MI carissime CLAUDERE, expectavi hactenus a bibliopola vestrate libros, quos consignaveram, pro quibus Variarum exemplaria XII Lipsiae poterat auferre ab homine quem indicavi. Fui in utroque frustra: unde aversari eum contractum te parario initum colligo. Abstulisset saltem meos, et misisset suos quos poterat. Dubito enim omnes quos desideravi, habere in promptu. Nunc quod de ipso sperem, non habeo. Ultimis tuis dudum respondissem; sed deerat argumentum, quod eae me domo absente traditae nescio quo scaevitate domesticorum inter scruta contrusae adhuc lateant; faciam cum venerint ad manus. D. Vorstio pro honorifica compellatione ages meis verbis gratias, obferesque utendum fruendum, quicquid a mea tenuitate proficisci posse ipsius commodis senserit. Laudo studium ejus et . Judicium meum de Beroso Anniano non dissentit a Doctorum censuris: adeat Comm. de Deo Endovell. E. 2. b: relegat etiam cum cura epilogum Diatr. de L. Pun. Quare nec rationibus ejus, quas contra eum proponit, infringendis laborandum mihi est; possem ejus generis alias quatuor superaddere e Dec. 2. Chronol. observ. D. Joh. Behm. obs. 2. Hoc volo, non omnia, quae in Beroso, licet Annius eum interpolaverit, hinc inde leguntur, esse conficta, sed quamplurima consentire cum profunda antiquitate. Ostendi hoc ex IDUBELA ejus, loco Comm. quem dixi; ex Arub ejus, filio Chusi: cui quamplurimi scriptores adsentiuntur; nec habuere igitur, cur impugnarent. Cur igitur nos quaeremus in scirpo nodum? En testimonium de Arabo hominum in Syria natorum: Arabia, inquiunt Gabr. Sionita et Joh. Hesronita l. de nonnullis Orient Urbc. 1. dicta ab Araba plaga, non longe a Medina sita, quam incoluit Ismael. Huic vero plagae nomen dedit Jaarob filius Cahhtan seu Jectan, filii Heber, filii Sale, filii Sem, filii Noem: qui primus, teste Muhammede Ben Jacub Sirazita, Arabicae Linguae thesauri auctore, Arabicae linguae inventor extitit, et post ipsum Ismael. Ostendi, quod dicebam de Berosanis, ex ipsius Togo, quem inter Celtiberorum Reges nominat: Nam eundem Togum Martialis et Silius commemorant in rebus Hispanorum, quorum nemo hactenus explicavit. Si Berosum verum illum et genuinum, qui cum Anniano pariter incedit, et ab eo segregandus tamen est, consuluissent Interpretes, minimo negotio potuissent. Demonstro haec ad oculum Comm. de quo nosti ad Classis I Inscript. XXII, quae est de Togoti vel Togotio, Numine quodam Lusitanorum Hispanorumque, reperta in Lusitaniâ, viâ, quâ Ebora itur Abilam, juxta Arcem S. Vincentii, hodie Abbatiam; doceoque non esse de Toxoti seu Diana, ut voluit Joh. Mariana lib. I de rege et instit. reg. c. I. intelligendam, verum de isto Berosano Togo. Non vacat ea describere huc, quia quampluscula sunt; habes nucleum et summam. Non qui recipit aliquod caput libri alicujus, librum totum recipere putandus est: Hoc inculca Vorstio. Judas Apostolus libros Henoch non ideo approbavit, ceu scripturam authenticam, quia de eis sumsit testimonia: sicut nec Paulus Epimenidis, Menandri et Arati carmina. Hier. Comm. in Ep. ad Titum. Ego si testimonio Berosi quantum ad Arabum usus sum, eo ipso Annianum Berosum adprobasse non arguar. Latent in isto sterquilinio pretiosae gemmae, quas alibi frustra quaeremus; eas inveniet, qui judicio valet, et omne genus Antiquitatis emensus est. Imo restant adhuc invenienda de Antiquitate testantia multa, quae vera esse ostendent hactenus a nobis, quia non intellecta, habita pro falsis. Idem Berosus a Sicano Aretiam (hoc ipsum Ebraeorum vocabulum est, quo terram nuncupant) deificatam fuisse scribit, et lingua Janigenâ nominatam Horchiam. Si pravam scripturam emendaveris, legetisque levissima mutatione literarum adfinium Herthiam, intelliges, unde Tacitus desumpserit, quod habet l. de Mor. Germ. de Suevorum nationibus, eas in commune Hertham, id est, Terram matrem colere; et simul non esse nugas, quod hic apud Berosum legis. Utrumque enim verissimum, et Tellurem cultam pro Numine, et Aretiam esse Hertham seu terram. Ita puto rationem me vobis sufficienter reddidisse mei de Beroso judicii, quod non satis perceperat Vorstius. Sane aequius multo est illorum districtiore, qui plane rejiciunt inter nugatores, in quo vestigia venerandae Antiquitatis ego deprehendo; quos tamen nec inter se convenire videas. quidam enim ab Annio: quidam ab alio quodam ante Annium conficta esse suspicantur. Addiderit aliquid Annius, vel alius ante hunc; quibus sua adderet et inferciret, habuit, hoc est, genuini Berosi fragmenta. Eram quaedam supererogaturus ad literas nostras pertinentia, et emendationum specimina nonnulla; Optime valete et salvete plur. ab amantissimo vestrum

REINESIO D. Altenb. 20. Apr. An. 1646.

MI carissime Vorsti, quod anxie fortassis expectas, id primum omnium ad Te expediundum mihi est; responsum ad tua quaesita. in Canone II Synodi Constantinopolitanae I sunt, qui Dioecesin exiis, in quas tum Imperium Orientale divisum erat (sequebatur enim fere Ecclesia Politiam) aliquam regerent, certae Dioecesi praepositi, ut loquitur interpres Socratis. Praeter quadruplicem Canonum istius Synodi interpretationem Latinam, quam dedit Binius, aliam Canonis secundi recitat autor Bruti fulminis, qui putatur Hottomannus p. 120. hanc, Episcopi quibus sua Dioecesis attributa est: quâ sensum Constantinopolitanorum Patrum recte exprimi puto. Praepositione utuntur Graeci circa notionem altitudinis et eminentiae. Imo si quid inusitatioris Graecismi hîc esse fateri oporteat, dixero desumsisse eam locutionem Graeculos istos a Latinis, uti fecisse eo seculo, praesertim in Ecclesiasticis, cuivis notum est. Latini dixerant, super paedagogos puerorum, Spart. in Adr. supra coquos, supra velarios, supra cubicularios, in Inscriptione veteri, pro praefectis paedagogeo, coquorum, velariorum et cubiculariorum corpori. igitur hic qui Dioecesin moderantur. Qui vero tum fuerint episcopi tales, exprimunt planissime Patres. nominant enim Alexandrinum et Antiochenum, qui habebant , cujus juris pars maxima erat in ordinandis Metropolitanis, a Synodi Nicaenae Can. 6: tum Dioeceseon Ponticae, Asianae et Thracicae Exarchos et Metropolitas, hoc est, Caesariensem, Ephesinum et Heracleensem, qui tunc erant , quod etiam notavit Balsamon in Commentario in hunc Canonem, et cum suis Metropolitanis et comprovincialibus Episcopis suas Dioeceses libere, singulari et eximio jure administrabant, donec a Concilii Chalcedonensis Canone 28 Patriarchae Constantinopolitano subjicerentur: Post enim ex delegatione, et velut vicarii Patriarchae Constantinopolitani, ordinationes in suis Dioecesesin peragebant: de autem praecipue loqutur canon noster II. Ex his de valore conceptuum tuorum, quos super ista phrasi formasti, judicabis ipse. Socrates autem qui lib. V. c. 8. tunc e Metropolitanis quosdam esse constitutos Patriarchas dicit, fallitur. Erat enim hoc a Synodi instituto alienum: et praeter Nectarium qui in ea Synodo ordinatus est, multi Ponticae, Asianae, et aliarum dioeceseon nominati Episcopi multo ante Synodum suis Ecclesiis supremo jure praefuerant. Quaeris etiam de Antiocheno, an tempore Concilii Niceni fuerit Patriarcha. Cum veraciter Patriarchae sint illi qui sedes Apostolicas per successiones Pontificum obtinent, ut definit Nicolaus I ad consulta Bulgarorum c. 92, affirmandum omnino est; nimirum rem habuisse, etsi titulus demum subsequis temporibus, cum typhus e seculo invaderet etiam homines sacros, accesserit. Abusum tamen vocabuli, quo primatem etiam denotat, ignorare non debes; item Antiochenum in Synodo Ephesina et Chalcedonensi, cum eum Episcopi Cypri tanquam invasorem alienorum jurium accusarent, Episcopum tantum vocari; contra in Concilio Matisconensi 2. anno 588, Primatem Galliarum seu Archiepiscopum Lugdunensem appellari Episcopum Patriarcham. Quaeris iterum, an Antiocheni episcope ultra Syriam Coelen se porrexerit tempore concilii Niceni. Ajo, quia Phoenicen, Palaestinam, Arabiam, Osdroenam, Mesopotamiam, et alias Orientis, etiam apud Persas, gubernavit, adscitis quidem in partem curae Metropolitis Provinciarum illius dioeceseos, sed servatis Ecclesiae Antiochenae privilegiis per Canones Concilii Niceni, ut loquitur canon noster, ipsi adsertis. In Synodo vero Chalcedonensi, act. VII, tres Palaestinae ademptae Antiocheno, attributaesunt Hierosolymitano. Quaeris tandem, quomodo episcope Romani Pontificis se porrigere coeperit ad Sirmiensem, mox ad Thessalonicensem exarchum. Respondeo, quia fidem uterque suscepisset ex urbe, aequum erat, ut Ecclesiam urbicam agnosceret pro matrice. Imo Sirmium erat Pannoniae inferioris seu Saviae, Thessalonica Macedoniae: utraque Praefecto Praetorio Illyrici parebat; Illyricum autem est dioecesis Occidentis: quare ad Ecclesiam Occidentalem recte relata utraque. De Thessalonicensi, quod Romanae sedis vicem per utramque Epirum, Illyricum, Macedoniam, Thessaliam, Achajam etc. gesserit a Damaso inde et ante eum, refert ex epist. Adriani I. P. R. Nicolaus I. epist. 2. ad Michaelem Imperatorem. Sed ad quaesita tua satis. De Sedibus Apostolicis seuprimariis in Ecclesia veteri si commentari voles, plurimum juvare te poterunt scripta Salmasii et Jacobi Sirmondi. Ille de regionibus (Italiae) et Ecclesiis suburbicariis ediderat commentariolum: ei Sirmondus censuram opposuit; tum Adventoriam; Salmasius Eucharisticum opus prolixum: cui Sirmondus respondit Propemptico: hoc postremum editum habeo Parisiis A. 1622. Supervenit huic liti Samuel Petitus, et Salmasio contra Sirmondum adfuit in nonnullis l. 3. Variar. Lect. cap. 6. Idem etiam de regionibus suburbicariis et annonariis disserit l. 3. Miscellan. c. 23. edit. Paris. An. 1630. et de Africae primis sedibus et metropolesi: de Primatibus et Metropolitis, quos differre probat, eruditissime l. 3. Var. c. 1. Haec, inquam, anrequam quicquam praeterea moliaris, lege. Ea ipsa materia abripiet te ad Canones Concilii Niceni, praesertim ad sextum, ad quem insanae moles commentariorum a Pisano, Turriano, Possevino, Chamiero, Capello, Schulteto, Blondello, et aliis omnibus, qui Pontificem R. vel coelo locant, vel terrae adflictum in ordinem cogunt. Calixtus ista omnia te docebit , quippe . Langermanno gratias egi pro missis Inscriptionibus; et sic puto me invitasse ad mittendum etiam reliquas. Tu vero ne cesses aurem vellere homini, si moratorem senseris. Notulas breves admodum in dictas accepit, sed quae nonnullas luculenter explicent, etiam obscuras. Schraderus in hoc literarum genere non admodum feliciter versatus est, si Codex quem significas manuscriptus lapides literatos non aliter exhibet, quam in editionibus monumentorum Italiae leguntur. D. D. Conring IV. C. manum, qua suos mihi libellos, quos ante comparaveram a Leidensibus, qui alterum excuderunt, dono obtulit, exosculor: ei vicissim vultus mei cum plurimae salutis et observantiae nuncio trades: spem etiam facies a me habiturum, quamprimum Lipsia, ubi latent , uti merentur, vel ob stercoreas hominis nauci notas, adquisivero. Monstrum, quem modo nominavi, quale et quantum sit, e rhythmo vernaculo, cujus ducenta exempla Lipsiae distracta esse, pervenisse etiam ad ejus ad quem pertinent manus, audio, intelliges plenius: Autor ejus quidam e literatis Aulae Dresdensis, prior ab insano Poetastro et correctore inepto, interim maledico scurra, laesus. Dixerat iste quae voluerat in famam et nomen hominis docti falsa; audiat igitur quae non vult de seipso vera, et quae pueri cantant in triviis ancillaeque. Nondum posuere irae in Thuringia adversus D. D. Hornejum conceptae; disputatur, ut vides, adversus eum acriter; proclamatur vel ipse haereticus, ob propositionem quandam suam, vel tamen haec haeretica; proximum est ut, quando placuerit, faciant . Jenae nihilo mitius cum eo agitur: pertexuntur, etiam a Magistratu interdicti, Dictatus, et, quantum audio, inquirent archiperecitae pro suprema scil. sua potestate in eos qui anathematismos in Hornejum cusos, cudendosque, non probaturi esse et moderatiora sentire suspecti habentur: haec quidem sacerrima tyrannis fuerit. Fortasse non procedent eo; quod optamus. Exemplaria tria mearum Variarum justo me vendidisse existimabo, si cum volumine disputationum D. Horneji; D. Calixti methodo Concordiae Evangelicae; Epitome, et Vincentio Lirinensi ea permutaverit Bibliopola: cui conventioni te velim interpretem. Sed nunc te mitto, mi suavissime VORSTI. Optime vale, et salve

a deditissimo Tibi

REINESIO, D. Scr. Altenb. prid. Kal. Martias.

SAlve, mi suavissime VORSTI. Recte venerunt ad me binae tuae; alterae etiam cum adpendicula. Convenit igitur ut pro opera mihi praestita gratias tibi habeam, et ne cum damno tuo mihi inservieris, refundam in libellos missos praerogatam pecuniam. Accipis igitur hac vice florenum Rhenensem. Velim autem ut descriptos hic D. D. Calixti tractatus a bibliopolarum vestratium aliquo mihi compares pariter, fide interim tua, dum meam apud vos liberem, interposita. Litem quam vestratibus Theologis moverunt alii, etiam D. Waltherus suam facit, et Propositionem Bona opera sunt necessaria ad salutem aequipollere isti Impossibile est quenquam sine observatione legis salvari, quam impiam et blasphemam adpellat, contendit; et alia multa Quaest. miscellan. 80. 81. 82. et 83. cum stomacho declamat in illius adsertores. Sed meo judicio facile ex ipsius principiis eam propositionem recte colligi, ostendi posset; id quod Menzero e propriis hypothesibus demonstravit L. Crocius in Adsert. Aug. Conf. Disp. 2. th. 217. Imo Jenensis quidam in Disp. Isagog. 8, quae est secunda de Lege et Evangelio, nuper habita, cum doceat promissiones Evangelii factas esse sub conditione fidei; fides autem sine bonis operibus non sit, fateatur oportet, promissiones Evangelii factas esse sub conditione bonorum operum. Si autem factae sunt sub conditione bonorum operum, qua fronte haec necessaria esse ad obtinendas Evangelii promissiones, vel ad salutem, negare poterit? Ita scilicet vel inviti veritati testimonium perhibent isti, et qui antico ab Hornejo secedere videri volebant, ad eum arrepunt per posticum. Barthium, quem mihi insultasse, mentione non satis honesta mei facta ad Langermannum, scribis, nemo prudens curabit, multo minus proba bit. . Scilicet pupugit etiam hunc urtica ea quae sapientes alios: qui, cum vitiis aliis carerent, vel carere tamen videri vellent, uno Invidiae adfectu superati fuere. Quid mordet clanculum castigatorem suum? An arguere licitum non est, quod aeqvum est esse correctum, ut loquitur Saresberiensis Policratici l. 7. cap. ultimo? Nondum refrixit mihi stylus, quo ulcera ejus, , fodiam, si porrexerit insano hoc genere defensionis uti: neque metuo . Ad posteros, scio, durabit nomen meum, non perveniet invidia. Barthio, quippe Domino Deoque suo, quidam in pulpita Lipsiensia histrio hodie, : qui, cum stoliditatem suam, quam Notis in prodidit, et quam tetigeram ego lib. III. Var. lect. cap. 15, aliter tegere non posset, in me irruit Barthii causa, non sua, (plane cnim dissimulat a me reprehensum se esse) et puerorum anuumve more in nomine, quod familiae illustri apud Belgas, praecipue Hollandos in Episcopatu Ultrajectino, Dominorum de Renesse et mihi commune est, scurrilem, frigidum interim, jocum captavit, vocans scilicet mein suo quodam centone PURASINUM. Quid tibi nunc animi, mi Vorsti? Quid vobis animae candidae, doctae, elegantes? anne inter pecudes potius quam homines hunc , hoc monstrum cum nequam lingua habebitis? Increpet Dominus bestiam calami, qui scribens iniquitatem loquitur de proximo innoxio male, et conspuit, quod is omnium habet carissimum, nomen. Langermanno, siquid apud eum vales, quaeso, persuade, ut, quod in ipsius manu est, et quas jam habet, et quas ab amicis habiturus est, Inscriptiones mecum communicet: opus enim fervet nunc, et, spero, absolvam ad praelum hac hyeme, . Tantum est. Tu, mi carissime Vorsti, optime vale et salve. Scr. Altenburgi 10. Jan. an. 1648.

Studiosiss. Tui

REINESIUS D.

SAl. pl. mi carissime VORSTI. Recte ad me pervenerunt ambae tuae, quibus Conringianas et Langermannianas incluseras; paroque nunc utrique responsum. Gratulor etiam Tibi, quod Jenam cum comitibus salvus attigeris; Deus studiis vestris benedicat. Donus, Eques Florentinus, quem multas Inscriptiones ingenti volumine collegisse scribit Leo Allatius, homo Graecus, Phoenix literatorum in Urbe, notus mihi est; habeoque ab Eo parario I. G. Volcammero, Medico Norimbergensi, aliquot ejus generis. Ex ejus collectaneis etiam quasdam in Commentariolum de donariis et tabellis votivis transtulit Jac. Phil. Tomasinus, quas itidem repraesento in meo. Ista Collectanea manuscripta solum vidisse Allatium puto; nondum esse vulgata. Interim gratias ago D. Schradero pro indicina. Charta famosa in D. Hornejum sparsa Dresdae excusa est. Doleo vicem D. Horneji, qui infanda ista patitur. Vestrates nondum acquiescere, sed conari etiam alios in consortium execrandae litis pertrahere, didici e literis D. Cundisii. Scilicet existimant D. Hornejum numero dissentientium opprimi posse; ideo vicatim colligunt suffragia. Non oportuit, meo judicio, certamen non necessarium moveri; sed adtendi potius verba Chemnitii: Sceleratum est torquere, quando de sententia manifeste constat, phrasin contra manifestam sententiam autoris: et aurea haec Augustini ep. CXI: Siquid iste frater aliter quam iste vel sentit vel loquitur, deposita dissensionis amaritudine, et fraternae caritatis suavitate servata atque in integrum restituta, diligenti et tranquilla consideratione vel quaerendum, vel discendum, vel docendum. Dn. M. Frischmuht meis verbis peramanter saluta. Optime vale, mi VORSTI, et salve

a RINESIO, D. Altenb. 12. Maji, anno 1648.

SAlve, mi VORSTI. Facile condono Tibi istam offensiunculam; interpretor enim te inadvertentia peccasse, non consilio; sufficitque eo mihi te culpam agnoscere. Nihil Tibi apud me periit fribusculo quod conceperam; saltem in posterum cave a praecipitantia. Epicrisin meam, quam super vexata D. D. Horneji Disputatione aliquando rogatus ad Te miseram, in manus aliorum pervenisse taedio mihi est; non licuit Tibi scripturam privatam, praesertim de re controversa, ad plures, de quorum fide dubitari posset, traducere. Memini quidem Dn. D. I. T. Majori permittere, ut judicium istud meum, quod volebat secum communicari, ex Te audiret, si tanti esse videretur; non autem praesagivi adeo simplicem Te fore, ut requirenti exhiberes. In iis nescio quid reperisse, et ex iis exsculpere posse, qui alios adversus me concitaret, putavit sive Lynceus sive Coecilius quidam, videlicet interpres sedens verborum meorum, pro lubitu meos loquendi modos explicans, et adplicans ci quem mihi inimicum vellet. Detestandum autem facinus! Certe Dei vox est, tale esse ejus, qui serit inter fratres dissidium. Sed puerilis iste nihil adeo proficiet. facile enim excusabo mea, quandocunque requiret necessitas. hoc saltem lucrabitur, ut partem sortiatur cum sycophantis, cum viris lingua tertia (in die enim cognoscitur ira stulti) et malam causam fovere deprehendatur, qui suffragia etiam e falsa proximi delatione conquiri et conciliari posse sibi persuasit. Neminem volens sciensque laesi; sed quod sputa cujusque lingere nolim, et libertate judicii in re indifferente utar, laesisse fingor. evadent haec, nisi provisum fuerit a superioribus, in sacerrimam tyrannidem, foediorem Pontificia. Dictae quod de Praxi catechetica Marpurgi anno 1606 edita adjeceram, dictum nolim. Est enim ea quidem dicto anno edita, sed vel postquam abiissent nostrates Giessam, vel repugnantibus iis: et curata igitur a partis alterius hominibus; recensetur etiam a D. Menzero Exeg. A. C. art. 4. et 12. inter scripta Calviniana. Cyrus, cujus episcopus Theodoretus, Syriae Coeles opidum fuit, conditum a Judaeis in gratiam memoriamve Cyri, a quo tot beneficijs fuerant adfecti. Ab eo opido regio Apameensi, Comageno, et Antiochensi agro vicina Cyrrhestica dicta fuit. hujus meminit Plinius lib. 5. cap. 21. Strabo lib. 16. vocat . Ptolemaeus in , et inter ejus urbes , et alias. Antiochia, in qua natus Theodoretus, bidui itinere abfuit, teste ipso. Frustra igitur eam in Cypro locavit , vel tu in Persia quaesiveris. Scriptor vetus , Syrus natione, aequalis Constantini M. cum Syriae plurimas urbes descripserit, hujus non meminit. , inquit, . Quod Salmasio in tua Exercitatione contradicis, rectum factum est; et nec me cum ipso stare ex iis quae marginibus meorum libellorum, quos vobis mittebam, alleveram, cognoscere potuisti. Bene vale et salve

a REINESIO, Altenb. 8. Sept. anno 1648.

S. pl. mi carissime VORSTI. Mallem de privata illa ad Te scriptura, et nata inde mihi molestia, tacuisses, postquam simplicitati tuae me ignoscere cognitum haberes. Superavi eam forti animo, et contemtu me vindico a minis, quae vanae sunt, fulgur e pelvi, et non nisi pueros terrent. Nunc quia video te me non intellexisse, aliquid adponendum praeterea est. Non accusabam ego eum qui verba mea sinistre, tanquam in se dicta, interpretaturus, et indignaturus mihi videbatur; huic enim satisfacere posse sperabam, et satisfeci sic interprete amico, ut quieturum esse porro, et ab eo aedes liberas habiturum me existimem: certe auribus tantum peccaverat, quod susurronem cum lingva tertia nimis facile admisisset; conquerebar ad Te de eo qui calumniam mihi struxerat sciens apud Eum, quem in me concitare, quem inimicum mihi, qui neutrum tamen laeseram, vellet: hujus hominis puetilem (minime enim virile est ex insidiis incautum aggredi, et quidem per alium velut succidaneum subsessorem) malitiam detestabar. Eum quod non agnovisti, vel tamen agnoscere dissimulas, miror: simul hoc, quomodo mea cum D. D. Majore, de cujus candore quid mihi promitterem, habebam, lubente me communicata, ad alios, quibus non aeque fidebam, quod scirem, esse , qui ne collegis quidem suis parcerent, sed ineos indigna machinarentur, dimanaverint. et mittamus istum. De altero verum esse ajo ipse quoque nimium sibi arrogare; praesertim cum de aliorum dictis scriptisque censuram sibi sumit, intemperantius eam exercet, et vel nimis argutando obscurat veritatem, vel hanc curiosius rimando caritatem praetervehitur, . In ejus libellis esse nonnulla quae limare oportuit, dudum deprehendi: multa quae sapiant novitatem, et rem magis intricent, incendantque lites, non amputent: ubique quaerit negotium. Communicatam carni Christi infinitatem dicit alicubi; sed quoad possessionem, non quoad usurpationem, ut omnipotentiam. Scio, quid alii de mediata et immediata communicatione disserant. Von dieser Kunst (dieser Distinction) wisse gleichwol Gottes Wort nichts, ait magnus Theologus veteranus: et mox eam refert unterandere wunderliche Menschenfundlin tales in Theologiam plures invectas esse a Doctoribus modernis ad salvandos conceptus snos, et obtrudi Ecclesiis tanquam fidei articulos tenendos, intentara etiam iis qui prorsus adsentiri cunctantur, haereseos, minimum schismatis, dica, notorium est. Unitatem essentiae divinae non esse naturali discursu investigabilem, sed e sola divina revelatione cognoscibilem, probat e v. 17. c. 16. Matthaei, cum tamen ibi non de ea, sed de persona Filii sermo sit. Hoch habet fere proprium, quod neminem nominat, nisi quem castigaturus est, et cujus ignominia inclarescere posse putat. Illiberales verô jocos, quibus contra Hagerum disputans theatrum incendit, quis ferat sine stomacho in Theologo? Levioribus ejus accenseas etiam hoc, quod nunc succurrit; reliqua, ; a verbo Paulino format substantivum ; quod vel pueri exibilent. Fit scilicet plurimum, ut, qui fiduciam habent consummatae scientiae, et grandia omnia minantur, cum fastigium se jam tenere putant, deficiant, patianturque, quod simia, la quale quanto piu va in alto, tanto piu mostra le sue vergogne.

Inscriptiones, quas quasi bis mille collegi, digessi in classes; commentarii etiam maximam partem absolvi: de editione vero lenta spes est, et nisi Maecenas adparuerit, decollabit. Idem fatum . Langermannus, cui Commentarii ad Inscriptiones obtuli, ob vastitatem operis, quam concepit, dubitat, num adfecta hac aetate conficere possim. . Ego ab ingrato et maligno seculo nihil expecto, nec in vita hac quidquam felicitatis; sed aequiore tamen animo exiturus sum. si videro, redire veterem candorem, fidem, et virtutem Germanis; inter literatos vero sopitis animorum motibus, castigatis adfectibus, insanâ dominandi libidine repressâ, et pravâ agendi status ratione, quam vocat Vir doctus, publico inimicâ, privatis cujusque rebus et desideriis accommodâ, plena superbia, invidia, aemulatione, arrogantia, vecordia, injuria, obtrectatione, calumnia, jurgio, caeterisque malis, adornata in diversos vultus specie, vafre dissimulatis, ominosa regno literario et totius orbis Christiani societati per bonae piaeque mentis artes expulsâ, sanciri denuo, urgente nos Fato undique, amicam, Deo gratam, condescensionem, et ad ejus unius gloriam undiquaque conspirari. Sed fortassis etiam votum hoc meum alio rapient, si resciverint, Zelotae, quibus animo sedet esse irreconciliabiles et habitare solos. Cl. D. D. Majorem meis verbis reverenter salutes velim; et significes, si forte nondum rescivit, locum Irenaei lib. 2. c. 41. de quo aliquando nobis amica collatio, etiam a Walthero in Quadrag. Misc. Theol. num. XII. p. 462. tentari. Expectabam a Viro, qui ubique Ebraismum ostentat, ut daret e penu quod nodum solveret. Sed relinquit lectorem sub cultro: hoc tantum egit, ut Fabricii sive puerilis, sive senilis alucinatio, quippe qui Irenaei prorsus non intellexit, in scena adpareret, quam latere satius erat. . Ridiculum se praebet Vestras iste, dum velut secretius insultaret Helmstadiensibus, quos odisse semel incepit, vel quod, quos odisset, vero et usitato nomine adpellare non sustineret, et accusare tamen constituisset tanquam faces belli contra Formularios, eos in epistola ad hactenus fratrem in Christo nominat. Prodit enim inepte excogitato cavillo, quam hospes sit in historia Germaniae, qui Helmstadio a galea nomen contigisse, et quam infeliciter Graecas literas didicerit, qui idem esse quod , putat. Sed fortasse huic doctori praepositiones : de quo prius cum Grammaticis transigendum ipsi est. Ad juniorem Hornejum scripsi nuperrime; argumentum epistolae eratlocus Chrysostomi Homilia III , de quo me rogaverat, quem adduxerat Parens Disp. IIX. de sacra Scriptura, §. 16. p. 865. itemque Rivetus Isag. ad Script. Sacr. c. 22. §. 45. et Joh. Crocius Antibec. Contr. 1. Qu. 5. num. 9. sed corruptum, et, antequam emendetur, a mente Scriptoris alienum. Interpretes legerant pro pro : quos secure secuti sunt Viri summi. D.D. Hornejo tamen menda suboluit: Apostolos. Sed nunc . Vale, mi VORSTI, et me ama. Scr. Altenb. 10. Nov. anno 1648.

REINESIUS, D.

P. S. Dn. M. Frischmuht praemissa amica salutatione, literas ad Volcamerum ut curet, summopere rogo.

MIVORSTI, Verba Mornaei, quae male se habere putas, sana sunt. Audi vero: Honoratus ex Abbate Lerinensi primo Episcopus Arelatensis, successor Patrocli, occisi a tribuno circa annum Christi 427. Hujus Honorati vitam descripsit Hilarius, successor, qui obiit anno Chr. 445. sub Leone M. P. R. cathedram inscendente Ravennio. Honoratus Episcopus Massiliensis sub Gelasio P. R. qui incepit anno 492. descripsit vitam Hilarii, Episcopi Arelatensis, nutritoris sui, teste Gennadio; nisi alius a Gennadio ejus de Honorato Massiliensi narrationis autor est, ut visum Suffrido Petri. Cum Mornaei librum legis, suadeo ut adhibeas examen ejus a Gretsero institutum. Is monet nonnulla haud protrita, etiamsi subinde, solens nimirum more suo, cavilletur. Nihil est ex omni parte beatum. Quare . Saluta Frischmuthum. Optime vale et salve

a RINESIO D. Altenb.

26. Jan. An. 1649.

MI carissime D. Vorsti, Nondum videre mihi licuit (neque expeto quidem) Lipsiensium contra (hoc enim docte scilicet excogitato formatoque nomine mactare Helmstadienses placuit Vestratibus) Disputationem. Sertiant quicquid lubet . Videor illud Pelusiotae Isidori lib. IV. ep. 162. huic negotio adplicare, ejusque verbis sensa animi mei exponere posse tandem: et secundae personae indicativi praesentis Verbi Deponentis sunt, non Passivi: et efferuntur ita secundum quosdam Grammaticos Jonica dialecto: Camerarius metaphasmo excusat: pro , quod ultimum e Lycurgo rhetore habet Suidas. Similis modulus in barytonis Passivis et Deponentibus in eodem modo, tempore et persona: , a quo Jonibus eliso , et usitatum , prodiit: item in descendentibus a verbis in pro , : quae quidem ita exoleverunt, ut tamen veteribus usurpata fuerint. Hesychius e Lycurgo eitat. Rectum igitur est utrumque, profanis quoque usitatum, et . Vossii censutam de quibusdam Clementis Romani recte explodis ut futilem. Commentarium ad Josephi praeter Petitum quod etiam Cunaeus promisit dudum est: R. vero Menasseh ben Israel continuationem historiae Ebraeorum post Josephum: fidem autem suam nondum liberarunt. Bene vale, mi VORSTI, et salve

a RINESIO, D. Aitenb.

10. Febr. 1649.

CArissime VORSTI, Vulgato Interpreti Ep. ad Ebr. c. 13. et aliis veteribus, sine jactura veritatis divinae concedi, puto, potest, quod vocabulum Merendi, Promerendi et Meriti usurparunt de eo quod est opus gratum et acceptum Deo facere, hoc est, pro quocunque pietatis officio. Hujus , alii adpellant, exempla habet Rivetus Cathol. Orthod. tr. 4. qv. 17. n. 3. multa etiam Mornaeus l. 3. de S. Euchar. c. 21. p. 1345. quae inde excerpsit Gerhardus t. 4. Loc. n. 124. p. 235. Cum autem mens eorum satis clara sit, quod nimirum per mereri consecutionem seu adeptionem de facto, quo sensu etiam Augustana Confessio art. XX. novam obedientiam mereri praemia dicit; et meritum de quovis dono gratis accepto intellexerint, ut promereri Deum sit opus Deo gratum, bene placens, facere: seculo eorum et loquendi consuetudini omnino conce dendum id est, non odiose exagitandum, quod locuti fuerint incautius: multo minus referendum inter heterodoxa. Pontificiis autem minime omnium indulgendum est, si phrasin laxius sonantem suo de operum merito dogmati praestruunt; hoc enim est depravare sententias, et ad voluntatem suam veterum scripta trahere repugnantia, ut utar verbis D. Hieronymi: idque merito reprehendunt Nostrates. Sensum igitur Apostoli potius quam verba reddidisse Vulgatum, manifestis simum est. Cum enim deberet, Ejusmodi hostiis adquiescit Deus; ejusmodi hostias gratas habet Deus; vel, si quis hypallagen esse velit, quae et ipsa Scriptoribus sacris familiaris est, (verbo medio) , permutatis subjecti et praedicati casibus, Ejusmodi victimae placent Deo, propositione , licet quoad verba aliâ, Istiusmodi hostiis res grata Deo fit, vel, Ejusmodi hostiis delectatur Deus, quo nihil verius, reddidit. Wittebergensis Anti Hagerus Disp. XI. qv. 3. n. 2. dum Vulgato inscitiam exprobrat, prodit suam. Ecquid enim , quod eadem pagina bis repetit, ut de typorum vitio suspicari non possis, pro ? Deinde probaturus idem esse cum activo (neutro dicendum potius erat) , in casu quo regitur hoc cap. XI. v. 5. et 6. ejusdem epistolae, tertio, argumentatur: Quod, inquiens, jungitur casus tertius, idemque etiam c.13. sequitur hoc idem significare quod illud. Atqui illud regitur a casu tertio personam, hoc a casu tertio rem insinuante: quae variatio differentiam Propositionu et significationis verborum , iis quidem locis, importat. Caeterum nemo nisi plane in Graecis literis hospes negaverit, verba eadem significatione interdum, casu tertio constructa, usurpari: (apud Plutarchum habes , instituto, vitaegenere adquiescere, istud probare: apud Laertium, conversationem probans, non fastidiens, contentus schola: uti et contrarium et cum essent infenso animo erga liberos: et displicebant ipsis facta, apud Polybium. Apud Suidam anonymus: O. displicere senatui murorum demolitionem) id vero nihil ad sacrum scriptorem locis allegatis, cum cum casu tertio praedicati personam inferentis (ponitur tum etiam absolute) est placere, gratum esse alicui, verbo intransitivo; Sic etiam Gen. 5, 22. et 24: 6, 9: 39, 4: 48, 15: Ps. 34, 17: cum casu tertio praedicati rem insinuantis, gratum habere aliquid, delectari aliquo, contentum esse aliquo: quae locutio profanis scriptoribus familiaris est; illa minus, et propterea fortasse propria sacrorum. Cl. Rangolius Comm. ad c. 23. v. 6. I. Regum, versionem Bezae, quem propterea quod odio bonorum operum Vulgatam rejecisset, nebulonis convitio verberat, damnat: Etsi enim, inquiens, verum sit Deum delectari bonis operibus: tamen ea non est Verbi emphasis, vel uno Xenophonte teste, qui dixit, sacrificiis Deos placari. At gramias hic passus est monachus, qui et , et significatione et constructione differentes voces, habuit pro una, et, cum de illa quaestio esset, hujus dedit exemplum. Quid quod adducta, quia imperfecta, ambigua est, in eaque non minus media significatione pro Deos sacrificiis adtendere, gaudere, adquiescere, quam passiva, quam ipse elegit, positum intelligi commodę possit? Gerhardus tom. 4. n. 124. p. 235. exempla ejus quod Interpretes antiqui Graecorum, Dionysii, Macarii, verbo mereri usi sint, e Mornaei l. 3. de S. Euch. c. 21. p. 1247, uti alia passim, descripsit, tacito autore. Quod autem ex Ignatii Epistola ad Romanos producit, in Graeco esse , fallitur: hoc enim ibi non legitur, sed : quam vocem cum per consequi deberet, Interpres vetus per mereri reddidit, consuetudine sui seculi: quod si adtendisset Vedelius, mitius de eo sensisset, eumque excusasset potius, quam inepti et insulsi adpellatione traduxisset Exercitationis in eam ep. cap. 3. Bellarminum autem, qui ea versione suum de meritis bonorum operum dogmastabilire sategit, recte refutat, quia ea significatione voculam promereri non adhibuit Interpres, qua ipse adhibuisse putat; sed ea tantum consecutionem de facto intellexit. De Casaubono immerito miraris super etymo vocis nec enim insolens vocem unam e diversis linguis derivare, optione relicta lectori, quid amplecti velit. Ego e Graeco sive sive (non enim hic argutari nimis oportet) ausim. In Berosi testimonio apud Josephum multa sunt, fateor, quae lectorem remorantur: sed pleraque removit Scaliger Notis ad fragmenta veterum Graecorum selecta: conferre quoque Eusebium l. IX. . c. 40. proderit; item adire Rainoldum praelect. de libb. apocr. 70. Salmasius etiam in Plinianis Exercit. f. 1228. aliquid contulit. Si post lectos istos porro quoque haeseris, tum me advocare poteris. Verba Hieronymi de Jacobo Apostolo, etsi ejus rei testem quoque citet Josephum, e Clementis hypotyp. l. 7. desumta sunt: quod evidentissimum fiet Hieronymi consideranti: frustra igitur tricaris ea hodie aliter legi in Josepho. De libris Clementis falluntur nostrates (Strauchius in Censura Conc. 2. Jubil. habitae Ambergae a Salmutho, et Cundisius in quodam programmate) qui fuisse scripta catechetica, hoc est, principia seu rudimenta doctrinae Christianae tradentia, adserunt. Aliud de iis docent Eusebius l.6. II. E. c. 13. Photius Cod. 109. qui ipsos libros legerunt. Bene vale, mi VORSTI et salve

a

RINESIO, D. Altenb.

24. Febr. 1649.

MI carissime VORSTI, De loco Cypriani ep. 45. ad Cornelium Papam, quem Casaubono quoque non vice simplici (minimum sexies) objecerat I. C. Bulengerus, idem quod Salmasius, ante annos 30. respondit Jac. Capellus; nimirum Cyprianum comparare non Romanam Ecclesiam cum reliquis, sed in Ecclesia Romana Novatiani factionem cum Cornelii communicatione; illam schismaticam vocare, hanc matricem et radicem ejus Ecclesiae, quae Romae pro catholica et orthodoxa haberi debebat; ipsa verba Cypriani hoc velle: Ut Te universi collegae nostri et communicationem tuam, id est, Catholicae Ecclesiae unitatem pariter et caritatem, probarent firmiter ac tenerent, hoc est, ut tibi potius, quam Novatiano, cujus pars se a sua matrice Ecclesia separavit, adhaererent. Coturius Jesuita Cypriani ista nobis objicit demonstratione I. c. 5: sed Forerus, insignis hamaxarius, in Confutatione libri P. Molinaei, cui nomen Novitas Papatus, non audet similiter; fortasse pervidit, quid suis responderit Cappellus, et quam nihil ea causam suam juvare possint. Calixti Diatriben a Conringio, vel juniore Hornejo (Langermannus enim in patriam abiit morbi causa) expecto. Sum cum illis quibus placet, Trinitatis SS. mysterium ab initio fuisse revelatum, sed obscuriuscule: non publicatum, sed occulte inspiratum, et figuris adumbratum, ut loquitur Lutherus Comment. in Ps. 5. t. 2. Jen. Lat. insinuatum magis a lege Mosaica, quam declaratum; umbris et figuris delineatum, ut ait Erasmus: creditum etiam, sed Patriarchis solum et Prophetis, non omnibus omnino fidelibus; et necessariam igitur omnibus fidem SS. Trinitatis non fuisse; pervulgatam vero ejus notitiam reservatam temporibus N. T. Waltherus in Spicil. Controv. de sacris Dei nominibus XIII. et XXII. p. 372. ad oculum demonstrare se putat, Judaeis veteribus ante et post Christum natum Trinitatis mysterium non fuisse incognitum: sic et Stegmannus Photin. Disp. 4. qv. 3. Ignatii epistolas cum Notis Is. Vossii videre velim. Ejus judicio super Clementis Romani iis, quae mihi indicabas, opposui quod videbatur: mittoque Langermanno, ut e Suecia, quo nuper profectus est, redeunti Hamburgum tradat. Clarissimos Sagittarium et Frischmuthum meis verbis peramanter saluta, mi Vorsti. V. et S.

a Tuo RINESIO, D. Altenb.

9. Mart. anno 1649.

Pagellas quas deficere in exemplo Variarum ajebas, accipis hac vice.

MI carissime VORSTI, Omnes tuas Jenae scriptas rite mihi traditas fuisse noris; quod autem ad ultimas nihil responderim, ideo factum interpretari debuisti, quod nihil adeo esset quod tum espon derem, et quod urgerent me graviora alia expedienda. De non adsentiri possum Tibi, quod permutationem literarum in nominibus propriis personarum et locorum parum dignum Prophetis lusum esse putas. Ergone parum dignum, quo frequenter usos fuisse Scriptores sacros tot exemplis ad Te probaveram? Poteram addere etiam anagrammatismo usum autorem Ps. IX. ubi Nabalem occulte elementis transpositis notavit. Sed fortasse autor istius inscriptionis, quia scilicet lusit anagrammatismo, Tibi non est inter scriptores sacros. Fecit tamen idem Spiritus S. in nomine Gen. 46, 23. quod Num. 26, 42. effert . Viden quam imbellis sit tua ratiuncula, et quam non semoverat ratiocinationem meam a consuetudine sacrorum scriptorum et Cabala petitam? Praeterea cum te deficiat argumentum concludens, adlusisse Prophetam ad Babyloniis celebrata; ipsa etiam vox Sesach integra syllaba auctior sit ; Graecos autem decurtasse vocem Ebraeam perinde dubium sit, agnoscere potes hic Te . Imô cum a Sacis dicta thes. 9. concesseris, omnino commentitium esse quod de Sesacaeis post Casaubonum doces th. 21, adparet; et ad ea, quia nulla talia fuerunt, respexisse Prophetam, temeraria adsertio est; ad quod Te imprimis animum advertere velim. Sacae appellati fuere, quantum scimus, in omnibus lingvis; nunquam Sesacae. Th. XXIX. sequeris interpretem, qui in verbis Megasthenis , sibi inutilem reddidit; male: debebatis nihil ad eum, Laborosoarchodum seu Laborosoardochum, attinentem, nullo jure sangvinis ei conjunctum. Laborosoardochus est Labo-rezar-dach; idem Laborosoarchodus Labo-rezar-chad; idem nomen cum Nebuchadnezaris. Istum facis Danielis Belsasarem. Scio quibus autoribus. Sed si Belsasaris a Daniele memorata adpendas ad res Laborosoarchodi apud Berosum, qui puerum ad regnum admotum fuisse scribit, non huic, sed Evilmerodacho ista convenire deprehendes. De Nabonnidocho Megasthenis, Nabonnedo Berosi, igitur similiter falleris, quod Darium Medum Danielis cap. 5. esse putas. Hic enim Nergal-letzar. Darius autem e semine Medorum Dan. 9. Nabonnidus: omninoque adserendum est duos Darios a Daniela memorari: alterum Medum, Nebuchadnezaris generum, qui et Nergal-letzar, , addita terminata Graeca : alterum e Medis oriundum, natum tamen Babylone, juxta Berosum; neque permittunt aliter sentire Prophetae c. 5. et 9, 1. quod a nemine video animadversum. Omnes postquam Belsasarem vel Evilmerodachi fratrem, vel nepotem e sorore constituerunt, Darium Medum, cap. 5. et 6. cum Dario e semine Medorum eundum fecerunt. Solus Chronici Alexandrini autor duos Darios Belsasaris successores agnoscit immediatos. Juxta meam igitur hanc sententiam omiserit Daniel, uti et Canon Mathematicus apud Ptolemaeum, Laborosoarchodum, qui solus post patrem novem tantum menses regnavit; quo tempore nihil contigerat quod ad Judaeos confirmandos facere adeo posset; ea vero tantum annotare Propheta voluit quae Judaeis in captivitate constitutis ad computandum liberationis post annos LXX. futurae tempus inservirent. Thes. XXIV. et XVII. posterioris Exercitationis, duos annos Evilmerodacho tribuis; ita nimirum Berosus. Sed noveris corruptam esse in fragmento Berosi apud Josephum, uti alias saepissime, literam numerale, et pro ponendam . Certe Belsasaris, qui Evilmerodach mihi, tertium annum nominat Daniel c. 8. et Chronicon mser. Graecum , quod Langermannus a me commodatum secum adhuc retinet, quinque ei adsignat. Quomodo vero quinque annos, qui ad implendum LXX. captivitatis numerum calculo tum necessarii sunt, inter Evilmerodachum et Laborosoarchodum aequaliter distribuere possis, cum Laborosoarchodum novem tantum menses regnasse scias e Beroso, eosque annis quatuor Nergallezaris accenseri tradas th. XXV, non capio. Me Teque expedies, puto, si dispunxeris alternativam, Vel si id non placet: aliud remedium nunc quidem non succurrit. Na Pro apud Josephum a libratils est, quibus in proclivi fuit pro pro scribere. Theologorum lis quorsum evasura sit, anxii expectamus. minantur synodum, et ex ea anathematismos. Lacerabitur ejusmodi dictatura, quantum video, Ecclesia; et intemperie hominum sacrorum, nihil moderati admittentium; , in hoc tantum, nequid cuiquam concedant, et ut soli sapere judicentur, , concordia peribit. Scharffius haud raro Stumpfius esse solet; ita malam causam perperam agendo reddit pejorem. Miror ingenium hominis ; ita nimirum sibi placet in suis barbarismis et soloecismis, ut satyrico sale publice propterea defrictus, pergat nihilominus eadem oberrare chorda. In Disputatione enim trium Quaestionum quodlibetariarum, quam mense Augusto, respondente quodam Martino Gebhardo, Marchico, habuit, dedita quasi opera seminat bacchantismos , ut vel unam saltem pagellam legenti nauseam cieat. Fortassis hac via ad famam grassari instituit; sed illam Virorum obscurorum. Libellos, quorum ad me mentionem facis, plerosque habemus hic; praeterquam Grotii et Gatakeri scripta; quae si te parario a vestratium bibliopolarum quodam nanciscerer, immane quantum me beares. Occasionem ulterius in Academiis vivendi Tibi offerri gratulor; ad eamque arripiendam omnino autor sum. sentio enim optimis tuis studiis luculentissimam accessionem sic futuram. Si Rostochii victurus es, potero opera tua in expediendis rationibus, quas cum CC. VV. Bangio et Ernstio, illo Havniensi, hoc Sorano Professore Regio, habiturus sum, uti; quam et a tua prothymia certo mihi spondeo. CC. VV. Jungium et Tassium meis verbis peramanter salutabis. nuper mecu fuit discipulus ipsorum emendatissimus et egregiarum minarum juvenis Esdras Ezardi. Is amorem et admirationem Virorum doctissimorum in me excitavit veris suis praeconiis. Optime vale, mi optime VORSTI, et salve. Altenb. Non. Oct. anno 1649.

Amantissimus Tui

REINESIUS, D. archiater Saxon. Altenb.

P. S. Langermannum, si ad vos rediit ex acidulis, amicissime meo nomine saluta, et mone, Volumen Graecum Chronicum Mscr. quo fere per biennium usus est, et quod remissurum ad me esse sancte recepit, faciat tandem ad me redire. Aegerrime enim scripto nondum, quod sciam, edito careo. Fortassis apud Parentem suum id deposuit; inquire igitur, quaeso, et me hac cura libera.

CArissime VORSTI, . Quid ista subiit animum tuum de mutato erga te meo cogitatio? Injuriam mihi facis, qui quod maxime proprium habeo, sancte colere amicitias et constanter, a me removere non dubitas. , et amo eos quoque quos e clientibus et amicis, sed fucatis, aperte inimicos mihi gratis, quae seculi improbitas est, factos subinde experior. Multa prae manibus sunt quibus torporem meum ( ita sane videtur tibi) excusem: verum succurrent ea Tibi, si bene perpenderis, ut frustra sim enarrandis. Saltem cogita non fuisse, quod ad Te perscriberem; et ponet iste aestus, quo Teipsum adflixisti. Conditionem tibi oblatam gratulor. De me si quaeris, responsum accipe ex adjecta huic epistolae apologia, quam quantum unquam fuit impudentissimi scurrae vesaniam mihi extorsisse cognosces. Pro ea quaero nunc typographum; sed videbis nonnullibi temperatam, auctam tamen locis quamplurimis, et ita adparatam, ut post accurate defensa mea (neque enim vel unico loco me recte reprehendere valuit ineptus Censor) nonaginta novem petulantis conviciatoris errores demonstrentur . Certe summa rei indignitas tantum literarum taedium mihi conciliavit, ut de iis nullam fere seriam cogitationem de caetero suscipere possim. Barbaras istas calumnias impune hactenus tulit , et libere vagari permisse sunt chartae istae maledicae: unde lubentibus superioribus suis, de quibus tamen nihil unquam male meritus sum Ego, designasse id facinoris, nemo non animadvertit. Ita obdormivit Carolina Nemesis, et sceleribus delectantur, patrocinanturque, qui coercere ea debebant. Odia adversus Helmstadienses gliscunt indies; eoque res evasit ut Edicto Electoris praefixus dies jam fuerit Doctorum Theologiae Misnicae conventui Lipsiae. Verum is jam altera vice diffissus est; fortassis tertia quoque fient . Finis ejus dicitur esse Helmstadienses convincere praevaricationum contra libros Symbolicos, novationum hetcrodoxarum, turbatae Ecclesiae Lutheranae; et hinc . Dies docebit. Heros, quem vocant adulatores inepti, e Prussia etiam Majorem nostrum adsultavit eo quod in de adparitionibus in V. T. cum Calixto sentire videretur; et paratus erat noster cum armis decretoriis, amoliendae imputationis iniquae causa, in campum procedere; sed privatim lis composita est, vel, uti mihi videtur, tantisper suspensa, dum erumpat furiosius. Bocharti Phaleg delector quam maxime; utinam reliqua quoque ejus Viri, Paradisum, de gemmis Scripturae, de animalibus, habere liceat! A juniore Heinsio ex Italia salutatus sum nuper, et beatus quibusdam Inscriptionibus. Similes promisit Is. Vossius e scriniis suis in Suecia relictis. Siquas apud amicos videre tibi contigerit, eas in Auctarium meum vasti operis Gruteri referendas exproceris, rogo. Catonis Diras ab Arnoldo curatas videre malim, quam audire. Eas, si commodum erit, cum tuis ponematiis ad me mitte; vel indica unde haberi possint. Dn. D. Reinbotho plurimam meis verbis salutem nunciari, et pro adfectu honorifico gratias agi velim. Bene vale, mi VORSTI, et salve

a studiosissimo Tui

REINESIO, D. Altenb. 2. Oct. 1652.

MI amicissime VORSTI, Constitutum jam habebam, quae scurrae Lipsiensi opposueram, per patruelem meum M. Heinricum, Pastorem in Salinis majoribus Magdeburgicis primarium, Helmstadiensi typographo excudenda dare; sed cum Tu offerres conditionem aliam, eoque in negotio fidem operamque tuam maximo fore usui mihi perspicerem Ipse, placuit mutare consilium. Saltem hoc velim praeterea, ut manus admoveatur operi quamprimum, neve sine censura imprimatur; et ut hujus in frontispicio fiat mentio. Addo etiam quaedam Typographum concernentia, et spero diligentiam Eum suam mihi probaturum. Literae quibus tua excuderunt, satis elegantes sunt, acceduntque quam proxime ad eas quibus Varias expressas vides. Accipis etiam ultimae paginae adpactos, quibus Typographum conducere possis, undecim florenos Rhenanos et quadrantem Joachimici, hoc est, sedecim florenos Misnicos in septendecim quaterniones. Quicquid super eam pecuniolam erogandum venerit, optima fide ad Ilgenium a me curabitur, quamprimum indicaveris. Exemplarium centum, sumtu pariter meo, certo latore, ad eundem diriges: a quo suo tempore repetam. Si quoddam opusculi in uno alterove quaternione mittere poteris ante quam totum absolvatur, erit quam gratissimum. In manu Typographi esto, quot exemplis Apologiam hanc meam exire in publicum voluerit. Variarum mille et quingenta prodiere; et vix triginta penes me supersunt. a Scriptoribus N. T. Graecis, quae observasse videri volunt docti, ita semper judicavi, periculosum esse et plane difficile, post tot seculorum decursu introductum tantum linguarum chaos, tot deperditis sive lingvis, sive dialectis earum, de quovis N. T. sive vocabulo sive loquendi modo, certo et sine oppositi formidine pronunciare, an propria lingvae Grecae, an ex Orientalibus desumta, et ad earum genium formata sint. Est etiam omnium linguarum tamen communis aliqua ratio, qua fit ut una cum altera, etsi diversissima, varie convenire, et plurimum in iis esse necesse sit, et sciri nunc nequeat, quae a qua, quando, quomodo exierit. Quod enim de Latina, totam fere Graecam esse, notarunt Veteres quoque, certum id est, de reliquis, praesertim popularibus, per totum orbem hodie sparsis, quam quaeque matrem proximam agnoscat et referat, est nisi quoad admodum pauca impervestigabile. Quando vocabula, phrases, syntaxin et alia in diversis linguis eadem reperis, ecquam dices primam tradidisse reliquis? A primis incunabulis suus cuique genius obtigit, quo differt ab aliis, et quaeque tamen cum altera in quamplurimis consentit; ut a convenientia particulari ad et identitatem firmiter concludi nequeat. Proponam aliquod simile e . Parallela sacris apud profanos scriptores extant quamplurima: talia quae Orpheus, Homerus, Linus, Solon, Pythagoras, Plato, Theocritus, Philosophi, Poetae, Rhetores, e Mose, Davide, Salomone, Prophetis hauserint, collegit Justinus in . Clemens Alex. V. Strom. Eusebius XII. . Recentiores similiter, H. Stephanus Praefat. super Exposit. Eccl. Psalmorum compilata ab August. Marlorato: Ebraismos Homericos et Hesiodeos Jac. Cappellus lib. 4. Vindic. Casauboni c. 11. et seqq. Idem fecisse profitetur Heinsius epist. ad dissertat. Balsaci p. 232. Et nimios tamen esse veteres Christianos Scriptores in hoc, ut ostendant, Gentiles sua e sacris desumsisse, vere queritur Boxhornius Quaest. Rom. 3. Est enim revera ineptum omnia quorumcunque paganorum ad origines sacras referre. Idem, mi VORSTI, de negotio nostro habendum est. Etsi Eberinam omnium matrem credamus, habent tamen reliquae ex illa mixtione sui varia et inenarrabili, quibus ab ea differunt et quae ex Oriente non attulerunt. Sic lingua N. T. etsi cum Ebraismis, Syriasmis, Chaldaismis incedat, Graeca tamen est, ejusque pars minima ad Ebraismos, Syriasmos, Chaldaismos reduci potest. Circa formulam loquendi Luc. 14. 18. male sategit Fullerus, ut Syrorum esse ostenderet. Integrae phraseos exemplum est in hisce Dionis l. 58. verbis, ubi de Senatoribus, cum Sejanus ad epistolam Tiberii comprehendendus esset: . Eadem apud Lucam. Familiare Latinis, Graecis, imo Germanis quoque, ex Adjectivis positis rem de qua agitur satis intelligi. pro nove formasse ex Ebr. , non videris recte negare. Etsi enim idem adhibeant, ubi tamen in Ebraeo aliud Verbum, nimirum , vel : hoc tamen non infert, quo minus ex illo, et ad illud, formasse dici possint. Formarunt igitur e : sed verba aequipollentia alia eodem quoque exprimere ipsis placuit; nec hoc absurdum haberi debet. Caeterum utitur Gregorius Naz. I. . et Josephus Genesius, scriptor seculi decimi, qui res Imperatorum Constantinopolitanorum a Leone Armeno usque ad excessum Basilii Macedonis, jussu Imperatoris Constantini Porphyrogenn. Leonis Philosophi dicti filii, in literas retulit libris quinque. Iste vero lib. I. sic: : nisi legendum . Est enim isti sacrae, . Active jacens exponitur apud Hesychium et Suidam . Cum vere Graecum sit, erit et tale . At et tantum sacra lexis est. Qui dixerit, ut , non memini. pro observare munus militis, implere partes militis et regulas, dixit Arrianus Epistet. J. 3. c. 24. , inquit Phrynichus: apud veteres . Quod Nunnesius ibi annotat, Suidam tradere, quod non dicatur in re mala nec turpi, errat. Hoc enim vult , Eupolin usurpare non pro , sed pro : Sic Aristophanem et Simonidem. Non enim ignorare potuit Suidas significatione voculae in epistolis Paulinis, et quod Chrysostomus Commentario in Ep. ad Tim. habet: . Lucianus quidem in Paras. dixit: sed videri potest jocatus esse, et adfectasse, uti solet, barbaram, inusitatam et . Ebraeorum exprimitur per ; modo per , Rom. 6.13: modo per Es. 61, 10. eaque significatione jacet hoc in ep. Jac. 3, 6: ubi lingua dicitur , id est, instrumentum mendacii, fraudum, perjurii, calumniarum. , mendacium, Rom. I, 18. ut idem quod . Hic verus intellectus est Jacobeae et Paulinae. Isidorus Pelus. l. 4. ep. 10. exponit, linguam esse , fucum, exornatricem iniquitatis, dum eam excusat exornatque: sed malim sequi quod prius dicebam. De locutione apud Marcum, et in Actis Apostolorum, etiam quaeri potest, an vere Graeca sit, si per eam honoratos, insignes, nobiles, illustres, intelligamus. Syrus qui reddidit divites in Actis, vel legisse videri possit ; vel significationem voculae a vulgo imperito impositam (docet enim Phrynichus, eam ) secutus esse. Pro nobili autem non legi , non concedam Cl. Dieu. , hoc est, insigne nobilitatis, quo quaeque familia et gentiles noti sunt. Et ob unius igitur Atticistae Grammatici judicium, vocabulum , qua nobilem, illustrem, significat, non habebo pro , multo minus sacrum scriptorem propterea reprehendam; sed vere Graecis annumero. Suspecta Latinitas tua nostris Philologis perplacet; excitastique aemulos elegantis studii, qui plura tuis inaedificabunt. . Ad eam referri quoque posse videbatur usus verbi remittere, quod nostratibus est resolvere, zerlassen: cum de concretis frigore, glacie, gummatibus, sevo, pinguedinibus, ad ignem redditis fluidis, dicunt, ea remitti. Et utitur eo sensu Virgilius 4. Georg. mella calor liquefacta remittit. Sextus Placitus lib. I. de med. ex animal. c. 31. Adeps vulpis remissus et instillatus aurium dolorem sanat: cap. 10. adeps leonis remissus: lib. 2. c. 4. adeps gruis cum anserino remissus. Serenus Sammon. cap. de faucium morbis, Ceraeremissae. Palladius l. 1. c. 41. Ammoniacum super ignem remissum. Plinius Valerianus l. 1. c. 5. et 9. l. 3. c. 36. Gluten tauri remissum, sicut solet a fabris remitti. Grotium qui apud Clementem Rom. reperisse dicit, defecit memoria, puto. extat enim 1. Pet. 1, 17 . Vale, mi carissime VORSTI, et rem bene gere. Scripsi Altenb. XII. Jan. anno 1653.

Tuus. ex animo

REINESIUS, D.

CLarissime VORSTI, Eadem hora et accepi binas tuas, et respondeo; quod nundinae Lipsienses finiant propediem. De Ebraismis, quos in stylo N. T. venaris, magnum quid est, et multae cogitationis atque otii: quod nunc quidem mihi non suppetit. Ignosce igitur si hic ero . Varronem filium inconstantiae dixisse pro homine inconstante, DrusiI (habet enim 4. Obs. 2. et sine mentione Varronis 1. Quaest. Ebr. 79) et secuti eum Casauboni Notis ad Matth. c. 23. est, sed futile. Hoc dicit Varro in Lege Maenia, apud Nonium in Bivira, et in fragmentis edit. Amstelod. ann. 1623. p. 114. Metamelos (id est, poenitentia) inconstantiae filius me reprehendit. qui enim inconstantes sunt, et in proposito non permanent, eos sequitur poenitentia; Eos non poenitet qui sententiae vel consilio semel capto inhaerent. Et sic Varronem optime exposuit Victorius, cum docere vellet, consuevisse eum adpellare res inanimes rerum itidem inanimarum filios. Nihil haec locutio facit ad Ebraismos, et periphrases, quas facere annotant est perdendus, perire dignus; non, perditus: adparet ex adposito Adverbio : quis enim pessime perditus? peribo, perdar. Apologiam meam curabis ita, uti rogabam. Si noluere Vestrates testari de consensu suo, nescio quid mea referat; sufficit, quem imprimis quaerebam, permissus editionis. Quae praeterviderunt operae et praetervisurae sunt, ea in calce accudi facies. Vale, mi VORSTI, et salve

ab amantissimo Tui RINESIO, D. Scr. Altenb. 14. Maji, 1653.

Gerdesium salutari volo.

SAlve, mi amicissime VORSTI. Epistolas tuas de quibusdam Theologicis, quas Jena ad me dedisses, ad plures dimanasse, maxime mirum id mihi accidit et incredibile. Deum testor, nemini homini quidquam tuorum apud me visum lectumve fuisse hactenus. Quare noli porro : et de isto pax igitur. Exempla defensionis meae curabis ad Ilgenium. Praeter missos nuper septendecim florenos tres solvet (scribis enim processuram ad viginti quaterniones) N. Braun, civis vestras, frater D. Ludovici, concionatoris apud nos aulici, vicem. Pro Inscriptionibus, quarum spem mihi facis, et Viris magnis et Tibi me debere fateor; et solvam me hoc nexu, cum in publico spectabuntur. Gratissimae, inquam, erunt mihi, quotquot miseris, si vel maxime jam ante eas habeam sub clavibus (collegi enim quasi ter mille) duntaxat vestro nomine. Cl. Meibomii si miseris, immane quantum me Tibi devinxeris. Video eum colere secretiores literas, esseque . Veterum Medicorum historiam post Brunfelsium, Champerium, Squarcialupum, Fuchsium, Castellanum, qui hoc seculo scripsit, et bibliothecarum med. compilatores, digerere et ipse tentavi. Negligenter enim eam partem eruditionis tractarunt, quiqui manum admoverunt. E Celsi, Plinii, Galeni, Athenaei, Coelii Aurel. Aetii, Oribasii scriptis multos erui nemini observatos. De Guarimponto Medico seculorum sequiorum, circa quem multae antiquariis tenebrae, quid monuerim, in Apologia mea legere potuisti. pro mori non est nove usurpatum, ut putas. Aeschylo enim in mortui dicuntur . Lycophroni autem sepulcrum inter Ebraismos numeras; et tamen apud Aristidem reperi: . quanquam autem ibi poni, hic cum Accusativo rei, excipere possis, reposuero tum etiam, in phrasi sacra per ellipsin casum subintelligi. Bene vale, mi VORSTI. Scr. Altenb. XXVII. Jul. quo tuae mihi traditae, anno 1653.

Tui diligentissimus Tb. REINESIUS, D.

SAlve, mi amicissime VORSTI. Tuum hoc beneficium est, geminum id quidem, satisque luculentum, et quod Apologia mea lucem aspicit publicam, ejusque centum exempla ad me pervenerunt, et quod amicitiis Virorum illustrium in Dania, Bartholini et Langii, mactus sum Te parario; quas quanti faciam, dicere nihil attinet; habeo sane in magna felicitatis parte innotuisse iis qui de eruditione et virtute dudum Orbi Europaeo. Gratissimum mihi fuit inprimis, adeo promtos lubentesque reperisse aperiendis thesauris suis et communicandis Inscriptionibus; quarum plerasque ab amicis hinc inde collectas possideo quidem, diversitas tamen descriptorum, quorum unus altero sagacior aptiorque ei rei, ad verum cujusque sensum et primitivam lectionem dux mihi. Constabit etiam per candorem meum publice, quis quam et qualem exhibuerir. Cl. Langio de jactura exquisitissimorum condoleo; solatur me tamen quod e Bartholini cataclistis plures alias expectare jubeor; qua in re operam et fidem tuam, tuique cognati, mihi porro quoque promitto. Mandaveram Braunio, civi Rostochiensi, verbis fratris, concionatoris aulici apud nos, typographo Richelio tres florenos ut praeterea solveret; quod nisi factum jam est, significa modo, et exhibebo sine mora florenos tres cum octo grossis, quos restare solvendos ex ultimis tuis intelligo. Nolo officium Tibi esse damnosum tuum. In Hollandia siquid vidisti audivistive de literis nostris hisce, fac ut sciam; spes nobis facta est de calentibus a prelo, vel tamen sub eo gementibus, scriptis SalmasI de militia Romana, BoxhornI de Gallis; VossI, Heinsii. Gronovium quin adieris Daventriae, non dubito. Est enim summa et humanitate et doctrina, ingeniorum etiam scrutator paene divinus, et communis Germanorum in istis locis susceptor. Commendabam Viro nuper quendam Naumburgensem domo Graevium, alumnum Musarum Lipsiensium; eum, uti audio, fovet tenerrime, et habet tanquam intimae admissionis modo ostensum. Epistolas Professorum Havniensium, uti volebas, remitto. Vale, mi optime VORSTI, et salve

a RINESIO, D. Altenb. XIII. Oct. anno 1653.

CLarissime VORSTI, Ex ultimis tuis, quas mense Novembri scripseras, volupe mihi fuit intelligere, Te functionem a Flensburgensibus oblatam tandem suscepisse: in qua ut feliciter Tibi cedant omnia, Deum opt. max. quotidie pro Te interpello. Est, uti audio, functio satis honesta, et viam Tibi ad majora capessenda monstrare idonea. Pro inscriptione sepulcrali Graeca, et altera de Asclepiade, ago gratias: saltem non intelligere potui, ubi, in cujus Regis ad Imperatorem Turcicum Legati aedibus haec legatur. Fortassis addere voluisti, Parisiis. Quos nomine meo typographo Rostochiensi solvisti Imperiales tres, nunc tandem repraesento, moramque deprecor. De me, quid agam, si quaeris, habeto me a serenissima Principe, Duce Saxoniae, Medicum lectum esse, et qui in aulis inservire Viris tanto studio fugissem hactenus, nunc Foeminae famulari. Scilicet sic Deus voluit. Ei, Te, Me, Nos, Vos, commendo. Optime vale, mi optime VORSTI, et redama

Amantissimum Tui RINESIUM, D. Scr. 6. Jan. anno 1654. Altenburgi.