Praecepta quaedam de epistola scribenda tradituri, id operam dabimus, ne acta agamus, aut aliorum scripta compilemus, aut, quae magno numero et mole dicta ab aliis sunt, congeramus: que e Rhetorum scholis petere debemus, hic non recoquemus; cum ipso vsu rectius, quam diffusis praeceptionibus illa addiscantur. Quae ab Epistolographicae artis scriptoribus vel omissa, vel negligenter tractata, praecipue sectabimur, singularia scilicet illa, quae tum ad epistolam scribendam requiruntur, (habet enim vtomne scribendi genus, ita et epistolicum aliquid ab oratorio diversum) tum ad judicium de scriptoribus epistolographicis formandum facere possunt. De desinitione, divisione, materia, forma epistolae legantur Rhetorum libri, nos ex vsu discemus. Initium itaque nunc faciemus ab ipsis epistolarum Scriptoribus, de delectu inter illos servando iudicaturi; frustra enim erit vsus et exercitium, nisi idoneos sequamur magistros, Non desunt inter Graecos scriptores epistolographi, sed pauciores, quorum tamen literas mones singulari libro collegit ALDVS MANVTIVS, qui Venetiis prodiit duobus tomis. Nonnullae earum, eaeque praecipue, quae Laconicae ob breuitatem appellantur, in Latinam linguam conversae, apud OPORINVM Basileae editae sunt a Buchlero; collectae etiam aliquae in Atticis Bellariis a IACOBO PONTANO. Sed Graeci auctores ad nostrum institutum iam adeo non faciunt; prodesse tamen possunt, qui e Graecis artem scribendi epistolas reliquerunt, vt DEMETRIVS PHALEREVS, cuius praecepta suae instituioni epistolicae inseruit Lipsius; LIBANIVS, Sophista, qui cum aliis quibusdam editus est apud Oporinum. Gregorius Nazianzenus, in cuius epistolam, de scribenda epistola, docte commentatus est ADAMVS THEODOR VS SIBER VS. THEMISTIVS de charactere epistolico. EPIHANIT liber de charactire epistolae manuscriptus, et in Bibliothecam Galliae Regis deportatus. Inter recentiores habemus Budaei epistolas atticas, singulari venustate scriptas, Parisiis in quarto editas, si recte memini, a Stephano. Inter Latinos principem locum difertissimus ille Romulli nepotum tenet, CICERO, cuius habemus epistolas ad familiares, ad Atticum, ad L. Fratrem, ad Brutum, tum civili sapientia plentissimas, tum ad mussim verae eloquentiae factas, e quibus eas, quae ad Atticum missae sunt, rectius familiares fuisse nominandas, viri doctissimi censent, Cum earum plerasque videatur eo sermonis genere scripsisse, quo ipse domi vtebatur, vel certe non admodum diverso, vt iudicat Caselius de ludo literario recte aperiendo, qui in iuvenum gratiam familiares illas epistolas deligendas suadet ex omnibus Ciceronis epistolis, hoc est, quae familiari stylo ac epistolis proprio scriptae sunt. Nam certe Epistolae ad familiares, vt Ludouicus Viues putat, non eo sermonis genere conscriptae sunt, quo domi vtebatur Cicero. In multis enim selectissima sunt argumenta, selectis etiam verbis tractata, scriptae ad reipublicae Romanae viros principes. Atque indicat facile ipse numerus ac periodorum mensura curam illam, quae non adeo reperitur in epistolis ad Atticum, ubi multa sunt abrupta et hiantia. De praestantia Epistolarum Ciceronis singularem dissertationem Iacobus Pontanus scripsit, qua Ciceronis eloquentiam contra novatores nonnullos, Erasmum, Politianum, et Belgam quendam anonymum defendit, monstratque, quam in omni epistolarum genere, quod adeo multiplex et varium est, vnice triumphet Cicero. Nam et rebus accommodare argumenta, argumentis elocutionem, elocutioni numeros, et decentem illam copiam novit, vt qui simile praestiterit, e tota antiquitate inueniatur nemo. Ipso Seneca teste: compositio Ciceronis una est; pedem seruans, curata, lenta et sine infamia mollis.. Sed et ipse in stylo interdum varius est. Scripsit enim nonnulla iuuenis, quae senex improbavit, cujus exempla affert Sebastianus Corradus in quaestura sua, libro elegantissimo, in quo tota Ciceronis vita rerertur. De vario epistolarum Ciceronianarum genere commentarium Henricus Stephani edidit laboriosum, nec indoctum: sed sunt pleraquecius viri non magno iudicio scripta. Erasmus, contra quem disserit Pontanus in laudata dissiertatione, junior adhuc quaedam scripsit non tam contra Ciceronem, quam malos Ciceronis imitatores in dialogo, cui Ciceroniani nomen fecit. Non potuit enim ferre homo perspicacissimus, Longolium aliosque homines ineptos se effierre Ciceronianorum nomine, quasi illi soli Latine loqui scirent, reliqui omnes barbaro ore creparent, cum illi vim imitationis Ciceronianae neutiquam intelligerent, centonum potius fartores, quam veri imitatores, quorum foetus, ut iudicat vir doctus, Ciceroni, non ut homo homini, sed ut simia simiac, similes essent. Sed feruore disputationis abreptus, quaedam licentius in Ciceronem dixit, quorum tamen postea poenituit. Nam ipse non semel temeritatem suam accusat. Causa tamen nulla erat, quae commouere Iulium Caesarem Scaligerum ad tam acerbas declamationes potuerit, quas eloquentiae Romanae vindices appellat, in quibus miris modis lacerat Erasmum. Sed et ipsum postea suae acerbitatis poenituit, quam inuidendo elogio in mortem eius conscripto expiauit: at filio eius teste in excerptis Scaligerianis, suppressae sunt illae orationes alia que, quae contra Erasmum scripserat pater. Factum tamen hoc scripto fuit, vt Erasmi epistolae vel ante ipsum Ciceronem commendarentur et legerentur, quemadmodum et Angeli Politiani, qui et ipse Ciceronis imitationem despexit, exagitatus propterea a Iacobo Pontano in laudata dissertatione. Quo in errore se haesitasse queritur alicubi Paulus Manutius, gratiamque agit Bunello, Praeceptori suo, quod se cum Politianis et Erasmis, nescio quibus, errantem in rectc scribendi viam reduxerit. Sed vetus ille error est, et, quod olim Quintilianus de Scholasticis dicebat; neminem inter illos fuisse, qui non sibi persuaderet, se ante Ciceronem numeri debre. Id et hodie hominibus nonnullis etiam accidit, scholasticis praccipue et paedagogicis ingeniis, parum in vsu dicendi exercitatis. Viri etiam docti, ingeninsi, si aliam viam institerint, ut sunt hominum ingenia varia, facile abripiunt in suum errorem alios, qui, cum sua illos gloria titillet, non obloquuntur vulgi iudicio. Lipsius quanquam Ciceronem magnis iaudibus euehat; passim tamen in Ciceronis imitatores declamat; nec mirum hoc videri debet, cum nuper adeo exortus fuerit aliquis, qui vt totum sermonem Gallicum, ita quameunque etiam epistolam omnibus Ciceronis epistolis anteponat. Noniniuria itaque Franciscus Vauassior lib. de Epigrammitibus p. 163. Robertum Constantinum reprehendit, qui in Lexico suo Graeco Latino Budaei epistolas ad lectionem commendat, ac Iustum Lipsium, qui in epistolis Angelum Politianum Ciceroni et Plinio socium adiungere voluit. De vaiis Epistolarum Ciceronianarum commentatoribus legi potest Spachius in Nomenclatore Philosophico. Legi etiam potest Oratio Mureti XVI. lib. 2. qua vir ipse eloquentissimus ostendit epistolarum Ciceronianarum praestantiam. Si quis legere velit Ciceronis epiilolas, vt Sermonis Latini Proprietatem, addiscat, illi ducem suadeo vt adhibeat Antonium Schorum de docenda dtscendaque lingus Graeca et Latina. Ex toto enim Grammaticorum numero vix vnum noui, quem commendare prae ceteris possim in linguae Latinaeeiusque proprietatis intelligentia. Vehementer eam ob causam laudatur Vauassori libro de Epigrammat. Eo in libro Ciceronis epistolas sibi proponit, atque ex iis obseruationes instituit Latinae linguae, quae vix in mentem aliis venirent.

Post Ciceronem in Latina lingua PLINII IVNIORIS epistolae omne punctum ferunt, quae adeo nonnullis placucrunt, vt vel ipsi Ciceronl anteponant; in quo tamen illos errare certum est. Recte de illo Ludouicus Viues in libello de conscrib. epist cap. de auctoribus epist initio: Plinius suceinctus et festiuus, facetus et acutus, et frequens cominnis sententus, doctis et acutis ingeniis mirifice est aptus, qui scholasticas inter se mittunt epistolas et umbraticas, quibus oportet plus ornatus et condimenti adiungi, quando rebus non perinde nituntur. Nam certe non elucet in illis tanta rerum varietas, tantus orationis splendor, quam in Ciceronis epistolis, de rebus grauioribus ad viros Principes scriptis. Sed nostro tempore adeo delectauit dictio Pliniana nonnullos, praeripue inter Belgas, vt illam tanquam normam dicendi sibi proponant. A plerorumque enim Belgarum scriptis exulat ille numerus, ac iusta illa sermonis copia, quam in Cicerone deprehendimus; argutiae vero, breues periodi, numerus non valde quaesitus, sententiis hinc inde et dicteriis Graecis et Latinis conspersa ac pene obruta dictiodelectant. Cum enim epistolae ad familiares et viros eruditos de rebus scholasticis scriberentur, non adeo fortassis absurda erat haec styli affectatio; quae tamen in vitium ineurrit, si ad viros graues, Principesue in re seria et deliberanda hoc modo scripseris. SENECA libros scripsit, non epistolas. Inepti itaque sunt, qui illum imirandum sibi proponunt, ac epistolas scripturi nescio quas declamatiunculas scribunt. Qua in re peccat Crucius, Senecae, Lipsii, Baudii an imitator, an compilator? TERTVLLIANVS multum Africitatis habet, iudice Ludouico Viue: asper enim est, et verbis monstrosus; eoque perdifficilis intellectu, praesertim liber eius de pallio, in quem exstant eruditissimae notae Salmasii. CYPRIANVS mollior aliquanto, quamquam eius popularis, vti et Augustinus; sed minustersus ac comtus nimiusque fere in flosculis Rhetoricis. HIERONYMVS ardens et vehemens, vt videatur saepe ad iudices diecre de causa capitali. AMBROSIVS lenior et placidior, sed non perinde aequalis, et nonnunquam tumidus. SYMMACHVS sui seculi prope est habitus Cicero, sed mirum quantum distat ab Arpinate isto; eius epistolae editae sunt ex recensione Lectii et Iureti, Parisiis in 4to et 8uo. Extant et in eundem Scioppii quaedam obseruationes in suis verosimilium libris. Inprimis autem legendae Symmachi epistolae studiosis iuris, quia multa ad consuetudinem illorum temporum pertinentia continent. SIDONIVS APOLINARIS Gyraldo Gallicum et barbaricum aliquid redolere videtur Dialogo 5. de Poetis, quem tamen Barthius post Claudianum pro optimo Poeta habet, ipse non satis accuratus eorum censor. Epistolas scripsit stylo obscuro et perplexo, multum trahentes ab infectione illorum temporum, in quas tamen extant commentarii doctissimi Sauarronis et Syrmondi. Ceterum in carmine, (quod et obseruauit Lud. Viues de tradendis disciplinis lib. 3.) non adeo deprehenditur orationis molestia, quam in prosa; numerus enim illam vel operit vel sustinet. CASSIODORVS Gothica stribligine totus plenus est, cuius ab imitatione omnes elegantiae studiosi excludendi sunt. [Bona quidem habet verba, sed deest tersa scribendi ratio, quum aulicum, vt vocant, stylum vbiuis fere sapiat. Interim eius epistolae, vtpote ex ipsis veluti tabulariis depromtae, studiosis iuris valde vtiles sunt ac necessariae, ad intelligenda ea, quae in iure Iustinianeo de magistratibus, eorumque officiis constituuntur. Praeterea quoque ex iisdem multa non solum ad interiorem Imperii Romani cognitionem, sed et supplementum historiae, et sincerioris philologiae vsum hauriri possunt. ]

Post illa tempora magno intervallo, velut stella inter densissimas tenebras, emicuit FRANCISCVS PETRARCHA, qui tamen multum trahit ex rubigine ac situ temporum suorum. [Interim ob rerum in epistolis contentarum dignitatem omnino commendandus, praecipue quum non vno in loco curiae Romanae vitia moresque mira libertate describere haud veritus sit. Epistolae eius semel ac iterum cum eiusdem operibus Basileae sunt ex cusae; tandem vero seorsum Lugduni an. 1601. denuo editae multisque epistolis ex vetusto codice 10. Chalasii Icti auctae prodierunt, ita, vt epistolarum familiarium libri XIV. Variarum vnus, sine titulo vnus, et vnus tandem ad quosdum ex veteribus illustriores liber eo volumine contineantur. ] Multo post primus in Italia aliquid Latine balbutire coepit GASPARINVS, cuius epistolas Lud Viues laudat, quod in seculo doctorum primae sint habitae Huic succedunt LEONHARDVS ARETINVS, parum etiam cultus, et PHILELPHI duo, pater et filius, sententiis inanes et subfrigidi. POGGIVS, quem garrulum et nugatorem vocat Lud. Viues; AENEAS SYLVIVS, postea Pius II Pontifex, CAMPANVS, SABELLICVS, POMPONIVSLAETVS de quibus iudicia vide Ludouici Vius Instit Epistolica. ANGEL VS POLITIANVS, quem Scaliger in excerptis dicebat, primum sui temporis caput extulisse in literis, Ludouico Viui acumine et festivitate amabilis, nisi quod laudis nimia cupiditate supra epistolae limites assurgit. Ludit ille non raro et lasciuit; multus est in materia minuta sui ostentator, et dum selectas quasdam vel voculas, vel dicendi formulas, quasi gemmas, auet ostentare, longius circumducit lectorem, tum verbis tum sensis orationem magis onerans, quam erat opus. vid. Ludou Viuem de tradendis disciplinis l. 9. p. 339. HERMOLAVS BARBARVS, cuius epistolae Politianis epistolis mixtae, durus est, et quoddam styli genus affectauit ex obsoletis et recentibus vocabulis mistum. PETRVS BEMBVS, Italus, qui, si credimus Iohanni Casae in vita eius ab illo scripta, ad verum sermonis Romani genium aliquid scribere coepit. Iacebant tum Cicero, Caesar, ac auctores illi aetatis aureae. Solus ille illorum pretium reduxit, atque Ciceronianum quid stylo expressit. Praeter enim Politianum, quem Ioh. Casa minus dulcem, ac minus elegantem vocat, nemo erat, etiam ex illis, quos nominauimus, laude aliqua styli dignus. Magni faciendus itaque iste auctor est ob honorificum adeo testimonium Iohannis Casae, qui Romanae linguae peritissimus artifex, ut hodieque eius scripta, utut pauca, magni aestimentur Italis. RVDOLPHVS AGRICOLA, vir doctissimus, paucas scripsit epistolas, quae operi eius inseruntur, non illas quidem indoctas, sed, Ludouici Viuis iudicio, in multis emendandas. Nam si ipse sua emendasset, cum maximis quaque veterum potuisset comparari. MARSILII FICINI epistolae rudi stylo de rebus Philosophicis agunt IO. PICI MIRANDVLAE epistolae non destituntur flore eloquentiae purioris Latinae, quarum aliquae tenera aetate scriptae, aliquae prouectiore, refertae rebus mysticis, vt erat ille sui temporis prodigium. Has epistolas, Lutetiae, Venetiis et Basileae non sine mendis excusas, Christophorus Cellar us Cizae anno 1682. in 8uo recudi fecit, notulis quibusdam et indice adiectis. THOMAS MORVS, magnae auctoritatis vir ac eruditionis, epistolas aliquas scripsit, quae inter opera eius reperiuntur, non quidem adeo accurate ad genium linguae Latinae scriptae, sed, quae tamen laudem nitidi sermonis affectabant, eo praesertim tempore, quo superata barbarie, noua lux literarum effulgere coepit. Tum pro ludis et iocis habiti scriptores barbari, ac perpetua inter illos et eruditos bella, quorum felicissimus propugnator fuit Erasmus Roterodamus. Barbarorum hominum stribliginem eleganter depinxit Vlrichus Huttenus, Eques Nobilissimus, in epistolis obscurorum virorum. Is enim verus earum auctor est. ERASMI epistolis nihil est suauius et accuratius. Latinitas in illis non mala; non quidem talis, quam ad imitandum aliquis sibi proponere debeat, (hic enim antiqui scriptores omne ferunt punctum) sed mediocris, natiua, extemporalis et interdum aliquem ex rebus colorem trahens, quod interdum accidit scriptoribus doctissimis, Grotio, Salmasio, ac aliis. Illi enim auctores, prout res sunt, quas tractant, prout in auctores scribunt, a quorum lectione recentiores discedunt, stylum suum formare solent. Id enim velim notet hic aliquis, viros doctos, qui multos auctores legunt, cum cura eos emendant, aut multam scriptoribus Philosophicis impendunt operam, vel medii aeui auctores diligentius legunt, plerumque ab illis aliquid vitii trahere, nec accurate adeo scribere, quam eos, qui vnum eundemque optimum, Ciceronem scilicet, sibi imitandum proponunt. Quemadmodum enim, quibus cum variis gentibus commercium est, lingua nonnunquam inquinari solent: ita et hic fieri consueuit cum scriptoribus barbaris, vel non accurate latinis, familiarius conuersantibus. Eam causam fuisse existimo, quod Barthius, diligentissimus medii aeni scriptorum lector et emendator, nihil tam in soluta, quam ligata oratione scripserit, quod elaboratum esset. Grotius quoque, ut ipse fatetur in praefatione Poematum suorum, in stylo varius est. Iam enim Virgilianum aliquid, iam Statianum aut Claudianaeum aliquid inserit Carminibus suis. In prosa etiam vehementer variat; in libris Philosophicis interdum barbarismos admittit, et Philosophorum scholasticorum lingua loquitur. In historia Tacitum non infeliciter exprimit; in epistolis Plinium. Salmasio nonnunquam soloecismi exciderunt. Ceterum Erasmi epistolae propter rei literariae multiplicem cognitionem legendae, et velut ad locos communes redigendae sunt. Emendatissima epistolarum Erasmicarum editio est Frobeniana, plenissima vero Londinensis: quanquam supersunt adhuc ineditae non paucae, ac quinquaginta earum inter MSta sua seruabat clarissimus Gudius, Consiliarius Principis Holsatiae. Solent illis iungi MELANCHTHONIS epistolae, quae tamen potius ob rerum notitiam, quam ob stylum legendae sunt; quanquam ille tamen simplex sit, purus, planus, inaffectatus, ac suo tempore inter exempla boni styli, stylus Philippicus habitus fuerit, ut docet Taubmannus in dissert. de Latina lingua. Vt autem oratio animi character est, ita Melanchthonis epistolae multarum virtutum, eximiae pietatis, humanitatis, prudentiae, comitatis ac leniorum affectuum plenissimae sunt. Interim tamen a Iouita Rapitio reprehensus fuit Melanchthon, quod numeri fuerit negligentior. Adduntur etiam Mori et Ludouici Viuis epistolae perpaucae. IOACHIMI CAMERARII, viri doctisimi, epistolae eleganter sunt scriptae, ac paulo altius surgunt, quam Melanchthonis [Prostant illae tribus Tomis in 8uo, quorum primus ab ipso viuo A. 1568. alter A. 1583. Francof. sex epistolarum libros continens, tertius denique quinque libros complexus ibidem A. 1595. a filiis fuit editus. Epistolae vero eleganti stylo conscriptae sunt, multaque continent ad statum literarium illorum temporum pertinentia Quamuis famae Melanchthonianae, melius fuisset consultum, si, quae de priuatis et domesticis negotiis agunt, omisisset. [DAVIDIS CHYTRAEI epistolas a Morhofio praetermissas esse, miror. Siquidem illae egregiam prorsus illorum temporum historiae tum sacraetum ciuili tum literariae affundunt lucem, adeo quidem, vt multa in iisdem alibi haud facile obuia reperiantur. Theologiae studiosus sane ob varia prudentiae Theologicae exempla iisdem vix carere poterit, vt de styli elegantia aequabilique dicendi ratione nihil nunc dicamus. Editae sunt quatuordecim post Chytraei mortem annis hae epistolae a filio eiusdem nominis, Hanouiae an. 1614. in 8uo.]

Vixit circa id tempus etiam AONIVS PALEARIVS, cuius editae sunt Orationes et Epistolae, quae feliciter adeo exprimunt Ciceronem, tum qua dictionem, tum qua numeros, ut dubitem, an praeferendus illi aliquis sit. Prima editio Basileensis est in 8uo, altera Bremensis, quam procuravit Matthias Martinius in usum Scholae Bremensis. Nouissma ac nitidissima, imo nouis etiam accessionibus locupletata Orationum Epistolarum ac Poematum Aonii Palearii editio prodiit Amstelodami anno 1695. in 8uo. Paucis, quod miror, etiam viris doctis et acerrimis latinitatis censoribus cognitus iste auctor fuit; sed meretur profecto inter praecipuos numerari. Hic mihi discrimen quis imitationis videat. Nam longe aliter sonat, quod Palearius scribit, quam Longolius, et alii inepti Ciceronis imitatores. De Longolio videatur iudicium Ludouici Viuis in Instit. Epistol. Nimia cum imitationis, inquit ille, bonam naturam corrumpit: verba habet Ciceroniana mira religionisne, an superstitionis obseruatione. GVILIELMVS Budaeus vario et diuersissimo dicendi genere praestans. Lud. Viues illi nouum quoddam et inusitatum dicendi genus attribuit, quod sit admirari quam imitari promtius. [Epistolae enim eius, quas commentariis suis illustrauit Tossanus, conscriptae sunt charactere sublimi, eoque orationibus magis, quam epistolis conuenienti.] IVLII CAESARIS SCALIGERI epistolae magno impetu et spiritu scriptae, argutae et satis Latinae: [in quibus multa continentur de historia illius temporis literaria: multa item de eius libris ac studiis. Quamuis Huetius, teste Menagio, in Menagianis T. II. p. 278. persuasum habuerit, literas, quae sub Scaligeri patris nomine prodiere, profectas esse ab ingenio filii. De quo Huetii, excellentis ceteroquin styli arbitri, iudicio statuant alii. Triplex illarum epistolarum prostat editio, una Tolosae 1621 et 1623. in 4. cum orationibus aduersus Lrasmi Ciceronianum; altera Lugduni Batau. 1604. in 8uo, tertia Hanouiae an. 1612 in 12; quae postrema prioribus multo est auctior, quippe cui accesserunt orationes elegantissimae ab ipso conscriptae, quae in ceteris editionibus desiderantur; vt oratio, quam in luctu Audecti filii habuit, magnorum affectuum plena, quae etiam seorsum an. 1538. est euulgata: item epitaphium seu oratio funebris in laudem eorum, qui bello Turcico ad Viennam ceciderunt, et luculenta de verbo inepti oratio, qua id potissimum agit, vt demonstret latinae linguae aptitudinem in rebus efferendis prae Graeca: accesserunt denique declamationes aliae pure eleganterque scriptae. Interdum tamen nonnullas affectat formulas ex triuio petitas. ] Cuius epistolae et orationes aliquot post mortem eius editae. Nec minus filii, IOSEPHI SCALIGERI, epistolae, variis rebus iudiciisque de libris ac viris doctis plenissimae sunt, faciuntque ad explicanda multa classicorum scriptorum loca difficiliora, Praeterea in iis tractantur philologica, chronologica, mathematica, medica, et quae ad orientalem lireraturam pertinent. [Certe in vnica Iosephi epistola plus habetur antiquitatis, quam in longis interdum nostratium disputationibus. Id vero dolendum est, quod epistolarum harum editor, Daniel Heinsius, tam multa in iis citra vrgentem caussam mutauerit, vt authenticis et MSCtis multum dissimiles sint. ] Stylus familiaris, sed et argutus, compositio tamen verborum et periodorum a Tulliana discrepans, splendida omnia, sine tamen affectatione. [Quanquam parentis tersiores sunt epistolae, quam filii, huius autem profecto eruditiores. ] ROGERVS ASCHAMVS, Anglus, qui Reginae Elisabethae fuit a Latinis epistolis, cuius epistolas Thuanus elegantissime scriptas iudicat. Pene vnus e gente Anglica est, cuius stylus veterem latinitatem sapit. Cum Iohanne Sturmio singularem coluit amicitiam, cuius exemplo erectus, elegans dicendi genus sectatus est. Ac fuit ipse STVRMIVS vir eruditissimus, non Rhetor tantum optimus, sed et qui feliciter veteres auctores stylo simplici ac puro exprimeret, cuius proinde epistolae in pretio haberi merentur. Edirae sunt Aschami epistolae Hanouiae an. 1610. in 12. Sturmii vero ad Aschamum et alios epistolas recensuit Io. Henr. Acker Ienae 1712. 8. PETRVS VICTORIVS in epistolis ad superstitionem vsque Latinus, de quo affirmat Thuanus, quod longaeua aetate id consecutus fuerit, vt literas in Italia renascentes et pene extinctas viderit. Eius epistolae plerumque argumenta scholastica habent, accurate tamen scriptae. Atque adeo is Ciceronis, ac eorum, qui Ciceroni aequales fuerunt, vestigiis insistit, vt Ouidius (sed huius scriptis quis non cedit?) illi visus fuerit, cum quo quidem iudicio illum nos valere iubemus, neque enim assecutus est vim illam Carminis Ouidiani, non idoneus eius iudex. PETRI BVNELLI epistolae perelegantes admodum nec minus eruditae, Geneuae 1581. in 8. prodierunt, stylum habentes planum, aequabilem et profluentem, ita quidem, vt a Bunelli exemplo scribere didicerit Manutius, quod ipse in epistolis suis fatetur. PAVLVS MANVTIVS magnam assecutus est in exprimendo stylo Ciceroniano felicitatem, cuius epistolae magna cura ac diligentia conscriptae sunt, atque vt Scioppius nobis narrat, tanto labore tantaque industria, vt menses aliquot vni interdum epistolae impenderit. [Quam tamen narrationem non immerito fabulosissimam fabulam nuper vocauit Vinc. Parauicinus in singularibus de viris eruditione claris p. 13.] Scilicet, quem antea laudauerat, quod nemo, qui sanus sit, ad puritatis et elegantiae latinae summam quicquam Manutio defuisse dixerit; mox tamen colaphum illi impingens, ex nimia illa cura factum esse iudicat, vt Manutii epistolis, quamuis elegantissimis, nequa quam ea sit gratia, quae hominem, nisi valde otiosum, ad iteratam inuitet lectionem. Sed Scioppio solemne est maledicere. Purissimus sane auctor est, ac pene unicus e recentioribus, quem ego Ciceroni iungi posse arbitror. Quod Scioppius dicit, taedium repetitae lectionis ex illis oriri, si quid veri iudicat, ex illo forte est, quod plerumque de negotiis familiaribus scribat. Sed nos hic de rebus non solliciti, dictionis praestantiam commendamus, qua parte maxime excelluit Manutius. [Praecipue vero felix et elegans est in ordinandis particulis, quibus membra orationis aptantur, atque periodi splendent. Formulas tamen recte imitandi, velut mysteria eloquentiae, omnibus tradere noluit, atque ideo a nonnullis inuidiae accusabatur. Eo videantur Epistolae clarorum virorum, Coloniae editae col 139, vbi tamen a Iulio Pogiano excusatur, imo et ob id laudatur.] Aliquot eius epistolarum editiones sunt, quas recenset et examinat Thomasius in praefatione nouissimae editionis Lipsiensis, cui, si verum fateri velimus, non multum diligentiae accessit. Extant adhuc aliquae eius epistolae ineditae apud viros doctos, atque vnam bene longam seruabat clarissimus Gudius, ipsius Manutii manu scriptam, quam ille epistolarum Manutii reginam vocare solebat. MVRETVS etiam nihil omisit in epistolis, quod ad nitorem linguae Latinae pertinet, sed delectui vocum magis studet Manutius, numeri vero ac periodorum singularis artifex, praecipue in Orationibus, vt recte iudicat Iosephus Scaliger in excerptis suis. Ian. Nic. Erythraeus in Pinacotheca I. n. 5. Mureti epistolas ob verborum sententiarumque leporem ac grauitatem inprimis collaudat. M. ANTONIVS BONCIARIVS Perusinus, Mureti discipulus, epistolas latinas elegantes et tersas edidit aliquoties recusas. Editio secunda Marpurgi Cattorum prodiit an. 1604. in 8. 10. CASELIVS, Petri Victorii discipulus, Germaniae nostrae lumen, Rostochiensis primum, hinc Helmstadiensis Academiae Professor, multas eruditas ac terse scriptas epistolas, tum ad viros Principes de rebus grauissimis, tum ad familiares, concinnauit. In quibus multa ad doctrinam moralem, ciuilem et literariam spectantia inueniuntur. Multae adhuc supersunt ineditae, quae in Bibliothecis doctorum virorum latent; quae editae sunt ad viros Principes et Nobiles duae Centuriae a Fuchtio an. 1619., aliae vero ad familiares et viros doctos ab Henrico Vagetio Hamburgi an. 1641. et 1643. editae. [Plenissima vero est editio, quam an. 1687. curavit Iustus a Dransfeld, paedagogii Göttingensis Rector, quumilla non editae tantum sed plurimae etiam ineditae contineantur. Alioquin etiam Petri Victorii et 10. Caselii mutuae epistolae coniunactim editae, prostant Francof. 1597 in 8] Magnificum stylo Caselii elogium tribuit Ioseph. Scaliger Lib. 3. epist. 270. Multi, inquit, Latine, pauci Romane loquuntur; et si qui forte Romane; at raro illam Ciceroniani seculi genium asse quuntur. Qui hunc leporem in tua oratione non agnoscit, (scribit ad Caselium) is, quid sit Latine scribere, nescit. Quid de versiculis tuis dicam? qui quantum ab omni fuco et ambitione remoti sunt, tantum Romanae illius pris ae simplicitatis et amoenitatis habent Catullianae. [Et est sane in Epistolis Caselianis tanta verborum dignitas sententiarumque gravitas, tantus compositionis decor, vt nescias, vtrum res oratione, an verba sententiis illustrentur.]

Nequc LVCILII PHILALTHEI, Professoris Medici, Itali, epistolae hic contemnendae, vtpote stylo puro geniumque veterem spirante conscriptae. [Tribus illae constant libris, quas in adolescentia perscripsit ad familiares, editaeque sunt Papiae an. 1564. atque complectuntur multa illorum temporum a viris doctis acta.] IACOBI OMPHALII paucae sunt ad familiares epistolae, quas subiecit libro suo de elocutionis imitatione ac apparatu. Puritatem etiam in stylo sectantur, sed non possunt tamen cum praecipuis comparari. OLYMPIAE FVLVIAE MORATAE epistolae, Coelii Curionis epistolis commixtae, et Basileae an. 1570. in 8 excusae, non omnino gloria sua priuandae, intra mediocritatem tamen consistunt. Commendatur foemina illa Thuano a morum sanctimonia, ingenio et eruditione, quae nisi praemature in viuis esse desiisset, excellentiora scribere potuisset. Sub idem tempus floruit CASSANDRA FIDELIS, Nobilis Veneta, cuius epistolas cum vita edidit lac. Phil. Tomasinus Patauii 1636 8vo. Veniunt et in hunc censum ELISABETHAE IOHANNAE WESTONIAE epistolae, itemque LAVRAE BRIXIANAE, quas idem Tomasimus Patauii edidit. 10 GENESII SEPVLVEDAE, Cordubensis Hispani epistolae vna cum reliquis eius operibus editae sunt Coloniae Agrippinae an. 1602. in 4to, seorsum autem iam an. 1557. Salmanticae in 8. septem libris divulgatae. Quod stylum spectat, mediocriter etiam bonae sunt, rebus notabilibus refertae. Bonus praeterea fuit Philologus. NICOLAI CLENARDI epistolis nihil magis est facetum; quanquam etiam stylus reprehendi non possit, magis tamen familiariter, et ex tempore scripsit. Vehementer in illis exagitat mores et viuendi consuetudinem Hispanorum: narrat passim sua itinera Africana, prae reliquis autem epistolis meretur legi, quam bene longam de professione Arabica militiaque constituenda adversus Mahometem ad Christianos omnes perscripsit. Editae primum Louanii, mox secundo libro auctae typis Plantinianis Antuerpiae 1566. et postremo Hanouiae 1606. in 8. sunt excusae. ADAMI THEODORI SIBERI epistolae orationibus iunctae, magna etiam suauitate et elegantia sermonis conscriptae sunt, nec destituuntur acumine, multamque habent argumentorum varietatem. Vir enim fuit doctissimus, ac Iosepho Scaligero, Casaubono, Grutero aliisque viris doctis in pretio. Editae sunt Wittebergae an. 1617. in 8uo. EOBANI HESSI epistolae, a Ioach. Camerario collectae, vel ideo in pretio habendae, quod tanti viri nomen praeferunt, quamuis multa quoque notatu dignissima contineant. VINCENTII ACIDALII epistolae cultissimo stylo conscriptae editaeque Hanouiae 1606. 8. COELII CALCAGNINI doctissimae et optime scriptae; DOMINICI CAESONII epistolarum selectarum centuriae quinque, Bononiae an. 1623. editae, non plane contemnendae: sed nescio, qua affectatione laborant, ac leuiculas verborum allusiones quaerunt, cuius exemplum ep. 19. cent. 3. IACOBI VECTIANI Itali epistolae ad varios viros doctos, Italos praecipue, scriptae, rariores sunt, inque illis non pauca reperias rerum Romanarum et Iralicarum, tam in literis, quam in statu ciuili. IO. NICOLAI SAVLII CARREGAE epistolarum libri tres, Genuae 1603 editi, magis ostentandae eloquentiae, quam rerum caussa scripti sunt, vnde non adeo multa ex iis addiscere licet. PAVLVS SACRATVS, Canonicus Ferrariensis, scripsit libros sex epiostlarum, Ferrariae excusos. [10. MICHAELIS BRVTI, Itali, primum Poloniae Regis, tum S. Caesar. Maiest. Historici, epistolarum libri quinque tum Cracouiae, tum dein auctiores Berolini an. 1697. in 8. excusae, ob singularem elegantiam et leporem prae multis aliis superiorum temporum scriptoribus eminent, nisi quod nonnunquam epistolae limites tum ob prolixitatem tum scribendi rationem videantur excedere. ] DOMINICI BAVDII epistolae luxuriosiores quodammodo sunt, quam decet, facetae etiam, ac Plautinis salibus vbique refertae. Fuit enim Plautus Baudio admodum familiaris, ab eoque imitatione non inepta expressus. De iis epistolis iudicat Scaliger in excerptis a Puteanis editis, quod non stylo Ciceroniano, sed tali, qui tempora Domitiani sapit, scriptae sint, vtpote cuius aetate sensim iam recedi coepit a pristino linguae Latinae nitore, prout vel ex Gellio, Tacito et Floro patet. Quare nolim, ut facile ad imitandum sibi proponat, qui prima styli eptstolatris exercitia quaerit. IOHANNES BAPTISTA LAVRVS epistolarum centurias duas edidit, Coloniae Agrippinae an. 1624. 8. excusas, nec omnino contemnendas, cui viro magnificum elogium suspendit Ianus Nicius Erythraeus in Pinacothecae lib 1 n. 141.. Vrbano IIX, erudito Pontifici, admodum gratus fuit, inter cubicularios enim suos eum acciuit, vt ejus consiliis vteretur in studiis. Sed nescio, quomodo inter epistolas Iohan. Baptistae Lauri (Centur. 1. ep. 75.) facetum illud Carmen de Nihilo, quod in Calendas Ianuarias scripsit Io. Passeratius, compareat, sibi enim tribuere hoc carmen videtur. De IVSTI LIPSII epistolis eiusque stylo multa dici possent; vehementer enim senex a iuuene discrepat. Cum enim in sua iuuentute Ciceronianam dictionem sequeretur; maturioribus annis prope nouum sibi eloquentiae genus finxit, in quo argutiae quidem multae, multa festiua, adagia, similia, sententiae, hemistichia, quae omnia mire ornant familiarem illum eruditorum stylum, quem scholasticum aut criticum non inepte possis vocare. Atque in eo plane aliter cum illo, quam cum ceteris viris eruditis actum est; qui in iuuentute maiorem sermonis audaciam atque luxuriem sectati, cum aetate illam posuêre. Quare magnam partem vera sunt, quae iudicantur de illo in excerptis Scaligerianis. [Rolandus quoque Maresius Lipsio sermonem poeticum tribuit lib. 1. ep. 7. et antiquorum verborum nimium vsum, ac dictionem parenthesibus et interrogatiunculis interruptam in illo carpit ep. 49. ad Heinsium. Ellipses etiam frequenter nimium ab ipso vsurpatas, docti reprehendunt, vnde nonnemo ipsum hoc disticho false perstrinxit:

Praeter Iosephum Scaligerum et Henricum Stephanum, ex instituto Latinitatem Lipsii taxantes, inter historicos quoque Iul. Caes Bulengerus in hist. sui temporis lib. 12 p. 389 vehementer eundem insectatus est Mitius tamen de eo iudicat Angelus Galuccius, qui in comment. de bello Belgico parte I. p. 554. ipsum in proprio dicendi genere familiam ducere affirmat; quod facile ipsi largimur, si de nouo et non vsquequaque Romano id intellectum velit; sin de propria characteris idonei Romanique ratione intelligat. dicendi characteres haudquaquam recte est assiecutus. Illud certum est, Lipsii stylum nouum plane ac minime ciuilem esse, nullo etiam idoneo charactere Laconico expressum, nullaque ratione imitandum. Interim Gerh. Io. Vossii de illo iudicium lib. 1 de Hist. Lat. c. 19. probamus, virum ipsum ab ingeniv eleg antia et varia eruditione, quam dictione laudatiorem appellantis. Confer et eiusdem Instit. Orat. lib. IV. cap. 6. num. 7. Egregia tamen plurima ex veterum familiaritate trahit, et concinnitate nouae formae et breuitatis grauitatisque nomine hic inprimis se commendat: tum si quid in eo inciuile, affectatum et praeruptum, rerum pondere pensatur. Vnde quoque nec ingratus neque indiligens Lipsiii discipulus Aubertus Miraeus ipsum contra censores defendit in Elog. Lips. p. 164. sq. ] Et certe nunquam suaserim, vt, antequam quis robur in stylo acquisiuerit, inxercitatus adhuc Lipsianae lectioni asuescat, aut eius flosculos in vsus suos excerpat. Qui illum imitati sunt, infeliciter rem suam gesserunt: nam vel exscripserunt nonnulla, aut sententias quasdam compilarunt, et sic fiunt inepti, vel eius dictionem exprimere conantur per se non laudabilem, nec res idoneas, quibus exornent, afferunt et sic fiunt ridiculi. Inter eos est BERTILIVS CANVTVS, Danus, qui gloriam in imitatione Lipsiana quaesivit, vt vel in ipso libri titulo illam iactat; sed nihil aliud ille facit, quam quod describat nonnunquam periodos Lipsianas ac lacinias eius consuat. Editae sunt eius epistolae primum Wittebergae an. 1617. tum Rostochii an. 1623. in 8. ERICIVS PVTEANVS felicior eius an imitator, an emendator fuit. Ipse enim successor Lipsii cum summo studio exprimere eum tentavit; euitauit tamen abruptam illam breuitatem, tot sententiarum hiatus et praecipitia, frequentatas interrogatiunculas, alliterationes exiles, ac similia, quae Lipsio familiaria vitia sunt. Sed dum illa vitauit, in aliud vitium incidit, . Cum enim breuitatem sectari vellet, eiusque mediocritatem restituerit, id effecit, vt duabus, tribus vel quatuor periodis absolueret, quae Cicero vna mediocri periodo absoluere potuisset. Scripsit Puteanus aliquot centurias, quae viuo illo editae sunt, earumque plena editio Francofurti 1663. prodiit. Post mortem eius epistolarum apparatus posthumus in septem centurias distributus Louanii annno 1663. editus est. PETRVS GRVTERVS, Ludimagister Batauus, in epistolis suis etiam voluit, sed epistolarum breuitate, quae per se obscura est, obscuritatem sermoni suo antiquis vocibus et fictis phrasibus induxit. Eius stylum eleganti mimesi Barlaeus cent. 1. epist. exagitavit. Et huius quidem hominis genus scribendi prope simile videtur Gallico illi, quod a nonnullis inuentum est et Brulesque vocatur, cuius generis epistolas e Gallis non nemo ioci causa scripsit. Longe eo ineptior est, qui Lipsium imitatus, Loelius, in sua Institutione Epistolica, Lipsianam docet, ipse vehementer ridiculus.

[Omisimus e superioris aetatis Epistoliog aphis nominare IACOBI SADOLETI, Cardinalis, epistolas, Ciceroniano filo contextas, quas magni aestimat Melanchthon, qui ipsi familiaris fuit. IO. CALVINI epistolae, quanquam de rebus sacris scriptae, non tamen absunt a castigata latinitate, quam ita affectauit, vt sui temporis Theologos facile vinceret. ISAACI CASAVBONI, viri doctissimi, epistolas, quarum primam editionem an. 1638. Io. Frid. Gronouius, optimam vero auctioremque procurauit Io. Georgius Graeuius Brunsuigae 1656. in 4. tum ob rerum varietatem, (quamvtinam singulari indice exhibuissent editores) tum ob Graecae linguae flosculos nonnullos, legere possumus. Familiariter pleraeque sunt scriptae, nam, vt ipse fatetur , non multum se cruciauit in verborum delectu; Interim nihil deest illis elegantiae, quanquam compositio non sit aeque Ciceroniana. Etenim compositio interdum omnem sermonis faciem immutat, cuius exemplum habemus in Ioachimo Camerario, de cuius stylo Philippus Melanchthon lib. 4. ep. 206. ita iudicat, quod, cum antea Ciceronis verbis et phrasibus vteretur, compositionem vero. periodorum aliam habere, postea, cum hanc etiam ad Ciceronis normam institueret, se ipsum quasi superarit. Qui Graecis formulis in scribendis epistolis delectantur, multas illarum tum ex his Casauboni, tum ex Reinesii epistolis colligere possunt. Recensentur hic quoque saepe arcana quorundam eruditorum, quorum nomina non sunt edita, quae detexit aliqua ex parte Colomesius in clave episto. Itrum Scaligeri et Casauboni, quae addita est opusculis eius literariis, et in edit. operum Colomesii Fabriciana pag. 333. et seqq. legitur. Non destituuntur linguae Latinae genio etiam ROBERTI TVRNERI epistolae, quae adduntur eius orationibus, sed inaequalis in compositione est, et multa noua habet: argutius nonnunquam Scribit periodis breuioribus, humilius interdum laxioribus. Haud aliter iudicandum de IO. RAVISII TEXTORIS epistolis, non eo instituto scriptis, vt ederentur, quod vel ipsa praefatio ad lectorem indicare potest. Excusae illae sunt Geneuae 1640. item 1653 in 16 Purior est IO. PERPINIANVS, cuius epistolae collectae et cum Vauassoris poematibus editae sunt, in quibus multa de locis Rhetoricae communibus, deque erudienda in Graecis literis iuuentute continentur. ] IANI NICII ERYTHRAEI, qui vero nomine Iohannes Victorius Roscius appellatur, qui postea ad Cardinalitiam dignitatem euectus est, epistolae, quemadmodum omnia eius viri, summa elegantia conscriptae, vt concinna vbique verborum et periodorum compositio testatur. Perspicuitas mira sermonis et ornatus non quaesitus, nisi paucula quaedam hinc inde interspersa morosius, quam par est, censere velis, aut cum Reinesio in epistolis ad Hoffmannum et Rupertum ep. 66. maiorem literaturae Graece cognitionem, qua imparatus illi audit, desideraret. Sed Illa non obstitit latinas scribenti epistolas. Iudicium etiam ille desiderat in eo, sed hoc forte de rebus quibusdam. Verba concinne satis ac idoneo iudicio posita, in quibus ego non facile, quid desiderem, inueniam, cum non desint in Reinesii epistolis, quae censor rigidior improbet. Nam sane, quod Reinesius ait, videtur hoc solum quaesiuisse isto scriben di genere, vt quantum latina lingua valeat, experiretur; id verum etiam est, et eius illustre experimentum quoque dedit. Cuius epistolis ideo se dicit delectari, quod res vrbanas, et doctos hac aetate homines ex iis posset cognoscere. Et haec ita vera sunt, quam quae verissima: Vbi ergo illa reprehensio non accurati iudicii demonstratur? IOHANNIS WOWERII epistolarum centuriae duae sexennio post auctoris anno 1612. defuncti obitum a Geuerhardo Elmenhorstio Hamburgi 1618. in 8. editae, rei literariae non parum habent . Cura autem ista non est adhibita, quae decet epistolam eleganter scriptam. Eius multae adhuc sunt ineditae, quarum tertiam centuriam se quoque editurum esse promisit Elmenhorstius, non praestitit. Multae manu exaratae quondam apud cl. Gudium seruabantur, [inque nostris etiam scriniis beneficio illustris Danorum Consiliarii Ehrenkronii non paucae latent, quarum ope non minus editae multis accessionibus suppleri, quam nouis, epistolis augeri commode possent. ] Latitant et aliquae inter MSta Bibliothecae Hamburgensis. LATINVS LATINIVS Viterbiensis, quem Lipsius optimum et doctissimum senem vocat, epistolas etiam scripsit, in quibus gustus aliquis incorruptae latinitatis, sed periodi interdum sunt laxiores, quam forte par est. Ceterum compositio plane Ciceroniana est, quanquam interdum periphrases longiores et synonyma nimia illi adhibeantur ad complendam periodum. Continentur et in illis epistolis multae super loca obscuriora auctorum obseruationes et coniecturae, in Patribus praecipue emendandis multum operae posuit. THOMAS REINESIVS, Medicus et Consul Altenburgensis, epistolas plurimas scripsit, quae editae sunt per partes. Primum epistolas ad Hoffmannum et Rupertum edidit Lipsiae Bibliopola eius loci an. 1660. Hinc prodierunt literae ad Nesteros Lipsiae a. 1670. in 4. et ad Vorstium Coloniae, adsueuum 1667. in 4. editore Vorstio. Dehinc literae ad Christianum Daumium editore Bosio Ienae 1670. in 4. quibvs epistolis mixtae sunt etiam illae, quae ab aliis ad eum missae sunt. Tandem quae ad Bosium scriptae, critici ac philologici argumenti, epistolae cum Bosianis ad ipsum, curante Io. Andr. Schmidio Ienae an. 1700. in 12. sunt publicatae] Stylus familiaris est, argutus, sententiosus, compositioni non adeo studens, aut anxie affectans Tullianam grandiloquentiam, sed magna in illis vis est bonarum rerum tum Medicarum, tum Philologicarum et Historicarum; inprimis illustrantur Inscriptiones veteres, quarum ille diligentissimus collector fuit. In illis vero ad Daumium multae citca voces Graecas et Latinas disputationes, multa de viris doctissimis iudicia continentur. Promisit idem Bosius plures literarum fascicuios ad Viros illustres et doctissomos a Reinesio scriptarum, ac magnum satis volumen earum, quas ad se scripsit, habebat Gudius. CL. BARTHOLOMAEI MORISOTTI epistolae, Diuione 1656. editae, affectare quandam styli elegantiam videntur, sed longius ab illa distant, tum quod verborum delectum, tum quod compositionem spectat. Scribitur in illis de rebus quibusdam ad intellectum auctorum pertinentibus, de rebus quibusdam naturalibus aut rltibus, sed leuia sunt et vulgaria, ac nonnunquam inepta aliqua declamatiuncula totam epistolam absolvit. Carmina, quae immiscentur, parum habent genii Poetici, ac interdum in ipsas Prosodiae leges impingunt. Scripsit idem orbem maritimum cum figuris, Diuione 1643. fol. excusum, ad cuius argumenti tractationem non id affert iudicium, quod expectaret aliquis curiosior. CLAVDIVS SARRAVIVS, Senator Parisiensis, vir doctissimus, epistolas scripsit ad viros illustres et doctissimos varias easdemque doctissimas. Multa in illis, quae ad historiam literariam sui temporis spectant, inulta de libris et scriptoribus variis iudicia, de locis auctorum corruptis, et plura alia habentur, Stylus familiaris, sub manu natus, argutus tamen et festiuus. Post mortem eius prodierunt, edente illas filio, et Reginae Christinae dedicante. IO. LVDOVICVS BALZACVS, Gallus, elegantissimi vir ingenii, ac magnus in stylo Gallico nouator quibusdam habitus, epistolas latinas selectas scripsit, quibus mira inest venustas, et Gallica quaedam vrbanitas, nitidissimo Latino sermone expressa. Quo in auctore obseruare popularitatem illam linguae suae possumus, et plane in iilo occurrit Gallicum illud dicendi genus, quod iam suo tempore sibi deprehendere visus est Cicero. Sic Hieronymus in epistola quadam ad Paulinum Hilarium scribit, Gallicano attolli cothurno, quam censuram suo etiam iudicio comprobat Erasmus, qui grandiloquentiam aliquam ac theatricam sublimitatem, cum in LL. CC. incidit, qui tractati facile splendescunt, in illo agnoscit. Similem ille grandiloquentiam Gallicam in sulpitio Seuero, Eucherio, et in ipso Wilhelmo Budaeo obseruat, quem adeo sublimem dicit, vt tubam sonare credas, non hominem: de quo operae pretium est legere cetera, quae habet: Sermonis Latini, inquit porro Erasmus, tanta obscuritas, tametsi partim inde est, quod frequenter orationem e diuersis membris contextem vix tandem longo circuitu absoluit: tamen illudetiam officit orationis perspicuitati, quod in argumento per se subtilitatibus inuoluto l udem etiam affectaunit argutiae, nonnunquam et copiae. Gallicas epistolas Balzacus multas scripsit, quarum illae, quas iunior edidit, turgent quodammodo metaphoris et nescio quid Asiatici sonant. Verba illi sunt multa recens conficta; quam ob causam in reprehensionem multorum incurrit. Multos etiam imitatores inuenit, sed maturiore aetate temperauit sibi paululum, et quod tumidum antea videbatur, in mollius dicendi genus commutauit. Latinae certe epistolae virum, non iuuenem spirant. Dici vix potest, quanta partium studia fuerint in Gallia aduersus huius hominis eloquentiam, aliis vt nouam integris libris damnantibus, aliis vt perfectissimi sermonis exemplum imitantibus. Historiam eius rei omnem prolixa dissertatione complexus est Sorellus in Bibliotheca Gallica. Iniquius autem de Balzaci epistolis iudicat Iac. Howelius, vt ostendimus Polyhist. lirerar. Tom. I. lib. I. c. 24. n 26. IOSEPHI LAVRENTII epistolarum centuriae duae, Lucae 1938 editae, de rebus Philologicis quibusdam ad viros illorum temporum celeberrimos scriptae non magnae rei sunt; Lipsii simia est, vocularum obscuriorum affectator, et inanibus quibusdam sersiculis turget. Apparent nonnunquam stricturae aliquae ingenii, quae tamen iterum ineptiis deturpantur. AQVILINVS COPPINVS, Eloquentiae Professor in Ticinensi Gymnasio, epistolarum libros 6. scripsit, in quibus multa occurrunt de viris doctisin Italia iudicia. Editae sunt episto lae illae Mediolani 1613. in 8. [Neque elegantia sua destituuntur PANCRATII IVSTI-NIANI epistolae Venetiis an. 1534. in 4. editae. ]

[Neque minorem laudem merentur, qui nostra patrumque memoria epistolis conscribendis operam dederunt; quosinter primo memorandae sunt MARCI ZVERII BOXHORNII epistolae, quae venustate non carent, quanquam pleraeque familia riter et ex tempore scriptae de rebus nonnullis philologicis agunt, nec ab ipso viuo, sed post mortem eius sunt editae Amstelodami 1662 in 12. et recusae Lipsiae, curante Iac. Thomasio qui luculentam addidit praefationem, qualem etiam de vita, obitu ac scriptis Boxhornii editioni Batauae praefixit Iac. Basehui, vnde multum ad mopes et prudentiam ciuilem et iuxta eloquentiam instruendam necessaria excerpas. ] GABRIEL NAVDAEVS in epistolis suis non tam rara habet, quam forsan ab eius eruditione expectes; stylus tarnen facilis, nonassurgens. compositio obvia, nec multum coacta. Legi potius ob rerum notitiam, (quae tamen non adeo multa est) quam ob styli curam debet. [De viris doctis passim quoque iudicat, in quo tamen partium studiis interdum abripitur. Epistolae polt mortem eius editae Geneuae 1667. 12. CASPARIS BARLAEI epistolis nihil est facetius et festiuius, vt fuit ingenium eius viri ad extemporales lepores factum. De stylo si quaeras, neclaudarem nimis, nec reprehenderem. Omnia ex tempore scripta, dictio non semper pura, vt in Poematibus eius: compositioni periodorum, vt in orationibus, ita nec in epistolis studet. Ceterum singulai voluptati erit, animum grauioribus studiis saturum his velut cupediis reficere. Excusae eius epistolae Amstelodami 1667 in 8. Iungi his possunt FRANCISCI MARTINI, sacerdotis Epensis, epistolae, ob singularem festiuitatem, et ioca plurima commendandae. Stylus non adeo malus. OCTAVIVS FERRARIVS, humaniorum literarum Professor in Academia Patauina, epistolas quasdam scripsit, prolusionibus eius Patauii 1668 in 4. excusis additas, stylo haud spernendo, facili, sed compositioni non adeo stuadet, atque ex tempore scribit. [De hoc iudicio non immerito dubitabit, qui Ferrarii scripta attenta mente perlustrauerit. Difficilis sane magis quam facilis eius censendus est stylus, compositionisque adeo non omisit curam, vt in illa saepissime modum excedat; quumque nullibi non argute loqui studeat, ex tempore quidem eundem scripsisse, nemo crediderit facile. Habet omnino, quae laudem merentur, praesertim in antiquitatis notitia, Ferrarius, ita tamen, vt prolusiones eius atque epistolae multum dissimiles sint nitidae superiorum temporum eloquentiae et ad ciuilem slylum minime omnium accommodarae. Opera autem varia Ferrarii, quibus et epistolae eiusdem continentur, Ioannes Fabricius, Abbas Regiae Luterae, collegit, in ordinem redegit, ac suigulari studio emendata recudi fecit Wolffenbutelii, an. 1711. in 8.] REINERI NEVHVSII epistolae ad familiares mediocri stylo scriptae, in exemplum tamen nunquam ponendae; exigua enim illis est tum concinnitas et venustas, tum verborum delectus. Editae illae Amstelodami 1639. 1647 1651 et 1662. in 12. variis editionibus. ROLANDVS MARESIVS Gallus, epistolarum philologicarum libros duos ele ganti stylo, de variis rebus literariis, ad viros doctissimos scripsit, in quibus multa sane sunt consilia de ratione studendi, scribendi, scripta emendandi, explicandi, iudicandi de scriptoribus tum antiquioribus, tum recentioribus, de styli vitiis atque virtutibus, de habendo librorum deiectu, de veteribus ac bonis libris legendis. Frima editio primi libri prodiit Parisiis an. 1650. in 12 altera ibidem in 8. post mortem auctoris auctior, Launoio et Valefiis fratribus curantibus. Postremo Marefii epistolas cum aliquot amicorum ad cum, et aliorum clarorum virorum ad alios, non dissimilis argumenti epistolis recudi fecit Adamus Rechenbergius Lipsiae anno 1686. in 12. IACOBI CRVCII epistolae ineptissimae, vbique declamatiunculis et locis communibus lapsciuae. E veteribus senecam, e recentioribus Lipsium exscribiti; vnde gnomas aliquas, sententiolas argutas, ac similia congerit, [Verbo: crucemingeniis figit Crucius et ex suo ingenio sibi fingit stylum. Epistolarum eius libri VI. editi sunt Amstelodami 1661. in iz. ] IACOBT BONCARSII et GEORCII MICHAELIS LINGELSHEIMII epistolae editae sunt Argentorati an. 1660 in 12 Habentur in his multa, quae ad statum Germaniae superiorum temporum, aulasque Principum intestinis tum malis turbatissimas pertinent, habentur et de rebus literariis notitiae non contemnendae. BALTHASAR IS HENCKELII epistolae carcerales, Holmiae 1640 in 8 excusae, varia continent Suecorum consilia, iesuitarum machinationes, et arcaniora qua edam istius belli, quae alibi non facile inueneris. IO. MILTONI epistolae familiares et politicae plenae ingenii et acuminis sunt, in quibus non pauca de auctoribus veteribus, recentioribus domesticis, exteris iudicia leguntur. Edirae iilae sunt Londinianno 1647. in 8 Epislolae autem politicae publico senatus Anglicani, cui a secretisfuit, nomine scriptae, et a lo. Georgio Pritio Lipsiae an. 1690. in 12 denuo recensitae ob sty lum pariter atque argumentum legi merentur. VINCENTII FABRICII epistolis, multum saepiusque recusis, natiua quaedam inest elegantia, quam eius quoque elaboratissima carmina ostendunt. AVGVSTI BVCHNERI epistoiarum tomi duo prodierunt Dresdae anno 1679 et 1680. Eratvirille ad omnem nitorem literarumfactus, Orator optimus, et Poetarum suo tempore inter Germanos princeps. Bene fane meriti fuerunt de orbe literato, qui has eius epistolas publicarunt, in quibus multa sunt de rebus literariis iudicia. Stylus ipsi elegans, quanquam concisus, formata tamen ipsi e Cicerone dictio est: quod vero spectat, ab illo diuersa. Quantus hic fuerit Ciceronis aestimator, videas ex epistola illa luculentissima, quae est trigesima secunda Partis secundae ad Schneiderum, Ducis Holsatiae Consiliarium, qui ipsius consilium rogauerat de Curtio, an scilicet ipsius stylus adeloquentiam Romanam sufficere posset; sed in alia omnia it Buchnerus, qui Curtii declamatoriam indolem abesse iudicat a puritate nitoris Romani. Solum itaque Ciceronem illic ad omne scribendi genus tum epistolare, tum oratorium, et historicum unice commendat, ne quid dicam de variis rebus et iudiciis, quae habet de auctoribus veteribus et recentioribus. Proprietas grauitasque antiqua plena emicat luce: et tamen acuminis nonnihil atque leporis hinc inde transparet. Tertiam vero harum epistolarum partem separatim edi curauit an. 1712. Dresdae Godofredus Leschius, qui hanc curam in se, postsoceri obitum, instituto laudabili suscepit, cum essent, qui editionibus emtis a se, hanc accedere haud iniuria cuperent: quorum desideriis nefas putauit non indulgere. Sunt huic inspersae quoque epistolae ab aliis scriptae, Buchnerianis ob nitorem stili non prorsus dissimiles.

[Memorandae nunc etiam sunt epistolae recentiorum doctorum virorum, quae praeter illas, quas iam recensuimus, vel breui ante auctoris mortem excusae ad eius nondum peruenerunt osulos, vel post eandem primum prodierunt. Hos inter facile primas tenent GERHARDI IOANNIS VOSSII epistolae, quas Londini primum Paulus Colomesius an. 1690. in fol., mox altero post anno dodecade epistolarum auctas Augustae Vindelicorum publicae luci exposuit Georgius Hieronymus Velschius. Interim cum hoc epistolarum volumen multas Vossii dedicationes contineat, epistolas item domestica tantum ac priuata negotia tractantes vtilissimo sane instituto in quarto Operum Vossianorum, Amstelodami an. 1699. in fol. simul editorum tomo, epistolarum quendam fecerunt delectum editores, expunctis tum dedicationibus, tum plurimis quoque epistolis, quae ad rem literariam illustrandam nihil conferrent, quin et in digerendis epistolis obseruata temporum serie, quod in prioribus editionibus neglectum fuerat. Dici non potest, quantam in omni re literaria, cumprimis autem in historia ecclesiastica vtilitatem praestent hae epistolae, dignissimae omnino, quae ab omnibus Theologiae, quin et aliarum literarum cultoribus quam diligentissime legantur. Proximum ab illis merentur locum GVILIELMI CAMDENI epistolae, quas vna cum illis, quae ad Camdenum scriptae sunt, in lucem produxit Thomas Schmithus, Londini an. 1691. excusas. Enimuero qui Camdenum nouit, virum in omni literatura versatissimum, quaecunque bonae frugis ex eius epistolis sibi promittet. Neque sane de rebus nihili scripsit vir eruditissimus, vel hic etiam ad omne eruditionis genus facem praeferens. Neque praetermittendae sunt MARQVARDI GVDII et aliorum ad illum epistolae, quae cum aliis reliquiis Gudianis, curante Petro Burmanno, prodierunt Vltraiecti an. 1697. in 4. Claudii Sarrauii epistolis ex eadem Gudiana Bibliotheca auctioribus adiectis, quae superiorum temporum rem literariam mire exornant, tum vero multis, in re praeserim critica, erudite obseruatis passim abundant. Illustrium eruditorum ad Petrum Francium epistolae operibus eius posthumis, Amstelodami 1706 in 8. editis adiectae sunt. Habentur in iis epistolae Cuperi, Ferdinandi Furstenbergii, Gronouii patris et filii, Nicolai Heinsii, Huetii, Hugenii, Perizonii, Petiti, Rapini, Wallii, Spanhemii, aliorumque.

Inter Germanos nuper eruditorum meruerunt applausum CONRADI SAMVELIS SCHVRTZFLEISCHII epistolae, anno 1700. Vitebergae Saxonum euulgatae, styli elegantia, ac germanae latinitatis nitore, rerumque grauitate facile se commendantes: quoniam in illis multa ad statum temporis ipsius publicum, reique literariae cognoscendum pertinentia, itemque iudicia de viris eruditionis variae doctrinaeque ciuilis laude claris continentur. Non tamen vno omnes dicendi charactere conscriptae videntur; priores enim adstricto magis ac conciso, reliquae multo diffusiori sunt exaratae. Etenim ad annum vsque 1672. Laconico styli genere, vt ex eius scriptis tunc publicatis apparet, delectatus, id deinceps suasu potissimum illustrissimi Baronis Henrici Frisii in amplius diductiusque mutauit: eiusque primum specimen dedit in notis ad dissertationem de eo. Quid expediat imperio? anno 1672. Vitebergae recusa. Et quamuis auctor acerrimus alioqui purioris styli Romani sectator sit, in his tamen epistolis quasdam voces ab aureo Latinitatis aeuo recedentes adhibuit: prout nempe scribendi genus, quod maximam partem res publice gestas continet, requirere videbatur. Recusae sunt eaedem epistolae, cumque in prima editione multa magnorum virorum nomina consulto fuerant omissa, iisdem nunc additis aliisque lacunis suppletis, simul cum memoria auctoris editae ac promulgatae sunt Vitembergae an. 1712. in 8. GEORGII CASPARI KIRCHMAIERI quoque prostant epistolae, a filio eiusdem Vitebergae an. 1703. in 8 editae, cum ab ipso tum ab aliis ad eum exaratae, quas inter Bullialdi, Boecleri, Conringii, Portneri, Strykii, Velschii, Morhofii, Hannemanni, Guerickenii, Maioris, Magliabechii, Heuelii aliorumque ob variam et multiplicem argumentorum amoenitatem commendari merentur. Vltimo denique loco commemorandae restant FRIDERICI HILDEBRANDI, in Gymnasio Martisburgensi quondam Rectoris, centuriae epistolarum quinque, iuuentutis styli studiosae bono Lipsiae an. 1681 et sequentibus editae in 12. quae tamen epistolarum vix merentur nomen, cum locorum communium potius sint farrago, progymnasmatibus oratoriis exarandis tantum inseruientes. Prima tamen centuria huc omnino spectat, varii argumenti continens epistolas, quae quamuis non sine cura videantur scriptae, ad imitationem tamen easdem aliis praescribendas esse, haud suascrim, cum meliores sint in promtu. Iamque etiam intelligitur, quamobrem epistolae ARITHMAEI, et SAGITTARII imitationi non inseruiant, quippe quae nec formam Romani aeui seruant, nec veras imitandi rationes tenent.]

Atque hi fere sunt auctores epistolographici, prae ceteris cogniti. Nam omnium inire numernm, nostri non est instituti, nec opus est, cum ad eloquentiae epistolaris exercirium vnus alterue sufficiat. E veteribus vnus eligatur Cicero, tum qua latinitatem, tum qua compositionem. E Plinio notari possunt formulae insigniores ad Ciceronis compositionem reducendae. E recentioribus pauci familiariter legantur. Nullas enim earum legi debere, quod vult Vauassor libro de Epigrammatibus, non probauerim. Sufficere possunt Bunellus, Manutius, Palearins Muretus, Iulius Caesar Scaliger et Buchnerus. Ceteri vero, vt imitari velis stylum, non legendi, nisi quantum ex iis elegantiam formularum congerere potes, quas data occasione in rem tuam vertere possis. [Hodie impense a quibusdam ob linguae Latinae nitorem laudantur ANTONII MALAGONELLII epistolae, Romae an. 1677. in 12 editae, quae omnino merentur commendari, nisi quod nimius admodum Plinii sit imitator, itemque turgidus nimis interdum et acumina vbique aucupans.] Non inutilis labor est illorum, qui epistolas virorum doctorum et illustrium seorsim scriptas, iustis voluminibus collegerunt. Sic habemus Virorum clarorum, illustrium Principum ad Principes epiltolas, quae distinctis voluminibus collectae prodierunt. Sed eae potissimum ob res Politicas et Theologicas editae sunt, quarum ex iis notitia haberi potest [Superiori quoque aeuo epistolae Principum, Rerumpublicarum ac sapientum cura HIERONYMI DONZELINI prodiere Venetiis 1574 in 8 His adde IOH. STARYCII Venerem Epistolicam epistolarum selectissimarum, asummis mundi proceribus de actibus quibusuis solennioribus exaratarum, Francofurti excusam an. 1610. in 8 vti et BENEDICTI ACCOLTI epistolae, cum epistolis clarorum virorum, Romae, Venetiis et Parisiis editae. Idem egit VEREPAEVS, qui selectiores Bembi, Sadoleti, aliorumque Ciceronianorum epistolas congessit, inque libros tres distinxit. Clarorum etiam virorum epistolae latinae, graecae et ebraicae ad Io. Reuchlinum editae sunt Tiguri in 8. Addamus illis Epistolas clarorum virorum a IO. MICH. BRVTO edilas Lugduni 1561. in 8. itemque illustrium et clarorum virorum epistolas selectiores, superiore saeculo vel a Belgis vel ad Belgas, centuriis duabus distinctas editasque Lugd. Bat. 1617, in 8. porro Epistolarum ab illustribus et claris viris scriptarum centurias tres, a SIMONE ABB. GABBEMA publicatas Harlingae Frisiorum 1664. in 8. ANTONIVS quoque MATTHAEVS singularem epistolarum ab Alciato aliisque viris eruditis scriptarum collectionem instituit inque lucem prorraxit Lugduni Batau. 1695. in 8. Nec minus IANVS GVUIELMVS MEELIVS insignium virorum epistolas selectas exmuseo suo prodire iussit Amstelodami an. 1701. in 8. postque illum clarorum virorum epistolas publicauit IO. BRANT Amstelodami an. 1702. in 8. Vt epistolas summorum virorum ab Oleario editas aliasque nunc taceamus. Demum his omnibus subiungamus IO. CHRISTIANI LVNIGII literas Procerum Europae ab Imperatoribus, Electoribus, Principibusque Imperii ad Reges, Principes, respublicas liberas et ab his ad illos de variis belli pacisque ac religionis negotiis, ab anno 1552 vsque ad annum 1712 lingua latina exaratas, et ex variis fide dignis scriptoribus diuersisque manuscriptis monumentis rarioribus collectas, inque tres partes diuisas et in lucem editas Lipsiae 1712. 8. Quae literae iis, qui ad tractanda negotia publica accedunt, multum vtilitatis allaturae sunt, quamuis stylus pro diuersitate ingeniorum et rerum sit diuersus, negotiis tamen accommodatus. ] Ob styli vero elegantiam praecipue nullas memini aliquo volumine collectas. Operae tamen pretium esset, si quis talem operam susciperet, praecipue in dedicatoriis epistolis a viris doctissimis conscriptis, quarum tamen delectus haberi debet. Quod institutum commendat Sorellus in Bibliotheca sua Gallica diss de epistolis Gallicis, ac praeiuit nobis exemplo, qui PVTEANI dedicatorias vno volumine sub titulo Pompae Prosphoneticae edidit. [Pertinent huc quoque diuersorum a GERH. IO. VOSSIO editorum tractatuum dedicationes, quas epistolarum eius volumini, Londini an. 1690. in fol. edito, simul inseruit Paeulus Colomesius. Tum IO. GEORGII GRAEVII praefationes, dedicationes et epistolae, ad vsum latinae eloquentiae studiosorum collectae cura Io. Alb. Fabricii, editaeque Hamburgi 1707. in 8. In scriniis quoque Archiatri et Consiliarii iustitiae Regis Daniae Io. Conradi Wolfii integrum asseruatur volumen epistolarum, Graeuiana manu ad Danos exaratarum, quae luce publica sunt dignissimae. Ceterum negari nequit, celeberrimum Graeuium nonnunquam periodos longiores verbosioresque adhibere, iisque prope delectari; vt taceam, eundem non raro vsurpare voces a latini sermonis vsu abhorrentes. Denique spectant huc CHRISTOPHORI CELLARII tum dedicationes, tum praefationes, quas in fasciculum collegit et sub epistolarum selectiorum nomine publicauit IO. GEORGIVS WALCHIVS Lipsiae 1715. in 8. cumque stylo terso atque eleganti sint conscriptae, omnium eruditorum dudum meruere plausum. ] In Gallica lingua permultos tales epistolarum libros habemus, inprimis amatoriarum, in quibus illa gens exercere ingenium suum amat.

Illorum autem epistolographorum, quorum epistolae legi ob res ipsas debent potius, quam ob stylum, magnus est numerus. Sic habemus epistolas a Patribus scriptas, de quibus consulatur Iohannes Baptista Ferrarius libro de epistolis sacris. [Ad epistolas de rebus Theologicis ac statu religionis IACOBI VSSERII, Archiepiscopi Armachani, epistolae trecentae, Latino partim, partim Anglico sermone scriptae, et Londini cum eius vita a Richardo Parrio editae 1686 in fol. quae praeterquam quod secundum temporum, quibus quaelibet scriptae, seriem digestae sunt, varia eaque curiosa tum theologica, tum ad historiam ecclesiasticam ac literariam spectantia complectuntur. Addendae his POMPEII SARNELLI SS. Theol. et I. V. Doctoris, Protonotarii Apostolici ac Abbatis S. Homoboni Caesenatis, epistolae ecclesia sticae, Italico idiomate scriptae excusaeque Neapoli, impensis Antonii Bulifonis 1686. 4. itemque P. OLIVAE Generalis in Societate Iesu ordinis epistolarum tomi aliquot de negotiis Soc. Iesu, quorum prior Romae in 4. et Bononiae in 8. 1668. prodiit, posterior Venetiis 1683. in 4. Integra est epistolarum chilias, ac maximopere commendatur in actis Lipsiens an. 1683. Mens April, et Augusto. Ceterum epistolarum, quae de rebus sacris ac Theologicis ex instituto tractant, prolixam hic iniicere mentionem haud vacat. Noti sunt peculiares epistolarum Lutheri, Melanchthonis, Schwebelii, Marbachiorum, Caluini, Bezae, Zanchii, Chytraei, Schlusselburgii, Socini, Ruari, Hornbeckii, Arminianorum aliorumque epistolarum libri, supra iam laudati, quae ad hanc classem spectant omnes. Ineditarum autem epistolarum, a Theologis scriptarum, insignem olim numerum possedit Io. Henricus Hottingerus, vt videre est in ipsius Bibliothecario cap. 6., quas simul cum ipso possessore eruditissimo in traiiciendo lacu Lemano periisse, ob magnum posteritatis damnum vehementer dolemus. Epistolas iuridicas edidit IO. AVRPACHIVS Col. Agripp. 1566. in 8 Porro FRANCISCI et IOANNIS HOTTOMANNORVM, patris et filii, ac clarorum virorum ad eos epistolae ex Bibliotheca Iani Guilielmi Meelii I. C. prodierunt Amstelodami 1700. in 4. Medicas epistolas scripserunt IVL. CAESAR BENEDICTVS, LANGIVS, IVNIVS, HORSTIVS, ROSSAEVS, MATTHIOLVS, MANARDVS, HEIDANVS, ANGERIVS aliique iam supra cap. I. a nobis laudati. De rebus Philologicis multi auctores epistolographici scripserunt, ac praeter hos, quos iam nominauimus, exstat MELCHIORIS GOLDASTI Philologicarum epistolarum centuria vna diuersorum a renatis literis doctissimorum virorum, in qua veterum Theologorum, Iurisconsutorum, Medicorum, Philosophorum, Historicorum, Poetarum, Grammaticorum libri difficillimis locis vel emendantur velillustrantur. Editae sunt hae epistolae primum a Goldasto Francofurti an. 1610. auctaeque rursus ab Herm. Conringio Lipsiae an. 1674. in 8. prodierunt. [Prostant quoque Virorum clar. et doctorum ad Melch. Goldastum epistolae, ex bibliotheca Henrici Guntheri Thulemarii, Icti, Francofurti et Spirae an. 1688. in 4. editae, istorum temporum rem literariam magnopere illustrantes. Quamuis autem epistolarum ipsius Goldasti nullae vsque huc fuerint excusae; latent tamen passim apud eruditos illarum non paucae; meque olim apud Io. Christianum Itterum, Archigrammateum Francofurtensem ad Moenum, integrum epistolarum ab ipsomet Goldasto ad illustres et doctos viros scriptarum volumen, manu auctoris exaratum, perlustrasse, memini, dignissimum profecto, quod omnium eruditorum volueretur manibus.] IANIPARRHASII quaesita per epistolam, quibus respondet ad interrogationes nonnullorum de rebus Criticis. LAVRENTIVS PIGNORIVS in Symbolis epistolicis, Patauii 1628. in 8. euulgatis, multa ad antiquitates Aegyptiacas, Graecas, Romanas spectantia habet. TANAQVIL FABER in suis epistolis multa auctorum loca ex suo ingenio emendat. SALMASIVS in latinis suis, et BALZACVS in Gallicis epistolis Philologica etiam argumenta tractat, quod et IVSTVS RYCQVIVS in duabus epistolarum centuriis fecit, et ante hunc FRANC. ROBORTELLVS; nostris autem temporibus CHRISTIANVS DAVMIVS, cuius epistolas quasdam selectiores edidit Io. Andreas Gleichius Dresdae an. 1697. 8. Varias res Politicas, Theologicas, Physicas, Historicas, HERMANNVS CONRINGIVS in suis epistolis ab ipsomet Conringio an. 1665. in 4. editis tractat, quae praefationes in auctores, aut dedicatoriae sunt. [Post ipsius autem obitum duo epistolarum eius Syntagmata filius Conringii Ioannes Hermannus collegit, cumque orbe erudito communicauit Casp. Corberus, eloq. in Acad. Iulia Professor, quorum primo scriptae ad Ferdinandum Furstenbergium, Episcopum Monasteriensem, altero ad Stephanum Baluzium exaratae epistolae continentur, eruditionis inprimis historicae ac antiquariae plenissimae. Prodierunt Helmstadii an. 1694. in 4. Neque omittendae GEORGII RICHTERI epistolae selectiores, vno volumine Norimbergae 1662. in 4. editae, plenae argumentis theologicis. iuridicis, politicis, medicis, philosophicis. historicis, geographicis, philologicis, criticis, vnde plurima addiSci possunt. Physici argumenti epistolas Scripsit FORTVNIVS LICETVS, cuius quaesitorum per epistolam Sex vel Septem tomi Sunt, quibus tamen etiam Philologica nonnulla immiscentur. THOMAS BARTHOLINVS in epistolarum suarum centuriis, quas Siue ipSe adalios, siue alii ad ipsum ScripScrunt, in quibus agitur de argumentis medicis, physicis et philologicis. Extant et multae CARTESII epistolae, tum Latinae, tum Gallicae, omnes Physici vel Mathematici argumenti. [Mathematica quoque tractant epistolae mutuae WILHELMI SCHICKARDI et MATTHIAE BERNEGGERI Argentorati an. 1673. in 12, itemque GEORGII RAGVSEII epistolae mathematicae de diuinatione, Astronomia, Chiromantia, Cabala, Parisiis 1626. in 8. publicatae. Quibus addendae TYCHONIS BRAHE epistolae Vraniburgi an. 1610. in 4. editae. ] Gallicas de rebus Physicis epistolas scripsit SORBIERIVS, Regis Galliae Historiographus.

Geographici Argumenti epistolas BVSBEQVIVS nobis dedit, stylo elegant, quibus multa Turcici regiminis arcana continentur. Item Monconisius, qui Gallico scrmone epistolas Scripsit, quibus iter fuum per Africam, Asiam et Europam descripsit, in quibus multa reperiuntur curiosatam naturalia, quam artificialia, etiam Politica, sed cum posthumus liber sit, nec ab ipsoauctore editus, in rebus istis, quas collegit, delectus non est institutus, quem instituisset forte auctor, Si ipSe edidisset. Exstant et in Italica Lingua Petri della Valle peregrinationis illustris epistolae, quae Asiaticas potissimum res complectuntur, ac accurate enarrant. [Inter nuperrimos itinerum Suorum perepistolas Scriptores omnino commemorandus est IAC. TOLLIVS, qui quicquid in innere Suo Germanico et Hungarico notatu dignum obseruauit, in epistolas congessit, ab Henr. Christ. Henninio editus Amstelodami an. 1700. in 4. Sic et DV MONTIVS Suum per Galliam, Germaniaeque partem ac Italiam, Constantinopolin, et vlterius institutum iter per epistolas deScripsit. Quibus omnino addendae sunt GILBERTI BVRNETI epistolae, in quibus, quid in Italia, Heluetiaque et Germaniae quibusdam vrbibus, obseruatu dignum occurrit, acri iudicio atque Selectu exponit. Excusae illae Sunt primum anglice Roterodami an. 1687. in 12. et mox germanice versae. Pene omiseramus D. ROBERTI HVNTINGTONI S. Theol. Doctoris et EpiScopi Rapotensis epistolas, in quibus in itinere Suo Orientali obSeruata tum in Palacstina, tum Aegypto, describuntur. Edidit illas cum vita auctoris Thomas Smithus Londini an. 17 04. in 8. ]

Politicarum etiam affatim habemus exempla apud C ceronem, praesertim in tis ad Atticum, in quibus continetur universus iste tum temporis reipublicae Romanae status. Elogium earum habet Cornelius Nepos in vita Attici, Censoripse talium acerrimus. cap. 16. eas, inquit, qui legat, non multum desideret historiam contextam illorum temporum. Sic enim omnia de studiu Principum, vitiis Ducum, mutationbus reipublicae perscripta sunt, ut nihil in iis non appareat, et facile existimari possit, prudentiam quodammoao esse diuinationem. non enim Cicero ea solum, quae viuo se acciderunt, futura praedixit, sedetiam, quae nune usu veniunt, cecinit ut vates. E reuntioribus plures habemus eius generis epistolas, non Latinâ tantum sed et Gallica Italicaque lingua Scriptas, et quidem non pauci auctores, quos Supra nominauimus, AEneas Syluius, Erasmus Roterodamus, ioachimus Camerarius, Philippus Melanchthon, huc referendi. Huc pertinent PETRI MARTYRIS, Anglerii Mediolancnsis, Protonotarii Apostolici, et Prioris Archiepiscopatus Granatensis et HiSpanis a rerum Indicarum consiliis, epistolarum libri 3 8. primum Compluti in HiSpania An. 1530. tum Amstelodami an. 1670. typis Elzeuirianis cura potissimum Caroli Patini in folio editi. Postremae editioni adiunctae Sunt FFRDINANDI DE PVLGAR epiStolae ex Hispanico idiomate in Latinum conucrsae. Quo opere Saeculorum XV. et XVI. res gestae et consilia plurimam partem continentur, arcaniora praeSertim flatus consilia, tam Germanica quam Gallica et Hispanica; multa quoque, quaead res Indicas et commercia pertinent. [Et omnino magni momenti Sunt hae epistolae, quibus diu et aegre carebant literati, adeo quidem, vt Parisiis, vnum exemplum Sexaginta imperialibus veniret. Sic quoque rara manebunt exempla, cum trecenta tantum Amstelo dami sint excusa, quorum vnum venditur Seximperialibus. ] In Grotianis Epißolis, quae nouissime vasto volumine prodierunt, multa habentur non Solum Politica, Sed etiam Ecclesiastica, Theologica, Iuridica, Philologica, nec non iudicia de libris. [HVBERTI LANGVETI Consiliarii et Legati Saxonici, epistolae politicae et historicae, ob arcanam rerum Saeculi XVI, quae in illis continentur, notitiam, non satis laudari possunt, Menagio id propter in Menagianis T. II. p. 85. admirabiles iuremeritoque dictae. Editae illae sunt ex Archiuo Electorali a lo. Petro ludouico, Halae Saxonuman 1699. in 4. Alioquin eiusdem Langueti ad Sidneium epistolae SeorSim iam prodierunt Lugduni 1633. in 12. itemque Groningae 1646. in 12. Iungendae illis DAVIDIS PEIFERI, Consiliarii itidem Saxonici, epistolae publico nomine scriptae, publicatae primum cura Fr id. Gotth. Gotteri Ienae an. 1708. in 8. quae quamuis cum Languetianis comparari non possint, fuam tamen ad statum ecclesiae et reipublicae sub Augusto Sax, Electore cognoscendum vtilitatem conferunt haud spernendam. De negotio pacisicarionis Osnabrugensis et Monasteriensis, de Comitiis Electoralibus, Ratisbonae habitis, deque hodierno Imperii statu exstant epistolae CHRISTOPHORI FORSTNERI. Editae illae sunt Mombeligardi an. 1657. et iterum recusae 1670. in 12; idque inuito auctore, quo nomine grauiter ipse conquestus est epistola apologetica ad amicum contra alieni Secreti temeratores, an. 1657. in 4. euulgata. Plures adhuc ineditas Seruamus, Suo tempore edendas, quasille adviros illustres per Galliam, Italiam et Germaniam Scripsit. Politici quoque argumenti Sunt epistolae Cardinalis MAZARINI, Gallica lingua exaratae, et Amstelodami 1690, 12. editae, quarum aliquot datae Sunt ad Ludouicum XIV. GalliaeRegem, aliae ad Regis matrem, ceterae ad ministros regios Lionneum et Tellerium. Illustrant illae maiorem in modum historiam pacis Pyrenaeae, nec pauca callidi Cardinalis cogitata et acta, quae vulgati historici reticuerunt, aut ignorarunt, detegunt ac produnt. ] In Italicalingua habemus Principum ad principes epistolas, vno volumine collectas, item Cardinalis ARNOLDI OSSATI et BENTIVOGLII, quas vltimasPariSiis an. 1697. in4. abAmeloto Houssaeo editas ob ornamenta, quibus illa editio Splendet, eruditi laudant. In Hispanica Iingua exstant ANTONII PERECZII epistolae, omnes politici argumenti, quibus multa Sui temporis arcana continentur. [ scripsit quoque epistolas latinas ad Comitem Essexium, Angliae magnatem, quae multa complectuntur, fortunam variam fallacemque tum ostendentia tum Solantia. Excusae illae Sunt Norimbergae 1683, in 12. stilumque habent non naturalem, Sed nimis quaesitum. Referendae quoque huc epistolae ANTONII DE GVEVARRA, Coloniae 1641. 8. editae, et in ferrnonem quoque Germanicum versae. ] In GALLICA LINGVA habemus PASQVIERII epistoias, quibus ea continentur, quae in tumultibus Parisiensibus contigerunt, aliosque auctores, quos vide apud Sorellum. [Intactas tamen praetermittere haud possumus RICHARDI SIMONII epistolas selectas, Amstelodami primum an. 1700. 8. editas, mox vero non sine augmento recusas, quae plurima in criticae sacrae studio egregia vixque alibi reperienda conrinent. Memorandae quoque GVIDONIS PATINI, Medici Regii, epistolae Gallicae, quae tribus voluminibus Parisiis primum A. 1685. moxColoniaeA. 1691. 12. sunt editae, et praeterquam quod miram vbique libertatem in iudicando prae se ferunt, magnamque religioni Pontificiae deridendae in plurimis rebus occasionem praebent, historiam quoque literariam inde ab A. 1545. usque ad A. 1672. mirum in modum illustrant, dignssimae omnino, quae ab omnibus elegantiorum studiorum cultoribus legantur. Cum quibus necessario coniungendae PETRI BAELII epistolae selectae, hoc ipso anno 1714. Roterodami tribus voluminibus in 12. cura Domini Des-Mizeaux editae, quippe quae de libris ab A. 1673. usque ad A. 1706. publicatis passim curateque iudicant. Speciatim vero multorum librorum auctores, vsque huc incogniti, hic deteguntur, variaque de eruditis singularia inspergi videas, quorum recensionem lectu dignam instituerunt Acta Erud. Lips. an. 1714.. pag. 441. seqq. Inter epistolas Anglicana lingua Scriptas, vt GVILIELMI TIMPLAEI aliorumque labores taceamus, prae ceteris laudandae sunt IACOBI HOWEL, Equitis Angli et Secretarii Regii, epistolae familiares, quartum iam Londini A. 1673. in 8. publicatae, quibus literaria ciuilibus mixta rarissimarum rerum varietate lectorem mirifice delectant, adeo quidem, vt, qui illas in latinum sermonem verteret, egregie admodum de re literaria mereretur. ] In Germanica denique lingua habemus MARTINI ZEILERI epistolas, [seu dissiertationes potius naturales, morales, ciuiles ac historicas, sub epistolarum habitu conscriptas, multis rebus cognitu non indignis repletas, quae iunctim primum prodierunt Vlmae An. 1657. in 4., mox ibidem auctiores in folio recusae. ] sed tales epistolae an epistolarum nomine insigniendae sint, disputat ex Aristotele Io. Caselius lib. de elocutione. Habemus et in ligato sermone scriptas epistolas, quarum longe alia est ratio, alius stilus, et quidem in ipsa poesi diuersus. Quas enim HORATIVS scripsit, pene accedunt ad naturam soluti sermonis. Numeros enim concinnos et compositionem poeticam dedita opera neglexit, mirabiliter tamen sunt venustae et argutae. Ac nemo est e recentioribus, qui hanc scribendi formam imitatus fuerit, praeter vnum PETRVM DANIELEM HVETIVM, Gallum, qui ita eas expressit, vt nec ouum ouo similius. OVIDII epistolae amatoriae sunt, et plane aliam formam habent. Nam omnia artificia tum carminis tum orationis patheticae expressit, quem imitatus est e recentioribus in argumento sacro BALDVINVS CABILLAVIVS et alii nonnulli.

QUoniam auctor nonnulla interdum vel non satis explicate tradit, vel attingit leuiter, annotationes quasdam, vbi opus erit, maioris illustrationis caussa, adiicere nobis fuit visum. In eo autem quam maxime est laudandus, quod non prolixa, sed succincta admodum de scribendis epistolis pr accepta exhibet, omissis vulgaribus et alibi obuiis Cum enim hodie eiusmodi praeceptorum non tam inopia, quam copia laboremus, minime necessarium duxit, ab aliis passim proposita denuo recoquere atque apponere, Itaque ea tantum hic selegit, quae ab epistolographicae artis scriptoribus vel omissia vel negligenter tractata fuerant. Duo autem hic potissimum persequitur capita, docetque 1. quaenam ad scribendam epistolam requirantur. 2. quae ad iudicium de scriptoribus epistolographicis formandum facere possint.

Pag. 14. Illa addiscantur.) Siquidem plurimum refert, ut stylus dicendi scribendique magister sit,. accedatque diligens exercitatio, sine qua nemo vnquam in hoc studiorum genere praeclari quid praestitit. Vt enim ad alias artes omnes addiscendas, ita et ad epistolam recte conscribendam tria sunt necessaria, Natura, ars et exercitatio. Illam largitur Deus, istam tradunt Rhetores, haec vero a nobis ipsis petenda est. Nam etiamsi quis omnium Rhetorum libellos euoluat, eorumque praecepta memoria teneat, tamen nisi crebro diligenterque in scribendo sese exerceat, nunquam eleganter et expedite scribendi facultatem sibi comparabit. Valet enim hic regula, quae praecipit, ut praecepta sint pauca et breuia, usus vero perpetuus, verbaque vertantur in opus, vt Agricola loquitur: quandoquidem nulla re promtius expeditiusque aliquid facere discimus, quam si saepius facimus. Id quod vulgi quoque prouerbio comprobatur, quô fabri fabricando fieri dieuntur.

De Definitione) Epistola est sermo ad eum, cum quo coram loqui non licet, aut non placet, perscriptus; vel, epistola est absentis cum absente colloquium, aut mutui sermonis velut quidam internuncius. Per eam enim absenti significamus, quae ipsum scire volumus. Epistolae autem vox ortu quidem graeca est, sed vsu tamen latina, imo germanica quoque facta, eine Epistel/habetque adeo nomen ab officio et fine, dum nempe ideo scribitur, vt ad alios mittatur, vnde Latinis semibarbaris Missiua dicitur, quae vox et Germanis et Gallis hodie in usu est, cum dicunt enine mißive. Epistolae etiam veteribus dictae sunt libelli, codicilli, tabulae, a materia scilicet, quod olim, ante chartae membranaeque vsum, in arborum libris seu interioribus corticum tunicis scriberetur, in codicillis, i. e. paruis codicibus in schedas sectis, in tabulis et tabellis, ex trunco per serrulam tenuiter dissectis, et subtiliter laeuigatis ceraque illitis stylo ferreo aut osseo, cuius pars inferior, qua formabant literas, erat acuminata siue cuspidata, superior autem, qua delebant, plana et obtusa. Cuius effigiem exhibet Hermannus Hugo de origine scribendi cap. 9. p. 84 Primarius ergo finis seu scopus epistolae, vt diximus, est, certiores facere absentes, si quid est, quod eos scire aut nostra aut ipsorum interest, vt Cicero loquitur lib. 2 ad fam. epist. 4. idemque ad Q. Fratrem lib. 1. epist. 1. epistolae proprium esse ait, vt is, ad quem scribitur, de iis rebus, quas ignorat, certior fiat. Ob quem vsum epistola Epicteto dicitur tacitus nuncius, Ouidio sermonis ministra, Demetrio phalereo animi seu mentis simulacrum, Ambrosio imago praesentiae inter absentes, Lipsio alter sermo, Erasmo Roterodamo absentium quasi mutuus sermo, item colloquium inter absentes.