbat, et turbabit: hoc scio. sed ego tam quietus in his fluctibus, quod ad animum quidem attinet, agito, quam si in fortunatis alibi insulis degam. Conditionem humanam novi, et lectio et usus me docuit: igitur me apto, et caput omnis Sapientiae, fatum, id est Deum, sequor. Ecce meam, sine fuco aut colore sententiam: a qua non ruina orbis, ne dicam Belgicae, me dimovebit. At tuum affectum et mei studium jure amo: tu me quoque, valde in te (et parentis beneficiis primum hoc debeo) proclinatum. Quaeso istud animorum vinculum maneat, etsi aliter non jungemur. De lineis vestibus, quod obiter quaerebas; certum est, antiquas fuisse, Aegyptiis et Orienti notas, sed et Hispanis aliisque. non tamen promiscuas aut passivas: minime quidem Romanis, qui sero in usum, nec nisi Christianorum temporibus, admiserunt. Dicas. quid ergo? ad cutem et interiora corporum velanda non linum fuit? Non fuit. quod nostris moribus novum mirumque sit, ratione non sit, et illorum usione. Lana eadem omnia praestet, preastititque: et tunica interior iis fuit, sive Indusium, quod divites saepe mutabant, et huic fini copia olim fullonum, ad eluendum. Ut nos lineas plures, sic illi tuniculas laneas habebant: et quid mali fuit? ausim dicere molliorem blandioremque lanam, omni lino esse. Haec in exiguo: sed in sensibus judiciisque quam prave saepe mutamur? Omitto: salvere te animo cupio, et in amore mei (ea lege, ut ego perseverem) constare. Rogo facito, et Clarissimum Parentem, ubi occasio, multa salute imperti. Lovanii, VI. Idus Februar. oo. ICC. IIII.
Clarissimum Thuanum, cujus in epistola tua mentio, ego jam olim novi, et ideo judicio amo atque aestimo: haec ei legito, volens nolens probabit.
CLarissime et Prudentissime Domine. Beneficium sane mihi tribuisti missione Thuani Historia, an de alio opere? Thuani prima pars 1604. altera hoc anno prodiit: potuit hos libros Aersenius misisse Lipsio.Lovanium suam.
MI Duycki, usuvenit, ut specimen clarum affectus et benevolentiae tuae praeberes, in re hac ista, quam petii. Libellum una cum collegis tuis jam videris; seorsim peto pro jure amicitiae, pro jure disciplinae, atque institutionis, quam aliquam partem mihi debes, juva quod in te est petitionem nostram. redde, inquam, illam mihi factam. jus verum oro. mirabor, si quis abnuet aut resistet. innoxius ad vos veni, spero talem me et per bonam gratiatiam
Rediturum, si valetudo permitteret: ea non permittit, et aequum est, mihi crede. Vale, mi Duycki, nostri memor et amans, ego tui. in Spadanis Aquis Prid. Non. Jun. CICICXCI.
VIdine te hodie in hac urbe, mi Lipsi, an aberrarunt, aut hallucinati sunt mihi oculi? imo vero vidi; sed id obiter et per transitum tantum: ideoque ex repentino, et improviso isto objectu, simulque ex subita gaudii consternatione vix inducere animum meum potui, ut vel hisce oculis (quorum tamen testimonium aestimamus certissimum) adhiberet fidem. Narro tibi; tanta admiratione perculsus fui, ut mens ipsa tantum non mihi; vox certe, et faciei color omnis sedibus suis excuterentur. inhibui tamen animum coram te appellandi, cum per subitum istum velut stuporem, simul et ingenitum mihi vitium mollis, timidique per verecundiam animi minime ad id officii idoneum me praesentirem, et in ipsa salutatione linguae defectum (quod in repentinis non mirere) pertimescerem. Sed nunc chartaceo isthoc sermone liberius id facio; tibique, mi Lipsi, faustum ac foelicem in hisce locis adventum (revetenter et quam possum officiosissime) ex animo gratulor; mihi autem maxime hanc velut a caelo insperatam praefentiam tui, cujus non tantum sermo ille amicissimus, (cujus ego, qua docendo, qua monendo et exhortando, efficaciam expertus sum) sed vel solus aspectus, et (tanquam lucidissimi, et gratissimi alicujus solis) praesentis vultus essicacia ad omnes animi nebulas, et frigus omne ingenii ac studiorum lenissime et velut uno obtutu discutiendas, et propellendas uberrime sufficiat. O ter foelices, (vere et sinceriter hoc enuntio) quibus propior tui usus contingit, quosque tu ex Juventute hujus
de Groesbeeck, ex Batavis huc me contuli, meditans cum illo jam exinde iter porro in Germaniam: sed ejus negotiis aliter, ut fit, ex occasione cedentibus, atque ideo profectione ista intermissa ad tempus, non omissa, simul etiam linguae Gallicae studio (quoniam Gallia ipsa civilibus nunc ardet incendiis) hîc locorum resedi, contubernio, per Groesbeeckium, hactenus hîc usus, viri in forensi prudentia disertissimi et exercitatiss. M. Bartholomaei le Ducquet, consiliarii statuum, (ut vocant:) de quo hoc unum dixerim; eum, ut non tantum in literis, quantum in civilibus et publicis negotiis versatum, tamen virorum eruditorum, interque eos etiam tui praecipue, quem ex fama, scriptisque et a visu etiam quondam (ut refert) novit, esse studiosissimum. apud hunc igitur hactenus ago, usus otio satis liberali, animo tamen et corpore non nimium semper validus, ideoque in cursu studiorum aliquanto languidior, quam par erat, et quam hunc aevi florem agnosco deposcere. Tu hîc mihi sol commodum es exortus, et vel jam nunc vegetasse visus, et illum erexisse, qui jacebat, et torpebat per absentiam et privationem vitalis et vegetantis istius caloris. Hunc igitur adventum hîc tuum et mihi et tibi foelicem faustumque gaudere me ex his cognosce. Hoc volui tantum. Plura cum per otium tuum (quod ego nunc sperem tibi haud quaquam defore) coram te salutandi occasio mihi contigerit. Reliquum est, ut Deo opt. Max. te commendem, qui tibi valetudinem (cujus gratia ego existimo hanc maxime peregrinationem a te susceptam) confirmet et conservet quam diutissime, meque tibi magis magisque insinuet, quod ego illum unice et cum suspirio precor, hoc voto a verbis exiguo, ast, a re magno et affectu, quod ingenue hic subjungo;
Summe Deus, qui mera sapientia, mera veritas; et a quo radius ille, sacra isthaec in terris pectora collustrans, dimanavit: oro obtestorque te, ut infusae isthuîc pectori, lucis, usuram stricturasque saltem aliquot mihi ab hoc impertiri digneris; quîs pectus meum collustratum inflammatumque frigida haec omnia terrenae noctis involucra aliquando discutiat, et tui suique cognitione per intellectus aciem, et hîc, quantum fieri pote, et olim liberrime perfruatur. Amen.
Salve, mi Lipsi, ab eo, qui te amabit aeternum. Leodii, XVIII. Junii oo. D. XCI. sub noctem.
TU in hac urbe, in qua me scis esse, et non me vides? literis me compellas, non debebas. Scis quam non sum fastidiosus aut alienus ab iis, quos institui, et praesertim quos scio esse spei atque indolis melioris. quo in numero, mi Hemelari, tu es. age, audacter ad me veni, et fac ut coram os tuum recognoseam. Nimia tua probitas improba fit, nisi hoc facis. Etsi grata mihi tua scriptio, magis tamen ipse tu, quo praesente omnia de te discam, et quantem potero juvabo consilio sive re opus fuerit. Vale.
QUaenam haec inscriptio, inquies, apage, apage. non agnosco, neque enim ego iis talibus gaudeo, qui onus sunt aut
Si quid responsi a te expectare poterimus, (quod valde optem) poterit destinari domum Wilhelmi Burchgraeff mercatoris Coloniensis, tametsi vel alias commode, ut spero, ad me perseretur.
P. S. Jam vero in hisce talibus cogitationibus versanti, an mirum sit, ut illi quondam male felici hoc (O Solon Solon!) expressum, ita mihi hoc (O Lipsi Lipsi!) saepe in animo esse si non in labiis, non attinet reserre: quem quidem ego te sciam, ut hoc spatio, quod mihi quoque decurrendum proposui, felicissime summaque cum gloria consecto non immerito jam gaudere, ita quoque me in carceribus etiamnum, proh pudor, haerentem non applausu modo, sed voce, sed mente, sed ope aut opera et posse et non nolle excitare ac promovere. unde certe (dicam enim) etiam indignius fero, quod et olim ego non agnoverim thesauros istos, quos e praesentis tui benevolentia haurire potuissem, et nunc (cum maxime agnoscam) facultas mihi eadem non sit relicta. contingit mihi hîc quidem quod vulgo solet, ut non ante rerum pretia subducta ratione examinemus, quam cum iis sublatis e medio, summo cum desiderio atque aegritudine, cogimur tamen carere. itaque jam demum vere video, quid tibi et nos debeamus, et illi, qui aut olim te fruiti, aut nunc etiamnum praesentes praesente fruuntur. ut autem ego animi erga te mei illum affectum exprimam, non possum signatius, quam quibus ille versibus argutissimus Poeta Cornutum suum alloquitur in re haud absimili contestatae gratitudinis, quos non gravabor addere, modo tu ne legere.
Tom. I.
Quos ipse dein subjungit versus, si tam stricte de me possem, quam hosce quos posui, alius profecto essem. et multum mutatus ab isto qui nunc sum. hoc tamen ex parte adscribam, quod tuo ductu
Quae sequuntur, ut supra fortunam meam sunt, ita si hoc modo quadret, me faelicem?
eorum concludam tamen voce cum ipso;
REverende Pater. Aeterno Deo gratias debeo agoque, qui me. post varia discrimina et molestias in hunc locum traduxit. Spadae sum, et juxta desideratos diu fontes. Ad te toto animo adspiro. sed fatigatio mihi paullum abstergenda est, et quiete mitiganda. Audio etiam itinera haud usquequaque tuta. Sed quidquid sit, brevi te et Patres videbo. Adventum meum serio celari cupio ob justissimas caussas. fugio interpellationes, et donec res meae in Batavia confectae sint, uxor et familia et supellex traducta, melius nos latitare. Pro prudentia tua intelligis. Ego deinde honeste me expediam ab illis, et illibata mea fama. litterulas illas mitti ad uxorem valde mea interest, sed ita, ut ipsi reddantur in manum, rogo si potes, juva. sumptum in nuncium et laturam ego, aut uxor ibi potius, liberaliter exsolvet. Reverende mi Pater, animo tibi circumsundor et amplector, et precibus calide me commendo. literas ad te habeo, sed ipsi tibi coram reddendas. In Spadanis aquis XVII. Kal. Jul. CICICXCI.
R. Pater abire te sine salute mea, valde mihi molestum est. et praeter opinionem meam, atque adeo praeter promissum. Quid tamen faciam? fontes isti juvare me nornihi et exercere nunc vires suas videntur. Intempestive
Delrio una videam, quem animo assidue,. oculis nondum usurpo. At brevi fiet, five enim valeo, justissima est caussa veniendi, et hilari animo hilaros amplectendi. five non, caussa quoque justissima haec abeundi, nec mansione mea insamandi inclytos et laudatos adhuc fontes. de rebus meis in Batavia nihil etiam audio, spero optima, et feram quae evenient; certus Deum haec sic disponere in bonum meum et salutem. Ne de publicis quidem hîc ullus sermo, quae vacillare possunt, sed labi, me judice, non possunt. ita Deus signa clara jam ab aliquot annis dedit suae voluntatis. Rex noster, (mihi crede) victor de apertis occultisque hostibus (isti plures et metueneli) triumphabit. sed omnia in tempore, et cum Deo visum. cui ut et me Rev. Pater, lanctis precibus tuis commendes ex animo rogo, si me amasti aut amas, hoc fac. Aquis Spadanis XXVI. Jul. CICICXCI.
R. P. Dolui ita cecidisse, ut me adveniente tu abires; atque ita, ut ignari essemus alter de alterius discessu. Voluissem certo te alloqui et amplecti, quod spero me facturum, antequam hinc abeam, quia statui (praeter veterem sententiam) plusculos dies aut septimanas hîc haerere. ita me capit cum ipsa urbs, tum amici quos repperi, et inter eos eximius candor tui fratris. Certe vir est, ex animo loquor, quem ex animo amo: et meretur. Resistam hîc igitur, saltem tantisper, donec aliquid ab uxore, et de ejus adventu; ut tum demum statuam de loco domicilii mei firmo. Quod ad Rempublicam, nihil audimus, nisi Verdugum Tribunum cecidisse aliquot vexilla hostium circa Gruningam, idque eruptione subita, ita ut tormenta etiam reliquerit hostis. Ita fama est, nec alde adfirmo. utinam serium et grande aliquid audiamus, et quod faciat ad rei summam! quod tunc denique futurum confido, cum ordo erit et regimen, quale optamus. Interea pro magno bono, si non magna jactura. Scripsi nuper instinctu amici cujusdam ad Richardotum benivolum nobis, ut certo audimus: sed communiter, et Ievi mentione rerum privatarum. Permisi illi ipsi amico plura addere, si occasio aut inclinatio ejus ita ferrent. Et quid autem festinem? satis tempori hoc fiet: et Deo placeamus, parum est de reliquo isto humano grege. Prorsus ita sentio. sine superbia aut pervicacia, contemno tamen omnia haec externa; et utinam mihi Deus tantillum vitae otiique det, ut in secessu corrigam mea quaedam et colligam, quae fortasse sunt in publicum bonum! conabor, atque etiam perficiam, si vestris R. P. precibus juver, quas scio apud aeternum illum Deum efficaces. Is te meque servet. Leodici prid. Kal. Jul. oo. CI. XCI.
Hoc ipso die apud fratrem tuum comiter valde in prandio accepti fuimus, et te desideravimus, sed hoc tantum. De valetudine mea haud est? assideo et accumbo sanis, et si vires mihi pro animo, valde vir sim. qualiscunque aeger, illo valeo.
REverende in Christo Pater. Consilii tui copiam ut mihi facias in re, quam proponam, valde rogo. Ab amicis moneor de gratia reconclianda cum meo Rege. Res nostra ita postulat, ut veniale diploma impetrem, si uti fruique velim meis bonis. sed et fama quoque suadet. quia absit, ut inter eos censear, qui hostes sunt legitimo suo Regi. Ego me non esse, nee fuisse etiam, cum inter medios holtes fui, scio: etsi fateor dicta aut scripta a me fortasse aliqua (privatim tamen, publice, quod sciam, nunquam) quae trahi alio possunt. sed deinceps cauto et recto pede ambulandum est. Hoc consilium si non improbas, juva etiam. Quomodo? ut testimonium mihi conficias pacis et reconciliationis meae cum Ecclesia, quo ante omnia est opus. Id per Patres Societatis vestrae fieri conveniens videtur, quoniam per illos interpretes et arbitros Deo iterum me junxi. Moguntiaci expiata culpa, et solemni communione inter Ecclesiae membra sum receptus, ac Coloniae iterum, Confluentiae, hîc denique. An ergo a primis testimonium peto, an ab ultimis, et qui ad manum mihi estis? Hoc est, in quo sententiam tuam exquiro. Reverendissimus Torrentius benigne nuper ad me scripsit, atque etiam de me ad alios, et arbitror illum omnia mei caussa velle. de re mea habes. de repub. hîc siletur. Hoc unum. Bruxella adserunt, Principem Ascoli regio mandato celeriter se in Galliam contulisse. Item Hispanos, qui nondum pacati, Breinlecbasteau, ut appellant, per insidias occupasse; an et diripuisse? non enim memini probe, quid in ea epistola fuerit, plura nunc non habeo, et res etiam meas disponebam in domicilio novo, quod apud viduam piam et probam conduxi. si Deus volet, videbis cum redieris. eundem illum rogo; uti sanus et firmus. Leodici III. Non. Jul. CIC IC XCI.
REverende in Christo Pater. Non rescripturus sic subito eram (et si libenter tecum alloquia haec alterno) nisi pupugissent me, quae de migratione
QUi tuas tulit (casu domi non eram) jam nunc responsum postulat, et ecce habet. sed quale tempus permisit breve et abscisum. Ego die Mercurii non venio. hoc primum. Valetudo non vult, non etiam tu si me noris. Egone inter Primores illos, et ubi ipse Princeps? seorsim singulos convenire aut affari non fugio, valde universos, et ubi pompa. sed de valetudine (ne amor tuus sollicitetur) sic habet.
EN fui hilariuscule apud fratrem tuum in prandio, male mihi sit, nisi hilarius, quia apud fratrem tuum: nam etsi ipse mihi amicus, et quidem vetus: tamen nescio quomodo tuus ardor me incendit, et hanc amicitiam inter primas habeo, sed animis non annis aestimandam, at parcam in hoc verba, ut cum Symmacho nostro loquar, et venio ad id, quod in epistola quadam nuper a me requirebas. Cur celebravit natalem domini in villa Duria, et Pascha apud Sanctum Lambertum in vico Leodico. Annales vero Loiselliani addunt vico publico. Canisii codex habet, Leako vico publico. De Sigeberto Gemblacensi miror: Lipsius enim ait in MSS. codice, quem ipse habebat, et ab ipsius Sigeberti aevo esse putabat, semper esse Leodicenses. et ita in Editione Aub. Miraei invenio ad A. C. 774. ubi Agilsredus Leodicensium Episcopus memoratur, qui in editione Pistorii corrupte dicitur, Gilfredus Laodicensium episcopus. sed idem Miraeus, qui codicem illum Lipsii adhibuit, ad A. 698. et 710. 1106. et ubique fere, Leodium exhibet. et quod notandurn, ad An. 824. Walcandus Leodicensis Episcopus corpus sancti Huibirti transert a Leodio ad Andagium monasterium. ita ut videantur Urbem vocasse Leodium, sed gentile Inde formasse Leodicensis. certe parum refert, cum Lipsio tamen facerem. de. origine etiam nominis son male sentire Lipsius videtur. nam et Goldastus t. I. Rer. Aleman. p. 132. a Leodes, id est antiquo sermone, homines deducit. quod vero ultimam Syllabam deducat a Dyck, id est aggere, Lipsiu, posset errare, quia enim vicus vocatur, posset Leodicum esse pro Leodewicum, ut multae urbes a vico denominationem traxerunt. et quia vicus publicus, id est fisci vocatur, ita dictus forte, quia Leodi, id est homines, vasalli eum habitarent.Leodium, Leodicum scribo ac nomino? Quia, non dico majorum, sed avorum vestrorum aevo ita fuit; nec ille novus qui hoc, sed qui illud usurpat. unde doceo? Annales vestros consulite: nego vos reperturos scriptos quidem libros paullo meliores, qui non Leodicum appellent. Est apud me Sigeberti Chronicon, cum memoria aliquoties urbis vestrae, sed Leodicensis. Ipsa vita Caroli Magni, veteris incertique scriptoris, sic resert: Rex Carolus reversus est in Franciam, et celebravit natale domini in villa quae dicitur Duria, et Pascba in Leodico vico publico. observa vicum vos tunc fuisse, adde quod vulgo Luidik vel Luttich: Uxorem rediisse salvam, matre relicta etiam salva, ex fratre intellexi; et in primis amorem, quem conscanter in nos servas, debes, et mutuum facio, faciamque quamdiu ero. Ita candor, virtus, eruditio tua postulant, quae me ceperunt. Vale cum tua et tuis. A. Leemputius suis literis amice salutem tibi adscribit. et ego vero Cl. Juyio collegae tuo. Lovanii XIII. Kal. Febr. CIC IC XCIII.
HEre apud Herum cum paucis tui nominis, tuae gloriae studiosissimis in arcano prandimus, multa honorifica de te et operibus tuis cofabulatio, nihil te uno apud illum est antiquius, didicit egregiis ingeniis habere suum honorem, dicerem omnia, si patereris te in epistola ad te, laudari, librorum tuorum exordiis gustatis non conquiescit, donec ad calcem pervenit, hortatur ut facem Historiarum, militiam Romanam, in qua nunc es totus, praeclaraque alia opera tua adfecta conficias, ad aevi nostri ornamentum et utilitatem, posterorumque admirationem tui. utinam, mi Orane, dicebat, Lipsio tuo, imo vero nostro, et in praesenti mutuoque adloquio frui possemus, et (ut sermo sermonem trahit) inter caetera narrabat, apud Germanos e re nata frequenter se pro te stetisse, plurimos enim tibi invidere et falsa obloqui, respondi, stabilitatem animi tui falsis delationibus non mutari, cum bene conscius vitae et actorum, nihil in se maledicis sermonibus licere aestimet, quinetiam despuere, si quae inculcata de simulata religione mendacia, huncque honorem et vitam et mores meritaque tua vindicare, ut qualis ipse es, talem te a Principibus viris intelligas judicari, verum enim susque deque te ferre agyrtas maledicentissimos: quid enim, addebam super, coget hominem rei litterariae perfectissimum columen, cum longe imparibus quasi altercando et jurgiis concertare; nihil tibi commune esse cum indoctis, quos litteratos Plautus vocat, ideo quod iis litteta (ut ait Cicero) ad caput adfigenda sit, qui ut aliquid inanis gloriolae apud sui similes aucupentur, amplissimos et praestantissimos viros amarulentis, inutilibus ac invectivis libellis lacescunt; Ad haec Herus, recte quidem, mi Orane, hoc enim Deus avertat, ut ullius hominis virulentia, si quenquam lacessitum a statu mentis dimoveat, ut laxatis maledicentiae habenis in alterum debacchetur, hoc enim nihil esset aliud, quam cum insaniente insanire, et alienam ulcisci malitatem, ut ipse fiat malus. His similibusque sermonibus ultro citroque habitis, ille nobis consumptus est dies. Memini legisse me magnum Erasmum Roterdamum Ernestum Bavariae Ducem, Heri nostri (nisi fallor) abavum, habuisse Mecaenatem favitorem suum, eumque ab eo amplissimis conditionibus provocatum, et hic adsiduus vindex et adsertor tuus, ad quem, si me amas, scribe, et litterarum officio Serenissimi Principis beneficium agnosce. habes materiam; de cruce libellos tuos sitienter exoptat, mitte cum epistola: Reges et Principes viros sine aliquo munere non esse salutandos, monebat lex Persica. Sed et aliud avide expectamus, ut Dominus Deus populi sui misertus per novi Producis adventantis pietatem et prudentiam, tandem tristissimam hanc tempestatem, civile et exitiale Belgiae discidium, vobis nobisque vertat in tranquillitatem, speramus aeterni
Melroy mensae et confabulationis socius, tibi salutem. Leodici pridie Id. Decembris 1593.
Virorum bonorum et doctorum, uti et tuus, Moecenas et fautor Ernestus Elector Coloniensis.
Priusquam obsignalTem litteras, venit ad me Serenissima sua Celsitudo cum paucis, et ante prandium videre voluit, quid ad te scripsissem, vidit, legit, suaque subnotatione, ut vides, adprobavit.
VOs vero miramini, scio, silentium meum, fortasse et accusatis. Quid tamen obloquor, cum omnia sic apud vos nota? cum ignes illi suppositi cineri doloso, ut Poeta ait, jam in apertum incendium eruperunt? Equidem vicem vestram doleo, et nec illum angulum exceptum communi huic cladi. Praedictiones tamen meas commeminisse potes, etsi non putabam Batavos in sic apertum scelus erupturos. Quis vel color saltem allini potest? nullus, nisi ille Euripidis, violare jus Tyrannidis causa. sed laetiora nunc audimus, et aliquid spei bonae de Huyo. O Rector supreme, fac ratum, et da illam vobis, et vos iterum mihi, ut hac saltem aestate fas mihi sit vos videre, et vestros fontes. Propediem Antwerpiam mc iturum censeo, ut figuras, quae ad Poliorcetica nostra, sive de machinis spectant, eas, dico, jubeam pingi et sculpi. Est et alia viae caussa. semel transigere cum Aula nostra debeo, teneant me an dimittant: quoniam profecto arcte habent, et res meae fiunt angustae. Interea Itali identidem invitant, et jam recenter Bononienses in primarium locum, et qui Sigonii fuit. Nulla vocatio illapsa magis in aures et animum, et serio delibero quid sim facturus. Heros ille, vester Herus, quod agat habet, et ubi vim insitam promat: fallor aut tota haec res (utcumque ab initio tristis) stabiliendae ejus auctoritati erit, imo augendae. Deus faxit, et quod ante dixi, vos nobis reddat, et fideliter invisat. Lovanii XIII. Kal. April.
ACcepi tuas. et in iis quod de Franciscum Oranum vocari, ut et appellabatur ejus Patruus, qui Romae inter Senatores Rotae erat.Lampsonii filio quid dicam? triste exemplum parentibus, aliis utile ad cavendum. Tibi scriptum. In domo mea alius item est, sed insigni pudore et modestia, filius Otbonis Hartii, quem recepi futurum mihi a manu. nec enim titulo convictoris volui, etsi pro convictore solvet, et parens ejus jam olim mihi amicus sit, et res meas omnes ac lites etiam curet. Haec de filio, cui cubiculum jubebo apparari circa initia Septembris. sub id tempus veniat. de bombarda bene est, secum eam ferat, et una thecam, aut repositorium coriaceum, quod in domo nostra apud virgines invenietur. Honeste ibi petatur. Sed de hospite, qui symbolam petit, o scelus. Non aliter loquor, et commodum nobis adest P. Leonardas Lessius e Societate, qui mecum ibi fuit, atque is tres florenos pro coenula nostra solvit. Coenulam dico, in qua pauca modo ova, amplius nihil. Si P. Leonardus non adest, Rector erit, et is ipsi viro persolvit. Per fidem, Orane, haec flagitia, non dicam fieri apud vos, sed ferri? furta et depraedationes manifestae sunt, atque idem in pallio fuit, quod haud longe infra pretium redemi. Patiamur, sed Spada aut Spadani haud temere me videbunt. Caeterum de tantilla pecunia, nihil est. si petit et urget, solve meo jussu et nomine, compensabo. Librum fratri Archidiacono misi, ultimum mihi e septuaginta. memini audire me tabulam plumbeam erutam apud vos esse Episcopi alicujus defuncti, in qua Leodicum scriberetur. Eam velim mihi exscribi, quia usum habent ad sermones nostros, quos pertexo. Vale. Lovan. III. Id. Sext. CICICXCV.
VIr clarissime, Deum testor et Fidem tuam; nihil mihi unquam gravius acerbiusque contigisse, quam divortium, et distractionem Moguntinam. O diem illum inamoenum mihi et tristem! Egone te, cui pectus istud debeo, et quicquid in me est animi melioris, ut potuerim deserere, imbecillem, invalidum, aegrotum, alienae opis indigentem? Sed ita res utriusque noitrûm postulabant. Haerent tamen in pectore, et urunt indies sermones illi, quibus adfectum in metuum, cum ante saepius, tum discedens maxime declarasti; quos ego ex animo nunquam deponam, quamdiu vivam. Atque utinam ut de animo in me tuo, ita de salute aliquid nobis constaret! quid enim agas, aut ubi vivas, postquam Moguntia abiisti, nulla hactenus potuimus ratione cognoscere, donec ex P. Brederodo, qui nuper admodum Francofurto ad nos venit, intelleximus, te in Spadanis esse. Nos interea quod solum possumus, non desistimus curam valetudinis tuae gerere, pro qua deo operantes cotidie, infulas eliciendae miserationis offerimus, vovemusque ex formula de nostris
Gothofredo, doctis omnibus epistola commendasti. Sed Gothofredum scin tu a Norinbergensibus Altorfium accersitum, ut in Donelli defuncti locum succedat? Ita est. Ille vero gratias egit negavitque se posse Scholam istam honeste deserere, in quam non ita pridem venisset. Nunc ille in Suetonio est, quem dabit, ut puto, his nundinis ita tractatum digestumque in libros Aureorum, ut Senecam. sed a Criticis conjecturisque manum ille abstinebit. Callide. metuit fortasse Janum Gruterum, qui hoc tempore Witebergae Prosessor erat.Witebergensem illum, ne ad praetorem corripiat, et dicam subscribat, nam is, ut audio, in eodem scriptore est. Nos adhuc in Seneca et Plutarcho. Inde serio cogitamus serium illud studium. Velim tamen aliquid etiam in Jurisprudentia, ne omnino illorum studiorum ignarus sim. Adgrediar, ubi tuum de hac re judicium audivero, quod ut perscribas rogo. Habebis profecto, quem habuisti hactenus, morigerum et dicto tuo audientem. Cujacii vita nuper admodum prodiit descripta a Papirio Massonio, ejus exemplar ad te mitto, quod et gratam tibi sciam illius viri memoriam, et exemplaria nondum existimem ad vos esse allata. Hieronymum Mercurialem narro tibi itidem in Italia obiisse. Ita funestus hic annus Doctorum omnium capitibus. Sed quid querimur? mortalitatis haec nostrae lex est, ut per fluctus et saxa hujus vitae in portum mortis veniamus, a qua dum nos multum putamus abesse, absumus minimum. Canteri salutem voluerunt adscribi, etiam Werckhovius. nuper admodum Friburgo huc simul venerum, cogitantque brevi Basilaeam, inde in Italiam. Friburgensis Scholae, Rectorne dicam an professor? certe alteruter, librum unum de Constantia in Germanicam linguam transtulit. Edet, ubi typographum nactus fuerit, quem adhuc non potuit indipisci. Iterum vale. Datum Argentorati. proprid. Non. Quinctil. Ao. 1591.
Si quid ad me voles, quod ut facias rogo obsecroque, inscribes aut ad D. Gothofredum, aut quod malo ad Doct. Michaelem Loefennium. Est is advocatus hujus urbis, ejusque nunc utor hospitio, Vir humanissimus, neque etiam elegantiorum litterarum rudis.
UBi es mi Berti? Etiamne Argentorati? ubi, ubi, animus apud te est, maxime ex animo hoc scribo. diu est, quod te amo, et scis: magis vero, ex quo in via propius et familiarius te novi. Quid tibi in os dicam? probasti te mihi et tuos mores. sed enimvero res tuae me habent anxium, si nondum eae in firmo; Adminiculari possum? scito velle, significa, imo si paullum ego constitissem, ad me te elicerem, futurum mecum quamdiu velles. Nec esset Cujacii flevi acriter et dolui. ingeminavit dolor, cum etiam de Mercuriali meo audivi, unico, et vero poene mihi ex iis locis amico. sed bene et benigne Deus, qui tales illos ad se ex his turbis. Vale, mi Berti, et scribe. Leodici aut Spadae literae tuae me repperient semper gratae. Leodici postrid. Non. Sept. CICICXCI.
VIr Clarissime. De rerum mearum statu scripseram Prid. Kal. Decembris Post illa quid factum sit intelliges. Nobilis, qui ita largiter fuerat pollicitus, adhuc nihil dedit. Hospes meus fidem illius corbitam esse ait, sed certam tamen. Sperabo igitur. Polonus ille, friget. et nunc ea, quae praesente Gothofredo fuerat pollicitus, negat. qua caussa, nescio; nisi. quod tanta est animi inconstantia, ut quod vult, nolit, quod non vult, rursum velit. Ita nunc inter sactum et saxum incertus excrucior, dum alter lentum incertumque, alter nullum auxilium fert. Batayis tamen certum est non exhibere
Privatim tamen adolescentulos aliquot nobiliores dum instituo, aliquid corrado, sed ita pusillum, ut inopiam tolerare tantillo non possim, et ita incertum, ut de crastina die vix constet, sintne id diutius permiissuri professores, quorum legibus jam olim id vetitum est. Habes de rebus meis. Sed vereor saepenumero ne te obtundam, impudensque videar, quod toties ad te, de me. Quod si ita est, obsecro te, Vir. Clarissi ignoscas vel amicitiac, vel saltem necessitati meae. Ita enim Deum mihi velim propitium, ut consiliorum meorum hominem in Belgica praeter te participem feci neminem, ne parentem quidem. Tanti apud me est animi pectorisque tui humanitas et candor, tantumque de tua in me benivolentia mihi ipse polliceor. Noribergenses Dionysium nostrum solicitare non desinunt, legi ad eum Scipionis Gentilis epistolam, in qua de Casaubono, deque te illuc arcessendo exserte scriptum fuit. Tentabunt haud dubie. Brederodus huic rei gerundae unus caput est et pes. Narro tibi, illius consilio etiam hîc de te actum. Ego vero Pancarpiam concinno, majus opinione mea opus, laboris certe immensi; quod propterea his nundinis lucem non adspiciet. Velim in Praefatione aliquid monere, de utili Auctorum lectione, tum qui legendi, et quo modo; tum quaenam in lectione excerpere atque adnotare oporteat, etiam de Adversariis paucula, locisque communibus. Videtur enim non incommode istis operibus praestrui posse talium rerum quasi propylaeum. Ad hanc rem quae olim ex te audivi, erunt scio utilissima. Si quid praeterea est, quo me adjutum iri putes, id mihi ostendi abs te pervelim. Aut si haec ipsa praepropere a nobis scribi existimes, (quod plenius ea abs te tractata sint in Dialogo de recta Institutione) velim id quoque significes. Desistam. Modio concessum fuisse, pagellas suas tuis scriptis saepius replere. Ubi autem istud, quod institui, absolvero (quod brevi sane fore arbitror) totum ego me sacris, ut jussisti, dabo, hoc quidem majore cura studioque, quo minus utile est Theologo per semitas istas et dumeta incedere, quam ut est apud Empedoclem Junius e Gallia nuper rediit. Canteri in Italia sunt cum Werkhovio: Rochus, Eyndius que huc concessere, vere proximo itidem in Italiam, ut puto, profecturi. Argentinenses Episcopum suum bello videntur petituri, et de apparatu frequens sermo; sed turbata omnia eorum consilia obitu Ducis Casimiri, quem certo nunciatur, tertio Non. Januarii Apoplexia esse mortuum. In Saxonia pariter novae turbae, ob Religionem obitumque Ducis. Steneum oppidum Lotharingiae cepit nuper admodum vicecomes Thureinius, idemque rursus obsidione cinctum liberavit. Brissonium certum est Mainii jusse Lutetiae strangulatum, quod regiis partibus nimium favere videretur, Hispanis certe esset infensior. O cladem, et vel hoc solo nomine funestam urbem! Quis jam de illo regno bene speret, unde virtus ipsa sublata est, et Justitia, Gothofredus, Rochus, Eyndius. Ego litteras tuas vehementer exspecto, et quid agas, quid valeas, magnopere scire cupio. Datum Argentinae apud D. Michaelem Loeffennium. 4. Eid. Januarii. Ao. 1592. quem felicem tibi prosperumque ex animo exoptat Tuus P. Bertius.
EN, mi Berti, quas ab amico literas accepi, tui, ut vides diligente. An audies? Ipse optime statues pro rerum tuarum nunc statu, suadere non audeo; nunc bene in Batavis, sed et ut ille ait,
VIr Clarissime. Nunquam audacior mihi videor, quam quum ad te scribo. Audacem tamen tua facit humanitas, qua me ultro pronum allicis attrahisque. Quaeres fortasse, nunc ubi sim, aut quid rerum geram? Ego vero D. Gothofredum, ipsamque urbem, gravissimis expulsus bellorum tempestatibus reliqui, prid. Kal. Quinctilis, abiique ad Noricos. Mallem equidem D. Hauteno vocanti parere licuisset, sed quo me verterem, aut ad quem confugerem, sine ope argentaria, non habebam. Et tute scis, quam sint itinera difficilia. Itaque dum omnia circumspicio, meditorque ut Poliorceten fugiam Lotharingum, divina quasi Virgula, id quod maxime mihi optanti fuit commodum, oblatus est quidam Slupetius (si recte nomen est scriptum) quem cum Gregorio Praeceptore et Petro Bertio salutat Dionys. Gothofredus in Epistola ad Scip. Gentilem in Appendice Gudianar. IX. p. 342. ubi vitio operarum est Petro Boetio. nisi sit Adamus Tholotius, ad quem est Epistola Lipsii ins. DLXXV.Henrici Stephani quam sit confusum, ac depravatum? Totum ego ordine digessi, multa ex aliorum, multa ex meo ipse ingenio corrupta emendavi. Praeterea, quaecumque apud Nonium, Varronem, Festum, Isidorum, Grammaticos etiam quosdam antiquos, et Criticos nostros exstabant vocabula insigniora, adjunxi; exque iis omnibus ordine litterarum vulgato digestis, feci Lexicon in privatum studiorum meorum usum, haud paullo melius certiusque quam ea sunt, quae hactenus edita sunt. Initium mihi, ac veluti caussa laboris, fuit Cicero, cujus ego Antiquitates quasdam volui illustrare. Accessit, (imo praecessit) et altera, quod de summa vitae serio cogitanti mihi, Schola placeret magis, quam Ecclesia. Nam (cur non libere deponam apud te quod sentio?) quo magis in Religionem inspicio, hoc mihi minus placent Theologorum hodiernae de rebus divinis disceptationes. Non quo sacrum illud studium culpem, aut spernam (quis enim potest suavior esse animo cibus, quam cognitio veritatis?) sed quod Hauteno et amicis agas. Quod si vero meam apud Curatores voluntatem sufficere non posse existimas, spero in aetate satis mihi fore praesidii, inque judicii imbecillitate, ne, quod dicitur, clitellae bovi imponantur. Habes vir Clarissime de rebus meis longam, ac fortasse etiam molestam ac taediosam tibi epistolam. Valetudo tua me valde anxium habet. Quod possum facio, ac cotidie vittas
MI Lipsi. Tandem enim familiarius te compello, et veluti de contiguo, post ancipitis et longi itineris ambages. Et vero Christo Opitulatori Custodique meo magnas merito gratias debeo, qui me tot terris, tot fluminibus, toto Oceano a parentibus, amicisque disclusum, et patriae viciniorem reddiderit, et tibi, summo inter amicos amico et patrono. Vere ita sentio. Nam quid aut optari a me potuit, aut a quoquam praestari, quod non cum ultro ipse obtuleris, tum mea caussa effeceris? Ardens ista et perpetua in te fides mea, non patitur animum adfectumque istum obscurari, qui tamdiu vivet vigebitque, quamdiu ego. Unum tantum communi caussa doleo; hoc quid sit, ne tu quidem ignoras, mi Lipsi. Quanquam, si te novi, non probas certe omnia, quae illic probantur. Sed Bastingius, ego Adjutor. Studium mihi omne in rebus divinis. Otium largum adhuc et tranquillum, sed vereor ubi Leydam advenero, ne inter caesa et porrecta, ut ajunt, onus mihi imponatur opinione mea gravius, cum temporis, studiorum et valetudinis detrimento. Sed nos Dei virtute scenam istam decurremus, vel publici boni caussa, vel ne in ambiendo leves fuisse videamur. Nam ut impium est Cochlinus, nobis et mutandi eas, et alias praeterea prout usus erit condendi, relicta facultate. Juva igitur, quum possis, juva nos, Lipsi, et excita facem illam sopiti in nos amoris tui. Silentio ad hanc rem opus est, aut fide? Utrumque praestabo. Ipse videris quid voles. Dabo operam, ut et quae volueris perficiam, et pro summis in me meritis tuis, numquam offendas immemorem aut ingratum. Oppiani Monavium Vratislaviae conveni, virum egregium, et amantem tui. Is te salveri jussit. Junius apud nos est, nunc in Germania noram Scaligerum in horas pene expectamus, tum Clusium et Gruterum. Gothofredus ad Frisios concedet. De Cruce si quid (ut spero) a vobis confectum, quaeso ad nos transmittas, et si quid praeterea aut Bernardum Langhenesse Bibliopolam Middelburgensem ad nos curabis, nisi alia tibi via magis placebit. Gousae Eid. Junii CIC IC XCIII.
EGo vero doleo, quod nec tua, nec mea fortuna (fas sit ita loqui) citius Te Spadam adduxerit; cum ego quoque illic valetudini firmandae, quae jamdudum labat, essem. Quanto mihi solatio tuum alloquium et aspectus. Nihil hîc blandum, sed rem dico. amo humanissimam vestram gentem, sed in ea eos maxime, qui cum generis splendore, hanc habent virtutis et doctrinae lucem. Te inter eos esse video ex scintilla hac, ut sic dicam, unius Epistolae tuae, quam jamnunc legi. me istae regiones habent, et habiturae adhuc sunt, cupidine tantum otii et quietis. Nam fateor tibi, odio et morti jampridem mihi sunt pessima haec dissidia, quocumque praetextu nata et aucta, quae nos et vos (Deus faxit ut errem) evertent et perdent. sed tristia omitto. Uxorem ego e Batavis indies exspecto. si brevi veniet, excurram certo Spadam iterum, et te tam mei amantem unice complectar. sin autem, tu fortasse huc ante discessum. De Politicis meis, non nolo te ea vidisse. etsi fateor optimam eorum partem, et vitam atque animam ipsam a nobis premi, id est Commentarios, temporum istorum aspectu. Altum et generosum aliquid, imo sincerum purumque aliquid non ferunt. sed nos constanter illa. Thraseam, credo, jam tu aliique vidissetis, nisi eadem quoque arcerent, et suffocarent conceptum diu hunc partum. Tu et boni ignoscite, sic debeo, si volo, non dicam, in fama esse, sed in vita. non quia aliquid in eo scripto impium aut improbum (absit) sed quia jam diu didici quidquid non pro publica aura, censeri tale, etiam cum minime tale. plura aliquando si Deus volet, in sermone. Ego te ex una epistola tua et amo, et affectus mei pignus libellum hunc nostrum mitto. peto ut tu porro etiam me, vir nobilissime, qui subito haec scripsi. Leodici prid. Kal. Sept. CIC IC XCI.
TU vero non molestus interpellator, et saepe eveniant mihi tales. ut per viam defessis jucundus comes taedium levat et laborem, sic mihi tua interpellatio erudita et pro nostro gustu. Ac doleo quod magis te fruitus non sum, cum una essemus apud Confluentes. sed nosti necessitudinem sive occasiones eorum, qui peregrinantur, quorum illud proprium est, Cerealis, ait lib. IV. Hist. 72. postero die coloniam Trevirorum ingressus est, avido milite eruendae civitatis. Atqui tunc colonia etiam nulla a Flavio deducta: Etiam hoc quaeris, quae mens mea de Tungrorum nomine et Germanorum, in Taciti verbis, quae adducis? illa ipsa, quam in commentario expressi, nec adhuc muto. Nam jure, ait, de Morib. Germ. cap. 2. recens certe Germanorum nomen, et nuper auditum. Tacito ipso sic firmante. ita est, sed recens appellat, nempe, quia ante Caesarem et illud aevum ignotum. Non ad inferiora Tacitus haec refert. Tamen fateor, obscurus, ut sic dicam Helena sentio tecum, et Panegyrici nihil obstant, nisi sinistre capienti. At de Colonia Patricia nullus est, non in tua tantum Treverica, sed in aliis; ut ecce in Plinio lib. 111. cap. 1. Cordubensis Patricia, et in nummis Germania Caesaris: GERM. CAES. COLONIA PATRICIA. nisi tamen C. Caligulae sit ille nummus: nam et in alio certe accepi a Nic. Florentio Lipsii verba refert Brouwerus Annal. Trevir. lib. 1. pag. 131.Patricia, qua jus iis senatus, et venire poterant in Patres. an quia ipsi habebant Patres? Transisse Rhenum centum et tredecim Trevirorum Senatores Tacitus v. Hist. 19. commemoravit: atqui in aliis Coloniis Curiatet.Curiales
patricia quia Patrum decreto deducta? potest et hoc esse, quia Senatui jus aliquod in aliquas Colonias fuisse ex Dionis LIV. discas. actis anni DCCXXXIX. in extremo. Sed malo prius illud, et habuisse jus aliquod splendoremque Patrum, sicut Equestrem Coloniam in Plinio lib. IV. 17. lego. Colonia, inquit, Equestris et Rauriaca in Gallia. Etsi videatur quasi nomen proprium statuere, atque ita in Antonini Itinerario Equestribus legas. Ista sunt, vir Doctissime, quae nunc potui adferre. si quid occurret amplius aut certius, non celabo. Tu perge in tuo instituto, sed rogo et suadeo brevitati studeas, quantum potest, et posteritatis potius famae et usui consulas, quam praesenti voluptati. Scio varia judicia esse, sed mihi illud sedet, paucis et diu piobari, quam ad breve tempus mustis. tamen aliquid etiam aevo tribuendum esse non nego, quod utinam proba capiat magis et probet. Vale, Vir Reverende. et amantem tui ama. Leodici XVIII. Kal. Octob. CIC IC XCI. Saluto officiose R. Patrem Rectorem et P. Ambrosium, quibus quod frui diutius non licuit mihi, nunc etiam dolet. quid scio an alias fiet? nam nos Germaniam fortasse (ut hîc turbae sunt) iterum revisemus, sed non nisi puram illam, et a vobis insessam. Scripsi ad Illustrissimos et Reverendissimos Bavariae Principes; fac iis reddantur hae epistolae. Colonia Agrippina, quam edidit J. J. Pontanus Decad. 1. 5. pag. 11.
LIterarum cumulis, Lipsi Clarissime, obrui te non ignoro; Adeoque religio mihi esset te sine caussa vel justa occasione interpellare. Sed, cum Petrus Fischerus Bibliopola et Johannes Wechelus Typographus et Bibliopola Socii, accepissent, te animum in Hollandiam nostram revertendi deposuisse, teque etiam conditionibus, quas cum Raphelingio habebas, renunciasse, me obnixe rogarunt, ut ipsorum nomine ad te quam diligentissime scriberem, peteremque, ut, si tibi animus esset opera tua recognita et emendata alicui typographo in Germania excudenda committere, illa ipsis transmitteres. de fide, diligentia et opera illorum hoc habebis; uti etiam illud tibi satis notum est, eos primarios vel esse, vel cum illis certare. Characteres, papyrus, forma, correctio, omnia optima; instructi illi ab omni re, abundantissime. de conditionibus nihil nunc nominatim; sed eas tuo arbitrio quasi relinquunt. Quapropter tuum erit despicere, quid voles, mihique aut etiam illis voluntatem rescribere, ego mandati fines non excedam, nisi in rem tuam meliorem tuam conditionem faciendo. Videbis itaque, Clarissime Lipsi, utrum discipuli tui opella aliquando tandem tibi fructuosa esse poterit, non in illo tantum negotio;
Brederodius Hagensis JCtus et legatus foederati Belgii ad varios Germaniae Principes, sed praecipue ad Electorem Palatinum. vid. Val. Andr. Bibl. et Sweertii Athen. Belgic. in Scaligeranis alteris dicitur fuisse filius Stannarii, et nomen Brederodii traxisse ex joco, cum neque ex legitima Brederodiorum stirpe esset, neque spurius. Parentem ejus Genevae, si non natum, certe habitasse docet Epistola Dion. Gothofridi, qui intimus erat Brederodio, ad Gentilem in Appendice Gudianarum n. XI. pag. 344. et saepe ejus mentio in epistolis ad Heidelbergenses, vel ab illis scriptis.
CLarissime Lipsi. In hoc tristi Reipub. nostrae litterariae statu, non parum mitigat nostrum dolorem tua ad nos reversio: de qua, praeter alios, pluribus mecum litteris egit Dn. Oudardus. Bene habet, quod cum ecclesia catholica apud Moguntinos et Colonienses Societatis Jesu Sacerdotes, quorum te consuetudine frui audio, in gratiam redivisti. Sed non negligenda interim est externi fori reconciliatio, quae vel ab Illustrissimo Nuncio Apostolico, vel a Leodiensi Episcopo, aut a nobis hîc poterit obtineri. Nam quae a Societate praestatur venia, etiamsi publico testimonio vitae, probitatis, integritatisque tuae fulciatur; sigillo sacramenti continetur. Ad reversionem tuam porro quod attinet, persuasum habe, Lovanienses omnes vehementer optare, ut hanc Academiam, almam matrem tuam, quam florentem olim mecum vidisti, in qua tuae eruditionis accepisti testimonium, et historiam summa cum laude professus es, pene jacentem jam, tui nominis celebritate resuscites. Non deerit hîc occasio de re litteraria bene merendi, sive in Buslidiano collegio, sive in quavis alia publica functione: quae ut obtingere tibi possit, certatim omnes adlaborabimus. Opto, ut vivas et valeas longum. Lovanio Calendis Octobribus 1591. Henricut Cuyckius Culemburgensis, cujus vita est descripta ab Andrea Valerio in Biblioth. Belg. et Fastis Lovan. pag. 127. hoc tempore erat Professor Theologiae, et Vicarius generalis Archiepiscopi Mechliniensis, quo nomine Lipsio reconciliationem Fori externi offene poterat. postea A. 1569. factus Ruremundensis Episcopus. Vehemens Haereticorum, ut vocare amant, insectator et vexator. Contra eum scripsit Henricus Boxhornius, Anticuyckium, de quo vide Verton. de Satyris Anti inscriptis, qui eodem, quo Cuyckius, flagrans contra Haereticos ardore, in Boxhornium nullis calumniis parcit. vid. ad Ep. 73. An vero hic Cuykius fuerit gentilis Ultrajectinorum Cuyckiorum, qui se et Cauchios dixerunt, nescio. vid. ad Epist. LXXIV. nec etiam an Johannes Cuyckius, cujus opera A. 1572. Flissinga maxime ab Hispanis defecit, et cujus honorifica in Annalibus nostris est memoria, fuerit ex eadem familia. Ceterum ex hac epistola discimus Lipsium A. 1577 Lovanii jam Historiam professum fuisse: et Miraeus Livium et leges Regias et decemvirales publice interpretatum esse narrat.
CLarissime et ornatissime vir. Accepi hodie, quae septimo calendas Julias ad me scripsisti. Paucis respondeo: posse D. Tuam ad nos accurrere quamprimum volet. Quae desiderantur ad ea, quae isthic facta sunt, minimo negotio hîc supplebimus. Confessionis sacramentalis factae apud Societatis Patres testimonium huc adferes, scriptum ab eo, qui accepit et absolvit. Quo conspecto, seorsim apud me et privatim profiteberis fidem orthodoxam ad eum modum, quem praescripsit Pius Pontifex quartus. Dabitur deinde publicum ejus professionis et reconciliationis testimonium, meo obmunitum sigillo. Haec series et summa hîc gerendae rei. Excubiarum molestiam ut evadas dabimus operam, nec est quod dubites. Securum esse te jubet Doctor Philipput Suerius Antverpiensis, primum a consiliis Universitatis 1565. tum Institutionum, postea Professor Legum Ordinarius, horis pomeridianis A. 1578. deinde Primarius Horis matutinis A. 1580. quo in munere successit Elberto Leonino. vid. Valer. Andreae Fast. Academ. Lovan. p. 155. et 156. et praecipue p. 197. obiit 1606. an huic Suerio cum Marco Suerio Boxhornio gens sit communis, reperire non potui. certe hujus etiam ex Brabantia familia oriunda fuit.Zwerius. Venies (mihi crede) votis omnium exoptatus. Quid Brabantiae Ordines de honorario hîc tibi adnumerando decreverint, non dubito quin Reverendissimus Torrentius dudum ad D. Tuam perscripserit. Rem omnem plenius intelliges, ubi ad nos propius accesseris. Quod superest, opto ut valeas. Salutem adscribi voluerunt, D. Petri Pastor Embertus Arenduncanus, et clarissi D. Zwerius. Lovanio VI. nonas Julias 1592. Post repudiatum a me Ruraemundensem Episcopatum, non debeo nec mereor amplius eo titulo insigniri atque inscribi. Quod ne in posterum fiat, oro.
ITa sane, desperandus reditus noster, mi Bredi, nec eo fine tantum viae confecimus, tot molestias et discrimina exhausimus, ut iterum repedaremus. mihi non sic libet Inter Douzae filios Fuit vero Collegii Theologici Proregens et Professor Rhetorices extraordinarius. Filium habuit Franciscus praeceptoris sui Bredii cum honore, optimum et doctissimum virum laudans, meminit ad Lucilii fragmenta lib. VIII. pag. 122. et ipse Janus Douza Pater in epistola XIV. ad Franciscum filium pag. 437. Poematum, ejus meminit.Franciscum, ad quem est Epistola Jani Douzae filii pag. 92. Edit. nuperrimae Poematum. de Cedreno, cujus in hac epistola mentio, vid. supr. Epist CLXXXVI. ad Raphelengium.Dousae mei filios tibi commendo, et scito illos esse quasi meos: vale, mi Bredi. Leodici Postrid. Kal. Octob. CIC IC XCI.
MIraberis sat scio, amicorum optime, diuturnum nostrum silentium, quod non nobis, sed occupationibus imputes velim. nam hoc tibi certo persuasum habeas, nos eodem erga te esse animo, quo fuimus semper, et futuros, quoad nobis haec vita. Attamen nisi aliqua justa scribendi occasio se offerat, non temere te nostris literis interpellamus: integra tamen et inviolata manente amicitia nostra. Nunc autem de te certior fieri cupio, quo loco res tuae sint, et ubi sedes figere statueris, et quod praecipuum caputque rei, quo loco valetudo tua sit. Nam Reipublicae literariae magnopere interest, te nobis diu, Dei benignitate, salvum et incolumem superesse. ut, si non viva voce, quod tibi displiciturum videtur, saltem scriptis nos totamque posteritatem erudias, et omnibus votis a te exspectamus aliquod scriptum. Nam
Stewichius, ut audio, piae memoriae, testamento legavit D. Torrentio exemplar Arnobii a se multis locis emendatum et illustratum. si illud exemplar ad breve tempus nobis impetrare potueris, pergratum feceris; nec dubito, quin sis impetraturus, nam admodum, ut audio, pronus est ad juvanda studia. si per occasionem etiam nancisci potueris varietates lectionum Arnobii ex veteri codice, quo aliquando usus est Cujacius, et ille, ut erat humanus, cum Carrione aliisque multis studiosis communicavit, vellem te nostri memorem esse. Nam libenter secundam editionem, si tibi consultum videbitur, in lucem darem, nam post primam multa tum per me, tum per alios observavi. His Vale, amicorum optime, et nos ama. et si interdum nos tuis mellifluis literis inviseris, tam gratum erit, quam quod gratissimum. Saluta Levineium, si illic est; et caeteris viris doctis, me de meliore nota commenda. Raptim Ultraj. XXVII. Decembr. stilo antiquo. 1591.
Respondet ad hanc Lipsius Epist. x. Decad. xv. a Pontano edita; et IXV. a Gebbena edita. Cent. III.
Canterorum Familia ex Frisia vel Groninga oriunda, magis eruditionis laudibus, quam honoribus, licet summis fuerit ornata, floruit. Suffrid. Petrus duplicem facit Decad. XII. 8. de Scriptoribus Frisiae. Groninganam et Frisiacam. An ex eadem fuerit Joannes Canterus discipulus Wesselii Gansfortii, qui memoratur in vitis Professorum Groningensium pag. 22. et an idem sit, quem Senatorem vocat Suffridus, nescio. sed a Guilelmo certa series deducitur, qui pater Lamberti fuit, et cujus vitam breviter describit ejus filius Guilelmus lib. 11. Novar. Lection. 26. et laudes ejus Suffr. Petr. Appendic. ad Bekam de Episc. Ultraj. p. 291. Duos hic reliquit filios Celeberrimos, Ultrajecti natos, Guilielmum, qui otium literarium post varias peregrinationes, Lovanii secutus, immatura morte, ex studiorum intemperantia obiit A. 1575. vide sup. ad Epist. v. et Theodorum hunc nostrum, cujus vitam descripsit Valer. Andreas in Bibliotheca, et Suffr. Petr. de Script. Frif. Dec. xv. 7. Hic in patria urbe, factionibus agitata, summum magistratum gessit. vid. sup. Epist. CLXXXVII. sed postea ejectus repetiit majorum sedes, et in Frisia obiit 1617. summa huic, ut cum omnibus viris doctis, ita maxime cum Lipsio familiaritas, quia Catholicis et Austriacis favisse videtur, licet suspicari possimus, simulasse etiam purioribus sacris se addictum, sed ambitionis caussa ea celebrasse: nam si verum sit quod in Scaligeranis legitur, semel tantum Sacramento Eucharistiae adsuit. Ex Epistol. Lipsii Cent. 11. MiSc. 77. qua consulatum ipsi gratulatur, apparet nefanda dissimulandi ars Lipsii. nam in Leicestrianam dominationem, cujus satelles et signifer Consul a Deventer violentissimus plurimos optimates carcere aut exilio multaverat, vehementer invehitur, cum saepe in his epistolis Leicestrio et ejus sectam sequentibus foedissime adulatum, et Sarraviae, Donello et turbulentis patriae nostrae et libertatis hostibus favisse viderimus. Hic vero Theodorus, duos filios Lambertum et Joannem reliquit, quos in contubernium et disciplinam Lipsio dedit. de Lamberto spem optimam conceperat Casaubonus Epist. XXXVIII. et utrumque veteres suos hospites vocat Epist. LXXXVIII. Cum Lipsio enim deserente Belgium, peregrinationis initia per Germaniam fecerunt, et inde Italiam et Galliam peragrarunt. vid. Epistolas a Pontano editas Decad. IV. et a Gabbema Cent. III. LXIV. et LXVII. defecisse jam stirpem illam puto, ex qua adhuc unum ante aliquot annos Ultrajecti superstitem novi. Fragmenta Poetarum Graecorum a Theodoro collecta, quibus quid factum fit Valer. Andreas ignoravit, possedit olim Celeb. P. Francius, nunc vero in manus eruditissimi Juvenis,. Jacobi Philipps Dorvillii Amstelaedamensis, venerunt, de cujus eruditione
ANte aliquot dies, amicorum optime, ad me perlatae fuere literae P. Melissi, quibus inter caetera adjunxit carmen hoc ad te, ut illud per occasionem ad te mitterem: nolui autem illud sine meis ad te literis transmittere, quare arrepto calamo haec paucula exaravi. Nos, laus Deo, valemus, et more nostro studia inter occupationes tractamus. Filii mei, ut ex literis ipsorum intellexi, vivunt et valent, et sunt etiamnum in Academia Patavina, attamen fere inviti illic haerent. summis enim precibus a me contenderunt, ut illis Romam usque, et ultra excurrere liceret, quod nunc tandem concessi, quare sub finem hujus anni Romam et postea Neapolim se conferent. nec forsan, ut spero abs re illorum hoc erit, attamen non e re mea, sumptibus enim deterreor. Intellexi etiam ex ipsorum literis Ur sinum Notas suas ad omnes historicos, misisse ad Plantinianos, quod si verum sit, velim me certiorem facias: mei existimant jam typis descriptas prodiisse, sed ego nihil dum intelligere potui. Scribunt insuper Romae nuper inventum fuisse Epitaphium valde elegans cujusdam, qui luserat pila vitrea in tribus thermis. sed Epitaphium non transmiserunt. Tu si videris vel habueris, velim nobiscum communices. Scire etiam magnopere aveo, quo loco res tuae nunc sint, et quid tandem certi de domicilio eligendo statueris, nam necdum, ut vides, res nostrae aut Gallorum satis in tuto sunt. Vellem ut velles. Unum hoc me male habet, quod tanta locorum intercapedine ab invicem disparati sumus. utinam paulo vicinior esses. His Vale, amicorum optime, et nos amare perge. Raptim Ultrajecti 6. Junii. Erisque nostri memor in Arnobio impetrando.
DIutius me, vir Clarissime, a scribendo continere, nec potui, nee volui, idque duabus potissimum de causis, tum ut de valetudine deque statu rerum tuarum aliquo modo certior fieri possim, tum maxime ut ingrati animi notam hoc pacto effugerem ac evitarem, et memoriam tui mentibus nostris
Surius ille, qui acta et Historias martyrum summo labore in unum coacervayit: sed majorem a me initurus fuisset gratiam, si scriptores istius aevi, sua et non per illum interpolata lingua loqui permisisset. Baronius in suo ad Martyrologium commentario saepissime in testimonium adducit Boninum Mombritium carmine scripsisse Passionem Domini A. 1480. constat ex Scaligero de Poetic. lib. II. pag. 729. Rarum vero hoc poema esse inventu scribit Reinesius Daumio Epist. IX. Hesiodi Theogoniam carmine versam vidi in Basiliensi editione, cui annus deerat. sed Oporino deberi apparet ex Epitome Gesneri. Hoc opus omisit Bailletus de Poetis recentioribus. t. III. pag. 46. qui nec Scaligeri judicium de eo intellexit. ille enim dicit, cum multa admiserit (id est peccaverit) sibi tamen constare, quae verba cepit, ac si in magna rerum varietate, quas tractat, tamen sibi aequalem esse, nec stilo variare dixisset.Mombritium quemdam de vitis Sanctorum, quem nunquam nobis videre contigit. tu si per te vel per amicos videris, velim libri titulum ad me perscribas, una cum anno et loco impressionis, ut sic commodius eum alicubi inveniri possem, quod si feceris, benesicio summo me affeceris: nam votis omnibus eum videre expeto. His vale, amicorum optime, et nos, quod facis, amare perge. Raptim Ultrajecti XVIII. Octobris 1596. Saluta communes amicos. Filium meum majorem natu elocavi, quod volebam nescius ne esses.
QUod vales, mi Cantere, et nos constanter amas, gratum est, nec aliter a me exspectatum. Quî dubitem de tuo affectu, si illum (ita fere fit)
Mombritio illo, nihil nisi nomen scio. Ego vero putarem apud vos quoque reperiri scriptorum aliquid in hoc genere veterum; praesertim ubi religiosorum coetus olim fuere. Apud nos rarae Bibliothecae, et si sint, vix in iis aliquid rari. De filio majore, audivi et gratulor: Deus ei nuptias illas in concordia, in prole secundet, et te brevi faciat avum. Vale, Lovanii, Kal. Decembribus oo. IC. XCVI.
QUod te ab ineunte adolescentia mea colui et admiratus sum, Juste Lipsi, virtutis tuae fuit: quod de te absente et ignorame bene mereri studui; fortunae meae. Nuper in coena fueramus apud Nicolaum Rhedingherum Snissanum, rarissimi ingenii hominem. Ibi ego subito ad Jacobum Monavium, tuumne magis an nostrum? Ecquid a corculis seculi nostri, Scaligero, Lipsio, Brissonio haberet. Nihil, inquit, ille: nisi quod is, quem tu medio loco nominasti, praeclara sub incude quam plurima habet, quae jampridem in lucem daturus erat, nisi sibi a fucis, et servo illo pecore Horatiano metueret. Mox serio mihi narravit, te privilegium excudendis tuis praeclarissimis monumentis a Caesare petere; eamque ad rem etiam Monavianam operam advocasse. Tametsi igitur sciebam, tantum illum et gratia et auctoritate apud Aulae proceres plerosque valere: ut alieno adminiculo minime indigeret: tamen pro incredibili, quo erga te et bonas litteras semper fui, amore, continere me non potui, quin meam quoque tibi, aut Reipublicae potius litterariae, operam ultro offerrem. Quam cum ille minime respuere videretur: scripsi altera statim die in Aulam, ad sacrorum scriniorum praefectum; illustrem et genere et litteris et humanitate virum; Dominum Jacobum Curtium a Senffienau,
Joannem Barvitium doctissimum hominem, Aulicae Imperialis, quam vocant, Cancellariae Secretarium primarium, necessarium noltrum; et utrique summam postulatorum tuorum exposui; cum aliqua mei erga te affectus significatione: summa certe cum praedicatione incomparabilis tuae virtutis atque eruditionis. Neque vero satis apud me statuere possum, utrum ego in petendo diligentior: an illi in largiendo promtiores fuerint. Ecce enim tibi post dies non multos, Barvitii humanissimam epistolam, qua certiorem me facit, Caesarem, summum verae virtutis et acerrimum aestimatorem, ad postulata tua, non modio, sed horreo toto respondisse. Quam epistolam iccirco tibi integram, quamquam nonnullis in locis Barvitii de te judicium: et Caesaris voluntatem agnoscas. Rescripsi autem hesterna die ad Barvitium, eumque rogavi, ut diploma vel ad me, vel ad clarissimum Monavium mitteret. De annorum numero, consulere Dominum Monavium volueram: sed cum ille peregre abfuisset, conjeci in schedam paucula illa, quae his litteris adjuncta sunt. Simulatque vero diploma recepero: tradam illud Domino Monavio: ut ad te quam primum perferatur. Interea temporis, si quid affecti habes; noli illud, quaeso, praelo invidere. Summa privilegii vel primae vel ultimae paginae facile, antequam liber exeat, adjicietur. Sed me ineptum, qui haec tecum, tam familiariter! Ignosce mihi, mi Lipsi. Ex scriptis tuis; et ex meo te metior ingenio. Itaque nuper etiam quaedam de te ad Vitum Milettum, ornatissimum virum Maguntiam scripsi, jussu Principis mei: de quibus non dubito, quin a Miletto jam ante certior factus sis. Plane tibi persuade, innumeros esse, qui te ament, colant, suspeciant: neminem qui magis, quam ego: qui te penitus in oculis fero. Tu mihi vicissim amorem tuum praesta; et pro mea erga te pietate; redde, atque aperi mihi, tuum illud
Clarissimo Domino Monavio, ambigo certo, tune an ego majores gratias debeamus! tu, quod tua omnia, tantae sibi curae esse patitur: ego: quod eadem ille opera me tibi sibique magno beneficio devincit: tibi: si meum studium et officium non ingratum tibi fuisse intelligam: sibi: quod ad amicitiam tuam, mihi quasi fores recludit; quas quandiu vixero, studiosissime obseivabo. Vale, mi praestantissime Lipsi, et salve, prid. Kal. Januar. exeunte hoc anno CIC IC XCI.
IMmortales tibi gratias debent, primum Justus Lipsius, pater Musarum: deinde Musae ipsae: postremo ego quoque rejectamentum Heliconis, de impetrato privilegio. De quo tametsi mihi promta omnia policebar: vix ausus tamen eram tantam mihi liberalitatem promittere, quantam reipsa expertus sum. Macte hoc animo, mi praestantissime Barviti; qui de virtute et litteris quam recte judicare possis, vel hoc exemplo declarasti. De annorum autem numero quod me rogas: jocari te mecum puto, non scrio agere. Nosti Musarum numerum: scis illis semper adjungi praesidem Apollinem solere. Ita fient anni, quibus Troja obsidione cincta est. Quodsi ab Illustri Domino Curtio duodecim menses; abs te alteri duodecim adjicerentur: haberemus vel Deos illos duodecim, quos Varro invocat: vel integrum saltem Musarum Charitumque chorum; nisi quod virginibus illis sacris tum pater Phoebus abesset; quem facile Illustri Dominus Hornstenius noster suae virtutis luce ac splendore posset sussicere. Ita vel Apostolorum numerus fieret cum capite suo: vel memoria vicarii capitis renovaretur Vigilii decimitertii: cujus omnia praeclara et excelsa fuerunt. Sed extra jocum: facio hoc totum judicii tui: satque scio Lipsium vel in novenario, vel in denario,, vel in minore etiam numero facile acquieturum. Illud magis necessarium erat, ut scriberes: quid honorarii loco mitti istuc velles; quod ut adhuc facias obnixe peto. Ego interim hoc Curtium; et ad te ipsum. Fasciculum hoc nuncio accipies. De Strenula quod gratias agis: amice facis. quanquam gratiae abunde mihi est: si intelligam ineptias nostras tibi non omnino molestas fuisse. Quod superest, vehementer abs te pro amicitia nostra contendo: ut summorum hominum Domini Curtii, Domini Hornstenii benevolentiam mihi conservare digneris. Bene vale. Bresla. undetricesima Decembr. 1591.
IN maximis meis aerumnis et calamitatibus, quae exiguo sex ipsorum mensium spatio, obitu carissimae filiolae; decessu lectissmae conjugis: et inopina morte filii longe optatissimi atque ingeniosissimi, me non obruerant duntaxat: sed propemodum extinxerunt: non tantum non deposui curam tui, mi praestantissime Lipsi; ut diploma toties nobis a Barvitio promissium, urgerem apud amicissimum hominem: sed nuper etiam peculiarem tabellarium eo nomine Pragam misi, qui non nisi recepto diplomate, ad me reverteretur: quem in horas fere singulas exspecto. Eamque in rem, ut Barvitium qui sexcentis suis. epistolis, de diplomate spem mihi fecit, novo scribendi genere excitarem: in gravi illo moerore meo, nescio quo oestro percitus, pro Musarum antistite Curtium; et ad Barvitium nostrum misi: qui eas tibi longe acceptissimas fuisse litteris suis significarunt. Reliquum est, ut reipsa etiam gratitudinem animi sui, in curando privilegio, testentur; quod eos facturos, etiam ante, quam nundinae Francofurtenses exeant, plane confido. Interim te, mi Lipsi, recte valere: et mei memoriam cum benevolentia retinere, ita cupio ut magis nihil possim. Vale. Pro tua imagine: aureolam tibi Principis mei procuravi: quam a Domino Vito Miletto, una cum litteris herilibus accipies Nyssa. undetrigesima. Sextilis. Anno 1592.
NObiissime vir: Domine amice observandissime; Nudiustertius ad teNyssa scripsi, me peculiarem tabellarium Pragam misisse, qui diplomaCaesareum,
Barvitio mihi toties promissum, tandem reportaret. Interea dum illum mitto: optimus Barvitius diploma illud Breslam misit; cum his adjunctis litteris: quas Jacobus Monavius pro necessitudine, quae ipsi mecum intercedit, consestim resignavit; et diploma ad te per Mercatores nostros curavit. Gratulor nobis, mi praestantissime Lipsi, de tam prolixa Caesaris Optimi voluntate: quam tibi honori futuram omnino auguror. Tuum erit: ut in omnibus ingenii tui monumentis, animi tui gratitudinem erga tantum Principem ostendas: hoc priraum: deinde vero, ut officia etiam Illustris Domini Curtii, et honoratissimi Domini Barvitii accepta tibi suisse testeris: quod procul dubio, more tuo, praeclare facies. Ego si qua alia in re porro commodare rationibus tuis quoquo modo potero: operam dabo, ut non minorem apud te constantiae, quam humanitatis laudem inveniam. Cupio valde scire, an adhuc vivat, et quid rerum agat Josephus Scaliger noster; quem ita tecum compono: ut simile par Solem hunc videre hodie negem: quamquam profecto fese vobis quodammodo adjungit, tertium, magnus ille Faber; e cujus officina nuper Agonistica prodiere: opus quod multa communia habet, cum iis, quae tu tractanda suscepisti: quae, obsecro, ne nobis diutius invideas. quanquam ego Thraseam tuum longe malim, quam funus, et venationem adspicere: maxime in his tam crebris funeribus meis domesticis; ad quorum dolorem leniendum, libenter fateor, post sacras litteras, multum momenti, tua quaedam scripta, multum optimi Senecae, et Boethii attulisse. Nunc quod rusticis accidit, idem mihi usu venire animadverto; ut maximum alloquium ex tempore ipso capiam. Quas litteras nudiustertius scripsi: quibus adjunctae erant alterae ab Hero meo, cum imagine aurea Principis: eas a Domino Vito Miletto accipies: Ad cum enim Moguntiam curatae sunt. Ad nos si quid rescribere voles: poteris litteras tuas vel ad eundem Miletum mittere; vel Antverpiam ad Dominum Ortelium, aut ad Danielem Rindfleischum, qui eas Vratislaviam et. Nyssam facile ac libenter curabunt. Vale, mi optime atque praestantissime Lipsi: et nos tui amantissimos redama. Vratislavia. 4. Septembr. 1502.
QUale sopor fessis: ut ille ait: talis mihi epistola tua fuit, mi praestantis sime Lipsi: melle revera et sesamo sparsa, et omnino, ut uno verbo dicam, Lipsiana. Verba vis me intueri? lectissima sunt: Sententias? e piae et Christianae Philosophiae myrotheciis depromtae. animum scribentis? nivem ipsam mihi visus sum et candorem, non litteras intueri. Itaque te, mi
Jagerdorfensis, ex antiquissima Brandenburgensi familia, Legnicensis, Brighensis, Monsterbergensis ac Teschinensis; qui omnes Principatibus peramplis atque opulentibus praesunt. Quibus Principatibus, alii decem Ducatus hereditarii addendi, qui demortuis suis Ducibus, nunc a Regis Bohemiae Praesectis administiantur: ut sunt Suidnicensis, Jaurrensis, Troppaviensis, Glogoviensis, Oppoliensis, Ratiboriensis, Saganensis ac Pribusiensis, Monsterbergensis et Vratislatviensis: rursumque Baronatus amplissimi quatuor, Trachenbergensis, Milittschiensis, Wartembergensis et Plessoviensis: ut de innumera pene multitudine urbium, oppidorum, pagorum ac villarum taceam: quorum omnium et Magistratus et subjecti hujus Principis, tanquam supremi Regii Praefecti auctoritatem comiter agnoscunt: quam ille blanda quadam gravitate, et ad severitatem composita humanitate ita temperat: ut ab omnibus, etiam diversa Curtii: et postremo praestantissimi Domini Barvitii nostri est. Nos tantum obstetricati sumus, in partu tam praeclaro ac difficili promovendo. Et tamen gratulamur nobis aliquantulum, nonnullam saltem in eo maturando operam nostram exstitisse. quam ut ita gratam habeas, ut longe majora a me tui observantissimo atque amantissimo exspectes, valde cupio. Filius meus primogenitus, Julius Caesar Wachherius, adolescens duodecim annorum, cui
INdicium mihi fecit Bertius, adolescens, quem virtutis, an ingenil caussa dubium, amo, tui in se et beneficii et affectus. Quae ita grata habui, ut iis me quoque devinctum in parte fatear, et id hac epistola tester. omnino humanitatis est, exteros in alieno sole attollere et sublevare: quid tales, qualis meus Bertius? qui, mihi crede, in elegantioribus et homine dignis artibus est supra
Vid, supra Epist. DLIX.
PRius ad fores tuas, quam me in viam, Hispaniam versus, dedi, petasatus adsisto. Respondet ancilla, extra foras limenque te esse. Angebar, te jam tum maxime non adesse, cum te minime abesse peroptarem. Volui enim te in meis: tibi, prout potui, in tuis rebus consulere. Verum, mi Lipsi, corporis, non animi erga te mei discessio est facta. Multi, qui excellentibus scriptis, qualia sunt tua, mirabiliter delectantur, qua in Italia, qua in Hispania, ad me, de te multa. Mihi et dolere, et laetari visi. Dolere, quod ibi tam diu esses, ubi eras: laetari, quod ibi jam nunc sis, ubi es. Ego tuam
Julium, Antistitem Herbipolensem, perbenignum habui. Praesul omnino certus, pius, et politicus. Dum Politicum scribo, vim verbi, sicuti veteres, respicio: non uti hujus aevi Machivelliani, qui publica scelera politicis velis obtendunt. Manu te Genuam duco. Istinc, felicitate navigandi usus, Palomosam (quae est maritimum Cataloniae oppidum) appello. Paucis interpositis diebus, navicula, secundo vento, Barcelonam advehor. Cives portum et portam mihi meisque occludere, arbitrati nos esse, qui non eramus, hoc est, peregrinatores, peste infectos et fere confectos. Mei, scriptis et testimoniis, caussam agere; nos recta Genua venisse: Perpinianum provinciam (ibi jam tum grassari pestem, rumor fuit) non adtigisse. Hac controversia ad solem praecipitantem ducta, ignem et aquam nobis interdicere. Mutata itaque velificatione, ad pagum, civitati citimum, advolamus. Ibi item rustici, pilis et gladiis, nobis obversari, et adversari. Venit jam tum mihi in mentem illud Poetae:
Etsi haec in illos non ita adposite quadrant, qui, in pestiferis malis arcendis, malunt haberi nimis timidi, quam parum providi. Ad aliam itaque villulam vela damus. Interea ventus increbuit inopinatus: turbulentissimorum fluctuum turbidissima accessio: in ipso portu minime portuosa navigatio. Nautae, tandem bajuli effecti, mecum, in litore, fluctubus obruuntur. Illi raptim excitantur: ego, eorum opera, emersus e vado, evado. Vides, mi Lipsi, quam
Dominico Lampsonio, meis verbis, nuntia singularem. Madridi Calend. Februarii. 1592.
Rich. Stanihurstius Dublinensis fuit, quem non aliunde novi, nisi ex libris ejus quatuor de rebus in Hibernia gestis, editis a Plantino A. 1584. eos inscripsit Fratri suo P. Plunketo, Baroni Dunsaniae. alia ejus opera memorantur in Catalogo Bibliothecae Bodleganae. pag. 177. obiisse A. 1618. scribit Konigius in Bibliotheca.
CUm Leodium iret, Vir Clarissimus, qui has traditurus tibi est, Hartgerus Henotus, juvenis doctus et modestus, tuique nominis studiosissimus: nolui eum sine meis ad te literis dimittere: tum ut salutarem te, cujus ego doctrinam, mores, praeceptaque semper plurimi feci, et cui lubens acceptum fero, si quid in politioribus literis assecutus sum, quod sentio mea, non praeceptoris culpa, esse perexiguum: tum ut eundem tibi commendarem, ut in numero tuorum esse patiaris, tuaque amicitia, quantum sine molestia tua fieri poterit, uti frui. Etsi enim tantum mihi arrogare non ausim, neque de beam, ut familiaritatem eam, quam ego summopere desideravi, et religiosissime colui; cuivis expositam velim, tamen non videris mihi rem indignam facturus humanitate tua, si Hartgerum hunc in album amicorum admiseris. candidus videtur, et studiosus, et non ingratus; si. quam bene merendi facultatem fortuna ipsi tribuit, temporum injuria, et quorundam hominum invidia pateretur, ut amicis innotesceret. Sed facies pro judicio, proque
Arnoldum Mylium allocutus, (quod ab ipso non ita dudum intellexi) mihi, ut te inviserem, significare insuper habuisti. nam ut ad me venires, parum verecunde videor postulare debuisse. Sed ignorasti fortassis, me hîc degere, et nescio quo fato sedem fortunarum et domicilii collocasse. Verum, ut maxime ista excusatione tueri te possis: attamen Clarissimos viros, D. Carolum Utenhovium, et D. Joannem Matalium Metellum, quibuscum summa intimaque mihi familiaritas intercedit, hac in urbe commorari, celeberrima eorundem fama notum facere potuit. quos si compellare tibi visum esset: uterque ultro officii mei, ut te salutarem videlicet, commonefecisset. Sed quia proculdubio occupationum tuarum, profectionisque necessitas effecit et festinatio, quo minus te praesentem esse certiores redderemur: non difficulter hujus praeteritionis veniam do: si vicissim, quod non maturius diligentiusque de adventu praesentiaque tua percontatus, salutandique officio functus sim, omni me culpa velis liberare. Porro, quoniam coepi graviores tuas occupationes inani literarum mearum strepitu interpellare, fretus singulari tua humanitate atque benevolentia, quam expertus sum superioribus annis, cum ex Gallia, Italiaque reversus, Lugdunum Batavorum ob solius tui nominis celebritatem, me contulissem: ut qui clarissimos viros, Cujacium, Menochium, Hotomannum, aliosque videram et audiveram, te quoque, illustrissime Lipsi, his ipsis fama, si non superiorem, certe parem, audirem, et aliquid politioris literaturae, et antiquitatis, cujus summa mihi religio est, abs te imbiberem. quod et feci, integro biennio, cum suetonii Caesares, itemque de Magistratibus veteris populi Romani nobis explicares: non sine maximo meo fructu: quod agnosco libenter: licet messis forsitan, ob soli mei sterilitatem, sementi tuae non responderit. eadem igitur fiducia benevolentiae atque amoris erga me tui, abs te rogo, et majorem in modum contendo, ut eosdem in Suetonium Commentarios, quorum mihi memoria et relectio quotidie magis magisque dulcescit, limare atque in publicum aliquando emittere velis. Etenim ex hisce, quae currente calamo ex ore docentis raptim notavi, velut ex unguibus leonem facile aestimare possum, quantus sit futurus Moribus antiquis res stat Romana, virisque. cui alterum illud adjunxisti:
Simonem hunc Toelemannum Coloniae cum Metello, Ximenio, Utenhovio et aliis, aliquamdiu vixisse patet. vid. supra Epist. LVIII. postea Augustam sedes transtulisse, ejusque Reipublicae Consiliarium fuisse vidi ex Epicedio in obitum Marci Velseri, quod ante ejus Opera legitur.
NOn magna mihi verborum copia, ornatuque, vir Clarissime, opus esse video, quo me tibi excusem, de litterarum silentio praenimis alto: tua enim illa animi lenitas, tuaque in me voluntas, si quid a me turpiter peccatum sit, omnem culpam spero, tollet. Sed fatalis quaedam necessitas, et vis major, cui nemo queat resistere, causam dedit negligentiae meae. Nam cum haud perdudum post, discessum tuum e Belgio, ad D. Avunculum meum in Zelandiam abiissem, rediissemque postea Asperam ad Parentes, subito incidi in quartanas febres, crudelis Saturni filias, quae me ad istum Caucasum longum tempus summis, mihi crede, cruciatibus exederunt, meque aegre admodum sub vernum usque tempus dimiserunt, quo dudum antea decreveram iter ingredi in Germaniam peregrinasque terras. quare si tibi, mi LIPSI, haec satisfaciet excusatio, est quod gratias tibi habeam, pergamque confidere pristinae benevolentiae, in me tuae, et serio promittam me quoque semper fore eum in te, tuamque famam, qui sui hactenus: Nunquam enim deposui ex animo charum nostrae amicitiae pignus, quicquid alii susurrarunt in aurem meam, et delibare tuam virtutem conati sunt; fidem fluxam non gessi, at saxeum pectus in his tuae famae turbellis servavi, cum tute nobis antea medullitus ostendisses: et sunt sane etiam alii multi, qui mecum tibi, quem debent, honorem habere non desinunt, clauduntque aures, ad vanissimorum hominum latratus. Quamobrem age, mi LIPSI, rejice tristes ex animo hujus injuriae cogitationes, si fas est me Herculi vires animi addere; malos quaeso contemne, confide bonis, qui te semper non modo incolumem, sed etiam amplissimum, atque ornatissimum esse volent: A me autem, ubicumque ero, omnia. summa in te studia officiaque expectabis, non fallam opinionem tuam. Quod autem aliquando Patriae meae fines excessi, animus meus pergrinandi desiderio jam diu aestuans impulit, studia invitarunt, denique spes refi ciendae valetudinis auxit voluntatem, ut et tibi hoc institutum meum probari certo sciam; maxime vero quum hanc peregrinationem meam, non Germaniae limitibus terminaverim, sed in Italiam brevi cogitem, elegantioremque jucundissimae regionis
Petrus Bertius. te mi LIPSI, si placebit tua in me augere beneficia, rogabo, ut quid tibi de itinere meo videatur, velis perscribere, tuique hoc in me amoris testimonium mittere: et vero si quid a me istis in locis fieri cupies, equidem faciam lubentissime. De propinquis meis siquid scire velis, valent omnes Deo gratias: etiam meus Avunculus cum tertia conjuge, qui quam tibi faveat, ego scio, et te nihil addubitare certe velim. Ad extremum vota suscipio ad summum Numen pro tua valetudine, tibi ut velit majorem corporis incolumitatem largiri. vale plurimum, vir amicissime, a me, et Bertio tuo. Ad diem sextum Martii. M. D. XCII. Argentinae.
De hoc Boetzelario vid. ad Epist. CLII. fuit Toparcha de Langerach et postea Legatus reipubl. in Galliam. Hanc epistolam edidi, ut viderent nostrates, summos eo tempore in republ. nostra viros Latine scribendi consuetudinem amasse et exercuisse; cum hodie ita jaceat linguae ejus pretium, ut paucissimi sint, qui, non dicam scribendi, sed loquendi usum habeant, immo vix alios Latine loquentes intelligant, aut ferant.
ITane Cl. Vir? A te mihi salus? tam articulata, tam diserta? sane eam mihi, e tuis litteris, cum nunciaret D. Adamus Leemput, vix credas, quanti tuam hanc tantam in ignotum, nullaque omnino re, praeterquam sua ipsius vilitate insignem, homulum benevolentiam fecerim. Non infitebor tamen. jam inde ab annis. pluribus maximi te, scriptaque tua omnia, maxime Politica illa postrema, feci. nihilque propius fuit, quam ut magnum illum prisci aevi Antistitem, quem, ut ex libris tuis colligo; e manibus vix ponis; D. Augustinum imitarer. Narrat enim in quadam, si recte memini; epistola, se, cum quemquam bono ingenio praeditum, doctrinisque liberalibus eruditum, audiret, quamquam in istis salus animae constituta non esset; exarsisse tamen, ut hujusmodi hominem nosceret, et cum eo colloqueretur. vel, si id non posset; saltem litteris, quae longissime volant; ejus mentem attingeret. Me tamen, recte an secus? causa semper una tenuit. quae etiamnum tenuisset, ni D. Leemputius, vel officium potius, tibi quod debeo; pervicisset: caudex enim vel truncus ille, qui amicissime salutantem non resalutet. Quia vero, a prima familiarium consalutatione, primus fere de amicis aliis absentibus sermo; audi. Tuus iste D. Leemputius, ita se hîc, tres quatuorve menses, gessit, ut
tuis in lucubrationibus Batavicae labis inhaesit, eluere prorsus et abstergere. Ita, doctissime Vir, ita. Augustinianum id est. Christianum est. Etsi enim, qui tanto se intra veritatis et modestiae priscae lineas opere continuerit, ullum vix scio, Apostolum tamen velle non ignoras, ut ab omni nos mali specie abstineamus. Si quid involutius evolves, contractius diffundes. O mi Juste. Qui sequitur justitiam et misericordiam, inveniet vitam, justitiam, gloriam. Cor sapientis erudiet os ejus: et labiis ejus addet gratiam. Vale. Herbipoli XVI. Calend. April. oo DXCII. Volebam his Paulum, quem, anno superiore, nescio quomodo edidi; adjungere. tum ut ejus praefatio tibi de aperto ab Ecclesiae hostibus discessu gratularetur: tum ut illum censeres, et, quibus abundas; nonnullis antiquitatis luminibus mihi communicatis illustrares. sed scit D. Leemputius, ita me, heri toto pomeridiano tempore, et hoc ipso mane, occupatum. ut me ipse aliquoties frustra domi requisierit. Iterum vale Doctiss. et humaniss. Vir.
Nicolai Serarii vita est apud Alegamb. in Bibliotheca Jesuitarum pag. 355. de scriptis ejus et Scaligeri criticis vide supra ad Epist. CCXLVIII. Lotharingus fuit Rambervillanus, et male eum Saxonem fecisse Clarum Bonarscum, id est Car. Scribanium, notat Abrahamus ad Cicer. pro Caelio sectione LII. sive cap. XXI. Male Serrarium vocat Morerius et alii. Gallice dicebatur Serurier; latinum nomen a Sera sibi fecit.
FUerunt, Doctissime Vir, tuae adeo benedicae litterae, ut blanda mitti nisi voluisses, blandiloquentissimus esse deberem. Parebo tamen; non damnabis, quod praescripsisti, et verbo illud significabo, me, quem meo nullo merito amas; syncere Te ac multum, in Domino redamare. Quem enim, in alienis etiam castris versantem; hactenus et suspexi et dilexi, quidni nostrum jam et amem et observem? Neque in sermonibus, neque in lucubratiunculis quibusdam meis, meum hunc in Te animum dissimulare unquam potui. Nosti doctissimum, veterisque memoriae, sacrae praesertim; scientissimum, Caesarem Baronium? Tenere me certe non potui, quin, cum ad eum, pro amicitia, quae mihi cum homine optimo est; scriberem; Ecclesiasticos Annales scribenti,
J. Lipsium citare. maximi facere. et hisce diebus, cum tertium suum Tomum mihi mitteret; ista scribere. De Lipsio, quod scribis, grato animo accepi. Utinam, quam citissime ejusmodi fax nostris Annalibus illucescat? Cuperem praesentem videre, virum alloqui, eoque frui. Quod si Romae eum habere minime digni sumus, per tuos saltem amicos, meo nomine, illi salutem plurimam velim dicas. Verum ut id per me possem, gaudeo potestatem a Te mihi factam. Unum nollem tam vere scripsisses. Per Argentinensium turbationem tua illa qui stare volunt in Ecclesia Catholica, non desunt sanctorum custodiae, Angelorumque munitiones. Vale, humanissime et amicissime Domine. Herbipoli. die jam dicto. oo IC XCII.
ATe, C. Vir, jam femel iterumque mihi Adrianus Romanus. vid. ad Epist. exc. et DXIII. et alibi.D. Adrianus salutem, et vere salutem. Nam Te, quem ne in vivis quidem censeri dididerat rumor nescio quis; salvum esse, mihi salus. hac enim aetate, prudentia, merito, ac religione, dum senuerunt, maturitatemque adepta sunt tua omnia; quam salutaria deinceps, et seriis etiam severisque hominibus grata et jucunda, scripturus es! Erit, sat scio; meae huic spei argumento certissimo Tua, quam e Francofurtensi Mercatu peravide jam exspecto; de Cruce lucubratio. Si quae aggregavit Covarruvias adeo placuerunt; quid, quae via et ratione digesserit, lectissimarum rerum varietatate amplificarit, stili sui luminibus et quasi stellulis ornarit perpolieritque Lipsius? Haec causa, cur, cum Tuis ad Reverendissimum nostrum SS. Theologiae Doctor Sangius, qui eidem Reverendissimo a sacris concionibus et consiliis est; respondisset; per me, plurimum Tibi, suis verbis,. nunciari salutem voluerit: Teque, sicuti et ipse Reverendissimus; valde diligat. Clauderem, nisi cistartium, apud Lucam, manicare vel manitare, apud Jacobum, calefacimini, et id genus alia? In Apocalypseos v. dicunt millia millium. Dignus est Agnus, qui occisus est, accipere virtutem et divinitatem, Graece divitias. Quidsi divitatem posuerit interpres, ut a dives sit divitas, sicuti et apud veteres divitare? Capite VIII. dicuntur Angeli tuba canituri. an a cano etiam olim canitum, an vero i redundat, sicuti et plerisque, apud Jacobum, in alleviare, visum. quamquam hoc potuit Ecclesiasticis tam probum videri, quam humiliare. Bene, ut opinor; de divinis libris mereretur, qui, si non opusculo propio; alicubi saltem, Burda? Nam a summo harum rerum Magistro non nisi doctiorem abire fas. Vale Cl. et Amicissime Lipsi. Optimo et doctiss. Theologo Vestro D. Stapletono, etsi de facie ignoto, salutem tum, si molestum non est; dici velim plurimam. Verton. de Satyris inscriptis Anti t. I. pag. 238. ubi et vita Stapletoni et Witackeri legitur. et quia Duaci etiam ille docuit, Flandriae Scriptoribus eum etiam adnumeravit Sanderus lib. III. pag. 156. Professor etiam fuit Lovanii Theologiae, vid. Val. Andr. Fast. Acad. p. 80. Rector. fuit 1595. pag. 54. inter plurima, quae scripsit Stapletonus, ad imitationem Lipsii composuit Admiranda, sive de magnitudine Romanae ecclesiae, librum ineptissimum, quem quicumque modo inspexerit, sibi probari non postulabit. prodiit vero post ejus mortem 1599.Antistapletonus, qui jam prodiit, Antiwitakerum, brevi ut spero, ipsi extorquebit. Est enim vetulus et calcitrosus iste fustuario novo dignissimus. Herbipoli. XV. Calend. Majas CIC. IC. XCIV.
EGo vero vivo, mi Serari, et malus falsusque ille rumor de mea morte: sed et a malis, ut opinor. Illi, a quibus me corpore quoque abjunxi, animo nunquam junctus, velint me alium esse, aut non esse: et ideo pro voto suo famam spargunt. Sed vivo, et vivam, quamdiu vivam, Deo, pietati, studiis, virtuti. De Cruce nostra, nunc iterum et emendatius excusa, jam videris, opinor: de quibus opinionem tuam sic esse velim. Exspectas quae non sunt, et pietatis meae magis, quam doctrinae est illud argumentum. Alia brevi erunt. Rogas me de verbis quibusdam in libris sacris, ecquid proba satis aut Latina sint? De quibusdam respondere possum, alia quaero. Manicare. et de aliis vocabulis, ad quae nihil Lipsius notat, in alleviare, et Burda.Manicare
nicare in Luca probum est, quod Graecis Et multo stillaret penula nimbo. Propterea semper manicasti per pluviam. In Apocalypsi Canituri, item probum, et occanuerunt alibi (si memini) in Fragmentis Sallustii. Divitatem tuam pro Divinitatem, equidem amplector: sicut et judicium universum de interprete, quem ego, Bibliorum praesertim, censeo fuisse pereruditum. Non nunc alia. Valebis, mi Serari, et salutabis Reverendum V. D. Doctorem Sangium. Stapletonus te resalutat, qui nunc denique Antistapletonum accepit, et in eum aliquid parat. Lovanii IIII. Kal. Sextil. oo IC XCIIII.
LEgebam D. Augustini caput septimum de Ecclesiae unitate. In eo erat, Henricus Stephanus. optabam, vel supremo isto aevo, ad Ecclesiam eum redire. neque omnino abhorrere videbatur. sed post ultro citroque sermones, ut fit, varios, quidnam de Lipsii stylo mihi videretur, rogabat. Nam ad arcem eum cum deducerem, bonumque senem fatigatum sentirem, quasi jocans pausandi verbo usus eram. Respondi, quod profecto est; me hujuscemodi rerum Palaemonem minime idoneum. in paucis tamen, quae adhuc legissem, Lipsianis operibus mirari me antiquitatis cognitionem, sententiarum, chriarum, apophtegmatum copiam, ordinem, delectum. Ille assentiri. sed, multorum tum rogatu, se, de Lipsiana oratione, commentariolum apparare. jamque epistolam unam edidisse, qua se nec Lipsiomimum, nec Lipsiomomum profiteretur. Ego, ut in isto quidem posteriori staret, hortabar. et si non in dicendi ratione, quae cuique libera; in credendi certe vivendique modo Lipsium imitari ne pigeret. Utinam vero ipse, quod et nudius
PAx Christi. Vix, Clarissime et Doctissime Vir, dixero, quam heri me noster quidam Theologiae Auditor recrearit. E patria enim, quo, paucas ante hebdomadas, negociorum causa, profectus erat; adeoque ex ipsis Polonorum, contra Tartaros, castris reversus, cum alia narrabat, tum hoc unum. multos magnosque Viros, de Tua nunc religione et in DEUM pietate cum audiunt; ita commoveri, ut sacrosanctam Catholicam fidem amplectantur. In his nominabat Magnificum Dominum Procopium Sienawsky, Generalem Regni Marschalcum. auctoremque laudabat, vir alioqui non vanus; nobilem doctrinaque praestantem Virum, mihi hîc olim notissimum, Dominum Cracoviensem Cancellarium Andream Pruchniskyum. Gaudeo equidem, mi Domine, qui Te Tuaque corde amo; sic in Te, quod Dominus noster jubebat; DEUM. glorificari. sic Te, quod D. Paulus hortatur; proximo placere, ut sit in bonum ad aedificationem. Non est meum EUGE istud et BELLE. sed, Ille, inquit D. Augustinus, in Te laudetur, qui in Te operatur. Addebat ille, tuorum librorum nonnullos Polonice jam versos, quos hîc propediem videremus. et, si a bellorum illorum tumultibus paulo abesses longius; fore ad Te audiendum Polonorum concursus maximos. Sane, hoc ipso anno, cum lustrandi Belgii, Cardinalisque videndi ergo, istuc hinc nobiles duo, itidem Poloni, sese contulissent, in magnis tam periculosae, sumptuosaeque peregrinationis fructibus, Te, de Caesare nescio quid explanantem quod audiissent, reponebant. Sed hoc non miror. facerem ego, si quidem liceret; aliquanto etiam amplius. Saepe adessem. plurima rogarem. unus mihi discendi finis, si Tibi docere molestum. Hoc biennio cum, sacrae Obedientiae jussu; sacrarum litterarum Doctorem indoctus agere deberem, quoties non veteres tantum illos doctissimos et sanctissimos Magistros, sed e recentioribus et superstitibus etiam quosdam, et in his Te, humanissime Vir, mihi optavi! A Genesi coepi, et per Tetrateuchum, Josuam, Judices, Ruth, Reges, Paralipomena, Esdramque ad Machabaeos tandem, Deo bene juvante; perveni. Quod in aliis non licuit, mihi, quaeso, bona Tua venia, liceat, duas tresve, quae e vetere memoria, in qua Tu aevi nostri Varro; pendent, quaestiunculas ponere. Prima est I. Machabaeor. c. 8. vs. 16. Quo per singulos annos uni magistratum suum committant Romani? Quae de alterno Consulum imperio dicuntur, videor aliquo modo probare posse ex Plutarchi Numa, Fabio, Aristide. sed clarius et
Remmone Deo ago; videbis, quae mea interdum vota. Vale, mi Doctissime et humanissime Domine. Herbipoli VIII. Calend. Octob. CIC IC IVC. cum eodem die publica, ad varia urbis hujus templa, habita fuisset processio, solemnisque gratulatio pro felici Hatwanensis urbis expugnatione. Putatur exercitus noster ad Solnacensem obsidionem perrecturus. Quaerunt interim amplius centum millia Tartarorum transitum in Hungariam. Moldavum ingentibus promissis a Transsylvano distrahere conantur. hactenus frustra. et ut porro ita sit, DEUM Opt. Max. rogemus. Vale.
QUas, Cl. Vir, petis Tuas ad me, mitto. Utinam et mittere, quod Tibi gratum foret, possem aliud. Vix credas quanta id ego lubentia. Ex eo enim, quo Tuas intueri licuit imagines, tempore (Libros dico eruditionis et ingenii monumenta praestantissima) magno Te semper opere dilexi: postea etiam adamavi et observavi, cum eum Te indicasti, palamque professus es, qui es. Et jam ad amorem accedere posse nihil opinabar, cum novus derepente accessit cumulus, quod Te non in me tantum, qui inter candidas canorasque illas Hansenium, cui de magni vere viri familia publice gratulatus es, officii pro Tuo in ipsum jure, aliquantulum, quae prima erit occasio, submoneas. Nam hominem audio, cum in honore sit, non intelligere, meque commendationis pene, aut suppudet aut subpoenitet. Valebis Cl. et
V. R. Noli, noli de Risu dicere mi Pater, et illum scriptis tuis advoca re: potes Gratiam, potes seriam et utilem Doctrinam. At ego jam ante legeram, curiosus talia videre. De aliis quid dicam nescio, de me profiteor Modestiam inter omnes virtutes placere, nec sine ea scientiam ullam aut sapientiam censere. Quid attollimur homines? bullae ventulo tumidae, mox in eundem spargendae. Senecam meum an videris, nescio: conatus sum non in pompam adornare, sed in usum. Huc, si nunquam antea, nunc eundum erat in aetate gravi, grandi, et quae jure non ineptias solum, sed delicias spernat. Nunc. mei me vocant ad Patriam Historiam, et praemium proponunt. Non abhorreo: sed valetudinem cum video, resisto et ambigo,
Videbo, et Deum ac Divam quoque (fremant impii) in consilium vocabo: et jam nunc V. R. tuas preces. Lovanii, III. Idus Decembr. oo. ICC. V. Quod rogabas de Lapide veteri, AER. XVII. quid esset? Non herele de Aera Hispanica accipiendum, neque ea Romani usi: sed interpretandum, Aerum XVII. id est Stipendiorum totidem. Dicuntur enim Aera militaria, ut scis: et miles aes merere. Inde Phrasis.
Vidimus nuper, Vir Clarissime, non absque animorum motu Theologorum Lovaniensium de Academia Bataviae, et inscriptione in eam, censuram. Hanc et hanc illegitimam censent, et Schismaticos omnes, qui in ea (licet Catholici sint) inscripti, imo non inscripti lectiones audiunt. de primo nemo est, quin inclinet eos recte sentire, et quod non sit a legitimo Principe instituta, aut a Pontifice maximo approbata. De altero certe, aut non recte, aut absque praevia diligenti cognitione. Ignorantes quomodo haec inscriptio
Buyckiorum omnium nomine, patres illos tuos hac de re consulere: poterunt enim illi plene per te cognoscere, nec per quemquam plenius, et Academiae (cui tu aliquoties summa cum laude praesuisti) et nostrorum omnium statum, et libere ad nos perscribere (nam solis nobis scriptum erit: Curae enim nobis est, et. dignitas tua et salus nostra) quid tu, quid illi sentiant, ut scrupulus, qui inhaeret animis nostris, eximatur. Nos vicissim si quid tua, aut tuorum causa poterimus, impetrabis ab obnoxiis nobis et volentibus. Imo pro maximo beneficio nobis erit, si vel tu, vel gens tua officium nostrum sibi utile fore aliquando volet, adhuc id postulet. Vale, Vir Clarissime. Te cum conjuge salutant Pater, Patruus, et Boelius, qui jam cogitabat acidos fontes, nisi debilitas et valetudo vetassent. Adeo enim nunc debilis est, ut consultum tam medicis, quam amicis non videatur, ut se viae committat. Lugduni Bat. XII. Kal. Maj. MDXCII. Lipsium et alios, de edicto ordinum Foederati Belgii, me quis filios mittere audeat in Academias inimicas et infestas religioni et libertati nostrae, aut in discipliam jesuitarum traderet. ut bis hoc prohibuisse lego An. 1591. apud Borr. lib. XXVIII. pag. 19. et A. 1596. Borr. lib. XXXIII. 21.
Reverende et eximie pomine, Invitat me humanitas et benevolentia qua singulari in me uteris (ita ex meis audio) ut ad te scribam, si non alio fine, saltem, ut scire et agnoscere beneficium me tester, paratum reponere ubi vires, aut facultas mea ferent. Ego me bonis adjungere non animo solum, et amicitia cupio, sed etiam corpore: et palam facere toti mundo, quod nec libero nec tranquillo animo haeserim in iis locis, quae a legitima religione et rege abierunt. Fateor me, in communi ista tempestate rectum cursum usquequaque haud tenuisse (doleo et poenitet) sed ecce redeo, et vel cum periculo
HIstoriolam legi, quam ad me, et quidem de N. scribis. Quid existimas? Cum ira legisse me? ne vivam nisi cum risu. Atqui ego facile divinavi, quis bonus ille vir, nisi quod tempero, et satis sit intra me scire. Deus bone, quousque homines non de vita solum, sed de alieno animo ludent? scilicet ille aut alius est libripens, qui religionem meam, qualis aut quanta sit appendat in statera. O non calumnia, sed crimen! Deo eripere quod Dei est, et penetrare se velle atque arbitrum agere animorum. Ego veterem et patrum religionem vita et factis et verbis colo: ille cavillatur, et haec ait fucum. quis in penetralia pectoris mei illum duxit? quis indicium fecit? Livor et haec maledicendi libido, quae ita invaluit, ut parum serio bonus videatur, nisi qui aspere convitietur modeste bonis. hoc aevum est. tu quid suades? recriminari aut repugnare? absit. nec tu sapienter, qui paene ad manus: imo Minerva audienda fuit, quae tibi a tergo
Contra istos Atridas, et qui soli imperitare aliis volunt, patientia et silentio opus: aut certe ostendimus nihil plus nos sapere, quam ipsos. audi me, venient tempora, cum suus honos, atque usus etiam erit bonorum virorum. Utinam scias, quam animus mihi firmus ad haec talia? et sane si ratione non essem, usu cogor: quia undique in me incurritur, et ad voces exponor, quasi scopus. bona spes mihi de fama in posterum, cum aevum in praesens est tam iniquum. Vale, mi amice Sweerti. Leodici poitrid. Idus Jun. CIC IC XCII.
BInis tuis litteris responsum debeo, et nunc una scriptione atque opera resolvam, quod non citius, occupatiunculae nostrae faciunt, quibus etiam accessit aedificatio. non magna illa quidem, sed inter lentos istos homines, lenta, et quae plus molestiae potius habet, quam sumptus. Absolvemus, etsi tempora profecto non invitant ad exstructiones, quae sic incerta, vix faciunt certas nobis sedes. si Judicia aliorum sequerer, audirem assidue Venetos vocantes, et omni comitate invitantes. sed mihi mens est in fluctibus etiam istis stare, et non deserere patriam, quamdiu vis aut injuria non coget. Ambitio si me cepisset, pedem huc non tulissem: Quies et modestia sunt, quae amo, et ea hîc habitant in ista urbe, quibus et inopiam adjungo. Haec est triga, qua alii vehi nolint. ego, ut dixi, amo, et maxime, quia pietas praefidet, et aurigatur: Quod ad ea, quae scribis de Batavis, equidem ex sermone jam audieram: sed tam abrupte pacem omnem spretam, et rejectam non opinabar. Ubi mens illorum eit? ubi metus et cogitatio vacillantis fortunae? Atqui honestissimus et tutissimus receptus proponitur, et ut evolvant se laqueis, et periculis diuturni belli. Quid fe? etiam nos, qui inviti cum illis involvimur: etsi sapiant, fundamenta nunc firma jaciant, et quietis nostrae et Libertatis. Libertatis dico juxta statuta patria, et sub justo ac legitimo rege. Equidem vates non sum; Eventa tamen omnis aevi docuerunt nunquam prospere abjectam delationem honestae pacis. Sed annorum aliquot successes faciunt iis animos, et mala aut infirma sua non vident bonis tantum intenti. Quid? quod nec alienas vires ponderant? quae nunc impeditae, aut distractae coire possunt, et impetu ingruere ipsis. Deo permitto: sperni tamen sana consilia, hoc doleo: et eo magis, quia non dissimulo affectum meum erga Batavam terram, et gentem. Nuntias in postrema epistola tua de motu in Italia. Ergo etiam illic arma sua Mars concutit? diuturna illa quies huc erumpet? Erumpet, et cursus ita mundi hujus est, ut serena turbidis distinguantur. si non nunc, paulo prost fiet; et luxus et libido et opes Martem attrahent solennes ejus antecessores. Quid nos inter ista? Videamus, audiamus, sed quod caput est patiamur, et vindicemus hoc robur, inter tot nimbos stare inconcussos. petamus ab eo, qui ipsa et aeterna firmitas, dabit, et nos, mi Sweerti, ad immota illa denique perducet. Rogo, spero. Lovan. postrid. Non. Sept. Ao. 1594.
MIrabar, mi Sweerti, silentium tuum tam longum, quod video esse ab absentia tua et peregrinatione in meis olim Hollandis. Significas de iis, quae non ignoro, pervicaces esse, in religionem et regem infestos. sed quis exitus tamen erit? non pro plebejis illis judiciis aut vocibus; et nobis hoc crede, facies et modus ille reipublicae non diu stare potest, et quod hactenus stetit, vitiis nostris acceptum ferri licet, non viribus illorum. Regis nostri consilia lenta et tarda sunt, firma tamen, et senex ille rectam viam ad diuturnitatem et propagationem imperii iniit. Alii aliter judicant, scio, et quidem periti etiam rerum; sed nobis caussae, et alacritas aliqua judicii etiam est, quam tamen promo, apud amicos, non obtrudo. Tempus definiet utrûm verior sit sensus. Atqui de me etiam apud Batavos sermones, et dolor (ut scribis) in essugio nostro. mi Sweerti, ego inimicos ibi me habere non nego, neque nescio, sed eos, qui virtuti et juri omni adversi sunt, toti novitatum istarum et opinionum. Ex aliis, qui colorem aliquem honesti et probi habent, scio plerosque amicos mihi esse, et, magno animo dico, debent. Qui hodie primi inter illos, a nostra institutione sunt: et. dissimulent licet, taciti et in animo nos probant. De vita aut moribus dicere superbum aut supervacuum fortasse sit: tamen ita vixi, ut ambitio aut avaritia, fontes duo maloram, nec ab hostibus mihi impingantur. Quae in privatis moribus, omnia ad modestiam composita et comitatem, ad probitatem etiam, nec Lycurgum aliquem Graecum, aut Romanum Cassium judices metuam aut censores. Quidquid objici potest, dissimulatum et omissum potius sit, quam commissum. sed satis de istis, ad publica te sequor. Res Hungariae laetiores, et in bona spe, per bonum hunc ducem. Profecto si adisciplina sic incipit, rem factam habet, et victoria illi comes. Ipsum Suecorum Principem audio laxa et soluta vita esse, mera Mapalia, et inter concubinas aut scorta volutari Unum desideratur; Germaniae consensus, et ut re, non verbo Austriacis se jungant. Qui religionis diversae sunt, ii occulte inclinant alio, et in animo dicunt, quod Batavi clara voce. Stuporem et perversitatem! malle sub Barbarico illo jugo esse, quam legitimos dominos agnoscere, et florentes videre, quos Deus et virtus tollunt. ista, mi Sweerti, apud te diffusius, dum tota epistola tua eo trahat. alias, scito me cogitare interdum haec potius, quam dicere, et totum apud me esse. Quid ad me, valde in brevi hoc aevo, quid Turca, aut Batavus agat, sentiat. illud ad me, quid ego agam, sentiam: et in primis, quî vitam et mores constituam ad postumam illam et perennem vitam. Deus mihi det certe judicare et sapere, tum et tranquille hîc agere, atque obiter stilo et voce, siquid possim, prodesse juventuti. Tu vale, et Othonem Venium nostrum saluta. Lovan. Nonis Septembr. CICICXCV.
DOlui profecto lectis tuis litteris, et imagine ibi exposita inopinatae tuac calamitatis. Vide quid homini non immineat, cum intra ipsos parietes, in penetralibus penatium, et religione Nam pulvere tormentario subito accenso, dum desiccatur, faciem et os laesus erat. haec adscripserat Lipsius margini.Franciscum Drakum, qui hoc anno 28. Jan. 1596. in America ad Portum Bellum dysenteria exstinctus est. ita H. Hollandus inHeroologia Anglica. p. 109. sed Borrius lib. XXXIII. f. 53. 8. Februarii obiisse scribit, novo forte stilo, ut vocant, usus.Othoni Venio nunciabis, et missurum me materiem ac mensurationem pro tabella: sed fabros iterum habere, et aliquid in ipso loco, ubi ponenda, mutare. Vale. Lovanii XI. Kal. Junii. oo IC. XCVI
JAm octo dies sunt (ni fallor) mi Lipsi, quod ad te miserim Demetrianas, habes hîc alteras, quae significabunt quid deinde actum in Britannia, quae solita gloriari, quod saepius externa prodigia vidit, pauca domestica. Serpentes paucos et innoxios habet, videbantur Insulae illae interfluentibus undis et a terrarum et a scelerum commercio disjungi. Sed jam proh dolor! monstrum in iis conceptum valde horrendum, ut post tale prodigium nec Africa nominanda sit. Georgius Thomsonus hoc anno edidit Londini libellum, cut titulus, Vindex veritatis adversus F Lipsium, quo et insanam ejus religionem, Politicam et fatuam nefariamque de Fato, et sceleratissimam de fraude doctrinam refellit, et Deae Ligneae Afpricollensis miracula convellit, et Lipsium ab orco Gentilismum revocasse docet. quae hic habet ex Cambdeni epistola, leguntur inter ejus Epist. LVI. et in epistola praecedenti ad Wottonum mittens libellum scribit, habe stimulum, quo paedagogus Scotus e Britannia fodit.Georgium Thomsonum Andreapolitanum Scoto-Britannum, voco monstrum, qui calamo suo pestifero et monstroso te ab Orco gentilismum revocasse scribit. Mitto hic exemplar unum, quod ex Anglia ad me Cambdenus his verbis: Prodiit hisce diebus apud nos libellus contra Cl. V. Justum Lipsium, cujus unum et alterum exemplar tibi mitto. Censuram de eo a me nolim expectes, nec interponere lubet. Author sane erudite literatus, sed a Scoticis ministris, quos sulphureo esse ingenio Rex noster dictitare solet, eductus, et tu facile videris. An bono Lipsio communicandum existimes, tui esto judicii. Male nos habet, qui ejus gloriae hîc favemus, optimum illum virum ab omnibus invidiae ventis ita circumflari, et incesto ore passim a calumniatoribus lacerari. Quod tamen, futurum virgo vestra Hallensis nobis praedixit. Clarissimo illi communi amico a me salutem quamplurimam. quocum de Constantino M. non libet amplius in arenam descendere, etsi nova nunc mihi arma. Cl. P. Rector Scribanius decumbit ex morbo, tibi noto, legit et perlegit libellum, parvique aestimat, dicens nil praeter verba et voces. Vale, mi Lipsi, et Wouwerium, si apud vos est, meo nomine saluta. Antverpiae CIC. IC. CVI. XIII. Martii.
VItae meae statum, exordium, cursum, si coram te, eruditorum politissime, spatio mihi temporum metiri liceat, minuti laboris onus (dixerim facile) in me recipiam, utpote qui Sexagesimo et nono supra sesqui millesimum Christi anno ortus, in Secundum hunc atque Nonagesimum devenerim. At tantuli temporis aerumnas, cum maximo periculorum terrore crebroque salutis discrimine, si animo recolligo, vixisse nimium diu me satis agnosco, etsi non consenuisse. Cujus satietatis desiderium mihi saepe non obscure instillabat tristissima rerum haec facies, quod manu Turcarum ter sedibus pulsum, propinquis orbatum, omnibus et diviciis spoliatum, universa item et nobilitatis ornamenta et corporis fortunaeque bona relinquere jussum, sicque ad instar Leonis rictu dissectum et dissipatum genus meum, pro pristino affluentioris fortunae nitore, minus gloriose vivere sentirem, sed vero doloris hujus duriciem doctorum virorum praecepta aurea et ferreae manus, ad quas ego (ut pristinae nobilitatis jacturam videlicet mundanae et corporeae, altera hac, quae ex animi bonis constare perhibetur, resarcirem) faepissime recurrebam, non diminuerunt tantum, sed evellerunt etiam: inter quos tu, clarissime Lipsi, praecipuus hujus officii auctor extitisti, quum prima Epistolarum tuarum selectarum Centuria mihi obviando, sapientioribus me inde liquoribus imbuisses, riteque edocuisses, non Deum duntaxat esse, qui sic de nobis statuat, sed simul et Patrem; falutare igitur, bonum, prosperum, quicquid sensibus oculisque nostris aliter videretur, nec culpare posse aliquid malum et acerbum in eo, qui bonitas et benignitas totus est. Ubi te quidem cum tuis et in tuis non nisi laudare, admirari, amare, potui, sensibus, aflectu, corde. Accendebat praeterea Constantiae tuae constantis desiderium in me tua Centuria, ubi frequens est ejus mentio, tua, amicorum. Quae me tantisper latuit, dum a foelicis memoriae viro Generoso ac Magnifico Domino Stephano Melith de Briber, Caes. Majestatis intimo Confiliano, et Scepusiensis Camaerae in superiori Hungaria Praefecto, summo litteratorum fautore, haud ita pridem defuncto etc. in convivium accitus, (prout mihi non amicissimus solum erat, sed summe quoque fidelis) oborto de te sermone et tuis laudibus, eam manibus suis oblatam in amoris sui pignus una cum Politicis tuis accepissem, accepi, exosculavi, libavi, obstupui, servo ultro, lego, amo, laudo, stilum si reputo, merum mel, summa suavitas ibi, lux, sol, cujus corusco radio antiquorum Eloquii lunam nimis obscurasti. si adfectum; viva humanitas nitet. Sobrio calamo sobrie sobrius haec scribo: ab ipsis enim incunabulis (ne clam
Collinum ipse sentis) nec vinci quidem ac repelli possunt, sine macula tam maculosi. Divinasti apud Hadrianum Saraviam quoque, Sperare te Politica tua firmioris attentique judicii Lectoribus probaturum, nunquam vero iis, qui pervolant, et instar apum scripta saltem delibant. Equidem solida contra judicium vulgi (ut assuevi) firmiter amabo, atque Politicorum tuo opere nil operosius aut augustius, nec sanius quidem in hoc censu, me unquam legisse, non solum fateor ingenue, sed et totam meam vitam tuae me debere sponte percipio; a te enim aura, cujus afflatu diu arescens illa refloruit, ob hocque nimium grata esse mihi coepit, quod cum tua vivat, utinam etiam tibi possit. Praecipuum mihi votum in hac vita innotescere viris, qui claritatis aliquid habent ab ingenio et scriptis, quorum in numero cum tu maxime sis eminentissimus, jure amorem tuum ambio, et magni aestimo. Extra admirationem ergo apud te sit, dulcissime Lipsi, quod ex remoto et afflicto hoc orbis angulo, illo Martiali tractu, hanc amoris mei ad te erumpere gestientis cymbam velo gratitudinis instructam direxerim, quin potius co apud me quoque splendore fac liberalitatis tuae lux renideat, ut me amantem mutuo (quod facere soles) vicissim redames, cujus evidens specimen sic coram me edideris, si quicquid vel tuis aut tibi ipsi. ex hisce oris gratissimum fore censueris, eorum compotem per me te iri jubebis, non labori, crede, non opibus parcam, si tenues meae extiterint aut oxiguae tibi magno. Sunt Magnates, sunt Barones, qui amore mihi omnes impense devincti, sancte omnia se tibi debere agnoscent. quid de Michaele Forgacbio tecum ante fide, amore, conjuncto, juvene candido, erudito, et sua ipsius stirpe digno sentis? Ille nunc ex Italia rediens, ab insidiis latronum, (licet humero saucius) ope Dei vendicatus, Epistola tua sibi pollicitum de Formando Imperante librum tuum manibus officiose terit, mente colit. Hujus Patruelis Illustris ac Magnificus Dominus Eme
Forgatsius, Trinciniensis Comitatus Comes, Eques auratus, et Majestatis Imperatoriae Consiliarius, Ducibus Praeterea Saxonum affinitate junctus, Musarum summus moecenas, vir erudicione et vita praestans, etc. vix credas quantum te amet, et quanti faciat; Idipsum Gen: ac Magntficus Dominus Petrus de Reva, Comes Turocensis, Argentoratensibus studiis paulo ante valedicens, singularis tui observator, et insignis cultor, cum omnibus illis agit, qui ex nostra turba, nostro censu, apud quos omnia tua religiosissima. Experiare itaque amorem nostrum, officium, nutu, si non jussu, nosque ad gratiam referendam praestabimus (ut tu adnotasti) non modio, sed horreo toto. Sicque voluntas scribendi nunquam in nobis deerit, modo opportunitas mittendi adsit. Nova, quae apud nos, et intet nos, haec habeas. Vix sedato Patriae vulnere, creber Turcarum in Vicinios illatus impetus, renovata velut cicatrice, tristissimi facinoris famam in dies ad nos relegat. Cum enim praecio conductae spe pacis et robur militum sensim decessisset, abrogato militaris stipendii fulcro, omnique virtutum sublato praemio, et fortalicia Regni, non ea municione et moderatione, qua tempore pacis ad bella tempestivius erant conformanda, curarentur, Turca (qui fidifragio atque perjuriis decorum tenuit genti suae victorias semper acquirere opumque augmenta) opportunum ratus, per se ex incuria ruinam minitancia moenia tum omni quoque opis spe destitutum, ideoque praedae sponte patentem militem invadere, Bassa Illiridis valida armatorum manu reliquias Sclavoniae atque Dalmatiae nostracium contra spem adortus, municiores quatuor arces cum octo Caslellis, trucidatis nostris, Majo atque Junio Mensibus praeteritis, Imperio Turcico adscivit. Erat inter commemorata haec loca Bihegi nomine Arx cum oppidulo, tute adversus vim paulo remissiorem munita. Hujus loci Praeses natione Alemannus, tum saluti suae, militum, et oppidanorum etiam multum conducere existimans, si oppidum fide Turcica tentatum, non expectato expugnationis eventu dedidisset, commilitonum assensu pactis inter se condicionibus se et suos fidei illorum offert, dum porro educti se ad repetendum iter in Patriam accomodant, Aga quidam Turmae Turcicae Praefectus adamata Praesidis conjuge, jus ab eo sibi ea potiundi petit, atqui isto renuente, quod iniquissime rem minus concessibilem vel fidei Christianae aequissimam postularet, violentas rei peragendae manus accomodat, quare vehementissime punctus Praeses, arrepta sclopeta ictu Agam interficit, facto tum tumultu, Turcae in nostrates irruentes, plusquam ter millenos necant, reliquos captivant. Interea Thomas Erdodius Illustri ex familia natus, Sclavoniae atque Croatiae Banus, vicina hac clade perterritus, quo comode adversus hoc incendium, dicioni suae jam jam iminens, posset prospicere, collecto quali potuit exercitu, castra ad fluminis Kupae ripam locat. Mittuntur e Carinthia quoque auxiliares copiae, quos in supplementum suorum Banus ipsis assentientibus agglutinat. Caeterum cum praesidii amnis fiducia indiligentius vigilias agunt, constructo navali ponte Turca, superatoque intempesta nocte amne, somno hos torpentes incaute corona cingit, nimiumque lethali strage affectos, ita mactat,
Stephanus Balasdiatus, (licet enim unum exempli causa proferre) Agriensis pro-Capitaneus, Agriae, totius Hungariae, imo et Europae celeberrimo in confinio a multis jam annis partis victoriis praestanti fama celeber, magno militum omnium cum commodo degens, dum audacius pugnam capessit, intentiori id cura cavens, ne vivus in praedam hostibus veniat, postquam equus etiam, quo vehebatur, transfixus fuisset, acceptis pluribus vulneribus, semivivus in terram corruit. Cui Gener Nicolaus Segniejus nobilis, Simonis Forgachii, Parentis nimirum, Michaelis tui illi Forgatsii ex Sorore Nepos, bellica virtutis fama apud nullos nostratium non celeber, opitulare cupiens, aedita memorabili strage vulnerando atque interficiendo hostes, dum praestantissimum quoque equum, cui insidebat, amisisset, lassus vulneribus, hastis duabus transfossus, exanimis a Turcis capitur, dein capite privatur. cujus in auxilium Fobus Segniejus fratruelis, ipse etiam impiger miles, dum impensiorem curam navat, capite mulctatur. Ita hos miseros ne novercans quidem fortunae impetus a virtute et amore quivit avellere, quos serenior fortunae vultus mente coadunaverat. De coeteris ne lachrymans, impedito visu, officio meo desim, in praesenti nihil agam. Jam si status gentis nostrae cum Gallis et Belgis tuis conferatur, quorum sortem suspiriose melleis tuis scriptis prosequeris, uter ex duobus sub majorem miserationem redigi debeat, nimium ambigo, nisi quod nos naturalem hostem, et qui corporibus tantum atque opibus nostris, inhiat, sustinemus, interea audiendi puri verbi dei apud nos relicta potesrate. Illi nec anima nec corpore tuti, sublato etiam loquendi audiendique commertio, taeiti suspirant, qui et memoriam quoque
Foanni Aubrio mitte Francofordiam reddendas, tuas vero a me quo atque cui destinem, tu quaeso author mihi sis, scripturo nempe tunc et crebrius et largius, ut sic tecum animo coeam, cum corpus dissita intervalla, a copula tam sancta utili et honesta interpellent. O utinam imaginem tuam Golczius et nobis impertiat, ut ejus faciem videre liceret, cujus ambriferi ingenii spiramenta avide hausimus, mentem stupuimus. Sed ne Lipsiani Horti legem praevaricasse videar, retraham calamum, illud a te rogans, ut amantissimos tuos, Douzam praecipue, et Raphelengium, meo nomine plurima salute impertias, atque tenuem hanc meam scriptionem, sine sanguine, colore, carne datam, boni consulere velis. Malui quippe balbutiendo tibi gratus, quam silentio fraudulens esse.
Salve, lux nostra, nec id solum, sed saeculi. Dominus turbones tuos turbet, pellat, aboliat, vacillantem valetudinem tuam sustentet, te protegat, servet, ad annos foelices, dies laetos, nec sinat te diu apud pultiphagos. Vale, Trenchinii Hungarorum. XX. Aug. 1592.
SAlutem in Domino. Multo tempore nihil nobis suavius, nihil optatius accidit litteris tuis, Leodici mense Februario datis: nobis vero exeunte Junio Nyssae redditis; In quibus et pietatem tuam, studiumque retinendae veritatis benignissime complexi: et mores tuos suavissimos amice exosculati sumus: ut de eruditione taceamus; quae quemadmodum in omnibus scriptis tuis mirifice elucet: ita in hac quoque epistola tua effulsit: e qua magnam spem cepimus fore, ut brevi ingenii tui monimenta reliqua, summo cum rei litterariae fructu et emolumento in publicum edas, quae jam pridem omnes magno cum desiderio expectamus. Cumprimis autem nos in litteris tuis delectavit: quod animum nostrum valde erga te propensum non tantum non es aspernatus: sed ultro etiam amicitiam nostram ambire te, et applausum illum nostrum, quo te in re honestissima, et Christiano homine dignissima, prosecuti sumus: carum tibi fuisse, amicissimis verbis significasti. Qua de re et praestantissimo viro, Domino Vito Myleto, parario nostro, maximas gratias habemus: et nobis ipsis profecto etiam atque etiam serio gratulamur. Quanquam enim omnes omnino, quotquot virtute atque eruditione praediti sunt; licet sententiis et opinionibus a nobis discrepantes, ob virtutem atque
Myleto scripsimus; nihil nobis magis in votis et optatis esse: quamte, vel tui similem aliquem: cui tamen profecto pares paucos novimus, apud nos in familiari nostra consuetudine habere; qua re nihil posset nobis vel gratius vel exoptatius accidere. Quia vero cum ex tuis litteris; tum ex aliorum etiam sermombus intelligimus, rationes tuas haud ferre, ut de his tam dissitis locis cogites; abunde nobis voluntas tua sussicit; quam effecti loco habebimus: si non gravaberis nos litteris saltem tuis de statu rerum tuarum, deque studiis tuis nonnunquam certiores reddere. Quod ut facias: et nos ames: majorem in modum abs te contendimus. Sane cum Cancellarius noster Fohannes Matthaeus Wackherius effigiem nobis tuam aeneis formis excusam ostenderit: quam tu librorum tuorum monumentis longe felicius expressisti; facere non potuimus: quin nostri quoque vultus speciem tibi mitteremus: ut cujus animum erga te longe benevolentissimum ex his ac superioribus litteris perspexisti: ejusdem etiam corporis aliquam posses, cum luberet, adumbrationem intueri. Bene vale. Nyssa. exeunte Sextili A.
NUnquam feriari a meo officio mihi summa curatio est. Merito abiturienti ita amico Francofurtum ad Moenum strictim debita verba credidi: quibus binas a te Mercurialem nostrum ejusdem tenoris, me unas: alteras, tua
Mercuriali cum filum scriptionis limatum politumque; tum verborum stillans auro excusatio. haec vero minus: quia causa vere sontica respondebit accepto responso Roma. Nos jam paramus abitum, mansionemque aput Magnum Ducem Etruriae; Mercurialis commodo non minori quam honore maxumo hic hyeme Pisae leget: aestate Florentiae manebit, salubritatis causa aedes illi destinatae. habebit mille septingentos coronatos annuos. tria millia prius quam hinc se moveat, quam summam Mercuriali Forolivium (quae patria illius est, ubi recessit paululum res suas componendi gratia) exemplar tuarum, quas ad me; quia in fronte hononrice de eo, non fine venere, gratiisque tuis. Non levem vero curam mihi peperit insirma valetudo tua, quia tuum, qua publicum vulnus, atra illa bilis Acidalio legi, quae de illo libasti. Immortalis gratiae instar habet. Finis litterarum tuarum infoelix, augurium nimis. gaudeo et gratulor te illud fulmen cavisse. Nostris abunde satis esse debet, tibi Jovi, ut ne dicam Huernius Academiam Lugdunensem pulcre herbescere, et jam Clusium et Scaligerum vocasse. hortum parare Medicum et theatrum Anatomicum. Graecam etiam litteraturam adeo increbuisse, ut fere graece jam loquantur, studiosos integras tragoedias quinque serie continua peregisse, et plausu sane dignas. Ego vero Clusium unquam venturum desperaverim, Scaligerum ne deliberaturum quidem crediderim. Interea gaudeo spectatissimos viros placere etiam, Batavorumque studium tam foelice alite uti. Sed ne prolixiori sermone ad fastidium usque irrumpam, filum abrumpam, et telam hanc pertexam, mei officii ratio ut postulat. Itaque extremum illud te obsecro, attemperate, valetudinis tuae certiorem facias. Deumque supplex precor, ut te diu jactatum his fluctibus marique infirmitatis tandem in tranquillum recipiat, nobisque reddat. Bononiae ipsis Kal. Sept. CIC. IC. xcii. agnosce sodes affectum, cultum festinationemque; ignosceque vacillantibus pedibus prae illa, et infantiae ingeniui mei.
MEmor es mei? ecce ego tui, et curam hanc inter primas habui, ut ad te scriberem, simul in veterem meam sedem (ea Lovanium est) venissem. Deseruimus loca, Religioni et Regi non amica, in quibus diutius haesimus, quam pro opinione, aut voluntate. sed valetudo, et itinera undique infesta me tenuerunt; tum etiam Batavi, a quibus, nisi per fraudem, me non divelli. Dare me coepi serio ad studia vetera, de quibus uberius, cum a te litterae erunt, indices priscae voluntatis. De qua tamen nefas mihi ambigere. Lovan. III. Id. Sept. 1592. Berchemio, viro, ut videtur, doctissimo constar. mentio ejus facta supra Ep. CI. et CII. unde in aula Ducis Juliacensis versatum discimus. Aquensem fuisse, et perlustratis praecipuis Italiae, Siciliae, Germaniae, Galliae Celticae et Belgicae Academiis, atque in amoenissimis Sophiae hortis perpetuo versatum, et mortuum fuisse Kal. April 1597. scribit Fanus Gruterus Chron. Ecclef. Tom. II. pag. 1206. mortem ejus etiam memorat Lipsius supra Ep. CCLXXXII. et fimul insigni elogio ejus memoriam exornat. scriptae sunt ad eum quoque Epistolae Centuriae 1. Miscell. 21. 1 Cent ad Belg. 21. et 11. Cent. 26.
GRatum mihi fuit legere in epistola tua, et ex sermone Gravii audire te Lovanii sedem vitae ac studiorum iterum collocasse; neque sane poteras loco commodiore. Optime vero factum, quod ab illa gente tandem tandem in portum salutis te recepisti. nam ut mortales sub ictu vivimus, quid si subita mors in illis contantem oppressisset? Audieram quidem de discessu tuo, jam tunc, cum vix pedem ex navi in Germanico solo posuisti, quanquam hoc futurum esse, diu ante, et maxime post editum librum tuum de una religione, animus mihi praesagiebat. Sed consulto feci tamen, ut ante vel certius aliquid de te cognoscerem (quod audieram quam magnis pollicitationibus, a quam multis ac quam magnis principibus, ambireris) vel ut ipse in conspectum tuum prodirem. Itaque opportune litterae mihi tuae redditae sunt, veteris tui erga me licet immerentem, et humanitatis et veri candoris indices. Atque utinam Deus det, quod jamdiu meditor, ut coram te brevi complectar, et erit id fortasse circa veris principia. Quod de studiis tuis innuis, non explicas, jam diu omnes Lipsianum aliquid cupidissime exspectamus, et
Scaligeri, circumlatrantium istas virtutes tuas livore et misera invidia a juvando publico deterrearis, ut nuper legi Fabri in nomen tuum incursiunculas. Equidem confido plus apud te valitura studiosorum ac veri vere amantium vota, quam istorum inanes stili, ut a te vocantur, punctiunculas. dissentire in omni genere studiorum debet esse liberum, absit modo invidia ac malevolentia. Westphali illius scriptum, cujus confutationem Gravius mihi exhibuit, meo quidem judicio, nec vocem tibi debet exprimere: tametsi vero acerbum et universum, ut ipse scribis, ad invidiam pariter et infamiam compositum: nam qui finis, aut quod praemium, si in hoc certamen cum talibus tibi censes esse descendendum. Altior es, quam ut haec nubila ad te pertingant: contemti silebunt; sed haec alias. De obitu Victoris Giselini nostri scio te scire: is moriens Lernutio omnes scidas suas reliquit, quae Vinoxbergae in aedibus apothecarii hominis, qui unicus in illo oppido, custodiuntur. Igitur cum Gravius mihi dixisset, Lernutium post triennii carcerem tandem ad suos rediisse. velim te hoc illi per occasionem significare. Ejusdem Plinium quidam familiaris meus, nimis quidem familiariter mihi praeripuit, abusus apud emtorem nominis mei praetextu, quem Victor totum manu sua conscribillarat. Nam ex epistolis tuis habeo, te illi castigandi Plinii auctorem semper fuisse: Dalecampius enim, ut equidem existimo, opinionem non implet. sed erunt fortasse multa in scidis illis, quas dixi, et sanidibus pleniora. Nam ad Plinium id tantum videtur annotasse (praeter varias lectiones, quas interdum ex M. S. codice in librum suum transtulit) si quid vel ex Diofcoride, vel Theophrasto, vel Aristotele et similibus auctor transcripsit, et alicubi cum nota, si vel liberius, vel non ex vero hoc fecit. Codices Victoris M. S. omnes ego redemi. in quibus si qui prodesse studiis tuis poterunt, faxo, ut etiam universi ad te perferantur. quanquam existimo te meliores his habere. Auctores vero classici sunt, Virgilius, Ovidius, Horatius, Terentius, Valerius Maximus, et quidam libri Ciceronis, Victorinus, Priscianus. Illud pessime me habet, quod virum optimum nescivi in tam propinquo loco habitare, nisi postquam mortuus est. Mortuus autem est prorsus convenienter nomini suo. at scis quomodo? sub noctem ab amici colloquio domum regressus, mox pastorem accersit, et uxori contanti respondet, sic facto opus esse: nam mortem sibi imminere. A pastore Deo reconciliatus litteras ad matrem sua manu exarat, eique uxorem suam, tanquam jam viduam, studiose commendat. Tum ad bibliothecam convertitur, ut amicis libros aliquot divideret, cum, ecce, viro mors cita, viro, et vere viro manum injicit. Igitur propere ad lectulum reducitur, ubi dum alternis Psalmum quinquagesimum cum uxore, et quidem ab ipso jussa, recitat, etiam ante pastoris, qui iterum vocatus fuerat, celerem licet regressum, in haec verba Domine miserere, defecit. Vide, quam constanter, et an non haec Fani Guilelmii lucubrationes in omnes Ciceronis orationes vix unquam edentur, de quibus ipsemet Lutetia ad me scripserat, commentarium illum non nudas emendationes habiturum, sed gravissimorum locorum novas et graves explicationes, et cum hoc epigrammata ad trecenta ex Melissum omnia illius scripta a moriente sibi credita non optima fide servare, dicam, an premere. Prosecto mihi videtur humanitas ac probitas a Doctorum ista gente potissimum exsulare. Vale, eruditissime Lipsi, et ignosce loquacitati verbosae epistolae meae. De republica nihil hîc erat novi. Ypris VII. Id. Octob. 1592.
CLarissime Lipsi. jucundum mihi nuper fuit, post tot annorum curriculum revisere Grudios meos. at longe jucundissimum, tua suavissima consuetudine interim frui, et humanitatem et benevolentiam experiri. quae, ita me Deus bene amet, inexspectata mihi fuit, quia tam profusa. Ego igitur vicissim, ut vel in parte mutuum in te amorem meum testatum tibi faciam, mitto tibi parvum nostri mnemosynon, lapidem, inquam, auro a me inclusum, sed, ut vides ustulatum, et, quod scio, sacrilega et impia manu ex templo quodamGalliarum, in primis bellorum motibus olim dereptum, cujus imaginem, a me non intellectam, si capis, mihi exponas velim. nam nimis est absurdum, quod Nicolaus Stopius Venetiis mihi respondit, Venerem esse in balneo. Addidi nummum aureum, ex illo loco, in quem te cupio commigrare, atque ut ejus inscriptio quoque argumentum sit benevolentiae erga te nostrae, quia penitus ex animo, si quis alius, ego Ben ti voglio. Quod discedenti mandaveras, ut Oudarti nostri sententiam de consilio tuo exquirerem, per litteras feci, quia Bruxellis aberat, et ostendi propositum tuum prorsus mihi placere, et tamen adhuc Montani obitu, pueri manu, quod valde te rogo, ad me mitte. Nihil enim in historia tam me delectat, quam magnorum hominum casus et obitus, et qua constantia mortalitatem exuerint, velut in tabula pictos intueri. atque hoc magis, quod haec aetas mea, nunc ingravescens ac fini propior, me monet talibus exemplis animum firmare. De Montani vero excessu hoc curiosius quaero, quod extra ingenium viri
Douzae, quem perlectum tibi remittam: nam Moretus eum non habet. Vale, Clarissime. Lipsi, et uxorem a me saluta, et una adolescentem illum doctum et elegantis ingenii, qui apud te in prandio, cujus nomen mihi excidit. Sed an verum, quod de aggeribus vi maris in Batavia perruptis, sermonibus hîc increbrescit, et nunc pacem eos non aspernari? utinam, utinam id verum. Ypris 22. Aprilis 1595.
EPistolam ad me misisti, verbis et rebus peramicam. Quis tu es, mi Berchemi? amore et affectu qui soles, animo et magnificentia inter dynastas. Amo te carum caput, qui me sic amas; qui muneribus etiam afficis, et quod in te est, ditas. Utinam sic veri isti dynastae! non mea Hercules caussa, qui nunquam minus haec, quam nunc curavi, sed publica, et ut calcar ac praemium sit in oculis juventuti ad bonas artes. Sed olim, si meministi, queri de temporibus solemus: si tunc juste, quid nunc dicam? Non spernuntur bona tantum, sed pelluntur, et odium est occultum in honestos et honesta. O fructum innovationum, et religionis recentatae! Per quam avaritia, rapinae, scelera, impietas, ferocia, denique et barbaries invecta in nostrum orbem. Sed fuerint, et abibunt, ut vaticinor: et quanquam lente, una cum novo isto imperio virtus et humanitas resurgent. Sed ut proprie ad tuam epistolam, munus anuli accepi, pulchri, veteris: cujus sculptura tamen mihi obscuri sensus. Balnei rem non esse tecum sentio: columna, et hydria illa effusa, quid sibi volunt? cogitabimus. Ego vero vel signatorio illo anulo deinceps uti volo, in tui gratiam et memoriam: qui ut te jam olim, sic hoc a te acriter amo. Addidisti nummum aetatis avitae, Bononiensis Archontis Bentivoli: idque eo, ut scribis, quia in hunc locum maxime nunc vocabar. Vocabar, mi Berchemi, sed renui, dolentibus ipsis, et litteras habeo non querulas solum, sed expostulantes. Quid dicam, nisi Deum esse, qui nos et nostra gubernat? semper utiliter, saepe obscuris tamen et in specie diversis caussis. Omnia si consulam et inspiciam, ratio sit illuc ire: et video te non nolle. sed retinet nescio quis aspectus regis ac patriae, atque uno verbo, arctius meum fatum. Non licet mihi, in luce illa hominum, dotes proferre oris aut stili, si quas Deus dedit; et redigor atque includor in angustiorem hunc gyrum. fui Bruxellae jamnunc, egi cum Proceribus, et amicis; illi non dimittunt
Ille de poetis, de omnibus nobis si idem censes, mecum censes. Quam multa parata mihi jam olim ad editionem, nec eduntur? Thraseas, et de lnstitutione, et quaedam Etbica: quis retinet? ille, cujus velle nos vult velle, et idem nolle ac cessare. Jam cesso, et scribere desino, sed te, mi Berchemi, aeternum amare pergo. Petronium Douzae hîc habes, et otiose lege, aut potius tibi serva. Lovanii xv. Kal. Jun. oo. IC. XCV.
NOn potui ad Antistitem vestrum scribere, quin una ad te, veterem et fidum meum amicum. Et ah, quoties te hîc desidero? solebas insidere hunc locum, et (memini) te delectabat: cur nunc aut non vis, aut non licet? Certe viveremus inter nos, ambulando, convivando, fabulando. Nam ego hîc solus, si nostrarum artium homines inspicis; qui et in Belgica tota rari, et nescio quo loci genio, Lovanii olim et nunc non increbescunt. Etsi ad artes, quae quaestum inscribunt, magnus concursus est: nostra Schola habet auditores quidem, sed vereor ut tantum, et pauci inter eos sint P. Valerio,
pro maximis in remp. beneficiis, data domus est in villa publica: at mihi in Palatio restituta: illi locus, at mihi etiam parietes atque tectum. Itane in villa publica? atqui in ima Velia fuit, regione Palatii, ut scriptores consensu volunt, non sane in campo Martio, ubi publica haec villa. Quomodo etiam in villa, id est domus in domo? nec enim aliud villa ea fuit, quam aedificium grandius excipiendis legatis, et aliis usibus talibus destinatum. vidit Octavius Pantagathus (laudabilis memoriae senex,) legebatque in vico publico. At Antonius Augustinus, in via sacra. Neuter meo animo recte, et scripserim, in Velia, publica, sive placet, publice: domus, inquit, publice data est Valerio in Velia. nonne historiae ita dicunt? Livius II. 7. Confestim materia omnis delata infra Veliam, et ubi nunc Vicepotae est domus, in infimo clivo aedificata. sic enim locum Livii 12 Lib. II. Epistol. Quaestion. Cap. II. jam olim restituimus: cum male vicus publicus legeretur. Idque ex Plutarcho tunc affirmabamus. At nunc etiam Varronis locus accedat, qui et Livianam, sed et Tullianam correctionem nobis probet, Is apud Asconium ita citatur. Varro tradit, P. Valerio Volesi filio Poplicolae aedes publicas sub Velia, ubi nunc Victoriae aedes est, populum ex lege, quam ipsi dixerat, concessisse: (puto etiam ea lege) et viden' hîc primum pro Tullio sub Velia domum eam fuisse? Erat enim antea in summa Velia, nunc delata materies in imam, et ibi publico sumtu exstructa. locus igitur publice datas primum, sed et impensae ad opus. Ideo Varro dixit aedes publicas datas, et Cicero domum publicam eo sensu, quem ipse ostendit. Sed quod in Varrone amplius est, ubi nunc aedes Victoriae, plane est aedes illa Liviana Vicae Potae. Nam sic antiquitus dicta haec diva, a vincendo et potis, quoniam illud prius vico efferebant sine N ut Pago. Sic in Isidoro scriptum, Viciam antiquis dictam, quae nunc victoria. Vellem scribi Vicam, quasi Vincam: ut est in Livio et Plutarcho. An autem et Varronis ille locus recte habet? si ipsis Varronis verbis relatus; non recte: scripsit enim, ubi nunc est: Vicae Potae aedes. sin autem Asconius immutavit, esto. nihil ego muto. sed constat igitur Vicam Potam Victoriam esse. Haec mi Berchemi, hodie mihi meditata, atque adeo judicii caussa ad te missa. Vale. Lovanii III. Idus April. CICICXCVI.
1 Emendavit ita et Philip. Ruben. I. Elect. 7. quid dicemus? an Lipsio haec sublegit Discipulus et Contubernalis ejus Rubenius nollem factum, utile tamen est prodi Epistolas, quae plagiarios nobis demonstrant. post mortem enim Lipsii biennio fere sua edidit Rubenius. probabilem etiam Rubenii plagii suspicionem facit alterum ejus facinus in loco Hirtii de Bell. Alexandr. cap. 70. quem emendat lib. I. Elect 32. atqui repperi fragmentum epistolae inter Lipsianas, sine nomine ejus, ad quem data, in haec verba.
Arrisit mihi conjectura his diebus, an vana, an anceps? tamen acuta, et dicenda. In commentario Hirtii de Bell. Alex. Nam neque intefectis amissam vitam, neque exsectis virilitatem restituere posse, quod quidem supplicium gravius morte Cives Romani subissent. Caesaris sermo est, quo Pharnacis saevitiam in cives Romanos juste queritur et adauget. sed illud amissam vitam, superfluum alterum verbum habet: nemo negaverit. et satis omnino. interfectis vitam restituere. Imo inepte dici ego affirmo. an igitur, interfectis Amisi vitam? valde convenerit et pro vero est. nam Appianus de hoc facto? (Latina modo verba ponam) Amisum urbem in Ponto, ad Romanos inclinatam cepit, et in servitutem Cives redegit, et eorum liberos omnes exsecuit et vita privavit. Est igitur ibi modo hoc factum, et cur non locum Hirtius expressurus? vide et judica. Haec Lipsius. tenetur ergo furti et ibi Rubenius manifesti.
FRaus fuit? an tua vere manus, Juste Lipsi, quae in meas nuper ad me venit? sed tua est profecto. quis enim has lineas ducat praeter Apellem? aut quis, absque te foret, ita stilum hunc tractet amoris et benevolentiae? o vir humanissime, infra sortem tuam agis, supra nostram. nam quis ego sum; qui tesseram faciam cum Lipsio? Equidem optaram semper. sed genii conscius spem repressi hactenus; nunquam animum; qui ad te, et in te rectus, ex quo te novit, vis argumentum? libros tuos, qui mihi pararii et illices amoris hujus, vel hac caussa legi libentius. amicos ipsos, quos sciebam addictiores tibi, tametsi alio nexu vinctos, amabam valde; tui aspectu et studio amavi magis. Deerat voti caput, ut in chorum ipsum admitteres. nunc admittis, et quidem ultro, sine admissionali. advocas ipse in collegium: timidoque candidato praetextam induis, quam prensabat. et amorem hunc scilicet an probem, rogas? Etiam, etiam, mi Lipsi, quantus, quantus sum amplector. et nisi me amor ipse fallit, faciam ut probatum sentias. Da quaeso hanc gratiam, ut per te possim; libeatque fidem capere ex obsequio. quod quidem non tam defero, quam praemii vicem a te peto. Bencius noster. Iterum vale, et nos mutuis votis adjuva, ab urbe Idib. Octob. CIC. IC. XCII.
Responsio est ad Cent. ad Italos Epist. III.
QUod de fama mea solicitus es, mi Regnere, et quae ad eam pertinere censes, significas; bonam tibi gratiam debeo et habeo, nec aliter cense. Debes primum ut Christianus, et eorumdem sacrorum: debes etiam ut discipulus, quem olim te fuisse nobis puto. Ergo in optimam ego hoc partem accipio: utinam omnes nostra facta! locum mutavimus: quo fine? solo illo pietatis et religionis: quia cetera, ut scis, prolixa mihi illic, et benigna. Deo teste hoc dicam, si prisca et pura sacra, etiam nunc apud vos essem. Amo enim (non dissimulo) indolem et ingenia vestra, modesta, quieta,
Cruce videbis. Vid. ad Epist. LXXIII. Politica etiam reformavimus, sed ex judicio primatum virorum, qui Romae. In iis de simulatione mitigatum aliquid, aut detractum: sed leviter, quia revera hic orbis non regitur, nisi cum flexu aliquo sententiarum, aut velo. Intelligit H. L. spiegelium Amstelodamensem, sapientiae et Poeseos studiosissimum, cujus memoriant edito Poemate ejus Belgico Hertspiegel inscripto, et aliis opusculis, renovavit nuper P. Vlamingius, Vir tam eruditionis elegantioris et Poeticae suavitate, quam amicitiae usu mihi semper magni faciendus. Henricum Laurentium jamdiu amo, et in pectore isto gesto. a me salutabis. Vale, mi Regnere, et litteras meas litteras esse cense, id est tui unius. Lovanii. postr. Idus Novemb. oo. IC. XCIII.
COmmunicavit mecum superioribus aliquot diebus Ortelius noster epistolae tuae partem, qua Senecae locum quendam inspici, et tractari serio jubebas, meque hortabare, ut tua causa libere sententiam diecrem. Agnovi illico, mi Lipsi, consuetudinis illius olim nostrae suscitabulum, qua Lovanii solemus, tum pro morum nonnulla et ingeniorum similitudine, tum etiam quod Propertiana lectione mirum in modum uterque caperemur, frequentes una esse. Pergamus nos vero, et intermissum, si videtur, officium (ut sic dixerim) postliminio repetamus. Multae et graves causae, anni praecipites, iniqua et debilem tollas, quod versum corrumpit. Postremi duo proprii sunt argumenti tui, quod habere te jampridem in manibus de Moreto nostro cognovi. In quorum germana lectione e libris (ut ais) statuenda ignosce, si a te in alia omnia eo. Primum
sustine rescribere pro sustineo? de se enim id Maecenati dictum. Clarum e Seneca. Jam vero quem commodum sensum lectio tua spondeat nullus video. Subdas etiam legebatur, nimirum e Senecae sequentibus verbis, et acutam sessuro (ita emendate scribitur, non sensuro) crucem subdas et c. Tibi potius visum sedeam, prima persona pro secunda substituta. Nisi error est Ortelii exscriptoris, (non enim vidi autographam tuam) et a te exaratum sedeas, quod sensus postulat. Atenim videsis mihi, et cense (ut me jubebas) libere, an non commodius illud, et minus anxium, quod olim ad mei libri oram annotavi ductus conjectura, Hanc (vitam) mihi vel acutam Si das sustineo crucem, apertissima quidem certe sententia, non recusare se vel acutam crucem, si des vitam. De primoris sedis, ut dicebam, pede, dubium non est quin ea spondaeum capiat non gravate. Exempla apud Catullum in Epithalamio in nuptias Juliae et Manlii plura obvium colligere. Conjecturam quidem meam Reverendissimo nostro approbavi, et consulenda editione Mureti, quae hactenus mihi non visa, idem ei viro quod olim mihi probatum. repperi, nec video cur solicitemus. De impalatione quoque, (quod. secundo loco a te quaesitum) quae Hesychio est: patibulum clare nominat, et pendere addit. Praeterea ignotum et Graeciae, et toti Latio supplicium illud Barbarum, quod hodieque Turcas frequentare alicubi mihi lectum, et (si recordor) de Persis apud Ctesiam. Acutam vero crucem a dolore dictam cur dilutum tibi visum equidem nullus capio. Et profecto quî id minus probum, quam Horatianum illud, Si latus, aut renes morbo tentantur acuto? Postremo illa, vulus suum premere, quae urges, haud eo traxerim quo tu videre, sed simpliciter capiam et interpreter concoquere, et silentio premere. Habes quae ad quaesita in epistola tibi pro tempore respondere potui. Quae ipsa censurae tuae judicio volens et lubens subjicio, eadem prorsus, qua me jubebas, libertate, gratumque erit, si intelligam haec te in meliorem partem accepisse. Vale, im Lipsi. Antverpiae Prid. Natalis Dominici vertente anno XCII.
JAmpridem, mi Lipsi, responsum tibi debeo, et scripturum me brevi Moreto nostro, hinc ad vos abeunti, promiseram. Sed incidit mihi postridie molesta, et aliena a Genio meo legatio Bruxellam, quae totum paene mensem me illic detinuit, atque ita possedit, ut vix unius horulae spatium daretur, quod mihi impenderem. Aberam a libris, et, quod invita Minerva factitabam, animi mentem stupefecerat. Ignosces igitur, si tardius rescripsi,
tensam interpretanti, et pro tensam circumscribere. In Glossario vetere Henr. Stephani lego, Thensae Tensae notio et significatus: Hadr. Junio in Nomenclatore, e Plutarcho, si recte memini. Definitius (ut sic dixerim) Morelius Commentario verborum Latinorum cum Graecis Gallicisque conjunctorum, (quod mihi opus jam olim est, cum vehementer placuit) suspicatur id esse, (quod veteribus tensam, Circo, qui tensarum locus. Voluerintque Juliani adulatores homini ambitiosissimo, uti Deo, locum inter Deorum vehicula, quae in Circum inferebantur, concedere. Neve dubites, quin ea corruptela acuta cruce, non existimo ad eam notionem confugiendum, qua acutam crucem perpetuo quodam epitheto, ut Graeci appellant, rectissime dici. Haec habui quae ad quaesita tuis literis responderem. Quae ut libere mihi scripta, ita libere vicissim refutari et censeri aequissime feram. Vale, mi Lipsi, et aliquando a me judicium tuum super Senecae Tragoedi aliquammultis versibus expecta. nam nunc quidem urget tabellarius. Raptim Antverpia IV. Kal. Martii M. D. XCIII.
Responsio ad Lipsii epistolam, quam non repperi; sed cum Cent. III. ad Belg. II. quae Novembri mense hujus anni scripta, Lipsius nihil se responsi accepisse scribat de Dionis hoc loco, nescio an simulaverit se accepisse has literas, an in nota temporis aliquid sit turbatum. nam et seque Epistola de Dionis loco agit; ut ignorare Livinei sententiam Lipsius non potuerit.
UTor, ut vides, mi Lipsi, conditionibus tuis, et enimvero meo commodo scribo. incidunt enim (mihi crede) in hoc vitae genere multa etiam invito, quae differre scriptionem cogant. Ingenii quoque nonnulla culpa est, in quo voluntatem laudes, negligentiam accuses. Sed quid agam? Ita natus sum, momenta ex momentis traho, et huic vitio meo strenue ignosco. Tu id excusabis, scio, et in amicitiae nostrae fiduciam conferes.
I. Dionem tuum nondum dimitto, et vide, obsecro, an aliquid dicam. currum arcuatum a Livio dici. Fateor, et rem cedo. Docuerat id me nuper Latini Pacati e Panegyrico in Theodosium locus, qui etsi non nimium proprie tensas nominat, haud negaveris tamen eo spectasse, cum de Domitiano ait, ac similibus monstris, qui solitudinem et integumenta captarent, Quin siquando in lucem venire, et diem ferre potuissent, (possent ex arte dixisset) Lecticis tensisque subvecti, et densissima circum supraque cooperti virorum armorumque testudine, sensim atque ad numerum movebantur. En Lecticis scripsit, et cooperti. Sed age vero, currus superne intecti non tensae et ferculi Circensi pompa mentio cap. LXXVI, quod Dionis nostri narrationi geminum est, ac, ni fallor, hinc Suetonius lucem accipere et mutuari debuit. Leunclavius (quod obiter addam) valde expectationem meam frustratus est, et superioris Dioniae scripturae lib. XLIIII.
II. Venio nunc ad Polybium tuum, (Di boni!) quem scriptorem? In limine offendimus et ipsi. qui sunt enim Janum Lascarim, qui multo aliter ea convertit, (ut parcissime dicam) fugit ratio. Fulvio etiam Ursino nostro, pro Quandoque bonus dormitat Homerus. non enim video vel levissime, quae ei sententia conspecta, aut concepta. Sed ita est, mi Lipsi, observatum mihi et alias Graeca homini, ceteroquin docto, et in primis diligenti, non optime cedere. Non omnia possumus omnes.
III. Hesychium adii tua causa, et nullum dubium, quin vere castigatum tibi Roberto ipsi Stephano in justino Martyre, ut notare puer memini. In Hesychio tuo praecedit,
IV. In Nazianzeni Christo patiente bene observas posterioribus tuis parum diligentem esse numerorum autorem, neque id dubium ei, qui vel pagellam unam lectitarit, cum vitiosae, et exlegis licentiae exempla passim occurrant, ac paene quinto quoque versu, atque etiam angustius. Tu accipe a me insuper, non videri tragoediae parentem qui circumsertur, sed ignobilem aliquem mediae aetatis Graeculum. Argumento est licentia, quam dicebam, quae non tam libera et effrenis in Nazianzeni germanis versibus, (quanquam ne illi ipsi quidem nimium affabri, et extra reprehensionem siti, quod sine invidia dixerim) inepta ad haec totius operis
V. In Venetis Fimbrianis haesi non ita pridem, cum aliud in Appiano quaerenti hic se forte fortuna locus offerret. Neque equidem rejecerim quod inventum tibi haud abs re, Erat id primum aegre Fimbriae, nec datum congressum, et hostibus se exaequatum. nam aliena et insolens constructio, ut Henricus forte Stephanus, qui eum nuper recudit, medicinam attulit. Quod vix est ut mihi promittam, in Dione frustratus, quem una emisit.
VI. Superest Herodianus e libro II, cui opem certam non adfero. talia, rotunde dixeris, (quis neget in tam perspicuis testimoniis?) at non idem mihi in Politiano credimus, viro utraque lingua doctissimo. Sane quidem, et impudens sit, qui hanc ejus laudem solicitet. Sed audi vero, id ipsum quaerimus, repereritne hoc vocabuli in exemplari suo, et nunc ei sensum dederit, an aliud scripta lectio subjecerit, quod explorate teneret. Enimvero pila Potitiani Herodianea versione, sed parcam manibus. Atque haec habui, quae ad quaesita tibi binis literis pro tempore et otio responderem. Nunc velim te vicissim Latini Pacati locum quendam Panegyrici in Theodosium mea causa tractare propius et inspicere, quem ego autorem cum reliquis conjunctis haud ita pridem ad domesticum exemplar descriptum manu, et annotamenta aliquot sparsim toto opere Langiana ad Frobenianum codicem e veteri scriptione, plurifariam non infeliciter correxi, editione usus Veneta apud Gryphios, cui procurator Paulus Navius. Locus hic est, cap. III. Faciam ergo quod facere praestantes scientia medicos saepe vidi, altorum vulnerum cicatrices, postquam cutem sanitate duxerunt, manu pendente tractabo, praesentisse, et singulos universosque rogitasse contentus an et c. mihi hîc manum injicit praesentisse, quod cum ipsum nihili est, tum suspectum quod titubant codices. In domestico lego persentiasse, in fragmentis Langianis persentiasse, utrumque parum ad Orbilii stomachum. Suspicor eruendum aliquid secretioris verbi, et minus triti. Id esse conjicio, quamlibet illectum mihi et insolens, percenturiasse. Favent quae proxime sequuntur, et interpretamentum quoddam sunt, meo animo, ab autore
percenturiare quam succenturiare? Postremo quantulam ab hoc domestica scriptura abelt? Tu videbis. Sunt et alia quaedam inibi, de quibus fortasse alias. Abeo nunc ad Mamertini Genethliacum in Maximianum. In quo cap. II. haec considera, Et certe virtutes, quibus ipsum ornatis Imperium, et ingenium vestri procreavere natales. In domestico est, Imperium, genium vestri et c. propius ad verum. Quod eruebam clare sub manu, Et cert. virt., q. ips orn. Imperium, gemini vestri procr. natales. Et occurrit commodum hac ipsa oratiuncula, quod omnino geminum est, Gemini ergo natales pias vobis mentes, et Imperatorias tribuere fortunas etc. Tu quid arbitrare? Sequitur mox, siquidem vos Dis esse genitos et numinibus quidem vetris etc. Nominibus probem, levi, sed explorata conjectura. nam Jovius uni, Herculius alteri nomen. Addit autor, Quarum infatigabiles motus et impetus etc. ut nos semper auxilii vestri caritate nuper ad libertatem piae constitutionis, (In domestico est, conquestionis, egregie) impleverit, cum itinera vestra ipsi (domesticum, ipsis, bene et hoc) bibernis (domesticum addit, hostilis) diebus per vicina illa et c. Locus difficilis, et inquo ungues demordeas. Sed vide ut me expedio, et cense. Lego igitur, ut nos, semper anxios v. car., n. ad lib. piae conquestionis impulerit, cum itin. v. ipsis hibernis solstitii diebus etc. Quod impulerit commutavi pro impleverit, suasit codicis nostri scriptura Panegyrico ejusdem Mamertini ad Maximianum et Diocletianum, in quo cum editum sit, neque enim cum reip. navem secundus a puppi status impleret etc. in domestico illo nostro est, impelleret. Cetera in emendatione nostra clara, ut puto, et perspicua. Tu interim vide, et vale, et cum alia alias, tum in Senecam Tragoedum, quod nuper sum minatus, brevi aliquammulta expecta. XVII. Kal. April M. D. XCIII.
DEbeo tibi jampridem, mi Lipsi, ad tuam responsum, quam IIII. Kal. Mart. dedisti, et reddidit Meretus noster. Sed ignosce. Non habebam quod vehementer ad ea, quae de pilo quaerebas, dicerem, cum ad manum non essent nummi veteres, in quibus figura ejus clare expressa. Itaque quidquid adferrem, invita Minerva de re, ne nunc quidem optime mihi comperta, disputaturus videbar. Quid hîc facerem? strenue nugarer, ne quidscilicet putarer ignorasse? At non hi mihi mores, Moretus noster, jamdiu esse cum desiderarentur Giseliniana exemplaria. Si quod prelum cessaret, ut aliquando scis fieri, velle se eum autorem recudere, gratumque fore quidquid hîc conferrem. Ea gratia coeperam codicem nostrum scriptum, notae haud sane vulgaris, cum edito componere. Reverendissimus quoque noster, in amici gratiam quaesuapte manu e tribus M. S. ad libri sui oram notaverat, non invitus suppeditarat. Quae ipsa tamen haud magno mihi adjumento, quod, pauculis exceptis, omnia paene a Giselino ante occupata. In eo studio progressus usque ad Casaubono animadversa. Quem ego virum merito magni facio, expertus tamen melius ei Graeca, quam Latina cedere. Jusseram autem superioribus nundinis exemplar mihi conquiri, sed ecce pro thesauro carbones, quod dicitur. Allatae Plinii epistolae in 16°, ut vocant, ad quas Notae perbreves Casauboni. In eodem opere Panegyristae, sed ad exemplar Basiliense Rhenani expressi, additis etiam novis aliquot mendis, breviter Henr. Stephani pace dixerim. Memini vero ex te audire Casauboni Notas ad Panegyristas apud te esse. Iis si carere potes, magno me beneficio obligabis, si prima occasione submittes; sin minus, frontispicium mihi velim describi, ut proximis his nundinis, quae prae manibus, curem certo afferri. nolim enim, nisi iis inspectis, prodire nostra. In Latino Pacato, quod alias memini ad te scribere, non longe ab initio, his verbis, Altorum vulnerum cicatrices etc. praesentisse etc. dissonant exemplaria. In Cuspinianeo lego persentisse, in vetere nostro persentiasse, in Langianis fragmentis perscrutasse. Suspicabar olim emendandum percenuriasse, sine exemplo. Nunc sententiam rhuto, et vix dubito quin germanum per sententias isse. Fidejubebit Lampridius Alexandro Severo, Neque ullam constitutionem sacravit sine viginti jurispertis etc. et id quidem ita ut iretur per sententias singulorum, ac scriberetur quid quisque dixisset etc. De co loco sic statuo, te censere velim. In Appiani Carrioni nostro a me plurimam salutem. Antverpiae v. Kal. April, XCV.
Nlsi ipsum te in hac urbe nostra, et in ore atque oculis exspectassem, non tu tamdiu meum responsum. sed ipse Torrentius.Casaubono editis atque emendatis; ita est, et vidisse te video; sed vereor ut H Stephano Anno XCI. nuper. Itaque aliud non exspecta, et te magis incita ad edendum, quae veriora et selecta habes. Ille vero (Casaubonum dico) bene doctus est, et non e vulgo litteratorum: At socer ejus (H. Stephanum.Coronam intelligo) non sapit hilum, ut ait Lucretius. de militia absolvimus, laboriosum magis, quam gratum, aut gratiosum opus, sed haec quoque pervadenda fuerunt, et primus ille limes ad Historias muniendus. si res meae ferent, ego brevi Antverpiae. sed non promitto; valetudo potest intercedere, quae Carrionem lecto adflixit, et hydrops cum habere dicitur. Vale V. C. et amantem serio ama. Lovan. X. Kal. Maj. 1595.
SI homines perinde ac nummi suis pretii notis veluti characteribus quibusdam distinguerentur, nullo mihi, ut arbitror, testimonio opus esset: verum cum id prudenter cuique a natura negatum sit, ne alioquin magna ineundae amicitiae ansa tolleretur, idcirco mihi faciendum esse putavi, ut id, quod praesens verbis locorum intervallo non possim, absens literis suppleam. Ego sum PetrusVorspulius Liranus, Medicus, qui octo annos continuos Lovanii in
Antonius Trutius apud Lugdunum Batavorum Philosophiae Professor, tibi abunde exponet: taceo reliquos, taedium fugiens, brevitati studens. Anno septuagesimo primo Lovanio discessi, Italiam petii, apud Rempublicam Venetam satis honestam vivendi rationem nactus ex Professione, de reditu in patriam nihil cogito, utpote qui patriae noltrae Belgicae diuturnam calamitatem audire potius, quam videre malim: quod si hoc mihi ita foeliciter successit nullo stipendio publico, sed sola professione fretus, quanto magis ex voto tibi succedet, qui Illust. virorum desiderio teneris, splendido honorario invitaris, literis publicis vocaris, pro lectione publica in Academia Patavina apud Rempublicam Venetam, eo, inquam, stipendio quod desideras. Petito et accipies: ultra salarium publicum tantum lucrum accedet, quod pro familia alenda abundanter suffecerit: viaticum liberaliter suppeditabunt: superest solum, ut pro libito vestro nostratem aliquem virum eligas, qui conditionibus, quas optas, cum reformatoribus studii Patavini, et potissimum cum Illustrissimo procuratore Johanne Michaelio stipuletur, cognito animo vestro, conventio ultro citroque erit facillima. Illustrissimus procurator praedictus mihi literas vestras dedit legendas, vidi vestras D. Uberto Fabri Ubio inscriptas, audivi ejusdem Uberti ad te datas jamdiu, una cum his vidi et Clusii, omnium harum finis et argumentum idem: lectis et consideratis omnibus, video causam, quo minus, aut saltem tardius, de hoc negotio statuas, in morbum, quo torqueris, te conjicere; sed ex meo judicio non morbus est, quippe actionem nullam laesam reputo, sed diminutam potius, et in statu neutrali te constitutum existimo; dato etiam, si sic est, morbo, illum chronicum esse est manifestum; in morbis autem chronicis quid efficiat aeris et regionis mutatio, victusque ratio, quae causae morbificae repugnent, quid, inquam, dato hoc praesupposito, haec efficiant, meo non eges testimonio: et ne te taedio afficiam, haec scribendi occasio me non postulat longiorem: deliberasti diu, statuas semel, quod ut facias, tibi suadeo, et magnopere te hortor, nec non, istis meis litteris hac in re tibi calcaria mitto, et tanquam orator substitutus venio, fac ut sim exorator, efficiasque ut praestantissimi isti studii Patavini reformatores cognoscant, istas meas literas apud te, alicujus ponderis et momenti fuisse. Non morbum, sed aliam causam umbrosam potuis suspicor, quo minus de summa rei statuas, qualiscumque sit, nullam amplius obtiudas: sine sale dico, civilis etiam et metaphorica vestra sit interpretatio. De me illud addam, quod talem me habebis, qualem desiderabis, candidum nimirum ex antiqua nostrac regionis consuetudine. Spectarum virum D. Bodenium a Ruecklinge S. Th. Bacalaureum rectoremque Paedagogii Standoncki sive Porci memorat Valer. Andr. in Fastis Academicis Lovan. pag. 257. praefuit etiam collegio Standonckio sive domui pauperum pag. 271. Vorspulium vero Epistolae auctorem ignoro plane.Matthaeum Boden poedagogii Standonci Regentem, nisi exciderit, officiose salutabis. Literas vestras sine quavis excusatione volantes, vel te potius ipsum, expectamus.
UTrumque me hodie incitat et invitat, ut tibi scribam. Doctrina et egregiae ingenii animique dotes, quibus te Deus inter nos Belgas eximie ornavit, magna me tui admiratione jamdiu afficiunt, et simul desiderio te videndi, amplectendi: aut saltem, quia hoc negatur per scelestos illos latrones, quorum impuni grassatione adeo intutae redduntur viae, vix ut cuiquam sint perviae, qui publice mihi notus es, hoc est praeclaris monumentis tuis, eidem ut ego aliquo pacto privatim innotescam, et amorem ac studium deseram. Id ut audeam his litteris, facit Ortelio, quîcum saepe mihi de te sermo, avide expecto ut in lucem detur, opus, quod non modo cives meos, sed et amplissimum hujus civitatis senatum imprimis afficiet. Quibus nimirum signum Crucis Christi tanta est in veneratione, quanta paucos ante annos rebellibus hîc fuit in contumelia: ab his enim contemptim et furiose dejectum quod in Mera, publico hîc loco, erat, a praesente senatu honorifice et religiose ibidem erectum est hesterno die, solenni ante ritu consecratum in templo divae Virginis, a Reverendissimo Antistite nostro ipsis Kalendis hujus mensis. Quod te velim obiter, si videtur, attingere, cum laude tam pii instituti. Si vero magistratui nostro istum laborem tuum dedicare cogitas, in me recipio toti Ordini gratum fore, neque hunc ipsum ingratum. Vale, Vir Ornatissime, et Brantium inter eos cense, qui te amant, colunt, et utinam aliquid tua caussa possim. Antverpiae octavo Idus Februarii 1593.
Respondet his Lipsius Cent. III. ad Belgas. 8.
LUbens a te accepi aureolos libellos tuos de Cruce. gratiam habeo pro munere, quod utique mihi carum, quia darum insigne tui in me adfectus: qui ipse a me tibi aeternum devotus. Ille vero novus tuus partus omnium hîc manibus circumfertur cum admiratione et laude parentis. et quidem Senatui nostro, vix explicem, quantopere placeat. Cui tamen cum nuper in manibus esset, fuere unus item et alter, quos tenuit inscriptio: Ad Praelatos Nobiles et Magistratus. et postremi verbi vicem maluissent, Civitates. Ideo, credo, quod illos nobis esse velint, qui in quaque civitate Rempub. administrant: has vero cives et universum populum complecti, et vere tertium membrum Ordinum Brabantiae. Id mihi innuentibus ut tibi in occasione significarem, respondi, non dubitare me, quin ejus scripti ratio tibi constaret, at nihilominus facturum. Tu hoc in bonam partem accipe. Tui politici libri omnibus vigent. neque hîc tantum sed et in aula Regis nostri in pretio sunt; apprime vero eos videre avet Praeses illic rerum Belgicarum, ut cognovi ex indicio fratris ejus hîc Ammanni nostri (quem vocamus) qui, nisi fallor, jampridem misit. sed ille desiderare videtur mutationem alibi, et nonnulla in iis clarius expresse an expectare debeat, equidem ex te scire percupio. At de rebus publicis quid confidis? appropinquarene exitum hujus calamitosissimi belli, in quo tot jam annos verlamur. Absque hoc sit, quid tandem nobis fiet? si pertendimus et porro pugnatum imus. Sed bene sperare jubet novus Prorex, in quem omnium oculi conjiciuntur, et spes nostrae post Deum defixae haerent. Hic illi aderit, uterque nobis, divina potentia, humana manu. Vale amicissime Lipsi. socer meus ex animo te salutat. Graphiarius Dyck se tibi et filium unice commendat. Hucusque scripseram, cum statim mihi litterae adseruntur a Jo. Bernartio, cui proxime de titulo Jurisconsulti, conjugio, et affinitate Lipsii gratulatus sum. at ille me tristi nuncio percussit de invaletudine tua, saeviente rursus adfectu tuo hepatico. Deus te quamprimum firmet, et a morbo isto tam pertinace relevet, qui tibi, ut video, indies infestior. et utinam hoc votum, cui junctae preces meae tanti apud illum, ut mox te convaluisse intelligam, iterum utinam. Antverpiae VIII. Idus. Mart. oo IC. XCIIII.
CRucem vobis placuisse et magistratui vestro, mi Branti, miror: Quis eam amet? fugimus quantum possomus, atque ipsum nomen, nedum illum crucium thesaurum. sed extra jocum, in materia et argumento esse potest, quod Christiano placeat; quid ab ingenio nostro? quod totum tenui et coercur intra antiquorum rituum metas. Habui caussas. At cum scribas de inscriptione quosdam mirari, quid ita ad Magistratus? Civitates sunt inquiunt, tertius ille ordo. mi Branti, non ignoro, et partium istud publicumque jus scio: sed mihi caussa inscribendi, quod ad eos mitterem, qui in conventu. illi autem soli magistratus sunt, aut aliqui interdum juncti; sed qui vicem et locum subeunt oppidorum. Quid mali eos, qui eximii sunt, eximie nominare, et mentem ac stilum vertere ad id, quod fit, non ad ultimam ejus caussam. Consulibus et Senatui vestro Constantiam meam inseripsi, puto et opidum et cives alios in iis nominatos, aut certe honoratos. Haec levia sunt, et tamen si cordatis viris mutanda videntur, fiat. Moreto significabis ut substituat. quid? Oppida? indefinitum est, et quatuor conveniunt tantum. sed intelligi potest, et nolo cavillari. Illud tantum sequitur, non recte cum personarum vocabulis, Antistites et Nobiles, hoc rei opida conjungi Heu quamdiu de re levi, et verbulo? sed calamus labitur: quem promo, et addo meliuscule me valere. hoc libenter audire te scio, et tibi idem exopto Saluta D. Dyckium collegam tuum, et socerum tuum D. Secretarium. Lovan Idib. Mart. CICICXCIV.
--- mihi mens juvenili ardebat amore Compellare virum. qui nobis vultu ignotus scriptis ita notus est, ut ejus beneficio, nobis innotescant, quae multorum forte seculorum experientia vel industria docere minime potuisset. Tum ubi ad has Mosae Mosellaeque ripas delatus missas a te, ad populares civesque meos literas legi Michaelem Montanum Burdigalensem est II. Cent. Misc. 41. 55. et 92. quem inter sapientes septem refert, et Thaletem Gallicum vocat. vid. ad Epist. XXX.Montanum ac Petrum Brachium Burdigalensem est I. Cent. Misc. 66. et IV. 94.Brachium,
Nicolao Fabro dono dedi, quod eum putarem commodius illam posse, si videretur mittenda, communicare ei, qui nobis jampridem Venationes pollicitus est et Circum Romanum, quod in ea Scaligeri patris poemata, quae ab illis Tutoribus librorum suppresse sunt, nec in postrema editione excusa, quod Catholicae fidei integritatem sapiant; esset quid caussae, cur nihil Pithoeum, Fabrum, Corbinellium, Morellum amicos tuos, eosdemque meos profiteri pudeat, qui me tamen sua familiaritate non indignum duxerunt, certe hac ipsa vitae religiosae professione ac societate conjunctos tacere non libet, Oranium Delrium, Bencium que, quos si quasi pararios et proxenetas adhiberem, non opinor suam mihi operam denegarent. Sed non id ago nunc, ut amicitiae tuae fores pulsem, quam inter pares ineundam ille qui dixit, haud scio an dignitatem, an vero voluntatum animorumque consensum spectarit At cum nuper in eam epistolam incidissem, qua Morello significas cupere te Scaligeri patris mittete in scripta vitam, si quod tibi auxilium ab iis sit, qui interiora et minuta illa vitae norunt: memini equidem audire me Lutetiae ante annos quattuor, narrante Do. Northio Agennensi Canonico, id quod haud scio an fuerit ad te perlatum. Id vero eo lubentius perscribendum putavi, quod ab illis, qui liberorum librorumque ejus Tutores vel Agnati sunt, non facile indicabitur, ut pote ab hac nostra Catholica religione alienioribus, et tamen ut scis in isto vitae actu nihil, tam spectatur quam extrema illa Catastrophe, cum amoto sipario reddenda ratio est histrionibus fabulae. At enim licet dum viveret non admodum benevole in monachos affectus esset Julius, praecipue obstrepentis aeris Campani tinnitu interpellatus in studiis literarum, tamen sub illud tempus vicinum ejus Idibus Martiis sic omne odium exuit, ut eorum opera usus, et sacris nostrae religionis expiatus pie sancteque mortem obierit, et in Franciscanorum templo condi sepulchro voluerit. Quod si in hac re patrem imitari voluissent filii, neque alterius culpa factum esset, ut patris Tusculanum hoc postremo civili bello sub hasta veniret, neque alterius caussa doleremus, non illa tanta ingenii ornamenta ad meliorem mentem esse conversa, quae quantum Reipubl. Christianae prodesse possent, vel illud de temporibus nuperum
QUae duo communis amicus noster P. M. Antonius Delrius litteris suis ad me Idibus Martiis datis de te scripserat, ea luculento tuarum ejusdem mensis Nonis scriptarum testimonio comprobata cognovi. Nam cum propter dilationem responsi subvererer, ne proxenetam illum mihi prius ad amicitiae tuae penetralia subeunda debuissem adhibere, praesto affuerunt tuae tantae humanitatis et suavitatis indices literae, ut illius potius dictis fidem et auctoritatem conciliarent, quam aliunde requireretur. ut igitur annuam operam suam bene collocatam putant, cum uberi messe compensatam eam cernunt agricolae, ita licet annus se circumegerit, ex quo ad te scripseram, auctam focnore etiam sortem me recepisse confitcor. Confirmabat ille cum meac ad te perlatae fuissent, nescium esse te officio vinci, cumque ex Batavia istuc commigrasses, successisse tibi religione disparem longe, utpote qui probe ac pure Catholicus sis, brevique libris de Cruce editis aliisque operibus testaturus; at haec ipsa tuo penicillo in tabula depicta conspexi, quae et plura pro fidei desensione patiendi cupiditatem spirat, et officio nos vincit, dum in alienae mortis rite obitae nuntio viventis exemplum rependit. Atque utinam ille Scaligerum intelligit.Justus alter (nam et alterum hoc ei nomen impositum ex patris elegiis agnosco) ad meliorem mentem voluntatemque tanta illa ingenii ornamenta traducat, et te in hoc imitetur, quod in votis maxime fuisse memini optimo viro Joanni Santandreano Parisiensi Canonico, qui, ad nos reverso Florente, Christiano ad spem nos illius convertendi pariter erigebat, sed infringebat eam, quod de
P. Pithoeo accepi, cum injecta esset de religione a Catholicis mentio, orare solitum illum, ut de litteris tantum verba fierent; cuique ritu suo numen colere permitteretur. Mihi tamen non potuit mirum non videri, cum tot antiquorum Patrum monumenta scribendis illis de Emend. temporum libris pervolutarit, non cum ad speciem constantis illius Ecclesiae sibique similis cohorruisse, novarum sectarum dogmatibus irretitum. Sed ut ad meliora te revocem, scripseram equidem, optare me, ut ea mihi suppeterent schedarum mearum subsidia, quae Lutetiae reliqueram, ex obfidionis periculis elapsus, ut illa duo, quae tibi non ingrata fore putabam, ad te mittelem, Julii poemata et Julii caesaris Scaligeri.Joannis Chrysostomi in Circenses ludos nondum vidisti, nec ut olim mancipio rem tibi tradere, et ut probam mercem auctor certus commendare poslum, fidem meam solvam, ut potero. Exscripserat illud sibi quidam ex fratribus nostris, vel potius cujusdam sui discipuli manu describi curarat, ex eodem manuscripto, ipse ex autographo Latine verterat, sed huc profectus ex sua interpretatione non satis diligenter aut perite Graeca fuisse expressa deprehendit. hoc in iis praecipue locis, quae asteriscis notata sunt, accidit, quamobrem ea tantum attigi, in quibus aliqui Circensium ritus tangebantur, ut corum citatis locis testimonia praeclaris tuis observationibus, si libeat, possis aspergere. conjecturas noltras et amici illius nostri in margine addidimus, quibus tu meliores scilicet more tuo adjunges. Habes ergo Jac. Billio saepe laudatur, vidissem plures imagines, quae idipsum docerent, cupiebam publice alicujus auctoritate confirmari, quod ad sinceram speciem repraesentandam pertinebat. Plane enim ita diductis pedibus, binisque clavis fixis, exprimitur Domini imago, ut in illo numo, cujus ectypum dasin Notis ad Cap. X. lib. II. in cujus inscriptione ita lego, Orthelius in Itinerario, iique eorum Imperatorum, quorum rarius cernuntur monumenta, ut Tetrici, Victorini, Magnentii, et Probi, in cujus unius diversa facie trophaeum cum inscriptione, Victoria Germ. Eorum nobis veritas fidesque certior videtur, quod hîc reperiantur, ubi a paucis in pretio habentur, ne ut alibi ficti putentur, ut doctis venditentur. Hoc eo libentius scribo, quod ex litteris P. Delrii intellexerim obiisse H. Goltzium penitusque sublatam spem Historiam Augustam, ex nummis reslitutam, videndi, ut co diligentius omnibus danda sit opera, ut ejusmodi fragmenta et vestigia antiquitatis colligantur, et excitentur artis sculptoriae periti picturacque, ad institutum opus promovendum, quod ipsis etiam religionis et sacrae doctrinae auctoribus lucem affert; cujusmodi istic plures fortasse cohortatione tua poteris impellere. unum haec regio J. Boissardum habet, aptum huic oneri, sed ab eo, ad alia consilia, quae sublimiora censet, abductus est: et aCatholicis optandum esset illud suscipi, omnemque pictorumque in sacris rebus licentiam ad vetenim regulam et memoriam consormari. Nimium diu te avoco a seriis negotiis, dum suavi tuo congressu absentis per literas fruor; unum addam ex manuscripto Theodori Studitae libro pro imaginibus, quem
Vale, mi Lipsi, et crucem ac nos aeternum ama. Ponti ad Montionem castellum in Mediomatricibus, quam Mussipontum dicunt. XIV. Kal. Julias CIC IC XCIV.
De F. Bencii obitu perlatum ad vos arbitror, quem Gregorii XIII. vitam scribentem nobis denum dierum acuta febris eripuit Nonis Maji. debes amico, imo fratri, sic enim appellas,
ANte aliquot menses, cum editam Julii Caesaris Scaligeri vitam legissem, novo stimulo sum incitatus, ut, quam non ita pridem acceperam ab eo scriptam elegiam in laudem Deiparae, ad te mitterem, paulo ante quam Lutetiam ipse mitteler. Cum enim filius ille patri minime sane accrescens Joseph ultimum fabulae actum eo sipario texisset, ut non facile judicare possis Catholicene mortem obierit, faciendum mihi putavi, ut quae restabant tenuia verae pietatis vestigia conservarem. Huc deinde reversus cum missos ad me duos hymnos reperissem, statimque se praeter expectationem tabellarius obtulisset, epistolam illis praefixam descripsi ex eo libro, quem mihi dono dedit V. C. Nic. Faber, cum nostro illo amplius uti non possem. Causam, opinor, jam suspicaris: casum enim illum audisti nobis adeo infelicem, cujus invidia pene oppressi sumus. Porro unum crimen est, ut hoc omnes intelligant, quando plura non licet nunc exponere, ventitasse nimirum adolescentem ad nostras scholas, in quibus ante sex menses Philosophiae curriculum emensus erat; Nam neque consilio aut suasu, neque doctrina vel admonitione cujusquam e sociis nostris se adductum impulsumve unquam ille professus est, semperque cum
Pithoeus mihi cum Pirithoo suo Fabro, tum id praestitit quod tibi olim Delrius, amicos illos non fictos experto. Ab altero discedens librum hunc poematum Scaligeri accepi, ex quo alia quaedam ejusdem propediem ad te mittam, cum nos collegerimus, et a tantis cladibus respiraverimus. Michaelem Montanum et Claudium Puteanum viros clarissimos vixisse jam opinor audieris, Jac. Aug. Thuanum Bibliothecae Regiae praefectum. Ibi tum quoque rumor erat te regiis jussis illuc vocatum vel invitatum, sed nunquam credidimus a te impetrari id posse. Ignosce, quaeso, praecipiti stylo, quem
Nova quaedam Hilarii et Augustini opera mox edenda nuper ab illis duobus mihi ostensa sunt, qui et multa opuscula Aubrio post publicanda commendarunt.
Respondet Lips. ad Ital. epist. 12. vid. et ibid. Epist. II. ad Bencium. edidi vero hanc epistolam, ut specimen exstaret imitationis insanae, qua Lipsius se superatum fatetur. Reseium hunc Secretarium suum vocat Stephanus Rex polonia in epistola ad Muretum, lib. III. Epist. Mureti 69. Formatus fuit manu Cardinalis Stanislai Hosii. vid. Ghilini Theatr. Homin. Literatorum tom. II. p. 229. Et Morerii Lexicon. In urbe virtutis et honoris cellam eandem locavit. Id agere visus est, ut ostenderet Gloriam virtutis umbram esse, quae etiam invitos comitatur. Nec alium gloria maxime excellere; quam qui virtute maxime praestaret. Et qui virtutem honore spoliaret, eum spoliare virtute juventutem. Sic accidit tibi, Lipsi, Tu virtuti, labori, litteris litabas in Germania, tibi virtus honoris, gloriaque cellam, cum alibi, tum in nostra quoque statuebat Polonia, in qua tibi quottidie Et magna simul, quod rarum est, et lata fama crescebat. Mirificam te dicens disciplinarum exercere mercaturam, discendo simul et docendo, multaque te elaborata in lucem mittere. Quae in manibus hominum versari his temporibus, atque hac rerum scena expediret. Quae voces hominum, etsi me ad te
non enim erat facile innumeris contradicere: Summam tamen adhuc de te, non ordinem rerum nunciare videbantur. Postquam autem libros tuos, qui primi ad manum venerunt, evolvi, plane perspexi, Primam te Sapientiae partem possidere, et multa et utilia nosse. non ut noris tantum, sed quod plane divinum est, ut etiam prosis, idque te video tanto conatu apparatuque facere, ut non dubitem Recusaturum te Sapientiam, si cum hac exceptione daretur, ut quod scis, uni tibi scires, nec e thesauris tuis rebus succurreres communibus. Hoc Constantia tua prae se fert, hoc ipsa quoque Civilis Sapientia, Cujus subjectum Civitas est, finis commune bonum. Ministrae artes omnes, in quibus tu libris non solum Prudentiam humanorum, sed et naturalium scientiam, et divinorum conjunxisti Sapientiam. Nec hoc tantum aut illud, sed quodcunque vis, ut ajunt, jaculo tuo feris. non tam docens Quid sano, et intelligenti Principi faciendum sit; quam sanum, et intelligentem faciens. plane ut anceps fuerim, quid in illis prius, quid deberem admirari posterius. An totius succum Philosophiae, quem perbibisti, an lectionis varietatem, an judicii maturitatem, an memoriae tenacitatem, an contexendi artificium. An quod loquenti illa Homerici senis mella profluere, et quae scribis complere apes floribus, innectereque videntur. Equidem verbum vidi nullum, quod possem dicere excidisse, omnia ubique afferuntur scripta, meditata, cogitata, praeparata, quae lectorem ad singulos versus detinerent; nisi inter paria legerentur. Ita crebris, ita solidis, et nescio unde ex abdito Distincta sunt omnia, quas vel veritate, vel brevitate, vice oraculi posses accipere. Sed et illud, quam insigne bonae mentis argumentum, Profiteri per quos profeceris. Gratiam subinde habere videris docentibus, cum eorum inventa licet usurpes, non tamen ais tua. Sed ita doctorum virorum Libamenta in unum quasi saporem confundis, ut etiamsi fatearis, unde quidquam sumptum sit; aliud tamen jam esse, quam unde sumptum est appareat. quod quidem Daemonum sceleratissima, aut laudis cupiditate malo rerum artifice, gravique Domino formasse primus usurpasseque videris, sed solo charissimae patriae rerumque communium Amore, qui Magister est optimus. In eoque nobis Herculis aurea saecula repraesentas: qui laudi sibi duxit Evandrum docere litteras; praeclareque facere consebantur omnes illo tempore, qui amicos et propinquos erudiebant. Quam faelicitatem non possem profecto Germaniae tuae liberisque vestris non gratulari, quod in eodem, in quo nascuntur, solo affatim Quod statim ab infantia, natale patriumque solum amare, colere, frequentareque consuescant, quod nil in eo, nisi consenescere desiderent: non pro moribus, proque praeceptoribus, pedem extra patriam efferant; sed parentes simul et praeceptores quottidie videant Morum vel Magistros, vel custodes, vel
exepmlum, et sive praesentiam, sive memoriam, vel timeant, vel erubescant. Vim quippe Praeceptorum obtinet, quem colis, et aspicere frequenter, et saepe audire. Occursus enim, ait ille, viri boni juvat, et est aliquid, quod ex illo vel tacente proficias. Narro tibi. Isto quoque nomine Major mihi fama tua inventus es, quamvis ea esset tibi maxima. Hanc igitur tibi non vulgari illo more, neque solita ratione; sed illis verbis quibus uti solemus, cum quid diligentissime agimus. Non quia babes, sed quia meritus es, quodque jam illi multos annos supervixisti, multa etiam quae de te cecinerunt, canuntque scripta dictaque vidisti, legisti, audivisti. At quodammodo posteritati jam tuae interfuisti. quod sane non contingit, nisi Scriptoribus publica bono natis. Sed Publica religione consecrata virtus, nulla privata laudatione indiget.
Te igitur praetermisso, de me tibi dico. Acrem me esse ingenii tui, non solum amicum, sed etiam amatorem; tantaque tuarum lucubrationum cupiditate ardere; Ut videar mihi vel sola earum mercede posse corrumpi, quo sicut ait ille, Vel contra Beticos adsim. Testem habebis Ben tium plane tuum, virum singularis, et pietatis et eruditionis, etiamsi olim fuisset. plura non dico, licet omnia de illo possem, omnia deberem, sed Magnus cuique bonor est integritas sua. Magnum Musarum numen. quae sedem in istius pectore ita fixerunt; Ut nil sit, quod discere velis, quod ille docere non possit. Mihi certe quoties in litteris aliquid abditum quaero, Bentius thesaurus est. Is porro, cum nescio Unus quippe dies bominum eruditorum plus prodest, quam imperitorum longissima aetas. Ea porro est altitudo hominis, haec gloria, et majestas ejus vere cognoscere magnum, huicque adbaerere, et gloriam ex gloria Domini quaerere. Scientia quippe litterarum bona, sed scientia propriae infirmitatis melior. quam tu probe videris assecutus, cum ais. Abi a me scientia, quae tumefacis, ego istam volo, quae coercet, et ostendit me mihi. Macte. Vel hoc solo nomine necesse est, ut et sim totus tuus, et esse debeam. Nimia quippe magnitudo est, suam intelligere parvitatem. Nisi quod me longius provexit dulcedo quaedam tecum loquendi. Finem itaque faciam, ne Modum, quem in tuis libris laudo, in epistola excedam. Quamvis non dubito ne excesserim. Neque enim in eo statuo Laconicam brevitatem, paucas syllabas scribere, sed de plurimis maximisque rebus paucas. Mihi porro tuo nil majus amore. Pro quo ego diu te rogarem, nisi hoc esset indicium de tua minus praesumentis charitate. Quambrem, incipe nos amar, Lipsi, et quocumque vis loco inter bonarum
Mirisicum hoc habebo bonum, quod vel solum amore dignum putabis, quoniam sine rubore verecundiae ad discendum me praeparo. Quod alienas virtutes amo. Quod quem colo, imitari quoque, ut iste loco vides, contendo. Summa quippe religio est, imitari quem colis, nilque est Deo magnisque viris gratius. Habes nostri causas amandi. Rogat, et quide efficacissime, qui reddit causas rogandi. Incipe itaque in tuis nos numerare. Ego vero, liceat mî cum tuo Dousa exclamure.
ad tibi serviendum utar ea porta, quam primum videro, nec ulla objecta vi remissior fiam, cum tua ipsius, tum Musarum causa. quac profecto magno honore caruissent, nisi Lipsium habuissent.
AQuo die mihi de fama cognitus es, o vir omnibus disciplinis, atque artibus instructissime, J. Lipsi, es autem cognitus fere biennio post quam Roma discederes, cum ego ad M. Antonii Mureti disciplinam me contuli: injecta est mihi, quanquam tum admodum puero, minime puerilis cupiditas ad te scribendi. cujus rei satis magna occasio videbatur, quod videlicet tu quoque Muretum audisses. neque decrant insignes viri, tuique peramantes, in his popularis meus Gibertus Oddus; qui mihi ejus rei auctores forent. Interjectis diebus allatus est ad nos Tacitus tuus, mea seria, meae deliciae. Ad quem tam uberem, tam difficilem, tamque mihi carum scriptorem intelligendum, cum per te nobis aditus patuisset: coepi velle eo nomine agere tibi gratias; et meam ambitionem satis honesta humanitatis, et officii specie tectam gaudebam. Cum ergo me nullius, quantumvis acres, ac verbosae hortationes magis urgerent, quam tuus Tacitus, ad scribendum: quae postea consecuta sunt longe optima et gravissima ingenii tui monumenta, ea me nimium quantum ab illo proposito deterruerunt. Et alioqui totum contra fieri debuit: nam quo plura, et meliora quotidie a te discerem; eo erat aequius, de tuo majore in me officio gratulari. Sed feci more hominum vulgarium; ut quanquam scirem, cum ista tua tam admirabili Francisco Bencio; nisi tu ipse mihi animos faceres, et me quodammodo ad colloquium invitares non enim existimavi posse a quoquam reprehendi officium meum, quod a te provocatum foret. Ego vero, inquies, quî potui te provocare, quem ne natum quidem scio? Recognosce paullum, Lipsi, tuos libros Epistolarum. videbis in fronte, quemadmodum me pellexeris, et ubi vere, ac prudenter disputas, quam sit facile de moribus uniuscujusque conjicere ex epistolis, in quo uno genere scriptiones detegimur, et subjicimur legentium oculis paene nudi. Ergo cum totam tuam Centuriam accuratius percurrissem (primam dico: alteram enim audio esse qui viderint; ego diu quaesitam non adhuc reperi) adeo tuum ingenium, tuum candorem, tuam animi aequitatem, atque suavitatem adamavi; itaque tecum versari coepi, ut si non amicitiam, at societatem, et conjunctionem animorum nescio quam iniisse tecum videar: ut jam mihi liberum esse existimem, quasi ad domesticum hominem, atque intime mihi notum scribere, si quid velim. Jam quod primis litteris a te petimus, breve est, et, ut remur, non difficile. Ardemus incredibili cupiditate scriptorum tuorum: eaque cuicuimodi sint, magno studio, et cura conquirimus.
EO jam ingenii tui laus penetravit, eruditissime Lipsi, ut non patriis Belgii finibus contenta, ultra Alpes vastissima terrarum spatia pervagando ipsos usque Latii intimos aditus penetrarit: Tua apud tuos facundia multis voluptati, grata quamplurimis, omnibus utilitati, praesentes aut non longe dissitos afficit Belgas, longe vero remotos Italiae populos excellens ingenii istius tui praestantia aeternis consecrata monumentis vivi instar imaginis praesentia indies detinet in suspenso magis. Quo factum est, ut ardentibus votis tuo teneantur adventu praepotentes authoritate magnates, avidis exoptent congressus, colloquia, et crebras consuetudines tuas Illustres genere heroes, concordi gestiat animo tuos spectare vultus omnis caterva studentum, quae ex utriusque Germaniae Sarmatiaeque extremis finibus, paternis laribus relictis, vastos Alpium saltus, tuae eloquentis facundiae capta decore, laeta et ovans de tuo in Italiam adventu certa spe concepta, superavit jampridem te longe patens Venetum coram intueri cupit imperium: Antenorea tueri moenia desiderant; expectat faecunda simul et facunda Latialis Hetruria, vetusta Senarum Academia, ac coeva prope Pisarum universitas, haud dispari sane ambitu tuam aemulantur praesentiam certatim: nec desunt, qui privato affectu tui honoris avidi simul et commodi, omnia tibi, in Italiam relicto tandem Belgio cogitanti, fausto eventura omine et augurari et exoptare non desinunt. Horum primas citra injuriam omnem facile partes sibi vendicat Illustrissimus Triumvirum coetus Venetorum, cujus fidei literariae rei cura Serenissimi Senatus decreto concredita, nihil habet in votis optatius, quam tua tuorumque uti similium opera virorum in publica humanioris literaturae apud Patavium professione, tuarum haud inseius virtutum, nec iniquus judex eruditionis et censor ingenii: ex cujus albo Illustrissimus Divi Marci procurator et Eques, ut majorum imaginibus, ita et legatione multiplici et propria virtutum Idea perillustris, Dominus Joannes Michaelius, cujus solicite manibus tua indies teruntur jam evulgata perspicacis judicii volumina, authoritate sua, hortatu, suasione, et tandem mandato etiam (quibus reluctari iniquum putavi) apud me effecit, has ut ad te, nec de facie, nec fama tibi notus unquam antea, inelegantes licet; affectus tamen indices integerrimi et testes animi locupletissimas darem literulas, certissima spe concepta, fore, ut quid de tuo in Italiam adventu, matura deliberatione praehabita, statueris, tandem aliquando per. humanitatem
Michaelii fida mihi relatione innotuit) Serenissimus Venetiarum Senatus hominem ad te in Belgium, Italici, Germanici, Gallici etiam et vestri Belgici idiomatis, tum itinerum maxime gnarum, cujus fideli opera et obsequio Patavium usque deducaris: Faxit omnipotens, ut Serenissimi Senatus votis multorumque conceptae jampridem spei tua voluntas correspondeat, et expectationi diutinae studiosorum praecipue ultra montes degentium, tandem aliquando fieri possit satis. Vale, eruditissime vir, et me, si placet, spe Scholarem, animo ex meritis tuis clientem tuum, indignum licet, aliquo per humanitatem tuam responso prima occasione data non dedignare. Perfestinanter Venetiis Anno puerperii virginis CIC IC XCIII. XIIII Kalendas Julias.
Fabrum hunc fere ignoramus, nisi quod suspicamur filium fuisse Huberti Fabri Medici, cujus meminit Melch. Adamus in vitis Medicorum pag. 136. unde patet eum Coloniae Medicinam secisse, ubi et hic noster natus esse videtur.
Bencium misit. vide Epist, LXXIII.Francisci Bencio, tibi sane addictissimo. Piacent plcraque. sed quoniam ab aliquot jam mensibus ad congregationem indicis non accessi, ob alias occupationes meas; non existimavi meum esse de his rebus sententiam ferre. si qua in re juvare potero causam tuam, libenter faciam, ut non semel feci, ipso Bencio teste: diligo enim ingenium, doctrinam, et, praeter caetera, candorem tuum. Vale, vir praestantissime, mei memor in precibus tuis. Romae die 31. Julii 1593.
LEgi litteras, quibus adeo benevole ad ineundam insolubilem tecum amicitiam provocas. Quid est, mi Juste, quod adeo liberaliter offers, quod magnum mihi fuerat pretio redimendum, et plurimis officii demerendum? At vero num, quod merces ultroneae sunt, vilescent? minime gentium, sed majori a me aestimandae pretio, quod sine pretio oblatas accipio. Quod mearum partium est, conabor omni officio amicitiam tantam excolere: tuaque cuncta perinde, ac mea curare. Bene accidit his diebus, ut reclamante me et aliis quam plurimis, a sanctiss. D. N. Index vetitorum librorum jam cusus, ipse ne vendatur, vetitus sit, quod multa in eo reperta sint emendatione digna: complures credo volventur menses, antequam discrepantium sententiae in unum conveniant: Tu vero, mi Juste, opportune hac bene utere occasione. Quantum autem tibi tribuam, ex hoc accipe; quod te meorum scriptorum perpetuum habere cupio, cognitorem, monitorem, atque censorem: erunt nostrae amicitiae signa, si cum me diligas, nostra etiam in te suscipias. Vale. Romae pridie Kal. Augusti an. D. 1593.
Responsio ad Cent, ad Italos Epist. IX.
Nicolaus Micaultius, Boisoti sororis filius, discipulus Lipsii et Theologiae Licentiatus. vide ad Italos Centur. Epist. 58. Ad eum aliquot Epistolae inter Lipsii editas. vid. ad Italos Epist. 59. post Italicam peregrinationem in Belgium rediit, et Tornaci videtur sedes fixisse. vid. II. Cent. ad Belg. 66. obiit in flore aevi, et via ad honores An. 1602. vid. IV. Cent. Misc. 46. et v. 12.Micaultium nobilem, et ornatissimum virum, veteremque tuum auditorem diligentissime mihi commendas, facis tu quidem quod doctissimi viri discipulorum, sui similium amantissimi, facere solent, ut quos ipsi sua disciplina, suique imitatione eruditos, omnibus amabilissimos effecerint, ipsos tamen etiam propter se amari velint. In quo quidem, Juste Lipsi, et voto, atque expectation
Micaultio enim tua primum, tum vero sua ipsius caussa, potestatem feci ad me quotiescunque vellet, familiariter veniendi, utendique suis in rebus opera mea, illam ad omnia humanitatis officia, cum occasio tulerit, paratissimam experturo. De Te autem, Juste Lipsi, quid dicam? In summa expectatione apud me esse adventum tuum; qui tametsi appropinquet, tamen et itineris longitudo, et aetatis, ac valetudinis tuae imbecillitas solicitat animum, et suspensum reddit. Sed iturienti malo bene ominari. Opto igitur, ac spero, qui Tibi ad hoc quidquid est viae, duce pietate, ac religione, magnum, fortemque animum dedit, eundem salvum, et incolumem praestaturum, donec ad Urbem tui amantissimam perveneris. Vale. Romae Decimo Cal. Julias CIC IC XCIX.
PRo benevolentia tua gratiam habeo et debeo. scio tuum aliorumque, quibus doctor olim fui, animum in me propendere. et Carmen sane illud, cum primo legi, mihi quoque visum in me esse, et oblique tangere. nunc, cum examino, aliter esse video, neque aliud dictum Auctor voluit, quam nullum ingenium, aut aciem esse, quae in tanto mysterio aliquid cernat. Scaliger, inquit, alas non habet. ita visum illi alludere. Lipsius hîc lippus. Ista vera sunt, et corporis aut rationis oculis quid hîc cernamus? fides est, quae sublevat et instruit, et jubet illi credere, qui quod voluit fecit. verba ejus in hac re clara, quid ambigimus, nisi si quis ambigit, ipsum esse Deum? hoc satis, mi Sargelsi, et in posterum, etiam si quis me tangat, aut petat, ne mirere, nec affectui tuo nimis indulge. haec semper fuere, haec semper erunt, morsus, dicteria, convicia in eos, qui veritatem extulisse videntur supra vulgus: Auctor dat intelligi suum nomen, et ego id facile divinem. Lovan. XV. Kal. Sept. CIC IC XCIII.
REtulit mihi nepos meus D. Nicolaus Micault, te horti cultorem plantis peregrinis, maxime coronariis plurimum delectari: ideoque gratum tibi fore, si munusculum aliquod herbarium ad te mitterem. Qua in re desiderio
Nicolao vanden Brande, tibi quondam noto, mihi nunc familiarissimo propter rei herbariae commune studium. Is mihi ejus ad breve tempus copiam fecit, sciens me scriptis tuis valde delectari, et argumentum hoc mihi cordi esse, de quo aliquando mihi sermo cum eo fuisset, occasione verborum Christi Joan. XIX. quibus Petro crucis supplicium praedixit: quae cum olim me torquerent, neque satisfacerent commentarii tractatorum, animadvertens eorum intelligentiam a modo crucifixionis dependere, inter legendum autores observavi quaedam ad hoc crucis argumentum petinentia, ex quibus coepi cogitare de tota crucifixionis ratione, conjectura supplens quae minus expressa inveniebam, nescio quam
Ad crucifixionem pertinere omnia illa Christi verba, quibus Petro mortis genus praedixit, verbis expressis Joannes ipse cap. XIX. testatur. Amen, amen dico tibi, cum esses junior cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo non vis. Hoc autem cixit significans, qua morte clarificaturus esset Deum. Hic locus si diligenter excutiatur, et cum illo conferatur, qui est in tragoedia D. Gregorio Nazianzeno asscripta, quem recte tu quoque produxisti, crucifixionis modum maxime mihi videtur repraesentare, et velut oculis subjicere. Erigi solere cruces ante supplicium verba illa,. indicant (et ducet quo non vis) feret quo non vis, (feret vertit interpres quem secutus est D. Augustin. epist. 65. et 120. cap. 10. in fine capit.) de subductione in crucem, non de deductione ad supplicium intelligenda: quemadmodum et illa quae praecedunt (alius te cinget) de fune, quo cincti tollebantur in crucem, et eidem astringebantur. Alioqui non magis ad crucem, quam ad aliud quodlibet supplicii genus pertinebunt, neque verbis illis apte cohaerebunt (extendes manus tuas). Crucis erectionem probat etiam locus ille. I. Esdrae VI. cap, Ut omnis homo, qui hanc mutaverit jussionem. tollatur lignum de domo ipsius, et erigatur, et configatur in eo: domus autem ejus publicetur. Eodem referenda sunt verba illa tragoediae, Tunc Petrus ab altero cingitur: cum cruci astringitur. Et Theophylactus hic,
Ille autem impavidus, quo vincula nectitis, inquit.
Et verba illa tragoediae, quae in media cruce fuerit, hoc est (ut mihi videtur) utriusque ligni commissura. Hanc vinculorum et clavorum imaginem graphice depinxit D. Hilarius lib. 10. de Trinitate sic scribens. Sed forte penduli in cruce corporis poenae, et colligantium funium violenta vincula et adactorum clavorum vulnera sunt timori etc. Has autem astrictiones, et vincula, videntur in sacrificio Missae repraesentare tam zona illa, qua sacerdos albam praecingit, quam manipuli.
NOn immemor salutationis reverendae in vestibulo literarum te amanter et officiose saluto, Lipsi Nobilissime, Doctorumque, quos aetas nostra videt, acutissime. Nam hoc requirit observantia in te nostra, multis repetita signisicationibus amoris et benevolentiae nostrae. Sed quod ab homine plane ignoto proficiscantur literae, demirari desine. Facit tua fama
Wendelinus ab Helbach p. 1. Quaestorem egit in arce Dornberga ad Salam, ut forte novisti, indeque ad E. T. Chronicon aliquod Thuringicum misit, manuscriptum (sicuti jam compertum mihi est in annalibus ejus, cujus Bibliotheca ad mea jam pridem est delata,) eo nimirum animo, ut limam tuam operi adhibere debuisses, siquidem motus fama tua celeberrima, sic tecum amicitiam inire voliut, nisi praeter spem, tam subito fuisset avocatus. Proinde cum hoc tempore Cyriaci Spangenbergii vitam edidit Joh. Georg. Leuckselds Quedlinb. A. 1712. cui pag. 81. catalogum scriptorum subjecit, inter quae nulla mentio chronici Thuringici. sed A. 1572. Mansfeldicum lingua vernacula edidisse dicitur, sed primam tantum partem, cum reliquae partes perierint; Quersurtense etiam chronicon edidisse dicitur A. 1590. et Hennebergense A. 1599. Comitum Holsatico Schaumburgensium A. 1614. post ejus mortem prodiit.Cyriacus Spangenbergius, operam sibi insumit conscribere res gestas Thuringorum, datis ad me literis obnixe rogavit, ut Chronicon illud ad menses aliquot sibi concederem. cujus conatus tu quo que, mi LIPSI, valde juvare potes, quoniam Historiarum studio te totum addicis, et quidem ab eo tempore, quo fama tua incepit pervolare Oceanum nostrum longe lateque, ferentibus hoc declamationibus tum habitis, quas partim mei fratres tui discipuli, partim alii notarunt diligentissime. Atqui ut non solum amicis lubens gratificor, sic hoc in primis studio, (quo delector maxume,) quos juvare possum, nihil praetermitto, ni obstant impedimenta, quo minus id effectum a me detur. Id circo rogo et obtestor, ut ad me Chronicon illud transmittas, ne inani spe frustrer D. Spangenbergium. Est quidem tempus praeterlapsum haud exiguum, interim frivolum putandum arbitrarer, si labores parentis negligerem. Ego, si dignum judicas dulcissima tua amicitia, efficiam, ut intelligas, me tuae Excellentiae ex animo favere, et omnibus viribus enitar sedulo, uti tibi pari modo queam gratificari. Si placet rescribere, literas mittas Francofortum in aedes Nicolai Bassaei Typographi clarissimi, cujus manus sedula ad me perferri curabit. Hisce, mi Lipsi, in tutelam omnipotentis Dei te committens. Vale. Dabantur Kyrnae ad Navam fluvium Kal. Septemb. Anno 1593.
JAm aetatem propemodum tecum, clarissime Lipsi, absente et inviso, collocutus. tot jam annis, inquam, et toties, dum scripta tua, omni dorctrinae
Franciscus Moschus Nivellensis, de quo vid. Valer. Andr. Biblioth. pag. 235. Fridericus Jamotius Medicus et Poeta, de quo idem pag. 216. Pamelius et Modius satis noti literatis.Moschus, Jamotius, piae memoriae Pamelius, quique ad nos subinde visit P. Scondonchus, Modius denique, meus olim Brugis discipulus) quam mihi frequens in omni doctiorum colloquio Lipsius; quam mirificum Lipsiani nominis hîc propagandi studium: dumque omnia ad Lipsianae eruditionis (ad quam etsi nulla ex parte adtigi, admiratus sum semper) amussim expendere contendo, quam contumeliose (gloriose, volui dicere) a semidoctis Modio fortassean, modo ne grave tibi sit et molestum, alias plura: nisi ipse te de rerum suarum statu ante fecerit certiorem. Haec pauca vix a meo pudore ad te expressi, quae sint ceu quaedam impudentiae experimenta. Hoc tantum habe, quod ingenue dictum accipi velim, Hojum hunc, qui pro re nata frontem perfricuit, animi candore, et in Lipsium fide, Giselinis, Lernutiis, aliisque id genus raris animis, non cesserum. Vale, unicum Belgicae nostrae ornamentum: eamque immortalibus ingenii tui monimentis exornare perge. neque nos, tuae in omni doctrinarum genere praestantiae admiratores, sperne. Duaci, prid. Id. Octobreis 1593.
AMor in te, clariss. Lipsi, crebrius me scribere impellit: modestia, ut appellas, pudorem subrusticum dixerit morum meorum prudens, a scribendo revocat; et in publica commoda rei litterariae, peccare vetat, si crebro sermone morer. nosti caetera. Audentem tamen me fecit tuae epistolae
me fruere, et Colloquia haec litterarum non subducam. et, quod tum jussisti, Modium monui, silentium abrumperet, teque cupientem rebus suis participaret. Sui huc adventus spem nobis, aliquot jam dierum hebdomasin, injecerat: in Cimbricamne legationem a vetere Hero, Egmondano, abductus! et multo ante responderat (generosum agnoscis Adolescentis, nunc Viri et sacris quidem initiati, ingenium) nescire, cur ab ipso potius officium hoc litterarum requireres, quam tu prior scribendo exemplum ipsi de te praeberes ad morem illum pristinum vestrum redeundi, ultro citroque de rebus vestris inter vos participandi. scribam tamen, inquit, et illi, ut scias mihi tua monita, mi praeceptor, pro imperio fuisse. Itaque quid ipse praestiterit, nescio. nisi in Cimbros, brevi certiora. In P. Fabro, Agonistici laborioso collectore, tecta occulto livore Gallorum ingenia (qualis olim in Erasmum Boudaeus) agnovi. ni id crimen morosae senectuti imputemus. sed uti nuper Gallo-Italus Orator, ita et nunc Tolosas iste J. C. moderationi tuae (Admonitioni modestae) ultro cedet. in quo styli laxitas, utrumque nolit, prae tua nervosa et inimitabili brevitate mihi certe putet. variam licet rerum cognitionem et multifariam lectionem juxta mecum mireris. Leviora sunt illo pilorcii et aliorum minutulorum, quam lubeat vel meminisse. Inultam, quaeso, ne sinamus Christ. Florentis impietatem, sive impiam et impudentem, non modo in sanctiss. pont. Gregorium primum, sed in sacrosanctam universi Romani pontificatus dignitatem, calumniam, suis ad Andromacham Euripideam Notatis: et praefationem fanaticam. cujus certe mihi non tanti est versio, ut hominem tam maledicum odisse non debeam. Risimus ego et Jamotius (qui a Nansio, nostrate, hactenus ignoto, Sic, vel sic lege etc. nulla Codicis, ut praefert, fide, sed ex ingenio, grandiloquis Aegyptii poetae versibus, siqua deficiunt, futileis suos et extemporales, ceu tibicines, sufficiens. Tu quid censeas, scire avemus. Hujus nostrae Academiae perpetuus Genius, non contemnere, sed penitus humanitatem omnem, Heribertum Rosweidum intelligi puto, quem Duaci didicisse et docuisse Philosophiam scribit Valer. Andreas in Bibl. Belg.Heribertus, Ultraject. cui hasce ad te, e medio praeclari sui in litteratura, uno ut verbo complectar, Lipsiana, augenda et inter suos propaganda, conatus cursu, nobis eripitur, tuo conspectu adloquioque non infrequenti, uti sperat, beatior futurus. Verum impudentiae nostrae, sive
HEribertus noster tuas mihi tradidit, boni et sinceri animi testes. Vidi, libens, fateor, candida judicia sine livere, sine aemulatiuncula, et iis affectibus, quibus paucos litteratorum carere hodie utinam ne vere dicam. Ille quidem Vir, de quo scribis, e Gallia, quo nostro merito invasit? laudavi prolixe ubique, et vereor, ut non semel peccaverim in hanc partem: ut natura benignus sum, et pronus in benedicta, atque etiam beneficia qua possum. Ille quid reposuit, nisi morsum et non occultum livorem? Atqui enim erravimus alibi. Scilicet ipse, aut alii immunes, et casti ab hac culpa, imo omnes, quot vivimus, quot scribimus labimur, lapsi sumus, et labemur
qui aliter, et qui vel hîc se jactet. sed omitto illum, atque alios, non ignarus perpetuae hujus legis, cum fama invidiam crescere, et hanc esse flammae illius fumum. mihi certum silentio, et modestia haec resutare, et praesentibus posterisque calculum tradere de scriptiunculis nostris. modestia, inquam, amata mihi inter omnes, imo ante omnes virtutes. et quam Vir ille magnus parum usurpasse videtur in novitio scripto. At Florens ille quid sibi voluit? et quam mihi imposuit? Nam ego habui hominem inter puros et priscos, quod ad sensum in pietate attinet, et sic acceperam a magnis Viris; falsum me video, et fallent plures, vereor, qui in lubrico hoc temporum lapsabunt aut cadent. De Modio nolim equidem urgeri. Abunde appellationum et scriptionum nobis est, et quod ejus tamen elicueram, factum per amorem, qui, vetus in nobis sedet. Responsum quidem ejus parum condignum suavitate prisca videtur. Jacere optimas istas artes apud vos jam diu audio: Quid mirer? in pleraque Belgica, nec per Martiales hos tumultus facile attollemus aut erigemus. Quid hîc censes? Leve pretium, et nisi pietas ac patria teneant, ego jam pridem ad exteros, qui non uni, nec semel vocant. Obduremus, Deo et bonis nos probemus, mi Hoye. Vale. Lovan. postridie Idus Octo 1594.
QUum Breugelius tuus, probus et candidus Juvenis, hinc ad vos cogitaret, et pro suae humanitatis officio de litteris, siquid ad te vellem, interpellaret;
Moscho et Jamotio, tui absentis studiosissimis, te oblectabis. Tuarum litterarum exscriptum accepi pridem, quibus meum tibi judicium probari de Celtis illis, an Aquitanis? magnopere sum gavisus. Cuyckius vester auspex. tu moderator esto. per occupationes pluribus in praesentia non licuit. Vale, optatissime hominum Lipsi, quem videre, amplecti, adloqui aveo. Duaci, A. D. VII. Id. Maj. 1595.
SI judicio votoque erga te meo par quoque accederet facultas, nemo profecto mortalium majori familiaris copia rei, majore et liberiore auctus esset otio, quam tu: quippe cui utraque haec ad publicam studiosorum hominum utilitatem usurpatum iri certo scirem, viro cumprimis pio ac pietatis constantia mille modis explorato ac probato, eidemque omnium, quos nostra laudare debet memoria, bonarum literarum ac torius humanitatis peritissimo, in colendis amicitiis consultissimo et plane candidissimo. Ex qua vel unica inter complures istius ingenii virtutes mihi persuasi, voluntatem apud te meam officiorum raritati ac tenuitati pondus et numerum ad gratiam sufficere: unde audacter, imo et libenter gaudensque per Ludovicum Peresium communem amicum, et mihi carissimo fratris nomine dilectissimum, exiguum illud munusculum, amicitiae, inquam, nostrae argumentum repetito etiam tibi porrigendum curavi, cujus alias, nisi te nossem, ac me tibi notum credidissem, non poeniteret modo, sed valde etiam puderet, verum eo jam sum consilio atque animo, ut non arbitrer a te postulandum, nostram ut simplicitatem boni consulas, quem plane novi invidentum ac detractorum, imo et perversorum judicum importunitates, modestia, comitate, patientia, imo et christiana caritate vincere ac reprimere solitum. Illud vero tibi de me constare cupio, quod et credo per Plantinum nostrum (meum heu perpetuum desiderium) constitisse, neminem cujusvis ordinis. hominem proximis annis, dum tu apud Batavos lateres, magis quam degeres, quicquam de fide pietateque tua, deque tuo erga communem rem et religionem studio, vel dubium haesisse me
Simonem Tonarem nobilem Lusitanum, Lucianum Nigronum et Paciecum Theologos et Canonicos, Franciscum Sanctium Aesculapii spiritu plenum, et in extrema Bethica Petrum Valentiam, rarissimum nostro aevo pietatis et eruditionis exemplum, quos nominatim ideo recenseo, quod nunquam de bonis disciplinis locutos, nisi te centies ad laudem nominato audierim. vale et nos, ut facis, ama. Hispali ipsis Jesu Servatoris natalitiis. CIC IC XCIII. Est responsio ad Lipsii Cent ad Ital. Epist. IV.
QUas ad me novissime dederas serius jam demum perlatas ante mensem accepi, gratissimas illas quidem, utpote a te profectae, atque indices bonae valetudinis tuae pro tempore, quo conscripseras. Hoc enim cumprimis mihi in votorum summa est, ut quam optime tu valeas, aetatis nostrae decus et magnum studiosorum omnium non modo adjumentum, sed incrementum etiam: secundo vero loco, ut familiari re ita commode instiuctus agas, ut de honesto victu securus publicae bonarum literarum rei (ut hactenus fecisti et facis) promovendae perpetuo insudes, magni certus praemii non tam ab hominibus, quam a Deo, utilitatis publicae ac virtutis verae liberalissimo Patrono expectandi. Cum vero utraque haec pariter tibi semper cupierim, non potui non dolere tuam vicem, cum tecum non uti dignus es, isthîc agi, ex tua intellexi epistola. Equidem quippe audieram, non tantum per Academiae nostrae Lovanienis Praefectos, verum per Belgii ordines, atque etiam per nostrum Regem tibi benign